یونس امره

یونس امره (به عثمانی: یونس امره یا کول یونس، عشیق یونس یا یونس) (۶۳۸ - ۷۲۰ )، شاعر و عارف ترک که در آناتولی بزرگ شد.Köprülü, Fuat. (1976). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar  (3. bas.). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. s. 261.یونس امره، درویش ترکمن که در نیمه آخر سده سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم میلادی می‌زیست، پیشگام شعر ترکی در آناتولی به شمار می‌رود.Emre, Yunus; Tatcı, Mustafa (Haz.) (2021). Dîvân: Seçmeler . Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Ankara. s. 7. اطلاعات مربوط به شخصیت تاریخی او ناکافی و حتی متناقض است و تا حدودی با افسانه‌ها آمیخته شده‌ است. هیچ منبع اولیه دیگری جز ولایت نامه‌ها و اشعار منظومه ای که اطلاعات زندگی نامه ای درباره یونس امره ارائه دهد وجود ندارد.

یونس امره در سال ۱۲۴۰ میلادی در شهر خوی به دنیا آمد. از اطلاعات اشعار او روشن می‌شود که متاهل و دارای فرزند و دارای پسری به نام اسماعیل است.Mustafa Tatcı, Yûnus Emre Dîvânı-Tahlil, İstanbul 1997, s. 46-47. اگرچه گفته می‌شود که او بی سواد بوده‌است، اما طبیعی است که پیش از ورود به راه تصوف، تحصیلات مدرسه ای خوبی داشته‌ است.Köprülü, Fuat. (1982). Türk Edebiyatı Tarihi. Ötüken Yayınları. ss. 265-266. . می‌توان گفت فارسی و عربی را روان می‌داند.Köprülü, Fuat. (1976). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar  (3. bas.). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. s. 273-274. فوات کوپرولو می‌گوید که یونس امره ادبیات ایران را «به اندازه ای می‌دانست که از اشعار فارسی مولانا لذت برد».Köprülü, Fuat. (1976). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar  (3. bas.). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. s. 273-274. از برخی از دوبیتی‌های او برمی‌آید که در جنوب مرعش، قیصری، تبریز، نخجوان، آران و شروان ، بغداد و دمشق سفر کرده‌است.Emre, Yunus; Tatcı, Mustafa (Haz.) (2021). Dîvân: Seçmeler . Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Ankara. s. 30.

در کتاب قاموس الاعلام ترکی درباره او نوشته که وی از مردم بولی و از عرفا و از اهل الله درعثمانی به شمار می‌رفت. وی زاویه‌ای داشت و پیوسته در آن به عبادت و ریاضت مشغول بود. به سال ۷۲۰ هجری قمری درگذشت . یونس با اینکه بی‌سواد بود مناجات‌های صوفیانه و الهیات عارفانه دارد.

یونس امره به روایتی در سال ۶۳۸ هـ. در شهر خوی متولد شده‌است و در سال ۷۲۰ هـ. چشم از جهان فرو بسته‌است.در باب محل وفات وی روایت‌های مختلف وجود دارد. روستاهایی هم که به عنوان محل درگذشت در اسناد و وثایق بکتاشیه آمده‌است. گرچه یونس امره در ترکیه بیش از ایران معروف شده‌است، اما هنوز هم طائفه‌های مختلف طرائق صوفیه در ایران، او را از شاعران مکتب مولویه به حساب می‌آورند و اشعارش را در مجالس آئینی با شور و جذبهٔ خاصی به آواز می‌خوانند.

چامه‌های او تأثیر بسزایی در ادبیات ترک از گذشته تا به امروز داشته‌است. او پس از بزرگانی چون خواجه احمد یسوی و سلطان ولد می‌زیست و هم‌گام با ایشان از نخستین کسانی بود که به‌جای زبان عربی و فارسی، زبان ترکی را برای کتاب‌هایش برگزید.

 زندگی او 
250px|farme|thumb|left|تصویر منقش به یونس امره در پشت اسکناس ۲۰۰ لیره ترکیه
بندانگشتی|سکه 1.000.000 لیر ترکیه با تصویر یونس امره سال 2002
درویشی مشهور اهل عثمانی بوده‌است که اشعار ترکی وی مشهور است. روایتهای زندگی او در مکتوبات غالباً با افسانه سازی همراه بوده و کتب تراجم و تذکره‌ها غالباً او را از دراویش قرن نهم شمرده‌اند ولی محمد فؤاد کوپرولو از محققان ادبیات ترکی که دربارهٔ زندگی و اشعار او تحقیقاتی داشته، مدعی است که او جزء صوفیان نیمه دوم قرن هفتم و نیمه اول قرن هشتم دانسته‌است. طبق مناقب مکتوب، وی مرید درویشی به نام طپدوق امره بوده و خود در اشعارش مکرر به او ابراز علاقه نموده‌است. دیوان اشعارش نشانگر آن است که اهل سیر و سیاحت بوده و به سرزمین‌های بسیاری سفر کرده‌است. به تعبیر کوپرولو اهل حال بوده و نه اهل قال. مزارهای چندی در سراسر آناطولی بدو منسوب است. پیروان ادبی مانند عاشق پاشا و قایغوسوز ابدال داشته‌است و بر شعر ترکی پس از خود تأثیر ژرفی گذاشته‌است. دیوان او مجموعه ده دوازده هزار مصراع شعر است که به الهی مشهور است و اکثراً نه بر وزن عروضی که بر وزن هجایی (وزن شعر باستانی و فولکوریک ترکی) است و ویژگی‌های زبانی شیاد حمزه و اشعار ترکی سلطان ولد و گلشهری و عاشق پاشا را به یاد می‌آورد.صوفیان نخستین در ادبیات ترک، پروفسور محمد فؤاد کوپریلی، ترجمه توفیق. ه. سبحانی. انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.1385 صص 310،316،342)

نگارهٔ او از سال ۲۰۰۹ میلادی بر پشت اسکناس‌های ۲۰۰ لیره‌ای ترکیه به چاپ رسیده‌است.

 از شعرهای اوست 

همان‌گونه که بعد از سید عمادالدین نسیمی، نسیمی‌های دیگری پیدا شدند و به سبک و شیوهٔ وی شعر سرودند، پس از یونس امره نیز یونس‌های چندی ظهور کردند و اشعاری یونس‌وار سرودند. این است که کسی تاکنون نتوانسته‌است تعداد واقعی اشعار خود یونس امره را تعیین کند. ۱۳۳ قطعه شعر از چاپ مرحوم گول‌پینارلی در چاپ مرحوم تیمورتاش وجود ندارد و ۲۶ قطعه شعر چاپ او نیز در چاپ گول‌پینارلی نیامده است. دیگر چاپ‌ها که فاقد صبغهٔ علمی هستند، اغلب نوعی گردآوری و تنظیم به حساب می‌آیند.

بر پایه متن چاپ گول‌پینارلی قطعه شعر موجود در چاپ تیمورتاش و نیز ۳ قطعه شعری را که در دستنویس پیرداوری آمده‌است، و نیز رسالة النصحیه را که مصطفی تاتچی تصحیح و چاپ کرده‌است.

 پانویس 

 منابع 
 صوفیان نخستین در ادبیات ترک، پروفسور محمد فؤاد کوپریلی، ترجمه توفیق. ه. سبحانی. انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ۱۳۸۵
 http://en.wikipedia.org/wiki/Yunus_Emre

Wikipedia contributors, "Yunus Emre," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed September 9, 2009).
http://www.drsadigh.ir/اخبار/898-انتشار-دیوان-کامل-%C2«ÛÙÙØ³-Ø§Ù
Ø±Ù%C2»-Ø¨Ù-ØªØµØ­ÛØ­-Ø¯Ú©ØªØ±-Ø­-Ù
-ØµØ¯ÛÙ

رده:ترکمن‌ها
رده:درگذشتگان ۱۳۲۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۴۰ (میلادی)
رده:شاعران آذری‌زبان
رده:شاعران اهل ترکیه
رده:شاعران صوفی
رده:صوفیان اهل ترکیه
رده:صوفیان
رده:نویسندگان ترکی‌زبان