رجبعلی تبریزی

رجبعلی تبریزی (درگذشت ۱۰۸۰ قمری/۱۰۴۸ خورشیدی) عارف و حکیم شیعی قرن یازدهم بود. وی در نزد شاه عباس دوم و شاه سلیمان صفوی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌بود؛ به‌طوری‌که شاه عباس برای دیدار با رجبعلی، خودش به خانهٔ وی می‌رفت و با او ملاقات می‌نمود. میرفندرسکی و میرداماد را از اساتید او برشمرده اند. پس از کسب درجه اجتهاد در بغداد، به ریاضت و تزکیه نفس روی آورد. نظریات او را موافق با مکتب مشایی و نزدیک با مذهب اسماعیلیه و معتزله دانسته اند. او یکی از مهم‌ترین نظریه پردازان الاهیات تنزیهی در فلسفه شیعی است. وی از جایگاه ویژه‌ای نزد مردم و دولتمردان برخوردار بود.

رجبعلی در مدرسهٔ شیخ لطف‌الله مشغول به تحصیل شد و به‌دلیل هوش و ذکاوت بالا، در طی چند سال مشهور گشت و مورد احترام همگان قرار گرفت. از شاگردان وی می‌توان به «امیر قوام‌الدین محمد اصفهانی»، «قاضی سعید قمی»، «محمدحسین سعید قمی»، «محمدرفیع پیرزاده»، «ملا محمد تنکابنی» و «ملا محمد شفیع اصفهانی» اشاره کرد.

آثار متعددی از رجبعلی برجای مانده که «اثبات واجب»، «الاصول الاصفیه»، «المعارف الالهیه»، «دیوان واحد تبریزی»، «تفسیر آیةالکرسی» و «کتاب فی الحکمه» از مهم‌ترین آن‌ها هستند.

رأی مشهور رجبعلی تبریزی، اعتقاد او به اشتراک لفظی وجود است، به این معنا که واجب‌الوجود و ممکنات در اطلاق لفظ «وجود» بر آن‌ها اشتراک لفظی دارند. وی قائل به اصالت ماهیت بوده‌است و ترکیب وجود و ماهیت را انضمامی می‌دانسته‌است. تبریزی حرکت در جوهر و وجود ذهنی و عینیت ذات و صفات خداوند را انکار کرده‌است.

تبریزی را از فیلسوفان بزرگ سده یازدهم هجری و نیز متکلم و فقیهی به‌شمار آورده‌اند که بیش از معاصران خود در فلسفه ژرف‌اندیشی کرده و بسیار متأثر از معتزله بوده‌است. طریق تفکر او با سنت اشراقی پیش از وی متفاوت بوده‌است و نیز مخالف ملاصدرا در مبحث اصالت و اشتراک معنوی وجود به‌شمار می‌آید. اندیشه‌های او حوزهٔ مستقلی را تشکیل داد که می‌توان از آن با عنوان «جریان» یا «مکتب» رجبعلی تبریزی یاد کرد.

 منابع 

 سازمان تبلیغات اسلامی استان آذربایجان شرقی، ملا رجبعلی تبریزی 
 دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

 پیوند به بیرون 

رده:اسلام‌شناسان اهل ایران
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۷ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
رده:اهالی ایران در سده ۱۷ (میلادی)
رده:اهالی تبریز
رده:دانشمندان و فقیهان دوره صفویان
رده:درگذشتگان ۱۰۴۸
رده:درگذشتگان ۱۰۸۰ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۶۷۰ (میلادی)
رده:عارفان اهل ایران
رده:عارفان مسلمان
رده:عالمان شیعه
رده:فیلسوفان اهل تبریز
رده:فیلسوفان فارسی‌زبان
رده:فیلسوفان مسلمان
رده:نویسندگان دینی اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران