در چشم باد

در چشم باد یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی به کارگردانی و نویسندگی مسعود جعفری جوزانی در ژانر تاریخی حماسی خانوادگی است که از ۵ تیر ۱۳۸۸ تا ۲۸ خرداد ۱۳۸۹ از شبکه یک سیما پخش شده است. از این مجموعه به عنوان یکی از بهترین و ماندگارترین سریال‌های تاریخ تلویزیون ایران یاد می‌شود، در چشم باد در زمرهٔ سریال‌های الف به‌شمار می‌رود.

در چشم باد به وقایع سیاسی و اجتماعی سه بخش از تاریخ ایران در سال‌های ۱۳۰۰، ۱۳۲۰ و ۱۳۶۰ در بستر زندگی فردی به نام بیژن ایرانی می‌پردازد، که بخش اول، دورهٔ قیام جنگل و آغاز زمامداری رضا شاه پهلوی، بخش دوم، جنگ جهانی دوم و بخش سوم، بعد از انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد.

تولید این مجموعه توسط مرکز سیمافیلم انجام شده است و فیلمبرداری آن که از مهر ۱۳۸۲ در لوکیشنی واقع در شمال ایران آغاز شده بود، ۵ سال به طول انجامید و اواخر ۱۳۸۷ به پایان رسید. قسمت‌های نخست سریال در چشم باد، در جنگل‌های جواهرده و «صفارود» واقع در شهرستان رامسر در استان مازندران ساخته شده است، قسمت‌های بعد از سقوط جنگنده بیژن نیز که در شمال فیلمبرداری شده در روستای متکوه رامسر ساخته شده است.

 داستان 
«در چشم باد» قصه زندگی فردی به نام بیژن ایرانی و خانواده اوست که رویدادها و لحظات تلخ و شیرین زندگی‌شان از دوره جنبش جنگل تا آزادسازی خرمشهر، در آن به تصویر کشیده می‌شود، قصه از زمانی آغاز می‌شود که میرزا کوچک خان جنگلی، در گیلان علیه استعمار ایران توسط انگلیس قیام می‌کند و با این اقدام دوران پر حادثه تاریخ معاصر ایران آغاز می‌شود که سه دوره تاریخ ایران یعنی قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی را بازگو می‌کند.

 تهیه و تولید 
مجموعه تلویزیونی در چشم باد به تهیه‌کنندگی «رضا انصاریان» و با مدیریت تولید «محمود خسروی» و «سید جلال نیایی» آغاز شد و بعد از چند ماه «حبیب‌الله کاسه‌ساز» جایگزین وی شد. پس از ۲ سال تهیه‌کنندگی به «مسعود جعفری‌جوزانی» و «عباس اکبری» واگذار شد و در ۴۴ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای برای پخش از شبکه اول سیما تهیه و تولید شد. فیلم‌نامه این سریال که در زمره سریال‌های «الف ویژه» سیما به‌شمار می‌رود، توسط «مسعود جعفری جوزانی» در مدت دو سال نوشته شده است.

کل این اثر حدود ۲۵۰۰ دقیقه زمان دارد که حدود نیمی از آن در زمان تهیه‌کنندگی «انصاریان» و «کاسه‌ساز»، فیلم‌برداری شده و ۵۰ درصد دیگر زمان تهیه‌کنندگی «جوزانی» و «اکبری» به تصویر کشیده شده است.

در این پروژه که موسیقی آن را حسین علیزاده ساخته، بازیگرانی چون پارسا پیروزفر، اکبر عبدی، کامبیز دیرباز، سعید نیک‌پور، سحر جعفری جوزانی، فریبا متخصص، لاله اسکندری، ستاره صفرآوه، رضا شفیعی‌جم، فخرالدین صدیق‌شریف، جهانگیر الماسی، محمود پاک نیت، مصطفی زمانی، محمدرضا هدایتی، هومن سیدی و… ایفای نقش کرده‌اند.

ساخت این سریال یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های سریال‌سازی در تلویزیون است که برای ساخت آن از ۴۸۰ لوکیشن استفاده شده و به بیش از ۱۰ شهرستان چون: تهران، بندر انزلی، رامسر، خرمشهر، قزوین، اصفهان، شیراز، فیروزکوه، رباط‌کریم و فومن و همچنین به کشور آمریکا سفر شده است.

مدیریت تیم کارگردانی و برنامه‌ریزی پروژه و دستیار اول کارگردانی بر عهده «رضا جعفری جوزانی» بوده که فیلم دریاچه ارواح از آثار او می‌باشد.

فیلمبرداری سریال را «علیرضا زرین‌دست» آغاز کرد، اما او اواخر سال ۸۲ از گروه رفت و «حسن پویا» به مدت یک ماه، جای او را به عنوان مدیر فیلمبرداری گرفت و بعد از آن فیلمبرداری به «امیر کریمی» سپرده شد که او کار را به پایان رساند.

بازسازی خیابان‌های طالقانی، لاله‌زار و پامنار برای گرفتن سکانسهای مربوط به سال‌های ۶۰ و ۶۱ در محل خود خیابان‌ها بازسازی شد و بازسازی مسجد جامع خرمشهر حدود ۸ ماه طول کشید که این بازسازی هم در خود مسجد اصلی انجام شد. شهرک غزالی لوکیشن اصلی فاز دوم سریال بوده است.

فاز سوم این سریال که مربوط به جنگ ایران و عراق بود در شهرک سینمایی دفاع مقدس، حوالی تهران و شهرستان خرمشهر در سال ۸۶ تا ۸۷ فیلمبرداری شد. در این فاز طراح چهره پردازی: سعید ملکان، طراح صحنه و لباس: مجید میرفخرایی، دستیار کارگردان: احمد رمضان زاده و مدیرتولید بخش جنگ: سید علی قائم مقامی بودند.

هزینه تولید سریال نزدیک به ۱۲ میلیارد تومان برآورد شده است که جزو پر هزینه‌ترین سریال‌های تلویزیون در زمان خود لقب گرفته است.

 بازیگران 
 بازیگر نقش توضیحاتپارسا پیروزفربیژن ایرانیپسر میرزا حسن و گل‌نساء، همسر لیلی، پدر عباس، برادر نادر و اسد و فاطمه، برادرزاده عباس ستوان نیروی هوایی ارتش رضاشاه و بعداً پزشک، نقش اول و محوری داستان نامزد سابق ایران نخجوانستاره صفرآوهلیلیدختر مه‌لقا و حسام آقا، همسر بیژن، مادر عباسسعید نیک‌پورمیرزا حسن ایرانیهمسر گل‌نساء، پدر بیژن و نادر و اسد و فاطمه، پسر آقابزرگ، برادر عباسماه‌چهره خلیلیگل‌نساء ایرانیهمسر میرزا حسن، مادر بیژن و نادر و اسد و فاطمهکامبیز دیربازنادر ایرانیپسر میرزا حسن و گل‌نساء، برادر بیژن و اسد و فاطمه و همسر فخرالسادات، نوه آقا بزرگ، برادرزاده عباس و یک تاجر، نامزد ماه‌طلعت و فرنگیسحبیب‌الله عبدالرزاقحسام آقاهمسر مه‌لقا، پدر لیلی، دوست میرزا حسنسحر جعفری جوزانیایران نخجواننامزد سابق بیژن و دختر احمد نخجوانلطافت یوسفیمه‌لقاهمسر حسام آقا، مادر لیلیآرش تاجآقابزرگپدر میرزا حسن و عباس، پدربزرگ بیژن و نادر و اسد و فاطمهجلال پیشوائیانسرتیپ احمد خسروانیفرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی ایرانلاله اسکندریفخرُالسادات سنگلجیهمسر اسد و بعداً همسر نادر، دختر حاج قاسم و کبری خانمطناز طباطباییفرنگیسنامزد نادراکبر عبدیحسن آقا حسینی‌قشنگهپسر تاج خانم، همسایه و دوست خانوادگی خانواده ایرانیفخرالدین صدیق‌شریفحاج قاسم سنگلجی فصلدوست میرزا حسن، پدر فخرالسادات، همسر کبری خانمجهانگیر الماسیسرگرد اسفندیاریسرگرد شهربانی در زمان رضاشاه، دوست نادرمحمدرضا هدایتیمحمود دژگیر فصلافسر نیروی دریایی ارتش رضاشاه، همسر فاطمه، داماد میرزا حسن، روزنامه‌نگاررضا شفیعی‌جمرضاقلی خاندوست و همکار نادرگلاره عباسیفاطمه ایرانیدختر میرزا حسن و گل‌نساء، همسر محمود دژگیر، مادر شقایقفریبا متخصصکبری خانمهمسر حاج قاسم، مادر فخرالساداتمهدی کاسه‌سازاسد ایرانیپسر میرزا حسن و گل‌نساء، برادر نادر بیژن و فاطمه، همسر اول فخرالساداتمحمد برسوزیانخالو کریماز یاران میرزا کوچک‌خانهومن سیدیمحمد جلیل‌نژادسرباز جبههمحمدعلی نجفیدکتردکتر معالج میرزا حسن در شمالسام درخشانیحسین طاهریمامور، سرباز و دوست بیژن در جبههسعید رادرضاشاهشاه ایرانمصطفی زمانیعباس ایرانیپسر بیژن و لیلیسیما تیراندازشقایق دژگیرخواهرزاده بیژن، دختر فاطمه و محمود دژگیرمجید جوزانیحسن باقریفرمانده قرارگاه نصر در عملیات بیت‌المقدسهادی کاظمیابوالفضلمسئول هتلمحمود استادمحمدیدالله سیاه، یدی یه گوشرقیب عمو بینظر و زیر دست نیروهای شورویابراهیم‌آبادیناخداناخدای پایگاه دریایی بندرانزلیارسلان قاسمیکودکی بیژنبیتا توکلیکودکی لیلیپوریا پوربهرامیکودکی نادرسپنتا جعفری جوزانیکودکی حسن آقا حسینی‌قشنگهوطن صفراُفورتلوگنفرمانده روسی (روسیه بلشویکی)قربان صابرلواکوی خبیثپرویز بزرگیگروهبان روس (روسیه بلشویکی)از فرماندهان نیروهای ارتش شورویعاطفه صرفه‌جونیوشا ضیغمیرعناهمسر عباسبهنام وارستهعباس ایرانیعموی بیژن و نادر و فاطمه، بردار کوچکتر میرزا حسن، همسر رعناهاشم روحانیتقی آژانآژان دوره رضاشاهفرهاد بشارتیشعبوننوچه حسن آقا حسینی‌قشنگهحمیدرضا هدایتیسرلشکر احمد نخجوانفرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و کفیل وزارت جنگمحمد ولایتیاسمال دستمالینوچه حسن آقا حسینی‌قشنگهشهرام قائدیغفورراننده بیژن در ایرانمحمود پاک‌نیتبشیرراننده جبههمهدی باقربیگیبسیجی اصفهانیفتح‌الله جعفری جوزانیدکتر طبیبمهدی فقیهاعلامیه‌خوان حکومت در بندرانزلیاکبر رحمتیسلمانی در بندرانزلیاحمد رمضان‌زادهخالو قرباناز مخالفان میرزا کوچک‌خانزویا امامیتاج خانممادر حسن آقا حسینی‌قشنگهمجید گیاهچیمیرزا کوچک خان جنگلیاکبر سنگیدو نقش: یکی راپورت چی در کاروانسرا؛ و نقش دیگر سروان یداله امینیرئیس شعبه اطلاعات هنگ نیروی هوایی در ارتش رضاشاه فصلشروین نجفیانپنجعلیلات، کمک‌کننده به میرزا حسن و حسام آقا، دوست حاج قاسم و حسن‌آقا حسینی قشنگهزهیر یاریرامیار سرخابیدانشجوی پزشکیفرخ نعمتیسرگرد مصطفویفرمانده پادگان هوایی قلعه مرغیهوشنگ دیبائیانمأمور نظمیهدر اواخر دوران احمدشاه بوداکبر قدمیدریادار غلامعلی بایَندُرفرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی ایرانپرویز شفیع‌زادهتیمسار ارتش رضاشاهسیروس میمنتستوانستوان شهربانی در زمان رضاشاهمسعود سخاییناوسروان یداله بایَندُرافسر نیروی دریایی شاهنشاهی ایرانعسگر قدسیکی از اعیان در اواخر دوران احمدشاهباقر صحرارودییدالله بیگدلیخدمتکار رضاشاهمهران مدیریدوبله به جای بازیگر نقش محمدعلی فروغیکامران فیوضاتسخنران مجنون حالرحمان مقدمتیمسار ارتش رضاشاهاحمد ایراندوستتماشاچی قلدر در سالن سینماجواد پورحیدریصادق هدایت

 نقد و بررسی 
 محمدتقی فهیم: مجموعه «در چشم باد» به لحاظ ساختاری، منهای ریتم کند اثر که آنچنان هم بی‌ارتباط با شیوه مرسوم تولیدات تلویزیونی نیست، به لحاظ قابلیت‌های فنی و هنری در بین مجموعه‌های هم رده خود به لحاظ موضوعی و تعداد قسمت‌ها در سال‌های اخیر، اثری در خور توجه و نمونه است. البته انتظاری مغایر با این تعریف هم از مسعود جعفری جوزانی با توجه به کارنامه خوب او در سینما نمی‌رفت.
 جواد طوسی: مهم‌ترین نكته‌ای كه مجموعه در چشم باد را در نقطه‌ای رفیع و به عنوان اثری قابل دفاع قرار می‌دهد، فاعلیت جاری در آن و نگاه نگران و دغدغه‌ یك هنرمند زمانه‌شناس نسبت به خاک سرزمین‌اش است. بیژن ایرانی، راوی منصف تاریخی و شخصیت برگزیده و سمپاتیک كارگردان است كه حدیث نفس او را در ۳ دوره حساس تاریخ معاصر با نگاهی غم‌خوارانه بیان می‌كند.
 «خبرگزاری ایمنا»: از منظر تولید، در چشم باد اثری عظیم است: تصویربرداری در بیش از ۱۵۰ لوکیشن واقعی از شمال تا جنوب ایران، طراحی دقیق صحنه‌ها، لباس و بازسازی فضای تاریخی با جزئیاتی کم‌نظیر. جوزانی توانسته با ترکیب واقع‌گرایی و زیبایی‌شناسی شاعرانه، جهانی خلق کند که نه صرفاً بازسازی گذشته، بلکه بازآفرینی روح زمان است. ریتم آرام و تأمل‌برانگیز سریال، برخلاف جریان معمول تلویزیون، مخاطب را وادار می‌کند تا به‌جای تماشا، تاریخ را تجربه کند.
 علی معلم: این سریال جعفری جوزانی جزو كارهای ماندگار و شاخصی است كه در طول این سال‌ها پخش شده است. اول از همه این‌كه سطح تكنیكی این اثر نسبت به آثار مشابه كاملا برتر بود از آن گذشته این اثر فقط متكی به متن نبود و كارگردان خیلی خوب توانست حضورش را نشان دهد. نكته دوم دل‌مشغولی‌های آقای جوزانی است كه در این اثر به خوبی به آنها پرداخته شد. همچنین جنبه‌های فنی كار مثل فیلم‌برداری است كه این اثر را در مرتبه بالاتری نسبت به دیگر آثار ساخته شده قرار می‌دهد. صحنه‌های جنگی كه این فیلمساز موفق به خلق آنها شد، در میان سایر آثار ساخته شده كاملا بی‌بدیل است.
 جواد نوائیان در روزنامه خراسان: «در چشم باد»، در به تصویر کشیدن قیام افسران پایگاه قلعه مرغی تهران در شهریور ۱۳۲۰، بسیار موفق عمل کرد. جوزانی در نشان دادن رویدادهای تاریخی قبل و بعد از حمله متفقین، آن قدر خوب عمل کرده‌است که حتی افراد آشنا با تاریخ نیز نمی‌توانند خرده چندانی به آن بگیرند. از دیگر فرازهای درخشان داستان، تلاش نیروهای شوروی برای جذب افسران ایرانی به کمونیسم است که با اصل داستان هم، پیوندی منطقی دارد.
 علیرضا رئیسیان: سریال در چشم باد یک کار کاملا استثنایی در زمینه تاریخ معاصر است زیرا مجموعه‌هایی که پس از انقلاب در زمینه تاریخ معاصر و بعد از مشروطیت ساخته شده از نظر ارزش‌های هنری در سطح پایینی قرار دارند. ضمن اینکه از نظر مسائل تاریخی و میهن پرستانه یک‌سو نگر بوده‌اند. در چشم باد از لحاظ اجرای صحنه‌ها، کار با بازیگران، دوربین، میزانسن، موسیقی و تدوین بسیار حرفه‌ای است و همچنین داستانی بسیار جذابی داردو در سطح سریال های ممتازی چون سربداران، هزاردستان و امام علی قرار گرفته است.

 موسیقی سریال 

موسیقی متن در چشم باد توسط حسین علیزاده ساخته شده است. ساخت موسیقی برای سریال در چشم باد دومین تجربه شخصی علیزاده در حوزه ساخت موسیقی برای سریال پس از مجموعه تلویزیونی زیر تیغ است.

علیزاده با بهره‌گیری از موسیقی دوره‌های گوناگون تاریخی سریال، و بهره‌گیری از عناصر و نمادهای جغرافیایی و تاریخی و با توجه به تسلط بر ردیف دستگاهی از فضا و حجم موسیقی ایرانی برای ساخت موسیقی این سریال بهره گرفته است.

موسیقی این سریال در زمستان ۱۳۹۱ در قالب آلبوم شامل ۲۳ قطعه منتشر شد و با تأخیری چند ماهه در بهار ۱۳۹۲ به صورت گسترده توسط مؤسسه فرهنگی هنری نقطه تعریف پخش شد. این آلبوم موسیقی، گزیده‌ای از موسیقی سریال در چشم باد است. علیزاده بر این باور است که این آلبوم، شنونده خاص خودش را دارد.

 فهرست آهنگ‌ها 

 جوایز 
 دوازدهمین دوره جشن حافظ 
 قسمت  نامزد  نتیجه بهترین مجموعه تلویزیونی مسعود جعفری جوزانی و حبیب‌الله کاسه‌ساز و رضا انصاریان  بهترین کارگردانی تلویزیونی مسعود جعفری جوزانی  بهترین فیلم‌نامه تلویزیونی مسعود جعفری جوزانی  بهترین بازیگر مرد درام تلویزیونی پارسا پیروزفر  بهترین بازیگر زن درام تلویزیونی ستاره صفرآوه 

 منابع 

 «در چشم باد» برگی دیگر از تاریخ کهن ایران وبگاه خبرگزاری ایسنا
 درباره سریال «در چشم باد» ساخته مسعود جعفری جوزانی وبگاه سینمای ما
 عکس‌ها وهمه گاف‌های سریال در چشم باد وبگاه واضح

 پیوند بیرون 


 لحظه تحویل سال کودک می‌شوم/مسئولان همراه با طبیعت لباس تفکر نو بر تن کنند.، گفتگو با حسین علیزاده دربارهٔ موسیقی سریال در چشم باد.

رده:آثار درباره اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در دهه ۱۳۸۰
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی تاریخی ایرانی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
رده:مسعود جعفری جوزانی