شاه‌خوشین

شاه‌خوشینحقایق الحق، نعمت‌الله مکری جیحون‌آبادیبرهان الحق، نورعلی الهی یکی از نخستین رهبران یارسان در سده چهارم هجری است. وی در میان یارسان نخستین کسی است که تجلی دورهٔ کامل حقیقت به‌شمار می‌آید.او اشعار و متون دینی کتابش به زبان لکی سروده شده است و از قوم لک شهر کوهدشت و منطقه بلوران بوده است.تولد شاه خوشين و ادعاي خدايي او، پایگاه جامع فرق و ادیان

 زندگی 
شاه‌خوشین، فرزند مامه جلاله و نوهٔ میرزا آمانا بود. در سرانجام کتاب مقدس یارسان آمده‌است که وی از مادری باکره در نزدیکی یافته کوه خرم آباد لرستان به‌دنیا آمده‌است. طیب طاهری بر اساس محاسبات گاهشمار و منطبق با نص کلامهای یارسان تاریخ تولد ایشان را در ۳۴۳/۹/۲۲ قمری برابر با ۹۵۵/۱/۲۶ میلادی برابر با ۳۳۳/۱۱/۱۵ خورشیدی میداند و شرح لشکرکشی بدربن حسنویه برزکانی بر قلعهٔ ایشان را در کتاب خود آورده است. دارای سپاهی به نام نهصد نهصده بوده که جملگی از نوازندگان، خنیاگران و گوسانان بوده است و بزرگ‌ترین ارکستر سمفونیک را ایجاد کرده است. نام شصت ساز در کلامهای یارسان ذکر شده است. در سرانجام همچنین اشاره شده است که شاه‌خوشین برای کسب علم به همدان، شهرزور، دالاهو و ریجاب، مکه و مدینه … سفر کرده و بعدها به زادگاه خویش باز میگردد. ایشان مظهر اکمل حق است و در این خصوص در سرانجام چنین سروده است:

در سرانجام دوره شاه خوشین ضبط است که باباطاهر نیز از یاران شاه‌خوشین بوده‌است؛ همچنین سایر یاران ایشان همچون: شاهزاده احمد، شاهزاده محمد، حسن گاویار، مارگیمه… و اگر نهصد نهصده را با محاسبه حداقلی دو نهصد نفر در نظر بگیریم ۱۸۰۰ نفر خواهد شد که نام بیشتر آنها در کلامهای یارسان موجود است. ولی نکته‌ای که بسیار آشکار است تأثیر شاه‌خوشین بر عرفان باباطاهر می‌باشد.

اشعاری از شاه‌خوشین به زبان گورانی  به جای مانده‌است، که به کلام «دورهٔ شاه‌خوشین» مشهور است.  پیش از شاه‌خوشین، کسانی همچون بهلول ماهی و بابا سرهنگ ظهور کردند؛ اما شاه‌خوشین دورهٔ کامل ظهور ذاتی قبل از سلطان سهاک به شمار می‌رود. شاه‌خوشین را می‌توان از پیشگامان شعر و ادب ایرانی پس از حملهٔ اعراب و در جریان نهضت شعوبیه دانست. ایشان دارای چند پایگاه اصلی بوده است: دره عباس که به توه بواس اشتهار دارد، و البته مقبرهٔ مادرش ماماجلاله نیز در این دره قرار دارد، دوم بلوران و سومین پایگاه ایشان دالاهو و شهرزور بوده است. شاه خوشین لرستانی در جریان حملهٔ بدربن حسنویه سالم میماند و بدر توسط گورانان که از یاران شاه خوشین بوده به قتل می‌رسد. پس از این رویداد به شکلی رمزآلود در رودخانه گاماسیاب غیب میگردد.

 دیدار با باباطاهر 
بر اساس نسخه دوره شاه خوشین و همچنین نسخه‌های دیگر نزد یارسان، شاه خوشین با یاران خود (که قلندروار زندگی می‌کردند) بر باباطاهر مهمان می‌شود. به گفته مراد اورنگ شاه خوشین لرستانی فروغ ایزدی را در باباطاهر می‌بیند و به همین خاطر او را در جرگۀ یاران ویژه خود درمی‌آورد.
در ابتدای نسخهٔ دوره شاه‌خوشین مقدمه‌ای دیده می‌شود که به نظر می‌رسد در قرن‌های بعدی، به احتمال قرون دوازدهم و سیزدهم هجری، نوشته شده باشد؛ در این مقدمه شرح ماجرای مهمان شدن شاه‌خوشین بر بابا چنین آمده‌است:

 نمونهٔ اشعار 
اشعار وی به‌مانند فهلویات بر وزن هجایی و غالباً ۱۰ هجایی‌است.

 معنی: برای قرب به شاه‌خوشین است که چوپانی می‌کنم. سرورم پیدا و آشکار است و با آن اسب زردرنگش مشخص است. سرورم شاه‌خوشین است که شفای همهٔ دردهاست.

 جستارهای وابسته 
 شاه خورشیدی

 منابع 

 نورعلی الهی، برهان‌الحق
 صفی‌زاده بوره‌که‌ای، صدیق، پیران و مشاهیر اهل حق، چاپ نخست، تهران: حروفیه ۱۳۸۷
 فخرایی، مصطفی، باباطاهر همدانی، تهران: آشیانهٔ کتاب، چاپ سوم، ۱۳۹۰
 تولد شاه‌خوشین و ادعای خداییِ او پایگاه جامع فِرَق، ادیان و مذاهب

رده:بزرگان یارسان
رده:یارسان در لرستان