وار

روستای وار، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان خوی استان آذربایجان غربی ایران.

در بخش مکان‌های تاریخی روستای وار (شهرستان خوی، آذربایجان غربی)، چند نقطه شاخص وجود دارد که هویت تاریخی و فرهنگی روستا را مشخص می‌کنند. این مکان‌ها ترکیبی از آثار باستانی، مذهبی و نشانه‌های معماری اواخر قاجار هستند. شرح دقیق‌ترشان به این صورت است:

 ۱. بقایای قلعهٔ باستانی «قالا‌باشی» 

 موقعیت: شرق روستای وار، در مسیر قدیمی بین وار و «قورسوی پایین».
 ویژگی‌ها: در این محل سنگ‌های بزرگِ تراشیده و قطعات بازالت دیده می‌شود. بررسی‌های میدانی محلی نشان داده قطعات سفال اسلامی قرون میانه (حدود سده‌های ۶ تا ۸ هجری) در منطقه پراکنده‌اند.
 کارکرد تاریخی: احتمالاً به‌عنوان یک پادگان یا پایگاه نظامی کوچک در مسیر ارتباطی بین خوی و ترکیه مورد استفاده بوده است.
 وضعیت فعلی: آثار سطحی باقی مانده و در طول دهه‌های اخیر سنگ‌های محل برای ساخت خانه‌ها و دیوارهای روستا برداشت شده‌اند.

 ۲. گورستان ارمنی‌ها (قبرستان ارمنی وار) 

 موقعیت: شمال‌شرقی روستا، در بخش بالادست زمین‌های زراعی.
 قدمت: اواخر قرن نوزدهم میلادی (دوران پایانی قاجار).
 ویژگی‌ها: سنگ‌قبرهایی با نوشته‌های ارمنی که نام‌های خانوادگی مسیحی و صلیب‌های حجاری‌شده دارند.
 اهمیت تاریخی: نشان‌دهنده سکونت کوتاه‌مدت اقلیت ارمنی در وار و مناطق پیرامون در دوران پس از جنگ‌های ایران و عثمانی است.
 وضعیت فعلی: بخش عمده‌ای از سنگ‌قبرها فروپاشیده یا برای دیوارچینی استفاده شده، اما بقایای چند قبر با طرح صلیب هنوز قابل مشاهده است.

 ۳. آب‌انبار و چشمهٔ ورودی روستا 

 موقعیت: در بخش جنوبی ورودی وار، نزدیک جاده به خوی.
 ویژگی‌ها: چشمه طبیعی با دبی دائمی، پیرامون آن سنگ‌کاری قدیمی وجود دارد که به دوران قاجار نسبت داده می‌شود.
 کارکرد تاریخی: منبع تأمین آب شرب وار تا دهه ۱۳۴۰ و نقطهٔ تجمع کاروان‌ها و دامداران.

۵. آثار خانه‌های خشتی قاجاری در بافت مرکزی

 ویژگی‌ها: باقی‌ماندهٔ چند خانه قدیمی با دیوارهای ضخیم خشتی، سردرهای نیم‌دایره و طاق‌های کوتاه، به خصوص در محدوده‌ی مرکزی روستا.
 اهمیت: نشان‌دهنده الگوی سکونت روستایی دوران قاجار و سازه‌های خانوادگی اولیه است.

 ۵. حسینیهٔ قدیم وار (کلیسای تغییر‌یافتهٔ ارمنی) 

 موقعیت: در بافت مرکزی قدیم روستا، نزدیک محل فعلی مسجد صاحب الزمان (عج)
 قدمت تقریبی: اواخر قرن ۱۹ میلادی (حدود سال‌های ۱۲۵۰–۱۲۷۰ هجری شمسی / اواخر قاجار).
 پیشینهٔ مذهبی: طبق گفتهٔ اهالی و تطبیق با حضور کوتاه‌مدت ارمنی‌ها در وار و گورستان ارمنی شمال‌شرق روستا، این بنا در اصل یک کلیسای سنگی کوچک بوده است که پس از مهاجرت یا کوچ ارمنی‌ها، به مرور زمان متروکه شده و در اوایل انقلاب  توسط اهالی مسلمان بازسازی و به حسینیه تبدیل شده است.
 ویژگی‌های معماری باقی‌مانده:
 دیوارهای ضخیم از سنگ لاشه و ملات آهک در پایه‌ها به‌وضوح از سبک کلیسایی الهام گرفته‌اند.
 طاق نیم‌دایرهٔ شرقی که به‌صورت ناهنجار بسته شده، احتمالاً همان محراب اصلی کلیسا (apse) بوده است.
 در بخش شمالی فضایی شبیه ورودی صلیبی‌شکل وجود دارد که در بازسازی‌های بعدی پوشانده شده.
 اهالی می‌گویند در دههٔ ۱۳۳۰ هنوز نقش یک صلیب سنگی کوچک در سنگ بالای در ورودی دیده می‌شد، که بعدها زیر اندود گچ و خاک پنهان شده است.
 وضعیت فعلی: ساختمان امروزه به‌عنوان حسینیهٔ مرکزی روستا مورد استفاده قرار می‌گیرد، سقف آن با تیرچوبی بازسازی شده و نمای بیرونی با آجر نوسازی شده است، اما ساختار پایه‌ای همچنان همان بنای قدیم است.
 اهمیت تاریخی: این بنا یکی از معدود شواهد هم‌زیستی و گذار فرهنگی بین اقلیت‌های مسیحی و مسلمان در ناحیهٔ خوی است و نشان‌دهندهٔ تغییر تدریجی کاربری مذهبی در روستاهای مرزی در سدهٔ اخیر محسوب می‌شود

 جمعیت 
این روستا دربخش مرکزی شهرستان خوی قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت ۴۸۰۸ نفر (۱۱۰۰ خانوار)
بوده‌است.درگاه ملی آمار ایران

 محل سکونت موقت ارامنه مهاجر 
این روستا محل سکونت موقت ارامنه که در ترکیه عثمانی در اثر واقعه کشتار حمیدیه مورد تعقیب و ستم قرار گرفته بودند شده است. ولی در اثر بروز کشتار ارامنه از ایل شکاک، و درخواست ایل مزبور از دولت مرکزی برای رسیدگی و عدم اعتنای دولت قاجار، نهایتا در سال ۱۸۹۷ میلادی برابر ۱۲۷۶ خورشیدی، ارامنه ساکن روستا مورد کشتار ایل شکاک قرار گرفتند.  

 آرامستان ارامنه وار 
محل دفن ارامنه روستای وار در جنوب شرقی روستا می باشد.

 منابع 

رده:روستاهای شهرستان خوی
رده:آرامستان‌های ارمنیان
رده:گورستان‌های ارامنه در ایران