نشانه‌گذاری (زبان‌شناسی)

نشانه‌گذاری به معنای استفاده از نشانه‌ها یا علامت‌هایی است که برای روشن کردن معنی و مشخص کردن آغاز و پایان عبارت‌ها، جمله‌ها و بندها در نگارش به‌کار می‌روند.

این نشانه‌ها، که نشانه‌های نوشتاری یا نشانه‌های نگارشی هم نامیده می‌شوند، برای آسان‌تر و دقیق‌تر خواندن یک نوشته، بیان یک احساس، فرمول‌نویسی در ریاضیات و غیره یا ایجاد دگرگونی در تلفظ واژه‌ها به‌کار می‌روند.

 تاریخچه 
در قدیمی‌ترین متن‌هایی که در دست است، اثری از نشانه‌های سَجاوندی دیده نمی‌شود. در متن‌های باستانیِ زبان یونانی و رومی، برخی نمونه‌های نشانه‌گذاری، مانند «دو نقطه روی هم»، دیده می‌شود. قرآن‌های نخستین بدون نشانهٔ سَجاوندی نوشته می‌شد.

محمدبن ابی‌یزید طیفور ملقب به شمس‌الدین و مکنی به ابوالفضل السَجاوندی القاری در قرن ششم ه‍. ق، برای راهنمایی قاریان، نخستین نشانه‌ها را در نگارش قرآن به‌کار برد. واژهٔ سجاوَندی از نام ابوالفضل سجاوندی (نخستین کسی که نشانه‌های وقف را برای راهنمایی درست خواندن قرآن به‌کار برد)http://www.ensani.ir/storage/Files/20101201175324-258.pdf گرفته شده است.

با اختراع چاپ، گرایش به استاندارد کردن نشانه‌گذاری متن‌ها بیشتر شد. آلدوس مانوتیوس و نوه‌اش نخستین کوشش‌ها را در استاندارد کردن نشانه‌گذاری متن‌ها انجام دادند.

کاربرد علامت سؤال «؟» و کاما «،» و بسیاری از علائم دیگر در رسم‌الخط فارسی و عربی و اردو امری جدید است و سابقه تاریخی زیادی ندارد.

نشانه‌گذاری به شکل امروزی آن، در زبان فارسی، سابقه چندانی ندارد و در یکی دو قرن اخیر، به پیروی از نوشته‌های غربیان در زبان فارسی نیز رایج شده است. اصول نشانه‌گذاری در زبان فارسی، برگرفته از زبان‌های اروپایی، به خصوص فرانسوی و انگلیسی است. هیچ نوع نشانه‌گذاری شاخصی در کتابت زبان فارسی تا پیش از آشنایی ایرانیان با زبان و خط ملت‌های غربی وجود نداشته است.

 فهرست نشانه‌ها 
نشان/علامت نامدر فارسیدر انگلیسیفارسیفرانسویانگلیسیعربینقطهPointFull stop / Periodالنقطة / نقطة نهایةویرگول یا درنگ‌نماVirguleCommaالفاصلة / الشَّوْلَةنقطه‌ویرگولPoint-virguleSemi-colon / Semicolonالفاصلة المنقوطةدونقطهDeux-PointsColonالنقطتان الرأسیتانسه‌نقطه یا تعلیقPoints de SuspensionSuspension pointsثلاث نقطهخط فاصله یا پیوندLe TiretDashالشطةعلامت سؤالPoint InterrogantQuestion markعلامة الإستفهامعلامت تعجبPoint d'exclamationExclamation markعلامة التعجبگیومه یا علامت گفتاورد/نقل‌قولLes GuillemetGuillemetعلامة التنصیصپرانتز یا کمانَکParenthèseParenthesesالقوسانقلاب یا کروشهCrochetSquare bracketsالمعقوفتان{ }آکولاد (آکُلاد)Les accoladesCurly bracketsخط مورب یا اِسلشBarre obliqueSlashالخط المائلایضاً یا تکرارDitoDitto markعلامة التکرارستارهAstérisqueAsteriskالمُنجَّمة/النُّجیمةزیرخطTiret basUnderscore / Underlineشرطة سفلیة یا آپاستروفApostropheApostropheالفاصلة العلیا/ الحذافدرجهDegreeالدرجةبَک‌اِسلَش یا خط اُریب واروBarre oblique inverséeBackslashالمائلة المعاکسةخط عمودیBarre verticale/TubePipe/Vertical barالشریط العمودی/ القناةمَدَکTildeTildeالمدة / التلدةپریمPrimePrimeاَت ساینArobaseAt signآتدو خط عمودیDouble barre verticaleDouble vertical lineجداکننده هزارگانSéparateur de milliersThousands separatorتجميع الآلاف / فاصل آلافجداکننده اعشارSéparateur décimalDecimal separatorالفاصل العَشَريّ

 جستارهای وابسته 
 خط عربی
 بلاک یونی‌کد عربی
 ویکی‌پدیا:نشانه‌های نگارشی
 صفحه‌کلید فارسی

 پانویس 

 منابع 
 همایون‌فرد، مهسا، نشانه‌گذاری و اهمیت آن در نگارش، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸
 فاریابی، پویا، روش املای زبان دری، پذیرفتهٔ اتحادیهٔ نویسندگان ج.د.ا. (جمهوری دموکراتیک افغانستان)، کابل: ۱۳۶۳


رده:تایپوگرافی
رده:خط فارسی
رده:نشانه‌های سجاوندی
رده:نوشتن
رده:یونی‌کد