سرپاوران شیشه‌ای

سرپاورهای شیشه‌ای (Cranchiidae) خانواده‌ای از سرپاورها هستند. 
آن‌ها در رویه‌ها و ژرفاهای متوسط اقیانوس‌ها زندگی می‌کنند و در حدود ۶۰ گونه دارند.

سرپاورهای شیشه‌ای بیشتر عمر خود را در آب‌های نیمه‌روشن میانه‌های دریا می‌گذرانند تا بدن شیشه‌ای‌مانندشان بتواند نقش استتار را بهتر بازی کند.

سرپاورهای شیشه‌ای مانند بسیاری از دیگر سرپایان، در دوره نوجوانی در آب‌های سطحی زندگی می‌کنند و با بلوغ به آب‌های عمیق‌تر می‌روند. برخی از گونه‌ها در عمق بیش از ۲ کیلومتری زیر سطح دریا زندگی می‌کنند. شکل بدن بسیاری از گونه‌ها بین مراحل رشد به‌طور چشمگیری تغییر می‌کند و بسیاری از نمونه‌های جوان ممکن است با گونه‌های کاملاً متفاوتی اشتباه گرفته شوند. طول ردا در این خانواده از ۱۰ سانتی‌متر تا بیش از ۳ متر متغیر است؛ مانند مورد ماهی‌سر غول‌آسا که بزرگ‌ترین بی‌مهره زنده جهان محسوب می‌شود.

سرده نماد این خانواده، یعنی کرانچیا، به نام جان کرانچ، طبیعت‌شناس انگلیسی نام‌گذاری شده است. سرپاورهای شیشه‌ای هیچ ارزش تجاری برای شیلات ندارند.

 شرح 
بندانگشتی|اندازه ماهی‌سر غول‌آسا به آن اجازه می‌دهد تا در مقایسه با سایر سرپاورهای شیشه‌ای از طعمه‌های نسبتاً بزرگ‌تری تغذیه کند، اما طعمه‌هایی که از آن‌ها تغذیه می‌کند هنوز نسبت به اندازه بدنش کوچک هستند و شامل کمان‌دهان، سایر سرپایان و ماهی‌هایی تا اندازه دندان‌ماهی می‌شوند.
این خانواده با یک ردای بزرگ و بازوهای کوتاهی که دارای دو ردیف بادکش یا قلاب هستند، شناخته می‌شوند که در آن‌ها جفت سوم بازوها اغلب بزرگ شده است. ریخت‌شناسی چشم به‌شدت متفاوت است و از بزرگ و دایره‌ای تا تلسکوپی و ساقه‌دار متغیر است. مطالعات اخیر نشان داده است که برخی از سرپاوران شیشه‌ای مانند Galiteuthis glacialis دارای نوربر (اندام‌های تولیدکننده نور) روی چشمان خود هستند. این نوربرها نوعی زیست‌تابی ساطع می‌کنند که با شدت نور خورشید که به سمت پایین می‌تابد مطابقت دارد و به‌طور مؤثری نیم‌رخ حیوان را از دید شکارچیانی که در پایین هستند پنهان می‌کند. این استراتژی ضد-نورپردازی، شکل پیچیده‌ای از استتار در لایه میان‌خوش‌خورشید است. تنها اندامی که معمولاً از طریق بافت‌های شفاف قابل مشاهده است، یک غده گوارشی سیگارمانند (معادل کبد در سرپایان) است؛ این اندام معمولاً در وضعیت عمودی نگه داشته می‌شود تا سایه و نیم‌رخ آن کاهش یابد. بسیاری از گونه‌ها زیست‌تاب هستند و ممکن است دارای اندام‌های نوری در نوک پایینی غده گوارشی و در زیر چشمان خود باشند که برای از بین بردن سایه‌های خود و فرار از شکارچیان استفاده می‌شود.Mark Norman 2000. Cephalopods: A World Guide. Hackenheim, ConchBooks, p. 156. سرپاورهای شیشه‌ای سطح فعالیت و نرخ متابولیک پایین‌تری نسبت به سایر خانواده‌های سرپایان دارند و بیشتر کف‌زی یا ساکن هستند.

یک حفره سلومیک بزرگ و پر از مایع حاوی محلول آمونیاک برای کمک به شناوری استفاده می‌شود. این سیستم شناوری منحصر به این خانواده است و منشأ نام عامیانه آن‌ها یعنی «ماهی‌سر ژرف‌پیمایی» (bathyscaphoid squid) است، زیرا به یک ژرف‌پیمای باتیسکاف شباهت دارند. به‌نظر می‌رسد این سیستم با بالغ شدن سرپاورهای شیشه‌ای و حرکت آن‌ها از آب‌های سطحی به مناطق ژرف‌خوش‌خورشید بیشتر توسعه می‌یابد. آن‌ها با متمرکز کردن آمونیاک در یک بخش، هزینه‌های انرژی مرتبط با حفظ شناوری خنثی را به حداقل می‌رسانند.

 رژیم غذایی 
سرپاورهای شیشه‌ای سطوح تغذیه‌ای مختلفی را اشغال می‌کنند؛ برخی از گونه‌ها به‌شدت به سخت‌پوستان لایه میان‌خوش‌خورشید مانند پاروپایان و ماهی‌های کوچک متکی هستند. تحقیقات اخیر با استفاده از تجزیه و تحلیل اسید چرب و تجزیه و تحلیل ایزوتوپ پایدار نشان داده است که سرپاورهای شیشه‌ای کوچک‌تر در سیستم فراجوش بنگوئلا در سطوح تغذیه‌ای متوسط تا پایین تغذیه می‌کنند، در حالی که سرپایان بزرگ‌تر و عضلانی‌تر مانند تودارودس جایگاه‌های تغذیه‌ای بالاتری را اشغال می‌کنند؛ آشیان اکولوژیک شیشه‌سران حتی با ناوچه‌سازان پلانکتونی مقایسه شده است. از آنجایی که سطح فعالیت این خانواده پایین است، تصور می‌شود که آن‌ها شکارچی کمین‌گر باشند.

 مهاجرت 
سرپاورهای شیشه‌ای با رشد خود اغلب یک چرخه زندگی دو مرحله‌ای را نشان می‌دهند: جوان‌ها در لایه‌های خوش‌خورشید (اپ‌پلاژیک) هستند و سپس در بزرگسالی به آب‌های ژرف‌خوش‌خورشید (باتی‌پلاژیک) مهاجرت می‌کنند. این استراتژی مهاجرت عمودی برای به حداقل رساندن خطر شکار و در عین حال به حداکثر رساندن فرصت‌های تغذیه در نظر گرفته می‌شود.

 تولید مثل 
در زمینه تولید مثل، گونه Galiteuthis glacialis استراتژی‌های منحصر به فردی را نشان می‌دهد. تخم‌ریزی در منطقه باتی‌پلاژیک رخ می‌دهد، جایی که ماده‌ها تخم‌ها را در یک دسته واحد آزاد می‌کنند؛ فرآیندی که به عنوان تخمک‌گذاری همزمان شناخته می‌شود. پس از تخم‌ریزی، بافت‌های جنس ماده دچار زوال می‌شوند که منجر به افزایش شناوری و صعود آن‌ها به سمت سطح می‌شود. این پدیده ممکن است نرخ صید بالاتر ماده‌های بالغ نسبت به نرها را توضیح دهد؛ فرضیه بر این است که نرها پس از جفت‌گیری می‌میرند و به کف دریا سقوط می‌کنند.

 سرده‌ها 

این خانواده شامل دو زیرخانواده (که هر دو توسط گئورگ یوهان پفر ایجاد شده‌اند) و حدود ۱۵ سرده است:
زیرخانواده کرانچیان (Cranchiinae)
سرده کرانچیا
سرده لیچیا
سرده لیوکرانچیا
زیرخانواده تائونیان (Taoniinae)
سرده باتوتائوما
سرده بلونلا
سرده اژیا
سرده گالیتوثیس
سرده هلیکوکرانچیا
سرده لیگوریلا
سرده مگالوکرانچیا
سرده مزونیکوثوثیس
سرده ساندالوپس
سرده تائونیوس
سرده توتووانیا
پاراتوثیس تونیکاتا (نامشخص)

 منابع 
ویکی‌پدیای انگلیسی.

رده:سرپاورها