بتی

بتول فخری (زادهٔ ۱ شهریور ۱۳۳۱) که با نام هنری بتی شناخته می‌شود، خوانندهٔ پاپ ایرانی مقیم تورنتو است که فعالیت هنری‌اش را پیش از انقلاب ۱۳۵۷ آغاز کرد.

 زندگی هنری 
بتی در ۱ شهریور ۱۳۳۱ در تهران متولد شد. وی در شش سالگی به خاطر کار پدرش، به زنجان رفت و از اول دبستان به مدت ۹ سال در آن‌جا اقامت داشت. اما پس از این مدت، دوباره به‌همراه خانواده‌اش به تهران بازگشتند.

 پیش از انقلاب 
بتی در سن ۱۷ سالگی از دبیرستان عطار فارغ‌التحصیل شد و چند ماه بعد در سازمان جغرافیایی به عنوان نقشه‌کش استخدام شد. پس از گذراندن دوره آموزشی، به اصرار یکی از همکارانش به دفتر هنری ضیا آتابای معرفی شد. 

وی در سن ۱۹ سالگی با دو ترانه "عزیزم" و "عشق افسرده" که هردو از سروده‌های سعید دبیری بود، پا به عالم هنر و خوانندگی گذاشت. این صفحه به‌طور بی‌سابقه‌ای، رکورد فروش را شکست. به‌طوری‌ که در دو روز اول انتشار، حدود ۶۰٬۰۰۰ نسخه از آن به فروش رفت و تا مدت‌ها جز صفحه‌های پرفروش روز بود.

آغاز همکاری با سعید دبیری، پس از مدتی به ازدواج این دو انجامید که حاصل این وصلت، فرزندی به نام هایدن بود که در سال ۱۴۰۲ در ایران درگذشت. هرچند این پیوند زناشویی در زندگی شخصی این دو هنرمند ناکام بود اما از لحاظ هنری برای هردو هنرمند، موفقیت چشم‌گیری را در پی داشت. چون عمدهٔ آثار اولیه و موفق بتی از سروده‌های سعید دبیری بود که در نتیجه موجب شد این دو از موفق‌ترین زوج‌های هنری آن دوران باشند. 

بتی در سال‌های آغازین دههٔ پنجاه، به‌علت بارداری و تولد فرزندش، خوانندگی را به مدت دو سال کنار گذاشت و مجددا با اجرای ترانه‌های جدید و انتشار آلبوم "غریبانه" با قدرت و درخشش بیشتری، خوانندگی را از سر گرفت. این آلبوم، ترانه‌های اجراشده در سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ را در بر می‌گیرد.

بتی در سال ۱۳۵۷ با توجه به اوضاع آن زمان، چندین ترانه را به صورت آزمایشی در استودیو اجرا کرد که به علت وقوع انقلاب دیگر فرصت نشد آن‌ها را به‌طور نهایی اجرا کند. در مجموع بتی تا سال ۱۳۵۷، حدوداً ۴۵ ترانه اجرا کرد که بسیاری از آن‌ها در آلبوم غریبانه یا بر روی صفحهٔ گرامافون، یا در فیلم‌ها و رادیو پخش شد.

 پس از انقلاب و شروع مجدد فعالیت 
پس از انقلاب، زندگی هنری بتی مانند دیگر هنرمندان دستخوش دگرگونی‌های فراوانی شد و پس از مدتی اقامت در اسرائیل و سپس در ایران، به کانادا مهاجرت کرد و هم‌اکنون در تورنتو زندگی می‌کند.

بتی پس از حدود ۳۰ سال سکوت، آلبوم‌های «لبخند قدیمی» و سپس «فردا تو راهه» را در سال‌های ۱۳۸۷ و ۱۳۹۱ منتشر کرد و سپس به دلایل شخصی، مجدداً سکوت پیشه کرد.

 همکاری هنری 
بتی در طی فعالیت خود با شاعرانی چون سعید دبیری، اردلان سرفراز، منصور تهرانی، بابک صحرایی و با آهنگسازان خبره و برجسته‌ای همچون واروژان، پرویز مقصدی، حسن شماعی‌زاده، سیاوش قمیشی، فرید زلاند، تورج شعبانخانی، منوچهر چشم‌آذر و … همکاری داشته‌است.

 آلبوم‌ها 

 غریبانه 
 آلبوم گردآوری شده (بازنشر در سال ۱۳۷۴)

نام ترانهترانه‌سراآهنگسازتنظیمانتشارغریبانهسعید دبیریحسن شماعی‌زادهمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۷آینه چشاتشهرام شب‌پرهاسپانیاییاریک۱۳۵۷دوستت دارم (آره، نه)سعید دبیرییونانیمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۶یا قمربرادران رحبانیآندرانیک۱۳۵۶بی کسیسعید دبیریسیاوش قمیشیاریک۱۳۵۶ونوسسعید دبیریحسن شماعی‌زادهمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۶تردیدمنصور تهرانیحسن شماعی‌زادهمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۶یالان دنیا (آذری)ترکیترکیناصر چشم‌آذر۱۳۵۴هله دان دانبندریشهرام آذرشهرام آذر۱۳۵۵نذرسعید دبیریترکیناصر چشم‌آذر۱۳۵۵خوشبختیسعید دبیریسیاوش قمیشیآندرانیک۱۳۵۴بدرقهسعید دبیریامیر آراماریک۱۳۵۵زلیخا (آذری)ترکیترکیاریک۱۳۵۵دارم عاشق می‌شم عاشق (روح شیطون)سعید دبیریسیاوش قمیشیاریک۱۳۵۵دو قمریجهانبخش پازوکیناصر چشم‌آذر۱۳۵۴

 لبخند قدیمی (۲۰۰۸/۱۳۸۷) 
نام ترانهترانه‌سراآهنگسازتنظیملبخند قدیمیحمیدرضا رحیمیپرویز قدرخانیپرویز قدرخانییادتهمریم حیدرزادهپرویز قدرخانیپرویز قدرخانیبی تومهین آبادانیپرویز قدرخانیپرویز قدرخانیدفتر عشقسعید دبیریسعید دبیریپوریا حیدریفریبا وکیلیجداییکوروش انگالیپرویز قدرخانیپرویز قدرخانیکجایم منعطار نیشابوریپرویز قدرخانیکامیار باقریزورق کاغذیحمیدرضا رحیمیپرویز قدرخانیمهیار باقری

 فردا تو راهه (۲۰۱۳/۱۳۹۲) 
نام ترانهترانه‌سراآهنگسازتنظیمفردا تو راههبابک صحراییامین قبادپوریا حیدریگمشدهبابک صحراییامین قبادامید حسینیدرکم نکردیبابک صحرایینیکان ابراهیمینیکان ابراهیمیموجبابک صحراییتورج شعبانخانیمیلاد اکبریقاصدکبابک صحراییامین قبادمیلاد اکبریگریزبابک صحراییعلی مهرادراشا تقی‌پورتو کنارمیبابک صحراییمحمدرضا رهنمامحمدرضا رهنما

 تک‌آهنگ‌ها 
نام ترانهترانه‌سراآهنگسازتنظیمانتشارعشق افسردهسعید دبیریمحمود قراملکیمحمود قراملکی۱۳۵۰عزیزمسعید دبیریترکی استانبولیواروژان۱۳۵۰ناصر چشم‌آذر۱۳۵۴سینه‌ها سنگه (فیلم قدیر)سعید دبیریمحمود قراملکیواروژان۱۳۵۱فال گیر (فیلم خیالاتی)منوچهر نوذریمنوچهر نوذری۱۳۵۲پلاردلان سرفرازپرویز مقصدیواروژان۱۳۵۴عاشقا مسافرنسعید دبیریسیاوش قمیشیواروژان۱۳۵۴دلهرهجهانبخش پازوکیجهانبخش پازوکیناصر چشم‌آذر۱۳۵۴رازاحمد شاملوصدرالدین مهوانرضا گرگین‌زاده۱۳۵۵همزبون / یکی میاد (فیلم بی‌گناه)شهین حنانهتورج شعبانخانیاریک۱۳۵۵حریماردلان سرفرازفرید زلاندمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۵نذر (اجرای دوم)سعید دبیریترکی استانبولیمنوچهر چشم‌آذر۱۳۵۵گرگ چنبری (خونهٔ خاله)محلی بختیاریشهرام آذرشهرام آذر۱۳۵۵وسوسهسعید دبیریسیاوش قمیشیاریک۱۳۵۵گریهسعید دبیریسیاوش قمیشیآندرانیک۱۳۵۶سمنو / ای انسان (با عارف، نلی، سلی، نسرین و فرامرز پارسی)تورج نگهبانناصر چشم‌آذرناصر چشم‌آذرنوروز ۱۳۵۷شکل سراب / غروب موندنی (فیلم خیابانی‌ها)لیلا کسریفریدون خشنودفریدون خشنود۱۳۵۷رفتنیسعید دبیریسعید دبیریمارتیک۱۳۵۷ستارهاردلان سرفرازپرویز مقصدیمارتیک۱۳۵۸مسافر (اجرای تمرینی)سعید دبیریسلیمان واثقیاریکسن سنفولکوریک آذریفولکوریک آذریمیلاد اکبری۱۳۹۳هنوزبابک صحرایینیکان ابراهیمینیکان ابراهیمی۱۳۹۴

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 گفتگو با بتی؛ از شوی تلویزیونی رنگارنگ تا غربت در بی‌بی‌سی فارسی
 رحیم، حسن .(۱۳۶۷). گویش مردم. چ۱. کویته:بی‌نا
 بتی در سوره‌سینما

 ایران اولد
 https://www.youtube.com/watch?v=8dw1iIBMSbU
 بتی خواننده قدیمی که دوباره شروع به خواندن کرده
 گفتگوی مجله جوانان با بتی
 بتی و سعید دبیری چند خواننده را متهم می‌کنند
آواهای کم‌شنیده از دیروز تا امروز • بتی | فرهنگ و هنر | DW | 30 اکتبر ۲۰۲۱

رده:افراد زنده
بتی
بتی
بتی