ام‌آی‌ام-۱۰۴پاتریوت

ام‌آی‌ام-۱۰۴ پاتریوت  یک سامانه دفاع هوایی موشکی متحرک و رهگیر است که توسط ارتش ایالات متحده و تعدادی از کشورهای هم‌پیمان استفاده می‌شود. این سامانه توسط شرکت ریتیون تولید شده و نام آن برگرفته از عبارتی فنی مرتبط با رادار این سامانه است.

پاتریوت توانایی مقابله با موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و میان‌برد، موشک‌های کروز و هواگردهای دشمن را در همه شرایط آب و هوایی دارد. ویژگی‌های کلیدی آن شامل رادار چندمنظوره، هدایت و تعقیب از طریق موشک (TVM)، نرم‌افزار مدرن و عملکرد خودکار است. این سامانه به عنوان موشک ضد بالستیک، متعلق به نیروی زمینی ارتش آمریکا است و مأموریت اصلی خود را در دفاع از موشک‌های بالستیک انجام می‌دهد.

توسعه پاتریوت از سال ۱۹۶۹ آغاز شد و تولید آن از سال ۱۹۷۶ شروع شد. این سامانه در سال ۱۹۸۱ وارد خدمت رسمی ارتش آمریکا شد و جایگزین سامانه موشکی هاوک به عنوان اصلی‌ترین سامانه دفاع هوایی تاکتیکی نیروی زمینی شد. در سال ۱۹۸۴ نیز جایگزین سامانه نایک هرکولس به عنوان سامانه دفاع هوایی برد متوسط تا بلند گردید. پیش‌بینی می‌شود پاتریوت تا سال ۲۰۴۰ در خدمت باقی‌بماند.

پاتریوت برای نخستین‌بار در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ برای دفاع از عربستان سعودی و اسرائیل به‌کار گرفته شد و تاکنون در چندین درگیری مهم، از جمله جنگ عراق ۲۰۰۳، جنگ یمن، جنگ روسیه و اوکراین و جنگ ایران و اسرائیل مورد استفاده قرار گرفته است. این سامانه موفق به رهگیری هواپیماها، پهپادها، بالگردها و موشک‌های بالستیک شده و یکی از اولین سامانه‌های دفاع هوایی تاکتیکی است که از رهگیری خودکار اهداف هوایی و موشک‌های بالستیک بهره می‌برد.

پاتریوت از موشک‌های رهگیر پیشرفته و رادارهای با عملکرد بالا استفاده می‌کند و توسعه آن در ردستون آرسنال واقع در ایالت آلاباما انجام شده است، جایی که پیش از آن سامانه موشکی ضدبالستیک سیف‌گارد و موشک‌های اسپارتان و اسپریت توسعه یافته بودند.

سامانه پاتریوت به‌طور گسترده صادر شده است و همچنین این سامانه یکی از اولین سامانه‌های تاکتیکی در وزارت دفاع ایالات متحده است که از خودکارسازی رزمی هوشمند(lethal autonomy) در میدان نبرد استفاده می‌کند. عملکرد سامانهٔ پاتریوت در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ محدود ارزیابی شد و با وجود گزارش‌هایی از برخورد و نمایش بقایای موشک‌های اسکاد عراق، هیچ رهگیریِ تأییدشده‌ای از انهدام کلاهک‌ها پیش از برخورد به زمین ثبت نشد؛ با این حال، این سامانه در جنگ عراق ۲۰۰۳ مواردی از رهگیری موفق را ثبت کرد

همچنین در جنگ یمن توسط نیروهای سعودی و امارات برای مقابله با موشک‌های حوثی‌ها استفاده شده است. در آگوست ۲۰۱۴، این سامانه برای نخستین بار یک پهپاد را سرنگون کرد، زمانی که فرماندهی پدافند هوایی اسرائیل دو پهپاد حماس را هدف قرار داد.

در سپتامبر ۲۰۱۴، پاتریوت برای نخستین بار یک هواپیمای سرنشین‌دار را ساقط کرد، زمانی که یک آتشبار پاتریوت متعلق به اسرائیل، یک فروند سوخو-۲۴ نیروی هوایی سوریه بعثی را رهگیری کرد.

برخی گزارش‌های رسانه‌ای و منابع غیررسمی ادعا کرده‌اند که سامانه‌های پاتریوت در جریان جنگ روسیه و اوکراین علیه جنگنده‌های روسی سوخو-۳۴ و سوخو-۳۵ به کار رفته‌اند، اما تاکنون هیچ منبع رسمی نظامی یا تأیید معتبر رسانه‌ای منتشر نشده که به‌طور قطعی ساقط شدن این جنگنده‌ها توسط پاتریوت را تأیید کند. با این حال، این سامانه در همان مناقشه، موشک‌های بالستیک از جمله نوع خا-۴۷ام۲ کینژال را رهگیری و سرنگون کرده است، که توسط منابع رسمی خبری و فرماندهی نظامی اوکراین گزارش شده است.

در حمله موشکی ایران به پایگاه هوایی العُدید در قطر در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵، ایران مجموعاً ۱۸ موشک بالستیک به سمت این پایگاه شلیک کرد که ۱۷ موشک توسط سامانه‌های دفاع هوایی از جمله پاتریوت و دیگر آتشبارها رهگیری و سرنگون شدند. پنتاگون تأیید کرد که یک موشک به پایگاه اصابت کرده بدون اینکه تلفات انسانی یا خسارت جدی ایجاد کند.

 تاریخچه طراحی و توسعه 
پیش از طراحی سامانه پاتریوت، شرکت ریتیون در چندین برنامه موشکی سطح‌به‌هوا مشارکت داشت که از جمله آن‌ها می‌توان به سامانه دفاع بالستیک میدانی ارتش (FABMDS)، سامانه پدافند هوایی ارتش (AADS-70) و برنامه توسعه موشک سطح‌به‌هوا (SAM-D) اشاره کرد. در سال ۱۹۷۵، موشک SAM-D در حوزه موشکی وایت سندز با موفقیت یک پهپاد را منهدم کرد. در سال ۱۹۷۶، این سامانه به «سامانه موشکی پدافند هوایی پاتریوت» تغییر نام داد. نام «پاتریوت» سر واژه عنوان رادار آرایه فازی سامانه یعنی عبارت:  

Phased Array Tracking Radar to Intercept on Target، است. (به زیرخط‌ها توجه شود)
بندانگشتی|یک اپراتور در مرکز هماهنگی اطلاعات (ICC) از طریق نمایشگر خود فعالیت‌های آتشبار را پایش می‌کند.
سامانه MIM-104 پاتریوت مجموعه‌ای از فناوری‌های نوین، از جمله رادار آرایه فازی غیرفعال (PESA) MPQ-53 و روش هدایت «تعقیب از طریق موشک» (TVM) را با یکدیگر ترکیب کرد.

توسعه کامل سامانه از سال ۱۹۷۶ آغاز شد و در سال ۱۹۸۴ به مرحله استقرار عملیاتی رسید. پاتریوت در ابتدا صرفاً به‌عنوان یک سامانه ضدهوایی به کار گرفته می‌شد، اما در سال ۱۹۸۸ با معرفی ارتقای PAC-1، توانایی محدودی برای مقابله با موشک‌های بالستیک تاکتیکی به آن افزوده شد. جدیدترین ارتقای این سامانه با عنوان پَک ۳ (PAC-3) که توسط لاکهید مارتین توسعه یافته، حاصل تحول اساسی در موشک‌های رهگیر پاتریوت است و از ابتدا برای مقابله با موشک‌های بالستیک تاکتیکی توسعه یافت. ارتش ایالات متحده قصد دارد سامانه پاتریوت را در قالب معماری یکپارچه پدافند هوایی و موشکی و با استفاده از سامانه فرماندهی نبرد یکپارچه (IBCS) ارتقا دهد.

 ساختار و تجهیزات سامانه پاتریوت 
سامانه پاتریوت چهار کارکرد عملیاتی اصلی دارد:

ارتباطات، فرماندهی و کنترل، پایش راداری و هدایت موشک.

این کارکردها در کنار هم یک سامانه پدافند هوایی یکپارچه، امن، متحرک و هماهنگ را تشکیل می‌دهند.

پاتریوت ساختاری ماژولار و تحرک‌پذیر دارد و یک آتشبار آن می‌تواند در کمتر از یک ساعت مستقر شود. تمامی اجزای سامانه، شامل بخش کنترل آتش (رادار، ایستگاه کنترل درگیری، مجموعه دکل آنتن و نیروگاه برق) و پرتابگرها، روی کامیون یا نیمه‌تریلر نصب شده‌اند. رادار و پرتابگرها روی نیمه‌تریلرهای ام-۸۶۰ قرار دارند که توسط کِشنده‌های اِم-۹۸۳ جابه‌جا می‌شوند.

بارگذاری مجدد موشک‌ها با استفاده از کامیون اِم ۹۸۵ مجهز به جرثقیل انجام می‌شود که «حامل موشک هدایت‌شونده» (GMT) است. این جرثقیل کانیسترهای مصرف‌شده موشک‌های رهگیر را از پرتابگر جدا کرده و موشک‌های جدید را جایگزین می‌کند.

 پایش و رهگیری تهدیدات هوایی 
قلب هر آتشبار پاتریوت، سامانه راداری آن است که وظیفه کشف، شناسایی و رهگیری تهدیدات هوایی را بر عهده دارد. این سامانه شامل رادار آرایه فازی AN/MPQ‑۵۳ یا گونه‌های پیشرفته‌تر آن یعنی AN/MPQ‑۶۵ و AN/MPQ‑65A است که توانایی پوشش ۳۶۰ درجه‌ای در آزیموت، رهگیری هم‌زمان چندین هدف و مقاومت بالا در برابر جنگ الکترونیک را فراهم می‌کنند. این رادارها قادرند انواع تهدیدات از جمله هواگردهای سرنشین‌دار، پهپادها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک تاکتیکی را شناسایی و ردیابی کنند و اطلاعات دقیق موقعیتی آن‌ها را در اختیار واحدهای پرتاب‌کننده موشک قرار دهند.
راست|بندانگشتی|شلیک موشک رهگیر توسط سامانه پاتریوت، رومانی، سال ۲۰۱۹
ارتباط میان اجزای آتشبار از طریق مجموعه دکل آنتن OE‑۳۴۹ برقرار می‌شود که انتقال داده‌های امن و پایدار میان رادار، ایستگاه‌های پردازش و پرتابگرها را امکان‌پذیر می‌سازد. این اتصال باعث می‌شود که سامانه بتواند اطلاعات لحظه‌ای از موقعیت و سرعت اهداف و وضعیت موشک‌ها را به صورت متمرکز و هماهنگ پردازش کند.

تأمین انرژی الکتریکی سامانه توسط نیروگاه برق سیار EPP‑III صورت می‌گیرد که توان لازم برای عملکرد پیوسته رادار، سامانه‌های پردازشی و تجهیزات ارتباطی را فراهم می‌کند و نقش مهمی در تحرک‌پذیری و استقرار سریع آتشبار ایفا می‌کند.

هر آتشبار پاتریوت به‌گونه‌ای طراحی شده است که توان عملیاتی بالا و تحرک‌پذیری سریع داشته باشد. اجزای مختلف سامانه، شامل رادار، ایستگاه‌های پردازش، پرتابگرها و نیروگاه برق سیار، روی خودروها یا تریلرهای متحرک نصب شده‌اند تا امکان استقرار سریع در میدان نبرد و تغییر موقعیت در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم شود. این طراحی به سامانه اجازه می‌دهد همزمان با حفظ قابلیت‌های شناسایی و رهگیری دقیق، انعطاف‌پذیری تاکتیکی بالایی داشته باشد و بتواند در محیط‌های مختلف عملیاتی از جمله مناطق شهری، کوهستانی و صحرایی به‌کار گرفته شود.

علاوه بر تحرک‌پذیری، سامانه پاتریوت به گونه‌ای ساخته شده است که عملکرد مستمر در شرایط محیطی سخت، از جمله دمای بالا، رطوبت، گرد و غبار و بارش شدید را حفظ کند. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند که آتشبار بتواند در مأموریت‌های طولانی مدت و در برابر تهدیدات پیچیده هوایی بدون افت توان عملیاتی عمل کند.

 رادار AN/MPQ-53 / 65 
بندانگشتی|220x220پیکسل|نمایی از سامانه راداری AN/MPQ-53
رادار AN/MPQ‑۵۳/۶۵ یکی از اجزای کلیدی سامانه پدافند هوایی پاتریوت است و به‌عنوان رادار کنترل آتش چندمنظوره با آرایه فازی غیرفعال (Passive Electronically Scanned Array – PESA) طراحی شده است. این رادار از سامانه‌های شناسایی دوست از دشمن (Identification Friend or Foe – IFF)، مقابله با جنگ الکترونیک (Electronic Counter‑Countermeasures – ECCM) و هدایت از طریق موشک (Track‑Via‑Missile – TVM) پشتیبانی می‌کند، که در مجموع امکان شناسایی، ردیابی و هدایت موشک‌های رهگیر را در برابر تهدیدات هوایی فراهم می‌آورند.

نسخه AN/MPQ‑۵۳ به‌طور سنتی در واحدهای مجهز به موشک‌های PAC‑۲ به‌کار رفته است، در حالی که نسخه به‌روزشده AN/MPQ‑۶۵ با پشتیبانی از هر دو نوع PAC‑۲ و PAC‑۳ طراحی شده است. تفاوت اصلی میان این دو نسخه، افزودن یک لامپ موج‌گرد دوم (Second Travelling‑Wave Tube – TWT) در نسخه AN/MPQ‑۶۵ است که باعث افزایش توان جستجو، کشف و رهگیری اهداف نسبت به نسخه قبلی می‌شود.

آرایه آنتن این رادار شامل بیش از ۵۰۰۰ اِلمان جداگانه است که با تغییر فاز الکترونیکی، پرتو راداری را چندین بار در ثانیه هدایت و متمرکز می‌کنند که این ویژگی باعث پرتو باریک، چابک و بسیار قابل کنترل می‌شود. این پرتو باریک، علاوه بر افزایش دقت در تشخیص و رهگیری اهداف، قابلیت‌های ردیابی هم‌زمان چندین هدف و مقاومت بیشتر در برابر اختلالات الکترونیکی را فراهم می‌کند.
بندانگشتی|220x220پیکسل|رادار (AN/MPQ-65A (AESA
رادار پاتریوت به‌دلیل قابلیت‌های گسترده خود به‌عنوان یک سامانه «کشف تا انهدام» شناخته می‌شود؛ به این معنا که تمام مراحل از جستجو و شناسایی تا رهگیری و درگیری هدف توسط همین رادار واحد انجام می‌شود. این در حالی است که بسیاری از سامانه‌های مدرن پدافندی دیگر برای انجام این وظایف به چندین رادار مجزا نیاز دارند.

توانایی این رادار در ایجاد پرتوی باریک و چابک باعث می‌شود که سامانه بتواند اهداف کوچک و سریع مانند موشک‌های بالستیک تاکتیکی، هدف‌های با سطح مقطع راداری کم (مانند موشک‌های کروز و برخی هواگردهای پنهانکار) را تشخیص دهد و به آنها واکنش نشان دهد. همچنین طراحی الکترونیکی و کنترل دیجیتال رادار به آن مقاومت بالایی در برابر اقدامات متقابل الکترونیکی و اخلال‌های راداری (ECM) می‌دهد، اگرچه این سامانه نیز مانند هر رادار دیگری می‌تواند با محدودیت‌هایی مانند پوشش زاویه‌ای محدود یا نقاط کور مواجه شود.

 ایستگاه کنترل درگیری (ECS) 
ایستگاه کنترل درگیری AN/MSQ‑۱۰۴ یا نمونهٔ پیشرفته‌تر آن AN/MSQ‑۱۳۲، مرکز عصبی هر آتشبار سامانه پدافند هوایی پاتریوت محسوب می‌شود و نقش حیاتی در مدیریت تمام مراحل شلیک موشک‌ها دارد. این ایستگاه شامل اجزای اصلی زیر است:
 رایانه کنترل تسلیحات (Weapon Control Computer): وظیفه محاسبه مسیر رهگیری موشک‌ها، تخصیص اهداف به پرتابگرها و مدیریت هم‌زمان چندین درگیری را بر عهده دارد. رایانه اصلی سامانه در طول عمر عملیاتی چندین بار ارتقا یافته تا توان پردازشی و دقت رهگیری در برابر تهدیدات جدید افزایش یابد.
 پایانه تبادل داده (Data Terminal): برای ارتباط سریع با سایر اجزای آتشبار و شبکه‌های فرماندهی بالادستی طراحی شده است و امکان دریافت و ارسال اطلاعات هدف، موقعیت موشک و وضعیت میدان نبرد را فراهم می‌کند. بندانگشتی|نمایی از ایستگاه کنترل درگیری
 سامانه‌های ارتباطی UHF: شامل رادیوهای امن برای انتقال داده‌ها و فرمان‌ها میان ایستگاه کنترل، رادار، پرتابگرها و سایر آتشبارها است. این ارتباطات تضمین می‌کنند که در شرایط جنگ الکترونیک یا اخلال رادیویی، تبادل اطلاعات همچنان پایدار باقی بماند.
 رابط انسان–ماشین (Human–Machine Interface – HMI): این رابط به دو اپراتور امکان می‌دهد تا وضعیت رادار، مسیر رهگیری، اولویت اهداف و وضعیت شلیک موشک‌ها را به‌صورت بصری مشاهده کرده و تصمیمات تاکتیکی لازم را اتخاذ کنند. رابط کاربری پیشرفته طراحی شده تا واکنش سریع در شرایط فشار بالا امکان‌پذیر باشد.

ایستگاه AN/MSQ‑۱۰۴/۱۳۲ با اتصال مستقیم به رادار AN/MPQ‑۵۳/۶۵ و پرتابگرهای موشک، سامانه پاتریوت را قادر می‌سازد تا یکپارچه عمل کرده و در کمترین زمان ممکن تهدیدات هوایی را شناسایی، رهگیری کند. این ایستگاه همچنین قابلیت تعامل با مرکز هماهنگی اطلاعات (ICC) در سطح یگان را دارد و می‌تواند اطلاعات را با شبکه‌های لینک ۱۶ و JTIDS/MIDS به اشتراک بگذارد، که موجب ایجاد یک شبکه پدافند هوایی لایه‌ای و شبکه‌محور می‌شود.

 پرتابگرها 
پرتابگرهای سامانه پاتریوت شامل گونه‌های M901، M902 و M903 هستند که به‌صورت واحدهای خودکفا، متحرک و با کنترل از راه دور طراحی شده‌اند. این پرتابگرها فاقد رادار مستقل بوده و تمامی فرمان‌های عملیاتی، داده‌های هدف و دستور شلیک را از طریق پیوند داده از ایستگاه‌های فرماندهی سامانه دریافت می‌کنند.
بندانگشتی|ایستگاه‌های پرتاب M901 (موشک PAC‑2) و M902 (موشک PAC‑3)
پرتابگر M901 به‌طور اختصاصی برای موشک‌های PAC‑۲ طراحی شده و ظرفیت چهار موشک را دارد. در مقابل، پرتابگرهای پیشرفته‌تر M902 و M903 برای پشتیبانی از موشک‌های PAC‑۳ و گونه‌های ارتقایافته آن توسعه یافته‌اند و می‌توانند تا ۱۶ موشک (۴ محفظه × ۴ موشک) PAC‑۳ را خود جای دهند. این تفاوت باعث افزایش توان سامانه در مقابله با تهدیدات متعدد، به‌ویژه برای مقابله با انبوه موشک‌های بالستیک تاکتیکی، می‌شود.

پرتابگرهای پاتریوت به تجهیزات ترازکننده داخلی مجهز هستند و می‌توانند روی شیب‌هایی تا ۱۰ درجه مستقر شوند. هر پرتابگر قابلیت چرخش در آزیموت را دارد و در زمان شلیک به یک زاویه پرتاب ثابت و بالا می‌رسد. تنظیم دقیق روی هدف پیش از شلیک ضروری نیست، زیرا اصلاح مسیر موشک پس از پرتاب و بر اساس داده‌های راداری انجام می‌شود؛ این ویژگی موجب کاهش زمان واکنش سامانه می‌گردد.

هر ایستگاه پرتاب شامل چهار زیرسامانه اصلی است:

مولد برق پرتابگر، ماژول الکترونیکی پرتابگر (LEM)، مجموعه مکانیکی پرتابگر (LMA) و گروه اتصال پرتابگر (LIG).

مولد برق مستقل، انرژی مورد نیاز پرتابگر را تأمین می‌کند، ماژول الکترونیکی فرمان‌های دریافتی را اجرا می‌نماید، مجموعه مکانیکی وظیفه بالا بردن و چرخش سکوی پرتاب را بر عهده دارد و گروه اتصال، موشک‌ها را به سامانه پرتاب متصل می‌کند.

این ساختار ماژولار و متحرک، امکان استقرار پراکنده پرتابگرها را فراهم کرده و بقاپذیری آتشبار پاتریوت را در برابر تهدیدات دشمن افزایش می‌دهد.

 روش‌های رهگیری در سامانهٔ پدافند هوایی پاتریوت 
سامانهٔ پدافند هوایی پاتریوت بسته به مدل موشک و نوع هدف، از روش‌های متفاوتی برای رهگیری استفاده می‌کند. در مدل‌های اولیه مانند PAC‑۱ و PAC‑۲، رهگیری عمدتاً در فاز نهایی «ترمینال» (منظور از فاز ترمینال، مرحله نهایی پرواز موشک پس از ورود به جو تا لحظه برخورد به هدف است) انجام می‌شود؛ به این صورت که رادار زمینی هدف را به‌طور پیوسته پایش کرده و موشک با استفاده از جستجوگر نیمه‌فعال راداری و روش Track‑Via‑Missile (TVM) به سمت هدف هدایت می‌شود. در این روش، اطلاعات دریافتی توسط موشک به ایستگاه زمینی ارسال شده و فرمان‌های اصلاح مسیر از زمین به موشک بازگردانده می‌شود.

در مدل‌های پیشرفته‌تر مانند PAC‑۳، رهگیری به‌صورت انهدام از طریق اصابت (Hit‑to‑Kill) و در فاز ترمینال انجام می‌شود. این موشک با بهره‌گیری از جستجوگر راداری فعال باند کی‌ای قادر است در مراحل پایانی پرواز موشک بالستیک مهاجم، کلاهک واقعی را از بقایا و اهداف فریب‌دهنده تفکیک کرده و آن را با دقت بالا منهدم کند. هدایت نهایی موشک با استفاده از موتورهای کنترل وضعیت (ACM) انجام می‌شود که امکان تنظیم بسیار دقیق مسیر و انهدام از طریق اصابت با کلاهک هدف را فراهم می‌سازد.

در برخی سناریوها، برای افزایش احتمال اصابت، سامانه از شلیک چندتایی (Ripple Fire) استفاده می‌کند تا در صورت انهدام ناقص یا وجود اهداف فریب‌دهنده، رهگیری هدف تضمین شود. این انعطاف‌پذیری در روش‌های رهگیری، پاتریوت را به یکی از مؤثرترین سامانه‌های پدافند هوایی و ضد موشک بالستیک در لایهٔ پایانی دفاع هوایی تبدیل کرده است.

 موشک هدایت‌شونده پاتریوت 

اولین نسخه عملیاتی موشک پاتریوت، MIM-104A «استاندارد» بود. این نسخه صرفاً برای درگیری با هواگردها بهینه شده بود و توانایی بسیار محدودی در مقابله با موشک‌های بالستیک داشت. برد آن حدود ۷۰ کیلومتر و سرعتش بیش از ماخ ۲ بود.

نسخهٔ MIM-104B «ضد اخلال ایستگاهی» (ASOJ) یک موشک طراحی‌شده برای یافتن و نابودی منابع جنگ الکترونیک (ECM) دشمن است.

موشک MIM-104C PAC-2 نخستین موشک پاتریوت بود که برای درگیری با موشک‌های بالستیک بهینه شد. سری موشک‌های GEM (MIM-104D/E) نسخه‌های پیشرفته‌تر PAC-2 هستند.

موشک PAC-3 یک رهگیر کاملاً جدید است که دارای جوینده راداری فعال در باند کا.آ می‌باشد و از روش «انهدام از طریق اصابت» (Hit-to-Kill) برای انهدام هدف استفاده می‌کند. این روش در تضاد با نسل‌های قبلی است که با انفجار در نزدیکی هدف و ایجاد ترکش، آن را نابود می‌کردند. PAC-3 همچنین دارای بهبودهای دیگری است که توان مقابله با موشک‌های بالستیک را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

هفت گونهٔ نخست در قالب PAC-2 دارای یک موشک در هر محفظه هستند و هر پرتابگر می‌تواند چهار محفظه موشک را حمل کند. محفظه‌های موشک PAC-3 شامل چهار موشک هستند و بنابراین یک پرتابگر می‌تواند تا شانزده موشک PAC-3 را حمل کند. محفظه موشک هم نقش کانیستر حمل و نگهداری و هم لوله پرتاب (لانچ) را ایفا می‌کند. موشک‌های پاتریوت هنگام خروج از کارخانه به‌عنوان «مهمات آماده شلیک» شناخته می‌شوند و پیش از شلیک نیازی به آماده‌سازی اضافی ندارند.

موشک PAC-2 دارای طول ۵٫۸ متر، وزن تقریبی ۹۰۰ کیلوگرم و از یک موتور راکتی سوخت جامد بهره می‌برد.

 طراحی موشک‌های رهگیر 
تمام موشک‌های خانواده PAC-2 طراحی نسبتاً مشابهی دارند و تفاوت آن‌ها عمدتاً در اجزای داخلی است. بخش‌های موشک از جلو به عقب شامل موارد زیر هستند:
 دماغه (Radome)
 بخش هدایت
 بخش سرجنگی
 بخش رانش
 بخش عملگرهای کنترلی (Control Actuator Section)

 دماغه (Radome) 
بندانگشتی|یک پرتابگر موشک پَک ۳ (PAC‑3)؛ به چهار موشک موجود در هر کانیستر توجه کنید.
دماغهٔ موشک به‌عنوان یکی از حساس‌ترین اجزای سازه‌ای و الکترومغناطیسی، از سیلیس ذوب‌شدهٔ قالب‌گیری‌شده با ضخامت حدود ۱۶٫۵ میلی‌متر ساخته شده است. این ماده به‌دلیل شفافیت مناسب در برابر امواج مایکروویو، پایداری حرارتی بالا و استحکام مکانیکی، گزینه‌ای ایده‌آل برای سامانه‌های راداری به‌شمار می‌رود.

نوک دماغه از آلیاژ نیکل ساخته شده که مقاومت بالایی در برابر فرسایش حرارتی و تنش‌های آیرودینامیکی در سرعت‌های بالا دارد. همچنین حلقهٔ اتصال کامپوزیتی، دماغه را به بدنهٔ اصلی متصل کرده و علاوه بر کاهش تنش‌های مکانیکی، نقش مهمی در هم‌ترازی دقیق جوینده ایفا می‌کند.

دماغه علاوه بر ایجاد شکل آیرودینامیکی بهینه، به‌عنوان پنجرهٔ مایکروویو برای جویندهٔ راداری عمل کرده و از تجهیزات حساس داخلی در برابر گرمایش آیرودینامیکی، فشار دینامیکی و شرایط سخت محیطی محافظت می‌کند.

 بخش هدایت 
بخش هدایت موشک پاتریوت بر پایهٔ سامانهٔ هدایت دیجیتال هوابرد ماژولار (MDAGS) طراحی شده است که معماری آن امکان اطمینان‌پذیری بالا، انعطاف‌پذیری عملیاتی و به‌روزرسانی تدریجی را فراهم می‌کند.

این سامانه از یک بستهٔ هدایت میانی ماژولار (MMP) و یک بخش هدایت نهایی تشکیل شده است. MMP مسئول انجام تمامی عملکردهای هدایت و ناوبری از لحظهٔ پرتاب تا فاز میانی پرواز بوده و داده‌های دریافتی از حسگرهای اینرسی و لینک‌های خارجی را پردازش می‌کند.

جویندهٔ TVM (Track-Via-Missile) روی بخش هدایت نصب شده و تا داخل دماغه امتداد می‌یابد. این جوینده شامل آنتن نصب‌شده روی سکوی اینرسی، الکترونیک کنترل آنتن، گیرنده و فرستنده است. در این روش هدایت، اطلاعات هدف توسط موشک دریافت شده و برای پردازش نهایی به سامانهٔ زمینی ارسال می‌شود که دقت رهگیری را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

رایانهٔ موشک که در بستهٔ هدایت میانی قرار دارد، الگوریتم‌های هدایت، پایدارسازی و خلبان خودکار را اجرا کرده و فرمان‌های کنترلی لازم را به بخش عملگرها ارسال می‌کند.
بندانگشتی|263x263پیکسل|نمونهٔ نمایشی موشک رهگیر PAC‑3 در پایگاه هوایی هاماماتسو

 بخش سرجنگی 
بخش سرجنگی شامل سرجنگی اصلی مجهز به چاشنی مجاورتی، سامانهٔ ایمنی و مسلح‌سازی، مدارهای فیوز، آنتن‌ها و الکترونیک کمکی است. چاشنی مجاورتی با تحلیل بازتاب امواج و تغییرات میدان، زمان مناسب انفجار را در نزدیکی هدف تعیین می‌کند تا بیشینهٔ اثرگذاری حاصل شود.

در این بخش همچنین حسگرهای اینرسی، مدارهای تغییر آنتن لینک و مبدل‌های دادهٔ سیگنال قرار دارند که وظیفهٔ هماهنگی اطلاعات میان جوینده، رایانهٔ هدایت و سامانه‌های کنترلی را بر عهده دارند. طراحی این مجموعه به‌گونه‌ای است که حتی در شرایط مانور شدید و محیط‌های دارای اختلال الکترونیکی، عملکرد پایدار حفظ شود.

 بخش رانش 
بخش پیشرانش شامل موتور راکتی سوخت جامد، سپر حرارتی خارجی و دو مجرای بیرونی است. موتور از اجزایی مانند بدنه، مجموعهٔ نازل، سوخت جامد متعارف، لاینر و عایق حرارتی، جرقه‌زن و واحد مسلح‌سازی و شلیک تشکیل شده است.

بدنهٔ موتور علاوه بر ایفای نقش محفظهٔ احتراق، بخشی از ساختار باربر موشک محسوب می‌شود و باید هم‌زمان تنش‌های مکانیکی و حرارتی ناشی از پرواز را تحمل کند. طراحی این بخش به گونه‌ای انجام شده که شتاب اولیهٔ بالا و پایداری رانش در طول فاز بوست تضمین شود.

 بخش عملگرهای کنترلی (CAS) 
بخش عملگرهای کنترلی در انتهای موشک قرار دارد و رابط مستقیم میان رایانهٔ هدایت و سطوح کنترلی (بالک‌ها) است. این بخش فرمان‌های خلبان خودکار را دریافت کرده و با تنظیم دقیق بالک‌ها، هدایت، پایدارسازی و اصلاح مسیر موشک را ممکن می‌سازد.

سامانهٔ سروو (Servo System) بالک از عملگرهای هیدرولیکی، شیرهای کنترلی و منبع توان الکتروهیدرولیکی تشکیل شده است. منبع توان شامل باتری، پمپ محرک، مخزن روغن، مخزن فشار گاز و آکومولاتور بوده و انرژی لازم برای پاسخ سریع و دقیق عملگرها را تأمین می‌کند. این طراحی امکان واکنش سریع به تغییرات مسیر هدف و اغتشاشات آیرودینامیکی را فراهم می‌سازد.

 گونه‌های مختلف موشک‌های رهگیر 
+ مشخصات موشک‌های رهگیر مدل اولیه MIM-104A MIM-104D/E PAC-2 MIM-104F PAC-3 MIM-104F PAC-3 MSE SkyCeptor جرم   ()  اطلاعات موجود نیست اطلاعات موجود نیست طول   ()   ()  بدون بوستر ()
به همراه بوستر () قطر   ()   ()  موشک ()
بوستر () دهانهٔ بالک‌ها   () اطلاعات موجود نیست اطلاعات موجود نیست  موشک ()
بوستر () هدایت موشک هدایت و تعقیب از طریق موشک (TVM) آشیانه‌یابی راداری فعال دوگانه (فروسرخ و آشیانه‌یابی راداری فعال) سامانه هدایت و جوینده هدایت راداری نیمه‌فعال جویندهٔ راداری فعال جویندهٔ مادون‌قرمز
جویندهٔ راداری فعال سرجنگی سرجنگی ترکش‌زا انهدام از طریق اصابت (انرژی جنبشی) وزن سرجنگی    اطلاعات موجود نیست اطلاعات موجود نیست سازوکار انفجار فیوز مجاورتی رادیویی (RF) اصابت مستقیم N/A موتور
(پیشران) موتور راکتی تک‌مرحله‌ای با سوخت جامد موتورهای راکتی دومرحله‌ای با پیشران دوپالسی () حداکثر ارتفاع  ()  ()    () بیشینه سرعت ۴٬۲۸۴ کیلومتر بر ساعت (ماخ ۳٫۴۷) ۴٬۲۸۴ کیلومتر بر ساعت (ماخ ۳٫۴۷) اطلاعات موجود نیست اطلاعات موجود نیست ۶٬۷۹۳ کیلومتر بر ساعت
(ماخ ۵٫۵) () حداکثر برد  ()  ()   

 موشک‌های رهگیر پاتریوت 

 ۱. MIM-104A 
اولین نوع موشک پاتریوت، فقط برای دفاع هوایی استفاده می‌شد و توانایی مقابله با موشک‌های بالستیک نداشت.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، با به‌روزرسانی سامانه و معرفی موشک‌های Patriot Advanced Capability (PAC)، قابلیت دفاع در برابر موشک‌های بالستیک اضافه شد.

بندانگشتی|280x280پیکسل|سامانه پاتریوت متعلق به گردان ۱۰ پدافند هوایی ارتش آمریکا، اسلواکی

 ۲. PAC-1 (MIM-104B) 
به‌روزرسانی نرم‌افزاری بود که الگوریتم‌های رادار و شیوه دفاع از اهداف را تغییر داد.

زاویه رادار برای ردیابی موشک‌های بالستیک افزایش یافت و سرعت جستجوی پرتوهای رادار بالاتر رفت.

سامانه قادر بود از اهداف کوچک و نقطه‌ای (Point Targets) در برابر موشک‌های بالستیک دفاع کند.

 ۳. PAC-2 (MIM-104C) 
اوایل دهه ۱۹۸۰ مشخص شد موشک‌های MIM-104A/B به‌طور مطمئن قادر به انهدام موشک‌های بالستیک نیستند.

PAC-2 با موشک MIM-104C معرفی شد که سرجنگی آن بهینه‌سازی شده و برای انهدام موشک‌های بالستیک طراحی شد.

تاکتیک شلیک تغییر کرد: پرتاب دوم با تأخیر کوتاه انجام می‌شود تا هدف‌گیری دقیق‌تر شود.

اولین استفاده عملیاتی موفق در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ بود.

 ۴. PAC-2 GEM و +GEM 
در دهه ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، سامانه‌های PAC-2 با موشک‌های GEM (Guidance Enhanced Missile) و +GEM بهبود یافتند.

سرجنگی، حسگر و فیوز موشک‌ها برای مقابله بهتر با موشک‌های بالستیک و اهداف با بازتاب راداری کم بهینه شد.

GEM-T برای موشک‌های بالستیک و GEM-C برای موشک‌های کروز طراحی شد.

 ۵. PAC-3 (MIM-104F / PAC-3 CRI) 
این یکی از مهم‌ترین به‌روزرسانی‌ها بود که با هدف مقابله با موشک‌های بالستیک انجام شد.

موشک PAC-3 از ۴ موشک در یک کانیستر پشتیبانی می‌کند و از موشک‌های کوچک کنترل‌کننده (ACM) برای هدف‌گیری دقیق استفاده می‌کند.

مجهز به جوینده رادار فعال Ka-band برای انهدام هدف با روش اصابت مستقیم (Hit-to-Kill). 
بندانگشتی|موشک پاتریوت PAC-3 MSE شلیک شده به سمت هدف تمرینی.
ارتفاع انهدام اهداف بالستیک تا ۴۰ کیلومتر افزایش یافت (PAC-2 تا ۲۰ کیلومتر بود).

 ۶. PAC-3 MSE 
نسخه ارتقاء یافته PAC-3 با موتور دوپالسی قدرتمندتر و بالک‌های بزرگ‌تر برای افزایش برد و مانورپذیری.

قابلیت مقابله با موشک‌های بالستیک با برد بیشتر و اهداف مانورکننده در ارتفاع پایین.

سامانه‌های پرتاب M903 قادر به ادغام کردن موشک‌های PAC-2، PAC-3 و PAC-3 MSE هستند.

 ۷. SkyCeptor (PAAC-4) 
نسخه‌ای دو مرحله‌ای و چند حالته (Multi-mode) از برنامه فلاخن داوود برای جایگزینی با موشک‌های PAC-3.

تمرکز بر کاهش هزینه و بهبود عملکرد با همان قابلیت‌های رهگیری.

 ۸. به‌روزرسانی‌ها و نرم‌افزار 
نرم‌افزار سامانه پاتریوت از نسخه PDB 6 تا PDB 8 به‌روزرسانی شده و رادار AN/MPQ-65A با تکنولوژی گالیوم نیترید (GaN) ارتقاء یافته است تا جستجو، ردیابی و شناسایی اهداف دقیق‌تر و سریع‌تر انجام شود.

سامانه اکنون قادر است موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز، پهپادها، بالگردها و تجهیزات ضدرادار را ردیابی کند.

در برنامه‌های توسعه‌ای بعدی، رادار نسل جدید LTAMDS جایگزین خواهد شد که توانایی ادغام کامل با شبکه فرماندهی و کنترل یکپارچه دفاع هوایی و موشکی (IBCS) را دارد و به پاتریوت امکان می‌دهد به شکل هماهنگ با سایر سامانه‌ها تهدیدات را شناسایی و رهگیری کند.

 گردان پاتریوت 
در ارتش ایالات متحده، سامانهٔ پاتریوت بر اساس ردهٔ گردان سازمان‌دهی شده است. یک گردان پاتریوت از یک آتشبار ستادی (Headquarters Battery) تشکیل می‌شود که شامل مرکز کنترل و هماهنگی پاتریوت (Patriot ICC) و اپراتورهای آن است، به همراه یک گروهان تعمیر و نگهداری و بین چهار تا شش آتشبار عملیاتی (Line Batteries) که همان آتشبارهای پرتاب‌کنندهٔ واقعی سامانهٔ پاتریوت هستند.

هر آتشبار عملیاتی به‌طور معمول شامل شش پرتابگر و سه یا چهار گروهان (Platoon) است:
 گروهان کنترل آتش
 گروهان پرتابگر
 گروهان ستاد/تعمیر و نگهداری (که ممکن است به‌صورت یک گروهان واحد یا دو واحد مجزا، بنا به تشخیص فرماندهٔ آتشبار، سازمان‌دهی شود)

بندانگشتی|301x301پیکسل|سربازان آمریکایی در حال آموزش تعدادی از سربازان لهستانی برای تعمیر و نگهداری سامانه پاتریوت (۲۰۱۰)
گروهان کنترل آتش مسئول بهره‌برداری و نگهداری از «چهار جزء اصلی» است:
 رادار
 ایستگاه کنترل درگیری (ECS)
 مجموعهٔ دکل آنتن (AMG)
 سامانهٔ تولید برق (EPP)

گروهان پرتابگر مسئول بهره‌برداری و نگهداری از پرتابگرهاست. گروهان (های) ستاد/تعمیر و نگهداری پشتیبانی فنی و بخش فرماندهی آتشبار را فراهم می‌کنند.

فرماندهی آتشبار پاتریوت بر عهدهٔ یک کاپیتان است و معمولاً بین ۷۰ تا ۹۰ سرباز دارد. فرماندهی گردان پاتریوت با یک سرهنگ دوم است و تعداد نیروهای آن می‌تواند به ۶۰۰ سرباز برسد.

پس از استقرار، سامانه تنها به سه نفر برای بهره‌برداری نیاز دارد:
 افسر کنترل تاکتیکی (TCO) که معمولاً یک ستوان است و مسئول عملیات سامانه می‌باشد
 دستیار کنترل تاکتیکی (TCA)
 متخصص سامانه‌های ارتباطی که ارتباطات را مدیریت می‌کند

یک «گروه آمادهٔ عملیاتی (Hot Crew)» شامل یک درجه‌دار ارشد (معمولاً گروهبان) و یک یا چند خدمهٔ پرتابگر برای تعمیر یا سوخت‌رسانی به ایستگاه‌های پرتاب است. همچنین یک گروه بارگذاری مجدد برای جایگزینی کنیسترها پس از شلیک موشک‌ها آماده‌باش می‌باشد.

خدمهٔ ICC مشابه خدمهٔ ECS در سطح آتشبار هستند، با این تفاوت که اپراتورها به‌عنوان مدیر تاکتیکی (TD) و دستیار مدیر تاکتیکی (TDA) شناخته می‌شوند.

گردان‌های پاتریوت ترجیح می‌دهند به‌صورت متمرکز عمل کنند؛ به‌طوری که ICC از طریق شبکهٔ ارتباطی امن PADIL با باند UHF، شلیک تمام آتشبارهای زیرمجموعه را کنترل می‌کند.

نسخهٔ ICC قابل‌حمل (D‑PICC) مجموعه‌ای از تجهیزات است که از همان سخت‌افزار سطح گردان استفاده می‌کند، اما فرماندهی و کنترل را میان آتشبارهای پرتاب‌کننده توزیع می‌کند. این کار اجازه می‌دهد آتشبارها در یک منطقهٔ جغرافیایی وسیع‌تر پراکنده شوند تا امنیت آنها در مقابله با حملات انبوه موشکی بیشتر شود، بدون آن‌که فرماندهی و کنترل از دست برود. D‑PICC ابتدا در حوزهٔ فرماندهی اقیانوس آرام مستقر شد.

گردان‌های پاتریوت ارتش آمریکا به صورت مکرر به مأموریت‌های مختلف اعزام شده‌اند و سال‌ها بالاترین نرخ فعالیت عملیاتی و طولانی‌ترین دوره‌های استقرار را در میان یگان‌های ارتش داشته‌اند.

 نمونه یک عملیات: درگیری با یک هواگرد 
در ادامه، فرایندی که یک آتشبار شلیک‌کنندهٔ نسخه PAC‑۲ برای درگیری با یک هدف (هواگرد دشمن) با یک موشک رهگیر انجام می‌دهد، شرح داده شده است:
 یک هواگرد دشمن توسط رادار AN/MPQ‑۶۵ شناسایی می‌شود.
 رادار اندازه، سرعت، ارتفاع و مسیر هدف را بررسی کرده و تشخیص می‌دهد که هدف واقعی است یا نویز (Clutter).
 اگر هدف به‌عنوان هواگرد طبقه‌بندی شود، در ایستگاه کنترل درگیری AN/MSQ‑۱۰۴ به‌صورت یک هدف ناشناس روی صفحهٔ اپراتورها ظاهر می‌شود.
 اپراتورها سرعت، ارتفاع و مسیر را بررسی می‌کنند و با سامانهٔ شناسایی دوست از دشمن (IFF) هدف را نشانه‌گذاری می‌کند.
 بر اساس عوامل مختلف (سرعت، ارتفاع، مسیر، پاسخ IFF، یا حضور در کریدورهای امن)، اپراتور ECS یعنی TCO پیشنهاد شناسایی هدف را به TD در ICC ارائه می‌دهد.
 TD هدف را بررسی کرده و در صورت لزوم آن را به‌عنوان هدف دشمن تأیید می‌کند.
 اختیار درگیری معمولاً با فرمانده دفاع هوایی منطقه‌ای (RADC/SADC) است که ممکن است روی یک ناو رزم‌ناو هدایت‌شوندهٔ نیروی دریایی یا هواپیمای آواکس نیروی هوایی مستقر باشد.
 یک افسر کنترل آتش پدافند هوایی (ADAFCO) در کنار RADC/SADC حضور دارد تا ارتباط با گردان‌های پاتریوت را تسهیل کند.
 TD با ADAFCO تماس گرفته و اطمینان حاصل می‌کند که هدف هواگرد خودی نیست.
 پس از دریافت مجوز درگیری، TD به گردان دستور می‌دهد و یک آتشبار برای شلیک انتخاب می‌شود.
 TCO به TCA دستور شلیک می‌دهد؛ پرتابگرها از حالت آماده‌باش به حالت عملیاتی می‌روند.
 پس از آماده‌سازی سامانه و تأیید هدف، با فشردن دکمهٔ پرتاب (Launch)، موشک به‌طور خودکار شلیک می‌شود.
 رادار به‌طور هم‌زمان هواگرد دشمن و موشک رهگیر خودی را پایش می‌کند و اطلاعات لازم برای هدایت را محاسبه و ارسال می‌نماید و با روشن‌سازی هدف، امکان دریافت بازتاب امواج توسط جستجوگر نیمه‌فعال موشک را فراهم می‌سازد.
 داده‌ها از طریق لینک هدایت و تعقیب از طریق موشک (Track‑Via‑Missile) به رادار و سپس به موشک رهگیر ارسال می‌شود.
 در نزدیکی هدف، موشک با انفجار سرجنگی مجاورتی منفجر می‌شود.

 رهگیری موشک بالستیک/کروز 
در ادامه فرایند درگیری یک آتشبار نسخه PAC‑۳ با دو موشک رهگیر با یک موشک بالستیک تاکتیکی مهاجم آمده است:
 موشک بالستیک توسط رادار AN/MPQ‑۶۵ شناسایی می‌شود.
 سرعت، ارتفاع، رفتار و سطح مقطع راداری هدف بررسی می‌شود.
 هدف به‌عنوان موشک بالستیک روی صفحهٔ اپراتور ظاهر می‌شود.
 TCO پس از بررسی مسیر و مشخصات، اجازهٔ درگیری می‌دهد.
 پرتابگرها از حالت آماده‌باش به حالت عملیاتی منتقل می‌شوند.
 دو موشک با فاصلهٔ ۴٫۲ ثانیه به‌صورت شلیک متوالی (Ripple) پرتاب می‌شوند.
 رادار زمینی اطلاعات رهگیری را به موشک‌های رهگیر ارسال می‌کند.
 در فاز نهایی، جستجوگر راداری فعال باند کا.آ موشک PAC‑۳ ٫ کلاهک موشک بالستیک مهاجم را شناسایی می‌کند.
 موتورهای کنترل وضعیت (ACM) موشک رهگیر را دقیقاً در مسیر برخورد تنظیم می‌کنند.
 موشک رهگیر مستقیماً به کلاهک برخورد کرده و آن را منهدم می‌سازد.
 موشک رهگیر دوم هرگونه بقایای احتمالی را هدف قرار داده و نابود می‌کند.

 کاربران 
کاربران فعلی:

نیروی پدافند هوایی مصر:   

 در سال ۱۹۹۹، مصر ۳۲ سامانه موشکی پاتریوت-۳ (MIM-۱۰۴-F / PAC-۳) را به ارزش ۱٫۳ میلیارد دلار از ایالات متحده خریداری کرد. 





نیروی هوایی سلطنتی بحرین 

 ۹ پرتابگر  با ۶۰–۷۰ موشک رهگیر نسخه‌های (PAC‑3 MSE و GEM‑T) سفارش داده‌است که به تدریج در حال تحویل و استقرار هستند. 



بندانگشتی|300x300پیکسل|سامانه پدافندی ام‌آی‌ام-۱۰۴ پاتریوت 
نیروی هوایی آلمان (۹ سامانه با ۷۲ پرتابگر + ۸ سامانهٔ دیگر با ۶۴ پرتابگر سفارش داده شده)
 هنگ پدافند موشکی ۱ (Flugabwehrraketengeschwader 1)
 گروه پدافند موشکی ۲۱
 گروه پدافند موشکی ۲۴
 گروه پدافند موشکی ۲۶
 گروه پدافند موشکی ۶۱

نیروی هوایی یونان
 بال ۳۵۰ موشک‌های هدایت‌شونده
 اسکادران‌های ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵ و ۲۶ موشکی هدایت‌شونده

بندانگشتی|286x286پیکسل|پرتابگر پاتریوت نسخه PAC-2 متعلق به نیروی دفاع هوایی ژاپن

نیروی دفاع هوایی ژاپن
 یگان آموزشی موشک‌های پدافند هوایی (ADMTU) (PAC-۲ و PAC-۳)
 گروه‌های ۱ تا ۶ پدافند موشکی (همگی PAC-۲ و PAC-۳)

نیروی هوایی سلطنتی اردن
 نیروی هوایی سلطنتی اردن سه یا چهار آتشبار پاتریوت را که از آلمان خریداری شده‌اند، بهره‌برداری می‌کند. این آتشبارها در وضعیت عملیاتی مستقر شده و آمادهٔ انجام مأموریت هستند.

نیروی هوایی کویت
 در اوت ۲۰۱۰ درخواست خرید ۲۰۹ موشک رهگیر MIM-104E PAC-۲ اعلام شد.
 در اوت ۲۰۱۲، کویت ۶۰ موشک رهگیر PAC-۳ به‌همراه ۴ رادار و ۲۰ پرتابگر خریداری کرد.

نیروی زمینی سلطنتی هلند
 فرماندهی مشترک پدافند هوایی زمینی، اسکادران ۸۰۲، نسخه‌های (PAC-۲ و PAC-3 MSE)

نیروی هوایی لهستان (۲ سامانه عملیاتی + ۶ سامانه در سفارش)
 تیپ سوم پدافند موشکی «ورشو»
 در مارس ۲۰۱۸ قراردادی ۴٫۷۵ میلیارد دلاری برای خرید دو آتشبار +Patriot Configuration 3 امضا شد.
 شامل سامانه فرماندهی IBCS، چهار واحد آتش، ۴ رادار و ۱۶ پرتابگر، ۴ ایستگاه کنترل درگیری و ۲۰۸ موشک رهگیر PAC-3 MSE.
 نخستین آتشبار در دسامبر ۲۰۲۲ تحویل داده شد.
 در ژوئن ۲۰۲۳ فروش تجهیزات بیشتر شامل رادارهای LTAMDS، پرتابگرها و ۶۴۴ موشک رهگیر PAC-3 MSE تأیید شد.
 در سپتامبر ۲۰۲۳ قرارداد خرید ۶ آتشبار کامل دیگر امضا شد.
 از آوریل ۲۰۲۵، لهستان تولید کانیسترهای حمل و پرتاب موشک PAC-3 MSE را آغاز کرده است.

نیروی هوایی قطر
 در نوامبر ۲۰۱۲ صادرات ۱۱ آتشبار پاتریوت (پیکربندی PAC-۳)، ۲۴۶ موشک GEM-T و ۷۸۶ موشک PAC-۳ به قطر اعلام شد.
 سامانه در نوامبر ۲۰۱۸ عملیاتی شد.

بندانگشتی|300x300پیکسل|پرتابگرهای PAC-2 و PAC-3 MSE رومانی

نیروی هوایی رومانی
 هنگ ۷۴ پاتریوت، نسخه‌های (PAC-2 GEM-T و PAC-3 MSE)
 نخستین سامانه در سپتامبر ۲۰۲۰ و آخرین‌ها تا ۲۰۲۳ تحویل داده شدند.
 دولت رومانی در نوامبر ۲۰۱۷ قراردادی برای خرید هفت سامانه پاتریوت نسخه پَک ۳ شامل رادار، ایستگاه کنترل، آنتن‌ها، پرتابگرها و منابع تغذیه امضا کرد. این قرارداد شامل ۱۶۸ موشک رهگیر PAC-3 MSE و ۵۶ موشک PAC-2 GEM-T بود و ارزش آن حدود ۴ میلیارد دلار برآورد شد. سه سامانهٔ دیگر نیز قرار است به خدمت نیروهای زمینی رومانی درآید.

نیروی پدافند هوایی سلطنتی سعودی
 بخشی از طرح «Peace Shield"

فرماندهی پدافند هوایی و موشکی و نیروی هوایی جمهوری کره
 تیپ‌های ۱، ۲ و ۳ توپخانه پدافند هوایی (PAC-۲ و PAC-۳)

نیروی زمینی اسپانیا
 هنگ ۷۳ توپخانه ضدهوایی

نیروی زمینی سوئد
 هنگ پدافند هوایی، نسخه‌های (Robot 103A – PAC-2 GEM-T و Robot 103B – PAC-3 MSE)
 چهار سامانه و ۱۲ پرتابگر برای تشکیل دو گردان خریداری شد.
 سامانه با نام Luftvärnssystem 103 بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ تحویل و در نوامبر ۲۰۲۱ عملیاتی شد.

نیروی هوایی تایوان
 فرماندهی موشکی ستاد کل

 اوکراین در حال حاضر ۱۰ آتشبار پاتریوت در اختیار دارد.
 ۵ آتشبار از آلمان، ۳ آتشبار از آمریکا، و اسرائیل و رومانی هر کدام یک آتشبار اهدا کرده‌اند.
 اوکراین برنامه دارد ۲۷ آتشبار دیگر از تولیدکننده آمریکایی خریداری کند.
نیروی هوایی اوکراین:
 تیپ‌های ۹۶ و ۱۳۸ موشکی پدافند هوایی

نیروی زمینی امارات
 در سال ۲۰۱۴، امارات قراردادی نزدیک به ۴ میلیارد دلار با لاکهید مارتین و ریتیون برای خرید و بهره‌برداری از آخرین نسخهٔ سامانه PAC-۳ و ۲۸۸ موشک رهگیر PAC-۳ و ۲۱۶ موشک GEM-T امضا کرد. این خرید بخشی از توسعهٔ سامانهٔ دفاع ملی برای مقابله با تهدیدات هوایی بود. در سال ۲۰۱۹ نیز نیروهای مسلح امارات ۴۵۲ موشک رهگیر PAC-3 MSE و تجهیزات مرتبط را به ارزش تقریبی ۲٫۷۲۸ میلیارد دلار خریداری کردند.

ارتش ایالات متحده
 در مجموع ۱٬۱۰۶ پرتابگر پاتریوت در اختیار دارد؛ تا سال ۲۰۲۳ تعداد ۴۸۰ پرتابگر در خدمت فعال بودند.
 سه آتشبار به اوکراین اهدا شده است.
 یگان‌های متعدد پدافند هوایی در داخل خاک آمریکا و استقرار دائمی در کرهٔ جنوبی، ژاپن و آلمان.

کاربران آینده:



ارتش سلطنتی مراکش
 ارتش مراکش سامانه پاتریوت نسخه PAC-۳ سفارش داده است که بزودی عملیاتی و مستقر خواهند شد.

نیروی هوایی سوئیس – برنامه Air2030
 انتخاب ۵ آتشبار در ۲۰۲۲ و امضای قرارداد در ۲۰۲۳ به ارزش ۱٫۲۲۵٫۳۶۸٫۵۶۷ دلار آمریکا
 شامل موشک‌های GEM-T، سامانه‌های کنترل عملیاتی، رادارهای AN/MPQ-65A، پرتابگرها و ۷۲ موشک رهگیر PAC-3 MSE.

کاربران سابق:

نیروی هوایی اسرائیل
 فرماندهی پدافند هوایی اسرائیل
 نیروی هوایی اسرائیل بهره‌بردار ۸ آتشبار پاتریوت نسخه (+PAC-2/GEM) با نام «یاهالوم» بود.
 این سامانه‌ها در سال ۲۰۲۴ با «فلاخن داوود» و «پیکان» جایگزین شدند.
 در ژانویه ۲۰۲۵ تأیید شد که حدود ۹۰ موشک رهگیر به‌همراه یک آتشبار به اوکراین ارسال شده است.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 

 سامانه پدافندی پیکان
 فلاخن داوود
 گنبد آهنین
 اچ کیو-۹
 برنامه دفاع موشکی بالستیک هند
 سامانه پدافند هوایی ۱۵ خرداد
 دفاع موشکی ملی ایالات متحده
 اس-۳۰۰ (سامانه موشکی)
 اس-۳۵۰ (سامانه موشکی)
 اس-۴۰۰
 اس ۵۰۰
 صیاد (موشک)
 سامانه ضدموشکی تاد
 سامانه پدافند هوایی سوم خرداد

 منابع 

رده:تجهیزات نظامی (۱۹۸۹–۱۹۸۰)
رده:دفاع موشکی
رده:سامانه نامگذاری قطعات الکترونیکی
رده:سلاح‌های مدرن در آلمان
رده:موشک‌های زمین‌به‌هوا در جنگ سرد
رده:موشک‌های زمین‌به‌هوای ایالات‌متحده
رده:موشک‌های ضدبالستیک