زبان‌های آسترونزیایی

زبان‌های آسترونزیایی یکی از خانواده‌های زبانی در جهان هستند که در ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا، ماداگاسکار، جزایر اقیانوس آرام، تایوان (توسط بومیان تایوان) و قاره آسیا گویش می‌شوند.آن‌ها توسط حدود ۳۸۶ میلیون نفر (۴٫۹٪ از جمعیت جهان) تکلم می‌شوند و پنجمین خانواده بزرگ جهان از نظر شمار سخنگویان هستند. زبان‌های بزرگ آسترونزیایی شامل مالایی (اندونزیایی و مالزیایی)، جاوه‌ای و تاگالوگ (فیلیپینی) هستند. مطابق برآوردها این خانواده دارای ۱٬۲۵۷ زبان است که از این نظر نیز رتبه دوم را در جهان دارد.

محدودهٔ پراکنش این زبان‌ها جزیره‌های جنوب شرق آسیا و اقیانوس آرام است. چند زبان از این خانواده نیز در قاره آسیا گویشور دارد. یک زبان تک‌افتاده نیز از این خانواده به قاره آفریقا رسیده‌است. این زبان، یعنی زبان مالاگاسی در کشور ماداگاسکار صحبت می‌شود. بیشتر زبان‌های این خانواده شمار کمی گویشور دارند ولی چند زبان اصلی استرونزیایی هم هستند که ده‌ها میلیون متکلم دارند. معنی نام آسترونزیا در زبان لاتین، «جزایر جنوبی» است.

 پیشینه 
چپ|بندانگشتی|500px|گسترهٔ جغرافیایی زبان‌های استرونزیایی.
شواهد باستان‌شناسی نشان دهنده ارتباط فناورانه بین فرهنگ‌های متنوع کشاورزی «جنوب» به معنی جنوب شرقی آسیا و ملانزی با مکان‌هایی است که با عنوان بخش‌هایی از سرزمین اصلی چین شناخته می‌شوند. در حالی که ترکیبی از شواهد باستان‌شناسی و زبانی نشان می‌دهد که «شمال» منشأ خانواده‌های زبانی آسترونزیایی است که شامل سرزمین اصلی چین و تایوان می‌شود.

قبل از گسترش‌های قلمرو به سمت جنوب که توسط ویتنامی‌ها صورت گرفت، خلیج تونکین در جنوب چین مسکن بومیان آسترانزیایی بود. گسترش فرهنگ چینی منجر به چینی کردن جمعیت‌های آسترونزیایی از کارهای بعدی در سرزمین اصلی چین بود.

جایگزین‌هایی برای این مدل پراکندگی وجود دارد که بیان می‌دارند که منشأ زبان‌های آسترونزیایی در آسیای مرکزی یا آسیای جنوب شرقی است.

 مهاجرت و پراکندگی 
تجزیه و تحلیل ژنوم کشت نارگیل (Cocos nucifera) شواهدی مبنی بر چگونگی مهاجرت و پراکندگی مردمان آسترونزیایی ارائه می‌دهد. این مردم ممکن است حتی از سمت شرق تا آمریکا هم رفته باشند.

 مدل «حرکت از تایوان» 
یک دیدگاه دربارهٔ ریشه مردمان آسترونزیایی زبان این است که از تایوان در حدود ۱۰٬۰۰۰– ۶۰۰۰ سال قبل از میلاد شروع به مهاجرت به مناطق مختلف اقیانوسی کرده‌اند.

 مدل حرکت از ساندالند 
ناحیه ساندالند طی تحقیقات دیگری به عنوان منشأ و محل آغاز گسترش و حرکت مردمان آسترونزی معرفی شده‌است.

 دسته‌بندی 
ساختار داخلی زبان‌های آسترونزیایی پیچیده‌است. این خانواده از بسیاری زبان مشابه و نزدیک به هم با شمار بالایی زنجیره گویشی تشکیل شده‌است که شناخت مرزهای بین شاخه‌ها را دشوار می‌کند. اولین گام مهم به سوی گروه‌بندی معرفی زیرگروه اقیانوسیه‌ای توسط دمپولف بود (که او آن را ملانزیایی می‌نامد).Dempwolff, Otto (1934-37). Vergleichende Lautlehre des austronesischen Wortschatzes. (Beihefte zur Zeitschrift für Eingeborenen-Sprachen 15;17;19). Berlin: Dietrich Reimer. (3 vols.) موقعیت ویژه زبان‌های تایوان برای اولین بار توسط آندره ژرژ هادریکورت (۱۹۶۵) شناخته شد که زبان‌های آسترونزیایی را به سه زیر گروه تقسیم کرد: آسترونزیایی شمالی (= فرمزی)، آسترونزیایی شرقی (= اقیانوسیه‌ای) و آسترونزیایی غربی (تمام زبان‌های باقیمانده).

متعاقباً، موقعیت زبان‌های فرمزی به عنوان باستانی‌ترین گروه زبان‌های آسترونزیایی توسط اتو کریستین دال (۱۹۷۳) به رسمیت شناخته شد و به دنبال آن پیشنهادهایی از پژوهشگران دیگری ارائه شد که زبان‌های فرمزی در واقع بیش از یک گروه درجه اول آسترونزیایی هستند. رابرت بلوست (۱۹۷۷) برای نخستین بار مدلی را ارائه داد که در حال حاضر تقریباً توسط همه پژوهشگران این رشته پذیرفته شده‌است. این مدل دارای چند زیر گروه درجه یک در تایوان و یک شاخه درجه یک به نام مالایو-پلی‌نزیایی شامل تمام زبان‌های آسترونزیایی خارج از تایوان است.

 نوشتار 
بندانگشتی|چپ|200px|تابلویی به خطوط بالیایی و لاتین در یک معبد هندو در استان بالی
امروزه بیشتر زبان‌های آسترونزیایی به خط لاتین می‌نویسند. خطوط غیرلاتین پرکاربرد شامل خط براهمی (الفبای کاوی و چامی) و خط عربی (الفبای جاوی و پگون) هستند. از خط بریل نیز در فیلیپینی، مالزیایی، اندونزیایی، تولای، موتو، مائوری، ساموآیی، مالاگاسی و بسیاری زبان آسترونزیایی دیگر استفاده می‌شود.

 مقایسه واژگان 
در زیر ۱۳ واژه از زبان‌های آسترونزیایی برای مقایسه ارائه شده‌است که در تایوان، فیلیپین، جزایر ماریانا، اندونزی، مالزی، چامپا (در تایلند، کامبوج و ویتنام)، تیمور شرقی، پاپوآ، نیوزیلند، هاوایی، ماداگاسکار، بورنئو، کیریباتی و تووالو گویش می‌شوند.
 جدول مقایسه ۱۳ واژهفارسییکدوسهچهارفردخانهسگراهروزنوماچه؟آتشنیاآسترونزیایی*əsa, *isa*duSa*təlu*əpat*Cau*balay, *Rumaq*asu*zalan*qaləjaw, *waRi*baqəRu*kita, *kami*anu, *apa*Sapuyتتومیidaruatoluhaatemaumaasudalanloronfounitasaidaahiآمیسcecaytosatolosepattamdawlumawaculalancidalfarohkitaumannamalپویوماsaduatelupattawrumahsoandalanwarivekarmiamanaiapue,asiتاگالوگisa
ᜁᜐdalawa
ᜇᜎᜏtatlo
ᜆᜆ᜔ᜎᜓapat
ᜀᜉᜆ᜔tao
ᜆᜂbahay
ᜊᜑᜌ᜔aso
ᜀᜐᜓdaan
ᜇᜀᜈ᜔araw
ᜀᜇᜏ᜔bago
ᜊᜄᜓtayo / kami
ᜆᜌᜓ / ᜃᜋᜒano
ᜀᜈᜓapoy
ᜀᜉᜓᜌ᜔بیکولsarô
ᜐᜇᜓduwá
ᜇᜓᜏtuló
ᜆᜓᜎᜓapat
ᜀᜉᜆ᜔táwo
ᜆᜏᜓharong
ᜑᜇᜓᜅ᜔áyam
ᜀᜌᜋ᜔dálan
ᜇᜎᜈ᜔aldaw
ᜀᜎ᜔ᜇᜏ᜔bâgo
ᜊᜄᜓkitá
ᜃᜒᜆanó
ᜀᜈᜓkalayó
ᜃᜎᜌᜓرینکونادا بیکولəsad
ᜁᜐᜇ᜔darwā
ᜇᜇ᜔ᜏtolō
ᜆᜓᜎᜓəpat
ᜁᜉᜆ᜔tawō
ᜆᜏᜓbaləy
ᜊᜎᜒᜌ᜔ayam
ᜀᜌᜋ᜔raran
ᜇᜇᜈ᜔aldəw
ᜀᜎ᜔ᜇᜏ᜔bāgo
ᜊᜄ᜔kitā
ᜃᜒᜆonō
ᜂᜈᜓkalayō
ᜃᜎᜌᜓویناراییusaduhatuloupattawobalayayam,idodalanadlawbag-okitaanukalayoسبوانوusa,isaduhatuloupattawobalayirodalanadlawbag-okitaunsakalayoهیلیگاینونisaduhatatloapattawobalayidodalanadlawbag-okitaanokalayoآکلانیisaea,sambilogdaywatatloap-attawobaeayayamdaeanadlawbag-okitaanokaeayoکینارای-آ(i)saradarwatatloapattawobalayayamdalanadlawbag-okitaanokalayoتائوسونگhambuukduwatuupattaubayiru'danadlawba-gukitaniyuunukayuمارانائوisadowat'lophattawwalayasolalangawi'ebagotanotonaaapoyکاپامپانگانmétungadwáatlúápattáubaléásudálanaldóbáyuíkatamunánuapîپانگاسینانیsakeydua,duaratalo,taloraapat,apatiratooabongasodalanageobalosikatayoantopoolایلوکانوmaysaduatallouppattaobalayasodalanaldawbarodatayoaniaapoyایواتانasadadowatatdoapattaovahaychitorarahanarawva-yoyatenangoapoyایبانگtaddayduatalluappa'tolaybalaykitudalanaggawbagusittamanniafiیوگادtataaddutalluappattolaybinalayatudaddamanagawbagusikitamganiafuyگادانگantetaddwatalloappattolaybalayatudallanawbawuikkanetamsanenayafuyتبولیsotulewutlufattaugunuohulankdawlomitekuyteduofihلونگ باوانگecehduehteluhepatlemulun/lunruma'uko'dalanecoberuhteuenunapuiمالایی
(مالزیایی/اندونزیایی)sa/se,satu,suatuduatigaempatorangrumah,balaianjingjalanharibarukita, kamiapa,anuapiکاویesa,ekarwa,dwitĕlu,tripat,caturs.v. kawan, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982wwangumahasudalandinahañar, añars.v. hañar, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982kamis.v. kami, this could mean both first person singular and plural, Old Javanese-English Dictionary, P.J. Zoetmulder and Stuart Robson, 1982apa,aparanapuy,agniجاوه‌ایsiji,setunggalloro,kalihtĕlu,tigaJavanese English Dictionary, Stuart Robson and Singgih Wibisono, 2002papat,sekawanuwong,tiyang,priyantunomah,griya,dalemasu,sĕgawondalan,gilidina,dintenanyar,énggalawaké dhéwé,kula panjenenganapa,punapagĕni,latu,bramaسونداییhijiduatiluopaturangimahanjingjalanpoeanyar,enggalarurangnaonseuneuآچه‌ایsaduwalhèëpeuëtureuëngrumoh,balè,seuëngasèëröturoëbarô(geu)tanyoëpeuëapuiمینانگ‌کابائوciekduotigoampekurangrumahanjianglabuah,jalanharibaruawakapoapiرجانگdoduaitlaupattunumêakkuyukdalênbilaiblauitêjano,gen,inêopoiلامپونگیsaikhuatelupakjelemalambankaciranlayakhanibarukhamapiapuiباسایوگیse'diduatellueppa'taubolaasulalengessobaruidi'agaapiتموییsatukduaktigakempatuwang,eanggumah,umahanying,koyokjalanaik,haikbahaukkitakapakapik توبا باتاکsadaduatoluopathalakjabubiangdalanaribaruhitaahaapiکلانتان-پاتانیsoduwotigopakogheghumoh,dumohanjingjaleaghibaghukitogapoapiچاموروhåcha,maisahuguatulufatfattaotao/tautauguma'ga'låguاز اسپانیایی "galgo"chålanha'åninuebuFrom Spanish "nuevo"hitahåfaguåfiموتوta,tamonaruatoihanitaurumasisiadaladinamatamataita,aidahakalahiمائوریtahiruatoruwhātangatawharekurīararāhoutāua, tātou/tātaumāua, mātou/mātauahaahiکیریباسیteunauouatenuaauaaomatauma,bata,auti (از خانه)kamea,kirikawaibongboutitera,-ra (پسوند)aiتووالوییtasiluatolufátokofalekuliala,tuuasofoutāuaaafiهاواییkahiluakoluhākanakahale'īlioalaaohoukākouahaahiبانجاریasaduwataluampaturangrūmahhadupanhekohǎrihanyarkamiapaapiمالاگاسیisaroateloefatraolonatranoalikalalanaandrovaovaoisikainonaafoدوسونisoduotoluapattulunwalai,lamintasuralantadauwagutokouonu/nutapuiکادازانisoduvotohuapattuhunhamintasulahantadauvagutokouonu,nunutapuiرونگوسisoduvotolu,tolzuapattulun,tulzunvalai,valzaitasudalantadauvagutokoununutapui,apuiتامبانوidoduotoluopatlobuwwaloiasuralanrunatwagutokoonuapuiایبانsatu, sa,siti, sigiduatigaempatorang,urangrumahukui,udukjalaiharibarukitainamaapiمالایی ساراواکsatu,sigekduatigaempatorangrumahasukjalanaribarukitaapaapiترنگانوseduwetigepakoghangghumoh,dumohanjingjalangaghibaghukitemende, ape,gape, napeapiکانایاتنsaduataluampaturakngrumahasu'jalatnaribarukami',diri'aheapi</div>

 جستارهای وابسته 
 مردمان آسترونزیایی
 آسترونزی

 منابع 

 Cohen, E. M. K. (1999). Fundaments of Austronesian roots and etymology. Canberra: Pacific Linguistics. 
 ویکی‌پدیای هلندی.
 پیوند به بیرون 
Blust's Austronesian Comparative Dictionary
Swadesh lists of Austronesian basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)

Summer Institute of Linguistics site showing languages (Austronesian and Papuan) of Papua New Guinea.

Spreadsheet of 1600+ Austronesian and Papuan number names and systems – ongoing study to determine their relationships and distribution
Languages of the World: The Austronesian (Malayo-Polynesian) Language Family

南島語族分布圖 

آسترونزیایی
رده:زبان‌های جنوب شرق آسیا
رده:زبان‌های آسترونزیایی
رده:زبان‌های اقیانوسیه
رده:زبان‌های چینی-آسترونزیایی
رده:زبان‌های فرمزی