ملغمه دندان

آمالگام دندانی  ماده‌ای غیر همرنگ (نقره‌ای یا سیاه) است، که برای پر کردن دندان در مصارف دندانپزشکی از آن استفاده می‌شود. آمالگام دندانی، ترکیب فلز جیوه است با «پودر آمالگام». پودر آمالگام (با آمالگام نهایی که جامد است اشتباه نشود) حاوی نسبت مشخصی از نقره، نیکل و روی است. این پودر با جیوه ترکیب می‌شود. در نتیجهٔ این آلیاژ، جیوه از حالت مایع (خالص) به جامد (آلیاژ) درآمده و نهایتاً توده‌ای فرم‌پذیر و براق را جهت ترمیم دندان فراهم می‌سازد. شرکت‌های مختلفِ تولیدکنندهٔ پودر آمالگام دندانی، درصدهای مختلفی از جیوه، نقره، قلع و مس را در محصولات خود به کار می‌برند. در ترکیب نهایی، بیشترینِ مواد متشکله شامل جیوه (۵۰ درصد) و سپس نقره است.Alt Inc. Dental amalgam composition. Dispersalloy: http://www.altcorp.com/DentalInformation/amalgamcomp.htm [accessed:
24 Feb 2005].Questions and Answers on Dental Amalgam

بندانگشتی|پر کردن با آمالگام

 تاریخچه 
آمالگام به مدت بیش از صد سال است که در سراسر دنیا برای ترمیم دندان استفاده می‌شود. این ماده در سال ۱۸۱۲ توسط یک شیمیدان انگلیسی شناخته و در سال ۱۸۳۳ به دنیا معرفی شد.Mackay R. Is Dental Amalgam Safe? Scientifically there is more
than. reasonable doubt. J Nutr Environ Med 1993; 1: 5-12.

قدیمی‌ترین نمونه استفاده از آمالگام به عنوان ماده پرکننده دندان دقیقاً شناخته شده نیست ولی گزارش شده‌است که خمیر نقره ای در سال ۶۵۹ بعد از میلاد در چین برای این امر به کار می‌رفت.Ring ME. Dentistry, an illustrated history. (New York: Abrams, 1985) قبل از آمالگام، دندان پزشکان برای پر کردن دندان از موادی چون تراشه‌های سنگ و صمغ و چوب پنبه و تربانتین و سرب و طلا و … استفاده می‌کردند. جراح مشهور آمبروز پاره (۱۵۱۰ – ۱۵۹۰) برای پر کردن دندان از سرب و چوب پنبه استفاده می‌کرد. در سال ۱۶۰۳ Tobias Dorn Kreilius برای تولید آمالگام فرایندی را معرفی کرد که شامل حل کردن سولفید مس با اسید قوی و افزودن جیوه و جوشاندن آن و ریختن آن در دندان می‌شد. در فرانسه ماده معدنی پرکننده‌ای که D'Arcet ساخت بسیار مردم پسند بود ولی برای استفاده قبل از ریختن در دندان باید جوشانده و ذوب می‌شد. Louis Regnart به این ترکیب، جیوه افزود و دمایی را که نیاز داشت به مقدار قابل توجهی پایین آورد و به همین خاطر، «پدر آمالگام» لقب گرفت.Hardy, James. (1996). Mercury Free. Gabriel Rose Press, Inc. آمالگام در سال ۱۸۲۶ توسط Auguste Taveau در فرانسه جا افتاد.Anderson MH, McCoy RB. Dental amalgam: The state of the art and science. 3rd Ed. (Philadelphia: Saunders, 1993) ولی قبلاً در سال ۱۸۱۶ ایجاد شده بود. در حوالی دهه ۱۸۴۰ طلا و پلاتین و نقره و قلع و سرب و آلیاژ آنها بر آمالگام ترجیح داشت. آمالگام موضوع جنجال‌برانگیزی بود. یکی از رساله‌های اولیه دندانپزشکی که توسط یکی از محققان برتر دندانپزشکی ایالات متحده در آن زمان نوشته شده بود آمالگام را «مضرترین ماده‌ای که تا به حال برای پر کردن دندان به کار رفته‌است» توصیف کرد. با این وجود، آن رساله این را پذیرفت که آمالگام مزایای ویژه‌ای دارد. آن رساله استفاده از آمالگام را با این منطق که «جیوه، ترکیبی مضر است» تقبیح کرد.Harris, Chapin Aaron. (1845) ''The Principles and Practice of Dental Surgery. Lindsay & Blakiston. pp. 270-1.

دو مرد فرانسوی به نام برادران Crawcour آمالگام را در سال ۱۸۳۳ به ایالات متحده آوردند و در سال ۱۸۴۴ گزارش شد که ۵۰٪ از تعمیرات دندان که در شمال نیویورک اتفاق می‌افتد با آمالگام است.Westcott A. Report to the Onondongia Medical Society on metal paste (amalgam). Am J Dent Sci IV, 1st Ser, 1844:175-201. قبل از این که آمالگام به وسیله آنها معرفی شود دو گزینه عمده پیش رو بود: کشیدن دندان یا کوبیدن طلای داغ به داخل دندان در یک ملاقات طولانی.

برادران Crawcour از این که مردم را از جیوه موجود در روش "پر کردن با نقره " که به کار می‌بردند و آن را "جایگزین معدنی" (mineral succedaneum) یا "جایگزین معدنی سلطنتی" (royal mineral succedaneum) می‌نامیدند و مردم آن را با طلا مرتبط می‌دانستند آگاه کنند سرباز می‌زدند. در سال ۱۸۴۳ جامعه جراحان دندانپزشکی آمریکا (American Society of Dental Surgeons) (ASDS)، تنها انجمن دندانپزشکی آمریکا در آن زمان، استفاده از آمالگام دندانی را سوء معالجه اعلام داشته و تمام اعضای خود را به امضای گرونامه‌ای دربارهٔ عدم استفاده از آن مجبور کرد.American Society of Dental Surgeons. (1845). American Journal of Dental Science. Harvard University. p. 170. این ابتدای واقعه‌ای بود که به جنگ آمالگام مشهور شد. ASDS برادران Crawcour را از کشور بیرون راند.Maynard H.K. (1979) Review of dentistry: Questions and Answers. C.V. Mosby

موضع‌گیری در برابر آمالگام منجر به فروافتادن ASDS شد؛ زیرا آمالگام از طلا ارزانتر بود و ریختن آن در دندان آسان‌تر و با درد کمتری همراه بود و نیاز به جوشاندن نداشت. در ۱۸۵۰، ASDS مصوبه و نظریه ضد آمالگام خود را فسخ کرد و در ۱۸۵۶ منحل شد. انجمن دندانپزشکی آمریکا (American Dental Association) چند سال بعد در سال ۱۸۵۹ پایه‌گذاری شد و کارهای مرکزی خود را روی جنبه‌های مکانیکی دندانپزشکی متمرکز کرد. تا سال ۱۹۱۷ یک دیپلمه دبیرستان نیازی به ورود به مدرسه دندانپزشکی نداشت.Bremner MDF. (1939). The Story of Dentistry from the Dawn of Civilization to the Present Dental Items of Interest Pub. Co. p 86-87

در طول ۵۰ سال بعد از آن بسیاری از ترکیبات فلزی دیگر آزمایش شد از جمله پلاتین، کادمیوم، آنتیموان و بیسموت. در سال ۱۸۹۵ جی وی بلک (G. V. Black) فرمولی از آمالگام منتشر کرد که بیشتر معیارهای قابل قبول کارایی‌های بالینی را دارا بود و دستورالعمل او عملاً تا هفتاد سال دست نخورده باقی‌ماند.

در ۱۹۵۹ دکتر دندانپزشکی جرح و تعدیلی را در نسبت جیوه به کل آمالگام پیشنهاد کرد که این نسبت از ۶۲٪ به ۵۰٪ تغییر یابد.Eames, WB. Preparation and condensation of amalgam with low mercury alloy ratio. JADA 1959:58(4):78-83. فرمول استاندارد آمالگام دوباره در سال ۱۹۶۳ وقتی یک آمالگام بسیار مرغوب با ترکیبی که دارای مس زیادی بود معرفی شد تغییر کرد.Innes DBK, Youdelis WV. Dispersion strengthened amalgam. J Can Dent Assoc 1963;29:587-93. اگرچه در ابتدا این‌طور تصور می‌شد که مرغوبیت این ترکیب از پراکنده شدن بیشتر مواد در آمالگام است ولی بعداً کشف شد که استحکام بیشتر این آمالگام ناشی از افزایش پیوند مس-قلع است که نسبت به پیوند قلع-جیوه در برابر خوردگی، حساسیت کمتری دارد.Asgar K. Behavior of copper dispersion allow (abstract 15). J Dent Res 1971; 50(special issue);56.

این اتصال قلع-جیوه که امروزه به فاز گاما-۲ مشهور است به عدم استحکام کمک می‌کند و برای رشد عدم استحکام در طول انقباض و گرفتگی آمالگام بعد از قرارگیری در دندان مورد استفاده قرار می‌گیرد که در نتیجهٔ آن، مقادیر اضافی آمالگام در حین تراشیدن به راحتی برداشته شوند.

 استفاده نوین به عنوان ماده ترمیم‌کننده دندان 
آمالگام یک ماده ترمیمی فوق‌العاده و انعطاف‌پذیر استBerry TG, Summit JD, Chung AKH, Osborne JW. Amalgam and the new millennium. JADA 1998;129:1547-1556. که در دندانپزشکی‌ها به چند دلیل استفاده می‌شود. ارزان است و نسبتاً استفاده آسانی دارد و در طول جاگذاری در دندان، به راحتی شکل می‌پذیرد. برای مدت کوتاهی نرم می‌ماند لذا می‌تواند حجم‌های نامنظم دندان راپر کند و سپس سفت می‌شود. آمالگام نسبت به مواد ترمیم‌کننده دیگر مانند کامپوزیت‌ها دارای طول عمر زیادی است.Allan DN. A longitudinal study of dental restorations. Br Dent J 1977;143:87-9.
طبق مطالعه‌ای در سال ۱۹۸۹ بیشتر آمالگام‌ها ۱۰ تا ۱۲ سال دوام می‌آورند در حالی که کامپوزیت‌های دندانی نصف این مدت دوام می‌آورند.Moffa JP. Comparative performance of amalgam and composite resin restorations and criteria for their use. In: Quality evaluation of dental restorations; criteria for placement and replacement. Proceedings of the International Symposium on Criteria for Placement and Replacement of Dental Restorations, Lake Buena Vista, FL. , Oct. 19-21, 1987. Carol Stream, Illinois. : Quintessence; 1989:125-38.
به هر حال این اختلاف با کار کردن پیوسته روی خصوصیات فیزیکی کامپوزیت‌ها، کاهش یافته‌است.Leinfelder KF. Do restorations made of amalgam outlast those made of resin-based composites? JADA 2000;131:1186-1187. Full text .
پر کردن با آمالگام دوام بالاتری دارد. اما بسیاری از مردم از ظاهر آن خوششان نمی‌آید، میزان جیوه موجود در ماده آمالگام حدود ۵۰ درصد است، اما مقدار آزاد شده آنقدر کم است که هیچ ضرری برای سلامتی ندارد.

 مناقشه بر سر سمیت آمالگام 
این مناقشه از وقتی که آمالگام ابداع شد شروع شد اما در قرن بیستم قوت تازه‌ای گرفت.Fleming MD. (2007). Silver-mercury amalgam disclosure and informed consent  Dental Economics.
بسیاری از مردم از وجود جیوه در آمالگام بی‌خبر بودند.Mercury Policy Project. (2006). What Patients Don't Know .
و این موضوع مهم‌ترین موضوعی است که اخیراً در تابلوی خبری FDA منتشر شده‌است.
نگرانی‌هایی دربارهٔ این عدم اطلاع وجود دارد و استفاده از آمالگام در سطح فدرال در مکانی مثل ایالات متحده نامنظم است.Posterior Amalgam Restorations—Usage, Regulation, and Longevity
سازمان بهداشت جهانی گزارش کرد که جیوه حاصل از آمالگام، ۵٪ کل انتشار جیوه را تشکیل می‌دهد که وقتی با جیوه زائد حاصل از آزمایشگاه‌ها و دستگاه‌های پزشکی جمع شود به ۵۳٪ می‌رسد. تفکیک‌کننده هاSeparators می‌توانند رهایش جیوه به فاضلاب عمومی را به‌طور چشمگیری کاهش دهند که آمالگام‌های دندانی یک سوم از جیوه این فاضلاب‌ها را تشکیل می‌دهد.WHO. (2005).Mercury in Health Care
ولی به آن‌ها در ایالات متحده نیازی نیست. از سال ۲۰۰۸ استفاده از آمالگام در سوئد، نروژ و فنلاند محدود شد و کمیته اداره غذا و داروی آمریکا (Food and Drug Administration) (FDA) دربارهٔ ایمنی آن، اظهار نظر مثبتی نکرد.

شورای انجمن دندانپزشکی آمریکا (American Dental Association) در یک سری از کارهای علمی نتیجه گرفته‌است که آمالگام و کامپوزیت برای دندان ضرر نداشته و برای ترمیم آن مؤثرندADA Countil on Scientific Affairs. Direct and indirect restorative materials. JADA 2003;134(4):463-472.
این مطالعه نشان داد که پر کردن دندان با آمالگام هیچ ضرری برای فرد در پی نداشته و پر کردن دندان با موادی غیر از آمالگام دلیلی ندارد.
آزمایش‌های تصادفی بالینی اخیر هیچ مدرکی برای ضررهای عصب شناختی یا کلیوی مرتبط با آمالگام در کودکان ۵ تا ۷ سال نشان نداد.
اما در ۲۰۲۰ توسط FDA، برای کودکان، خصوصاً کودکان کمتر از ۶ سال، به دلیل تبعات نورولوژیک، منع شده‌است[https://www.fda.gov/medical-devices/dental-amalgam-fillings/information-patients-about-dental-amalgam-fillings اطلاعات بیماران در مورد آمالگام دندانی، FDA. ٢۴ سپتامبر ٢٠٢٠
.

در دو دهه اخیر مشخص شده که این ماده به‌طور پیوسته جیوه را در حفره دهانی متصاعد می‌کندSvare CW, Peterson LC, Reinhardt JW, Boyer DB, Frank CW,
Gay DD, et al. The effect of dental amalgams on mercury levels
in expired air. J Dent Res 1981; 60: 1668-71.
این رهاسازی در فعالیت‌هایی از قبیل مسواک زدن، جویدن، نوشیدن مایعات داغ و تنفس افزایش پیدا می‌کندBrune D. Metal release from dental biomaterials. Biomaterials
1988; 7: 163-75.Sällsten G, Thorén J, Barregård L, Schütz A, Skarping G. Longterm
use of nicotine chewing gum and mercury exposure from
dental amalgam fillings. J Dent Res 1996; 75: 594-8.
همچنین آزاد شدن جیوه می‌تواند تحت تأثیر pH، پوسیدگی بیولوژیکی باکتریاییFurhoff AK, Tomson Y, Ilie M, Bagedahl-Strindlund M, Larsson
KS, Sandborgh-Englund G, et al. A multidisciplinary clinical
study of patients suffering from illness associated with release of
mercury from dental restorations. Medical and odontological
aspects. Scand J Prim Health Care 1998; 16: 247-52.
و پوسیدگی الکتروشیمیایی افزایش پیدا کند.Olsson S, Berglund A, Bergman M. Release of elements due to
electrochemical corrosion of dental amalgam. J Dent Res 1994;
73: 33-43.Berglund A. An in vitro and in vivo study of the release of
mercury vapor from different types of amalgam alloys. J Dent
Res 1993; 72: 939-46.
جیوه جذب شده توسط ریه وارد خون می‌شود و در اندام‌های مختلف مثل کلیه، مغز و کبد توزیع می‌شود.Hursh JB, Cherian MG, Clarkson TW, Vostal JJ, Mallie RV.
Clearance of mercury (HG-197, HG-203) vapor inhaled by
human subjects. Arch Environ Health 1976; 31: 302-9.Lauwerys RR, Hoet P. Industrial Chemical Exposure: Guidelines
for Biological Monitoring. Biomedical Publications, Davis, CA.
1983; p. 40-44.
جیوه اثراتی نیز بر قلب دارد و با افزایش پراکسید هیدروژن باعث از بین رفتن گلوتاتیون می‌شودLund BO, Miller DM, Woods JS. Studies on Hg(II)-induced
H2O2 formation and oxidative stress in vivo and in vitro in rat
kidney mitochondria. Biochem Pharmacol 1993; 45: 2017-24.
و با اثر بر روی پراکسیون لیپید باعث عوارض قلبی می‌شود.Salonen JT, Seppanen K, Nyyssonen K, Korpela H, Kauhanen J,
Kantola M, et al. Intake of mercury from fish, lipid peroxidation,
and the risk of myocardial infarction and coronary,
cardiovascular, and any death in eastern Finnish men. Circulation
1995; 91: 645-55.
جیوه می‌تواند نوزادان را هنگامی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند تحت تأثیر قرار دهد.Cordier S, Deplan F, Mandereau L, Hemon D. Paternal exposure
to mercury and spontaneous abortions. Br J Ind Med 1991; 48:
375-81.Harakeh S, Sabra N, Kassak K, Doughan B, Sukhan C. Mercury
and arsenic levels among Lebanese dentists: a call for action. Bull
Environ Contam Toxicol 2003; 70: 629-35.
البته مطالعات انجام شده نشان می‌دهد مقدار جیوه ای که روزانه از آمالگام آزاد می‌شود بسیار کمتر از سطح مجاز تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی است.Scarlett JM, Gutenmann WH, Lisk DJ. A study of mercury in the
hair of dentists and dental-related professionals in 1985 and
subcohort comparison of 1972 and 1985 mercury hair levels. J
Toxicol Environ Health 1988; 25: 373-81.Pineau A, Piron M, Boiteau HL, Etourneau MJ, Guillard O.
Determination of total mercury in human hair samples by cold
vapor atomic absorption spectrometry. J Anal Toxicol 1990; 14:
235-8.

 ترکیب 
آمالگام دندانی با مخلوط کردن جیوه‌ی مایع با آلیاژی از ذرات جامد نقره، قلع و مس تولید می‌شود. در برخی از آلیاژها، مقادیر کمی از روی، جیوه و فلزات دیگر نیز ممکن است وجود داشته باشد. این ترکیب ذرات جامد به عنوان آلیاژ آمالگام شناخته می‌شود.

ترکیب آلیاژ آمالگام توسط استاندارد ISO 1559 برای آلیاژهای آمالگام دندانی کنترل می‌شود تا خواصی مانند خوردگی و انبساط در هنگام سفت شدن در آمالگام نهایی به‌درستی تنظیم گردد. تمایز میان آمالگام دندانی و آلیاژ آمالگام که به‌صورت تجاری در قالب براده‌های کوچک، ذرات کروی یا ترکیبی از آن‌ها عرضه می‌شود، اهمیت دارد؛ زیرا آلیاژ آمالگام تنها پس از مخلوط شدن با جیوه‌ی مایع، آمالگام دندانی را تشکیل می‌دهد.

آمالگام معمولا برای ترمیم‌های مستقیم، دائمی و خلفی دندان، همچنین برای ترمیم‌های زیرساختی بزرگ یا به عنوان کور جهت زیرساز روکش‌ها به‌کار می‌رود.

واکنش بین جیوه و آلیاژ هنگام مخلوط شدن، واکنش آمالگام (Amalgamation Reaction) نامیده می‌شود. این واکنش منجر به تشکیل توده‌ای نقره‌ای-خاکستری می‌شود که قابلیت متراکم شدن در حفره‌ی دندانی را دارد. پس از تراکم، آمالگام شکل داده می‌شود تا ویژگی‌های آناتومیکی مورد نیاز را ایجاد کند و سپس به مرور زمان سخت می‌شود.

ترکیب استاندارد آلیاژ پیش از سال 1986 به عنوان آلیاژ آمالگام معمولی (Conventional Amalgam Alloy) شناخته می‌شد. پس از سال 1986، با درک بهتر از ارتباط بین ساختار و خواص مواد، تغییراتی در ترکیب آلیاژ ایجاد شد. آلیاژ آمالگام معمولی شامل نقره (~65%)، قلع (~29%)، مس (~8%) و مقدار کمی از فلزات دیگر بود؛ در حالی‌که آلیاژ آمالگام‌های امروزی معمولاً شامل نقره (~40%)، قلع (~32%)، مس (~30%) و سایر فلزات کمیاب هستند.

در نهایت، پودر آلیاژ با جیوه‌ی مایع مخلوط می‌شود تا آمالگام دندانی تولید گردد. ترکیب آمالگام‌های کم‌مس معمولاً شامل جیوه (~50%)، نقره (~22–32%)، قلع (~14%)، روی (~8%) و مقادیر کمی از سایر فلزات است.

 متالورژی 
برای تهیه‌ی پرکننده‌ی آمالگام دندانی، دندان‌پزشک از دستگاهی به نام آمالگاماتور استفاده می‌کند تا مقادیر تقریباً مساوی (بر حسب جرم) از براده‌های یک آلیاژ با پایه‌‌ی نقره را با جیوه‌ی مایع مخلوط کند، به‌گونه‌ای که براده‌های آلیاژ به‌طور کامل با جیوه مخلوط شوند.

آلیاژ با پایه‌‌ی نقره معمولاً شامل ۴۰ تا ۷۰ درصد نقره، ۲۵ تا ۲۹ درصد قلع، ۲ تا ۴۰ درصد مس و ۰ تا ۲ درصد روی است. در فرمول این آلیاژ، روی به‌عنوان جاذب اکسیژن عمل می‌کند و در فرایند ذوب معمولاً اکسید شده و از بین می‌رود.

پیش از آن‌ که توده‌ی پلاستیکی آمالگام سفت شود، دندانپزشک آن را درون حفره‌ی آماده‌شده‌ی دندان قرار می‌دهد و متراکم می‌کند. آمالگام طی ۶ تا ۸ ساعت پس از سفت شدن، حدود ۰.۱ درصد انبساط از خود نشان می‌دهد.

ساختار نهایی آمالگام، یک کامپوزیت با زمینه‌ی فلزی است که در آن فازهای γ₁، η و γ₂ به‌عنوان ماتریس عمل می‌کنند و ذرات آلیاژ اصلی واکنش‌نداده را در بر می‌گیرند. این ساختار فاقد فاز β (که به سرعت واکنش می‌دهد) و قلع اضافی است.

 خواص 
آمالگام دندانی ترکیبی از دو یا چند فلز (آلیاژ) با جیوه است. جیوه پیش از استفاده، معمولاً از طریق تقطیر خالص‌سازی می‌شود تا ناخالصی‌های آن حذف گردد. اجزای اصلی آلیاژ شامل نقره، قلع و مس هستند. ترکیب پودر آلیاژ بر اساس استاندارد ISO 1559 برای آلیاژهای آمالگام دندانی تنظیم می‌شود تا ویژگی‌های نهایی آمالگام از جمله پایداری، انبساط و مقاومت به خوردگی کنترل شود.

 تغییر شکل پلاستیک (خزش) 
خزش یا تغییر شکل پلاستیک زمانی رخ می‌دهد که آمالگام در معرض تنش‌های درون‌ دهانی مانند جویدن یا سایش دندان‌ها قرار گیرد. این پدیده موجب جریان یافتن آمالگام و بیرون‌زدگی از حاشیه‌ی ترمیم می‌شود که در نتیجه آن، لبه‌های بدون تکیه‌گاه تشکیل می‌گردند. پس از شکست این لبه‌ها، معمولاً گودال‌هایی در اطراف حاشیه‌های ترمیمی آمالگام به وجود می‌آید.
بندانگشتی|جریان یافتن (خزش) ترمیم آمالگام دندانی در طول زمان
در آمالگام‌های معمولی، فاز γ₂ به‌عنوان عامل اصلی در بروز مقادیر بالای خزش شناخته می‌شود.

 خوردگی 
خوردگی زمانی اتفاق می‌افتد که بین یک آند و کاتد در حضور الکترولیت‌ها، یک سلول الکترولیتی تشکیل شود. ساختار چندفازی آمالگام دندانی می‌تواند در تماس با بزاق دهان، نقش آند یا کاتد را ایفا کند. این فرآیند ممکن است به‌طور قابل توجهی بر ساختار میکروسکوپی و خواص مکانیکی آمالگام تأثیر بگذارد.

در آمالگام‌های معمولی، فاز γ₂ واکنش‌پذیرترین فاز است و تمایل دارد به‌عنوان آند عمل کند. این فاز در اثر خوردگی، محصولات تجزیه‌شده و جیوه‌ی آزادشده تولید می‌کند. بخشی از این جیوه مجدداً با آلیاژ واکنش‌نداده ترکیب می‌شود و بخشی دیگر ممکن است بلعیده شود که این امر می‌تواند احتمال نشت جیوه را افزایش دهد.

در مقابل، آمالگام‌های غنی از مس دارای مقدار بسیار کمی از فاز γ₂ یا فاقد آن هستند. در این ترکیبات، فاز مس-قلع (Cu–Sn) جایگزین فاز γ₂ می‌شود. هرچند این فاز نیز نسبت به خوردگی حساس است، میزان خوردگی در آمالگام‌های غنی از مس به‌مراتب کمتر از آمالگام‌های معمولی است.

با این حال، خوردگی همواره پدیده‌ای منفی محسوب نمی‌شود. تصور می‌شود که محصولات خوردگی با تجمع در سطح مشترک دندان–آمالگام، میکروگپ‌ها (شکاف‌های حاشیه‌ای) را پر کرده و موجب کاهش ریزنشت (Microleakage) شوند. با وجود این، شواهد بالینی نشان نمی‌دهد که آمالگام‌های غنی از مس دچار افزایش نشت حاشیه‌ای باشند؛ بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که مقدار کافی از محصولات خوردگی برای آب‌بندی مؤثر حاشیه‌ها در این نوع آمالگام‌ها تشکیل می‌شود.
بندانگشتی|رنگ گرفتن نسج دندان ناشی از خوردگی ترمیم آمالگام در طول زمان
ریزنشست به عبور مقدار بسیار کمی از مایعات، بقایای دندانی و میکروارگانیسم‌ها از طریق فضای میکروسکوپی بین ترمیم آمالگام و دیواره‌ی آماده‌سازی حفره گفته می‌شود. وجود ریزنشست می‌تواند باعث افزایش خطر پوسیدگی ثانویه در نواحی مجاور ترمیم شود.

 استحکام 
ترمیم‌های آمالگام دندانی به‌تدریج و در طی زمان استحکام خود را افزایش می‌دهند. این فرآیند ممکن است تا ۲۴ ساعت یا بیشتر به طول انجامد تا آمالگام به میزان قابل‌توجهی از استحکام نهایی خود برسد. در زمانی که بیمار از مطب دندان‌پزشکی مرخص می‌شود – معمولاً حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پس از قرار دادن پرکردگی – آمالگام هنوز در حالت نسبتاً ضعیف و شکننده قرار دارد.

 فازهای واکنش در آمالگام دندانی 
در آمالگام دندانی، واکنش بین جیوه و آلیاژ نقره–قلع منجر به تشکیل چندین فاز میان‌فلزی می‌شود که هرکدام نقش متفاوتی در تعیین خواص مکانیکی و شیمیایی آمالگام دارند. مهم‌ترین فازهای تشکیل‌شده عبارت‌اند از:

Ag₃Sn : γ (از نظر مکانیکی قوی‌ترین فاز و بخش اصلی آلیاژ اولیه.)
بندانگشتی|فازهای آمالگام
Ag₂Hg₃ : γ₁ (فاز اصلی ماتریس در آمالگام سخت‌شده که ذرات واکنش‌نداده را در بر می‌گیرد.)
بندانگشتی|ایجاد فاز γ₂ در آمالگام
Sn₈Hg : γ₂ (ضعیف‌ترین فاز که بیشترین حساسیت به خوردگی را دارد.)

Ag₅Sn : β (یکی از فازهای آلیاژ اولیه که در فرآیند واکنش شرکت می‌کند.)

'Cu₆Sn₅ : η (فاز بین‌فلزی تشکیل‌شده در آلیاژهای پرمس که جایگزین γ₂ می‌شود.)

Cu₃Sn : ε (فاز پایدارتر مس–قلع که در ساختار نهایی برخی آمالگام‌های پرمس یافت می‌شود.)

آلیاژهای آمالگام به‌طور کلی بر اساس مقدار مس موجود در آن‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

آلیاژهای کم‌مس: حاوی ۵٪ یا کمتر مس.

آلیاژهای پرمس: حاوی ۱۳٪ تا ۳۰٪ مس.

ذرات جامد آلیاژ ممکن است به‌صورت کروی (spherical)، نامنظم (irregular) یا ترکیبی از هر دو شکل باشند. در آلیاژهای کم‌مس، ذرات معمولاً کروی یا نامنظم هستند. در آلیاژهای پرمس، ممکن است ذرات کاملاً کروی با ترکیب یکنواخت (تک‌فازی) یا ترکیبی از ذرات کروی و نامنظم با ترکیب‌های متفاوت (چندفازی) وجود داشته باشد.

خواص نهایی آمالگام سخت‌شده به عواملی چون ترکیب شیمیایی آلیاژ، اندازه و شکل ذرات، توزیع آن‌ها و عملیات حرارتی بستگی دارد که همگی ویژگی‌های مکانیکی و خوردگی آمالگام را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

 آلیاژهای کم‌مس 
در فرآیند تریتوراسیون (Trituration)، جیوه به درون ذرات آلیاژ نقره–قلع نفوذ می‌کند. در این مرحله، نقره و قلع به میزان محدودی در جیوه حل می‌شوند که این امر باعث کوچک‌تر شدن ذرات آلیاژ می‌گردد.

از آنجا که حلالیت نقره در جیوه کمتر از حلالیت قلع است، ابتدا نقره از محلول رسوب کرده و فاز نقره–جیوه (γ₁) را تشکیل می‌دهد؛ سپس قلع به‌صورت فاز قلع–جیوه (γ₂) رسوب می‌کند.

در نتیجه، آمالگام نهایی شامل ذرات واکنش‌نداده‌ی (Ag₃Sn) γ است که توسط ماتریسی از فازهای γ₁ و γ₂ احاطه شده‌اند.

فرآیند کلی واکنش در آمالگام کم‌مس را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد:

Ag3Sn, Ag5Sn + Hg → Ag2Hg3 + Sn8Hg + Ag3Sn

i.e. (γ + β) + Hg → γ1 + γ2 + γ

 آلیاژهای پرمس 
در آلیاژهای پرمس، مس برای بهبود خواص مکانیکی، مقاومت در برابر خوردگی و یکپارچگی حاشیه‌ای ترمیم‌ها افزوده می‌شود. این مس اضافی از طریق فاز یوتکتیک نقره–مس یا فاز Cu₃Sn (ε) تأمین می‌شود.

به دلیل تمایل بیشتر قلع به ترکیب با مس نسبت به جیوه، فاز γ₂ کاهش یافته یا حذف می‌شود. این امر باعث بهبود قابل توجه خواص فیزیکی آمالگام می‌شود.

محتوای بالای مس در آلیاژها به دو صورت ارائه می‌شود:

آلیاژ مخلوط پرمس: ترکیبی از ذرات کروی آلیاژ یوتکتیک نقره–مس با آلیاژ تراش‌خورده کم‌مس در نسبت تقریبی ۱:۲.

آلیاژ تک ترکیب (Single-composition): ذرات آلیاژی شامل (Ag₃Sn (γ و (Cu₃Sn (ε که معمولاً کروی هستند.

 واکنش گیرش آلیاژ مخلوط 
در طول فرآیند سایش، نقره حل‌شده از ذرات نقره–قلع، مشابه آلیاژهای کم‌مس، واکنش می‌دهد و فاز (Ag₂Hg₃) γ₁ را تشکیل می‌دهد.

قلع حل‌شده از ذرات نقره–مس مهاجرت می‌کند و فاز (Cu₆Sn₅) ′η در سیستم مس–قلع شکل می‌گیرد.

با این مکانیسم، مس کافی با قلع واکنش داده و از تشکیل فاز γ₂ جلوگیری می‌کند.

واکنش کلی آلیاژ مخلوط را می‌توان به شکل زیر نوشت (به عدم حضور γ₂ توجه کنید):

γ(Ag3Sn) + Ag-Cu (eutectic) + Hg → γ1 (Ag2Hg3)+ η ′ (Cu6Sn5)+ unreacted γ (Ag3Sn) + unreacted Ag-Cu (eutectic)

 آلیاژ تک‌ترکیب 
در این آلیاژ، ذرات شامل (Ag₃Sn (γ  و (Cu₃Sn (ε هستند، مشابه آلیاژ تراش‌خورده کم‌مس، اما با مقدار بسیار بیشتری از فاز (Cu₃Sn) ε.

زمانی که جیوه مایع با این آلیاژ مخلوط می‌شود، به سطح ذرات نفوذ کرده و (Ag₂Hg₃ (γ₁  و (′Cu₆Sn₅ (η را تشکیل می‌دهد:

γ(Ag3Sn) + ɛ(Cu3Sn) + Hg → γ1 (Ag2Hg3) + η′ (Cu6Sn5) + unreacted [γ (Ag3Sn)+ ɛ (Cu3Sn )]

تفاوت اصلی فاز ′η بین آلیاژ مخلوط و آلیاژ تک ترکیب این است که در آلیاژ تک ترکیب، کریستال‌های Cu₆Sn₅ بزرگ‌تر و میله‌ای شکل‌تر هستند. مس اضافی در این نوع آلیاژ باعث حذف کامل فاز γ₂ می‌شود.

مزایای آلیاژ پرمس نسبت به آلیاژ کم‌مس:

 مقاومت بهتر در برابر خوردگی
 کاهش خزش و پایداری بیشتر ترمیم
 افزایش استحکام مکانیکی
 کاهش کدر شدن و خوردگی سطحی
 افزایش طول عمر ترمیم

 جستارهای وابسته 
 پروتز
 جرم دندان
 پوسیدگی دندان
 دندانپزشکی ترمیمی
 پر کردن دندان
 ملغمه

 منابع 

 English Wikipedia (Amalgam (dentistry))

رده:آلیاژها
رده:اختراع‌های چینی
رده:جیوه
رده:دندان
رده:دندان‌پزشکی ترمیمی
رده:ملغمه‌ها
رده:مواد دندان‌پزشکی
رده:واژگان بازگشتی