محقق حلی

ابوالقاسم جعفر بن حسن بن یحیی بن سعید حلی فقیه، اصولی و شاعر بزرگ شیعی و مشهور به محقق حلی و محقق اول در سال ۶۰۲ در حله به دنیا آمد.روضات‌الجنات، سید محمدباقر خوانساری، اسماعیلیان، ج ۲، ص ۴۴۷.

وی یکی از بزرگ‌ترین و نامورترین فقیهان عصر خویش و دارای عظمت و اعتبار خاص در میان مجتهدان می‌باشد، به حدی که وقتی کلمه «محقق» را بدون قرینه و نشانه‌ای در میان فقها ذکر می‌کنند، شخصیت تحقیقی و علمی او مورد نظر است.

مقدمات و علوم دینی را نزد پدرش فراگرفت و از عالمان دیگر شیعه نیز بهره‌ها برد و در علوم و معارف اسلامی از جمله در فقه، اصول، کلام و پاره‌ای دانش‌های دیگر تسلط کامل یافت.

 استادان 
 پدرش شمس‌الدین حسن حلی
 ابن زهره حلی
«محقق حلی، شاگرد جد و پدر خویش، و سید فخار بن معد موسوی و ابن زهره بوده‌است این اشتباه است» زیرا محقق ابن زهره را که در ۵۸۵ درگذشته است درک نکرده‌است، بعید نیست که پدر محقق شاگرد ابن زهره بوده‌است.
 تاج‌الدین حسن بن علی دربی
 مفیدالدین محمد بن جهم حلی
 سید مجدالدین علی بن حسن عریضی
 سدیدالدین سالم بن محفوظ
 سید فخار موسوی
 نجیب‌الدین محمد بن جعفر بن أبی البقاء هبة الله بن نما حلیاعیان الشیعة، سید محسن امین عاملی، ج ۴، ص ۹۱؛ قصص العلماء، میرزا محمد تنکابنی، ص ۳۶۶؛ فوائد الرضویة، شیخ عباس قمی، ص ۴۵؛ روضات الجنات، ج ۲، ص ۴۳۲؛ مقدمه کتاب «المعتبر»، ص ۱.

 شاگردان 
 علامه حلیوی در میان شاگردان محقق، از برجستگی خاصی برخوردار است. وی که خواهرزاده محقق است، از دوران کودکی به تحصیل علوم اسلامی و کسب کمالات معنوی پرداخت و هنوز به سن تکلیف پا ننهاده بود که به درجه اجتهاد نائل گشت. او علاوه بر شاگردی محقق، مدت‌ها از پدرش سدیدالدین یوسف و خواجه نصیرالدین طوسی کسب فیض کرده است.
 ابن داوود حلیفوائد الرضویة، ص ۱۰۴.
 عبدالعزیز السرایا صفی‌الدین حلیهمان، ص ۲۳۴.
 سید غیاث‌الدین عبدالکریم، معروف به «ابن طاووس»روضات الجنات، ج ۵، ص ۳۳.
 سید جلال‌الدین محمد بن علی بن طاووسهمان، ج ۲، ص ۴۳۴.
 ابوزکریا نجیب‌الدین، معروف به «ابن سعید هذلی حلی»هدیة الاحباب، شیخ عباس قمی، ص ۷۱.

 آثار 
 شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحراماین کتاب یکی از کتب مهم فقه استدلالی است و قرن‌هاست که در حوزه‌های علمیه شیعه و چندی است در دانشگاه‌های کشورهای مختلف تدریس می‌شود. در طی قرون متمادی حدود یکصد، بلکه بیشتر، بر این اثر شرح نوشته شده‌است؛ از جمله: جواهر الکلام، مسالک الافهام و مدارک الاحکام.
همچنین ده‌ها حاشیه (حاشیه و تحشیه عبارت است از شرح و توضیح و رفع ابهام از برخی کلمات، بخش‌ها و عبارت‌های یک کتاب) از بزرگان شیعه بر این کتاب نوشته شده‌است؛ از جمله: حاشیه محقق کرکی، حاشیه آقا جمال‌الدین محمد خوانساری و دیگران.
 المختصر النافع فی فقه الامامیة
 النافع فی مختصر الشرائع
 المعتبر فی شرح مختصر النافع
 المعارج فی اصول الفقه
 نهج الوصول الی معرفة علم الاصول
 تلخیص الفهرست
 استحباب التیاسر لاهل العراق
 شرح نکت النهایة (در فقه امامیه)
 الکهنة در منطق
 مختصر المراسمتلخیص «مراسم» سلاّر بن عبدالعزیز.
 المسائل الغریة
 المسائل المصریة
 المسلک فی اصول الدین
 معارج الاحکام در اصول فقه
 نکت النهایة
 در عرصه شعر و ادب 
محقق حلی از گروه فقیهان شاعر است. اشعار او حاوی نکات اخلاقی، عرفانی، حکمت‌آمیز و به صورت مشاعره، مکاتبه و خطاب به پدر و دوستانش سروده‌است.

 از دیدگاه دیگران 
علامه حلی، خواهرزاده محقق و شاگرد نامی‌اش می‌گوید:

شیخ حسن فرزند شهید ثانی، مشهور به «صاحب معالم» او را بدین گونه یاد می‌کند:

علامه نوری دربارهٔ او می‌گوید:

 درگذشت 
وی در ۱۳ جمادی‌الثانی سال ۶۷۶ در شهر حله درگذشت. سبب مرگ او را، سقوط از پشت‌بام خانه‌اش نوشته‌اند.قصص العلماء، ص ۲۶۰.

 پانویس 

 منابع 
 شبکه اطلاع رسانی اجتهاد
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.

 جستارهای وابسته 
 علامه حلی
 ابن ادریس حلی
 محقق ثانی
 محقق ثالث

رده:اهالی حله
رده:درگذشتگان ۱۲۷۷ (میلادی)
رده:روحانیان شیعه اهل عراق
رده:روحانیان شیعه سده ۷ (قمری)
رده:زادگان ۱۲۰۵ (میلادی)
رده:شیعیان اهل عراق
رده:عراقی‌های سده ۱۳ (میلادی)