باباشاه اصفهانی

باباشاه اصفهانی معروف به باباشاه عراقی، ملقب به رئیس‌الرؤسامیرزای سنگلاخ، تذکره‌الخطاطین، تبریز، ۱۲۹۵ق، ص۱۸۷–۱۸۸. معاصر شاه عباس صفوی و از معروفترین خوشنویسان سده دهم بوده و تا آن زمان کسی به درجهٔ او نرسیده بوده‌است. از زمان سلطنت شاه طهماسب تا دوره شاه عباس کبیر در عراق و خراسان در کتابت نستعلیق استاد مسلم شناخته شده‌است.دائرةالمعارف. مؤلف: پرویز اسدی زاده. نشر:اشرفی. چاپ پنجم

 زندگی 
برخی او را از مردم کوهپایه اصفهان دانسته‌اند که در اصفهان نشو و نما یافته.محمد اوحدی بلیانی، عرفات‌العاشقین، نسخه عکسی مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ص۲۱۵. باباشاه در اصفهان به انزوا می‌گذرانید و جز با اهل حال با کسی تکلم نمی‌کرد مگر به حسب ضرورت و از روی کدورت. او مردی موحد و سالکی مجرد، طالب کمالات و صاحب حالات بود.رضا قلی‌خان هدایت
به سبب اخلاق درویشانه از نزدیکی با سلاطین و امرا پرهیز می‌کرد و روزگار را در گوشه نشینی به کتابت می‌گذرانید. اجرت هر هزار سطر کتابت او، گویا سه تومان بوده‌است.امین احمد رازی ج ۲، ص ۴۳۰ باباشاه را شاگرد سید احمد مشهدی دانسته‌اند.فضاپلی بعضی از تذکره‌ها نیز او را شاگرد میرعلی هروی (متوفی ۹۵۲) دانسته‌اند، ولی با ملاحظه سال وفات و عمر کوتاه او این ادعا از نظر تاریخی درست به نظر نمی‌آید.بیانی، ص ۸۵–۸۶

باباشاه در جوانی به سال ۹۹۶ در مسافرتی که به عراق داشته در بغداد کشته شده‌است.دکتر بیانیمنشی قمی، ص ۱۱۹ و همان‌جا دفن گردید. اما به روایتی دیگر در سال ۱۰۱۰ق زنده بوده‌است.دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، محمدحسن سمسار، ج۱۰، ص۴۲۴۹.

 خوشنویسی 
بندانگشتی| صفحه‌ای از «جنگ اشعار» به خط باباشاه اصفهانی. کتابخانهٔ ملی ملک.
باباشاه در عصر خود از مشهورترین خطاطان بوده‌است و خطش را به «عذوبت» و پختگی و لطافت ستوده‌اندامین احمد رازی، ج ۲، ص ۴۳۰ و نوشته‌های او را «به قیمت اعلی» می‌خریدند.اسکندرمنشی، ج ۱، ص ۱۷۱ بسیاری معتقدند که باباشاه پس از میرعماد بهترین نستعلیق است.

در دوران خودش در خط نستعلیق سرآمد بوده‌است.خلاصه‌الاشعار و و زبده‌الافکار (بخش کاشان)، میر تقی‌الدین کاشانی، به کوشش عبدالعلی برومند و محمدحسین نصیری کهنمویی، میراث مکتوب، 1384، تهران، ص321. رساله منثور «آداب‌المشق» که دربارهٔ خوشنویسی است و برخی آن را به میرعماد منسوب کرده‌اند اثر اوست و نسخه اصل آن در کتابخانه دانشگاه پنجاب لاهور نگهداری می‌شود.

 شعر 
باباشاه شعر نیز می‌سروده و تقی اوحدی نوشته‌است که «حالی» تخلص می‌کرده‌است.بیانی، ص ۸۶ نمونه‌هایی از اشعار او در برخی از تذکره‌ها آمده‌است.دانشنامه جهان اسلام، منوچهر قدسی، ج۱، ص۲۵.

این بیت از اوست:

این رباعی از او است:خلاصه‌الاشعار و زبده‌الافکار (بخش کاشان)، همان، ص۳۲۴، به نقل از آینه پژوهش، رسول جعفریان، بهمن و اسفند 87، ش۱۱۴.

 آثار 
منظومه‌ای در آداب خوشنویسی بدو نسبت داده‌اند. رساله آداب المشق نیز که به خطا به میرعماد (متوفی ۱۰۲۴) نسبت داده شده از باباشاه اصفهانی است.ایرانی، ص ۱۴۰۱۴۱ این رساله را محمد شفیع براساس نسخه محفوظ در کتابخانه دانشگاه پنجاب چاپ کرده‌استبیانی، ص ۸۷–۸۸

آثار او بین سال‌های ۹۷۷ و ۹۹۴ ه‍.ق دیده شده که بیشتر به قلم کتابت و همگی در نهایت قدرت و شیوایی است. از باباشاه، که به «کتابت» بیش از «قطعه نویسی» گرایش داشت، چند قطعه در کتابخانه‌های ترکیه هست، و نسخه‌های متعددی از آثار ادبی فارسی را که به خطّ اوست در برخی از کتابخانه‌ها می‌توان یافت.دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، همان.

 پانویس 

 منابع 
 فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش. ص ۴۹۲–۴۹۴
 دانشنامه جهان اسلام، منوچهر قدسی، ج۱، ص۲۵.
 بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. تهران ۱۳۶۳ش
 فرهنگ دهخدا به نقل از ریاض‌العارفین تألیف رضاقلی‌خان هدایت معروف به ل‍له‌باشی ص ۴۴
 اسکندر منشی، تاریخ عالم‌آرای عباسی، تهران ۱۳۵۰ ش
 امین احمد رازی، هفت اقلیم، چاپ جواد فاضل، تهران بی‌تا.
 عبدالمحمد ایرانی، کتاب پیدایش خط و خطاطان، مصر ۱۳۰۶ ش
 عبدالرسول خیامپور، فرهنگ سخنوران، تبریز ۱۳۴۰ ش، ص ۱۵۰
 هدایت‌الله سپهر، تذکرهٔ خوشنویسان، تهران، بی‌تا. ص ۸۷
 احمد بن حسین منشی قمی، گلستان هنر، چاپ احمد سهیلی خوانساری، تهران ۱۳۶۶ ش.
 دائرةالمعارف. مؤلف: پرویز اسدی زاده. نشر:اشرفی. چاپ پنجم

 پیوند به بیرون 

نمونه خط باباشاه اصفهانی

رده:افراد سلسله صفوی
رده:اهالی اصفهان
رده:اهالی ایران در سده ۱۶ (میلادی)
رده:اهالی ایران صفوی در سده ۱۶ (میلادی)
رده:خوشنویسان اهل اصفهان
رده:خوشنویسان اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۵۸۸ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۹۹۶ (قمری)
رده:زادگان دهه ۱۵۰۰ (میلادی)
رده:هنرمندان اهل اصفهان