جام تخت جمشید

جام تخت جمشید بالاترین دستهٔ لیگ فوتبال ایران میان سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ بود که با انجام شش دوره و به خاطر وقوع انقلاب اسلامی ایران در میانه راه ششمین دوره به پایان رسید. اولین دورهٔ این مسابقات در سال ۱۳۵۲ انجام شد و ششمین دورهٔ آن نیز در مرداد سال ۱۳۵۷ و به دلیل وقوع انقلاب، نیمه‌تمام پایان یافت. در آن سال شهباز با دوازده بازی انجام داده شده در صدر بود و مسابقات این دوره هرگز ادامه نیافت و برای ششمین دوره این بازیها قهرمانی تعیین نشد. اولین دوره این مسابقات فقط در طول یکسال برگزار شد (تیر تا دی ۱۳۵۲) ولی بقیه دوره‌ها از اواخر اسفند آغاز و در اوایل زمستان سال بعدی به پایان می‌رسید و اصولاً در دوره جام تخت جمشید زمستان ایران خالی از گرمای فوتبال بود.

 تاریخچه 
بندانگشتی|250px|پرسپولیس نخستین فصل قهرمان جام تخت جمشید
در اوایل دهه پنجاه هجری شمسی فوتبال در ایران جنبه عمومی پیدا کرده و چندین مسابقه مختلف در استان‌های بزرگ کشور برگزار شد.
در سال ۱۳۵۲ شمسی (۱۹۷۳ میلادی) و در زمان ریاست آتابای بر فدراسیون فوتبال تصمیم بر آن شد تا مسابقات فوتبال باشگاهی در ایران همانند لیگ‌های معتبر اروپایی برگزار شود. فدراسیون آتابای تغییراتی در آئین‌نامه لیگ سراسری به وجود آورد که به‌طور اهم می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: نام سراسری به جام تخت جمشید تغییر یافت، شمار تیم‌ها از ۸ تیم به ۱۲ تیم افزایش پیدا کرد، کلیه باشگاه‌های همنام از مسابقات کنار گذارده شدند، سهمیه تهران ۶ تیم و شهرستان‌ها نیز ۶ تیم اعلام شد. از این رو پس از انجام برنامه‌ریزی این رقابت‌ها، نام جام تخت جمشید بر آن نهاده شد تا سمبل و معرفی برای تاریخ ایران باستان باشد.
اولین دوره مسابقات جام تخت جمشید با حضور دوازده تیم آغاز شد، مسابقاتی که اتفاقات زیادی در آن رخ داد. در نهایت و بعد از انجام بازی‌های رفت و برگشت بین تیم‌های حاضر در این مسابقات، پرسپولیس عنوان قهرمانی را در اولین دوره این رقابت‌ها از آن خود کرد. تاج (باشگاه فوتبال استقلال تهران فعلی) نایب قهرمان شد و پاس به مقام سوم دست یافت.
در سال ۱۳۵۳ تاج (استقلال فعلی) توانست عنوان قهرمانی را به دست آورد اما در سال ۱۳۵۴ پرسپولیس فاتح این رقابت‌ها نام گرفت. در سال‌های ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶ این تیم پاس بود که موفق شد دو جام قهرمانی متوالی را بر بالای سر ببرد.
ششمین دوره این مسابقات با پیروزی انقلاب اسلامی ناتمام ماند تا فوتبال باشگاهی ایران مدت‌ها به صورت غیررسمی برگزار شود.

جام تخت جمشید (Trophy):
جامی با هشتاد سانتی‌متر ارتفاع متشکل از هشت کیلو نقره خالص و بیست کیلو برنج با ارزش تقریبی هفتاد و سه هزار تومان (البته با معیارهای سال ۱۳۵۳) برای اولین بار در روز یکشنبه سوم آذر سال ۱۳۵۳ رونمائی و به تیم قهرمان دوره اول با یکسال تأخیر اهدا شد تا سمبل فوتبالی باشد که با گذر از مرحله آماتور بودن به‌سوی فوتبال روز دنیا و حرفه‌ای شدن پیش می‌رفت. ابتدا قرار بود که هر تیمی ۳ بار موفق به کسب عنوان قهرمانی شود جام را به باشگاه خود ببرد و برای سال بعد جامی دیگر تهیه شود اما در سال ۱۳۵۳ کنگره جام تخت جمشید تصمیم گرفت که جام برای همیشه در فدراسیون وقت بماند و تنها نمونه‌های کوچکی از آن تولید شود تا هر سال به قهرمانان مسابقات لیگ اهدا گردد.

 قهرمانان 
فصلقهرماندومسومشمار تیم‌های حاضر در لیگ۱۳۵۲پرسپولیستاجپاس تهران۱۲ تیم۱۳۵۳تاجپرسپولیسهما۱۲ تیم۱۳۵۴پرسپولیسهماپاس تهران۱۶ تیم۱۳۵۵پاس تهرانپرسپولیسشهباز۱۶ تیم۱۳۵۶پاس تهرانپرسپولیسملوان۱۶ تیم۱۳۵۷ به دلیل رخداد انقلاب ۱۳۵۷ به پایان نرسید۱۶ تیم

 رتبه‌بندی باشگاه‌ها بر پایه رتبه‌های به‌دست‌آمده 
فهرست تیم‌هایی که موفق به قهرمانی و دستیابی به رتبه در جام تخت جمشید شده‌اند به شرح جدول زیر است:

تیماولدومسومپرسپولیس۲ (۱۳۵۲)، (۱۳۵۴)۳ (۱۳۵۳)، (۱۳۵۵)، (۱۳۵۶) -پاس تهران۲ (۱۳۵۵)، (۱۳۵۶)۲ (۱۳۵۲)، (۱۳۵۴)تاج۱ (۱۳۵۳)۱ (۱۳۵۲) - هما -۱ (۱۳۵۴)۱ (۱۳۵۳) شهباز - -۱ (۱۳۵۵) ملوان - -۱ (۱۳۵۶)

 شمار تیم‌های حاضر 
دورهفصلتاریخ شروعتاریخ پایانشمار تیم‌های حاضر در لیگاولین دوره۱۳۵۲تیر ماه ۱۳۵۲دی ماه ۱۳۵۲۱۲ تیمدومین دوره۱۳۵۳اسفند ماه ۱۳۵۲آذر ماه ۱۳۵۳۱۲ تیمسومین دوره۱۳۵۴اسفند ماه ۱۳۵۳آذر ماه ۱۳۵۴۱۶ تیمچهارمین دوره۱۳۵۵اسفند ماه ۱۳۵۴آذر ماه ۱۳۵۵۱۶ تیمپنجمین دوره۱۳۵۶اسفند ماه ۱۳۵۵بهمن ماه ۱۳۵۶۱۶ تیمششمین دوره۱۳۵۷ اسفند ماه ۱۳۵۶مرداد ماه ۱۳۵۷۱۶ تیم

 جدول کلی جام تخت جمشید 
تیمبپتشزخامتیاز1️⃣ پرسپولیس۱۳۴۶۷۵۳۱۴۱۸۴۷۶۱۸۷2️⃣ پاس تهران۱۳۴۶۶۴۸۲۰۱۴۸۶۹۱۸۰3️⃣ استقلال۱۳۴۶۶۴۲۲۶۱۶۷۹۱۱۷۴ملوان۱۳۴۵۲۴۳۳۹۱۵۷۱۲۲۱۴۷هما۱۱۲۴۵۳۹۲۸۱۱۷۹۰۱۲۹صنعت نفت۱۳۴۴۱۴۷۴۶۱۲۴۴۰۱۲۹بانک ملی۱۳۴۳۱۵۲۵۱۸۸۱۳۰۱۱۴ذوب‌آهن۱۳۴۲۹۵۲۵۳۱۰۵۱۵۸۱۱۰دارایی۹۰۲۲۴۶۲۲۷۰۶۹۹۰ایران‌جوان۹۰۲۸۳۴۲۸۷۰۷۸۹۰سپاهان۱۱۲۲۴۴۲۴۶۷۵۱۱۵۹۰برق شیراز۹۰۱۹۴۴۲۷۵۹۶۸۸۲ماشین‌سازی۸۲۱۸۳۱۳۳۵۴۹۴۶۷راه‌آهن۱۰۱۱۷۳۲۵۲۶۷۱۳۰۶۶شهباز۶۰۲۰۲۳۱۷۶۷۵۳۶۳ابومسلم۶۰۱۷۲۱۲۲۳۷۴۶۵۵تراکتور۶۰۱۶۲۱۲۳۵۱۶۳۵۳آرارات۶۰۱۴۲۳۲۳۴۶۶۳۵۱عقاب۴۴۱۵۱۷۱۲۴۸۳۸۴۷جنوب اهواز۲۲۵۶۱۱۱۹۴۰۱۶آب و برق اهواز۲۲۵۲۱۲۱۷۳۰۱۲برق تهران۲۲۲۸۱۲۱۶۳۲۱۲

توضیح: جام تخت جمشید در ۶ دوره برگزار شد که دوره ششم آن به دلیل تقارن با انقلاب ۱۳۵۷ ناتمام ماند. سه تیم پرسپولیس ، تاج و پاس موفق به کسب عنوان قهرمانی شدند.این جدول تا پایان دور پنجم تنظیم شده‌است و دور ششم به دلیل ناتمام ماندن آن در این جدول محسوب نشده‌است.در لیگ تخت جمشید برای هر برد ۲ امتیاز و برای هر مساوی ۱ امتیاز در نظر گرفته می‌شده‌است.

 نکته: ب (بازی)، پ (برد)، ت (مساوی)، ش (باخت)، ز (گل زده)، خ (گل خورده)

 گلزنان برتر (۱۳۵۷–۱۳۵۲) 

ممکن است برخی از داده‌ها ناقص یا نادرست باشند.
رتبهنامگل۱ غلامحسین مظلومی۴۴۲ عزیز اسپندار۳۷۳ غفور جهانی۲۶ حسین فرکی۴ ناصر نورایی۲۵<small>گلزنان جام تخت جمشید (۱۳۵۷–۱۳۵۲)

 جستارهای وابسته 
 لیگ فوتبال ایران
 فوتبال در ایران

 منابع 



*
رده:رویدادهای ورزشی تکرارشونده بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۳ (میلادی)
رده:فوتبال در ایران
رده:لیگ‌های فوتبال منحل‌شده در ایران
رده:مسابقات فوتبال ایران