نقد عقل محض

سنجش خرد ناب یا نقد عقل محض  یا نقد اول نخستین کتاب از سه‌گانه‌ی فلسفه‌ی انتقادی از ایمانوئل کانت است، که نخستین‌بار در سال ۱۷۸۱ چاپ‌-پخش شد. این کتاب مهم‌ترین اثر کانت است و درباره‌ی ویژگیهای عقل و توان آن در شناخت متافیزیک (مَتاگیتیک) است.

کانت در این کتاب به بررسی و دسته‌بندی‌ی مقوله‌های شناخت و نیز بررسی‌ی محسوسها، درکها و عقل محض (خرد ناب) پرداخته است. او در این کتاب، عقل، محسوسها و درکها، و ویژگی‌های عقل محض (خرد ناب) در شناخت متافیزیکی (مَتاگیتیکی) را باز نموده است.

 منطق استعلایی 
منطق استعلایی در کتاب نقد عقل محض کانت مبحثی است که در آن قواعد ذهنی پیشینی بررسی شده‌است. کانت منطق استعلایی خود را به دو بخش تحلیل و دیالکتیک استعلایی تقسیم کرده‌است. کانت از رشتهٔ راهنما بهره می‌برد و می‌گوید که فاهمه یا درک همان قوه حکم‌کننده است، که عملکردش همان مقوله‌ها هستند. فاهمه در واقع قوهٔ شناخت از طریق مفاهیم است که این عمل همان حکم‌‌کردن است و ذهنیات را می‌پیونداند.

 تحلیل استعلایی 
تحلیل استعلایی منطق آن‌چه درست است می‌باشد. تحلیل استعلایی خود دارای دو بخش تحلیل مفاهیم و تحلیل اصول است، که نخستین استنتاج متافیزیک مفاهیم محض و استنتاج استعلایی این مفاهیم است، و دوم سیستم اصول را نتیجه می‌دهد.

 دیالکتیک استعلایی 
دیالکتیک استعلایی منطق آنچه نادرست است می‌باشد. دیالکتیک استعلایی بخشی از کتاب نقد عقل محض کانت است که راجع به تأمل استعلایی توضیح می‌دهد که در هر تأمل عقل محض سه ایده اصلی (نفس و جهان و خدا) را تولید می‌کند و این ایده‌ها مفاهیم محض فاهمه را وحدت می‌بخشد. دیالکتیک استعلایی کانت به سه بخش مغالطه و تعارض و ایده‌آل تقسیم‌بندی می‌شود. وقتی صحبت از دیالکتیک می‌آید همه منتظر تضاد هستند در دیالکتیک استعلایی، کانت از تضادهایی صحبت به میان میاورد که از مفاهیمی جهان به وجود میایند.

 بخش‌بندی «نقد عقل محض» 
بخش‌بندی کلی نقد اول کانت این‌چنین است:بر پایهٔ فهرست نقد اول در ترجمهٔ فارسی م.ش. ادیب‌سلطانی (از برابرهای پارسی سره وی یاد نشده‌است).
 پیش‌گفتارها و مقدمه‌های دو ویراست
 ۱. آموزهٔ استعلایی عناصر
 بخش یکم: حسیات استعلایی
 بخش دوم: منطق استعلایی
 قسمت یکم: تحلیل استعلایی
 کتاب یکم: تحلیل مفاهیم
 فصل یکم: دربارهٔ راهنمای کشف مفاهیم محض فاهمه
 فصل دوم: دربارهٔ استنتاج مفاهیم محض فاهمه
 کتاب دوم: تحلیل اصول
 فصل یکم: دربارهٔ شاکله‌سازی مفاهیم محض فاهمه
 فصل دوم: نظام اصول فاهمه محض
 فصل سوم: دربارهٔ مبنای تمایز متعلق‌ها به پدیدارها و ذوات معقول
 بخش دوم: دیالکتیک استعلایی
 کتاب یکم: دربارهٔ مفاهیم عقل محض
 کتاب دوم: دربارهٔ استدلال‌های قیاسی دیالکتیکی عقل محض
 فصل یکم: دربارهٔ مغالطه‌های عقل محض
 فصل دوم: تعارضهای عقل محض
 فصل سوم: ایده‌آل عقل محض
 ۲. روش‌شناسی استعلایی
 فصل اول: انضباط عقل محض
 فصل دوم: قانون عقل محض
 فصل سوم: ساختمان معمارانه عقل محض
 فصل چهارم: تاریخ عقل محض

 ترجمه‌ی فارسی 
این کتاب تاکنون چهاربار به زبان فارسی ترجمه شده‌است:
 ک‍ان‍ت، ای‍م‍ان‍وئ‍ل، س‍ن‍ج‍ش خ‍رد ن‍اب، ت‍رج‍م‍ه‌ی میرشمس‌الدین اَدیب‌سلطانی، وی‍راس‍ت ۲، ت‍ه‍ران: امیرکبیر، ۱۳۶۲؛ ۱۳۸۳.
 ک‍ان‍ت، ای‍م‍ان‍وئ‍ل، نقد عقل محض، ترجمه‌ی بهروز نظری، چاپ نخست: کرمانشاه: باغ نی، ۱۳۹۰؛ ویراست دوم (با ویرایش محمدمهدی اردبیلی): تهران: ققنوس، ۱۳۹۴.
 ک‍ان‍ت، ای‍م‍ان‍وئ‍ل، نقد عقل محض، ترجمه‌ی عباس محمدی‌اصل، تهران: دیبای دانش‏‫، ‏‫۱۴۰۳. ‬‬
 ک‍ان‍ت، ای‍م‍ان‍وئ‍ل، نقد عقل محض، ترجمه‌ی رضا ولی‌یاری، تهران: پارسه، ۱۴۰۳.

میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی در ترجمهٔ خود در کنار نوشتار بنیادین آلمانی، از ترجمه‌های انگلیسی، فرانسوی، روسی، عربی و عبری نیز بهره برده‌است.ر. ک. پیشگفتار مترجم بر سنجش خرد ناب، چاپ ۱۳۶۲، صص LIV-LV.
ترجمهٔ بهروز نظری نیز، همانگونه که در پیشگفتار ویراستار یاد شده‌است، از ترجمهٔ ادیب سلطانی تأثیر بسیار پذیرفته است.خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): هوشنگی: کانت در نقطۀ اوج و در گفتمان معرفت‌محور جای دارد/ نظری: پیرو «سنت ترجمۀ دانشگاه تهران» بودم، نوشته‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۹۵؛ بازدید در ۱۵ بهمن ۱۴۰۳. ترجمهٔ رضا ولی‌یاری نیز از روی ترجمهٔ انگلیسی انجام و نیز با نوشتار آلمانی همسنجی شده‌ است.خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): «نقد عقل محض» کانت با ترجمه‌ی رضا ولی‌یاری منتشر می‌شود، نوشته‌شده در ۲۸ خرداد ۱۳۹۳؛ بازدید در ۱۵ بهمن ۱۴۰۳.

 جُستارهای وابسته 
 عقل محض
 کانت
 دیالکتیک

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 کانت در "نقد عقل محض"
 متن کامل کتاب (آلمانی) در پروژه گوتنبرگ
 متن کامل ترجمه انگلیسی کتاب University of Adelaide Library Electronic Texts Collection.

رده:آثار درباره متافیزیک
رده:ادبیات علوم شناختی
رده:ادبیات متافیزیک
رده:ادبیات منطقی
رده:فلسفه روشنگری
رده:فلسفه منطق
کتاب‌های ۱۷۸۱
رده:کتاب‌های آلمانی
رده:کتاب‌های ایمانوئل کانت
رده:کتاب‌های غیرداستانی آلمان
رده:کتاب‌های فلسفی