گلپر

گُلپَر (Heracleum persicum) گیاهی گل‌دار، علفی، یا دوساله یا پایا از خانوادهٔ چتریان است. این گیاه در مناطق مختلفی از نیمکره شمالی رویش دارد و همچنین بومی ایران است و در ناحیه‌های نمناک کوهستانی ایران و مناطق پیرامونی از جمله مناطق کوهستانی شهرستان شفت و تالش استان گیلان و‌ بندپی بابل می‌روید. همهٔ گونه‌های سردهٔ گلپر معطر هستند و برخی گونه‌ها در آشپزی ایرانی به‌عنوان ادویه کاربرد دارد. در بختیاری کرسم یا کرسو نام دارد و به کباب می‌پاشند و آن را در ترشی می‌ریزند. در مازندران این گیاه (کولیک) نامیده می‌شود و همراه با باقلای پخته به‌عنوان ادویه استفاده می‌شود. گونه‌های دیگری از گلپر (مثل گونه کاندیکانز) در صنعت داروسازی و همچنین طب سنتی کاربرد دارد. در زبان سنگسری به ان کولَک گفته می‌شود.

 ویژگی‌ها 
چپ|بندانگشتی|253x253پیکسل|برگ و دانه‌های گلپر.
این گیاه دارای بذرهای بسیار نازک دارای طعم تند و معطر است که می‌توان از تمام بخش‌های آن در صنعت غذا و دارو استفاده کرد. برگ‌های آن با چاک‌های عمیق به شکل پنجه غاز است که این چاک‌ها برگ را به چند نیمه‌برگ تقسیم می‌کند و هر نیمه برگ نوک‌تیز و دندانه‌دار است. ساقه آن را لوله‌ای توخالی تشکیل می‌دهد که پس از برش عرضی شیره سفید رنگی در دیواره آن ظاهر می‌شود در صورت تماس شیره با دست موجب سرخی و زخم شدن پوست و تاول زدن آن می‌شود. میوه آن شکل تخم مرغی کشیده کمی ضخیم و معطر به رنگ سبز تیره به طول ۲٫۵ تا ۵ سانتی‌متر است. گل‌های آن سفید مجتمع به صورت چتر در انتهای ساقه‌های گل‌دهنده در قسمت بالای گیاه ظاهر می‌شود. همهٔ گونه‌های این گیاه معطر هستند و برخی گونه‌ها در آشپزی ایرانی به‌عنوان ادویه و برخی دیگر در صنعت داروسازی کاربرد دارند.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3635820/http://www.idosi.org/mejsr/mejsr5(3)/9.pdf

 کاربردها 
گیاه گلپر از دستهٔ گیاهان دارویی بوده که علاوه بر ارزش خوراکی که دارد در طب سنتی و صنعت داروسازی نیز از آن استفاده‌های فراوانی می‌شود. این گیاه دارای مواد معطر مخصوص و مرکب از صمغ‌های مختلف است. جوانه‌ها، ساقه‌ها و غنچه‌های نورستهٔ آن بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. دانه‌های خشک این گیاه، معطر است که همراه با غذاها و به‌عنوان ادویه مصرف عمومی دارد.

 در آشپزی ایرانی 
دانه‌های این گیاه به عنوان ادویه در آشپزی ایرانی استفاده می‌شوند. میوه‌های بسیار نازک و کوچک (شبیه دانه) معطر و کمی تلخ هستند. آنها معمولاً به شکل پودر شده فروخته می‌شوند و اغلب به اشتباه تحت عنوان «دانه‌های سنبل الطیب» به فروش می‌رسند. این پودر روی باقلا، عدس و سایر حبوبات، و سیب زمینی پاشیده می‌شود.

گلپر همچنین در سوپ‌ها و خورش‌ها استفاده می‌شود. اغلب گلپر روی دانه‌های انار پاشیده می‌شود.Fujimori, Sachi (December 12, 2013). "Get cooking with pomegranates, the super fruit that's in season". NorthJersey.com. Retrieved December 31, 2013. گلپر همچنین با سرکه مخلوط می‌شود و باقلا قبل از خوردن در آن فرو برده می‌شود."Persian Lentil & Beetroot Salad with Golpar". Spice Mountain. Retrieved 2023-12-03.

در لیته نیز از گلپر استفاده می‌شود.https://www.jamaran.news/بخش-جی-پلاس-70/1566043-طرز-تهیه-ترشی-لیته-مخلوط-خانگی-به-روش-بازاری

 در ایران 
این گیاه بومی ایران بوده و در نواحی نمناک کوهستانی آذربایجان جنگل‌های ارسباران (قره داغ) و حاشیه‌های آن، مناطق کوهستانی جنوبی و شرق شهرستان گرمی، نواحی شمالی البرز، ییلاق جواهرده، گچسر، شمیرانات، توچال، غرب ایران در کوه‌های روستای چپقلو واقع در استان زنجان شهرستان خدابنده و کوه‌های بختیاری.همان. همچنین در ارتفاعات شیرکوه یزد می‌روید.
بندانگشتی|چپ|160px|گلپر کوبیده.

 ترکیبات شیمیایی 
مواد شیمیایی موجود در گلپر عبارت‌اند از: استات هکسیلیک، استات استیلیک و بوتیرات متیلیک و بوتیرات اتیلیک و اسیدهای مختلف دیگر که بوی تند آن از آن‌هاست. همچنین در گیاه گلپر نوعی اسانس روغنی و فرار نیز وجود دارد که از گرد آن برای معطر ساختن بعضی غذاها استفاده می‌شود.

 موارد احتیاطی و منع مصرف 
 مصرف گلپر می‌تواند در بعضی افراد حساسیت یا آلرژی به‌وجود بیاورد.
 زیاده‌روی در مصرف گلپر برای زنان باردار مضر بوده، زیرا خطر سقط جنین را به همراه دارد.
 استفاده زیاد از گرد گلپر باعث ایجاد تپش قلب می‌شود.پزشکان بدون مرز

 نگارخانه 
بندانگشتی|240px|راست| پوشش گیاهی گلپر در آرپاچوخوری خان کندی گرمیبندانگشتی|240px|راست| برداشت گلپر جهت علوفه دامی در روستای خان‌کندی گرمی

 منابع 

 گزارش صفحه ویکی‌پدیای خان‌کندی

رده:آشپزی ایرانی
رده:ادویه‌ها
رده:تولون
رده:چتریان
رده:گیاهان دارویی آسیا
رده:گیاهان دارویی