محوطه‌های باستانی استان البرز

محقق: ابوالفضل رجبعلی

محوطه‌های باستانی شهرستان ساوجبلاغ از جمله مناطق باستانی ایران می‌باشد که بر اساس پژوهش‌های باستانشناختی در محوطه‌های بیشمار از جمله تپه‌ها، گورستان‌های باستانی و قلعه‌های متروکه و ... سابقه باستانی این شهرستان را در سطحی قابل توجه بالا برده‌است.در مناطق مختلف این شهرستان می‌توان آثار و شواهد بی شماری را از دوره‌های مختلف باستانی و قبل تاریخ تا دوران اسلامی نام برد.

 فهرست مناطق باستانی

 گورستانها 
طبق آثارهای مکشوفه از سطح شهرستان در دوران گذشته اجساد را در کف غارها و کف منازل و حتی آب‌انبار‌ها دفن می‌کردند.گورهای باستانی شهرستان ساوجبلاغ به سه دسته زیر دسته بندی می‌شوند:
 ۱- گورهای ساده شامل تدفین اجساد به پهلوی چپ یا راست
 ۲-گور خمره ها(اقوام اشکانی)
 ۳-گورهای سنگی
تدفین بیش از یک نفر در اکثر محوطه‌های عصر آهن وجود داشته‌است مانند گورستان مرجان و لمبران طالقان.از جمله مهمترین گورستانهای باستانی شهرستان ساوجبلاغ عبارتند از:
 گورستان باستانی خوروین
 گورستان باستانی فشند
 گورستان باستانی چمبورک
 گورستان باستانی سیفدارک
 گورستان باستانی خور
 گورستان باستانی امامزاده جعفر هشتگرد
 گورستان باستانی گته ده طالقان
 گورستان باستانی گبری روستای نویز طالقان
 قبرستان خسبان (روستای خسبان طالقان)
 قبرستان هورسی بند( شهرک طالقان)
 قرستان رونا سر (روستای زیدشت طالقان)
 قبرستان واگین سو(شهرک طالقان)
 قبرستان آرچیلان (روستای آرتون طالقان)

 تپه‌های باستانی 

 تپه باستانی ینگی امام
 تپه باستانی قاسم آباد بزرگ
 تپه باستانی موشه لان اسماعیل آباد
 تپه باستانی قلعه دشت آقربلاق
 تپه باستانی حاجی آباد
 تپه باستانی آغچه حصار
 تپه باستانی لشکر آباد
 تپه باستانی سرخاب
 تپه باستانی گنج تپه خوروین
 تپه باستانی سلطان آباد
 تپه باستانی قوهه
 تپه باستانی رامجین
 تپه باستانی خاقانی خیر آباد
 تپه باستانی حاجی بیان شلمزار
 تپه باستانی منجوق تپه سیراب
 تپه باستانی چال تپه هشتگرد
 تپه باستانی نمکلان
 تپه باستانی آران
 تپه باستانی شاه تپه چهار باغ
 تپه باستانی ملک آباد
 تپه باستانی دوبرادر هیو
 تپه باستانی باغ سرهنگ رامجین
 تپه باستانی واسوار
 تپه باستانی دره دو چنار سپیدارک
 تپه باستانی روستای ناریان طالقان
 محوطه باستانی پوله چال روستای جوستان طالقان
 محوطه باستانی گندی آب روستای دهدر طالقان
 تپه باستانی مرجان تپه طالقان
 کتیبه گردنه عسلک روستای گراب طالقان
 محوطه باستانی لمبران طالقان
 تپه دره میراش (روستای میراش طالقان)
 تپه قلادوش (روستای جزن طالقان)
 تپه زرده‌گهره و پنجعلی‌تپه( روستای ورکش طالقان)
تپه کولج (روستای کولج طالقان)
 تپه سالوخاک (روستای نویزک طالقان)
 تپه شلانک بن (روستای گلینک طالقان) 
 تپه خوزه‌کول (روستای باریکان)
 تپه سنقر کلایه (روستای باریکان)
 آردکان تپه (روستای اردکان طالقان)
 تپه تکیه سر (شهرک طالقان)
 تپه هرنج (روستای هرنج طالقان)
 تپه آشکار چر (روستای ورکش طالقان) 
 تپه کوشککی دیم (روستای بزج طالقان)
 تپه خرابه‌های تلو (شهرک طالقان)

 قلاع باستانی 
 قلعه تاریخی سیرود
 قلعه گبران هیو
 ارزنگ قلعه میناوند
 ارژنگ قلعه باریکان
 قلعه دختر(دختر قلعه) گته ده طالقان
 قلعه کیان خاتون دهدر طالقان
 قلعه پراچان طالقان
 قلعه کهار گته ده طالقان
 قلعه منصور هرنج طالقان
 قلعه کیقباد هرنج طالقان
 قلعه سیران طالقان
 کافر قلعه طالقان
 قلعه فالی طالقان
 قلعه سگران (روستای سگران طالقان)

 غارهای باستانی 
 غار بادامستان(روستای وشته)
 غار ویا(روستای ورکش)
 غار پنجعلی(روستای باریکان و میناوند)
 غار بزج (روستای بزج طالقان)
 غار کله سر (روستای سوهان طالقان)
 غار مرغ بند (روستای ناریان طالقان)
 غار خاتون قیامت (روستای فشند)

 گور دخمه ها 
 دخمه باستانی خلی زر (روستای ورکش طالقان)
 دخمه باستانی بادامستان (روستای وشته طالقان)

 منابع 
 ذکرالله زنجانی، شناسنامه تاریخی ساوجبلاغ وامامزادگان.به سفارش فرمانداری ساوجبلاغ.۱۳۸۵شمسی 
 قلاع اسماعیلیه در رشته کوه‌های البرز، دکتر منوچهر ستوده، انتشارات طهوری، سال ۱۳۶۲
 سفال و سفال گری در ایران.سیف الله کامبخش .نشر ققنوس ۱۳۸۳
 ابوالقاسم حاتمی، آثار تاریخی ساوجبلاغ و نظرآباد، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه)
 حسین عسگری، دشتی به وسعت تاریخ، تهران: نشر شهید سعید محبی، ۱۳۸۶ 
 پیتر ویلی، قلاع حشاشین، ترجمه علی محمد سالکی، انتشارات علمی ۱۳۶۷
 سایت اطلاع رسانی طالقان

 جستارهای وابسته 
 فهرست امامزاده‌های ساوجبلاغ

رده:بناهای تاریخی استان البرز