نیچر

نیچر () یک مجله علمی بریتانیایی معتبر و بین‌رشته‌ای است که به صورت هفتگی منتشر می‌شود و دفتر اصلی آن در لندن، انگلستان قرار دارد. نیچر به عنوان یک نشریه چندرشته‌ای، پژوهش‌های داوری همتا شده را از طیف گسترده‌ای از رشته‌های دانشگاهی، عمدتاً در علم و فناوری منتشر می‌کند. این مجله دارای دفاتر تحریریه اصلی در ایالات متحده آمریکا، اروپای قاره‌ای و آسیا است و تحت نظر شرکت انتشارات علمی بین‌المللی اسپرینگر نیچر فعالیت می‌کند.

نیچر با ضریب تأثیر ۴۸٫۵ در سال ۲۰۲۴ (بر اساس گزارش‌های استنادی مجلات)، یکی از پراستنادترین و معتبرترین مجلات علمی جهان به‌شمار می‌رود. این مجله یکی از پرخواننده‌ترین نشریات دانشگاهی جهان است. بر اساس گوگل اسکالر، نیچر با شاخص h برابر ۴۹۰ (بر اساس آمار نوامبر ۲۰۲۵) در رتبهٔ نخست مجلات علمی قرار دارد. تا سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، این مجله ادعا کرد که ماهانه حدود سه میلیون خواننده منحصر به فرد آنلاین دارد.

نیچر که در پاییز ۱۸۶۹ (۱۲۴۸) تأسیس شد، ابتدا توسط نورمن لاکیر و الکساندر مک‌میلان به عنوان یک تالار عمومی برای نوآوری‌های علمی منتشر شد. هدف اولیه مجله، همان‌گونه که در نخستین شماره اعلام شد، «ارائه نتایج بزرگ کار علمی و کشف علمی به عموم مردم؛ و تأکید بر نقش علم برای شناخت عمومی‌تر در آموزش و زندگی روزمره» بود.

 تاریخچه 

 پیشینه 

بندانگشتی|جلد شماره‌ای از نیچر، ۱۸۶۹

در قرن نوزدهم، دستاوردهای علم و دانش ریاضی عمدتاً در مجلاتی به آلمانی، فرانسوی و انگلیسی منتشر می‌شد. در این دوره، بریتانیا به‌ویژه در نیمهٔ دوم این قرن، شاهد تحولات قابل‌توجهی در صنعت و فناوری بود. از مجلات معتبر آن دوره، نشریات داوری‌شدهٔ انجمن سلطنتی بودند که آثار دانشمندانی چون آیزاک نیوتن، مایکل فارادی و چارلز داروین را منتشر کرده بودند.

نیچر که در سال ۱۸۶۹ تأسیس شد، نخستین مجله از این نوع در بریتانیا نبود. پیش از آن، مجلاتی مانند Recreative Science (۱۸۵۹) و Intellectual Observer (۱۸۶۲) وجود داشتند که ادامه نیافتند.

 تأسیس 

بندانگشتی|توماس هنری هاکسلی، از اعضای «باشگاه ایکس»

پس از توقف انتشار مجلهٔ The Reader، نورمن لاکیر، استاد کالج سلطنتی لندن، مجلهٔ علمی جدیدی به نام نیچر را پایه‌گذاری کرد. این نام از مصرعی از ویلیام وردزورث برگرفته شده بود. نخستین شمارهٔ نیچر توسط الکساندر مک‌میلان منتشر شد و هدف آن ایجاد «انجمنی در دسترس برای خوانندگان فرهیخته جهت مطالعه پیشرفت‌های دانش علمی» بود.

در ویراست‌های اولیه، مقالات زیادی از اعضای گروهی نُه‌نفره به نام «باشگاه ایکس» نگارش می‌شد. این گروه نقشی کلیدی در سال‌های آغازین مجله داشت و حامی نظریه تکامل چارلز داروین بود. آنها از نیچر به‌مثابه تریبونی برای ترویج علم در میان مردم تحصیل‌کرده استفاده می‌کردند. اعضای آن شامل توماس هنری هاکسلی، جوزف دالتون هوکر، هربرت اسپنسر و جان تیندال بودند.

 سردبیران 

تاریخچهٔ نیچر با سردبیران آن پیوند خورده است که در شکل‌دهی به ساختار و اعتبار مجله نقشی مهم داشته‌اند.

 سردبیر  دورهٔ مسئولیت نورمن لاکیر (بنیان‌گذار)  ۱۸۶۹–۱۹۱۹ سر ریچارد گرگوری  ۱۹۱۹–۱۹۳۹ آرتور جک وینسنت گیل و ال. جِی. اف. بریمبل (مشترک)  ۱۹۴۵–۱۹۶۵ جان مادوکس  ۱۹۶۶–۱۹۷۳ دیوید دیویس  ۱۹۷۳–۱۹۸۰ جان مادوکس (دورهٔ دوم)  ۱۹۸۰–۱۹۹۵ فیلیپ کمپبل  ۱۹۹۵–۲۰۱۸ ماگدالنا اسکیپر (نخستین سردبیر زن)  ۲۰۱۸–اکنون

 گسترش و توسعه 

در سال ۱۹۷۰، نیچر نخستین دفتر خود را در واشینگتن، دی.سی. افتتاح کرد. در دهه‌های بعد، دفاتری در نیویورک (۱۹۸۵)، توکیو (۱۹۸۷)، مونیخ (۱۹۸۷)، پاریس (۱۹۸۹)، سانفرانسیسکو (۲۰۰۱) و بوستون (۲۰۰۴) راه‌اندازی شد.

از دههٔ ۱۹۸۰، مجله با انتشار چندین مجلهٔ تخصصی (مانند نیچر جنتیکس در ۱۹۹۲ و نیچر متریالز در ۲۰۰۲) گسترش یافت. در سال ۱۹۹۶، نیچر وب‌سایت خود را راه‌اندازی کرد و در سال ۱۹۹۹، سری Nature Reviews (مجلات مروری) آغاز به کار کرد.

 انتشار در نیچر 

منتشر شدن در نیچر به دلیل اعتبار بالا، اغلب منجر به ارتقاء، تأمین بودجهٔ پژوهشی و توجه رسانه‌های عمومی می‌شود. مجله سالانه حدود ۸۰۰ مقالهٔ پژوهشی منتشر می‌کند و متوسط زمان بین ارسال و انتشار حدود ۶ ماه است.

 فرآیند سردبیری و داوری همتا 

برخلاف بسیاری از مجلات علمی که توسط هیئت‌های علمی داوطلب (اساتید دانشگاه) اداره می‌شوند، نیچر دارای تیمی از سردبیران حرفه‌ای و تمام‌وقت است. این سردبیران، که همگی دارای مدرک دکترا و سابقهٔ پژوهشی هستند، کارمندان مجله محسوب می‌شوند.

این ساختار منجر به فرآیند غربالگری بسیار سخت‌گیرانه‌ای شده است. اکثریت قریب به اتفاق مقالات ارسالی (بیش از ۹۰٪) هرگز به مرحلهٔ داوری همتا نمی‌رسند. این مقالات توسط سردبیران داخلی به دلیل عدم انطباق با استانداردهای مجله برای «اهمیت»، «نوآوری» یا «جذابیت گسترده»، به‌سرعت رد می‌شوند (فرآیندی که به «رد کردن بدون داوری» یا Desk Rejection معروف است).

پس از عبور مقالهٔ از رد داخلی، به داوران خارجی (معمولاً ۲ یا ۳ نفر) عرضه می‌شود. این فرآیند داوری به طور میانگین بین ۲ تا ۸ هفته طول می‌کشد. در موارد خاص با اهمیت فوری، نیچر ممکن است مقالات را با فرآیند داوری کوتاه‌تر یا بدون داوری مرسوم منتشر کند.

 مدل تجاری و سیاست دسترسی 

نیچر به طور سنتی یک مجله مبتنی بر اشتراک (Subscription-based) بوده است. با این حال، در پاسخ به جنبش دسترسی آزاد، اکنون به عنوان یک مجلهٔ «هیبریدی» (Hybrid) فعالیت می‌کند. این بدان معناست که نویسندگان دو گزینه دارند:

 مسیر سنتی (اشتراک): انتشار مقاله رایگان است، اما دسترسی به آن برای خوانندگان نیازمند اشتراک یا پرداخت هزینه است.
 مسیر دسترسی آزاد (طلایی): نویسندگان می‌توانند با پرداخت «هزینهٔ پردازش مقاله» (APC)، مقالهٔ خود را بلافاصله پس از انتشار برای همه رایگان کنند. این هزینه برای نیچر می‌تواند از ۱۱٬۰۰۰ دلار فراتر رود.

علاوه بر این، نیچر از طریق ابتکار "SharedIt" که با همکاری ReadCube انجام می‌شود، به نویسندگان و مشترکین اجازه می‌دهد تا یک لینک «فقط-خواندنی» (Read-only) از نسخهٔ نهایی مقاله را به صورت عمومی به اشتراک بگذارند.

 روند ضریب تأثیر (JIF) 

ضریب تأثیر مجلهٔ نیچر، مانند بسیاری از مجلات سطح بالا، در طول همه‌گیری کووید-۱۹ به دلیل افزایش چشمگیر تحقیقات و استنادات مرتبط، افزایش یافت و پس از آن روندی کاهشی به سمت مقادیر پیش از همه‌گیری داشته است.

+ روند ضریب تأثیر مجلهٔ نیچر سال مورد ارزیابی  ضریب تأثیر ۲۰۱۹  ۴۲٫۸ ۲۰۲۰  ۵۰٫۰ ۲۰۲۱  ۶۹٫۵ ۲۰۲۲  ۶۴٫۸ ۲۰۲۳  ۵۰٫۵ ۲۰۲۴  ۴۸٫۵
توجه: ضریب تأثیر هر سال بر اساس استنادات به مقالات منتشرشده در همان سال محاسبه می‌شود و در سال بعد منتشر می‌گردد.

 مقالات برجستهٔ تاریخی 

بسیاری از پیشرفت‌های مهم علمی در تاریخ مدرن برای اولین بار در نیچر منتشر شده‌اند:

 پرتو ایکس توسط ویلهلم رونتگن (۱۸۹۶)
 الکترون توسط جوزف جان تامسون (۱۸۹۷)
 نوترون توسط جیمز چادویک (۱۹۳۲)
 شکافت هسته‌ای توسط لیزه مایتنر و اتو فریش (۱۹۳۹)
 ساختار دی‌ان‌ای توسط جیمز واتسون و فرانسیس کریک (۱۹۵۳). این مقاله، که یکی از مهم‌ترین کشف‌های زیست‌شناسی مدرن محسوب می‌شود، به دلیل ماهیت انقلابی خود و تأیید فوری توسط مدیر آزمایشگاه کاوندیش، فرآیند داوری همتا مرسوم امروزی را طی نکرد.
 زمین‌ساخت صفحه‌ای توسط جان تازو ویلسون (۱۹۶۶)
 تپ‌اخترها توسط آنتونی هویش و جاسلین بل (۱۹۶۸)
 سوراخ لایه ازون توسط جو فارمن و همکاران (۱۹۸۵)
 اولین شبیه‌سازی پستاندار (گوسفند دالی) (۱۹۹۷)
 پروژه ژنوم انسان (۲۰۰۱)
 تومای (قدیمی‌ترین نیای احتمالی انسان) توسط تیم میشل برونه (۲۰۰۲)

 جنجال‌ها و انتقادات 

با وجود انتشار ده‌ها هزار مقالهٔ برجسته و کمک به پیشرفت علم، نیچر در طول تاریخ خود دچار برخی اشتباهات قابل توجه شده است.

 رد یا تأخیر مقالات برندهٔ نوبل 

نیچر تاریخی از رد یا تأخیر در پذیرش برخی مقالات مهم که بعداً برندهٔ جایزه نوبل شدند را دارد. در سرمقالهٔ ۱۶ اکتبر ۲۰۰۳، این مجله اذعان کرد که اشتباهاتی در ارزیابی داشته؛ از جمله رد تابش چرنکوف، مزون هیدکی یوکاوا، کار بر روی فتوسنتز، و رد اولیه تابش هاوکینگ.

از جمله این موارد:

 پاول چرنکوف (برندهٔ جایزه نوبل فیزیک ۱۹۵۸) - به گفته مجله، مقالهٔ تابش چرنکوف رد شد.
 هیدکی یوکاوا (برندهٔ جایزه نوبل فیزیک ۱۹۴۹) - بر اساس گزارش‌های تاریخی، پیشنهاد مزون را رد کرد.
 یوهان دایزنهوفر، رابرت هوبر و هارتموت میشل (برندگان جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۸) - طبق اعتراف مجله، مقالات فتوسنتز آن‌ها رد شد.
 انریکو فرمی (برندهٔ جایزه نوبل فیزیک ۱۹۳۸) - مقالهٔ نظریهٔ برهم‌کنش ضعیف را با این توضیح رد کرد که «بیش از حد از واقعیت دور است».

 سرمقاله‌های بحث‌برانگیز 

در ۲۰۱۷، انتشار سرمقاله‌ای که از جی. ماریون سیمز (پزشکی که در قرن ۱۹ آزمایش‌های جراحی روی زنان برده بدون بیهوشی انجام داد) دفاع می‌کرد، واکنش‌های منفی دریافت کرد.

 بازپس‌گیری‌ها و رسوایی‌ها 

حافظه آب (۱۹۸۸): مقالهٔ ژاک بنونیست پس از بازآزمایی توسط تیم نیچر (شامل جیمز رندی) پس گرفته شد.

رسوایی شون (۲۰۰۳): پنج مقالهٔ تقلبی یان هندریک شون درباره نیمه‌رسانا پس گرفته شد.

بازپس‌گیری ابررسانایی (۲۰۲۴): مقاله رانگا دیاس درباره ابررسانایی در دمای اتاق پس از جعل داده‌ها پس گرفته شد.

بازپس‌گیری سلول‌های بنیادی (۲۰۲۴): مقاله ۲۰۰۲ درباره سلول‌های مزانشیمی پس از ۲۲ سال به دلیل دستکاری شکل‌ها پس گرفته شد.

 تأثیر بر فرهنگ علمی و نقدها 

 فرهنگ «انتشار یا نابودی» 
اعتبار بسیار بالای نیچر و رقیب آن ساینس، به ایجاد فرهنگ آکادمیک ناسالمی موسوم به «انتشار یا نابودی» دامن زده است. در این فرهنگ، موفقیت، ارتقای شغلی و تأمین بودجهٔ پژوهشی یک محقق، به شدت به توانایی او در انتشار مقاله در این تعداد انگشت‌شمار از مجلات پرمخاطب گره خورده است.

منتقدان استدلال می‌کنند که این مدل باعث ایجاد سوگیری به سمت «تحقیقات پرطرفدار» (Hot Science) می‌شود؛ بدین معنا که مجله، پژوهش‌هایی با نتایج شگفت‌انگیز و جذاب رسانه‌ای را بر مطالعات بنیادی، پژوهش‌های تکراری (Replication studies) یا مقالاتی با نتایج منفی (که از نظر علمی به همان اندازه ارزشمند هستند) ترجیح می‌دهد.

 بحران تکرارپذیری 
این سوگیری به عنوان یکی از عوامل مؤثر در بحران تکرارپذیری در علم شناخته می‌شود. فشاری که برای تولید نتایج مثبت و «داستان‌پسند» برای انتشار در مجله‌ای مانند نیچر وجود دارد، می‌تواند محققان را (چه آگاهانه و چه ناآگاهانه) به سمت نادیده گرفتن نتایج متناقض یا استفاده از روش‌های آماری ضعیف سوق دهد.

 سوگیری جنسیتی در انتشار 
در سال ۲۰۲۴، نیچر داده‌های خود را درباره جنسیت در فرآیند انتشار منتشر کرد. تحقیقات نشان داد که از میان مقالاتی که برای داوری ارسال می‌شوند، نرخ پذیرش برای مقالات با نویسنده مسئول (corresponding author) زن (۴۶٪) از نرخ پذیرش برای مقالات با نویسنده مسئول مرد (۵۵٪) کمتر است. این شکاف حتی پس از کنترل موضوع و حوزهٔ تحقیق نیز باقی مانده است.

 نقد سیاست‌های تنوع و شمول 
در سال ۲۰۲۴، پروفسور آنا کریلوف (شیمی‌دان در دانشگاه جنوبی کالیفرنیا) نامه‌ای سرگشاده منتشر کرد و اعلام کرد که دیگر با گروه انتشاراتی نیچر (NPG) همکاری نخواهد کرد. او اعلام کرد که این انتشارات، مأموریت علمی خود را «به نفع یک برنامهٔ عدالت اجتماعی رها کرده است».

 تأثیر بر سیاست‌های دانشگاهی و استخدام 
انتشار در نیچر برای دانشمندان اهمیت فوق‌العاده‌ای در ارزیابی‌های دانشگاهی دارد و مستقیماً بر بودجه‌های تحقیقاتی، ترفیع شغلی، استخدام و شهرت دانشگاه‌ها تأثیر می‌گذارد.

 تأثیرات و نسخه‌های دیگر 

 موضع‌گیری سیاسی 

نیچر برای ۱۳۱ سال (از ۱۸۶۹ تا ۲۰۰۰) سنت عدم موضع‌گیری سیاسی را حفظ کرد. این سنت در سال ۲۰۰۰ به شکلی جزئی و در سال ۲۰۰۸ به شکلی آشکار شکسته شد، زمانی که مجله رسماً از باراک اوباما برای ریاست‌جمهوری ایالات متحده حمایت کرد.

 نسخهٔ عربی 

در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، نیچر نسخهٔ عربی (Nature Arabic Edition) را راه‌اندازی کرد که به صورت آنلاین و چاپی، منتخبی از مقالات و اخبار علمی را به زبان عربی منتشر می‌کند.

 ادغام اسپرینگر نیچر 

در ژانویه ۲۰۱۵ (دی ۱۳۹۳)، گروه انتشاراتی هولتسبرینک (Holtzbrinck Publishing Group) که مالک وقت نیچر از طریق مکمیلن بود و اسپرینگر ساینس+بیزینس مدیا (Springer Science+Business Media) اعلام ادغام کردند. این ادغام منجر به ایجاد شرکت اسپرینگر نیچر (Springer Nature) شد که نیچر اکنون بخشی از آن است.

 داستان‌های علمی-تخیلی 

از سال ۱۹۹۹، نیچر ستون داستان کوتاه علمی-تخیلی به نام فیوچرز را منتشر می‌کند. در سال ۲۰۰۵، نیچر جایزهٔ انجمن علمی-تخیلی اروپا را به عنوان بهترین ناشر دریافت کرد.

 پادکست 

از سال ۲۰۰۵، هر شمارهٔ نیچر با پادکست Nature Podcast همراه است که نکات برجستهٔ شماره و مصاحبه با نویسندگان را ارائه می‌دهد.

 مجلات پورتفولیوی نیچر 

پورتفولیوی نیچر علاوه بر مجلهٔ اصلی، مجلات تخصصی متعددی را منتشر می‌کند.

 مجلات تخصصی موضوعی 

نیچر نوروساینس - علوم اعصاب

نیچر متریالز - علم مواد

نیچر بیوتکنولوژی - بیوتکنولوژی

نیچر متدز - روش‌های تحقیقاتی

نیچر کمیستری - شیمی

نیچر جنتیکس - ژنتیک

نیچر فیزیکس - فیزیک

 سری مجلات مروری 

سری Nature Reviews شامل مقالات مروری است که خلاصهٔ جامع از یک موضوع را ارائه می‌دهند.

 سری Communications (دسترسی آزاد) 

سری Communications شامل مجلات دسترسی آزاد با داوری همتا است:

 نام مجله  تاریخ تأسیس  موضوع Communications Biology  ۲۰۱۸  زیست‌شناسی Communications Chemistry  ۲۰۱۸  شیمی Communications Physics  ۲۰۱۸  فیزیک و نجوم‌فیزیک Communications Medicine  ۲۰۲۰  پزشکی Communications Earth & Environment  ۲۰۲۰  علوم زمین و علوم محیط‌زیست Communications Materials  ۲۰۲۰  علم مواد

 جستارهای وابسته 

ساینس (مجله)

مجله علمی

داوری همتا

ضریب تأثیر

انتشار یا نابودی

بحران تکرارپذیری

تنوع و شمول در علم

 پانویس 

 منابع 

 پیوند به بیرون 

پادکست نیچر

اسکن‌های رایگان جلدها: ۱–۱۱۲ (۱۸۶۹–۱۹۲۳) در کتابخانهٔ میراث تنوع زیستی

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۶۹ (میلادی) در انگلستان
رده:ژورنال‌های هفتگی
رده:مجله‌های علمی انگلیسی‌زبان
رده:نشریه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۶۹ (میلادی)
رده:نشریه‌های دانشگاهی
رده:نشریه‌های علمی بین‌رشته‌ای
رده:علوم طبیعی
رده:نشریه‌های دانشگاهی پژوهش طبیعت