بهاریه

بهاریه به اشعاری که درباره فصل بهار گفته شود، گویند.لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ «بهاریه»

 بهاریه در ادبیات فارسی 
در ادبیات فارسی هم بهاریه‌هایی از شاعران ایرانی چون مولانای پارسی، حافظ، سعدی، ملک‌الشعرای بهار، منوچهری، عطار، خاقانی، فروغی و خواجو وجود دارد.

ادبیات فارسی، سرشار از «بهاریه»هاست. سرایندگان ایرانی از دیرباز تاکنون در وصف نوروز و جشن فروردین که همراه مواهب گران‌بهای طبیعت و هنگام تجدید عهد نشاط و شادمانی بود، سروده بودند.

در شعر کهن فارسی، «بهار» مفهوم گسترده‌ای است که محور تصویر سازی‌های شاعرانه می‌شود. بهار اگر در شعر کهن ایران بیشتر به خاطر طراوت و خرمی ستوده می‌شود، در شعر نو علاوه بر آن، بار نمادین معنایی پیدا می‌کند.

در «بهاریه»های پس از مشروطه اگرچه تصویرپردازی‌های سنتی حفظ می‌شود ولی «گوشه و کنایه»های سیاسی و اجتماعی نیز برای خود جای چشمگیری پیدا می‌کنند. این کنایه‌ها البته گاه چنان عریان می‌آیند و می‌روند که چیزی را برای تبدیل شدن به نماد باقی نمی‌گذارند. با این همه نشان می‌دهند که توانایی تبدیل شدن به نماد را دارند. با اینکه بهاریه‌های دوره مشروطیت به اقتضای زمانه با اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی درآمیخته و زمینه را برای نمادپردازی‌های امروز هموار کرده‌است، اما در شعر نو نمادها از مرحله سادگی‌های بیانی دوره مشروطیت فراتر رفته و گاه آنچنان پیچیده و چند معنائی شده‌است که بدون توضیح شاعر نمی‌توان آن‌ها را دریافت. با این همه، شعر نوی ایران شکوه و غنای خود را به ویژه در دو دههٔ سی و چهل قرن خورشیدی، از همین تنوع و پیچیدگی نمادها به دست می‌آورد. با این حال، این حرف بدان معنا نیست که شعر نو یکسره از بهاریه‌های «خالص» خالی است. از این دست نیز نمونه‌ها بسیار است. در این گونه بهاریه‌ها نیز تاثیر فضای تنفسی شاعر را می‌توان در برخورد او با «بهار» دریافت.

نمادهای بهاری شاید بیش از همه به شاعران «آرمانگرا» یاری رساندند. برخی از این آرمانگرایان که بیشتر به گروه‌های چپ وابسته بودند، در جنگ و گریز با سانسور، این توانایی را یافتند که «ممنوعه»ها را در لابلای نمادهای بهاری پنهان کنند.

 نوروزیه 
نوروزیه یا شعر نوروزی ، شعریاست که شاعر در وصف بهار و به ویژه نوروز می‌سراید و در میان شاعران زبان فارسی رایج بوده است. این شعر در بسیاری مواقع مدیحه‌ای بود که شاعران در روز نوروز به حاکمان وقت تقدیم می‌کردند. سنت سرایش نوروزیه به اولین دولت‌های اسلامی برمی‌گردد. در دورهٔ عثمانی، صله دادن به شاعران در روز نوروز بسیار رایج بود. عاشق چلبی می‌نویسد که در ازای نوروزیه‌ای که به سلطان وقت تقدیم کرد، ۲۰۰۰ آقچه دریافت کرد و این مبلغ بخش قابل توجهی از معیشت سالانه او را تشکیل می‌داد.

 نمونه 
منوچهری دامغانی چندین قصیده دربارۀ بهار و نوروز دارد، مثال مطلعِ قصیده‌ای در در تهنیت نوروز و مدح ابوالقاسم کثیر:

مثال از سعدی شیرازی:

مثال از حافظ شیرازی همراه با مدح جلال‌الدین تورانشاه:

 عنصری در قصیده‌ای می‌گوید:

و هم او در قصیده دیگر چنین گوید:

 فرخی ترجیع‌بند مشهوری در وصف نوروز دارد که بند اول آن چنین است:

 منوچهری مسمطی در نوروز ساخته که بند اول آن این است:

هم او در مسمط دیگر گفته:

 بوالفرج رونی گوید:

 مسعود سعد سلمان از عید مزبور چنین یاد کند:

 جمال‌الدین عبدالرزاق گفته:

 حافظ در غزلی گفته:

 هاتف در قصیده‌ای گوید:

 قاآنی در قصیده‌ای به وصف نخستین روز بهار گوید:

 سعدی شیرازی در قصیده ای به مناسبت آغاز بهار و نوروز می گوید:

اشعار نو
 فریدون مشیری می‌گوید:
عطر نرگس٬رقص باد٬

نغمهٔ شوق پرستوهای شاد٬

خلوت گرم کبوترهای مست٬

نرم نرمک می‌رسد اینک بهار٬

خوش به‌حال روزگار٬خوش به‌حال روزگار...
 سروستانی  می‌گوید:

دوباره آمدست از هزارها٬

صدای دلنواز نوبهارها٬

کنون که می‌زند درون دیده‌ام، سپیدهٔ زوال عسرت و گذشت پارها٬

طلب کنم هزار عیدی از خدا، خدایگان پاک نوبهارها و یارها٬

طلب کنم نشاط و شادی و گل و سلام‌های خارج از شمارها...

 پانویس 

 منابع 
 دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا.


رده:گونه‌های شعر