نقش‌نمای اضافه

نقش‌نمای اضافه و موصوف فارسی یا نگارنمای افزون و فزونی فارسی که گاهی به آن تنها «نقش‌نمای اضافه» گفته می‌شود، واژه‌بستی در زبان فارسی است که برای نشان دادن یک ترکیب اضافی یا ترکیب وصفی به‌کار می‌رود. این نقش‌نما، نقشِ واژهٔ پیش از خود را تعیین می‌کند؛ یعنی این‌که بودنِ آن پس از یک واژه به معنای این است که آن واژه نقش «مضاف» یا «موصوف» دارد.طبق فرهنگ واژه های اوستا نگار در کتاب هست.https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515//archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

برای نمونه، در ترکیب اضافیِ «کتابِ من» و نیز در ترکیب وصفیِ «کتابِ خوب»، کسرهٔ پس از حرف پایانی واژهٔ «کتاب» نقش‌نمای اضافه است.

 صورت آوایی 
این نقش‌نما دو صورت آوایی دارد.
 صورت نخست: وقتی که واژهٔ نخست به یک همخوان ختم شود؛ در این حالت، صورت آواییِ آن به‌صورت e- است.
 صورت دوم: وقتی که واژهٔ نخست به یک واکه ختم شود؛ در این حالت، صورت آواییِ آن به‌صورت ye- است.

 صورت نوشتاری 
دربارهٔ صورت نوشتاری این نقش‌نما در وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی زیر عنوانِ کسرهٔ اضافه بحث شده است:

همان‌طور که در بالا ذکر شده است، در نوشتارهای روزمرهٔ مردم این نقش‌نما اغلب نوشته نمی‌شود.

در فارسی تاجیکی به این نقش‌نما ساختار اضافه (изофа) گفته می‌شود و با توجه به الفبا و آوایِشِ تاجیکی، در همه حال به‌صورت حرف (и-) نوشته می‌شود:

духтари хушрўй / دخترِ خوشروی

در گذشته این ساختار شکل تلفظیِ واحدی داشته است.

 هکسره 
گاهی در زبان فارسی نقش‌نمای اضافه اشتباه به‌کار می‌رود و از ههٔ کسره یا هکسره استفاده می‌شود.وبگاه تبیان عموماً این خطا در به‌کارگیری حرف «ه» به‌جای کسره و برعکس، دیده می‌شود؛ برای نمونه، استفاده از عبارت «کتابه من» به‌جای شکل درست آن که «کتاب من» یا «کتابِ من» است. در پایان جمله نیز گاهی به‌جای استفاده از «ه» به‌جای «است» یا «هست» ممکن است اشتباهاً کسره استفاده شود. نمونه‌هایی از شکل درست و نادرست این عبارت‌ها در زیر آمده است.https://www.facebook.com/Fa.language/photos/a.10151028027478340.456478.35281653339/10152365341838340/?type=1&fref=nf

شکل درست:
 سوادِ نوشتن
 آدمِ نادان
 درکِ صحیح
 چشمِ زیبا
 حرفِ مردم
 هوا سرده.
 حالت خوبه؟
 نزدیکِ غروبه.

شکل نادرست:
 سواده نوشتن
 آدمه نادان
 درکه صحیح
 چشمه زیبا
 حرفه مردم
 هوا سردِ.
 حالت خوبِ؟
 نزدیکه غروبِ.

با توجه به شباهت تلفظ نقش‌نمای اضافه و یای نکره در فارسی افغانستان، در برخی از متون این دو به‌خطا به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند:

شکل صحیح آن «ادبیاتی که رهبران سیاسی به‌کار می‌برند ثبتِ تاریخ می‌گردد.»

شکل نادرست «ادبیات که رهبران سیاسی به‌کار می‌برند ثبتِ تاریخ می‌گردد.»https://archive.org/details/1_20221023_20221023_1515

 جستارهای وابسته 
 سریا (نویسه)

 منابع 

رده:دستور زبان فارسی
رده:زبان اردو
رده:زبان ترکی عثمانی
رده:واحدهای تکواژی