شیر غارزی

شیر غارزی یا شیر غارنشین  گونه‌ای پلنگ‌مانند منقرض‌شده است که منشأ فرگشتی آن به کمتر از ۶۰۰٬۰۰۰ سال پیش در اروپا بازمی‌گردد. این جانور به‌طور سنتی به عنوان یک زیرگونه پیشاتاریخی از شیر (Panthera leo) در نظر گرفته می‌شود. با این حال بررسی‌های تازه بر روی نمونه‌های سنگواره و دی‌ان‌ای شیر غارزی نشان می‌دهند که این جانور گونه‌ای جدا از شیرهای امروزی که در آفریقا و آسیا زیست می‌کنند بوده است. طبق تخمین تبارزایشی اجداد شیر غارزی و شیر امروزی حدود ۱٫۹ میلیون سال پیش از هم جدا شده‌اند. بررسی‌های ژنتیکی نشان می‌دهند که میان اجداد این دو گونه تا حدود ۵۰۰٬۰۰۰ سال پیش آمیزش‌هایی وجود داشته اما از حدود ۴۷۰٬۰۰۰ سال پیش به بعد دیگر هیچ گونه آمیزش ژنتیکی میان آن‌ها رخ نداده است.

قدیمی‌ترین سنگواره‌های شیر غارزی که از یاقوتستان روسیه هستند با تاریخ‌گذاری رادیوکربن به حدود ۶۲٬۴۰۰ سال قبل بازمی‌گردند. آخرین شیرهای غارزی احتمالاً حدود ۱۳٬۰۰۰ پیش منقرض شدند.

 اندازه‌ها 
طول سر و بدن (بدون دم) این گونه، حدود ۲٫۱ تا ۲٫۵ متر و ارتفاع شانه آن ۱۲۰ سانتی‌متر بود. سنگین‌ترین وزن برآوردشدهٔ این گونه شیر ۳۵۰ کیلوگرم بود.

 فرگشت 
پیدایش نخستین گربه‌سان مانند شیر به حدود ۱٫۷ تا ۱٫۲ میلیون سال پیش در تنگ الدوای تانزانیا بر می‌گردد. این گربه‌سان شیرمانند اولیه در نیمه اول پلیستوسن میانه از آفریقای شرقی به اروپا مهاجرت کرد و نزدیک به حدود ۶۱۰٬۰۰۰ سال پیش منشأ فرگشت گونه‌ای موسوم به شیر موسباخ (Panthera fossilis) شد. شیر غارزی احتمالاً حدود ۴۶۰٬۰۰۰ سال پیش در اروپای مرکزی از این گونه به وجود آمد و بین ۴۵۰٬۰۰۰ تا ۱۴٬۰۰۰ سال پیش در سراسر اوراسیا گسترش یافت. شواهد ژنتیکی حاکی از وجود آمیزش‌هایی میان نیاکان شیر غارزی با نیاکان شیرهای امروزی است اما به نظر می‌رسد از حدود ۴۷۰٬۰۰۰ سال پیش به بعد هیچ گونه آمیزشی میان این دو جمعیت رخ نداده است.

قطعات استخوانی یافت‌شده از شیر غارزی در لهستان دارای قدمتی بین ۱۰۹٬۰۰۰ تا ۵۷٬۰۰۰ سال پیش است. طبق تخمین‌ها آخرین شیرهای غارزی در اوراسیا بین ۱۴٬۹۰۰ تا ۱۴٬۱۰۰ سال پیش و در برینجیا بین ۱۳٬۸۰۰ تا ۱۳٬۳۰۰ سال پیش منقرض شدند. بررسی داده‌های دی‌ان‌ای حاکی از وجود یک نسب مشترک نزدیک میان شیر غارزی و گونه‌ای معروف به شیر آمریکایی (Panthera atrox) است. طبق این داده‌ها شیر آمریکایی حدود ۳۴۰٬۰۰۰ سال پیش از جدا شدن گروهی از شیرهای غارزی از جمعیت اصلی در آمریکای شمالی به وجود آمد. دسته‌نمای زیر نشان دهنده روابط خویشاوندی شیر غارزی با برخی از گونه‌های پلنگ‌مانندها است:

 اطلاعات اجمالی 
بندانگشتی|شیر غارزی در کنار لاشه یک گوزن شمالی اثر هانریش هاردر هنرمند آلمانی
بررسی غارنگاره‌های موجود از شیر غارزی نشان می‌دهد که جنس نر آن یا کاملاً بدون یال بوده یا یال کوتاهی بر روی گردن خود داشته است. با این وجود همانند سایر پلنگ‌مانندها در این گونه نیز نرها نسبت به ماده‌ها از اندازه و وزن بیشتری برخوردار بودند. لقب غارزی از آن‌جا به این جانوران داده شده که بقایای آن‌ها بیشتر در غارها یافت شده است ولی این‌که آن‌ها به راستی در غار می‌زیستند مورد تردید است. شیر غارزی در زیستگاه گسترده‌ای شامل جنگل‌های سوزنی‌برگ و علف‌زارها زندگی می‌کرد و شکارهای اصلی آن شامل گیاه‌خواران بزرگی مانند تارپان، گوزن شمالی و نیاگاو بوده است.

 نگارخانه 

 منابع 

 Burger, Joachim et al. , 2004. Molecular phylogeny of the extinct cave lion Panthera leo spelaea. Molecular Phylogenetics and Evolution, 30: 841-849. PDF fulltext

 ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:انقراض‌های پلیستوسن
رده:پستانداران پلیستوسن آسیا
رده:پستانداران پلیستوسن آمریکای شمالی
رده:پستانداران پلیستوسن اروپا
رده:پستانداران پلیستوسن
رده:پستانداران پیشاتاریخ آسیا
رده:پستانداران پیشاتاریخ آمریکای شمالی
رده:پستانداران پیشاتاریخ اروپا
رده:پلیستوسن
رده:سنگواره‌های توصیف‌شده در ۱۸۱۰ (میلادی)
رده:شکارگران اوج
رده:شیرها
رده:گوشت‌خواران پلیستوسن
رده:گوشت‌خوارسانان منقرض‌شده