ساینس (مجله)

ساینس یا مجلهٔ ساینس  یک مجلهٔ علمی آمریکایی معتبر و بین‌رشته‌ای است که تأسیس آن به سال ۱۸۸۰ برمی‌گردد. این مجله نشریهٔ رسمی انجمن پیشبرد علوم آمریکا (AAAS) و یکی از پراستنادترین و معتبرترین مجلات دانشگاهی جهان است. ضریب تأثیر آن ۴۴٫۷ در سال ۲۰۲۴ است.

نخستین شمارهٔ مجله در سال ۱۸۸۰ میلادی منتشر شد و اکنون به‌صورت هفتگی انتشار می‌یابد. تیراژ چاپی آن حدود ۱۲۹٬۵۵۸ نسخه است؛ با درنظرگرفتن اشتراک‌های سازمانی و دسترسی آنلاین، شمار خوانندگان هفتگی از ۴۰۰٬۰۰۰ نفر فراتر می‌رود.

 تاریخچه 
 تأسیس و دورهٔ ناپایدار 
ساینس در سال ۱۸۸۰ به‌دست جان میکلز، روزنامه‌نگار نیویورکی، تأسیس شد. میکلز برای تأمین مالیِ اولیهٔ مجله به توماس ادیسون، مخترع نامدار، متوسل شد. با این حال، این حمایت با چالشی اخلاقی همراه بود: ادیسون در قبال پشتیبانی مالی انتظار داشت مجله رویکردی مطلوب و موضع‌گیری مثبتی نسبت به او اتخاذ کند. این رخداد نمونه‌ای کلاسیک از تأثیر عوامل غیرفنی بر فرایند نشر علمی است.

پس از ۱۸ ماه، ادیسون حمایت خود را متوقف کرد و مجله با مشکلات مالی جدی روبه‌رو شد. سپس الکساندر گراهام بل (مخترع تلفن) برای نجات مجله تلاش کرد، اما این کوشش نیز به نتیجه نرسید. در ۱۸۹۴، پس از نزدیک به دو دهه کش‌وقوس مالی، مجله تا آستانهٔ تعطیلی پیش رفت.

 خرید توسط جیمز کتل و تثبیت موقعیت 
جیمز مک‌کین کتل، روان‌شناس و استاد دانشگاه کلمبیا، در سال ۱۸۹۴ مجله را با ۵۰۰ دلار خرید. کتل با تکیه بر شبکه‌ای نیرومند از دانشمندان برجستهٔ آمریکایی، بازسازی مجله را آغاز کرد تا ساینس را به معتبرترین نشریهٔ علمی آمریکا تبدیل کند.

در سال ۱۹۰۰، توافقی رسمی میان ساینس و انجمن پیشبرد علوم آمریکا برقرار شد. در آن زمان، اعضای AAAS با پرداخت ۳ دلار حق عضویت سالانه، اشتراک کامل مجله را دریافت می‌کردند؛ پیوندی که پشتوانهٔ سازمانی و پایگاه مشترکین پایداری برای مجله فراهم آورد.

 دورهٔ طلایی کتل 
کتل ۵۰ سال (تا ۱۹۴۴) سردبیری ساینس را برعهده داشت. تحت رهبری او، مجله نه‌تنها دوام آورد، بلکه به یکی از معتبرترین محافل علمی آمریکا بدل شد. پس از درگذشت کتل، AAAS مالکیت کامل مجله را به‌عنوان نشریهٔ رسمی خود در اختیار گرفت.

 سردبیران برجسته 
 نام سردبیر  دورهٔ سردبیری (میلادی)  مشخصات و دستاوردها جیمز مک‌کین کتل  ۱۸۹۵–۱۹۴۴  بنیان‌گذار مدرن ساینس؛ روان‌شناس و استاد دانشگاه کلمبیا؛ ۵۰ سال سردبیری فیلیپ آبلسون  ۱۹۶۲–۱۹۸۴  فیزیک‌دان و شیمیدان برجسته دانیل کاشلند  ۱۹۸۵–۱۹۹۵  شیمیدان برجسته در دورهٔ انقلاب زیست‌مولکولی فلوید بلوم  ۱۹۹۵–۲۰۰۰  متخصص علوم اعصاب دونالد کندی  ۲۰۰۰–۲۰۰۸  زیست‌شناس برجسته بروس آلبرتس  ۲۰۰۹–۲۰۱۳  نویسندهٔ کتاب مرجع زیست‌شناسی مولکولی سلول هولدن تورپ  ۲۰۱۹–اکنون  شیمیدان و سردبیر فعلی

 انتشار و معیارهای داوری 
ساینس سالانه حدود ۱۲۰٬۰۰۰ نسخه در قالب چاپی و میلیون‌ها بازدید آنلاین دریافت می‌کند. مجله سالانه نزدیک به ۸۰۰ مقالهٔ پژوهشی منتشر می‌کند.

نرخ پذیرش در ساینس بسیار انحصاری است؛ کمتر از ۱۰ درصد از مقالات پژوهشی پذیرفته می‌شوند. فرایند داوری ترکیبی است و شامل مراحل زیر می‌شود:
 رد داخلی (تریاژ): ارزیابی اولیهٔ حرفه‌ای؛ بخش عمده‌ای از مقالات در این مرحله رد می‌شوند.
 داوری همتا: ارسال برای ۲ تا ۳ داور متخصص بیرونی.
 تصمیم نهایی: جمع‌بندی نظرات و تصمیم‌گیری توسط سردبیران.

 ضریب تأثیر و رتبه‌بندی 
ضریب تأثیر ساینس در سال‌های اخیر روندی نوسانی داشته است. جهش ملموسی در سال ۲۰۲۲ با مقدار ۶۳٫۹۴۱ مشاهده شد که عمدتاً ناشی از تکیهِ مقالاتِ دانشمندان به پژوهش‌های کووید-۱۹ بود و سپس کاهش یافت:

  سال (میلادی)  ضریب تأثیر  توضیح ۲۰۲۰  ۴۱٫۳۷۷  دورهٔ کووید-۱۹ ۲۰۲۱  ۴۷٫۷۲۸  افزایش ناشی از مقالات کووید ۲۰۲۲  ۶۳٫۹۴۱  پیک: تراکم استناد به پژوهش‌های کووید ۲۰۲۳  ۵۰٫۷۲۷  کاهش تدریجی ۲۰۲۴  ۴۴٫۷۰۰  بازگشت به متوسط طبیعی

از منظر رتبه‌بندی جهانی، ساینس در شمار برترین مجلات علمی جای می‌گیرد. در رتبه‌بندی گوگل اسکالر، شاخص h5 آن ۴۱۵ است؛ یعنی ۴۱۵ مقالهٔ این مجله در پنج سال گذشته دست‌کم ۴۱۵ بار استناد شده‌اند.

 مقایسه با نیچر و Science Advances 
ساینس یکی از دو مجلهٔ پیشرو علمی جهان است. جدول زیر مقایسهٔ فشرده‌ای از سه نشریهٔ شاخص را نشان می‌دهد:

 ویژگی  ساینس  نیچر  Science Advances ناشر  انجمن پیشبرد علوم آمریکا (AAAS)  نیچر پورتفولیو  انجمن پیشبرد علوم آمریکا (AAAS) سال تأسیس  ۱۸۸۰  ۱۸۶۹  ۲۰۱۵ تناوب انتشار  هفتگی  هفتگی  پیوسته (آنلاین) مدل دسترسی  اشتراکی، هیبریدی  اشتراکی، هیبریدی  ۱۰۰٪ دسترسی آزاد طلایی ضریب تأثیر (۲۰۲۴)  ۴۴٫۷  ۴۸٫۵  ۱۳٫۶ زبان  انگلیسی  انگلیسی  انگلیسی حوزه پوشش  همهٔ علوم و مهندسی  علوم پایه، فناوری، پزشکی  علوم، مهندسی، ریاضی، علوم اجتماعی سیاست داوری  بسیار سخت‌گیرانه؛ حدود ۱۰٪ پذیرش  بسیار سخت‌گیرانه؛ حدود ۸٪ پذیرش  ترکیبی؛ پذیرش بالاتر

نیچر معمولاً ضریب تأثیر کمی بالاتری دارد، اما ساینس پیوسته رقیبی قدرتمند بوده است. تفاوت مهم این است که ساینس بیشتر بر مقالات با «تأثیر بالا و تمرکز تخصصی» برای پژوهشگران تکیه دارد، درحالی‌که نیچر مقالات «شگفت‌انگیز و عام‌پسند» برای مخاطبان گسترده‌تری عرضه می‌کند.

 خانوادهٔ مجلات ساینس 
AAAS تحت نام «خانوادهٔ ساینس» چندین مجلهٔ تخصصی منتشر می‌کند:

 Science Signaling (۲۰۰۸) 
مطالعهٔ مسیرهای پیام‌رسانی سلولی و پاسخ‌های سلول به محیط؛ ضریب تأثیر این مجله در سال ۲۰۲۴ به ۸٫۲ رسیده است.

 Science Translational Medicine (۲۰۰۹) 
پُل میان تحقیقات پایه و کاربردهای بالینی؛ هدف آن ارتقای نوآوری‌های پژوهشی به‌سوی راه‌حل‌های درمانی است. ضریب تأثیر آن ۱۴٫۶ است.

 Science Advances (۲۰۱۵) 
مجله‌ای با دسترسی آزاد طلایی (Gold OA) که همهٔ حوزه‌های علوم، مهندسی، فناوری، ریاضیات و علوم اجتماعی را پوشش می‌دهد.

 Science Robotics (۲۰۱۶) 
مجلهٔ تخصصی رباتیک و کاربردهای آن.

 Science Immunology (۲۰۱۶) 
مجلهٔ تخصصی برای انتشار دستاوردهای نو در ایمونولوژی.

 مقالات تاریخی برجسته 
ساینس میزبان انتشار برخی از اثرگذارترین دستاوردهای علمی سدهٔ بیستم و بیست‌ویکم بوده است:

 ژنوم انسان (۲۰۰۱) 
در ۲۰۰۱، دو گروه مستقل نسخهٔ پیش‌نویس ژنوم انسانی را منتشر کردند:
 نیچر: کنسرسیوم بین‌المللی پروژه ژنوم انسان
 Science: شرکت Celera Genomics به رهبری کریگ ونتر

نتایج نشان داد ژنوم انسانی حدود ۲۰٬۰۰۰ تا ۲۵٬۰۰۰ ژن دارد.

 مریخ‌نوردها (۲۰۰۴–۲۰۲۴) 
یافته‌های مریخ‌نوردهای (آپورتونیتی) و اسپیریت (Spirit) در ساینس بازتاب گسترده‌ای یافت و صدها مقالهٔ پژوهشی پدید آمد.

 تحقیقات COVID-19 (۲۰۲۰–۲۰۲۲) 
در همه‌گیری کووید-۱۹، مجلاتی چون ساینس نقشی کلیدی در انتشار سریع پژوهش‌های مرتبط ایفا کردند و زمان انتشار این مقالات به‌طور محسوسی کوتاه‌تر بود.

 ایمونوتراپی سرطان (۲۰۱۵–۲۰۲۴) 
انتشار پژوهش‌های بنیادین دربارهٔ ایمونوتراپی و درمان با سلول CAR-T مسیر تأیید برخی درمان‌های نوین را هموار کرد.

 جنجال‌ها و شکست‌های علمی 
 جنجال HIV و نسبت‌دادن اکتشاف (۱۹۸۳–۲۰۰۴) 
یکی از مناقشه‌برانگیزترین رخدادهای سدهٔ بیستم، شناسایی ویروس HIV بود که بیش از دو دهه طول کشید:

 نخستین گزارش (۱۹۸۳) 
در مه ۱۹۸۳، لوک مونتانیه و همکارانش در انستیتو پاستور پاریس مقاله‌ای در ساینس منتشر کردند و رتروویروس جدیدی را با نام LAV معرفی کردند.

 ادعای موازی (۱۹۸۴) 
نزدیک به یک سال بعد، در مه ۱۹۸۴، رابرت گالو و همکاران در دانشگاه جان هاپکینز آمریکا چند مقالهٔ پیاپی منتشر کردند و ویروس HTLV-III را معرفی کردند.

 تنش و داوری تاریخ‌علم (۱۹۸۴–۲۰۰۴) 
بررسی‌های ژنتیکی بعدی نشان داد LAV و HTLV-III یک ویروس واحدند؛ مسئله‌ای که تنش‌های حقوقی و رسانه‌ای گسترده‌ای بر سر تقدم اکتشاف برانگیخت.

 تثبیت نام رسمی (۱۹۸۶) 
نام رسمی ویروس HIV (Human Immunodeficiency Virus) در سال ۱۹۸۶ توسط کمیتهٔ بین‌المللی تاکسونومی ویروس‌ها تصویب شد.

 جمع‌بندی (۲۰۰۲) 
در ۲۰۰۲، لوک مونتانیه و رابرت گالو مشترکاً جوایز لاسکر را دریافت کردند؛ این رویداد بیش از هر چیز نشان‌دهندهٔ «آشتی عمومی» بود تا تعیین نهایی اولویت‌ها.

 پیامدها 
این مسیر تا نوبل ۲۰۰۸ ادامه یافت؛ هنگامی که لوک مونتانیه و فرانسواز باره‌سینوسی جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند.

 رسوایی هوانگ وو سوک (۲۰۰۴–۲۰۰۶) 
 مقالهٔ اول (۲۱ فوریه ۲۰۰۴): ایجاد نخستین ردهٔ سلول بنیادی جنینی انسان از بلاستوسیست شبیه‌سازی‌شده.
 مقالهٔ دوم (۱۹ مه ۲۰۰۵): ایجاد ۱۱ ردهٔ سلول بنیادی خاصِ بیمار.
 افشا (دسامبر ۲۰۰۵): اعلام نقض‌های اخلاقی و داده‌های ساختگی.
 بازپس‌گیری (۲۰ ژانویه ۲۰۰۶): بازپس‌گیری رسمی دو مقاله توسط ساینس.

 فیوژن سرد (۱۹۸۹) 
در ۲۳ مارس ۱۹۸۹، استنلی پونز و مارتین فلیشمن ادعای گداخت سرد در دمای اتاق را مطرح کردند، اما گروه‌های مستقل نتوانستند نتایج را بازتولید کنند.

 تقلب‌های ارسالی (۲۰۲۳–۲۰۲۴) 
در ۲۰۲۳، بیش از ۳۰۰ مقالهٔ مشکوک برای مجلاتی از جمله ساینس پرچم‌گذاری شد و بسیاری در روند بازپس‌گیری قرار گرفتند.

 آرسنیک و زندگی (۲۰۱۰–۲۰۲۴) 
در ۲ دسامبر ۲۰۱۰، ادعا شد باکتری GFAJ-1 می‌تواند فسفر را با آرسنیک در DNA جایگزین کند؛ پژوهش‌های ۲۰۱۲ این ادعا را مردود دانستند و در نوامبر ۲۰۲۴ مقالهٔ اصلی بازپس‌گیری شد.

 ویتامین C (۱۹۷۰–۲۰۰۵) 
لینوس پاولینگ دوزهای بالای ویتامین C را مؤثر بر سرماخوردگی/سرطان دانست، اما کارآزمایی‌های مایو کلینیک (۱۹۷۸، ۱۹۸۴) این اثرگذاری را تأیید نکردند.

 Sato–Iwamoto: تقلب‌های دو دهه‌ای (۱۹۸۳–۲۰۲۴) 
حدود ۳۰۰ مقالهٔ منتسب به یوشیهیرو ساتو و جون ایواموتو شناسایی شد و تا ۲۰۲۴ حدود ۱۳۶ بازپس‌گیری ثبت شد.

 STAP Cells و هاروکو اوبوکاتا (۲۰۱۴–۲۰۱۵) 
هاروکو اوبوکاتا از رایکن (بنیاد پژوهشی) ادعای سلول‌های STAP را مطرح کرد؛ نتایج غیرقابل‌تکرار و تصاویر دستکاری‌شده بودند.

 دسترسی آزاد و انقلاب نشر علمی 
در سال‌های اخیر، AAAS و دیگر ناشران زیر فشار جنبش «دسترسی آزاد» قرار گرفته‌اند. Science Advances با مدل طلایی (Gold OA) منتشر می‌شود؛ همهٔ مقالات آن آزاد و هزینه‌ها عمدتاً از طریق APC تأمین می‌شود. این الگو:
 دسترسی جهانی به دانش را تسریع می‌کند.
 شکاف دانشی میان کشورهای پیشرفته و درحال‌توسعه را کاهش می‌دهد.
 تأمین هزینه را برای برخی نویسندگان دشوار می‌سازد.
 شفافیت و بازتولیدپذیری داده‌ها را افزایش می‌دهد.

 افتخارات و جوایز 
 جایزهٔ شاهزادهٔ آستوریاس (۲۰۰۷) 
ساینس و نیچر به‌طور مشترک جایزهٔ شاهزادهٔ آستوریاس برای ارتباطات و علوم انسانی را دریافت کردند.

 جایزهٔ Newcomb Cleveland 
جایزهٔ سالانهٔ انجمن پیشبرد علوم آمریکا (تأسیس ۱۹۲۳) برای مقالات برجستهٔ منتشرشده در ساینس.

 تأثیر بر فرهنگ علمی 
 فرهنگ «انتشار یا نابودی» 
اعتبار بالای ساینس و نیچر به تقویت فرهنگ «انتشار یا نابودی» انجامیده است.

 بحران بازتولید 
فشار برای انتشار نتایج مثبت، از عوامل مؤثر بر بحران بازتولید (Replication crisis) در علوم تجربی دانسته می‌شود.

 موقعیت جغرافیایی 
ساینس در واشینگتن، دی. سی.، ایالات متحدهٔ آمریکا مستقر است و دفتری نیز در کمبریج، انگلستان دارد.

 جستارهای وابسته 
 نیچر
 Science Advances
 مجله علمی
 داوری همتا
 ضریب تأثیر
 انجمن پیشبرد علوم آمریکا
 بحران تکرار
 دسترسی آزاد
 علم
 فهرست مجلات علمی

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 وبگاه رسمی ساینس
 وبگاه انجمن پیشبرد علوم آمریکا

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۸۰ (میلادی) در ایالات متحده آمریکا
رده:مجله‌های علمی انگلیسی‌زبان
رده:نشریه‌های دانشگاهی بین‌رشته‌ای
رده:نشریه‌های علمی بین‌رشته‌ای
رده:ژورنال‌های هفتگی