جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی ماپ

نفوذگر مهمات انبوه سری جی‌بی‌یو-۵۷  با شناسهٔ جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی، یک بمب سنگرشکن با وزن  که برای نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا توسعه یافته استB-2/Massive Ordnance Penetrator (MOP) GBU-57A/B. FedBizOpps و تا نوامبر ۲۰۱۵ دست‌کم ۲۰ فروند از آن ساخته شده است. جی‌بی‌یو-۵۷ که بدنهٔ بمب بی‌ال‌یو-۱۲۷ و کیت هدایت دقیق تشکیل شده است، در انواع و وزن‌های مختلف ساخته شده است. این بمب نسبت به تسلیحات قدیمی‌تر نیروی هوایی آمریکا مانند جی‌بی‌یو-۲۸ و جی‌بی‌یو-۳۷ با وزن  که برای تخریب پناهگاه‌های دارای استحکامات سنگین طراحی شده‌اند، بسیار بزرگ‌تر است. بمب‌افکن راهبردی نورثروپ بی-۲ اسپیریت تنها هواگرد فعال ایالات متحده است که توانایی حمل این بمب با طول  را دارد."Iran vs. Israel redux: The enormous difficulties and ramifications if Israel attacks Iran's nuclear sites". Darya Dolzikova and Matthew Savill for Bulletin of the Atomic Scientists, 1 October 2024. Retrieved 8 October 2024.

این بمب برای نخستین بار در ژوئن ۲۰۲۵ در جریان حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران به کار گرفته شد.

 توسعه 
نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا مدت‌ها خواستار تولید سلاحی با قابلیت نفوذ به عمق زمین و دسترسی به تأسیسات واقع‌شده در اعماق زمین بوده است. شرکت‌های نورثروپ گرامن و لاکهید مارتین در سال ۲۰۰۲ برای ساخت یک سلاح با وزن  و با قابلیت نفوذ به عمق زمین دست به کار شدند، امّا در پی مشکلاتی در زمینهٔ سرمایه‌گذاری و دشواری‌های فنی، این پروژه را کنار گذاشتند.

پس از حمله ۲۰۰۳ به عراق، بررسی‌های انجام‌شده بر پایگاه‌های مورد حمله با بمب‌های سنگرشکن حاکی از نفوذ کم به عمق زمین و سطح ناکافی تخریب بودند. این موضوع منجر به شکل‌گیری دوبارهٔ علاقه به ساخت یک بمب سنگرشکن بزرگ‌تر آغاز پروژهٔ ماپ (نفوذگر مهمات انبوه) توسط آژانس کاهش تهدیدهای دفاعی شد.

نیروی هوایی ایالات متحده به‌طور رسمی نیاز نظامی خاصی را برای بمبی فوق‌العاده بزرگ اعلام نکرد، اما ایده‌ای را برای مجموعه‌ای از تسلیحات نفوذی و انفجاری بسیار بزرگ توسعه داد؛ مجموعه‌ای با نام بیگ بلو که شامل بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی ام‌اوای‌بی (انفجار هوایی مهمات انبوه) نیز می‌شد. پروژهٔ ماپ توسط ادارهٔ مهمات آزمایشگاه تحقیقات نیروی هوایی در پایگاه نیروی هوایی اگلین توسعه داده شد و کار طراحی و آزمایش آن نیز توسط بوئینگ انجام شد. این بمب به‌همراه سامانهٔ هدایت با جی‌پی‌اس بر روی بی-۲ اسپیریت و بی-۲۱ ریدر نصب شد.

پروژهٔ ماپ در مارس ۲۰۰۷ در یک تونل متعلق به آژانس کاهش تهدیدهای دفاعی واقع در حوزه موشکی وایت سندز در نیومکزیکو تحت آزمایش قرار گرفت. در ژوئیهٔ همان سال قراردادی به مبلغ ۲۰۰ میلیون دلار با شرکت نورثروپ گرامن منعقد شد تا بمب‌افکن‌های بی-۲ نیروی هوایی را مورد بازنگری قرار دهد. تغییرات اعمال‌شده بر روی این بمب‌افکن باعث شد تا امکان حمل همزمان دو بمب سنگرشکن ۱۴ تنی برای بی-۲ فراهم شود؛ قابلیتی برای حمل جی‌بی‌یو-۵۷ کافی بود.Northrop Grumman Begins Work to Equip B-2 Bomber with Massive Penetrator Weapon 

آزمایش بمب‌های ماپ تحت شرایط مختلف، که شامل آزمایش بر روی سورتمه راکتی در ناحیه آزمایش سرعت بالای هولومن و نیز بمباران از بمب‌افکن‌های راهبردی بی-۵۲ و بی-۲ در وایت سندز می‌شد، از سال ۲۰۰۸ آغاز شد.

ای‌بی‌سی نیوز در اکتبر ۲۰۰۹ گزارش داد که اجازهٔ تغییر بودجه برای سرعت بخشیدن به روند پیشرفت این پروژه را از کنگرهٔ ایالات متحده دریافت کرده است. با این حال، تأخیرها در تأمین سرمایه و همچنین تغییرات در برنامه‌ریزی آزمایش‌ها حاکی از این بودند که این بمب تا پیش از دسامبر ۲۰۱۰ آمادهٔ استفاده نخواهد بود؛ زمانی که شش ماه پس از تاریخ زمان برنامه‌ریزی‌شده بود.

در آوریل ۲۰۱۱، نیروی هوایی ایالات متحده هشت فروند از این بمب را به‌همراه تجهیزات پشتیبانی آن به مبلغ ۲۸ میلیون دلار سفارش داد.Reed, John. "USAF Getting More Penetrating Power." DoD Buzz, 8 April 2011. در سپتامبر همان سال، ۲۰ فروند از این بمب که برای حمل توسط بی-۲ طراحی شده بودند، به نیروی هوایی تحویل داده شد. در فوریهٔ ۲۰۱۲، کنگرهٔ ایالات متحده یک بودجهٔ ۸۱٫۶ میلیون دلاری را برای توسعهٔ بیشتر و بهبود این سلاح تأیید کرد.Capaccio, Tony, "Bunker-Buster Bomb Improvements Sought By Pentagon Win Approval", Bloomberg L.P., 9 February 2012.

بلومبرگ در نوامبر ۲۰۱۱ گزارش داد که تحویل بمب‌های ماپ به فرماندهی تهاجم جهانی نیروی هوایی آغاز شده است و بمب‌های تحویل‌شده «الزامات مربوط به نیازهای عملیاتی کنونی را برآورده خواهند کرد».Capaccio, Tony. "30,000-Pound Bunker Buster Bomb Now Ready". Bloomberg, 14 November 2011. نیروی هوایی تا نوامبر ۲۰۱۱ تعداد ۱۶ بمب ماپ را تحویل گرفت.

در مارس ۲۰۱۲ یک «ذخیرهٔ عملیاتی» از این بمب‌ها در پایگاه هوایی وایت‌من مستقر شد.Thompson, Mark. "Key Point: Bunker-Busters Come In Both Small and Large Sizes". Time. 9 March 2012. پنتاگون در همان سال برای دریافت یک بودجهٔ ۸۲ میلیون دلاری برای توسعهٔ این سلاح به‌منظور دستیابی به توانایی نفوذی بیشتر درخواست داد. طبق گزارشی که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، این فرایند توسعه با موفقیت انجام شده بود و آزمایش‌های یکپارچه‌سازی با بمب‌افکن بی-۲ در همان سال آغاز شد.

 استفادهٔ عملیاتی 
 حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران 
نخستین استفادهٔ عملیاتی از جی‌بی‌یو-۵۷ در جریان حملات ایالات متحده آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانی که هفت بمب‌افکن رادارگریز نورثروپ بی-۲ اسپیریت دوازده بمب ماپ را بر روی تأسیسات هسته‌ای فردو و دو بمب را بر روی تأسیسات هسته‌ای نطنز انداختند. مشخص نیست که بمب سنگرشکن جی‌بی‌یو-۵۷ با اطمینان می‌تواند تأسیسات هسته‌ای فردو و سالن‌های جدید در تأسیسات هسته‌ای نطنز را که تصور می‌شود در عمقی بیشتر از  زیر زمین قرار دارند، تخریب کند یا خیر؛ ساختمان اوّلیهٔ غنی‌سازی در تأسیسات نطنز صرفاً در عمقی برابر با  زیر سطح زمین قرار دارد.

طبق گزارش‌ها، بمب‌های ماپ قادر به نفوذ به عمق حدودی  در زمین، یا نفوذ درون بتن مسلح با ضخامت  و مقاومت فشاری برابر با  هستند. پیرو تحقیقات بومی انجام‌شده در ایران، بتن با مقاومت فشاری بیش از  تولید شده است که می‌تواند عمق نفوذی مؤثر این بمب را به‌طرز چشم‌گیری کاهش دهد. این بمب با چالش‌ها و پیچیدگی‌های دیگری نظیر دقت هدایت‌پذیری در محیط‌های دارای اختلال در جی‌پی‌اس و احتمال انحراف یا خروج از مسیر ناشی از تکنیک‌های پیشرفتهٔ ساخت پوسته پناهگاه روبه‌رو است.

با این حال، دن کین، رئیس ستاد کل ارتش آمریکا در این باره گفت: «حدود ساعت ۶:۴۰ عصر به وقت شرق آمریکا (۲:۱۰ بامداد به وقت ایران)، نخستین بمب‌افکن بی-۲، دو بمب سنگرشکن جی‌بی‌یو-۵۷ با وزن ۱۳٫۶ هزار کیلوگرم را بر روی اوّلین هدف در فردو رها کرد… بمب‌افکن‌های دیگر نیز اهداف تعیین‌شده را هدف قرار دادند و مجموعاً ۱۴ بمب جی‌بی‌یو-۵۷ روی دو سایت هسته‌ای انداخته شد. هر سه هدف زیرساختی هسته‌ای ایران بین ساعت ۶:۴۰ تا ۷:۰۵ عصر به وقت شرق آمریکا (حدود ۲:۱۰ تا ۲:۳۵ بامداد به وقت ایران) هدف حمله قرار گرفتند… می‌دانم که ارزیابی خسارات ناشی از حمله محل توجه است. ارزیابی اوّلیه نشان می‌دهد که هر سه سایت دچار آسیب‌های بسیار شدید و تخریب گسترده شده‌اند.»

 مشخصات 
 طول: 
 قطر: 
 وزن بدنهٔ بمب بی‌ال‌یو-۱۲۷: 
 وزن مواد منفجره: 
 ای‌اف‌ایکس-۷۵۷: 
 پی‌بی‌ایکس‌ان-۱۱۴: 
 نفوذ: (مورد مناقشه) تا  در موارد نامشخص.

 در منبعی دیگر، توانایی نفوذ تا  درون بتن مسلح با مقاومت فشاری  و  در بتن مسلح با مقاومت فشاری  ذکر شده است؛ این منبع می‌افزاید که این فواصل می‌توانند اشتباه باشند و «ممکن است در حقیقت در واحد فوت باشند و نه متر». در این صورت، عمق نفوذی برابر با  در بتن مسلح با مقاوت فشاری  و  در بتن مسلح با مقاومت فشاری  خواهد بود.

 بی‌بی‌سی عمق نفوذی حدودی این بمب را برابر با  در بتن و  در زمین ذکر کرده است.

 نگارخانه 

 یادداشت‌ها 

 منابع 

رده:بمب‌های هدایت‌شونده ایالات متحده آمریکا
رده:بوئینگ
رده:تجهیزات نظامی معرفی‌شده در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:سلاح‌های ضداستحکامات