مدار رأس‌الجدی

بندانگشتی|چپ|350px|مدار رأس‌الجَدی در نقشه ساموئل دان
مدار رأس‌الجَدْیواژه‌یاب (فرهنگستان) - جَدْی (جَ دْ)پارسی ویکی - مدار رأس الجدی ( م َ رِ رَءْ سُل ْ ج َدْی ْ) یا مدار جنوبی خطی فرضی در جغرافیای زمین است که جنوبی‌ترین عرضی را نشان می‌دهد که خورشید را می‌توان در بالای سر (خط سرسو) مشاهده کرد. قرار گرفتن خورشید در خط سرسو در این مدار یک بار در سال به هنگام انقلاب زمستانی رخ می‌دهد.
رأس‌الجَدی یکی از پنج مدار مهم زمین است که غالباً در نقشه‌ها مشخص می‌شود.

در حال حاضر مدار رأس‌الجدی در عرض جغرافیایی  جنوبی قرار دارد، اما به تدریج به سمت شمال حرکت می‌کند. مقدار کنونی جابه‌جایی آن ۰٫۴۷ ثانیه قوسی یا ۱۵ متر در سال است.

نام
این مدار که معنی نام آن «سر بزغاله» است مدار عرض جغرافیایی ۲۳ درجه و حدود ۲۷ دقیقه جنوبی کره زمین است. آفتاب در روز اول زمستان (روز اول بُرج جَدْی) در نیم‌کرهٔ جنوبی به نقاط واقع در روی این مدار عمودی می‌تابد، به عبارت دیگر روز اول برج جدی در نیم‌کرهٔ شمالی مقارن روز اول تابستان در نیم‌کرهٔ جنوبی زمین می‌شود.فرهنگ فارسی معین در انقلاب زمستانی، در مناطقی که در این ناحیه از زمین قرار دارند هنگام ظهر خورشید در سرسو یعنی دقیقاً در بالای سر قرار می‌گیرد. در مناطق پایین‌تر از این مدار خورشید همیشه در شمال نقطه سرسو قرار دارد. جدی (بزغاله) نام صورت فلکی جنوبی‌ای است که خورشید در حدود ۲۰۰۰سال پیش در آن قرار می‌گرفته است. امروزه به دلیل حرکت تقدیمی زمین صورت فلکی کمان در این مکان قرار دارد.

جابه‌جایی و تغییرات
این مدار، در سال ۲۰۰۰ موازی با عرض جغرافیایی "۲۱٬۵ '۲۶ °۲۳ جنوب استوا بوده و طی نوساناتی تا سال ۲۰۱۰ به فاصلهٔ "۱۶٬۸ '۲۶ °۲۳ و تا سال ۲۰۲۰ به عرض مداری "۱۲٬۱ '۲۶ °۲۳ رانده می‌شود. در دهه‌های اخیر این مدار سالانه "۰٬۴۷ (۰٬۴۷ ثانیه قوسی) یعنی حدود ۱۵ متر به استوا عقب می‌کشد. برای اطلاعات بیشتر از نوسانات مداری آن مدار جغرافیایی را بنگرید.

جغرافیا و محیط زیست
مدار رأس‌الجدی به موازات خط استوا است و منطقهٔ مدارگانی بین دو مدار رأس‌الجدی و رأس‌السرطان قرار دارد. محدوده شمال آن تا خط استوا منطقه مدارگانی جنوبی، و محدوده جنوب آن تا مدار قطب جنوب، منطقه معتدل جنوبی نامیده می‌شود.

یکی از دو نوع باد دائمی بادهای بسامانTrade نامیده می‌شوند. بادهای بسامان شمال شرقی و بسامان جنوب شرقی از مدار رأس‌الجدی و رأس‌السرطان که به ترتیب ۲۳ درجه و ۲۷ دقیقه جنوب و شمال خط استوا واقع‌اند به طرف خط استوا می‌وزند.

همانند با مدار رأس‌السرطان، بیشتر مناطق واقع‌شده بر روی مدار رأس‌الجدی نیز آب‌وهوایی خشک یا نیمه‌خشک دارند. این وضعیت در مدار رأس‌الجدی وخیم‌تر است زیرا در استرالیا و آفریقای جنوبی که در مسیر آن قرار دارند به خاطر نبود فعالیت‌های زمین‌ساختی و نبود یخچال‌سازی مصنوعی از دوران کربونیفر، یعنی ۳۰۰ میلیون سال پیش، زمین‌ها نیز به‌شدت نابارور و غیرحاصل‌خیز هستند.

 گذر از مناطق 
از نصف‌النهار مبدأ شروع می‌شود از مناطق زیر گذر می‌کند:

{| class="wikitable plainrowheaders"
! scope="col" width="125" | مختصات‌ها
! scope="col" | کشور، قلمرو یا دریا
! scope="col" |توضیحات
|-
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | اقیانوس اطلس
| style="background:#b0e0e6;" |
|-
| 
! scope="row" | 
|
|-
| 
! scope="row" | 
| منطقه کگالاگادی, منطقه کوئننگ and بخش مرکزی (بوتسوانا)
|-
| 
! scope="row" | 
| لیمپوپو
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| استان‌های غزه و ایوانبان
|-
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | اقیانوس هند
| style="background:#b0e0e6;" | کانال موزامبیک
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| تولیارا and فیانارانسوا provinces
|-
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | اقیانوس هند
| style="background:#b0e0e6;" |
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| استرالیای غربی، قلمرو شمالی (استرالیا) and کوئینزلند
|-valign="top"
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | دریای کورال
| style="background:#b0e0e6;" | Passing just south of Cato Reef in 's Coral Sea Islands Territory
|-valign="top"
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | اقیانوس آرام
| style="background:#b0e0e6;" | Passing just north of the جمهوری مینروا (), and just south of Tubuai ()
|-
| 
! scope="row" | 
| منطقه آنتوفاگاستا
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| ایالت خوخوی، ایالت سالتا، ایالت خوخوی (again) and ایالت فرموزا provinces
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| Boquerón, بخش پرزیدنت هایز, Concepción, San Pedro and حوزه امامبای departments
|-valign="top"
| 
! scope="row" | 
| ماتوگروسو جنوبی، پارانا (برزیل), and ایالت سائوپائولو states
|-valign="top"
| style="background:#b0e0e6;" | 
! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | اقیانوس اطلس
| style="background:#b0e0e6;" |
|-
|}

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 

 مدار (جغرافیا)
 مدار شمالگان
 مدار رأس‌السرطان
 استوا
 مدار ۲۳ درجه جنوبی
 مدار ۲۴ درجه جنوبی
 مدار جنوبگان
 انحراف محوری
 چرخه‌های میلانکوویچ
 بزغاله (صورت فلکی)
 منابع 

رده:عرض‌های جغرافیایی
رده:مدارگان