نصرت کریمی

نصرت‌اللّٰه کریمی ( – ) شناخته‌شده با نام نصرت کریمی بازیگر، کارگردان و تندیس‌ساز اهل ایران بود. او نخستین فیلم‌ساز ایرانی بود که زبان عبید زاکانی را در سینمای ایران به کار برد.

 آغاز کار حرفه‌ای 
نصرت‌الله کریمی در ۱ دی ۱۳۰۳ در تهران زاده شد. او دوره متوسطه را تا سیکل اول در هنرستان صنعتی تهران گذراند و دیپلم متوسطه را از هنرستان هنرپیشگی دریافت کرد. او پس از سه سال یعنی از سال ۱۳۱۷ تا ۱۳۲۰ به تحصیل در زمینه هنرهای نمایشی، چهره‌پردازی و طراحی صحنه در تنها آموزشگاه تئاتر تهران پرداخت.

کریمی از سال ۱۳۱۹ به بعد به عنوان بازیگر، چهره‌پرداز و طراح صحنه در تماشاخانه‌های مختلف تهران به کار پرداخت. او در سال ۱۳۲۳ به گروه تئاتر نوشین پیوست. وی تا سال ۱۳۳۱ همچنان در این گروه عضویت داشت و درنمایشنامه‌های گوناگونی از جمله دختر شکلات‌فروش و اوژنی گرانده به ایفای نقش پرداخت.

 خروج از ایران 
نصرت کریمی در سال ۱۳۳۹ پس از ازدواج با یکی از بازیگران تئاتر سعدی به اتفاق او برای تکمیل تحصیلات خود به ایتالیا رفت و آنجا با کمک سفیر آن هنگام ایران، دستیار سوم ویتوریو دسیکا شد. به دلیل اینکه او در هنگام درخواست بورسیه، خارج از ایران بود درخواست وی رد شد. اما موفق به گرفتن تک‌سهمیه تحصیلی دولت چکسلواکی شد. نصرت کریمی پس از آن برای آموختن عروسک‌گردانی به پراگ رفت و پس از گذراندن دوره پنج‌ساله رشتهٔ کارگردانی سینما و تلویزیون یک سال نیز دوره فنی فیلم‌های عروسکی را گذراند و با مدرک کارشناسی ارشد فارغ‌التحصیل شد.

 بازگشت به کشور 
نصرت‌الله کریمی پس از چند سال کار تئاتر و دوبله فیلم‌های خارجی به همراه حسین سرشار و فهیمه راستکار در اردیبهشت ۱۳۴۳ به ایران بازگشت و رشته عروسک‌گردانی را در دانشکده هنرهای دراماتیک دانشگاه تهران بنیان نهاد. در همان سال به دعوت وزارت فرهنگ و هنر مسئولیت کارگاه نقاشی متحرک (پویانمایی) را به عهده گرفت و در آنجا فیلم‌های پویانمایی و عروسکی زیادی ساخت که در بایگانی وزارت ارشاد موجود هستند. این فیلم‌ها دل موش پوست پلنگ (نخستین فیلم عروسکی ایران)، شکار ماه، باباکرم، تعصب، سلسله‌مراتب، خروس بی‌محل، آدم شاخ درمیاره، پیدایش آتش، و آقای شاکی هستند. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۴۸ نیز با ساخت مجموعه تلویزیونی در تلویزیون مشغول به کار بود و بعد به ساخت فیلم سینمایی روی آورد و با فیلم‌های درشکه‌چی و محلل وارد سینمای ایران شد. خود او فیلم درشکه‌چی را بیش از فیلم‌های دیگر دوست داشت.

حضور نصرت کریمی در سه فیلمفارسی حسن سیاه (پرویز اصانلو ۱۳۵۱)، حکیم‌باشی (پرویز نوری ۱۳۵۱) و عیالوار (پرویز نوری، ۱۳۵۲) به اعتبار هنری او ضربه زد. اما با کارهای بعدی خود این اعتبار را بازیافت.

ساخت فیلم محلل، مرتضی مطهری را بر آن داشت که در همان زمان اکران جوابیه‌ای بر این فیلم در مجله زن روز منتشر کند.درگذشتِ نصرت کریمی؛ "آقاجان"ِ دایی‌جان ناپلئون فیلم تختخواب سه‌نفره نشانه عقب‌نشینی نصرت کریمی از دیدگاه او در فیلم محلل بود.

نصرت کریمی در فیلم‌های خود به نقد باورهای خرافه برخاسته از عرف و دین در خانواده‌های ایرانی با زبان طنز می‌پرداخت.

بیشتر شهرت نصرت کریمی به‌دلیل بازی در سریال دایی‌جان ناپلئون در نقش «آقاجان» و نیز آثار سینمایی است که با سه عنوان نویسنده، کارگردان، و بازیگر در آن‌ها حضور داشت.نصرت کریمی در وبگاه سورهنصرت کریمی در وبگاه IMDB او در سریال دایی‌جان ناپلئون بیشتر مایل بود که نقش مش قاسم را بازی کند. نصرت کریمی همچنین هنرمندانی مانند غلامحسین نقشینه، خیرالله تفرشی آزاد و میراحمد ایروانلو را به ناصر تقوایی برای بازی در این سریال پیشنهاد داد.

 پس از انقلاب 
 محاکمه 
نصرت‌الله کریمی پس از انقلاب ۱۳۵۷ (بیشتر به دلیل فیلم محلل) از کار و تدریس در عرصهٔ سینما منع شد و چند ماه را در زندان سپری کرد. وی پیش از زندانی شدن قرار بود در نقش «ابوالفتح صحاف» در سریال هزاردستان بازی کند. اما به دلیل زندانی بودن، نتوانست. در جریان انقلاب فرهنگی ایران برای او حکم قطع دست برای نگارش فیلمنامه محلل و اعدام برای ساخت آن صادر شد. اما به دلیل محبوبیت نصرت کریمی و نداشتن فعالیت سیاسی، حکم او به ممنوعیت کاری در سینمای ایران تا پایان عمر کاهش یافت. با این حال، او در ایران ماند. وی در سال‌های خانه‌نشینی به پرورش کاکتوس روی آورده بود.

بندانگشتی|مرتضی احمدی (راست) و نصرت کریمی (چپ) در پشت صحنهٔ فیلم خانه‌خراب (۱۳۵۴)

 کار هنری 
نصرت کریمی پیش از انقلاب، ۶۰ تندیس ساخته‌بود. ولی پس از انقلاب که فرصت بیشتری داشت ۵۰۰ تندیس و صورتک ساخت و ده نمایشگاه برای آن‌ها برگزار کرد. برگزاری نمایشگاه، مشاوره‌ دادن به جوان‌ترها، تدریس و داوری پایان‌نامه‌های عروسکی و نگارش طرح درس برای دوره کارشناسی ارشد پویانمایی در دانشگاه از دیگر کارهای او در این دوره بودند. او چند بار تلاش کرد به فیلمسازی بازگردد. اما با این کار وی مخالفت شد. بازی او در فیلم جدایی نادر از سیمین باعث مطرح شدن نام او شد. اما باز هم با بازگشت او به سینما مخالفت شد.

او در اواخر عمر به نویسندگی، ساخت آگهی‌های فرهنگی برای تلویزیون پرداخت. فیلم‌های یک‌دقیقه‌ای برای مبارزه با آلودگی هوا، صرفه‌جویی در مصرف آب و تنظیم خانواده از جمله این کارها هستند. وی در کنار این کارها به پرورش کاکتوس به‌صورت تجاری پرداخت. او همچنین فیلم‌نامه برخی از آثار پیشین خود، مانند درشکه‌چی را منتشر نمود. در سال ۱۳۸۶ مراسم بزرگداشت از وی در خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

 شباهت اسمی 
نصرت‌الله کریمی (بازیگر و کارگردان) همنامی هم در حیطه دستیاری کارگردان داشت که برخی به اشتباه، این دو را یک نفر تلقی کرده‌اند. نصرت کریمی (برنامه‌ریز و دستیار کارگردان) هرچند سال‌ها پیش و زمانی که نوجوان بود، کار را با فیلم امروز و فردا ساخته عباس شباویز آغاز کرد ولی به لحاظ رزومه و به لحاظ کیفیت کار نسبت به نصرت‌الله کریمی کاملاً متفاوت بود.

 فیلم‌های ساخته‌شده 
نصرت‌الله کریمی دستکم موضوع سه فیلم مستند قرار گرفت. صورتک‌ها محصول ۱۳۷۳ و به کارگردانی ناصر زراعتی، دومین فیلم با نام سیاه سبز سفید محصول ۱۳۸۳ و به‌کارگردانی مهرداد شیخان و سومین فیلم ساخته ۱۳۸۴ و به کارگردانی علا محسنی است.

 نصرت کریمی؛ هنرمند بودن در ایران 
در سال ۱۴۰۳ مستند شش قسمتی نصرت کریمی با عنوان نصرت کریمی؛ هنرمند بودن در ایران به صورت رایگان و آنلاین منتشر شد. ساخت این مستند ۱۹ سال زمان برد و حاصل تلاش مشترک پسر او بابک کریمی سینماگر و بازیگر بین‌المللی، داماد وی مهرداد اسکویی مستندساز ، و روح‌الله انصاری تدوینگر است.‏‏https://iranwire.com/fa/features/138515-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA%DA%A9%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%87%D8%A7/https://www.radiozamaneh.com/845629/

 درگذشت 
نصرت‌الله کریمی صبح روز ۱۲ آذر ۱۳۹۸ در سن ۹۴ سالگی به علت کهولت سن در خانه خود در تهران درگذشت و در روز ۱۶ آذر در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

 کارنامه 
 سینما 
 سال  نام  سمت  کارگردانتوضیحات ۱۳۹۱پویانمایی توکایی در قفسنویسنده گفتار و روایت‌‌گرمهرداد شیخان۱۳۸۹جدایی نادر از سیمینبازیگراصغر فرهادی۱۳۶۴مهمان ناخواندهنویسنده
کارگرداننصرت‌الله کریمینسخه فیلم شده نمایش عروسکی،
به نمایش درآمده به عنوان «کار گروهی»۱۳۵۵پویانمایی آدم شاخ در می‌آرهکارگرداننویسندهتدوین‌گر ۱۳۵۴  خانه‌خراب بازیگرنویسندهکارگردان  ۱۳۵۲  عیال‌وار بازیگر  پرویز نوری ۱۳۵۲  گلگو ۱۳ جونیا ساتو ۱۳۵۱  حسن سیاه پرویز اصانلو ۱۳۵۱  حکیم‌باشی پرویز نوری ۱۳۵۱  تختخواب سه‌نفره بازیگرنویسندهکارگردان نصرت‌الله کریمی ۱۳۵۰  محلل ۱۳۵۰  درشکه‌چی ۱۳۵۰  باباشمل طراح لباس علی حاتمی۱۳۴۹جنبازیگربهرام ری‌پور ۱۳۴۹  دزد و پاسبان نویسنده (و کارگردان بخش‌هایی از فیلم) محمود کوشانبخش‌هایی از فیلم توسط کریمی پیش از آن که به خاطر اختلاف با تهیه کننده از کار کناره‌گیری کند کارگردانی شده‌است، اما نام او به عنوان کارگردان در عنوان‌بندی فیلم نیامده‌است.۱۳۴۸پویانمایی پیدایش آتشکارگرداننویسندهنصرت کریمیبر اساس داستان هوشنگ شاه شاهنامه فردوسی۱۳۴۷اون شب که بارون اومدراویکامران شیردل۱۳۴۷پویانمایی تعصبکارگرداننویسندهنصرت کریمیبر اساس طرحی از علی حاتمی۱۳۴۷پویانمایی شکار ماهکارگرداننویسندهانیماتور۱۳۴۷پویانمایی احمدکنویسندهفریدون فرشباف۱۳۴۶پویانمایی ملک جمشیدکارگرداننویسندهنصرت کریمینفیسه ریاحی به عنوان انیماتور در این فیلم همکاری کرد.۱۳۴۶پویانمایی سلسله‌مراتبنخستین تجربه تکنیک پیکسیلیشن در ایران۱۳۴۵فیلم عروسکی دل موش، پوست پلنگکارگرداننویسندهعروسک‌گردانراوی۱۳۴۵پویانمایی گربه‌هاکارگردان۱۳۴۵آقا موچولمشاور کارگردانخانی۱۳۴۴افق روشن۱۳۴۴پویانمایی جای پای آشناکارگرداننصرت‌الله کریمیساخته شده با تکنیک سل پویانمایی ۱۳۴۴  پویانمایی زندگی کارگرداننویسندهالهام گرفته شده از دیدگاهای فلسفی مولویاولین فیلم کارتونی در ایران ۱۳۴۴  فیلم عروسکی خروس بی‌محل کارگردانبر اساس داستان «خروس زری» احمد شاملو۱۳۳۸بیمه عمرکارگردانطراحانیماتورعنوان اصلی: Životní pojištění
یک پویانمایی تبلیغاتی کوتاه با تکنیک استاپ‌موشن ساخته شده در ‌FAMU ۱۳۳۶  نصیحت (فیلم کوتاه داستانی) کارگردانعنوان اصلی: Poučení
فیلم فارغ‌التحصیلی از مدرسه سینمایی ‌FAMU  (دانشکده سینما و تلویزیون آکادمی هنرهای نمایشی پراگ)۱۳۳۵مینیاتورهای ایرانی
(مستند کوتاه)عنوان اصلی: Iranske Miniatury
فیلم دانشجویی برای مدرسه سینمایی FAMU ۰ (دانشکده سینما و تلویزیون آکادمی هنرهای نمایشی پراگ) در مورد نمایشگاه هنر نگارگری ایرانی در پراگ  با حضور حسین بهزاد

 تلویزیون 
 سال  نام  سمت  کارگردان  توضیحات۱۳۷۱مجموعه عروسکی وروجککارگردان
نویسنده
تهیه‌کننده
صدای عروسکنصرت کریمیتولید شده برای شبکه آفتاب ۱۳۵۶  خسرو میرزای دوم  بازیگرکارگردان  ۱۳۵۴  دایی‌جان ناپلئون  بازیگر  ناصر تقوایی  در نقش آقاجاناولین بار در سال ۱۳۵۵ پخش شد. ۱۳۴۶–۱۳۴۸  پیوند  کارگردان  نصرت کریمی  مسعود اسداللهی و ثریا قاسمی در این مجموعه تلویزیونی،بازی کرده بودند. ۱۳۴۵–۱۳۴۸  مجموعه عروسکی آقای شاکی

 کتاب 

 یادنامه عبدالحسین نوشین: بنیانگذار تئاتر نوین ایران

 پانویس 

 منابع 

 کارنامه هنری نصرت کریمی در وبگاه مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی


 پیوند به بیرون 

 شب نصرت کریمی در مجلۀ بخارا



 تماشای مستند شش قسمتی نصرت کریمی؛ هنرمند بودن در ایران در یوتیوب

رده:استادان دانشکده هنرهای دراماتیک
رده:اهالی تهران
رده:بازیگران مرد اهل تهران
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۳۹۸
رده:درگذشتگان ۲۰۱۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۰۳
رده:زادگان ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:صداپیشگان مرد اهل ایران
رده:فیلم‌نامه‌نویسان اهل ایران
رده:کارگردانان اهل تهران
رده:کارگردانان فیلم اهل ایران
رده:کارگردانان فیلم‌های فارسی‌زبان
رده:مجسمه‌سازان اهل ایران