پارافین

در شیمی آلی، پارافین  نامی عمومی برای آلکان‌های با فرمول شیمیایی CnH۲n+2 است که به دلیل واکنش پذیری کم آلکانها به آنها اطلاق میگردد.  موم واکس پارافین اشاره به پارافین جامد با n=۲۰–۴۰ دارد.
پارافین یک هیدرو کربن و به اصطلاح ماده ای نفتی است در بازار به سه شکل مایع یا جامد یا ژله ای یافت می‌شود که نوع ژله و جامد آن برای تولید انواع شمع کاربرد دارد و از نوع مایع برای شمع هایی که از پارافین مایع تغذیه میشوند و نیز مصارف صنعتی(داروسازی، آرایشی و بهداشتی، لاستیک سازی، انواع سموم و...) استفاده می‌شود. مادّهٔ جامد و سفید که از الواح شیست قیری از طریق تقطیر جزء به جزء نفت خام در کف مخزن تقطیر بدست می آید.
پارافین های جامد که مصرف گسترده ای در شمع سازی دارند شامل پارافین یک درصد چربی ، پارافین سه درصد ، 5تا7 درصد ، پارافین کریستالی میباشد. این پارافین ها در دو نوع سبک و سنگین تولید و مصرف میشوند که بسته به مصرف شمعسازان از انواع مختلف پارافین مناسب استفاده میکنند. پارافین سبک دارای ظاهری شفاف تر و دمای ذوب پایین تر و نیز چربی کمتری میباشد و در مقابل پارافین سنگین ظاهری مات و شیری رنگ و دمای ذوب بالاتر و نیز چربی بیشتری است.

 تعریف و واژه‌شناسی 
واژهٔ «پارافین» در منابع علمی برای اشاره به خانواده‌ای از هیدروکربن‌های اشباع (آلکان‌ها) با ساختار عمومی CnH2n+2 به‌کار می‌رود که شامل انواع نرمال‌پارافین‌ها، ایزوپارافین‌ها، پارافین‌های مایع و پارافین واکس‌های جامد است. این اصطلاح در برخی کشورها به نفت سفید (Kerosene) نیز اطلاق می‌شود که سبب ابهام شده و در متون علمی نیاز به تمایز دارد.

 تاریخچه 
پارافین در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم با توسعهٔ پالایش نفت و استخراج واکس‌های جامد از برش‌های روغنی معرفی شد. با تکامل فرایندهای «حذف واکس» مانند Dewaxing و De-oiling، تولید پارافین با خلوص بالاتر و نقطه ذوب دقیق‌تر امکان‌پذیر شد.

 ساختار و ترکیب 
پارافین‌ها ترکیباتی با زنجیره‌های ۲۰ تا ۴۰ اتم کربن، دانسیته حدود 0.9 g/cm³، نقطه ذوب ۵۰ تا ۷۰ درجه سلسیوس (برای واکس‌ها) و پایداری حرارتی بالا هستند. اندازه بلور، طول زنجیره و شاخه‌دار بودن مولکولی خواص نهایی مانند سختی، انعطاف‌پذیری و نفوذپذیری بخار آب را تعیین می‌کند.

 تولید صنعتی 
پارافین صنعتی عمدتاً از فرایندهای زیر به‌دست می‌آید:

 Solvent Deoiling برای جداسازی ترکیبات بلوری
 De-waxing (حذف واکس) از برش‌های روغنی
 Hydrotreatment برای حذف ترکیبات آروماتیک و افزایش خلوص

این فرایندها واکس‌هایی با شاخص خلوص متفاوت تولید می‌کنند که در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و صنعتی به‌کار می‌روند.

 انواع پارافین 
پارافین‌ها بر اساس ساختار و کاربرد دسته‌بندی می‌شوند:

 نرمال پارافین (Normal Paraffin) 
آلکان‌های مستقیم C10–C30، کاربرد در تولید LAB و شوینده‌ها.

 ایزوپارافین‌ها (Iso-paraffins) 
ساختار شاخه‌ای، نقطه ریزش پایین، کاربرد در روانکارهای سنتزی.

 پارافین مایع (Liquid Paraffin) 
درجه دارویی، کاربرد در پزشکی و صنایع آرایشی. خطر Aspiration در صورت مصرف نادرست مطرح است.

 پارافین واکس (Paraffin Wax) 
ساختار بلوری درشت، کاربرد در بسته‌بندی، شمع‌سازی و کاغذ مومی. 

 پارافین سبک و سنگین چیست؟ 

 ماده پارافین در فرایند تولید مراحل متعددی را پشت سر میگذارد. در مورد پارافین سنگین که نقطه ذوب بالاتری نیز دارد این مراحل پالایش کمتر انجام میگیرد و در مقابل پارافین سبک نقطه ذوب کمتری دارد. 

 مقایسه با واکس‌های ریزبلور 
واکس‌های ریزبلور (Microcrystalline Wax) از نظر ترکیب و خواص فیزیکی با پارافین واکس متفاوت هستند:

 بلورهای ریزتر
 انعطاف‌پذیری بیشتر
 چسبندگی سطحی بالاتر
 استفاده گسترده در صنایع چاپ و پوشش‌دهی

در منابع فارسی نیز به تفاوت ساختاری و کاربردی این دو گروه اشاره شده‌است.

 کاربردها 
پارافین در موارد زیر استفاده می‌شود:

 شمع‌سازی
 کاغذ مومی و بسته‌بندی مواد غذایی
 صنایع لاستیک
 عایق الکتریکی
 روانکارها
 پزشکی و داروسازی (در صورت داشتن درجه خلوص بالا)

کارایی پارافین تا حد زیادی وابسته به طول زنجیره و بلورینگی آن است.

 ایمنی، سمیت و استانداردهای مصرف 
پارافین‌های خوراکی و دارویی باید دارای خلوص بالا بوده و از استانداردهای بین‌المللی مانند Codex و FAO پیروی کنند.  برخی پارافین‌های باقیمانده از پالایش، در صورت داشتن ترکیبات آروماتیک، می‌توانند نگرانی‌های سلامت ایجاد کنند. پارافین مایع خطر Aspiration دارد و مصرف آن نیازمند هشدار پزشکی است.  استانداردهای E901، E905 و E907 برای انواع واکس‌ها و رزین‌های مرتبط با پارافین تعریف شده‌اند.

 ارتباط با میکروکریستالین وکس 
میکروکریستالین وکس نوعی واکس ریزبلور به‌دست‌آمده از برش‌های نفتی است که در برخی منابع فارسی به عنوان مکمل صنعتی پارافین معرفی شده‌است. این ماده از نظر ساختاری متفاوت از پارافین واکس است، اما در بسیاری کاربردهای صنعتی هم‌خانواده تلقی می‌شود.

 منابع 

رده:آلکان‌ها
رده:افزودنی‌های خوراکی
رده:افزودنی‌های عدد ئی
رده:ترکیب‌های شیمیایی
رده:شیمی آلی
رده:فراورده‌های نفتی
رده:موم‌ها