امیرالمؤمنین

امیرالمؤمنیناز دو بخش (امیر) که اسم مبالغه بر وزن (فَعیل) است و از فعل عربی (أمر) به معنای (فَرمان دادن، دستور دادن، حُکم کردن) که در مجموع امیر به معنای (بسیار فرمان‌هنده یا فَرمانرَوا) است و مؤمنین که اسم جمع مؤمن به معنای (ایمان دارنده، باورکننده، باورمند یا معتقد) که در مجموع معنای (باورمندان، ایمان‌دارندگان، باورکنندگان) می‌دهد و در مجموع ترکیب وصفی «أمیرالمؤمِنین» به معنای «فَرمانرَوا یا دَستوردهنده  ایمان‌دارندگان/باوَردارندگان/باوَرمندان/باوَرکنندگان» است. ، عنوانی است که در فقه اسلامی مذاهب مختلف متفاوت است. اهل سنت و جماعت آن را به برخی از چهره‌هایی که رهبری دولت اسلامی را بر عهده گرفتند، می‌دهند و این عنوان در زمان خلافت عمر بن خطاب شناخته شده بود، زمانی که مسلمانان برای اولین بار آن را به او دادند،خضر، عبدالعلیم عبدالرحمن، مسلمانان و نگارش تاریخ، صفحه ۱۵۵ در حالی که شیعیان معتقدند که این عنوان مختص علی بن ابی‌طالب است و نه هیچ کس دیگری، و پیامبر اسلام این عنوان را به او داده است.

 کاربرد لقب 
این لقب با مضمون سیاسی و دینی در منابع اسلامی در بین مسلمانان رواج داشته است. تاریخ پژوهان متفق‌القولند هنگامی که شخص خلیفه به‌طور خاص مورد خطاب قرار می‌گرفت از لقب «امیرالمؤمنین» استفاده می‌گردید. امیرالمؤمنین در لغت به معنی «امیر و فرمانده مؤمنان» است. شیعیان معتقدند این لقب پس از مرگ محمد برای علی به کار می‌رفته است ولی اهل سنت عقیده دارد بعد از درگذشت محمد، عمر اولین خلیفه‌ای بود که لقب امیرالمؤمنین را برای خود به کار برد. به نوشته تاریخ پژوهان این لقب را نخستین بار توسط عمر به کار گرفته شد.

به نوشته ابن خلدون، عبدالله ابن جحش اولین کسی بود که به عمر این لقب را داد، برخی دیگر عمرو عاص و عده‌ای نیز مغیرة بن شعبه را اولین کسانی می‌داند که به عمر این لقب را دادند؛ هرچند عبدالله ابن جحش قبل از خلافت عمر درگذشته و نمی‌توانسته اعطاکننده این لقب باشد.

 دیدگاه اهل سنت 
جایگزین=|وسط|بندانگشتی|لقب «امیرالمؤمنین» بر روی دینار یوسف بن تاشفین حک شده.
مسلمانان اهل سنت این لقب را به همه خلفای راشدین می‌دهند: ابوبکر، عمر، عثمان، علی، حسن بن علی و دیگر خلیفه‌های مسلمانان از جمله اموی و عباسی استفاده کردند.خلافت (۱) ، دانشنامه اسلام منبع به‌کار رفته:(بلاذری، 1417، ج 10، ص 321). تاریخ بازبینی ۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۵. لقب «امیرالمؤمنین» در زمان خلافت عمر بن خطاب ظاهر شد. عمر بن خطاب اولین کسی بود که «امیرالمؤمنین» نامیده شد، زیرا روایات اشاره می‌کنند که ابوبکر صدیق «خلیفه رسول‌اللّٰه» نامیده می‌شد. هنگامی که او درگذشت و عمر بن خطاب جانشین او شد، عمر گفت:  

مغیرة بن شعبه به عمر گفت: 

 و عمر گفت: 

 دیدگاه شیعیان 
بندانگشتی|حرم علی ابن ابی‌طالب سال ۲۰۲۱
شیعیان دوازده‌امامی لقب و عنوان امیرالمؤمنین را منحصر به علی بن ابی‌طالب امام اول شیعیان می‌دانند و نه تنها استعمال این لقب را برای خلفای راشدین و غیر راشدین جایز نمی‌دانند که حتی آن را از خصایص علی بن ابی طالب دانسته و به کاربردن این لقب را برای سایر امامان خود هم جایز نمی‌دانند (مگر در حال تقیه که به کار بردن این لقب برای غیر از علی بن ابی‌طالب هم گاهی به کار رفته است). دلیل شیعیان بر این امر این است که می‌گویند محمد این لقب را برای علی به کار برده و دیگران را از نامگذاری بدان نهی کرده است. اما شیعیان اسماعیلیه آن لقب را برای خلفای فاطمی نیز استفاده می‌کنند و زیدیه آن را برای هر امامی علوی که امامتش را با جنگ بنیان نهاده استفاده می‌کنند.Gibb, H.A.R.. " Amīr al-Muʾminīn." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill Online , 2012. شیعیان دوازده‌امامی استدلالشان باتوجه به حدیثی از محمد است.دائرةالمعارف تشیع، جلد۲؛ المعارف و المعاریف، ج۱؛ بحارالانوار، مجلسی، ج۳۷، ص۳۳۹، باب ۵۴، حدیث۸۴. متن حدیث چنین است: عبدالله بن عباس می‌گوید: «روزی با رسول خدا در یکی از کوچه‌های مدینه می‌رفتیم که علی ابن ابی طالب از راه رسید و به رسول خدا این گونه سلام کرد: «السلام علیک یا رسول‌الله و رحمه الله و برکاته (سلام بر تو ای رسول خدا، و رحمت و برکات خدا بر تو باد) پیامبر نیز در پاسخ فرمود: «و علیک السلام یا امیرالمؤمنین (و بر تو سلام باد ای امیرالمؤمنین). تعجب کردم و به پیامبر گفتم: «ای رسول خدا، آنچه دربارهٔ پسرعمویم، علی، گفتی، از روی محبت و دوستی شخصی با او بود یا لقبی از ناحیه خداوند؟» رسول خدا فرمود: «نه، به خدا سوگند، آنچه دربارهٔ علی گفتم، با چشم خودم دیده‌ام.» پرسیدم: «ای رسول خدا چه دیدید؟» پیامبر فرمود: «در شب معراج به هر دری از درهای بهشت نظر می‌کردم، روی آن نوشته شده بود: علی بن ابیطالب از هفتاد هزار سال پیش از خلقت آدم امیرالمؤمنین بوده است.»

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 تاریخ خلفا از سیوطی
 دائرةالمعارف تشیع

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:خلفای راشدین
رده:سیاست مراکش
رده:شیعه
رده:عبارت‌های دعایی در اسلام
رده:علی
رده:عنوان‌های عثمانی
رده:نقش‌های رهبری مذهبی
رده:واژگان مذهبی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی در احکام اسلام