حمزة بن علی

حمزة بن علی (۹۸۵–۱۰۴۱ میلادی)، رهبر و واعظ ایرانی پیرو مذهب اسماعیلی از شاخهٔ دروزیه در سده ۱۱ میلادی بود. او در زوزن در خراسان که در آن زمان قلمرو ایران سامانی بود، زاده شد. حمزة بن علی را بنیان‌گذار شاخهٔ دروزیه اسلام می‌دانند. او پس از بیست سال زندگی در خراسان، به مصر هجرت کرد و در قاهره مورد استقبال حاکم بأمرالله، خلیفهٔ فاطمی قرار گرفت. پس از اعدام محمد بن اسماعیل درازی، حمزه مهم‌ترین واعظ اسماعیلی در مصر بود.

طبق نظر حمزه، حاکم تجلی خداوند بود. با وجود مخالفت روحانیون رسمی اسماعیلی، حمزه اصرار داشت و ظاهراً حاکم خودش هم او را تحمل می‌کرد یا حتی حمایت می‌نمود و او در مصر و شام سلسله‌ای موازی از مبلغین راه‌اندازی کرد. پس از ناپدید شدن الحاکم — که احتمالاً به قتل رسید — در فوریه سال ۱۰۲۱، حمزه و پیروانش توسط حکومت جدید مورد آزار و شکنجه قرار گرفتند. خود حمزه در نامهٔ خداحافظی‌اش به پیروان، از بازنشستگی‌اش خبر داد و وعده داد که الحاکم به زودی باز خواهد گشت و پایان جهان را رقم خواهد زد. پس از آن حمزه ناپدید شد، هرچند یک منبع هم‌عصر می‌گوید که او به مکه فرار کرد و در آنجا شناسایی و اعدام شد. شاگرد او، بهاءالدین المقتنی، از سال‌های ۱۰۲۷ تا ۱۰۴۲ تلاش‌های تبلیغی حمزه را ادامه داد و به تدوین نهایی عقاید دین دروزی پرداخت.

 سرگذشت 
زندگی حمزة بن علی و نقش دقیق او در شکل‌گیری جنبش دروزی کاملاً روشن نیست، زیرا منابع اصلی دربارهٔ او — مانند مورخ مسیحی معاصر یحیی انطاکی، مورخ مسلمان ابن ظافر، و نامه‌های خود حمزه — اغلب با هم تناقض دارند.
طبق گفتهٔ ابن ظافر، حمزة بن علی در زوزن خراسان به دنیا آمد و در ابتدا تولیدکنندهٔ نمد بود. او به مصر فاطمی مهاجرت کرد و ظاهراً پیش از سال ۱۰۱۷/۱۸ فعالیتی نداشت، اگرچه احتمال دارد که از سال ۱۰۱۳ در قاهره حضور داشته باشد، چون در نامه‌هایش به شرح وقایعی پرداخته که به تعیین عبدالرحیم بن الیاس به عنوان وارث ولیعهد مسلمانان توسط خلیفهٔ فاطمی، حاکم بأمرالله (۹۹۶–۱۰۲۱) مربوط می‌شود.

 پانویس 

 منابع 



رده:اسماعیلیان اهل ایران
رده:اعدام‌شدگان با گردن‌زدن
رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی خراسان
رده:اهالی خلافت فاطمیان در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی زوزن
رده:بنیان‌گذاران مذهب
رده:درگذشتگان ۱۰۲۱ (میلادی)
رده:رهبران فرقه‌های اسلامی
رده:رهبران مذهبی دروزی
رده:زادگان ۹۸۵ (میلادی)
رده:شیعیان
رده:نامه‌نگاران
رده:نویسندگان عربی سده ۱۱ (میلادی)
رده:اسماعیلیان سده ۱۱ (میلادی)