ارغنون (کتاب)

ارگانون (به انگلیسی: The Organon، به یونانی: όργανον به معنای «ابزار و وسیله») نامی است که شاگردان ارسطو بر شش رساله از تألیفات او در دانش منطق نهادند.

گردآوری این رساله‌ها بدینگونه، در زمان امپراتوری روم شرقی انجامید.
این شش رساله چنین‌اند:
 «مقولات» یا «قاطیغوریاس» (لاتین: Categoriae، از اصل یونانی: Κατηγορίαι، Katēgoriai) در آن ارسطو همه‌ی آنچه را که پدید دارد به ده دسته تقسیم میکند؛ که آن را مقولات عشره خوانند.اساس الاقتباس چ دانشگاه ص ۳۴
 «تعبیرات» یا «عبارت» یا «قضایا» یا «باری ارمینیاس» (لاتین: De Interpretatione، از اصل یونانی: Περὶ Ἑρμηνείας، Peri Hermeneias)
 «قیاس» یا «تحلیل القیاس» یا «آنالوطیقای اول» (لاتین: Analytica Priora)
 «برهان» یا «آنالوطیقای دوم» (لاتین: Analytica Posteriora)
 «جدل» یا «طوبیقا» (لاتین: Topica)
 «مغالطه» یا «سوفسطیقا» (لاتین: De sophisticis elenchis)

پس‌تر، برخی از شارحان ارسطو دو کتاب دیگر او را نیز بر آن افزودند:
 «خطابه» یا «ریطوریقا» (لاتین: Ars Rhetorica از اصل یونانی: Τέχνης Ρητορικής، Technēs Rhtorikēs)
 «شعر» یا «بوطیقا» (لاتین: Poetica از اصل یونانی: Περὶ ποιητικῆς)

«ایساغوجی»Isagoge رساله دیگری است که با اقتباس از دو رساله برهان و جدل در جایگاه مدخلی برای منطق ارسطو درنگریسته شد.منطق(۱)؛ احد فرامرزقراملکی؛ انتشارات دانشگاه پیام نور
ارغنون از چند رساله برآمده، که نامهای آن در مأخذ اسلامی در بالا یاد شد و یکی در تحلیل که آن دو رساله درباره‌ی قیاس و برهان است. یکی در جدل، یکی در سفسطه و مغالطه. نامهای رساله‌های یادگشته در یونانی کمابیش به‌مانند نامهای بالاست و واژه و نام قاطیغوریاس در منابع یونانی «کاتگوریای» است که دارای همان مقولات عشر یعنی مقوله جوهر و ۹ مقوله عرض است.

 ترجمه‌ی فارسی 
انتشار برگردان فارسی این کتاب بر پایه‌ی متن یونانی آن در سال ‍۱۳۷۸ بدست میرشمس‌الدین ادیب سلطانی با عنوان «منطق ارسطو (ارگانون)» انجامید.

عنوان رساله‌های فارسی کتاب در این برگردان بدینگونه است:
 م‍ق‍ول‍ه‌ه‍ا
 در پ‍ی‍رام‍ون گ‍زارش
 آن‍اک‍اوی‍ک ن‍خ‍س‍ت
 آن‍اک‍اوی‍ک دوم
 ج‍ای‍گ‍اهه‍ای ب‍ح‍ث
 در پ‍ی‍رام‍ون اب‍طالهای س‍وف‍ی‍س‍ت‍ی.

 منابع 

رده:آثار ارسطو
رده:ادبیات علوم شناختی
رده:ادبیات منطقی
رده:تاریخ منطق
رده:تجرید
رده:شاخه‌های فلسفه
رده:شناخت
رده:منطق ارسطویی
رده:منطق ریاضی
منطق
رده:فلسفه ارسطو