زوال عقل

دمانس (dementia) سندرمی است که با بسیاری از بیماری‌های نورودژنراتیو مرتبط بوده و با کاهش کلی توانایی‌های شناختی مشخص می‌شود که بر توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره تأثیر می‌گذارد. این وضعیت معمولاً شامل مشکلاتی در حافظه، تفکر، رفتار و کنترل حرکتی است. گذشته از اختلال در حافظه و الگوهای فکری، شایع‌ترین نشانه‌های دمانس شامل مشکلات عاطفی، دشواری در استفاده از زبان و کاهش انگیزه است. این نشانه‌ها را می‌توان به‌صورت یک پیوستار در چندین مرحله توصیف کرد. دمانس یک بیماری محدودکننده زندگی است که تأثیر قابل توجهی بر فرد مبتلا، مراقبان او و به‌طور کلی روابط اجتماعی‌شان می‌گذارد. تشخیص دمانس مستلزم مشاهده تغییر در عملکرد ذهنی معمول فرد و زوال شناختی بیشتر از آنچه ممکن است در اثر فرایند طبیعی پیری رخ دهد، است.

چندین بیماری و آسیب مغزی، مانند سکته مغزی، می‌توانند منجر به دمانس شوند. بااین‌حال، شایع‌ترین علت آن بیماری آلزایمر است که یک اختلال نورودژنراتیو است. دمانس یک اختلال نورودژنراتیو با درجات مختلفی از شدت (خفیف تا شدید) و اشکال یا زیرگروه‌های زیادی است. دمانس یک سندرم اکتسابی مغز است که با کاهش عملکرد شناختی مشخص می‌شود و در تضاد با اختلالات تکامل سیستم عصبی قرار می‌گیرد. این بیماری، همچنین به‌عنوان طیفی از اختلالات توصیف شده که زیرگروه‌های آن بر اساس اختلال شناخته‌شده‌ای که باعث ایجاد آن شده است، دسته‌بندی می‌شوند مانند بیماری پارکینسون برای دمانس بیماری پارکینسون، بیماری هانتینگتون برای دمانس بیماری هانتینگتون، بیماری عروقی برای دمانس عروقی، عفونت HIV که باعث دمانس HIV می‌شود، دژنراسیون لوبار فرونتوتمپورال  برای دمانس فرونتوتمپورال، بیماری لویی بادی برای دمانس با اجسام لویی، و بیماری‌های پریونی. زیرگروه دمانس‌های نورودژنراتیو همچنین ممکن است بر اساس پاتولوژی زمینه‌ای پروتئین‌های بدتاخورده، مانند سینوکلئینوپاتی‌ها و تائوپاتی‌ها باشند. وجود همزمان بیش از یک نوع دمانس تحت عنوان دمانس مختلط شناخته می‌شود.

بسیاری از اختلالات عصبی‌شناختی ممکن است ناشی از یک بیماری یا اختلال پزشکی دیگر باشند، از جمله تومورهای مغزی و هماتوم ساب‌دورال، اختلالات غدد درون‌ریز مانند هیپوتیروئیدی و هیپوگلیسمی، کمبودهای تغذیه‌ای از جمله تیامین و نیاسین، عفونت‌ها، اختلالات ایمنی، نارسایی کبد یا کلیه، اختلالات متابولیک مانند بیماری کوفس، برخی از لکودیستروفی‌ها و اختلالات نورولوژیکی مانند صرع و مالتیپل اسکلروزیس. گاهی، برخی از نقص‌های عصبی‌شناختی با درمان بیماری زمینه‌ای که عامل آن است، بهبود می‌یابند.

تشخیص دمانس معمولاً بر اساس بررسی سابقه بیماری و تست‌های شناختی همراه با تصویربرداری انجام می‌شود. تست خون ممکن است برای منتفی دانستن دیگر علل احتمالی که قابل برگشت هستند، مانند هیپوتیروئیدی (تیروئید کم‌کار) انجام شود و تصویربرداری نیز می‌تواند برای کمک به تعیین زیرگروه دمانس و رد علل دیگر استفاده شود.

اگرچه بزرگ‌ترین عامل خطر برای ابتلا به دمانس، پیری است اما دمانس بخشی طبیعی از فرایند پیری نیست؛ بسیاری از افراد در سنین ۹۰ سال و بالاتر هیچ علامتی از دمانس ندارند. عوامل خطر، تشخیص و شیوه‌های مراقبت تحت تأثیر عوامل فرهنگی و اجتماعی‌محیطی قرار دارند. چندین عامل خطر برای دمانس، مانند سیگار کشیدن و چاقی، با تغییر سبک زندگی قابل پیشگیری هستند. غربالگری جمعیت عمومی سالمندان برای این اختلال، تأثیری بر پیامد آن ندارد.

دمانس در حال حاضر هفتمین علت اصلی مرگ‌ومیر در سراسر جهان است و سالانه ۱۰ میلیون مورد جدید گزارش می‌شود (گزارش مورد) (تقریبا هر سه ثانیه یک مورد). هیچ درمان شناخته‌شده‌ای برای دمانس وجود ندارد. مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز  مانند دونپزیل  اغلب در برخی از زیرگروه‌های دمانس مورد استفاده قرار می‌گیرند و ممکن است در مدیریت بالینی مراحل خفیف تا متوسط مفید باشند، اما مزیت کلی آن‌ها ممکن است خفیف باشد. اقدامات زیادی وجود دارد که می‌تواند کیفیت زندگی فرد مبتلا به دمانس و مراقبان او را بهبود بخشد. مداخلات شناختی و رفتاری ممکن است برای درمان نشانه‌های مرتبط با افسردگی مناسب باشند.

 علائم و نشانه‌ها 
علائم و نشانه‌های دمانس ممکن است بسته به زیرگروه اصلی آن متفاوت باشد. بااین‌حال، برخی ویژگی‌های مشترک و شایع وجود دارد که می‌توان آن‌ها را در سه حوزه دسته‌بندی کرد: شناختی، عصبی‌روانی (که همچنین تحت عنوان رفتاری و روان‌شناختی شناخته می‌شود) و جسمی.

نشانه‌های شناختی دمانس به ناحیه آسیب‌دیده مغز مربوط می‌شود. به‌صورت تیپیکال، این نشانه‌ها شامل اختلال در حافظه به‌علاوه یک ناحیه شناختی دیگر هستند. شایع‌ترین عملکردهای مغز که تحت تأثیر قرار می‌گیرند شامل حافظه، زبان، توجه، حل مسئله و عملکرد دیداری-فضایی  هستند که بر ادراک و جهت‌یابی فرد تأثیر می‌گذارند. از علائم دمانس می‌توان به گم شدن در یک محله آشنا، استفاده از کلمات غیرمعمول برای اشاره به اشیای آشنا، فراموش کردن نام یکی از اعضای نزدیک خانواده یا دوست، فراموش کردن خاطرات قدیمی و ناتوانایی در انجام مستقل کارها اشاره کرد. افرادی که به دمانس مبتلا می‌شوند، اغلب در پرداخت قبوض و صورت‌حساب‌ها عقب می‌مانند؛ به‌ویژه در پرداخت وام مسکن و کارت‌های اعتباری، و افت ناگهانی رتبه اعتباری می‌تواند یکی از شاخص‌های اولیه این بیماری باشد. نشانه‌های بیماری با یک نرخ پیوسته و مداوم و در چندین مرحله پیشرفت می‌کند و در انواع مختلف دمانس متفاوت هستند. بیشتر انواع دمانس به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کنند، به‌طوری که پیش‌از آشکار شدن علائم اختلال، این عارضه کاملاً مشخص می‌شود.

Tنشانه‌های رفتاری می‌تواند شامل آشفتگی، بی‌قراری، رفتار نامناسب، بی‌بندوباری جنسی و پرخاشگری کلامی یا فیزیکی باشد. نشانه‌های روان‌شناختی می‌تواند شامل افسردگی، توهم (اغلب بصری)، هذیان، بی‌تفاوتی  و اضطراب باشد. همچنین تغییرات شخصیتی با پیشرفت زوال عقل، مانند افزایش روان‌رنجوری و کاهش وظیفه‌شناسی، رایج است.

تصور می‌شود که نشانه‌های رفتاری در دمانس اغلب به دلیل نیازهای برآورده‌نشده یا نشانه‌های جسمی درمان‌نشده باشد. بسیاری از این نشانه‌ها ممکن است با اقدامات غیردارویی مانند ورزش مناسب و توانمندسازی مراقبان بهبود یابند. همچنین ممکن است لازم باشد علل جسمی و زمینه‌ای دیسترس مورد توجه قرار گیرند.

دمانس همچنین ممکن است با تعدادی از تظاهرات جسمی همراه باشد. این موارد ممکن است شامل تغییر در شیوه راه رفتن، زمین‌خوردن، حرکات تکراری، پارکینسونیسم یا تشنج‌ها باشد. افراد مبتلا به دمانس بیشتر از همسالان خود که مبتلا به دمانس نیستند، دچار مشکلات بی‌اختیاری می‌شوند؛ احتمال ابتلای آن‌ها به بی‌اختیاری ادرار، سه برابر و بی‌اختیاری مدفوع، چهار برابر بیشتر است. دمانس همچنین می‌تواند برخوردن و آشامیدن فرد تأثیر بگذارد و اغلب باعث مشکلات بلع و کاهش وزن می‌شود که با پیشرفت بیماری به مراحل بعدی بدتر می‌گردد. همچنین درد می‌تواند افراد مبتلا به دمانس را تحت تأثیر قرار دهد، به‌طور بالقوه تا ۷۹٫۶٪ از افراد مبتلا به دمانس در خانه‌های سالمندان، درد را تجربه می‌کنند. بااین‌حال، ارزیابی درد می‌تواند دشوار باشد زیرا افراد مبتلا به دمانس ممکن است قادر به بیان کلامی آن نباشند و در عوض، درد به‌صورت نشانه‌های رفتاری بروز پیدا کند.

افراد مبتلا به دمانس اغلب ممکن است مشکلات سلامت دیگری مانند فشار خون بالا یا دیابت نیز داشته باشند و گاهی تعداد این کوموربیدیتی‌ها به چهار مورد می‌رسد. همچنین شیوع سارکوپنی  (تحلیل عضلانی) و ضعف جسمانی بین افراد مبتلا به دمانس افزایش می‌یابد.

 مراحل بیماری 
سیر دمانس اغلب در چهار مرحله (پیش‌از دمانس، اولیه، میانی و پایانی) توصیف می‌شود که الگویی از اختلال شناختی و عملکردی پیشرونده را نشان می‌دهد.

با استفاده از مقیاس‌های عددی، می‌توان به توصیف‌های دقیق‌تری دست یافت. این مقیاس‌ها عبارتند از:
 سیستم مرحله‌بندی GDS/FAST;
 مقیاس بدترشدن کلی (یا مقیاس رایزبرگ )
 ابزار مرحله‌بندی ارزیابی عملکردی 
 مقیاس رتبه‌بندی شناختی کوتاه‌شده Allen, D.N. (2011). Brief Cognitive Rating Scale. In: Kreutzer, J.S. , DeLuca, J. , Caplan, B. (eds) Encyclopedia of Clinical Neuropsychology. Springer, New York, NY. https://doi.org/10.1007/978-0-387-79948-3_168
 رتبه‌بندی بالینی دمانس
با استفاده از GDS، که هر مرحله از پیشرفت بیماری را با دقت بیشتری مشخص می‌کند، سیر بیماری در هفت مرحله با جزئیات بیشتری شرح داده شده است - که دو مورد از آن‌ها به پنج و شش درجه تقسیم می‌شوند. مرحله 7(f) مرحله نهایی است.

 مرحله پیش‌از دمانس 
مرحله پیش‌از دمانس شامل مراحل پیش‌بالینی و پرودرومال است. مرحله دوم شامل اختلال شناختی خفیف، شروع دلیریوم و بروز علائم روان‌پزشکی است.

 مرحله پیش‌بالینی 
اختلال در عملکرد حسی برای مرحله پیش‌بالینی ادعا شده است، که ممکن است تا ده سال پیش‌از بروز اولین علائم بالینی دمانس رخ دهد. از همه مهم‌تر، حس بویایی از بین می‌رود، که با افسردگی و از دست دادن اشتها همراه است و منجر به تغذیه نامناسب می‌شود. گفته می‌شود که این اختلال ممکن است به دلیل قرار گرفتن اپیتلیوم بویایی در معرض محیط رخ دهد و عدم وجود سد خونی-مغزی اجازه می‌دهد که عناصر سمّی وارد شده و باعث آسیب به شبکه‌های شیمیایی‌حسی شود.

 مرحله پرودرومال 
حالت‌های پیش‌از دمانس که به‌عنوان پرودرومال در نظر گرفته می‌شوند، اختلال شناختی خفیف  و اختلال رفتاری خفیفهستند. علائم و نشانه‌ها در مرحله پرودرومال ممکن است نامحسوس بوده و اغلب علائم اولیه فقط با نگاه به گذشته آشکار می‌شوند. از میان افرادی که مبتلا به MCI تشخیص داده می‌شوند، ۷۰٪ بعداً به دمانس مبتلا خواهند شد. در اختلال شناختی خفیف، تغییرات در مغز فرد برای مدت طولانی در حال وقوع بوده است، اما نشانه‌ها تازه شروع به ظاهر شدن کرده‌اند. بااین‌حال، این مشکلات به اندازه‌ای شدید نیستند که عملکرد روزانه فرد را تحت تأثیر قرار دهند. اگر، و زمانی این اتفاق بیفتد، تشخیص به دمانس تغییر می‌کند. فرد ممکن است دچار برخی مشکلات حافظه و دشواری در یافتن کلمات شود، اما می‌تواند مشکلات روزمره را حل کند و امور زندگی خود را به‌طور شایسته‌ای مدیریت نماید. در طول این مرحله، بهتر است اطمینان حاصل شود که برنامه‌ریزی مراقبت‌های پیشرفته برای حفظ خواسته‌های فرد انجام شده است. دستورالعمل‌های پیشرفته‌ای وجود دارند که به‌طور خاص برای افراد مبتلا به دمانس تدوین شده‌اند. این دستورالعمل‌ها می‌توانند به‌ویژه در اتخاذ تصمیم‌گیری‌های مربوط به تغذیه که با پیشرفت بیماری همراه است، مفید باشند. اختلال شناختی خفیف در هر دو طبقه‌بندی DSM-5 و ICD-11 تحت عنوان «اختلالات عصبی‌شناختی خفیف»، یعنی اشکال خفیف‌تر زیرگروه‌های اصلی اختلال عصبی‌شناختی (دمانس)، دوباره فهرست شده است.

کینورنین ، متابولیتی از تریپتوفان  است که سیگنال‌دهی میکروبیوم، پاسخ سلول‌های سیستم ایمنی و تحریک نورونی را تنظیم می‌کند. اختلال در مسیر کینورنین ممکن است با نشانه‌های عصبی‌روانی و پیش‌آگهی شناختی در دمانس خفیف مرتبط باشد.

 مرحله اولیه 
در مراحل اولیه دمانس، نشانه‌ها برای افراد دیگر قابل توجه است. علاوه‌بر این، نشانه‌ها شروع به اختلال در فعالیت‌های روزانه می‌کنند و در آزمون کوتاه وضعیت ذهنی  نمره‌ای ثبت خواهند کرد. نمرات MMSE برای رتبه‌بندی شناختی طبیعی بین ۲۴ تا ۳۰ تعیین شده است و نمرات پائین‌تر نشان‌دهنده شدت نشانه‌ها هستند. نشانه‌ها به نوع دمانس بستگی دارند. انجام کارهای منزل یا محل کار که پیچیده‌تر هستند، دشوارتر می‌شود. فرد معمولاً همچنان می‌تواند از خودش مراقبت کند، اما ممکن است انجام کارهایی را مانند خوردن قرص یا شستن لباس‌ها فراموش کند و به یادآوری یا تذکر نیاز داشته باشد.

نشانه‌های دمانس در مراحل اولیه معمولاً شامل مشکل در حافظه است، اما می‌تواند شامل برخی مشکلات در یافتن کلمات و اختلال در عملکردهای اجرایی مانند برنامه‌ریزی و سازماندهی نیز باشد. مدیریت امور مالی نیز ممکن است دشوار شود. علائم دیگر ممکن است گم شدن در مکان‌های جدید، تکرار حرف‌ها و تغییرات شخصیتی باشند.

در برخی از انواع دمانس، مانند دمانس با اجسام لویی و دمانس فرونتوتمپورال، تغییرات شخصیتی و مشکل در سازماندهی و برنامه‌ریزی ممکن است اولین علائم بیماری باشند.

 مرحله میانی 
Aبا پیشرفت دمانس، نشانه‌های اولیه عموماً بدتر می‌شوند. نرخ زوال در هر فرد متفاوت است. نمرات MMSE میان ۶ و ۱۷، نشان‌دهنده دمانس متوسط است. برای مثال، افراد مبتلا به دمانس آلزایمر متوسط، تقریباً تمام اطلاعات جدید را از دست می‌دهند. افراد مبتلا به دمانس ممکن است در حل مسئله به شدت دچار اختلال شوند و قضاوت اجتماعی آن‌ها اغلب مختل می‌شود. آن‌ها معمولاً نمی‌توانند بیرون از منزل خود فعالیت کنند و به‌طور کلی نباید تنها گذاشته شوند. ممکن است قادر به انجام کارهای ساده‌ای در اطراف منزل باشند اما کار زیادی نمی‌توانند انجام دهند و برای مراقبت و انجام کارهای بهداشتی شخصی، فراتر از یادآوری‌های ساده، به کمک نیاز پیدا می‌کنند. در این مرحله، عدم بینش نسبت به داشتن این وضعیت آشکار خواهد شد.

 مرحله پایانی 
افراد مبتلا به دمانس در مراحل پایانی معمولاً به‌طور فزاینده‌ای درون‌گرا می‌شوند و برای انجام بیشتر یا تمام مراقبت‌های شخصی خود به کمک نیاز دارند. افراد مبتلا به دمانس در مراحل پایانی معمولاً برای اطمینان از بی‌خطری شخصی و تأمین نیازهای اولیه‌شان، به مراقبت ۲۴ ساعته نیاز دارند. اگر بدون مراقبت رها شوند، ممکن است سرگردان شوند یا زمین بخورند؛ ممکن است خطرات شایع مانند اجاق گاز داغ را تشخیص ندهند؛ یا متوجه نشوند که باید از دستشویی استفاده کنند و دچار بی‌اختیاری شوند. ممکن است تمایلی به بیرون آمدن از رختخواب نداشته باشند، یا برای این کار به کمک نیاز داشته باشند. اغلب، فرد دیگر چهره‌های آشنا را نمی‌شناسد. ممکن است تغییرات قابل توجهی در عادات خواب خود داشته باشند یا در کل برای خوابیدن دچار مشکل شوند.

تغییر در عادات غذایی اغلب رخ می‌دهد. آگاهی شناختی برای خوردن و بلعیدن ضروری است و زوال شناختی پیشرونده منجر به مشکلات خوردن و بلعیدن می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث امتناع از غذا خوردن یا پریدن غذا در گلو شود و اغلب برای غذا خوردن نیاز به کمک خواهد بود. برای سهولت در غذا دادن، می‌توان غذا را به‌صورت پوره غلیظ و به شکل مایع درآورد. آن‌ها همچنین ممکن است در راه رفتن دچار مشکل شوند، به‌خصوص میان افراد مبتلا به بیماری آلزایمر. در برخی موارد، پدیده هوشیاری نهایی، که نوعی هوشیاری متناقض است، بلافاصله پیش‌از مرگ رخ می‌دهد؛ در این پدیده، به‌طور غیرمنتظره‌ای وضوح ذهنی بازمی‌گردد.

 علل 
بسیاری از علل دمانس، نورودژنراتیو هستند و بدتاخوردگی پروتئین یکی از ویژگی‌های اصلی آن‌هاست. دیگر علل شایع عبارتند از دمانس عروقی، دمانس با اجسام لویی، دمانس فرونتوتمپورال، و دمانس مختلط (معمولا ترکیبی از بیماری آلزایمر و دمانس عروقی) است. علل کمتر شایع آن نیز شامل هیدروسفالی با فشار طبیعی، دمانس بیماری پارکینسون، سیفلیس، HIV و بیماری کروتزفلد-جاکوب است.

 بیماری آلزایمر 


بیماری آلزایمر ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد دمانس در سراسر جهان را تشکیل می‌دهد. شایع‌ترین نشانه‌های بیماری آلزایمر، از دست دادن حافظه کوتاه‌مدت و مشکل در یافتن کلمات است. مشکل در عملکرد دیداری-فضایی (اغلب گم شدن)، استدلال، قضاوت و بینش نیز دچار اختلال می‌شوند. بینش به این موضوع اشاره دارد که فرد متوجه مشکلات حافظه خود هست یا خیر.

بخشی از مغز که بیشتر تحت تأثیر آلزایمر قرار می‌گیرد، هیپوکامپ است. دیگر قسمت‌هایی که آتروفی (کوچک شدن) را نشان می‌دهند شامل لوب‌های گیجگاهی و آهیانه هستند. اگرچه این الگوی کوچک شدن مغز نشان‌دهنده آلزایمر است، اما متغیر بوده و اسکن مغز برای تشخیص کافی نیست.

اطلاعات کمی در مورد وقایعی که در طول بیماری آلزایمر رخ می‌دهند و در واقع باعث آن می‌شوند، وجود دارد. علت آن این است که از نظر تاریخی، بافت مغز افراد مبتلا به این بیماری تنها پس‌از مرگ فرد قابل مطالعه بود. اسکن‌های مغزی اکنون می‌توانند به تشخیص و تمایز میان انواع مختلف دمانس و نشان دادن شدت آن کمک کنند. این اسکن‌ها شامل تصویربرداری رزونانس مغناطیسی، توموگرافی کامپیوتری و توموگرافی با گسیل پوزیترون است. بااین‌حال، مشخص است که یکی از اولین جنبه‌های بیماری آلزایمر، تولید بیش از حد آمیلوئید است. پلاک‌های پیری خارج سلولی، متشکل از پپتیدهای بتا-آمیلوئید  و کلاف‌های نوروفیبریلاری  درون سلولی که توسط پروتئین‌های تاو هیپرفسفریله شده تشکیل می‌شوند، دو نشانه پاتولوژیک کاملاً شناخته‌شده AD هستند. آمیلوئید باعث ایجاد التهاب در اطراف پلاک‌های پیری مغز می‌شود و تجمع بیش از حد این التهاب منجر به تغییراتی غیرقابل کنترل در مغز می‌گردد که باعث بروز نشانه‌های آلزایمر می‌شود.

مقالات متعددی در خصوص ارتباط احتمالی (به‌عنوان علت اصلی یا تشدیدکننده بیماری آلزایمر) میان بیهوشی عمومی و آلزایمر، به‌ویژه در سالمندان، منتشر شده است.

 عروقی 

دمانس عروقی حداقل ۲۰٪ از موارد دمانس را تشکیل می‌دهد و آن را به دومین نوع شایع تبدیل کرده است. این عارضه در اثر بیماری یا آسیبی که بر خون‌رسانی به مغز تأثیر می‌گذارد و معمولاً شامل یک سری سکته‌های مغزی خفیف است، ایجاد می‌شود. نشانه‌های این نوع دمانس بستگی به این دارد که سکته‌های مغزی در کدام قسمت مغز رخ داده‌اند و رگ‌های خونی آسیب‌دیده بزرگ بوده‌اند یا کوچک. آسیب مکرر می‌تواند به مرور زمان باعث دمانس پیشرونده شود، در حالی که یک آسیب واحد در ناحیه‌ای که برای عملکرد شناختی حیاتی است مانند هیپوکامپ یا تالاموس، می‌تواند منجر به زوال شناختی ناگهانی شود. عناصر دمانس عروقی ممکن است در تمام اشکال دیگر دمانس نیز وجود داشته باشند.

اسکن‌های مغزی ممکن است شواهدی از سکته‌های مغزی متعدد با اندازه‌های متفاوت در مکان‌های گوناگون را نشان دهند. افراد مبتلا به دمانس عروقی اغلب دارای عوامل خطر برای بیماری‌های عروق خونی هستند، از جمله مصرف دخانیات، فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی، کلسترول بالا، دیابت یا دیگر علائم بیماری‌های عروقی مانند سابقه حمله قلبی یا آنژین.

 اجسام لویی 

نشانه‌های پرودرومال دمانس با اجسام لویی  شامل اختلال شناختی خفیف و شروع دلیریوم است.
نشانه‌های DLB شایع‌تر، شدیدتر و زودتر از دیگر زیرگروه‌های دمانس بروز می‌کنند.
دمانس با اجسام لویی دارای برخی نشانه‌های اصلی است که عبارتند از نوسان در شناخت، هوشیاری یا توجه؛ اختلال رفتاری خواب REM (به اختصار RBD)؛ یک یا چند مورد از ویژگی‌های اصلی پارکینسونیسم، که ناشی از مصرف دارو یا سکته مغزی نیست؛ و توهمات بصری مکرر. توهمات بصری در DLB عموماً توهمات واضحی از افراد یا حیوانات هستند و اغلب زمانی رخ می‌دهند که فرد در حال خوابیدن یا بیدار شدن است. دیگر نشانه‌های برجسته شامل مشکلات برنامه‌ریزی (عملکرد اجرایی) و مشکل در عملکرد دیداری-فضایی، و اختلال در عملکردهای خودکار بدن است. Courtesty link available here. رفتارهای غیرطبیعی خواب ممکن است پیش‌از مشاهده زوال شناختی شروع شوند و از ویژگی‌های اصلی DLB هستند. RBD یا با رکورد در مطالعه خواب تشخیص داده می‌شود یا، زمانی که امکان انجام مطالعه خواب وجود ندارد، از طریق سابقه پزشکی و پرسشنامه‌های معتبر.

 بیماری پارکینسون 
بیماری پارکینسون با دمانس با اجسام لویی مرتبط است که اغلب پس‌از یک دوره بیماری پارکینسون بدون دمانس، به دمانس بیماری پارکینسون تبدیل می‌شود.

 فرونتوتمپورال 

دمانس فرونتوتمپورال  با تغییرات شدید شخصیتی و مشکلات زبانی مشخص می‌شود. در تمام FTDها، فرد دچار کناره‌گیری اجتماعی زودهنگام و فقدان بینش اولیه می‌شود. مشکلات حافظه از ویژگی‌های اصلی نیستند. شش نوع اصلی از FTD وجود دارد. نوع اول، نشانه‌های عمده‌ای در شخصیت و رفتار دارد. این نوع FTD رفتاری (behavioral variant FTD; bv-FTD) نامیده می‌شود و شایع‌ترین نوع آن است. ویژگی بارز bv-FTD رفتار تحریک‌پذیر است و این را می‌توان در حالت‌های پیش‌از دمانس تشخیص داد. در bv-FTD، فرد در بهداشت شخصی خود تغییراتی نشان می‌دهد، در تفکر خود سخت‌گیر می‌شود و به ندرت مشکلات را می‌پذیرد؛ آن‌ها از نظر اجتماعی گوشه‌گیر هستند و اغلب افزایش شدید اشتها دارند. آن‌ها ممکن است رفتار اجتماعی نامناسبی داشته باشند. برای مثال، ممکن است اظهارنظرهای جنسی نامناسبی داشته باشند، یا آشکارا شروع به استفاده از پورنوگرافی کنند. یکی از شایع‌ترین علائم، بی‌تفاوتی یا اهمیت ندادن به هیچ چیز است. بااین‌حال، بی‌تفاوتی یک نشانه شایع در بسیاری از انواع دمانس است.

دو نوع از FTD دارای آفازی (مشکلات زبانی) به‌عنوان نشانه اصلی هستند. یک نوع، آفازی پیشرونده اولیه نوع معنایی  نام دارد. ویژگی اصلی این اختلال، از دست دادن معنای کلمات است. ممکن است با دشواری در نام بردن چیزها آغاز شود. فرد در نهایت ممکن است معنای اشیاء را نیز از دست بدهد. برای مثال، نقاشی یک پرنده، یک سگ و یک هواپیما در فرد مبتلا به FTD، ممکن است تقریباً همگی شبیه به هم به نظر برسند. در یک تست کلاسیک برای این منظور، به فرد تصویری از یک هرم و در زیر آن تصویری از یک درخت نخل و یک درخت کاج نشان داده می‌شود. از فرد خواسته می‌شود که بگوید کدام یک با هرم بیشتر جور در می‌آید. در SV-PPA فرد نمی‌تواند به آن سؤال پاسخ دهد. نوع دیگر، آفازی پیشرونده اولیه نوع آگراماتیک غیرروان  نامیده می‌شود. این نوع، عمدتاً به تولید گفتار مربوط می‌شود. آن‌ها برای پیدا کردن کلمات مناسب مشکل دارند، اما بیشتر مشکلشان در هماهنگی عضلات مورد نیاز برای صحبت کردن است. در نهایت، فرد مبتلا به NFA-PPA فقط از کلمات تک‌هجایی استفاده می‌کند یا ممکن است توانایی صحبت کردن خود را کاملاً از دست بدهد.

دمانس فرونتوتمپورال مرتبط با اسکلروز جانبی آمیوتروفیک  که تحت عنوان (FTD-ALS) شناخته می‌شود، شامل نشانه‌های FTD (مشکلات رفتاری، زبانی و حرکتی) است که همزمان با اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (از بین رفتن نورون‌های حرکتی) رخ می‌دهد. دو اختلال مرتبط با FTD عبارتند از فلج فوق‌هسته‌ای پیشرونده  (که همچنین تحت عنوان سندرم پارکینسون-پلاس طبقه‌بندی می‌شود) و دژنراسیون کورتیکوبازال . این اختلالات با پروتئین تاو مرتبط هستند..

 بیماری هانتینگتون 

بیماری هانتینگتون یک بیماری نورودژنراتیو است که در اثر جهش در یک ژن واحد به نام HTT ایجاد می‌شود که پروتئین هانتینگتون را رمزگذاری می‌کند. نشانه‌ها شامل اختلال شناختی است و این اختلال معمولاً به سمت دمانس پیشرفت می‌کند.

اولین نشانه‌های اصلی بیماری هانتینگتون اغلب شامل موارد زیر است:
 مشکل در تمرکز
 کاهش حافظه
 افسردگی - این می‌تواند شامل خلق‌وخوی پائین، عدم علاقه به مسائل یا صرفاً احساسات غیرطبیعی ناامیدی باشد
 تلوتلو خوردن و دست‌وپا چلفتی بودن غیرعادی
 نوسانات خلق‌وخو، مانند تحریک‌پذیری یا رفتار پرخاشگرانه نسبت به مسائل بی‌اهمیت

 HIV 

دمانس مرتبط با HIV در مراحل پایانی عفونت HIV رخ می‌دهد و عمدتاً افراد جوان را درگیر می‌کند. ویژگی‌های اساسی دمانس مرتبط با HIV، اختلال شناختی ناتوان‌کننده همراه با اختلال عملکرد حرکتی، مشکلات گفتاری و تغییرات رفتاری است. اختلال شناختی با کندی ذهنی، مشکل در حافظه و ضعف در تمرکز مشخص می‌شود. نشانه‌های حرکتی شامل از دست دادن کنترل حرکات ظریف است که منجر به دست‌وپا چلفتی بودن، تعادل ضعیف و لرزش می‌شود. تغییرات رفتاری ممکن است شامل بی‌تفاوتی، لتارژی  و کاهش پاسخ‌های عاطفی و خودانگیختگی باشد. از نظر هیستوپاتولوژیک، این بیماری با نفوذ مونوسیت‌ها و ماکروفاژها به سیستم عصبی مرکزی , گلیوزیس، رنگ‌پریدگی غلاف‌های میلین، ناهنجاری‌های زائده‌های دندریتیک و از بین رفتن نورون‌ها شناسایی می‌شود.

 بیماری کروتزفلد-جاکوب 

بیماری کروتزفلد-جاکوب یک بیماری پریونی به سرعت پیشرونده است که معمولاً باعث دمانس می‌شود و طی چند هفته تا چند ماه بدتر می‌شود. پریون‌ها، پاتوژن‌های بیماری‌زا هستند که از پروتئین‌های غیرطبیعی ایجاد می‌شوند.

 اعتیاد به الکل 

دمانس مرتبط با الکل، که همچنین آسیب مغزی مرتبط با الکل نامیده می‌شود، در نتیجه مصرف بیش از حد الکل، به‌ویژه در قالب اختلال سوءمصرف مواد، رخ می‌دهد. عوامل مختلفی می‌توانند در این پیشرفت دخیل باشند، از جمله کمبود تیامین و آسیب‌پذیری ناشی از سن. در بیش از ۷۰٪ از افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل، درجه‌ای از آسیب مغزی مشاهده می‌شود. نواحی مغزی که تحت تأثیر قرار می‌گیرند، مشابه نواحی هستند که تحت تأثیر پیری و همچنین بیماری آلزایمر قرار می‌گیرند. مناطقی که کاهش حجم را نشان می‌دهند شامل لوب‌های پیشانی، گیجگاهی و آهیانه و همچنین مخچه، تالاموس و هیپوکامپ هستند. این کاهش می‌تواند چشمگیرتر باشد، به‌طوری که در افراد ۶۵ سال و بالاتر، اختلالات شناختی بیشتری مشاهده می‌شود.

 دمانس مختلط 
ممکن است بیش از یک نوع دمانس، که تحت عنوان دمانس مختلط شناخته می‌شود، به‌طور همزمان در حدود ۱۰٪ از موارد دمانس وجود داشته باشد. شایع‌ترین نوع دمانس مختلط، بیماری آلزایمر و دمانس عروقی است. علائم اصلی شروع این نوع خاص از دمانس مختلط، ترکیبی از پیری، فشار خون بالا و آسیب به رگ‌های خونی مغز است.

تشخیص دمانس مختلط می‌تواند دشوار باشد، زیرا اغلب فقط یک نوع غالب است. این امر باعث می‌شود درمان افراد مبتلا به دمانس مختلط غیرمعمول باشد، و بسیاری از افراد از درمان‌های بالقوه مفید محروم می‌مانند. دمانس مختلط می‌تواند به این معنا باشد که نشانه‌ها زودتر شروع شده و سریع‌تر بدتر می‌شوند زیرا قسمت‌های بیشتری از مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

 دیگر موارد 
وضعیت‌های التهابی مزمن که ممکن است بر مغز و شناخت تأثیر بگذارند شامل بیماری بهجت ، مالتیپل اسکلروزیس، سارکوئیدوز ، سندرم شوگرن، لوپوس، بیماری سلیاک  و حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی هستند. این نوع دمانس می‌تواند به سرعت پیشرفت کند، اما معمولاً به درمان زودهنگام پاسخ خوبی می‌دهد. درمان شامل تعدیل‌کننده‌های سیستم ایمنی یا تجویز استروئید، یا در موارد خاص، حذف عامل ایجادکننده بیماری است.

به نظر نمی‌رسد بیماری سلیاک به‌طور کلی خطر ابتلا به دمانس را افزایش دهد، اما ممکن است خطر ابتلا به دمانس عروقی را افزایش دهد. بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی هر دو ممکن است خطر اختلال شناختی را افزایش دهند که می‌تواند یکی از علائم اولیه دمانس بعدی باشد. رعایت دقیق یک رژیم غذایی بدون گلوتن که از سنین پائین شروع شود، ممکن است در برابر دمانس ناشی از اختلالات مرتبط با گلوتن محافظت ایجاد کند.

مواردی از دمانس که به راحتی قابل برگشت هستند شامل هیپوتیروئیدی، کمبود ویتامین B12، بیماری لایم و نوروسیفیلیس  می‌شود. برای بیماری لایم و نوروسیفلیس، در صورت وجود عوامل خطر، باید تست انجام شود. از آنجایی که تعیین عوامل خطر اغلب دشوار است، در مواردی که به دمانس مشکوک هستیم، ممکن است تست نوروسیفلیس و بیماری لایم، و همچنین دیگر عوامل ذکرشده، به‌صورت روتین انجام شود.

بسیاری از بیماری‌های پزشکی و نورولوژیکی دیگر تنها در مراحل پایانی خود به دمانس منجر می‌شوند. برای مثال، بخشی از افراد مبتلا به بیماری پارکینسون دچار دمانس می‌شوند، اگرچه ارقام بسیار متفاوتی برای این نسبت ذکر شده است. هنگامی که دمانس در بیماری پارکینسون رخ می‌دهد، علت اصلی و زمینه‌ای آن ممکن است دمانس با اجسام لویی یا بیماری آلزایمر یا هر دو باشد.اختلال شناختی همچنین در سندرم‌های پارکینسون-پلاس نظیر فلج فوق‌هسته‌ای پیشرونده و دژنراسیون کورتیکوبازال رخ می‌دهد (و همین پاتولوژی زمینه‌ای ممکن است باعث سندرم‌های بالینی مانند دژنراسیون لوبار فرونتوتمپورال گردد). اگرچه پورفیری‌های حاد ممکن است باعث اپیزودهایی از گیجی و اختلالات روانی شوند، اما دمانس یکی از ویژگی‌های نادر این بیماری‌های نادر است. انسفالوپاتی TDP-43 وابسته به سن با غلبه لیمبیک  نوعی دمانس است که در درجه اول افراد ۸۰ یا ۹۰ ساله را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در آن پروتئین TARDBP در قسمت لیمبیک مغز رسوب می‌کند.

همچنین اختلالات ارثی که می‌توانند باعث دمانس شوند، عبارتند از: برخی از اختلالات متابولیک مانند اختلالات ذخیره لیزوزومی، لکودیستروفی‌ها و آتاکسی‌های مخچه‌ای-نخاعی .

تنهایی مداوم ممکن است خطر ابتلا به دمانس را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. تنهایی با ۳۱٪ احتمال بیشتر ابتلا به هر نوع دمانس مرتبط است و همچنین می‌تواند خطر اختلال شناختی را تا ۱۵٪ افزایش دهد.

 تشخیص 
نشانه‌ها در انواع دمانس مشابه هستند و تشخیص آن تنها بر اساس نشانه‌ها دشوار است. تشخیص ممکن است با تکنیک‌های اسکن مغز تسهیل شود. در بسیاری از موارد، تشخیص نهایی نیاز به بیوپسی مغز دارد، اما این کار به ندرت توصیه می‌شود (اگرچه می‌توان آن را در اتوپسی انجام داد). در افراد مسن، غربالگری عمومی برای اختلال شناختی با استفاده از تست شناختی یا تشخیص زودهنگام دمانس، تأثیری بر بهبود پیامدها نشان نداده است. بااین‌حال، معاینات غربالگری در افراد بالای ۶۵ سال که از مشکلات حافظه رنج می‌برند، مفید است.

به‌طور معمول، نشانه‌ها باید حداقل به مدت شش ماه وجود داشته باشند تا تشخیص قطعی شود. اختلال عملکرد شناختی با مدت زمان کوتاه‌تر، دلیریوم نامیده می‌شود. به دلیل نشانه‌های مشابه، دلیریوم به راحتی با دمانس اشتباه گرفته می‌شود. دلیریوم با شروع ناگهانی، سیر نوسانی، مدت کوتاه (که اغلب از چند ساعت تا چند هفته به طول می‌انجامد) مشخص می‌شود و عمدتاً با یک اختلال جسمی (یا پزشکی) مرتبط است. در مقابل، دمانس معمولاً شروع طولانی و آهسته‌ای دارد (به جز در موارد سکته مغزی یا تروما)، عملکرد ذهنی به آرامی رو به زوال می‌رود و همچنین مسیر طولانی‌تری (از ماه‌ها تا سال‌ها) را طی می‌کند.

برخی از بیماری‌های روانی، از جمله افسردگی و روان‌پریشی، ممکن است نشانه‌هایی ایجاد کنند که باید از دلیریوم و دمانس متمایز شوند. این نشانه‌ها به شکل متفاوتی تحت عنوان دمانس کاذب (pseudodementias) تشخیص داده می‌شوند و هرگونه ارزیابی دمانس باید شامل غربالگری افسردگی مانند پرسش‌نامه عصبی‌روانی  یا مقیاس افسردگی سالمندان باشد. در گذشته پزشکان تصور می‌کردند افرادی که از مشکلات حافظه شکایت دارند، به افسردگی مبتلا هستند، نه دمانس (زیرا گمان می‌کردند افراد مبتلا به دمانس عموماً از مشکلات حافظه خود بی‌اطلاع هستند). بااین‌حال، پژوهشگران از آن زمان متوجه شده‌اند که بسیاری از افراد مسن که از مشکلات حافظه شکایت دارند، در واقع دچار اختلال شناختی خفیف هستند که اولین مرحله دمانس است. بااین‌حال، برای یک فرد مسن با مشکل حافظه، افسردگی همیشه باید در صدر فهرست احتمالات باقی بماند. تغییر در تفکر، شنوایی و بینایی با فرایند طبیعی پیری مرتبط است و به دلیل شباهت‌ها می‌تواند در تشخیص دمانس مشکلاتی ایجاد کند. با توجه به ماهیت چالش‌برانگیز پیش‌بینی شروع دمانس و تشخیص دمانس، ابزارهای کمکی تصمیم‌گیری بالینی که مبتنی بر یادگیری ماشینی و هوش مصنوعی هستند، پتانسیل بهبود شیوه بالینی را دارند.

 تست شناختی 

+ حساسیت و اختصاصیت تست‌های رایج برای تشخیص دمانس Test حساسیت اختصاصیت منبع MMSE ۷۱–۹۲ درصد ۵۶–۹۶ درصد 3MS ۸۳–۹۳ درصد ۸۵–۹۰ درصد AMTS ۷۳–۱۰۰ درصد ۷۱–۱۰۰ درصد

تست‌های شناختی کوتاه و گوناگون (۵ تا ۱۵ دقیقه‌ای) از قابلیت اطمینان یا اعتبار قابل قبولی برای غربالگری دمانس برخوردارند، اما ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند سن، تحصیلات و قومیت قرار گیرند. سن و تحصیلات، تأثیر قابل توجهی در تشخیص دمانس دارند. برای مثال، افراد با تحصیلات پائین‌تر، بیشتر از افراد تحصیل‌کرده در معرض ابتلا به دمانس هستند.Contador, I. et al. (2017) "Impact of literacy and years of education on the diagnosis of dementia:A population-based study," Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 39(2), pp. 112–119. Available at: https://doi.org/10.1080/13803395.2016.1204992. در حالی که تست‌های زیادی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، در حال حاضر، آزمون کوتاه وضعیت ذهنیبهترین و شایع‌ترین روش مورد مطالعه است. آزمون MMSE ابزار مفیدی برای کمک به تشخیص دمانس است، به شرطی که نتایج آن همراه با ارزیابی شخصیت فرد، توانایی او در انجام فعالیت‌های روزمره زندگی و رفتار وی تفسیر شود. دیگر تست‌های شناختی شامل نمره تست کوتاه ذهنی ، «آزمون کوتاه وضعیت ذهنی اصلاح‌شده» (3MS), ابزار غربالگری توانایی‌های شناختی , تست دنبال‌کردن مسیر , و آزمون ترسیم ساعت است. MoCA (ارزیابی شناختی مونترال ) یک تست غربالگری قابل اعتماد است و به‌صورت آنلاین و رایگان به ۳۵ زبان مختلف در دسترس است. همچنین نشان داده شده که MoCA در تشخیص اختلال شناختی خفیف تا حدودی بهتر از MMSE عمل می‌کند. افراد دارای اختلال کم‌شنوایی، که معمولاً با دمانس همراه است، در تست MoCA نمره بدتری کسب می‌کنند، این امر می‌تواند منجر به تشخیص نادرست دمانس شود. پژوهشگران نسخه‌ای تطبیق‌یافته از تست MoCA را توسعه داده‌اند که دقیق و قابل اعتماد است و نیازی به گوش دادن و پاسخ دادن افراد به سؤالات ندارد. پرسشنامه غربالگری AD-8 که برای ارزیابی تغییرات در عملکرد مرتبط با زوال شناختی استفاده می‌شود، بالقوه مفید است، اما تشخیصی نبوده، متغیر است و خطر سوگیری (bias) دارد. ارزیابی شناختی یکپارچه (CognICA) یک تست پنج دقیقه‌ای است که به مراحل اولیه دمانس بسیار حساس است و از یک برنامه قابل ارائه به آی‌پد استفاده می‌کند. CognICA که پیش‌از این در بریتانیا استفاده می‌شد، در سال ۲۰۲۱ برای استفاده تجاری به‌عنوان یک دستگاه پزشکی، تاییدیه FDA را دریافت کرد.

Aرویکرد دیگر برای غربالگری دمانس، درخواست از یک فرد مطلع (خویشاوند یا حامی دیگر) برای پُر کردن پرسشنامه‌ای در مورد عملکرد شناختی روزمره فرد است. پرسشنامه‌های اطلاعاتی ، در واقع اطلاعات تکمیلی (مکمل) را برای تست‌های شناختی کوتاه‌شده فراهم می‌کنند. احتمالاً شناخته‌شده‌ترین پرسشنامه از این نوع، پرسشنامه اطلاعاتی در زمینه زوال شناختی در سالمندان است. شواهد کافی برای تعیین میزان دقت IQCODE در تشخیص یا پیش‌بینی دمانس وجود ندارد. پرسشنامه مراقبان بیماری آلزایمر نیز ابزار دیگری است. وقتی این ارزیابی توسط یک مراقب انجام شود، حدود ۹۰٪ برای تشخیص آلزایمر دقیق است. ارزیابی شناختی پزشک عمومی، ارزیابی بیمار و مصاحبه با فرد مطلع را با هم ترکیب می‌کند. این روش به‌طور خاص برای استفاده در محیط مراقبت‌های اولیه طراحی شده است.

متخصصان مغز و اعصاب بالینی پس‌از اجرای مجموعه‌ای کامل از تست‌های شناختی، که اغلب چندین ساعت به طول می‌انجامد، مشاوره تشخیصی ارائه می‌دهند تا الگوهای عملکردی زوال مرتبط با انواع مختلف دمانس را تعیین کنند. تست‌های حافظه، عملکرد اجرایی، سرعت فرایند پردازش، توجه و مهارت‌های زبانی و همچنین تست‌های سازگاری عاطفی و روان‌شناختی مرتبط هستند. این تست‌ها به رد اتیولوژی‌های دیگر و تعیین زوال شناختی نسبی در طول زمان یا تخمین توانایی‌های شناختی قبلی کمک می‌کنند.

 تست‌های آزمایشگاهی 
معمولاً تست خون روتین برای منتفی دانستن علل قابل درمان انجام می‌شود. این تست‌ها شامل تست ویتامین B12، اسید فولیک، هورمون تحریک‌کننده تیروئید، پروتئین واکنشی-C، شمارش کامل خون، الکترولیت‌ها، کلسیم، عملکرد کلیه، و آنزیم‌های کبدی می‌شود. ناهنجاری‌ها ممکن است نشان‌دهنده کمبود ویتامین، عفونت یا دیگر مشکلاتی باشد که معمولاً باعث گیجی یا عدم تمرکز در سالمندان می‌شوند.

 تصویربرداری 
CT-اسکن یا MRI معمولاً برای یافتن احتمالی هیدروسفالی با فشار طبیعی، که یک علت بالقوه برگشت‌پذیر دمانس است، یا تومور متصل به آن انجام می‌شود. این اسکن‌ها همچنین می‌توانند اطلاعات مرتبط با انواع دیگر دمانس، مانند انفارکتوس (سکته مغزی) که به نوع عروقی دمانس اشاره دارد، ارائه دهند. این تست‌ها، تغییرات متابولیک منتشر مرتبط با دمانس را در فردی که در معاینات عصبی هیچ مشکل نورولوژیک آشکاری (مانند فلج یا ضعف) نشان نمی‌دهد، تشخیص نمی‌دهند.

روش‌های تصویربرداری عصبی عملکردی SPECT و PET در ارزیابی اختلال شناختی طولانی‌مدت مفیدتر هستند، زیرا نشان داده‌اند که توانایی آن‌ها در تشخیص دمانس مشابه معاینه بالینی و تست شناختی است. به نظر می‌رسد توانایی SPECT در تمایز دمانس عروقی از بیماری آلزایمر، نسبت به تمایز از طریق معاینه بالینی برتر است.

ارزش تصویربرداری PiB-PET با استفاده از ترکیب پیتزبورگ B (به اختصار PiB) به‌عنوان یک ردیاب رادیواکتیوی در تشخیص پیش‌بینانه، به‌ویژه بیماری آلزایمر، اثبات شده است.

 رویکرد پیشگیرانه 
 عوامل خطر 
عوامل خطر دمانس شامل فشار خون بالا، سطح بالای کلسترول LDL، کاهش بینایی، کاهش شنوایی، سیگار کشیدن، چاقی، افسردگی، عدم تحرک، دیابت، سطح پائین تحصیلات و ارتباطات اجتماعی کم است. همچنین مصرف بیش از حد الکل، کمبود خواب، کم‌خونی، آسیب مغزی تروماتیک و آلودگی هوا می‌توانند احتمال ابتلا به دمانس را افزایش دهند. بسیاری از این عوامل خطر، از جمله سطح پائین تحصیلات، سیگار کشیدن، عدم فعالیت بدنی و دیابت، قابل اصلاح هستند. تعدادی از این گروه‌ها تحت عنوان عوامل خطر عروقی شناخته می‌شوند که ممکن است کاهش یا حذف آن‌ها امکان‌پذیر باشد. مدیریت این عوامل خطر می‌تواند خطر ابتلا به دمانس را در افراد در اواخر دوره میانسالی یا سنین بالاتر کاهش دهد. کاهش تعدادی از این عوامل خطر می‌تواند پیامد مثبتی داشته باشد. کاهش خطر ناشی از اتخاذ یک سبک زندگی سالم حتی در افرادی که خطر ژنتیکی بالایی دارند نیز مشاهده می‌شود.

علاوه بر عوامل خطر فوق، دیگر ویژگی‌های روان‌شناختی، از جمله برخی ویژگی‌های شخصیتی (روان‌رنجوری بالا و وظیفه‌شناسی پائین)، بی‌هدفی در زندگی و تنهایی زیاد، از عوامل خطر بیماری آلزایمر و دمانس مرتبط هستند. برای مثال، بر اساس مطالعه طولی سالمندی در انگلیس ، پژوهش‌ها نشان داده است که تنهایی در افراد مسن می‌تواند خطر دمانس را تا یک‌سوم افزایش دهد. نداشتن شریک زندگی (مجرد، مطلقه یا بیوه بودن) می‌تواند خطر ابتلا به دمانس را دو برابر کند. بااین‌حال، داشتن دو یا سه رابطه نزدیک و صمیمی ممکن است این خطر را تا سه‌پنجم کاهش دهد.

دو عامل خطر قابل اصلاح برای دمانس، عدم فعالیت بدنی و عدم تحریک شناختی هستند. فعالیت بدنی، به‌ویژه ورزش‌های هوازی، با کاهش از بین رفتن بافت مغز که با افزایش سن مرتبط هستند، و عوامل نوروتوکسیک همراه است و در نتیجه باعث حفظ حجم مغز و یکپارچگی سلول‌های عصبی می‌شود. فعالیت شناختی، انعطاف‌پذیری عصبی را تقویت می‌کند و این دو با هم به پشتیبانی از ذخیره شناختی کمک می‌کنند. نادیده گرفتن این عوامل خطر، این ذخیره را کاهش می‌دهد.

اختلالات حسی بینایی و شنوایی از عوامل خطر قابل اصلاح برای دمانس هستند. این اختلالات ممکن است سال‌ها پیش‌از نشانه‌های شناختی بیماری آلزایمر بروز کنند. کاهش شنوایی ممکن است منجر به انزوای اجتماعی شود که بر عملکرد شناختی تأثیر منفی می‌گذارد. انزوای اجتماعی همچنین به‌عنوان یک عامل خطر قابل اصلاح شناسایی شده است. کم‌شنوایی مرتبط با سن در میانسالی با اختلال شناختی در اواخر عمر مرتبط است و به‌عنوان یک عامل خطر برای ابتلا به بیماری آلزایمر و دمانس در نظر گرفته می‌شود. چنین کم‌شنوایی ممکن است ناشی از اختلال در فرایند پردازش شنوایی مرکزی باشد که درک گفتار را در برابر نویز پس‌زمینه دشوار می‌کند. کم‌شنوایی مرتبط با سن، با کُند شدن فرایند پردازش مرکزی اطلاعات شنیداری مشخص می‌شود. در سراسر جهان، کم‌شنوایی در میانسالی ممکن است علت حدود ۹٪ از موارد دمانس باشد.

ضعف و سستی ممکن است خطر زوال شناختی و دمانس را افزایش دهد، همچنین عکس این قضیه صادق است، یعنی اختلال شناختی، خطر ضعف و سستی را افزایش می‌دهد. پیشگیری از ضعف و سستی می‌تواند به پیشگیری از زوال شناختی کمک کند.

هیچ دارویی وجود ندارد که بتواند از زوال شناختی و دمانس پیشگیری کند. بااین‌حال، داروهای کاهش‌دهنده فشار خون ممکن است خطر دمانس یا مشکلات شناختی را حدود نیم درصد کاهش دهند.

نشان داده شده است که وضعیت نامساعد اقتصادی، ارتباط قوی با شیوع بالاتر دمانس دارد، که هنوز نمی‌توان آن را به‌طور کامل با دیگر عوامل خطر توضیح داد

 سلامت دندان 
شواهد محدودی، سلامت ضعیف دهان و دندان را با زوال شناختی مرتبط می‌داند. بااین‌حال، مسواک نزدن و التهاب لثه می‌توانند به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده‌های خطر دمانس مورد استفاده قرار گیرند.

 باکتری‌های دهانی 
شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد باکتری‌های دهان در افراد مبتلا به بیماری لثه ممکن است با کاهش سلامت شناختی مرتبط باشند. مکانیسم پیشنهادی هنوز در دست بررسی است، اما پژوهش‌ها، انواع خاصی از باکتری‌های موجود در دهان را به باکتری‌های موجود در مغز برخی از افراد مبتلا به بیماری آلزایمر مرتبط دانسته است. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد افرادی که سطح بالایی از پلاک دندان دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زوال شناختی هستند. بهداشت ضعیف دهان و دندان می‌تواند عوارض جانبی در گفتار و تغذیه داشته باشد و باعث زوال سلامت عمومی و شناختی شود.

 ویروس‌های دهانی 
ویروس هرپس سیمپلکس در بیش از ۷۰٪ افراد بالای ۵۰ سال یافت شده است. HSV در سیستم عصبی محیطی باقی می‌ماند و می‌تواند توسط استرس، بیماری یا خستگی تحریک شود. نسبت بالای پروتئین‌های مرتبط با ویروس در پلاک‌های آمیلوئید یا کلاف‌های نوروفیبریلاری (NFTs) دخالت HSV-1 را در پاتولوژی بیماری آلزایمر تأیید می‌کند. NFTها به‌عنوان نشانگر اصلی بیماری آلزایمر شناخته می‌شوند. HSV-1 اجزای اصلی NFTها را تولید می‌کند. یک مطالعه کوهورت (هم‌گروهی) در سوئد از سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که شرکت‌کنندگان آلوده به HSV دو برابر بیشتر از شرکت‌کنندگان غیرآلوده در معرض خطر ابتلا به دمانس هستند.

 رژیم غذایی 
رژیم غذایی به‌عنوان یک عامل خطر قابل اصلاح برای ابتلا به دمانس در نظر گرفته می‌شود. کمبود تیامین، خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را در بزرگسالان افزایش می‌دهد.Gibson, GE, Hirsch, JA, Fonzetti, P, et al. (2016) Vitamin B1 (thiamine) and dementia. Ann N Y Acad Sci 1367, 21–30 نقش تیامین در فیزیولوژی مغز منحصربه‌فرد است و برای عملکرد شناختی طبیعی افراد مسن ضروری است.Butterworth, RF (2003) Thiamin deficiency and brain disorders. Nutr Res Rev 16, 277–284. بسیاری از انتخاب‌های غذایی افراد مسن، از جمله مصرف بالای محصولات بدون گلوتن، مصرف تیامین را به خطر می‌اندازد زیرا این محصولات با تیامین غنی نشده‌اند.Hoffman, R. (2016). Thiamine deficiency in the Western diet and dementia risk. British Journal Of Nutrition, 116(1), 188–189.

رژیم‌های غذایی مدیترانه‌ای و DASH هر دو با کاهش زوال شناختی مرتبط هستند. رویکرد متفاوتی برای گنجاندن عناصر هر دوی این رژیم‌ها در یک رژیم غذایی به نام رژیم غذایی MIND وجود داشته است. این رژیم‌ها عموماً چربی‌های اشباع‌شده کمی دارند، در حالی که منبع خوبی از کربوهیدرات‌ها، عمدتاً آن‌هایی که به تثبیت قند خون و سطح انسولین کمک می‌کنند، را فراهم می‌کنند. افزایش سطح قند خون در طولانی‌مدت، در صورت عدم مدیریت، می‌تواند به اعصاب آسیب برساند و باعث مشکلات حافظه شود. عوامل تغذیه‌ای مرتبط با رژیم‌های غذایی پیشنهادی برای کاهش خطر دمانس شامل اسیدهای چرب اشباع‌نشده، ویتامین E، ویتامین C، فلاونوئیدها، ویتامین B و ویتامین D است. به نظر می‌رسد مطالعه‌ای که در دانشگاه اکستر در بریتانیا انجام شده، این یافته‌ها را تأیید کرده است، بر اساس این مطالعه، یک رژیم غذایی بهینه متشکل از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و چربی‌های سالم می‌تواند خطر ابتلا به دمانس را تقریباً ۲۵٪ کاهش دهد.

رژیم غذایی MIND ممکن است محافظت‌کننده‌تر باشد اما نیاز به انجام مطالعات بیشتری وجود دارد.. به نظر می‌رسد رژیم غذایی مدیترانه‌ای در مقایسه با رژیم غذایی DASH در برابر آلزایمر محافظت بیشتری ایجاد می‌کند، اما هیچ یافته منسجمی در مورد تأثیر آن بر دمانس به‌طور کلی وجود ندارد. نقش روغن زیتون نیاز به مطالعه بیشتر دارد زیرا ممکن است یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها در کاهش خطر ابتلا به زوال شناختی و دمانس باشد.

در افراد مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی، یک رژیم غذایی کاملاً بدون گلوتن ممکن است نشانه‌های اختلال شناختی خفیف را تسکین دهد. شواهدی مبنی بر مفید بودن رژیم غذایی بدون گلوتن پس‌از پیشرفت دمانس وجود ندارد.

به نظر نمی‌رسد مکمل‌های اسید چرب امگا-۳ برای افراد دارای نشانه‌های خفیف تا متوسط، مزیت یا خطری داشته باشند. بااین‌حال، شواهد خوبی وجود دارد که نشان می‌دهد گنجاندن امگا-۳ در رژیم غذایی در درمان افسردگی، که یک نشانه شایع، و یک عامل خطر بالقوه قابل اصلاح برای دمانس است، مفید می‌باشد.

 مدیریت 

گزینه‌های محدودی برای درمان دمانس وجود دارد و بیشتر رویکردها بر مدیریت یا کاهش نشانه‌های فردی متمرکز هستند. هیچ گزینه درمانی برای به تأخیر انداختن شروع دمانس وجود ندارد.

مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز اغلب در اوایل دوره بیماری استفاده می‌شوند؛ بااین‌حال، مزیت آن‌ها عموماً کم است.

بیش از نیمی از افراد مبتلا به دمانس ممکن است نشانه‌های روان‌شناختی یا رفتاری از جمله آشفتگی، مشکلات خواب، پرخاشگری و/یا روان‌پریشی را تجربه کنند. درمان این نشانه‌ها با هدف کاهش دیسترس فرد و حفظ امنیت او (بی‌خطری) انجام می‌شود. به نظر می‌رسد درمان‌های دیگری غیر از دارو برای مدیریت آشفتگی و پرخاشگری بهتر باشند. مداخلات شناختی و رفتاری ممکن است گزینه مناسبی باشند. برخی شواهد نشان می‌دهد که آموزش و حمایت از فرد مبتلا به دمانس، و همچنین مراقبان و اعضای خانواده، پیامدها را بهبود می‌بخشد. برنامه‌های ورزشی در رابطه با فعالیت‌های روزمره زندگی مفید هستند. مانند همه اختلالات مغزی، برخی از افراد مبتلا به دمانس می‌توانند به‌طور بالقوه برای خود یا دیگران خطرناک باشند. چنین نشانه‌های رفتاری ممکن است منجر به بستری شدن اجباری فرد در بخش سلامت روان برای ارزیابی، مراقبت و درمان شود. بااین‌حال، این آخرین راه حل است و خانواده یا دوستان افراد مبتلا به دمانس می‌توانند گزینه‌های بالقوه دیگری را در نظر بگیرند.

مداخلات مراقبت تسکینی ممکن است منجر به بهبود آسایش هنگام مرگ شوند، اما با توجه به شواهد موجود هنوز هم مشخص نیست که چگونه می‌توان از آن به بهترین شکل برای حمایت از افراد در حال مرگ مبتلا به دمانس پیشرفته و خانواده‌هایشان استفاده کرد.

برای مثال، می‌توان تأثیر درمان‌ها را با ارزیابی آشفتگی با استفاده از پرسش‌نامه تحریک‌پذیری کوهن-منسفیلد؛ با ارزیابی خلق‌وخو و تعامل با مقیاس تعامل منورا پارک ; و مقیاس مشاهده‌ای رتبه‌بندی احساسات  یا با ارزیابی شاخص‌های افسردگی با استفاده از مقیاس کرنل برای افسردگی در دمانس یا نسخه ساده‌شده آن ارزیابی کرد.

نقش مراقب و آنچه که در مورد چگونگی پشتیبانی آن‌ها از مداخلات چندگانه می‌دانیم، اغلب در درمان و مدیریت دمانس نادیده گرفته می‌شود. مراقبان افراد مبتلا به دمانس در خانه‌های سالمندان، ابزار یا راهنمای بالینی کافی برای نشانه‌های رفتاری و روان‌شناختی دمانس و همچنین مصرف دارو ندارند. اقدامات ساده‌ای مانند صحبت با افراد در مورد علایقشان می‌تواند کیفیت زندگی ساکنان خانه‌های سالمندان مبتلا به دمانس را بهبود بخشد. یک برنامه نشان داد که چنین اقدامات ساده‌ای، آشفتگی و افسردگی ساکنان را کاهش می‌دهد. آن‌ها همچنین به مراجعات کمتری به پزشک عمومی و بستری شدن در بیمارستان نیاز داشتند، که این امر همچنین به معنای مقرون‌به‌صرفه‌بودن این برنامه از نظر هزینه‌ها بود.

 درمان‌های روان‌شناختی و روانی‌اجتماعی 

درمان‌های روان‌شناختی برای دمانس شامل برخی شواهد محدود برای درمان خاطره‌پردازی (یعنی برخی تأثیرات مثبت در زمینه‌های کیفیت زندگی، شناخت، ارتباط و خلق‌وخو - که سه مورد اول به‌ویژه در محیط‌های خانه سالمندان مشاهده شده است)، مزایایی برای بازسازی شناختی در مراقبان، شواهدی نامشخص برای اعتبارسنجی درمانی  و شواهد آزمایشی برای تمرینات ذهنی، مانند برنامه‌های تحریک شناختی برای افراد مبتلا به دمانس خفیف تا متوسط است. ارائه فعالیت‌های شخصی‌سازی‌شده ممکن است به کاهش رفتارهای چالش‌برانگیز و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. مشخص نیست که فعالیت‌های شخصی‌سازی‌شده بر عواطف یا بهبود کیفیت زندگی مراقب تأثیر می‌گذارند یا خیر.

مراکز مراقبت روزانه بزرگسالان و همچنین واحدهای مراقبت ویژه در خانه‌های سالمندان اغلب مراقبت‌های تخصصی را برای بیماران مبتلا به دمانس ارائه می‌دهند. مراکز مراقبت روزانه، خدمات نظارت، تفریح، غذا و مراقبت‌های سلامت محدودی را به شرکت‌کنندگان ارائه می‌دهند و همچنین فرصتی برای استراحت مراقبان فراهم می‌کنند. علاوه‌بر این، مراقبت در منزل می‌تواند حمایت و مراقبت فردی را در منزل فراهم کند و امکان توجه بیشتر و شخصی‌سازی‌شده‌ای را که با پیشرفت اختلال مورد نیاز است، فراهم آورد. پرستاران بخش روان‌پزشکی می‌توانند سهم متمایزی در سلامت روان افراد داشته باشند.

از آنجایی که دمانس به دلیل تغییر در توانایی‌های زبان دریافتی و بیانی و همچنین قدرت برنامه‌ریزی و حل مسئله، ارتباطات عادی را مختل می‌کند، رفتار آشفته اغلب نوعی از برقراری ارتباط برای فرد مبتلا به دمانس محسوب می‌شود. جست‌وجوی فعال برای یافتن علت بالقوه، مانند درد، بیماری جسمی یا تحریک بیش از حد، می‌تواند در کاهش آشفتگی مفید باشد. علاوه‌بر این، استفاده از «آنالیز ABC رفتار» می‌تواند ابزاری مفید برای درک رفتار در افراد مبتلا به دمانس باشد. این روش شامل بررسی سوابق (A)، رفتار (B) و پیامدهای (C) مرتبط با یک رویداد است تا به تعریف مشکل و پیشگیری از حوادث بعدی که ممکن است در صورت سوءتفاهم در مورد نیازهای فرد ایجاد شود، کمک کند. قوی‌ترین شواهد برای درمان‌های غیردارویی به منظور مدیریت رفتارهای تغییریافته در دمانس، استفاده از چنین رویکردهایی است. شواهد با کیفیت پائین نشان می‌دهد که موسیقی‌درمانی منظم (حداقل پنج جلسه) ممکن است به ساکنان آسایشگاه‌ها و مراکز نگهداری کمک کند. ممکن است نشانه‌های افسردگی را کاهش داده و رفتارهای کلی را بهبود بخشد. همچنین ممکن است تأثیر مفیدی بر سلامت عاطفی و کیفیت زندگی داشته باشد و اضطراب را نیز کاهش دهد. در سال ۲۰۰۳، انجمن آلزایمر پروژه‌ای به نام «آواز خواندن برای مغز» را بر اساس مطالعات آزمایشی تأسیس کرد که نشان می‌داد این فعالیت، مشارکت را تشویق کرده و یادگیری آهنگ‌های جدید را تسهیل می‌کند. این جلسات، جنبه‌هایی از خاطره‌درمانی و موسیقی را با هم ترکیب می‌کنند. ارتباط موسیقایی و بین فردی می‌تواند بر ارزش فرد تأکید کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

برخی از بیمارستان‌های لندن دریافتند که استفاده از رنگ، طراحی، تصاویر و نورها به افراد مبتلا به دمانس کمک می‌کند تا با حضور در بیمارستان سازگار شوند. این تغییرات در طراحی بخش‌های بیماران دمانس در این بیمارستان‌ها با پیشگیری از سردرگمی به بیماران کمک کرد.

کار بر روی داستان زندگی به‌عنوان بخشی از درمان خاطره‌پردازی، و زندگینامه‌های ویدیویی به طرق مختلف به نیازهای مراجعان و مراقبین آن‌ها پاسخ می‌دهند و به مراجع این فرصت را می‌دهند که میراثی از خود به جا بگذارد و شخصیت خود را ارتقا دهد، و همچنین برای جوانانی که در چنین کاری مشارکت می‌کنند، مزایایی دارد. چنین مداخلاتی می‌توانند زمانی مفیدتر باشند که در مراحل نسبتاً اولیه دمانس انجام شوند. همچنین ممکن است در کسانی که در فرایند پردازش تجربیات گذشته مشکل دارند، مسئله‌ساز باشند

درمان با کمک حیوانات نیز مفید تشخیص داده شده است. نقطه ضعف این کار می‌تواند این باشد که حیوانات خانگی همیشه در فضاهای عمومی مراکز درمانی پذیرفته نمی‌شوند. ممکن است یک حیوان خطری برای ساکنان ایجاد کند، یا حیوانی خطرناک تلقی شود. همچنین برخی از حیوانات ممکن است توسط برخی از گروه‌های فرهنگی «نجس» یا «خطرناک» تلقی شوند.

کاردرمانی همچنین از طریق بهبود عملکرد شغلی روزانه و شایستگی مراقبان، به نیازهای روان‌شناختی و روانی‌اجتماعی بیماران مبتلا به دمانس می‌پردازد. هنگامی که راهبردهای مداخله‌ای جبرانی به برنامه روزانه آن‌ها اضافه می‌شود، سطح عملکرد بهبود یافته و بار مسئولیتی که معمولاً بر دوش مراقبان آن‌ها قرار می‌گیرد، کاهش می‌یابد. کاردرمانگران همچنین می‌توانند برای ایجاد یک مداخله مراجع-محور با دیگر رشته‌ها همکاری کنند. برای مدیریت ناتوانی شناختی و مقابله با نشانه‌های رفتاری و روان‌شناختی دمانس، ترکیب درمان‌های شغلی و رفتاری می‌تواند از بیماران مبتلا به دمانس بیشتر حمایت کند.

 آموزش و بازتوانی شناختی 
هیچ شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد آموزش شناختی برای افراد مبتلا به بیماری پارکینسون، دمانس یا اختلال شناختی خفیف مفید است. بااین‌حال، یک مرور در سال ۲۰۲۳ نشان داد که بازتوانی شناختی ممکن است در کمک به افراد مبتلا به دمانس خفیف تا متوسط برای مدیریت فعالیت‌های روزانه‌شان مؤثر باشد.

 فعالیت‌های شخصی‌سازی‌شده 
ارائه جلسات فعالیت متناسب با علایق شخصی برای افراد مبتلا به دمانس در خانه‌های سالمندان در طولانی‌مدت می‌تواند رفتارهای چالش‌برانگیز را اندکی کاهش دهد.

 داروها 
هیچ دارویی برای پیشگیری یا درمان دمانس مؤثر نبوده است. داروها ممکن است برای درمان نشانه‌های رفتاری و شناختی استفاده شوند، اما هیچ تأثیری بر فرایند بیماری زمینه‌ای ندارند.

مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز، مانند دونپزیل، ممکن است برای بیماری آلزایمر،  زوال عقل ناشی از بیماری پارکینسون، DLB یا زوال عقل عروقی. کیفیت شواهد پائین است و مزیت آن اندک است. هیچ تفاوتی میان عوامل این خانواده نشان داده نشده است. در اقلیتی از افراد، عوارض جانبی شامل ضربان قلب آهسته و غش کردن است. ریواستیگمین (rivastigmine) برای درمان نشانه‌های دمانس ناشی از بیماری پارکینسون توصیه می‌شود.

Mداروهایی که تأثیرات آنتی‌کولینرژیک دارند، مورتالیتی به هر علتی (all-cause mortality) را در افراد مبتلا به دمانس افزایش می‌دهند، اگرچه بر اساس یک مرور سیستماتیک که در سال ۲۰۲۱ منتشر شد، تأثیر این داروها بر عملکرد شناختی همچنان نامشخص است.

پیش‌از تجویز داروهای آنتی‌سایکوتیک در سالمندان، ارزیابی علت زمینه‌ای رفتار لازم است. واکنش‌های شدید و تهدیدکننده زندگی تقریباً در نیمی از افراد مبتلا به DLB رخ می‌دهد، و می‌تواند پس‌از مصرف تنها یک دوز واحد کُشنده باشد. افراد مبتلا به دمانس با اجسام لویی که داروهای نورولپتیک مصرف می‌کنند، در معرض خطر ابتلا به سندرم بدخیم نورولپتیک، یک بیماری تهدیدکننده زندگی، هستند. به دلیل حساسیت افراد به این عوامل، احتیاط شدید در استفاده از داروهای آنتی‌سایکوتیک در افراد مبتلا به DLB ضروری است. داروهای آنتی‌سایکوتیک فقط در صورتی برای درمان دمانس استفاده می‌شوند که درمان‌های غیردارویی مؤثر نبوده و اقدامات فرد، خود یا دیگران را تهدید کند. تغییرات رفتاری تهاجمی گاهی نتیجه دیگر مشکلات قابل حل است که می‌تواند درمان با داروهای آنتی‌سایکوتیک را غیرضروری کند. از آنجایی که افراد مبتلا به دمانس می‌توانند پرخاشگر، مقاوم به درمان و اخلال‌گر باشند، گاهی داروهای آنتی‌سایکوتیک به‌عنوان درمانی در پاسخ به این بیماری در نظر گرفته می‌شوند. این داروها عوارض جانبی خطرناکی دارند، از جمله افزایش احتمال سکته مغزی و مرگ‌ومیر در افراد. با توجه به این عوارض جانبی و مزایای ناچیز، تا جایی که امکان‌پذیر است، از مصرف داروهای آنتی‌سایکوتیک اجتناب می‌شود. به‌طور کلی، قطع داروهای آنتی‌سایکوتیک برای افراد مبتلا به دمانس، حتی در افرادی که مدت طولانی از آن‌ها استفاده کرده‌اند، مشکلی ایجاد نمی‌کند.

مسدودکننده‌های گیرنده ان-متیل-دی-آسپارتات مانند ممانتین ممکن است مزیتی داشته باشند، اما شواهد موجود در این باره قطعی‌تر از AChEIها نیست. به دلیل مکانیسم‌های متفاوت عملکرد، ممانتین و مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز می‌توانند به‌صورت ترکیبی استفاده شوند، بااین‌حال، این مزیت اندک است.

عصاره‌ای از جینکو بیلوبا که با نام EGb 761 شناخته می‌شود، به‌طور گسترده برای درمان دمانس خفیف تا متوسط و دیگر اختلالات عصبی‌روانی مورد استفاده قرار گرفته است. استفاده از آن در سراسر اروپا تأیید شده است. دستورالعمل‌های بالینی فدراسیون جهانی روان‌پزشکی زیستی، EGb 761 را با همان وزن شواهد (سطح B) که به مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز و ممانتین داده شده، فهرست می‌کند. EGb 761 تنها موردی است که بهبود نشانه‌ها را هم در AD (آلزایمر) و هم در دمانس عروقی نشان داد. به نظر می‌رسد EGb 761 می‌تواند نقش مهمی را به‌تنهایی یا به‌عنوان یک درمان کمکی، به‌ویژه هنگامی که دیگر درمان‌ها بی‌اثر هستند، ایفا کند. همچنین، EGb 761 به‌عنوان یک محافظ عصبی در نظر گرفته می‌شود؛ این دارو یک جاذب رادیکال‌های آزاد است، عملکرد میتوکندری را بهبود می‌بخشد و سطح سروتونین و دوپامین را تعدیل می‌کند. بسیاری از مطالعات در مورد استفاده از آن در دمانس خفیف تا متوسط نشان داده‌اند که این دارو به‌طور قابل توجهی عملکرد شناختی، فعالیت‌های روزمره زندگی، نشانه‌های عصبی‌روانی و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد. بااین‌حال، استفاده از آن برای پیشگیری از پیشرفت دمانس مؤثر نبوده است.

در حالی که افسردگی اغلب با دمانس مرتبط است، به نظر نمی‌رسد استفاده از داروهای ضدافسردگی مانند مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین بر پیامدها تأثیری داشته باشد. با این‌حال، اثبات شده است که SSRIها از جمله سرترالین و سیتالوپرام، در مقایسه با دارونما، نشانه‌های آشفتگی را کاهش می‌دهند.

هیچ شواهد محکمی نشان نمی‌دهد که فولات یا ویتامین B12 پیامدها را در افراد مبتلا به مشکلات شناختی بهبود می‌بخشد. استاتین‌ها هیچ مزیتی در درمان دمانس ندارند. داروهای مربوط به دیگر شرایط سلامت ممکن است برای فردی که تشخیص دمانس دارد، نیاز به مدیریت متفاوتی داشته باشند. مشخص نیست که بین مصرف داروهای فشار خون و دمانس ارتباطی وجود دارد یا خیر. در صورت قطع مصرف این داروها، افراد ممکن است افزایش حوادث قلبی‌عروقی را تجربه کنند. در صورت قطع مصرف این داروها، افراد ممکن است دچار افزایش حوادث مرتبط با قلب و عروق شوند.

معیارهای ابزار تناسب دارو برای شرایط سلامت هم‌زمان در دمانس می‌تواند به شناسایی راه‌هایی که تشخیص دمانس، و مدیریت دارو برای دیگر شرایط سلامت را تغییر می‌دهد، کمک کند. این معیارها به این دلیل تدوین شده‌اند که افراد مبتلا به دمانس به‌طور میانگین با پنج بیماری مزمن دیگر زندگی می‌کنند که اغلب با دارو مدیریت می‌شوند. مرور سیستماتیکی که این معیارها بر اساس آن تدوین شده بود، متعاقباً در سال ۲۰۱۸ منتشر و در سال 2022 به‌روز شد.

 مراقبت تسکینی 
با توجه به ماهیت پیشرونده و کُشنده دمانس، مراقبت تسکینی می‌تواند برای افراد مبتلا به دمانس و مراقبان آن‌ها مفید باشد. مراقبت تسکینی، عبارت است از مراقبت فعال و جامع از افراد مبتلا به بیماری‌های لاعلاج مانند دمانس و خانواده‌های آن‌ها که توسط یک تیم چندتخصصی ارائه می‌شود. هدف این مراقبت، ارتقای کیفیت زندگی است و از طریق مراقبت‌های فرد-محور و یکپارچه ارائه می‌گردد. رویکرد مراقبت تسکینی می‌تواند از افراد مبتلا به دمانس در هر مرحله از بیماری حمایت کند. این رویکرد می‌تواند به افراد مبتلا به دمانس و مراقبان آن‌ها کمک کند تا بفهمند چه انتظاری باید داشته باشند، با از دست دادن توانایی‌های جسمی و روانی کنار بیایند، از خواسته‌ها و اهداف فرد از جمله تصمیم‌گیری جایگزین حمایت کنند، و در مورد خواسته‌ها برای انجام یا عدم انجام CPR (احیای قلبی ریوی) و استفاده از دستگاه‌های حمایتی زندگی بحث و گفتگو نمایند.

Bاز آنجا که در مورد چگونگی و زمان دمانس در افراد مبتلا به دمانس عدم قطعیت وجود دارد، و از آنجا که اکثر افراد ترجیح می‌دهند به فرد مبتلا به دمانس اجازه دهند تا خودش تصمیم بگیرد، توصیه می‌شود پیش‌از مراحل پایانی دمانس، مراقبت‌های تسکینی آغاز شود. برای مثال، در انگلستان تخمین زده می‌شود که ۴۰٪ افراد در هر مرحله از دمانس از مزایای مراقبت‌های تسکینی بهره‌مند می‌شوند.  انتظار می‌رود این نسبت از افراد تا سال ۲۰۴۰ به‌طور چشمگیری افزایش یابد.

در مراحل اولیه دمانس، مراقبت تسکینی می‌تواند شامل حمایت در مورد تعیین اهداف مراقبت در آینده، اطمینان‌بخشی از حمایت مداوم، برنامه‌ریزی برای سناریوهای مراقبتی آتی و ایجاد روابط طولانی‌مدت با ارائه دهندگان مراقبت باشد. در مراحل بعدی، یک رویکرد تسکینی به مراقبت از دمانس ممکن است مزایای خاصی برای اهداف مراقبت و گفتگوهای پایان عمر، مدیریت نشانه، شیوه‌های تجویز دارو و مراجعه به اورژانس داشته باشد. بااین‌حال، انجام پژوهش‌های بیشتری لازم است تا مشخص شود که چگونه می‌توان از مراقبت تسکینی به بهترین شکل برای حمایت از افراد مبتلا به دمانس پیشرفته که در حال مرگ هستند، و همچنین خانواده‌های آن‌ها استفاده کرد.

در اواخر عمر، افراد مبتلا به دمانس اغلب با نیازهای برآورده‌نشده در مراقبت تسکینی به بخش اورژانس مراجعه می‌کنند. مراقبت تسکینی در جامعه با کاهش احتمال مراجعه به بخش اورژانس بین افراد مبتلا به دمانس که به پایان عمر نزدیک می‌شوند، مرتبط است. مراقبت تسکینی برای افراد مبتلا به دمانس که در منزل زندگی می‌کنند، ممکن است به بهبود پیامدهای مراقبتی پایان عمر مانند نشانه‌های عصبی‌روانی کمک کند.

افراد مبتلا به دمانس پیشرفته ممکن است به راحتی از مراقبت‌های تسکینی تخصصی بهره‌مند نشوند. دلایل مختلفی برای این امر وجود دارد، اما ممکن است شامل عدم توافق در مورد زمان ارجاع افراد مبتلا به دمانس، و عدم هماهنگی در مراکز مراقبتی، چالش‌های ارتباطی، فرصت‌های آموزشی محدود برای کارکنان بخش مراقبت سلامت و این باور باشد که دمانس یک بیماری محدودکننده زندگی محسوب می‌شود. در واقع، افراد مبتلا به دمانس و مراقبان آن‌ها و عموم مردم اغلب نمی‌دانند که دمانس بخش طبیعی پیری نیست و یک بیماری لاعلاج است.

انجام پژوهش‌های بیشتری برای تعیین مداخلات مراقبت تسکینی مناسب و نحوه اجرای آن‌ها برای کمک به افراد مبتلا به دمانس مورد نیاز است.

 مراقبت فرد-محور 
مراقبت فرد-محور، رویکردی است که فرد را در کانون توجه و مراقبت قرار می‌دهد و نیازها، ترجیحات، تجربیات و ارزش‌های منحصربه‌فرد او را در نظر می‌گیرد. این رویکرد بر پایه شناخت فرد مبتلا از طریق یک رابطه شخصی بنا شده است. این موضوع به‌ویژه برای افرادی که با دمانس زندگی می‌کنند، مهم است زیرا هدف این رویکرد، حفظ کرامت افراد مبتلا به دمانس و حس هویت آن‌ها در طول دوره بیماری‌شان است.

همچنین مداخلات مراقبتی فرد-محور نه تنها می‌تواند آشفتگی، نشانه‌های عصبی‌روانی و افسردگی را کاهش دهد، بلکه به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به دمانس نیز کمک می‌کند. علاوه‌بر این، مزایای بالقوه رویکرد مراقبتی فرد-محور برای کارکنان بخش مراقبت از دمانس گزارش شده است که نشان‌دهنده اثربخشی آن در کاهش استرس، فرسودگی شغلی و نارضایتی شغلی است.

 ارزیابی فرد-محور 
معیارهای پیامد فرد-محور  پرسشنامه‌های استاندارد و معتبری هستند که نظرات افراد را در مورد سلامت و به‌زیستی خودشان اندازه‌گیری می‌کنند. آن‌ها با تمرکز بر نشانه‌ها و نگرانی‌هایی که برای افراد و خانواده‌هایشان از همه مهم‌تر است، بر مراقبت فرد-محور تأکید می‌کنند. معیارهای PCOM شامل معیارهای پیامد گزارش‌شده توسط بیمار  و معیارهای پیامد گزارش‌شده توسط نماینده برای کسانی هستند که قادر به گزارش شخصی نیستند.PCOMهای مورد استفاده در مراقبت‌های روتین، از ارزیابی و پایش سیستماتیک سلامت و به‌زیستی فرد پشتیبانی می‌کنند، تصمیم‌گیری مشترک را ممکن می‌سازند، تغییرات در ارائه مراقبت (مانند بهبود ارتباط یا ارجاع به دیگر خدمات) را ممکن می‌سازند، پیامدها را بهبود می‌بخشند (مانند بهبود مدیریت نشانه) و امکان ارزیابی ارائه مراقبت را فراهم می‌سازند. استفاده از PCOMها این پتانسیل را دارد که به‌عنوان روشی مقیاس‌پذیر و پایدار برای حمایت از مراقبت‌های تسکینی یکپارچه برای افراد مسن، از جمله افراد مبتلا به دمانس، عمل کند.

PCOMها می‌توانند ابزارهای تک‌دامنه یا چنددامنه باشند و بسته به دامنه ارزیابی، بر نشانه‌های فردی یا نشانه‌های چندگانه تمرکز کنند. PCOMهای تک‌دامنه بر یک حوزه خاص از مراقبت تمرکز دارند. برای مثال، مقیاس ارزیابی درد در دمانس پیشرفته برای ارزیابی درد در افراد مبتلا به دمانس پیشرفته استفاده می‌شود. PCOMهای چنددامنه‌ای می‌توانند حوزه‌های متعددی از جمله بار نشانه، عملکرد، مشکلات روان‌شناختی یا معنوی، رضایت از درمان و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت را ارزیابی کنند. مقیاس پیامد مراقبت تسکینی یکپارچه برای دمانس نمونه‌ای از یک PCOM جامع دمانس تسکینی است که برای اندازه‌گیری نشانه‌ها و نگرانی‌های افراد مبتلا به دمانس استفاده می‌شود.

 اختلالات خواب 
بیش از ۴۰٪ افراد مبتلا به دمانس، مشکلات خواب را گزارش می‌کنند. رویکردهای درمانی برای این مشکلات خواب شامل داروها و رویکردهای غیردارویی است. استفاده از داروها برای کاهش اختلالات خواب که افراد مبتلا به دمانس اغلب تجربه می‌کنند، حتی برای داروهایی که معمولاً تجویز می‌شوند، به خوبی مورد پژوهش قرار نگرفته است. در سال ۲۰۱۲، انجمن سالمندان آمریکا توصیه کرد که از مصرف بنزودیازپین‌ها مانند دیازپام و خواب‌آورهای غیربنزودیازپینی برای افراد مبتلا به دمانس به دلیل خطرات افزایش اختلال شناختی و زمین‌خوردن اجتناب شود. بنزودیازپین‌ها همچنین به‌عنوان عامل ایجاد دلیریوم شناخته می‌شوند. علاوه‌بر این، شواهد کمی از اثربخشی بنزودیازپین‌ها در این جمعیت پشتیبانی می‌کنند. هیچ شواهد بارزی نشان نمی‌دهد که ملاتونین  یا راملتئون  کیفیت خواب را برای افراد مبتلا به دمانس ناشی از آلزایمر بهبود می‌بخشد، اما برای درمان اختلال رفتار خواب REM در دمانس با اجسام لویی استفاده می‌شود. شواهد محدودی نشان می‌دهد که دوز پائین ترازودون ممکن است خواب را بهبود بخشد، بااین‌حال انجام پژوهش‌های بیشتری در این زمینه لازم است.

رویکردهای غیردارویی برای درمان مشکلات خواب افراد مبتلا به دمانس پیشنهاد شده است، بااین‌حال، هیچ شواهد قوی یا نتیجه‌گیری قطعی در مورد اثربخشی انواع مختلف مداخلات، به‌ویژه برای کسانی که در طولانی‌مدت در یک محیط نهادی مانند خانه سالمندان یا مراکز مراقبتی زندگی می‌کنند، وجود ندارد.

 درد 
با افزایش سن، افراد مشکلات سلامت بیشتری را تجربه می‌کنند و اکثر مشکلات سلامت مرتبط با پیری، بار قابل توجهی از درد را به همراه دارند؛ بنابراین، میان ۲۵٪ تا ۵۰٪ از بزرگسالان سالمند درد مداوم را تجربه می‌کنند. شیوع عارضه‌هایی که احتمالاً دردناک هستند، در سالمندان مبتلا به دمانس و سالمندان بدون دمانس یکسان است. درد اغلب در بزرگسالان مسن نادیده گرفته می‌شود و هنگام غربالگری، اغلب به درستی ارزیابی نمی‌گردد، به‌خصوص میان افراد مبتلا به دمانس، زیرا آن‌ها قادر به آگاه ساختن دیگران از درد خود نیستند. فراتر از مسئله مراقبت انسانی، درد تسکین‌نیافته پیامدهای عملکردی به دنبال دارد. درد مداوم می‌تواند منجر به کاهش توانایی راه‌رفتن، خلق‌وخوی افسرده، اختلالات خواب، کاهش اشتها و تشدید اختلال شناختی شود و تداخل درد با فعالیت‌های روزمره، عاملی است که در زمین‌خوردن سالمندان نقش دارد

اگرچه درک، تشخیص و درمان درد مداوم در افراد مبتلا به دمانس دشوار است، اما عدم رسیدگی به آن، پیامدهای عمیقی بر عملکرد، وضعیت روانی‌اجتماعی و کیفیت زندگی این جمعیت آسیب‌پذیر دارد. متخصصان سلامت اغلب فاقد مهارت و معمولاً زمان لازم برای تشخیص، ارزیابی دقیق و پایش مناسب درد در افراد مبتلا به دمانس هستند. اعضای خانواده و دوستان می‌توانند با یادگیری نحوه تشخیص و ارزیابی درد فرد مبتلا به دمانس، سهم ارزشمندی در مراقبت از او داشته باشند. منابع آموزشی و ابزارهای ارزیابی مشاهده‌ای در دسترس هستند.

 مشکلات خوردن 
افراد مبتلا به دمانس ممکن است در غذا خوردن مشکل داشته باشند. هر زمان که امکانش وجود دارد، پاسخ توصیه‌شده به مشکلات تغذیه این است که یک مراقب به آن‌ها کمک کند. برای افرادی که دمانس ندارند، زمانی که نمی‌توانند به شکل مؤثر غذا را ببلعند، گزینه ثانویه این است که قرار دادن لوله تغذیه گاستروستومی را به‌عنوان راهی برای تغذیه در نظر بگیرند. بااین‌حال، برای افراد مبتلا به دمانس، کمک به تغذیه دهانی حداقل به اندازه تغذیه از طریق لوله در ایجاد راحتی و حفظ وضعیت عملکردی و در عین حال کاهش خطر پنومونی ناشی از آسپیراسیون و مرگ مفید است. این روش را می‌توان در صورتی امتحان کرد که دلایل مشکلات فرد در خوردن، آشامیدن یا بلع قابل درمان باشد و انتظار می‌رود که پس‌از آن بتواند به‌طور عادی غذا خوردن و آشامیدن را از سر بگیرد. تغذیه از طریق لوله با آشفتگی، افزایش استفاده از مهارکننده‌های فیزیکی و شیمیایی، و بدتر شدن زخم‌های فشاری همراه است. تغذیه از طریق لوله ممکن است باعث اضافه مایعات بدن، اسهال، درد شکم، عوارض موضعی، کاهش تعامل با انسان‌ها و افزایش خطر آسپیراسیون گردد., which cites:




مزایای آن در افراد مبتلا به دمانس پیشرفته اثبات نشده است. خطرات استفاده از تغذیه از طریق لوله شامل آشفتگی، پس زدن آن توسط فرد (بیرون کشیدن لوله یا بی‌حرکت نگه داشتن فیزیکی یا شیمیایی فرد برای پیشگیری از انجام این کار) یا ایجاد زخم‌های فشاری است. این پروسیجر به‌طور مستقیم با میزان مرگ‌ویر 1% rate و میزان عوارض عمده ۳٪ مرتبط است. درصد افراد مبتلا به دمانس که در دوره پایانی زندگی خود قرار دارند و از لوله‌های تغذیه‌ای استفاده می‌کنند، در ایالات متحده از ۱۲٪ در سال ۲۰۰۰ به ۶٪ در سال ۲۰۱۴ کاهش یافته است.

تأثیرات فوری و طولانی‌مدت اصلاح غلظت مایعات برای رفع مشکلات بلع در افراد مبتلا به دمانس به خوبی شناخته‌شده نیست. در حالی که غلیظ کردن مایعات ممکن است تأثیر مثبت و فوری بر بلع و بهبود مصرف خوراکی داشته باشد، اما همچنین تأثیر طولانی‌مدت آن بر سلامت فرد مبتلا به دمانس باید در نظر گرفته شود.

 ورزش 
برنامه‌های ورزشی ممکن است توانایی افراد مبتلا به دمانس را در انجام فعالیت‌های روزانه بهبود بخشند، اما بهترین نوع ورزش هنوز مشخص نیست. ورزش بیشتر می‌تواند روند ابتلا به مشکلات شناختی مانند دمانس را آهسته‌تر کرده و خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را حدود ۵۰٪ کاهش دهد. تمرینات قدرتی متعادل، جهت کمک به عضلات برای پمپاژ خون به مغز، و تمرینات تعادلی برای افراد مسن توصیه می‌شود. مقدار توصیه‌شده حدود ۱/۲+۲ ساعت فعالیت در هفته می‌تواند خطرات زوال شناختی و همچنین دیگر خطرات سلامت مانند زمین‌خوردن را کاهش دهد.

 فناوری کمکی و سلامت دیجیتال 
شواهد علمی با کیفیت بالا برای تعیین اینکه فناوری کمکی به‌طور مؤثری از افراد مبتلا به دمانس برای مدیریت مشکلات حافظه پشتیبانی می‌کند یا خیر، وجود ندارد. برخی از ابزارهای خاصی که امروزه برای کمک به افراد مبتلا به دمانس استفاده می‌شوند عبارتند از: ساعت، وسایل کمک ارتباطی، لوازم برقی مجهز به سیستم پایش و نظارت، دستگاه‌های مکان‌یابی/ردیابی GPS، ربات‌های مراقبت در منزل، دوربین‌های خانگی و مدیریت دارو، که تنها چند نمونه از این موارد هستند. همچنین با پیشرفت فناوری، واقعیت مجازی به‌عنوان یک فناوری قدرتمند برای بازیابی خاطرات و بهبود سلامت مورد بررسی قرار می‌گیرد.

فناوری این پتانسیل را دارد که مداخله‌ای ارزشمند برای کاهش تنهایی و ارتقای ارتباطات اجتماعی باشد. همچنین می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره زندگی را تسهیل کرده و راه‌هایی را برای ارتباط افرادی که از نظر جغرافیایی دور هستند، فراهم کند.

انواع دیگر فناوری‌های توسعه‌یافته برای کمک به ارائه خدمات شامل خدمات سلامت از راه دور یا تله‌هلث  یا پزشکی از راه دور یا تله‌مدیسین است که از ارتباطات دیجیتال برای ارائه خدمات و اطلاعات مرتبط با سلامت از طریق تماس‌های تلفنی، برنامه‌های تلفن همراه و ویدئوکنفرانس استفاده می‌کنند.

پزشکی از راه دور نتایجی مشابه با ویزیت‌های حضوری در ارزیابی و تشخیص شناختی ارائه داده است و همچنین به بهبود پیامدها پس‌از بازتوانی کمک کرده است. پزشکی از راه دور، اغلب توسط افراد مبتلا به دمانس که می‌توانند برای استفاده از این فناوری به حمایت کارکنان و خانواده خود تکیه کنند، مورد استقبال قرار می‌گیرد. با اینکه این روش پتانسیل گسترش دسترسی به خدمات را دارد، اما ممکن است افراد دارای نقص‌های حسی را کنار بگذارد.

مداخلات سلامت دیجیتال می‌توانند با ارائه منبع پشتیبانی از طریق پلتفرم‌های ارتباطی، با دسترسی ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته، و همچنین امکان پایش از راه دور، در حمایت از مراقبان خانوادگی افراد مبتلا به دمانس نقش داشته باشند. بااین‌حال، چالش‌هایی مانند شکاف دیجیتالی، نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی و نیاز به شخصی‌سازی بیشتر برای کاربران، مسائل شناخته‌شده‌ای هستند.

 اطلاعات ارائه‌شده از راه دور برای مراقبان 
مداخلاتی که از راه دور ارائه می‌شوند از جمله پشتیبانی، آموزش و اطلاع‌رسانی می‌تواند بار مراقب غیررسمی را کاهش داده و نشانه‌های افسردگی آن‌ها را بهبود بخشد. هیچ شواهد قطعی وجود ندارد که نشان دهد این مداخلات منجر به بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت می‌شود.

در چندین منطقه در ژاپن، اگر فرد مبتلا به دمانس مستعد سرگردانی و گم شدن باشد، ممکن است نظارت دیجیتالی در اختیار اعضای خانواده قرار گیرد.

 طب جایگزین 
شواهد علمی در مورد ارزش‌های درمانی آروماتراپی  و ماساژ نامشخص و محدود است. هیچ شواهد قانع‌کننده‌ای در مورد اثربخشی آن‌ها وجود ندارد، اما نمی‌توان در مورد مزایا یا آسیب‌های این درمان‌های جایگزین نتیجه‌گیری کلی کرد. مشخص نیست که کانابینوئیدها تأثیرات مضر یا مفیدی بر دمانس دارند یا خیر.

 اپیدمیولوژی 


تعداد موارد دمانس در سراسر جهان در سال ۲۰۲۱، حدود ۵۵ میلیون نفر تخمین زده شده است که سالانه نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید به آن اضافه می‌شود. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، «در سال ۲۰۲۱، بیماری آلزایمر و دیگر اشکال دمانس در رتبه هفتم علل اصلی مرگ‌ومیر قرار گرفت و جان ۱٫۸ میلیون نفر را گرفت.» تا سال ۲۰۵۰، تعداد افراد مبتلا به دمانس در سراسر جهان بیش از ۱۵۰ میلیون نفر تخمین زده می‌شود. در سطح جهانی، انتظار می‌رود که تا سال ۲۰۶۰، سریع‌ترین افزایش در رنج‌های جدی مرتبط با سلامت بین افراد مبتلا به دمانس رخ دهد.

حدود ۷٪ از افراد بالای ۶۵ سال مبتلا به دمانس هستند که این میزان در مناطقی با امید به زندگی نسبتاً بالا، کمی بیشتر است (تا ۱۰٪ از افراد بالای ۶۵ سال). تخمین زده می‌شود که ۵۸٪ از افراد مبتلا به دمانس در کشورهایی با سطح درآمد پائین و متوسط زندگی می‌کنند.

شیوع دمانس در مناطق مختلف جهان متفاوت است، از ۴٫۷٪ در اروپای مرکزی تا ۸٫۷٪ در شمال آفریقا/خاورمیانه؛ شیوع آن در دیگر مناطق میان ۵٫۶٪ تا ۷٫۶٪ تخمین زده می‌شود. همچنین تخمین زده می‌شود که تعداد افراد مبتلا به دمانس هر ۲۰ سال دو برابر می‌شود. در سال ۲۰۱۶، دمانس منجر به حدود ۲٫۴ میلیون مورد مرگ‌ومیر شد، که این رقم نسبت به ۰٫۸ میلیون مورد در سال ۱۹۹۰ افزایش یافته است.

تخمین‌ها نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۴، حدود ۹۸۲هزار نفر در بریتانیا مبتلا به دمانس بودند و پیش‌بینی می‌شود که این تعداد تا سال ۲۰۴۰ به ۱٫۴ میلیون نفر افزایش یابد.

بروز سالانه تشخیص دمانس نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در سراسر جهان است. تقریباً نیمی از موارد جدید دمانس در آسیا و پس‌از آن در اروپا (۲۵٪)، آمریکا (۱۸٪) و آفریقا (۸٪) رخ می‌دهد. بروز دمانس با افزایش سن به‌صورت تصاعدی افزایش می‌یابد و با هر ۶٫۳ سال افزایش سن، دو برابر می‌شود. دمانس ۵٪ از جمعیت بالای ۶۵ سال و ۲۰٪ تا ۴۰٪ از افراد بالای ۸۵ سال را تحت تأثیر قرار می‌دهد. میزان ابتلا در زنان در سنین ۶۵ سال و بالاتر تا حدودی بیشتر از مردان است. سیر این بیماری متفاوت است و میانه زمانی از تشخیص تا مرگ‌ومیر به شدت به سن فرد در زمان تشخیص بستگی دارد، به‌طوری که این زمان برای افراد ۶۰ تا ۶۹ ساله، ۶٫۷ سال و برای افراد ۹۰ ساله یا بالاتر، ۱٫۹ سال است.

در سال ۲۰۱۹، حدود ۱٫۶۲ میلیون مورد مرگ‌ومیر مرتبط با دمانس در سراسر جهان رخ داد. انتظار می‌رود این رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۴٫۹۱ میلیون نفر افزایش یابد.

در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، دمانس علت اصلی مرگ‌ومیر در انگلستان و ولز بود.

مرگ‌ومیرهای ناشی از دمانس در ایالات متحده در ۲۱ سال گذشته سه برابر شده است و از حدود ۱۵۰٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۹۹ به بیش از ۴۵۰٬۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است و احتمال مرگ‌ومیر ناشی از دمانس در تمام گروه‌های جمعیتی افزایش یافته است.

عوامل خطر ژنتیکی و محیطی برای اختلالات دمانس بر اساس قومیت متفاوت است. برای مثال، بین افراد اسپانیایی/لاتین‌تبار و آمریکایی آفریقایی‌تبار، بیماری آلزایمر با خطرات کمتری مرتبط با تغییرات ژنی در ژن آپولیپوپروتئین E نسبت به افراد سفیدپوست غیراسپانیایی‌تبار همراه است.

در ایالات متحده در سال ۲۰۱۷، بیش از ۳۷٪ از موارد دمانس در ایالات متحده با بیماری‌های قلبی‌متابولیک مرتبط بودند، اگرچه این خطر در مناطق مختلف متفاوت است. هشت عامل کلیدی عبارت بودند از دیابت، نارسایی قلبی، فیبریلاسیون دهلیزی، بیماری عروق کرونر قلب، حملات قلبی، سکته مغزی، هیپرتانسیون و کلسترول بالا. از میان این موارد، سکته مغزی عامل مهم‌تر و قابل توجهی بود که خطر ابتلا به دمانس را دو برابر می‌کرد (۲٫۲ برابر بیشتر)، و پس‌از آن نارسایی قلبی (۲٫۱ برابر) و هیپرتانسیون (۷۸٪ افزایش خطر) قرار داشتند. در مقابل، کلسترول بالا ضعیف‌ترین همبستگی را داشت و با ۲۷٪ افزایش خطر همراه بود. بااین‌حال، نابرابری‌های جغرافیایی وجود داشت، همچنین افرادی که در جنوب ایالات متحده زندگی می‌کردند، با احتمال بالاتری برای ابتلا به دمانس مرتبط با بیماری‌های قلبی‌عروقی و دیابت روبرو بودند.

 سنین درگیری 

حدود ۳٪ از افراد میان ۶۵ تا ۷۴ سال، ۱۹٪ از افراد میان ۷۵ تا ۸۴ سال و تقریباً نیمی از افراد بالای ۸۵ سال به دمانس مبتلا هستند. هم‌زمان با افزایش طول عمر افراد، دمانس شایع‌تر می‌شود. بااین‌حال، برای افراد در یک سن خاص، شیوع آن در کشورهای توسعه‌یافته ممکن است رو به کاهش باشد، که این امر به دلیل کاهش عوامل خطر قابل اصلاح و دسترسی بیشتر به منابع مالی و آموزشی بیشتر امکان‌پذیر شده است. این بیماری، یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی میان سالمندان است، اما می‌تواند پیش‌از سن ۶۵ سالگی بروز کند، در این صورت به‌عنوان دمانس با شروع زودهنگام یا دمانس پیش‌از پیری شناخته می‌شود.

کمتر از ۱٪ از افراد مبتلا به آلزایمر دارای جهش‌های ژنی هستند که باعث ایجاد بیماری در سنین بسیار پائین‌تر، حدود ۴۵ سالگی، می‌شوند که تحت عنوان بیماری آلزایمر با شروع زودهنگام شناخته می‌شود. بیش از ۹۵٪ از افراد مبتلا به بیماری آلزایمر، نوع پراکنده را دارند (شروع دیرهنگام، ۸۰ تا ۹۰ سالگی).

افراد مبتلا به دمانس اغلب به میزانی بیش از حد لزوم از نظر فیزیکی یا شیمیایی محدود می‌شوند و این امر مسائل مربوط به حقوق بشر را مطرح می‌کند. انگ اجتماعی معمولاً توسط افراد مبتلا به این بیماری و همچنین مراقبان آن‌ها درک می‌شود.

 نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها 
شواهد علمی رو به رشدی نشان می‌دهد که نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌هایی در زمینه دمانس وجود دارد. نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌هایی در خطر ابتلا به دمانس، توانایی مشارکت در تلاش‌های پیشگیرانه، و دسترسی به مراقبت‌های با کیفیت بالا برای دمانس از زمان تشخیص تا پایان عمر، از جمله حمایت‌های سوگواری، مشاهده می‌شود.

مراقبت‌های پس‌از تشخیص اغلب متغیر و دشوار است، همچنین نابرابری در مراقبت میان دمانس و دیگر بیماری‌های محدودکننده زندگی وجود دارد. علاوه‌بر این، بودجه پژوهشی و حمایت مالی برای مراقبت از افراد مبتلا به دمانس در مقایسه با دیگر بیماری‌های محدودکننده زندگی، به مراتب کمتر است.

همچنین تفاوت در دسترسی به مراقبت‌های با کیفیت بالا میان زیرگروه‌های دمانس مورد توجه قرار گرفته است. افراد مبتلا به انواع نادر دمانس در مقایسه با افراد مبتلا به بیماری آلزایمر و افراد دارای دیگر بیماری‌های جسمی، کمتر احتمال دارد که مراقبت‌های با کیفیت بالا را تجربه کنند.

 وضعیت اجتماعی‌اقتصادی و محرومیت 
در حالی که پیری بزرگ‌ترین عامل خطر برای ابتلا به دمانس است، عوامل دیگر در مراحل اولیه (برای مثال دریافت آموزش کمتر)، مراحل میانی (برای مثال عدم فعالیت بدنی) و مراحل پایانی (برای مثال آلودگی هوا) اغلب با افزایش خطر ابتلا به آن مرتبط هستند. برای مثال، آلودگی طولانی‌مدت هوا با خطر بالاتر زوال عقل مرتبط است، زیرا این خطر با قرار گرفتن بیشتر در معرض ذرات ریز (PM₂.۵)، دی‌اکسید نیتروژن و کربن سیاه افزایش می‌یابد

Tمزایای قابل توجهی در تشخیص به موقع دمانس (یعنی دریافت تشخیص در مراحل خفیف‌تر بیماری) وجود دارد. بااین‌حال، دسترسی به تشخیص دمانس می‌تواند ناعادلانه باشد. در مقایسه با افرادی که وضعیت اجتماعی‌اقتصادی بالایی دارند، افراد دارای وضعیت اجتماعی‌اقتصادی پائین، می‌توانند بیش از سه برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به دمانس با شروع زودهنگام باشند. علاوه‌بر این، افراد با وضعیت اجتماعی‌اقتصادی پائین و سبک زندگی ناسالم، در مقایسه با افراد با وضعیت اجتماعی‌اقتصادی بالا و سبک زندگی سالم، می‌توانند ۴۴۰٪ بیشتر در معرض خطر ابتلا به دمانس با شروع زودهنگام باشند. اقداماتی برای بهبود عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت ضروری است، زیرا ترویج سبک زندگی سالم به‌تنهایی ممکن است کاهش قابل توجهی در نابرابری اجتماعی‌اقتصادی در خطر ابتلا به دمانس با شروع زودهنگام و دمانس با شروع دیرهنگام ایجاد نکند.

افراد مبتلا به دمانس که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند، در مقایسه با افرادی که در مناطق شهری زندگی می‌کنند، اغلب در دریافت تشخیص به موقع و دسترسی به مراقبت‌های سلامت و اجتماعی با چالش‌هایی روبرو هستند.

از میان افراد مسن مبتلا به دمانس، آن‌هایی که در مناطق محروم‌تر زندگی می‌کنند، بیشتر در معرض بستری شدن در بیمارستان، مراجعه به اورژانس، تجویز داروهای نامناسب و نرخ مورتالیتی بالاتر در طول ۱ سال قرار دارند. افرادی که در مناطق محروم‌تر زندگی می‌کنند، به احتمال بیشتری در سه ماه پایانی عمر خود بستری‌های متعدد در بیمارستان و در سال آخر عمر خود مراجعه به بخش اورژانس را تجربه می‌کنند. در کشورهایی با سطح درآمد بالا، وضعیت اجتماعی‌اقتصادی پائین یک عامل خطر برای فوت در بیمارستان و همچنین دیگر شاخص‌های مراقبت‌های پایان عمر با کیفیت پائین محسوب می‌شود.

 نژاد و قومیت 
Sتفاوت‌های قابل توجهی در بروز دمانس و خطر ابتلا به آن بر اساس نژاد و قومیت وجود دارد. مکانیسم‌های مسئول این تفاوت‌ها هنوز درک نشده‌اند. در ایالات متحده، افراد سیاه‌پوست در معرض خطر دریافت درمان‌های بی‌نتیجه و تهاجمی بیشتری در پایان عمر خود هستند. همچنین شواهد نوظهور از کشورهای دیگر نشان می‌دهد که گروه‌های اقلیت از فرهنگ‌ها و قومیت‌های مختلف ممکن است از زمان تشخیص بیماری تا پایان عمر، مراقبت‌های ناکافی و نامطلوبی را تجربه کنند.

 جنسیت 
در سطح جهانی، زنان به شکلی نامتناسب، بار سنگین تأثیرات دمانس را متحمل می‌شوند. از هر سه فرد مبتلا به دمانس، دو نفر زن هستند. اما داده‌های پزشکی مربوط به زنان در مقایسه با مردان کم است. زنان بیشتر احتمال دارد از فرد دیگری که مبتلا به دمانس است (در نیروی کار و به‌صورت غیررسمی) مراقبت کنند. نسبت زنان مراقب در کشورهایی با سطح درآمد پائین و متوسط بیشتر است. نابرابری‌های جنسیتی در مراقبت‌های تسکینی و تجربیات مراقبت در پایان عمر وجود دارد.

 تاریخچه 

تا پایان قرن ۱۹ام، دمانس یک مفهوم بالینی بسیار گسترده‌تر بود. این مفهوم شامل بیماری روانی و هر نوع ناتوانی روانی‌اجتماعی، از جمله شرایط برگشت‌پذیر می‌شد در آن زمان، واژه دمانس به سادگی به هر کسی که توانایی استدلال را از دست داده بود، اطلاق می‌شد و به‌طور یکسان در مورد روان‌پریشی، بیماری‌های «ارگانیک» مانند سیفلیس که مغز را تخریب می‌کنند، و دمانس مرتبط با پیری که به «سخت شدن شریان‌ها» نسبت داده می‌شد، به کار می‌رفت.
از دوران باستان به دمانس در متون پزشکی اشاره شده است. یکی از قدیمی‌ترین اشارات شناخته‌شده به دمانس به فیلسوف یونانی قرن ۷ام پیش‌از میلاد، فیثاغورث، نسبت داده می‌شود که طول عمر انسان را به شش مرحله مجزا تقسیم کرد: ۰ تا ۶ (نوزادی)، ۷ تا ۲۱ (نوجوانی)، ۲۲ تا ۴۹ (جوانی)، ۵۰ تا ۶۲ (بزرگسالی)، ۶۳ تا ۷۹ (پیری) و ۸۰ تا مرگ (سن بالا). او دو مورد آخر را به‌عنوان «سنیوم»  توصیف کرد، یعنی دوره‌ای از زوال ذهنی و جسمی، گفت که مرحله نهایی زمانی است که «پرده هستی فانی پس‌از گذشت زمانی بسیار طولانی که خوشبختانه کمتر کسی از نوع بشر به آن می‌رسد، بسته می‌شود، در آنجا ذهن به ناتوانی دوران اول نوزادی تقلیل می‌یابد». از دوران باستان به دمانس در متون پزشکی اشاره شده است. یکی از قدیمی‌ترین اشارات شناخته‌شده به دمانس به فیلسوف یونانی قرن ۷ام پیش‌از میلاد، فیثاغورث، نسبت داده می‌شود که طول عمر انسان را به شش مرحله مجزا تقسیم کرد: ۰ تا ۶ (نوزادی)، ۷ تا ۲۱ (نوجوانی)، ۲۲ تا ۴۹ (جوانی)، ۵۰ تا ۶۲ (بزرگسالی)، ۶۳ تا ۷۹ (پیری) و ۸۰ تا مرگ (سن بالا). او دو مورد آخر را به‌عنوان «سنیوم» توصیف کرد، یعنی دوره‌ای از زوال ذهنی و جسمی، گفت که مرحله نهایی زمانی است که «پرده هستی فانی پس‌از گذشت زمانی بسیار طولانی که خوشبختانه کمتر کسی از نوع بشر به آن می‌رسد، بسته می‌شود، در آنجا ذهن به ناتوانی دوران اول نوزادی تقلیل می‌یابد». در سال ۵۵۰ پیش‌از میلاد، سولون ، دولتمرد و شاعر آتنی، استدلال کرد که اگر مردی به دلیل کهولت سن، دچار زوال قضاوت گردد، ممکن است مفاد وصیت‌نامه او باطل شود. متون پزشکی چینی نیز به این بیماری اشاره کرده‌اند و حروف مربوط به «دمانس» به معنای واقعی کلمه به «پیرمرد نادان» ترجمه می‌شود.[۳۵۶]

فیلسوفان آتنی، ارسطو و افلاطون، زوال ذهنی ناشی از پیری را مورد بحث قرار دادند و پیش‌بینی کردند که این امر بر هر کسی که پیر می‌شود، تأثیر می‌گذارد و هیچ کاری نمی‌توان برای جلوگیری از وقوع این زوال انجام داد. افلاطون به‌طور خاص در مورد اینکه سالمندان نباید در موقعیت‌هایی قرار گیرند که نیاز به مسئولیت دارد، صحبت کرد، زیرا «دیگر آن تیزبینی ذهنی که در جوانی داشتند، وجود ندارد؛ یعنی ویژگی‌هایی که می‌توان آن‌ها را قضاوت، تخیل، قدرت استدلال و حافظه نامید. آن‌ها می‌بینند که این ویژگی‌ها به تدریج در اثر زوال، کُند می‌شوند و به سختی می‌توانند وظیفه خود را انجام دهند.»

برای مقایسه، سیسرو ، دولتمرد رومی، دیدگاهی بسیار مطابق با خرد پزشکی مدرن داشت مبنی بر اینکه از دست دادن عملکرد ذهنی در سالمندان اجتناب‌ناپذیر نیست و «فقط بر پیرمردانی که اراده ضعیفی داشتند، تأثیر می‌گذاشت». او در مورد اینکه چگونه کسانی که از نظر ذهنی فعال و مشتاق یادگیری چیزهای جدید باقی می‌مانند، می‌توانند از دمانس جلوگیری کنند، صحبت کرد. بااین‌حال، دیدگاه‌های سیسرو در مورد پیری، اگرچه مترقی بودند، اما در جهانی که قرن‌ها تحت سلطه نوشته‌های پزشکی ارسطو بود، تا حد زیادی نادیده گرفته شدند. پزشکان در دوران امپراتوری روم، مانند جالینوس و سلسوس ، صرفاً باورهای ارسطو را تکرار می‌کردند و در عین حال سهم کمی در دانش پزشکی داشتند.

پزشکان بیزانسی نیز گاهی دربارهٔ دمانس می‌نوشتند. این مطلب که حداقل هفت امپراتور که طول عمرشان از ۷۰ سال فراتر رفته بود، علائم زوال شناختی را نشان دادند، رکورد شده است. در قسطنطنیه، بیمارستان‌های ویژه‌ای به افراد مبتلا به دمانس یا جنون اختصاص داشت، اما این قوانین در مورد امپراتوران که بالاتر از قانون بودند و وضعیت سلامت‌شان نمی‌توانست به‌صورت عمومی اعلام شود، صدق نمی‌کرد.

به غیر از این، تقریباً ۱۷۰۰ سال است که مطالب کمی در مورد دمانس در متون پزشکی غربی رکورد شده است. یکی از معدود منابع، راجر بیکن، راهب قرن ۱۳ام بود که پیری را مجازات الهی برای گناه نخستین می‌دانست. اگرچه او باورهای ارسطویی موجود مبنی بر اجتناب‌ناپذیر بودن دمانس را تکرار کرد، اما این ادعای مترقی را مطرح کرد که مغز مرکز حافظه و تفکر است، نه قلب.

شاعران، نمایشنامه‌نویسان و دیگر نویسندگان بارها به از دست دادن عملکرد ذهنی در پیری اشاره کرده‌اند. ویلیام شکسپیر  به‌طور قابل توجهی در نمایشنامه‌هایی مانند هملت  و شاه لیر به آن اشاره می‌کند.

در طول قرن ۱۹ام، پزشکان عموماً به این باور رسیدند که دمانس سالمندان نتیجه تصلب شرایین مغزی است، اگرچه نظرات میان آن‌ها متفاوت بود مبنی بر اینکه این عارضه به دلیل انسداد شریان‌های اصلی تغذیه‌کننده مغز یا سکته‌های مغزی کوچک درون عروق قشر مغز رخ می‌دهد.

در سال ۱۹۰۷، آلویس آلزایمر، روان‌پزشک باواریایی، اولین کسی بود که ویژگی‌های دمانس پیشرونده را در مغز آگوست دتر 51 ساله شناسایی و توصیف کرد.Zilka, N. , & Novak, M. (2006). The tangled story of Alois Alzheimer. Bratislavske lekarske listy, 107(9–10), 343–345. دتر شروع به رفتارهای غیرعادی کرده بود، از جمله متهم کردن شوهرش به زنا، بی‌توجهی به کارهای منزل، بروز مشکل در نوشتن و شرکت در مکالمات، بی‌خوابی شدید و از دست دادن حس جهت‌یابی. در مقطعی، گزارش شده است که دتر «ملحفه را به بیرون می‌کشیده، دیوانه‌وار پرسه می‌زده و ساعت‌ها در نیمه‌شب گریه می‌کرده است.» آلزایمر، درمان دتر را زمانی آغاز کرد که او در ۲۵ نوامبر ۱۹۰۱ به یک بیمارستان روانی در فرانکفورت منتقل شد. در طول دوره درمان، دتر و همسرش برای پرداخت هزینه‌های مراقبت‌های پزشکی با مشکل مواجه بودند و آلزایمر موافقت کرد که در ازای دریافت سوابق و رکوردهای پزشکی دتر و اهدای مغزش پس‌از مرگ، درمان او را ادامه دهد. دتر در ۸ اپریل ۱۹۰۶، پس‌از تسلیم شدن در برابر سپسیس و پنومونی، درگذشت. آلزایمر بیوپسی مغز را با استفاده از روش رنگ‌آمیزی بیلشوسکی انجام داد که در آن زمان پیشرفت جدیدی بود، او پلاک‌های پیری، کلاف‌های نوروفیبریلاری و تغییرات آترواسکلروتیک را مشاهده کرد. در آن زمان، اجماع بین پزشکان این بود که پلاک‌های پیری عموماً در بیماران مسن‌تر یافت می‌شوند و وقوع کلاف‌های نوروفیبریلاری در آن زمان یک مشاهده کاملاً جدید بود. آلزایمر، یافته‌های خود را در ۳۷امین کنفرانس روان‌پزشکی جنوب غربی آلمان در توبینگن در ۱۱ اپریل ۱۹۰۶ ارائه داد؛ بااین‌حال، این اطلاعات با استقبال ضعیفی از سوی همکارانش مواجه شد. تا سال ۱۹۱۰، امیل کراپلین ، استاد آلویس آلزایمر، کتابی را منتشر کرد که در آن اصطلاح «بیماری آلزایمر» را ابداع کرد تا اهمیت کشف آلزایمر را به رسمیت بشناسد.

تا دهه ۱۹۶۰، ارتباط میان بیماری‌های نورودژنراتیو و زوال شناختی مرتبط با سن بیشتر مشخص شده بود. تا دهه ۱۹۷۰، جامعه پزشکی معتقد بود که دمانس عروقی نادرتر از آن چیزی است که قبلاً تصور می‌شد و بیماری آلزایمر، عامل اکثریت قریب به اتفاق اختلالات روانی دوران پیری است. بااین‌حال، اخیراً این باور شکل گرفته است که دمانس اغلب ترکیبی از چند بیماری است.

در سال ۱۹۷۶، رابرت کاتزمن ، متخصص مغز و اعصاب، ارتباطی میان دمانس پیری و بیماری آلزایمر را مطرح کرد. کاتزمن اظهار داشت که بخش عمده‌ای از دمانس پیری که (طبق تعریف) پس‌از ۶۵ سالگی رخ می‌دهد، از نظر پاتولوژیک با بیماری آلزایمر که در افراد زیر ۶۵ سال رخ می‌دهد، یکسان است و بنابراین نباید به‌طور متفاوتی درمان شود. بنابراین کاتزمن پیشنهاد کرد که بیماری آلزایمر، اگر وقوع آن بالای ۶۵ سال در نظر گرفته شود، در واقع شایع است، نه نادر، و چهارمین یا ۵امین علت اصلی مرگ‌ومیر است، اگرچه در سال ۱۹۷۶ به ندرت در گواهی‌های فوت گزارش می‌شد.

یک یافته مفید این بود که اگرچه بروز به بیماری آلزایمر با افزایش سن افزایش می‌یابد (از ۵ تا ۱۰٪ در افراد ۷۵ ساله تا ۴۰ تا ۵۰٪ در افراد ۹۰ ساله)، اما هیچ حد آستانه‌های  برای سن ابتلای همه افراد به آن یافت نشد. این موضوع توسط افراد بالای صد سال (افرادی که تا ۱۱۰ سال یا بیشتر عمر می‌کنند) که هیچ اختلال شناختی قابل توجهی را تجربه نکرده‌اند، اثبات شده است. برخی شواهد نشان می‌دهد که دمانس به احتمال زیاد میان سنین ۸۰ تا ۸۴ سالگی ایجاد می‌شود و افرادی که از این سن بدون ابتلا عبور می‌کنند، احتمال کمتری برای ابتلا به آن دارند.[نیازمند منبع] زنان درصد بیشتری از موارد دمانس را نسبت به مردان تشکیل می‌دهند. این امر می‌تواند تا حدودی به طول عمر بیشتر زنان و شانس بالاتر آن‌ها برای رسیدن به سنی که احتمال وقوع این بیماری در آن وجود دارد، نسبت داده شود.

مانند دیگر بیماری‌های مرتبط با پیری، دمانس پیش‌از قرن ۲۰ام نسبتاً نادر بود، زیرا تعداد کمی از افراد بیش از ۸۰ سال عمر می‌کردند. برعکس، دمانس سیفلیسی در کشورهای توسعه‌یافته شیوع زیادی داشت تا اینکه پس‌از جنگ جهانی دوم با استفاده از پنی‌سیلین تا حد زیادی ریشه‌کن شد. با افزایش قابل توجه امید به زندگی پس‌از آن، تعداد افراد بالای ۶۵ سال به سرعت شروع به افزایش گذاشت. در حالی که افراد مسن به‌طور میانگین ۳ تا ۵ درصد از جمعیت را پیش‌از سال ۱۹۴۵ تشکیل می‌دادند، تا سال ۲۰۱۰ این رقم در بسیاری از کشورها به ۱۰ تا ۱۴ درصد رسید و در آلمان و ژاپن، این رقم از ۲۰ درصد فراتر رفت. آگاهی عمومی از بیماری آلزایمر در سال ۱۹۹۴، زمانی که رونالد ریگان ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، اعلام کرد که به این بیماری مبتلا شده است، به میزان قابل توجهی افزایش یافت.

در قرن ۲۱ام، انواع دیگر دمانس از بیماری آلزایمر و دمانس عروقی (شایع‌ترین انواع) متمایز شدند. این تمایز بر اساس بررسی پاتولوژیک بافت‌های مغز، علائم‌شناسی و الگوهای مختلف فعالیت متابولیک مغز در تست‌های تصویربرداری پزشکی هسته‌ای مانند اسکن‌های SPECT و PET مغز است. اشکال مختلف، پیش‌آگهی‌های متفاوت و عوامل خطر اپیدمیولوژیک متفاوتی دارند. علت اصلی بسیاری از بیماری‌ها، از جمله بیماری آلزایمر، هنوز مشخص نیست.

 اصطلاحات 
دمانس در سالمندان، زمانی دمانس پیری یا کهنسالی نامیده می‌شد و به‌عنوان یک جنبه طبیعی و تا حدودی اجتناب‌ناپذیر از پیری در نظر گرفته می‌شد.

بین سال‌های ۲۰–۱۹۱۳ اصطلاح دمانس پره‌کاکس  برای اشاره به ابتلا به دمانس از نوع پیری در سنین پائین‌تر مطرح شد. سرانجام این دو اصطلاح با هم ادغام شدند، به‌طوری که تا سال ۱۹۵۲ پزشکان اصطلاحات دمانس پره‌کاکس (دمانس پیش‌رس) و اسکیزوفرنی را به جای یکدیگر به کار می‌بردند. از آن زمان، علم مشخص کرده که دمانس و اسکیزوفرنی دو اختلال متفاوت هستند، اگرچه شباهت‌هایی با هم دارند. اصطلاح دمانس پیش‌رس برای یک بیماری روانی نشان می‌دهد که می‌توان انتظار داشت نوعی بیماری روانی مانند اسکیزوفرنی (شامل پارانویا و کاهش ظرفیت شناختی) در همه افراد با افزایش سن به‌طور عادی بروز کند (به پارافرنیا مراجعه کنید). پس‌از حدود سال ۱۹۲۰، استفاده اولیه از واژه دمانس برای آنچه که اکنون به‌عنوان اسکیزوفرنی و دمانس ناشی از پیری شناخته می‌شود، به محدود کردن معنای این کلمه به «زوال روانی دائمی و برگشت‌ناپذیر» کمک کرد. این آغاز تغییر در کاربرد بعدی این اصطلاح بود. در مطالعات اخیر، پژوهشگران ارتباطی میان افراد مبتلا به اسکیزوفرنی و بیماران مبتلا به دمانس مشاهده کرده‌اند و همبستگی مثبتی میان این دو بیماری یافته‌اند.

این دیدگاه که دمانس همیشه باید نتیجه یک فرایند بیماری خاص باشد، برای مدتی منجر به تشخیص پیشنهادی «دمانس پیری از نوع آلزایمر» در افراد بالای ۶۵ سال شد، و «بیماری آلزایمر» در افراد جوان‌تر از ۶۵ سال که همان پاتولوژی را داشتند، تشخیص داده شد. بااین‌حال، در نهایت توافق شد که محدودیت سنی ساختگی است و بیماری آلزایمر اصطلاح مناسبی برای افراد مبتلا به آن پاتولوژی خاص مغزی، صرف‌نظر از سن، است.

پس‌از سال ۱۹۵۲، بیماری‌های روانی از جمله اسکیزوفرنی از دسته سندرم‌های مغزی ارگانیک حذف شدند و بنابراین (طبق تعریف) از علل احتمالی «بیماری‌های دمانس» (دمانس) نیز حذف شدند. بااین‌حال، در همان زمان، علت سنتی دمانس ناشی از پیری - «سخت شدن شریان‌ها» - اکنون به‌عنوان مجموعه‌ای از دمانس‌های ناشی از علل عروقی (سکته‌های مغزی کوچک) بازگشته است. این موارد اکنون تحت عنوان دمانس مولتی-انفارکتوس یا دمانس‌های عروقی شناخته می‌شوند.

 جامعه و فرهنگ 
دمانس نه تنها افراد مبتلا به دمانس، بلکه همچنین مراقبان آن‌ها و جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. طبق تخمین‌های سال ۲۰۱۰ «بار جهانی بیماری‌ها»، دمانس میان افراد ۶۰ سال به بالا، ۹امین بیماری طاقت‌فرسا محسوب می‌شود.

هزینه‌های اجتماعی دمانس، به‌ویژه برای مراقبان، بالاست. طبق پژوهش‌های انجام‌شده در بریتانیا، تقریباً از هر سه مراقب افراد مبتلا به دمانس، دو نفر احساس تنهایی می‌کنند. بیشتر مراقبان در این مطالعه، اعضای خانواده یا دوستان بودند. مراقبان خانوادگی افراد مبتلا به دمانس در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری‌های روان‌شناختی و جسمانی هستند.

 سیاست‌های ملی در رابطه با دمانس 
طرح اقدام جهانی سازمان جهانی بهداشت (WHO) در مورد واکنش سلامت عمومی به دمانس (۲۰۲۵–۲۰۱۷) هدفی را تعیین کرد که در آن ۷۵٪ از کشورهای عضو WHO (194 کشور) تا سال ۲۰۲۵ یک سیاست یا برنامه برای دمانس تدوین کنند. این طرح‌ها اذعان دارند که افراد می‌توانند سال‌ها با دمانس به خوبی زندگی کنند، تا زمانی که حمایت مناسب و دسترسی به موقع به تشخیص در دسترس باشد. بااین‌حال، در سال ۲۰۲۵، تنها ۲۳٪ از کشورهای عضو (۴۵ کشور) سیاست ملی برای دمانس دارند.

در انگلستان، طبق یک مدل اقتصادی، مداخلات در سطح جمعیت که عوامل خطر دمانس (مانند فشار خون بالا، سیگار کشیدن و چاقی) را هدف قرار می‌دهند، می‌توانند در هزینه‌ها صرفه‌جویی کرده و سال‌های بیشتری را در سلامت خوب برای افراد فراهم کنند. برای مثال، کاهش نمک در غذا می‌تواند منجر به 39,433 سال زندگی تعدیل‌شده بر حسب کیفیت (QALY) شود و ۲٫۴ میلیارد پوند صرفه‌جویی کند.

 هزینه‌های مالی 
هزینه‌های مالی مراقبت از افراد مبتلا به دمانس بالاست و با نزدیک شدن به زمان مرگ، روند افزایشی پیدا می‌کند. هزینه‌های مراکز مراقبت طولانی‌مدت و مراقبت‌های غیررسمی از جمله بالاترین اجزای هزینه هستند، در حالی که قومیت غیرسفیدپوست، جنسیت زن، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات بالاتر، دمانس شدیدتر و تعداد بیشتر بیماری‌های مزمن با هزینه‌های بالاتر مرتبط هستند.

هزینه‌های جهانی دمانس در سال ۲۰۱۵ حدود ۸۱۸ میلیارد دلار آمریکا بود که نسبت به ۶۰۴ میلیارد دلار آمریکا در سال ۲۰۱۰، حدود ۳۵٫۴٪ افزایش داشته است. تا سال ۲۰۵۰، هزینه جهانی تخمینی ۹٫۱۲ تریلیون دلار خواهد بود.

در سال ۲۰۱۵، هزینه سالانه هر فرد مبتلا به آلزایمر در ایالات متحده حدود ۱۹٬۱۴۴٫۳۶ دلار بود. کل هزینه‌های این کشور حدود ۱۶۷٫۷۴ میلیارد دلار تخمین زده شد. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، هزینه اجتماعی‌اقتصادی سالانه در مجموع به حدود ۵۰۷ میلیارد دلار برسد و تا سال ۲۰۵۰ این رقم به ۱٫۸۹ تریلیون دلار خواهد رسید.

پیش‌بینی می‌شود کل هزینه مراقبت از دمانس در بریتانیا با افزایش ۱۷۲ درصدی، از ۳۴٫۷ میلیارد پوند در سال ۲۰۱۹ به ۹۴٫۱ میلیارد پوند در سال ۲۰۴۰ برسد.

هزینه‌های تخمینی دمانس در کشورهایی با سطح درآمد پائین و متوسط  کمتر از کشورهایی با سطح درآمد بالاتر است و هزینه‌های غیرمستقیم، بیشترین سهم را در LMICها تشکیل می‌دهند. بااین‌حال، این تخمین‌ها احتمالاً کمتر از میزان واقعی هستند، زیرا مطالعات پژوهشی محدودی در مورد هزینه‌های دمانس در LMICها، به‌ویژه کشورهای کم‌درآمد، انجام شده است.

 آگاهی 
علیرغم تلاش‌های مستمر، هنوز هم درک عمومی نسبتاً کمی از دمانس وجود دارد. برای مثال، تنها ۴۲٪ از مردم انگلستان که در نظرسنجی شرکت کردند، می‌دانستند که دمانس یک بیماری لاعلاج است. همچنین انگ اجتماعی مداومی وجود دارد که می‌تواند مانعی برای افراد در جست‌وجوی کمک برای دمانس و دسترسی به مراقبت‌های درمانی باشد. ۸۸٪ از افراد مبتلا به دمانس، تبعیض را تجربه می‌کنند. انگ اجتماعی میان کسانی که دانش محدودی در مورد این بیماری دارند یا با افراد مبتلا به دمانس در ارتباط نیستند، بدتر است و احتمالاً انگ اجتماعی که افراد مبتلا به دمانس با آن روبرو هستند، شکل می‌دهد. بیش از ۶۴٪ از عموم مردم معتقدند که افراد مبتلا به دمانس، تحریک‌پذیر و غیرقابل پیش‌بینی هستند.

طبق نظرسنجی سال 2024 سازمان بین‌المللی بیماری آلزایمر که شامل بیش از ۴۰٬۰۰۰ پاسخ از افراد مبتلا به دمانس، مراقبان، پزشکان و متخصصان سلامت و عموم مردم از بیش از ۱۶۶ کشور و منطقه بود، ۸۰٪ از عموم مردم و ۶۵٪ از پزششکان و متخصصان مراقبت سلامت به اشتباه تصور می‌کنند که دمانس بخشی طبیعی از روند پیری است.

افراد مشهور از پلتفرم‌های خود برای افزایش آگاهی در مورد اشکال مختلف دمانس و نیاز به حمایت بیشتر استفاده کرده‌اند، از جمله ماریا شرایور، بانوی اول سابق کالیفرنیا، ساموئل ال. جکسون، بازیگر، نینا گارسیا، سردبیر مجله ELLE، تونی هاوک، اسکیت‌باز حرفه‌ای و دیگران.

آگاهی بیشتری در مورد آلزایمر از طریق تشخیص خود افراد مشهور، از جمله بازیگران بروس ویلیس  و رابین ویلیامز, بازیگر و مدل پین‌آپ، ریتا هیورث , فعال، رزا پارکس , رونالد ریگان، رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده، وندی ویلیامز، مجری تلویزیون، نوازندگان تونی بنت  و مورین مک‌گاورن افزایش یافته است.

 نیکوکاری 
در سال ۲۰۱۵، مؤسسه خیریه آتلانتیک اعلام کرد که ۱۷۷ میلیون دلار برای درک و کاهش دمانس اختصاص داده است. دریافت‌کننده این کمک، مؤسسه سلامت مغز جهانی بود، برنامه‌ای که به‌طور مشترک توسط دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو و کالج ترینیتی دوبلین رهبری می‌شود. این کمک مالی، بزرگ‌ترین کمک مالی بلاعوضی است که آتلانتیک تاکنون ارائه داده و بزرگ‌ترین کمک بشردوستانه در تاریخ ایرلند است.

در اکتبر ۲۰۲۰، آخرین اثر موسیقی سراتاکر ، با عنوان «Everywhere at the End of Time»، به دلیل به تصویر کشیدن مراحل دمانس، توسط کاربران تیک‌تاک محبوب شد. مراقبان از این پدیده استقبال کردند؛ لیلند کربی (Leyland Kirby)، خالق این اثر و رکورد، با تأیید این دیدگاه توضیح داد که این موضوع می‌تواند باعث ایجاد همدلی میان جوانان شود.

در ۲ نوامبر ۲۰۲۰، میلیاردر اسکاتلندی، سِر تام هانتر، پس‌از تماشای اجرای یکی از ساخته‌های خودش با پیانو توسط یک استاد موسیقی سابق مبتلا به دمانس، پاول هاروی، در یک ویدیوی پُربازدید، ۱ میلیون پوند به خیریه‌های دمانس اهدا کرد. اعلام شد که این کمک مالی میان انجمن آلزایمر و موسیقی برای دمانس تقسیم خواهد شد.

 دیگر موارد 
رانندگی با شرایط دمانس می‌تواند منجر به آسیب یا مرگ‌ومیر شود. پزشکان باید دربارهٔ زمان مناسب برای ترک رانندگی، تست‌های مناسب را توصیه کنند. DVLA (آژانس صدور گواهینامه رانندگی و وسایل نقلیه) بریتانیا اظهار می‌دارد که افراد مبتلا به دمانس که به‌طور خاص حافظه کوتاه‌مدت ضعیف، اختلال در جهت‌یابی یا فقدان بینش یا قضاوت دارند، مجاز به رانندگی نیستند و در این موارد باید به DVLA اطلاع داده شود تا گواهینامه رانندگی آن‌ها باطل گردد. آن‌ها اذعان دارند که در موارد با شدت کم و مواردی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شده، ممکن است به رانندگان اجازه ادامه رانندگی داده شود.

 جهت‌های پژوهشی 
 تشخیص 
الگوریتم‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی پتانسیل بهبود تشخیص زودهنگام و برنامه‌ریزی درمان برای دمانس را دارند.

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 برای مطالعه بیشتر 







 پیوند به بیرون 

 Alzheimer's Association
 National Institute on Aging – Alzheimer's disease


رده:آرتی‌تی
رده:اختلال شناختی
رده:اختلال‌های روانی ناشی از آسیب مغزی
رده:اختلال‌های هشیاری
رده:اختلال‌های یادگیری
رده:بیماری‌های اعصاب
رده:بیماری‌های مرتبط با پیری
رده:روان‌شناسی