شبکه چهار

شبکه چهار یکی از شبکه‌های تلویزیونی دولتی کشور ایران است، که در مجموعهٔ سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مدیریت می‌شود. شعار این شبکه، «شبکه چهار، شبکه دانایی» است. همزمان با زادروز پیامبر اسلام و ولادت جعفر صادق، پخش برنامه‌های شبکه چهار با کیفیت HD1080i و فرمت H264 از طریق فرستنده‌های دیجیتال شهر تهران از ۱۹ شهریور ۱۴۰۴ آغاز شد.

 پیشینه 
شبکهٔ چهار سیما، جمعه ۲۴ فروردین ۱۳۷۵ (۱۲ آوریل ۱۹۹۶) با هدف جذب مخاطبان خاص و با شعار شبکهٔ فرهیختگان افتتاح شد.

طرح تأسیس شبکهٔ چهار سیمای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۴ خورشیدی با هدف جذب مخاطبان خاص و با شعار شبکهٔ فرهیختگان و نخبگان به تصویب رسید. تولید و پخش برنامه‌های تلویزیونی در حوزه‌های علمی، فرهنگی، هنری و دینی با پشتوانه تحلیلی غنی‌تر از اهداف اصلی تأسیس این شبکه است و اینکه شبکه بتواند بستری برای مشارکت نخبگان، فرهیختگان و اندیشمندان جامعه در برنامه‌های کلان و خرد نظام جمهوری اسلامی ایران، بیان نظرات و آرا و نقد سازی مسائلی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و تعاملی افکار و اندیشه‌های گوناگون در جهت ارتقاء سطح اندیشه‌ورزی باشد. شبکهٔ چهار سیما با مدیریت دکتر معینی پور، در پنج گروه تخصصی برنامه سازی ادب و هنر، فرهنگ و اندیشه، دانش، اجتماعی و سیاسی در زمینه‌های علمی، فرهنگی، هنری، سیاسی و اجتماعی فعالیت می‌کند.

 گستره پخش 
برنامه‌های این شبکه در بیشتر مناطق ایران از طریق فرستنده‌ها آنالوگ و دیجیتال زمینی روی باند UHF قابل دریافت است. همچنین برنامه‌ها این شبکه از طریق ماهواره اینتل‌ست ۳۹ و بدر ۵ در ایران، آسیا، اروپا و آفریقا پخش می‌شود.Intelsat 902 (62 E) تماشای زنده شبکهٔ چهار از طریق پایگاه اینترنتی سازمان صدا و سیما نیز میسر است. همچنین می‌توان نسخه متنی برخی از برنامه‌های این شبکه را از پایگاه اینترنتی آن دریافت کرد. دریافت این شبکه مانند سایر شبکه‌های تلویزیونی وابسته به صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران رایگان است.

پخش برنامه‌های شبکهٔ چهار از سال ۱۳۹۳، ۲۴ساعته شد.

 گروه‌های برنامه‌ساز 
شبکهٔ چهار از پنج گروه برنامه‌ساز تشکیل شده‌است. این گروه‌ها عبارتند از گروه دانش، گروه اجتماعی، گروه فرهنگ و اندیشه، گروه سیاسی و گروه ادب و هنر. این شبکه دارای یک واحد تأمین برنامه نیز می‌باشد که تهیه برنامه‌هایی نظیر چهارسوی علم که به پخش مستندهای خارجی می‌پردازد و سریال‌های خارجی چون دوران کهن را بر عهده دارد. همچنین هر روز یک بخش خبری تهیه شده در خبرگزاری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران از شبکهٔ چهار پخش می‌شود. اخبار علمی و فرهنگی در ساعت ۲۰ و به مدت بیست دقیقه از این شبکه پخش می‌شود.

 گروه ادب و هنر 
گروه فیلم و نمایش به تهیه برنامه‌های تخصصی در حوزه سینما و تئاتر می‌پردازد. تهیه تله‌تئاتر بر اساس نمایش‌نامه‌های مشهور ایران و جهان از دیگر تولیدات گروه فیلم و نمایش است. برنامه‌هایی چون مجله تئاتر از محصولات این گروه به‌شمار می‌روند. هم‌اکنون رضا صالحی مدیر این گروه است. 

 گروه علم و فناوری 
این گروه در سال۱۴۰۲ به نام «علم و فناوری» تغییر نام داده و تولید برنامه‌هایی با محوریت دانش و راستای ترویج علم و بازنمایی پیشرفت به آن واگذار شده‌است. پایان‌نامه، مدار بسته، آسمان شب، طلوع، پنگان، چرخ و پایان ناباروری از جمله این برنامه‌ها هستند. مدیریت این گروه از سال ۱۴۰۲ با سید فرشاد عریضی بوده و پیش از او، ندا سپانلو این مسؤولیت را برعهده داشت. این گروه پیش از به نام «گروه دانش» فعالیت می‌کرده است.

 گروه سیاسی 
تهیهٔ برنامه در حوزه مسائل سیاسی ایران و جهان و همچنین علوم سیاسی به این گروه محول شده‌است. سپهر سیاست و عصر اندیشه از جمله این برنامه‌ها است. از اسفند۱۴۰۱ این گروه از ساختار شبکه۴ حذف شد.

 گروه اجتماعی 
این گروه با هدف تولید برنامه با رویکرد تحلیل مسائل روز فرهنگی و اجتماعی در سال ۱۳۸۳ تأسیس شد. برنامه‌هایی همانند اردیبهشت، انسان نمای بسته، دلنوازان، تا خوشبختی راهی نیست و زندگی روی پرده از جمله تولیدات گروه فرهنگی و اجتماعی است. این گروه در ارتباط نزدیک با کارشناسان، مسائل اجتماعی را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. در ساختار جدید شبکه۴ این گروه حذف شد. 

 گروه فرهنگ و اندیشه 
تولید برنامه‌های دینی با رویکرد تحلیلی در دستور کار این گروه قرار دارد. برنامه گفتگو محور حکمت الهی در حوزه فلسفه اسلامی از جمله این برنامه‌هاست که استاد دینانی مهمان این برنامه است. این برنامه هر جمعه ساعت ۷ بعدازظهر است. هزار و یک شب هم از برنامه‌های زنده این گروه است. از سایر برنامه‌های این گروه می‌توان به برنامه کتاب‌نامه اشاره کرد؛ تنها برنامهٔ معرفی کتاب و اخبار این حوزه که هر روز در چهار نوبت از این شبکه پخش می‌شود.

 پیام‌نما 
پخش پیام‌نما (تله‌تکست) شبکهٔ چهار از سال ۱۳۸۶ و پس از مدتی وقفه مجدداً از سال ۱۳۹۱ آغاز شد. این گروه، محتوای پیام‌نمای شبکه را تولید می‌کرد و با رویکردی جدید از طریق باشگاه هم اندیشان با مخاطبان خود در ارتباط بود. پخش پیام نما پس از ۳ سال در اواسط سال ۱۳۹۴ متوقف شد.

 واحد تأمین برنامه 
تأمین برنامه شبکه از جمله گروه‌های چند بعدی می‌باشد و وظایف ترسیم شده در این مجموعه، شامل بخش‌های متعدد و متنوعی است که هر کدام دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی می‌باشد که می‌توان به تأمین برنامه‌های خارجی به زبان اصلی مانند چهارسوی علم اشاره کرد. سینما سینما و سینما چهار نیز، از تولیدات دیگر این واحد است.

عملکرد ضعیف و ناتوانی در جذب مخاطب

شبکهٔ چهار سیما یکی از کم‌بیننده ترین شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است. این شبکه بااینکه جزو ۴ شبکهٔ قدیمی و اولیه این سازمان محسوب می‌شود، اما به‌شدّت در جذب مخاطبان دارای مشکل است؛ این شبکه به دلیل تولید برنامه‌های سنتی و بدون جذابیت، توانایی‌ای در جذب مخاطب ندارد. ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی، این شبکه و برنامه‌های آن را به اصطلاح «مزخرف» توصیف می‌کنند و آن‌را به سوژه‌ای برای خنده و تمسخر تبدیل می‌کنند.
 برنامه‌ها 

 سرزمین شعر
 چاووش (برنامه تلویزیونی)
 برسد به دست فردا
 چهار سوی علم
 زندگی پس از زندگی (برنامه تلویزیونی)
 دادیار (برنامه تلویزیونی)
 آسمان شب
 اردی‌بهشت (برنامه تلویزیونی)
 ایرانگرد
 پنگان
 جویندگان کسوف
 چرخ (برنامه تلویزیونی)
 چشم شب روشن
 دو قدم مانده به صبح
 زاویه (برنامه تلویزیونی)
 سینما اقتباس
 سینما ۴
 طنزپیشگان
 کتابنامه
 مجله تئاتر
 معرفت (برنامه تلویزیونی)
 نسبت طلایی (برنامه تلویزیونی)
 هزار و یک شب
 یک فیلم یک تجربه
 شمیم وحی
 بهاران (برنامه تلویزیونی)
 شب‌های هنر
 قرار (برنامه تلویزیونی)
 مصیر (برنامه تلویزیونی)
 کتاب ۴
 مدرسه تلویزیونی ایران
 پایان‌نامه (برنامهٔ تلویزیونی)
 پخش سریال‌های خارجی 
 سال تولید نام ژانر کشور۱۹۷۷بادبان‌های برافراشتهماجراجوییرومانی۱۹۷۸در برابر بادتاریخیاسترالیا۱۹۸۱زیردریاییجنگیآلمان غربی۲۰۰۲–۱۹۸۱از سرزمین شمالیخانوادگیژاپن۱۹۹۲–۱۹۸۴خانم مارپلجناییانگلیس۱۹۹۰–۱۹۸۹معماجناییانگلیس۲۰۱۳–۱۹۸۹پوآروجناییانگلیس۱۹۹۸خانواده رابینسونخانوادگیزلاندنو۱۹۹۸کنت مونت کریستوماجراجوییایتالیافرانسه۲۰۰۴–۲۰۰۳فرانک ریواپلیسیفرانسه۲۰۰۵به سوی انتهای زمینداستانیانگلیسخانه ای در بادداستانیانگلیس، آمریکا۲۰۰۷الیور توئیستداستانیانگلیسجنایات و مکافاتداستانیروسیه۲۰۱۱–۲۰۰۷دوران کهنعلمی-تخیلیانگلیس۲۰۰۸دوریت کوچکدرامرازآلودعاشقانهانگلیس۲۰۰۹–۲۰۰۸رابینسون کروزوماجراجوییانگلیس۲۰۱۱–۲۰۰۹ابری بالای کوهتاریخیژاپن۲۰۱۷–۲۰۱۰شرلوکجناییانگلیس۲۰۱۹–۲۰۱۰کارآگاه لوتردرامدلهره‌آور روان‌شناختیانگلیس۲۰۱۱معمای پالرمودرامایتالیاسایه روشنجناییانگلیس۲۰۱۲مردان سایهدرام سیاسیفرانسه۲۰۱۸–۲۰۱۳خانه پوشالیدرام سیاسیآمریکا۲۰۱۴در دشت‌های فلاندرزجنگیبلژیکخاک و نمکملودرام سیاسیلبنان۲۰۱۶–۲۰۱۴ابلیسجنایینروژ۲۰۱۵برف و خاکسترجنگیروسیه۲۰۱۷–۲۰۱۵باغ‌وحشدرامهیجانیآمریکا۲۰۲۲–۲۰۱۵آخرین پادشاهیتاریخیاکشنانگلیس۲۰۱۶وقتی آب‌بندها می‌شکننددرامبلژیکهلند۲۰۱۷–۲۰۱۶تشکیلات زیرزمینیدرام تاریخیآمریکا۲۰۱۸–۲۰۱۷تحت نظردرامدلهره‌آورآلمان۲۰۱۹–۲۰۱۷به من اعتماد کندرام پزشکیانگلیس۲۰۱۸بانوی سفیدپوشدلهره‌آور روان‌شناختیانگلیسآغازعلمی‌تخیلیآمریکادشمن ناشناختهدلهره‌آور سیاسیمکزیک۲۰۱۹–۲۰۱۸مکانیسمدرام سیاسیبرزیل۲۰۱۹–۲۰۱۸بینوایانتراژدیانگلیس۲۰۲۱–۲۰۱۸گمشده در فضاعلمی-تخیلیآمریکا۲۰۲۳–۲۰۱۸جانشینیکمدی سیاهآمریکا۲۰۱۹بلندترین صدادرامآمریکاهاتون گاردندرامجرمانگلیساثبات بی‌گناهیجناییآمریکارئیس‌جمهور موقتسیاسیکره جنوبی۲۰۲۱–۲۰۱۹هانااکشنآمریکا۲۰۲۰دفاع از جیکوبجناییآمریکاتحقیقات پلیسجرمدانمارکجیرجیرک‌های پاییزیجناییچین۲۰۲۰-اکنونخانم اسکارلت و دوکدرامجرمآمریکاانگلیس۲۰۲۰-اکنونشیاطینهیجان‌انگیز مالیانگلیس۲۰۲۰-اکنونکبرادرام سیاسیانگلیس۲۰۲۱رمز میلیون دلاریدرامجرمهیجان‌انگیزآلمان۲۰۲۱قاتل غیر محتملجرمسوئد ۲۰۲۱راه‌آهن زیرزمینیتاریخیآمریکا۲۰۲۱-اکنوندالگلیشدرامجرمانگلیس۲۰۲۱-اکنونسرزمین خونیندرامجرممعماییانگلیس۲۰۲۱-اکنونپزشک مرگجناییآمریکا۲۰۲۲چراغ گاز دلهره‌آور سیاسیآمریکا۲۰۲۲-اکنونجداسازیعلمی-تخیلیآمریکا

 مدیران 
 مجتبی مشیری (۱۳۷۴–۱۳۷۶)
 محمدرضا جعفری جلوه (۱۳۷۶–۱۳۷۷)
 رضا پورحسین (۱۳۷۷–۱۳۷۹)
 سید حمید طالب‌زاده (۱۳۷۹–۱۳۸۲)
 رضا پورحسین (۱۳۸۲)
 حسین کرمی (۱۳۸۲–۱۳۸۵)
 رضا پورحسین (۱۳۸۵–۱۳۸۸)
 تقی رستم‌وندی (۱۳۸۸–۱۳۹۴)
 غلامرضا غلامی (۱۳۹۴–۱۳۹۵)
 حسن ملکی (۱۳۹۵)
 رضا پورحسین (۱۳۹۵–۱۳۹۶)
 مسعود معینی‌پور (۱۳۹۶–۱۴۰۱)
 حسین شاهمرادی (۱۴۰۱–تاکنون)

 جستارهای وابسته 
 فهرست شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
 فهرست شبکه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان

 منابع 

رده:ایستگاه‌های تلویزیونی در ایران
رده:ایستگاه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۷۵ در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۴ (میلادی) در ایران
رده:سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
رده:شبکه‌ها و ایستگاه‌های تلویزیونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:شبکه‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران
رده:مقاله‌های خرد ایستگاه تلویزیونی
رده:مقاله‌های خرد رسانه ایران