لری بویراحمدی

لُری بویراحمدی  یکی از گویش‌های زبان لری جنوبی ( لری دومِنی) است که اکثریت مردم شهرستان‌های بویراحمد، دنا و مارگون بدان گفتگو می‌کنند. گویش بویر احمدی به طور گسترده در میان ایل بویر احمدی صحبت میشود و سایر ایلات استان کهگیلویه و بویر احمد نظیر طیبی، بهمئی، باوی، آغاجاری، دشمن زیاری و نوئی هر کدام گویش لری مخصوص به خود را دارند که با یکدیگر هم خانواده هستند. لری بویراحمدی یکی از گویش‌های لری جنوبی و هم خانواده با گویش‌های لری بختیاری می‌باشد که هردو ذیل زبان لری قرار می‌گیرند.

 محدوده جغرافیایی 
لری جنوبی در پنج استان عمده تکلم می‌شود:
 کهگیلویه و بویراحمد: تعدادی از شهرستانها
 خوزستان: شهرستان‌های جنوب شرقی استان؛ از جمله شهرستانهای: شهرستان هندیجان، شهرستان ماهشهر، شهرستان امیدیه، شهرستان بهبهان، شهرستان رامهرمز، شهرستان باغملک، شهرستان صیدون، شهرستان آغاجاری، شهرستان هفتکل و بخش‌هایی از شهرستان رامشیر
 فارس: شهرستانهای: ممسنی، رستم، کازرون، مهر، لامرد، بخشی از شهرستان داراب، مرودشت، سپیدان، اردکان، شهرستان اقلید، فیروزآباد
 بوشهر: شهرستانهای: دیلم، گناوه، دشتستان

 نمونه واژه‌ها 
 لری بویراحمدی  فارسی  تلفظ  بۉ  بابا  bow  دِی/دا  دای، مادر  dā/dey  کَکا  برادر  kaka  دَیَه  خواهر  daya  بَوا  پدربزرگ  bavā  نَنَه  مادربزرگ  nana  تاتَه  عمو  tata  حالو  خالو، دایی  haloo  هومریش  باجناغ homrish بونکۊ  گروه، دسته  bonku  کورٚ  پسر  kor  دۊؤَر  دختر  duwar  جملو  دوقلو  jêmêlu  ٱرسی/اورسی  کفش  orsi/arsi  دین  دنبال، پیرو  din  سی  برای  si سیچه  چرا  siče ها  آره  ha  بَئر  سهم  ba'r  وَه‌تَه  اصلاً  vata  هرگه  هرگاه  harga  هردمبیل  قاتی پاتی  hardambil  گئکون  سحر  gahkoon  دسنماز  وضو  dasnêmāz  پساپس  عقب عقب (پس پس)  pasāpas  گوئره  نوبت  go'ra  گَه  نوبت  gah  ایسو  حالا-اکنون  iso  اوسو،  اونوقت  uso  مِن  توی  men  تۊ  اتاق  tu  پلشت، نشسته  کثیف، پلشت  pelasht  پشنگه  ذرات مایعات که به اطراف پاشیده می‌شود  peshenga  پشکو  چس فیل  peshkoo  جومه  جامه-پیراهنن  jooma اُرسیکفشorsi ارخلق  لباس مردانه قدیمی  arkhalegh  دلگ  دلق-جامه ای جلیقه مانند و ضخیم که معمولاً زنان می‌پوشیدند  dalg  چارقد، چاقی  چارقد، روسری  charghay  پتی  خالی، برهنه  pati  گَپو  بزرگ  gapoo گت، گتو  بزرگ  gtoo, got  دوال  کمربند  dooal  کنارآب  توالت  kenaraab  گُنج  زنبور  Gonj  بِنگِشت  گنجشک  bengesht  گِلو  گربه  geloo , gloo  بَندیر   منتظر  bandir  تیه  دیه->دیده-> چشم  tiya  نُفت  دماغ  noft  فیر  دماغ  fir  کلیچ/اَنگُل  انگشت  clich  کچه  چونه  kacha  بُت  گلو  bot  کَپ  دهان  kap  کپدره  دهان دره  kapdara  چیل  لب و دهان  chil  گرداله  کلیه  Gordalah  گُرده  کلیه  Gorda  کُم  شکم  kom  کُنجر  نیشگون  konjor  رَز  درخت انگور  raz  پِرز  ذره  perz  پرزالو  صفت چیزی که به راحتی مانند علف خشک ریز ریز می‌شود  perzaloo  بَرد  سنگ  bard  صبا  فردا  sabaa  دوش  دیشب  doosh  پرندوش  پریشب  parandoosh  دیگ  دیروز  dig  پَریگ  پریروز  parig  پسین  عصر-غروب  pasin  دیسه  مدت-دوره زمانی  disa  وَدَر  به در -بیرون  vadar سیزه و در  سیزده به در  siza vadar  حولکی  با عجله  houlaki  وَدَسی  ازدستی، عمداً  vadasi  وَراسی!  به راستی-جدی! واقعا!  varaasi  هیمَه  هیزم  hima  هوار  صاف (هموار)  hovar  حونه  خونه-خانه  hoona  بالاخونه  پشت بام  baalaa hoona  سیک  کنج، زاویه  sik  رهگه  محل عبور  rahgah  برم  برکه، گودال بزرگ آب  barm  سمَه  سوراخ  sema  تاپو  محفظه ای درون دیوار زیر تاقچه که گندم را درون آن نگهداری می‌کردند  taapoo  گندنا  تره (سبزی)  gandanaa  پیرمک  کپک  pirmak  کاسه‌پشت  لاک‌پشت  kaasa posht  موری  مورچه  mouri  بق  قورباغه  ghorbak  باهِندَه  پرنده  bahenda  وَرزا  گاو نر اخته با هیکل ورزیده  varza  گووَر  گودر، گوساله  gooar  کاوَه  بره نر  kaavah  کَهرَه  بزغاله  kahra  جولَه/جیلَه  جوجه تیغی  joola/jila  کتو  توله سگ، سگ  ktoo  سگ توره  شغال  sag toora  گی ترن  سرگین غلتان  Gi teran  گَرگَراک/گرگراشک  مارمولک بزرگ  gargarashk/gargaraak  مارمَلِشک/تِیتَکُم  مارمولک  teytakom/marmaleshk  گُندگر  عنکبوت  gondgor  کف دونک  عنکبوت  kaf davanak  بالداسک  پرستو  baldasak  بال قبا سوزک  قبا سبز  bal ghaba sowzak  گندی  عدس  gendi  بُنگ  بانگ، صدا  bong  قایی  قادی، ساندویچ  ghaayi  پَل  گیسو، گیسوی بافته شده  pal  شربتین  کاسه کوچک، جام، شربت خوری  Sharbatin  می‌بریز  ماهی بریز، ظرفی مانند ماهی تابه  mey beriz  لت  پاره ای از چیزی - طرف 
(یه لت هندونه: یه تکه هندونه - او لت: اون طرف) lat  رۊ  رود  roo  روی/رۊله  عزیز  rooy  رِشک  بچه شپش  reshk  کول  شانه  kool  گوشتیل  کشتی  goushtil  گُند  بیضه  Gond  رم  موهای زهار  rom  پند  مقعد  pend  کند  ماتحت هر چیزی  kend  دیگبر  دیگ بزرگ  digbar  کلوک  ظرفی برای نگهداری روغن  kolook  ترشپلا  آب‌کش-تراوش پیاله  troshpla  دول  دلو  dool  دشکه  نخ  deshka  دولاغ  گردوخاک  doolagh  هلو  شعله  halo  تش  آتش  tash  بوی  ای وای-اوا  booy  سرپچ  گیج  sarpach  کلو  دیوونه  kaloo  لیوه  آدم ساده  liva  گیجال  گیج و منگ  gijaal  شیتال  شوت، گیج و منگ  shital  دند  سر، بی‌حس، بدون فهم  dond  تش و برق  رعد و برق  tash o bargh  رقات  پشت سرهم  reghaat  تلیشه  تکه باریک از پارچه یا چیزهای دیگر مثلاً استخوان  tlisha  جختی  تازه  jakhti  نچک  نوچ  nachak  دسپلو  دستمالی کردن چیزی  dasploo  دنگ  محکم  deng  سله  نوعی سبد  salah  شپلاق  سیلی  shapalagh  کپه  توده  kpah  کر  کنار  ker  کلم  توده سفت  klom گل کلم  تکه‌های گل که خشک وسفت شده است  gel klom  کته  توده سفتی که روی زخم پس از مدتی ایجاد می‌شود  kota  کرکر  ته‌دیگ  kerker  قاتق  غذایی که با نان خورده می‌شود  ghaatogh  گله گله  جای به جای  gla gla  گمبه  دسته  gomba گمبگل  دسته گل  gomb gol  گمبله  کوتاه وچاق  gembla  مازَه  منطقه بالا و وسط هر چیز تپه مانند  maazah  گر  نوک  gor  لیم لیم  آرام آرام  Lim Lim  مَشت  غلیظ وپرمایه  masht  منگه  صدای زیرلبی  mongah  وایه  آرزو  vaaya  وَلم  زیاد، حسابی  valm  کخ  برجستگی  kokh  ن‌ها  جلو  nhaa  دیندا  پشت سر  dindaa  رِک  چوبی که به عنوان حائل زیر شاخه سنگین شده درخت می‌گذارند تا نشکند  rek  خاگ  تخم  khag  کل  پوست یک شئ مانند تخم مرغ  kol  دم ری  روبرو و مقابل  dam ri  دمری  دمر-وارونه  damari  وقشه  عطسه  vakhsha  گردله با  گردباد  gerdelaba  کشکاور  خمیازه  Kashkaver  یه پیوس  مدام  ya peyvas  همدا (هندا)  هم اندازه  homda  کاک  خشک و تمیز  kaak  درک  خشک و پاک  derk  آسره  برآمده  asera  تمب  برآمدگی  tomb  آفری  مراسم ختم  afari  کولین  ظرفی قدیمی مخصوص نگهداری کره  kooleen  پناپله (پنهان پله)  مخفی  panaapala  تزگ   بوگرد (بومگرد)  قطعه چوب ضخیمی که در گذشته به وسیله بندی که به دو طرفش بسته می‌شد به عنوان غلتک روی پشت بام به کار می‌رفت  boogard چمبریکدو حلقه فلزی که با بند به هم بسته می‌شد و به دو طرف بوگرد وصل و برای کشیدن بوگرد به کار می‌رفتchambarik کَرَه  سنگ چین هاییکه از روی هم انباشتن سنگ‌های کوچک و بزرگ از داخل زمین‌ها و باغ‌ها ایجاد می‌شود و معمولاً به عنوان مرز زمین‌ها و باغ‌ها استفاده می‌شود  karra  لووه (لوده)  ظرفی مانند کجاوه برای حمل انگور که از چوب به صورت دو طرف هم شکل درست و روی خر انداخته می‌شد  lowa مَهلی  خیلی  mahli  یَه کلی  خیلی  ya kli  یه چنینی  اینقدر (توضیح: همراه با نشان دادن چیزی برای مقایسه مانند حجم مشت)  ya chnini  هور  ظرفی خورجین مانند بافته شده از نوارهای پارچه‌های مختلف که برای حمل گندم بر روی خر استفاده می‌شد  hoor  شَلَه  ظرفی خورجین مانند بافته شده از نوارهای پارچه‌های مختلف و رشته‌هایی از موی بز که برای حمل کاه بر روی خر استفاده می‌شد  shala  پندوم  ورم  pandoom  جِر  قوز  jer 

بعضی از واژه‌ها با فارسی و سایر زبان‌های ایرانی ریشه مشترکی دارند از این رو از نظر ظاهری شباهت‌هایی دارند. برای مثال:
 زونی: زانو
 نون: (نان)
 واری: وارو
 دس: دست
 چو: چوب
 رَه: راه
 کُه: کوه
 می: مو
 رووَه: روباه
 حونه: خونه
 نخون: ناخن
 او: آب
 سوز: سبز
 دو: دوغ
 کلا: کلاغ
پاره ای از کلمات به شکلی شکسته شده‌اند که به نظر می‌آید ارتباطی با فارسی ندارند؛ مثلاً کلمه (تیه) که همان دیده یعنی چشم می‌باشد.

 اصطلاحات 
 وخوگرتن:به خودگرفتن:اعتراف کردن vakho geroftan
 آمخته وابین:عادت کردن، آموخته شدن Amokhta vabiyan
 بونگ کردن:صدازدن bong
 ورفراهسن:یهو از خواب پریدن varfrahesan
 چاکسن: چاک خوردن chakesan
 ترزسن: سوختن terzesan
 بُل کردن: بال کردن، پریدن bol
 دک زدن: درنگ کردن dok
 تک کردن: چکیدن tok kerdan
 پق کردن: اخم کردن pogh
 سیل کردن: نگاه کردن seyl
 شی کردن: شوی کردن، شوهر کردن shi
 بسی کردن: فرستادن bsi
 بهر کردن:تقسیم کردن bahr
 رو کردن:حرکت کردن (رو کن:حرکت کن)row
 تنگسن :tengesan پرتاب شدن
 ور کردن: به تن کردن- پوشیدن var kerdan
 ور داین: انداختن ver dayan
 تر دادن: غلتاندن ter
 وتاسه رفتن: به تاسه رفتن: از نفس افتادن در اثر گریه یا خنده زیادtaasah
 واداشتن: نگه داشتن vadashtan
 جر کردن: دعوا کردنjar
 رمسن/رمبسن:فرو ریختن rombesan/remesan
 نشسن سرکرپا:نشستن روی دوپاsar krapaa
 سک زین: سیخونک زدن sok zayan
 لک زین: چرت زدن lek zayan
 داسون گرتن: بدی کسی را پشت سرش گفتن و دادخواهی از او نزد دیگران (داسون در اصل دادستاندن است)daasoon
 رنجه رنجه کردن:ریزریز کردن renja renja
 شفت دادن: سخن را به درازا کشاندن Sheft
 غمه زدن: غمبه زدن-غرولند کردن ghoma
 غل زدن: غل غل کردن- جوشیدن ghel
 کمخزه کردن: خزیدن بچه نوزاد روی شکم komkheza
 چنگ پل کردن:راه رفتن نوزاد روی دو دست و دو زانو Changa pol
 لت و لو خوردن: تلوتلو خوردن lat low
 خنج زین: چنگ زدن khenj
 بنا کردن: آغاز کردن bena kerdan
 مله کردن: شنا کردن mala kerdan
 بندیر بیین:منتظر بودن bandir biyan
 آخون کردن: خرمن کردن Akhoon
 تش پرکردن: آتش برکردن tash bor kerdan
 تنگ کردن: محکم بستن چیزی مانند بار خر Teng
 پشک داین (پشک دادن): ریختن و پخش کردن چیزی مانند آب Peshk dayan
 یه پاره: بعضی
 او خوردن:  آب خوردن

 افعال 
 دِر کِردن: برگشتن - در کو:برگرد der kerdan
 وَریساین (وریستادن): پا شدن-برایست: پاشو varisayan
 مِزنایَن: مکیدن - بِمِزْن: بمک meznayan
 کُهتن: گاز گرفتن-فقط برای ساخت‌های ماضی_ کهت: گاز گرفت coht-کوزییَن (کوزیدن) - بکوز:گاز بگیر coziyan برای ساخت‌های مضارع
 هلییدن (هلیدن): گذاشتن، اجازه دادن-بهل: اجازه بده heliyan فقط برای ساخت‌های مضارع
 لِشتن: اجازه دادن، لشتم:اجازه دادم leshtan فقط برای ساخت‌های ماضی
 جکسن (جیکستن):دویدن:جیکسم-جیکسی-جیکس-جیکسیم-جیکسیت-جیکسن jekesan
 واداشتن: نگهداشتن (وادار:نگه دار)vadashtan
 خُوسین: خسبیدن، خوابیدن khowsiyan
 اِسَیَن (استدن): گرفتن (بسون:بگیر)Esayan
 وابین (وابیدن): شدن- وابید-> وابود-> (شد) Vabiyan
 ورچردن: بالا رفتن از چیزی مانند صخره با چنگ و پا varchardan
 ورموتسن: پلاسیده شدن varmootesan
 پروسن (پروستن): پرورش یافتن (به منظور بیان اینکه چیزی مانند ترشی خوب جا افتاده و به عمل آمده به کار می‌رود)parvestan
 وریچسن (وریچستن): از هم باز شدن و پخش وپلا شدن یک مجموعه (ورریچنادن تلویزیون: باز کردن و جداکردن قطعات تلویزیون)varichesan
 دلسن (دلستن): نشت کردن و بیرون رفتن شیره یا آب چیزی Dalesan
 واپلادن (واپلاییدن): آب چیزی را گرفتن Vapladan
 وراشکنادن: یک باره از جا پریدن و فرار کردن Varoshkanadan
 پشکسن (پشکستن): پخش و پلا شدن Peshkesan

پیشوند‌های استمراری ساز به صورت زیر میباشد:
 می‌رم: ایرَم (میروَم:ایرَوُم)
 می‌رفتم: ایرَتُم
 می‌پزم: ایپَزُم
 می‌پختم: ایپختُم
 می‌رفتند:ایرَتِن

بعضی کلمات مانند توانست و دانست به این صورت نبوده و با اضافه شدن (ست) به قسمت اصلی فعل مضارع ساخته می‌شوند. در لری بیشتر افعال گذشته با اضافه شدن این یکی (ست) ساخته می‌شوند مانند:
 کندس: کندست، کنده شد
 پَرس: پَرست، پرید
 بُرس: بُرست، برید (از نفس افتاد)
 خندس: خندید
 درس: دریده شد
 گریوس: گریه کرد
 جِکِس: دوس، دوید
 چسپس: چسبید
 خارس: خارید
 جمبس: جمبید
ماضی نقلی در این گویش با اضافه شدن (اِ) به ماضی ساده ساخته می‌شود که در نوشتن به (ه) تبدیل می‌شود مانند:
 رَتِمِه: رفته‌ام
 گُتیِی: گفته‌ای
 بردیمه: برده‌ایم
 گُتیتِه: گفته‌اید
 ورگشتمه: برگشته ام
 اِشنُفتِمِه: شنفته ام، شنیده‌ام

 علامت جمع 

 در بویراحمدی علامت جمع در این زبان «اَل» یا «یَل» می‌باشد. مثال:

کتابَل (کتابها)، ماشینَل (ماشینها)، کُرَل (پسرها)
 برای ضمایر اول شخص و دوم شخض به صورت «نَل» به کار می‌رود. مثال:
ایمانل (ماها)، ایشانل (شماها)
 برای ضمایر سوم شخص به صورت «گَل» به کار می‌رود. مثال:
اینگل (اینها)، اونگل (اونها)
 برای کلماتی که آخر آن‌ها صدا دار باشد «یَل» به کار می‌رود. مثال:
شاخَیَل (شاخه‌ها)، بچیل (بچه‌ها)

 حروف اضافه 
حروف اضافه ای که در لری به کار می‌روند با معادل فارسی خود تفاوت دارند. در زیر چند نمونه از این حروف اضافه را می‌بینیم:
 وه(va): به، از
مثال: ایخی بری وه کۊچو؟ (می‌خواهی بری به کجا؟). وه کۊچو اومِی؟ (از کجا آمدی؟)
 نه(na) / اَ(a): را
نکته: «نه» بعد از کلماتی که آخرشان صدا دار باشد استفاده می‌شود

مثال: تنَه دوس داروم (تورا دوس دارم). کتابَه بیِه (کتاب را بده). جیجَه نه غذا وَش بیِه (جوجه را بهش غذا بده)
 سی(si): برای، واسه
مثال: بیو سی مو کار کو (بیا برای من کار کن). سی چه ایگریوی؟ (برای چه گریه می‌کنی؟)

 پسوند «ین» 
این پسوند به آخر برخی کلمات اضافه می‌شود و نشان دهنده زیاد بودن آن در فرد یا چیزیست که به آن نسبت داده شده است. مثال:
 لونجین (لونج + ین): کسی که لب‌های بزرگ و برآمده داشته باشد. لونج به معنی لب می‌باشد.
 پقین (پق + ین): اخمو، کسی که زیاد اخم می‌کند. پُق به معنی اخم می‌باشد. پُق کردن: اخم کردن
 کمین (کم + ین): شکمو، کسی که زیاد غذا می‌خورد. کُم: شکم
 مُل ملین (مُل مل + ین): پر مو. مُل: مو

 ضمایر ملکی 
 اُم-اِت -اِش- موݩ- توݩ- شوݩ نمونه: کتابُم- کتابِت- کتابِش- کتابموݩ- کتابتوݩ- کتابشوݩ
البته «ن» آخر ضمایر اکثراً خوانده نمی‌شود

 ضمایر شخصی 
 مو- تو- وو- ایما- ایشا- اونگل (اونُو)
مثال:
 «ایما رتیم وه حونه»: ما رفتیم خونه
 «ای حونه این مویه»: این خانه مال منه

 جمله‌ها 
 لری بیراحمئی یکی وه شاخه یَل زؤن لریه: لری بویراحمدی یکی از شاخه‌های زبان لریه
 وَریس بِرَه درستَه بخو: پاشو برو درستو بخون
 ینه سی ایشا اِسَمِه: این رو برای شما خریدم.
 بره او سیم بیا؛ برو و آب برام، بیار
 بره بخواوس؛ برو و بخواب

 نمونه ای از ضرب‌المثل‌ها 
 داری که خَل وابی دَ راس وانیبۊ (درختی که خم شد دیگه راست نمیشه) در مورد آدمی که رذایل اخلاقی نهادینه شده‌ای دارد به کار می‌رود
 گلۊ دسش وه پِه نیرسه ایگه ترشه (گربه دستش به پی نمی‌رسه میگه ترشه) موقعی گفته می‌شود که فردی توانایی انجام کاری را نداشته باشد و با بهانه‌هایی سعی در انکار آن داشته باشد.
 خر همۊ خره جلش عوض وابیه (خر همون خره پالونش عوض شده) موقعی گفته می‌شود که فردی در ظاهری جدید فخر فروشی کند
 آردشه بخته آربیزشه آوِخته (آردشو بیخته و الکشو آویخته) در مورد کسی که از کاری برای همیشه دست می‌کشد و دیگر مسئولیتی را نمی‌پذیرد گفته می‌شود
 ایخِمِت نه بهزه خوم (دوستت دارم نه بهتر از خودم) زمانی گفته می‌شود که یکی از دو دوست بخواهد چیزی را با دوستش تقسیم کند و تمایل دارد قسمت بهتر برای خودش باشد.

 نمونه زبان 
متن زیر بریده‌ای از کتاب شازده کوچولو میباشد:

نقاشی مو وه جهۊنی خوش وانبی؛ ٱلبت تخصیر نَیاشتوم؛ اۊسو که شش سالوم بی، آیم‌‌گپۊؤل سر نقاشی زیه بین من ذئنوم ۉ غیر ئه مار بۊئِی که من کومش دیاری بۊ یا نبۊ دَئـ هیچ سروم وانیبی. بِی تیه‌لی که پولقسه بی وه‌در، وِیسایه بیوم وه سیلش. سی‌توݩ گتوم که هزارۊن مایل وه شئر ۉ آبایی دیر بیوم ک یه‌وِلا یه آیم کوشکلۊیی دم ریم سۉز وابیه بی؛ دیار بی که وَلا وانبیه ۉ نه زمند ۉ تشنه‌یه زئله‌ش هم نرهته که بخو بمیره. وه‌ته تئر بچه‌ئؽ که من دل بیابۊن وَلا وابیه بۊئه هم نبی.

آخور زئله کردوم که گپ دوم، گتوم: «ٱما... تو وه ایچو چه ایکنی؟!» 

خاترجم خاترجم، تئریه‌که بخو یه گپ مهمی دیه، گوت: «جۊنخوت یه میشی سیم بکش»!

ترجمه:

نقاشی من به قشنگی خود او نشد؛ البته تقصیری هم ندارم؛ وقتی شش سالم بود، آدم بزرگ‌ها ذوق نقاشی‌ام را کور کرده بودند و بلد نبودم فیر از ما بوآی باز و مار بوآی بسته چیز دیگری بکشم. با چشم هایی که از شدت تعجب داشت از حدقه بیرون میزد، به او خیره شدم. حتما یادتان نرفته است که من هزاران مایل دور تر از هر آبادی  و بنی‌بشری بودم و یک دفعه یک آدم کوچولو، همین‌طوری جلویم ظاهر شده بود؛ اما به نظر نمی‌رسید این موجود عجیب و غریب گم شده باشد، یا از خستگی، گرسنگی، تشنگی یا از ترس در حال مردن باشد. او اصلا شبیه بچه‌ای که وسط بیابان، هزاران مایل دورتر از هر آبادی گم شده باشد نبود.

وقتی بالاخره به خودم جرات دادم که حرف بزنم، گفتم: «اما.. تو اینجا چه کار میکنی»؟!

و در مقابل این سوال، خیلی خیلی آهسته و آرام، انگار که بخواهد راجع به مسالۀ بسیاری مهمی صحبت کند. گفت: «خواهش میکنم برای من یک گوسفند بکش»!

 نوشتار 

 حرف الفبای لری (پاپریک) 
حرفمعادل لورتینآوانگاریمثالنکتهā[a]آفری
آسره

آڌممانند فارسی در ابتدای کله به صورت «آ» و در وسط یا انتهای کلمه به صورت «ا» نوشته می‌شود.a[ɑː]ٱفتوٛ
بَرددر اول کلمه (همزه+کسره) به صورت ٱ نوشته می‌شود.
در وسط کلمه و در صورت لزوم فتحه را مانند فارسی با ــَـ نشان می‌دهیم. فتحه پایانی در آخر کلمه نیز به صورت «ه/ـه» نوشته می‌شود.e[æ]اٛنساندر اول کلمه (همزه+فتحه) به صورت اٛ نوشته می‌شود.
در وسط کلمه در صورت لزما فتحه را مانند فارسی با ــِـ نشان می‌دهیم. فتحه پایانی در آخر کلمه نیز به صورت «ه/ـه» نوشته می‌شود.o[o]خوڌامعادل ضمه
در اول کلمه (فتخه + ضمه) به صورت «او» و در وسط کلمه به صورت «و» نوشته می‌شود.u[u]اۊنگل
اۊسهمعادل «او» فارسی در کلمه توپ
در اول کلمه به صورت «اۊ» و در وسط کلمه به صورت «ۊ» نوشته می‌شود.ow/aw[ow]شۉ (شب)
خۉ (خواب)

بۉ (پدر)«واو غنه»، در الفبای فارسی معادل ندارد.
کلمه نو در فارسی (به معنای تازه) تقریباً بدین صورت تلفظ می‌شود.b[b]بردبلگp[p]پیلپلامارt[t]تیهj[d͡ʒ]جرگهجیاč[t͡ʃ]چیچیلx[x]خومخورزمارd[d]دا
دۊنسنđ[ð]شاڌ
آڌمدال معجم که در فارسی وجود ندارد
در لری بویراحمدی هرگاه پس از حروف صدا دار حرف دال بیاید بصورت خفیف تلفظ می‌شود و نوشتن آن هم با کاراکتر "ڌ" است.r[ɾ]رهڌوم
رۊلهrr[r]کوڒ«ر» مشدد که در فارسی وجود ندارد.z[z]زهشت
زۊماž[ʒ]تژگا
رۊژs[s]سامۊن
سیš[ʃ]شانازی
شۉğ[ɢ]غریو
غۊلf[f]فئلۊ
فئرهq[q]قارنیڌن
قپk[k]کال
کواوķ[c/cʰ]کٛلۊ
کٛیچه

کٛرنجالدر لری بویراحمدی دو تلفظ برای حرف «ک» وجود دارد که بصورت «ک» (با تلفظ عادی) و «کٛ» (با تلفظی نزدیک به چ) برای نوشتن استفاده می‌کنیم.
«کٛ» تلفظی خاص شبیه «چ» خفیف دارد، مانند تلفظ حرف «ک» در لهجهٔ تبریزی ترکی آذربایجانی دارد.

(استفاده از این حرف ضرورتی ندارد)g[g]گولۊ
گرهڌنl[l]لرنیڌن
لیرm[m]مالگه
مالn[n]نازار
نهاň[∅]برارۊنٚ
نۊنٚ

لوڒسوݩ«نون پنهان»، نون که در آخر واژه می‌آید، اما در خواندن، تلفظ نمی‌شود.
اگر پس از واژه، حروف مصوت بیایند، این حرف خوانده شده و در نوشتار از کاراکتر «نون معولی (ن)» به جای «نٚ» استفاده می‌کنیم.v[v]ڤری
ڤولاتواو معمولی در فارسیw[w]دۊؤر
سۊؤار

جۊؤابواو لب غنچه ای
تلفظ آن با واو معمولی (ڤ) فرق دارد.h[h]هردن
هومالy[j]یو
یکاگرمانند عدد «یک»i[iː]ایره
اینگلیاء معمولیî[e]هیٛل
بیٛل

شیٛر«یاء مجهول»، در فارسی امروزهٔ ایرانی معادل ندارد.
مشابه «یاء معمولی» ولی کوتاه تلفظ می‌شود. مثال: شیر سلطان جنگل و شؽر پاکتی -[ʔ]لوئرل
خورموئهقائده کشش جبرانی:
به صورت کلی در اول کلمه نمی‌آید ولی استثناهایی وجود دارد. مانند: «ئی» به معنای «این»، «ئه» به معنای «از/داخل»، «ئا» به معنای «یا» اگر پس از حروف صدا دار (مانند فتحه، کسره یا ضمه) بیاید کشیدگی آنها را نشان می‌دهد. مانند: زَئله (به معنای ترس)، بَئر (به معنای سهم)، دِئرسن (پاره شدن)، سوئر (قرمز)، کوئ (کوه)

این حرف کاربرد دیگیری دارد که برای جدا کردن دو حرف صدادار از یکدیگر استفاده می‌شود (در فارسی نیز این کاربرد را دارد) مانند: خورموئه (خرم‌آباد)، قرائت

 نکات 

 در این رسم‌الخط، نقش‌نمای اضافه در زبان لری مانند فارسی می‌باشد، به این معنی که نقش‌نما نوشته نمی‌شود. مثال: نمی‌نویسیم «دله تنڳ» بلکه مینوسیم «دلِ تنگ» یا «دلی تنگ».
 حرف ربط واو در لری به صورت «ۉ» نوشته و خوانده می‌شود. مثال: بیڌ دم تش باڌوم ۉ بی بلگ باروم
 حرف ربط «به/به سوی/از» به صورت «ڤه» نوشته می‌شود اما برای سادگی «وه» نیز مینوسیم. به‌طور کلی استفاده از کاراکتر ویژه «ڤ» برای نگارش «واو/v» اجباری نیست. (به‌طور ابتدایی می‌توانید از ؤ یا ڤ استفاده نکنید)
 گاهی آوای «ه/h» در کلمات لری حذف می‌شود و مصوت (حروف صدا دار) پیش از آن کشیده می‌شود که شامل قائده کشش جبرانی می‌شود. مثال: «موهر (مُهر)» تبدیل می‌شود به «موئر».
 در خط لری اصل بر جدانویسی و استقلال کلمه است. مثال: «کورخۊ» به صورت «کور خۊ» (به معنای پسر خوب) نوشته می‌شود.
 شناسه‌ها و پیشوندهای استمراری ساز در لر بزرگ و منفی ساز به فعل پس از خود می‌چسبند. مثال: ایگوم

هرگاه بعد از حروف یا کاراکترهای (ا، و، ۏ، ۊ، ؤ، ۉ) و همچنین ه پایانی (نشانگر فتحه، کسره یا شوا) یک حرف صدادار در کلمه بیاید بین این دو مصوت (واکه) یک «ئـ» قرار داده می‌شود. مثال:

بۊئی (باشی) صحیح و بۊیی غلط است، بۊئیم/ بۊئؽم/ بۊئؽمن/ بۊئؽموݩ و… به معنای باشیم.

سوئال (سؤال)، هسته‌ای (هسته‌ای)، زنده‌ای/زنه‌ای (زندگی)، شۉئه (شب است)، خۊئه (خوب است)، پائیز، فضائی و مثال‌های دیگر.

 حروف عربی 
حروف عربی (ث ح ذ ص ض ط ظ ع غ) در کلمات لری وجود ندارد اما در وام واژگان لری از عربی وجود دارند و حتی در برخی مناطق برخی از این کلمات شبیه به عربی تلفظ می‌شوند برای مثال برخی مناطق غ و ق متفاوت تلفظ می‌شوند.

 حروف عربی را در اسامی نوشته می‌شوند. مثال: مظلۊم، معصۊمه
 در کلماتی که دچار دگرگونی تلفظ زیاد در لری شدن رو با تلفظ و حروف لری می‌نویسیم. مثال: زَفت (به معنای ضبط) به صورت ظَفت نوشته و تلفظ نمی‌شود.

 کشش جبرانی 

 در خوشه همخوانی «ـست/st» پس از مصوت کوتاه، حرف «ت» حذف می‌شود و مصوت پیش از این خوشه کشیده می‌شود:

زمستۊن← زِمِئسۊن = زمستان

بِسته ← بِئسه = انداخته

پستۊن ←پِئسۊن = پستان

هَست ← هَئس = استخوان

اٛشکَسته ← اٛشکَئسه = شکسته

موسته ← موئسه به معنی دسته، دستگیره

 این فرایند پس از مصوت‌های بلند «ا، ۊ، ی» هم اتفاق می‌افتد که نوشتن «ئ» در آن نیاز نیست: ماست ← ماس = ماست پۊست ← پۊس = پوست نیست← نیس = نیست
 هرگاه همخوان «هـ» پس از مصوت کوتاه قرار داشته باشد، این همخوان حذف شده و مصوت پیش از آن کشیده می‌شود:

پِهرِست←پِئرِئس= پرید

رِهت← رِئت = ریخت

پَهریز← پَئریز = پرهیز

تَهل ← تَئل= تلخ

دوهت← دوئت = دوشید

بوهرِست ← بوئرِئس = بریده شد

 هر گاه همخوان «ع» بعد از مصوت کوتاه قرار بگیرد، این حرف حذف می‌شود و مصوت پیش از آن کشیده می‌شود:

نَعره← نَئره = نعره

مَعصیمه ←مَئصیمه = معصومه

بَعد← بَئی = بعد

جرعت ← جوئرَت = جرعت

 در فعل‌های پیشوندی هنگامی که پیشوند فعلی «وَر var» پیش از فعل‌هایی که با «ر» شروع می‌شوند قرار می‌گیرد، یکی از «ر» ها حذف شده و مصوت پیش از آن کشیده می‌شود:

وَرریتست ← وَئریتِئس = لخت شد

وَررَست ← وَئرَئس = فارغ شد، به پایان رساند

وَررَواند ← وَئرۊواند = رَماند

 در اسم‌های مختوم به یک مصوت کوتاه و یک صامت، پس از اضافه شدن علامت جمع «ـَل»، مصوت کوتاه کشیده می‌شود:

زن+ـَل← زَئنَل= زن‌ها

پَل+ـَل← پَئلَل= موها

بوز+ـَل← بوئزَل= بُزها

گِل+ـَل← گِئلَل= خاک‌ها

دۊوَر+ـَل←دۊوَئرَل= دخترها

گندوم+ـَل← گندوئمَل= گندم‌ها

پۊشِن+ـَل←پۊشِئنَل= رختخواب‌ها

 کتاب‌شناسی 

 اسفندیار طاهری. گویش لری بویر احمدی
 افضل مقیمی. بررسی گویش لری بویراحمدی و…
 دانشنامهٔ جهان اسلام. بویراحمدی ایل و گویش
 غلامرضا مهرآموز. ڤانومنیایٛن نیسنن ۉ هنن ڤه لٛۏرٛی، چاپ دوم
 حسین عیسوند اسدی، مجله زبانشاسی لرستان (کهگیلویه و بویراحمد)، خود آموز پاپریک
 کرم علیرضایی. ساخت آوایی و دستور زبان لری
 علی ایوتوندی. دستور زبان لری
 سیمین طاهری‌بویراحمدی. فرهنگ عامیانه مردم منطقه کهگیلویه و بویراحمد
 زینت صالح‌پور، اردشیر صالح‌پور. فرهنگ زبانزدهای مشترک قوم لر (بختیاری، کهگیلویه و بویراحمدی، لری و لکی)
 جلیل نظری، محمدهادی خالق‌زاده، جبار مقیمی، افضل مقیمی. فرهنگ واژه‌های لری بویراحمدی
 حمید ایزدپناه. فرهنگ لری

 منابع 

رده:زبان لری
رده:گویش‌های ایرانی