شاخه نبات

شاخه نبات یا به اصطلاح عامیانه "شاخ نبات" به مقداری نبات گویند که بلور‌های آن به صورت شاخه درآمده باشد.http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-8a1da5f695c0449c8d0d55ad986af67b-fa.html نبات به صورت شاخه، کاسه یا در اشکال دیگر فروخته می‌شود.شاخ نبات - [ aho kfhj ] منظور مهم دیگر از شاخه نبات در زبان فارسی و در میان عوام، اشاره به معشوقه فرضی حافظ است.http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-fcdde5e692d0410dad49b3c881590022-fa.html به هنگام فال گرفتن حافظ را به شاخ نباتش قسم می دهند که رازی را بر فال گیرنده آشکار کند.آدینه بوک: زندگی پرماجرای حافظ و شاخ نبات (عشق آتشین) ~حمزه سردادور
حافظ در غزلی می‌گوید:

همانگونه که از این سروده ی حافظ پیداست، سخن از معشوقه نیست بلکه سخن از "شاخه نبات" است. شاخه نبات قلم یا کلک حافظ است. از سخن حافظ "این همه شهد و شکر" می ریزد، یعنی حافظ سخن خود را شیرین می داند و خود را "چشم و چراغ همه شیرین سخنان" ( پارسی زبانان) می نامد:

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت      

گفت کای چشم و چراغ همه شیرین سخنان ( غزل 380 دیوان خانلری)

"اجر صبری است" یعنی مزد شکیبایی در آموختن و درست به کار بردن زبان پارسی، "کز آن شاخه نبات" یعنی که از آن شاخه ای که از آن، نبات و شهد و شکر می ریزد، یعنی قلم یا خامه ای که حافظ با آن شعر زیبا و شیرینش را می نویسد.

شکرشکن شوند همه طوطیان هند            زین قند پارسی که به بنگاله می رود(غزل 4)

حافظ چه طرفه نباتی است کلک تو ( غزل 40)

شفا ز گفته ی شکرفشان حافظ جوی (غزل 102)

گر به کاشانه ی رندان گذری خواهی کرد         نقل شعر شکرین و می بی غش دارم( غزل 321)

کلک حافظ شکرین میوه نباتی است، بچین (غزل 396)

منوچهر تقوی بیات

 منابع 

رده:شیرینی‌های ایرانی