طی‌الارض

طی‌الارض  یا دورنوردی در برخی مکاتب عرفان از جمله در تصوف و کابالا به نوعی پیمودن بین دو مکان گفته می‌شود که در آن فاعل با اتکا به اراده خودش بدون حرکت از مکانی به مکانی دیگر منتقل می‌شود.

 تعاریف 
لغت نامه دهخدا در تشریح طی‌الارض می‌نویسد:

و علمای شیعه نیز در تعریف آن آورده‌اند:

که ابن ندیم نیز در تأیید آن نوشته:

و بعضی از علما نیز در تعریف آن گفته‌اند:

 در قرآن 
بسیاری از صاحبنظران در اسلام، طی‌الارض را ریشه در آیات ۳۸–۴۰ از نمل می‌دانند:

در این آیات اعتقاد بر این است که شخص در آیه سوم همان آصف ابن برخیا است، که مقام پیامبری نداشت. حدیثی از جعفر صادق انتقال تخت ملکه سبا را توسط آصف با «طی‌الارض» بیان کرده‌استجواد مولوی نیا. تاریخ انبیا. شابک 964-7447-30-2 ۲۰۰۲ ص۲۶۸ و حدیث دیگری از محمد باقر قدرت آصف بن برخیا را به دانش وی از اسامی خداوند نسبت می‌دهد:

همچنین در سوره اسرا نیز به طی‌الارض اشاره ای شده:

 مفاهیم طی‌الارض در غرب 
مفاهیم موازی و مشابه با آنچه که در اسلام طی‌الارض نام دارد را می‌توان در غرب نیز مشاهده نمود.
به‌طور نمونه در گزارشی در سال ۲۰۰۴با شماره سریال منتشره AFRL-PR-ED-TR-2003-0034 به نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا، دکتر اریک دیویس  به این سازمان نظامی توصیه کرد که نظریهٔ p-Teleportation را بررسی کنند. در تعریف این پدیده نوشته شده:

در سال ۲۰۰۸ نیز فیلم Jumper حاوی مضامین انتقال با صرف اراده، توسط هالیوود نیز به نمایش درآمد.

در مجموعه فیلم ها و رمان های تلماسه اثر فرنک هربرت، پدیده‌ای شبیه به طی‌الارض وجهه‌ای آمیخته با فناوری پیدا کرده و اثر هولتزمن  نام دارد که انسان‌ها از این قدرت برای جابجایی خود و اشیا میان فضای جهان هستی به صورت لحظه‌ای به صورت «جابجایی بدون حرکت» استفاده می‌کنند.

 از دید تصوف 
در برخی مکاتب تصوف، به طی‌الارض، «طی المکان» نیز گفته شده. در رساله قشیریه، اینگونه کرامات فقط مخصوص «اولیاالله» دانسته شده‌اند و بر خلاف معجزات پیامبر، اکتسابی و غیر دعوی می‌باشند.باب ۵۳ رساله قشیریه

سخن از طی المکان و کرامات در کتب عرفانی بسیار به میان آمده، که به‌طور نمونه می‌توان به روایات ابوسعید ابوالخیراسرار التوحید. چاپ تهران. شابک 964-6290-67-1 ص۹۹ یا طریقت مولاناعبدالحسین زرین کوب. پله پله تا ملاقات خدا، شابک 964-5524-32-6 انتشارات علمی. ۲۰۰۱. ص۲۸۶ یا داستان‌های منتسب به حضرت خضرReynold A. Nicholson, The Mystics of Islam. 2002.  p.92 در این باب اشاره نمود؛ و گزارش‌های زیادی در این میان می‌توان در ادبیات تصوف دید. به‌طور نمونه ادریس شاه و رابرت گریوز  وقایعی را روایت می‌کنند که در آن اعضای صوفیان عظیمیه «همانند شیخان قدیم همزمان در چند مکان حضور داشتند.»Idries Shah, Robert Graves, The Sufis. 1971. ISBN 0-385-07966-4 p.372 یا روایات دیگری را می‌توان در تذکرة الاولیا منتسب به عطار نیشابوری، یا نوشته‌های ابن عربی و روایات بایزید بسطامی یافت.

با اینحال، در این نوشته‌ها، اولیاالله، صاحبان این قدرت، کسانی اند که بر مردم پوشیده‌اند، و حتی خود از یکدیگر بی خبرند.Reynold A. Nicholson, The Mystics of Islam. 2002.  p.89

 در مکاتب شیعه 
در اصول کافی نیز سخن از طی‌الارض نیز به میان آمده،اصول کافی شیخ کلینی. جلد ۲ ص۴۱۳ و اسناد مکتوبی در باب طی‌الارض امامان شیعه در تاریخمکتوبات خطی / جُنگ 16/ صفحه3: هفت مورد بحث کلامی علامه امینی با مخالفان شیعه، بحث در طی‌الارض و امکان آن و مهدی موعود نیز موجود است.کرامات المهدی، انتشارات مسجد جمکران. ۲۰۰۳. شابک 964-6705-15-4 مفاهیم فلسفی کرامات و طی‌الارض را می‌توان در نوشته‌های سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، سید محمدحسین طباطبایی، سید محمدحسین حسینی طهرانی، و ملاصدرا نیز با تعابیر مختلف جستجو یا مشاهده کرد.

 در مکاتب یهودی 
طی‌الارض مفهومی است که در مکاتب عرفانی یهودیان نیز با نام  و  نیز دیده شده‌است.

 منابع 

 جستارهای وابسته 
 ریمیا
 طی‌الزمان
 دومکانی
 کرامات
 دورنوردی

 پیوند به بیرون 
 مبحث طی‌الارض به روایت علامه تهرانی
 اقسام طی‌الارض
 کتاب خورشید تابان
 طی‌الارض از علامه امینی

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:واژگان عرفانی
رده:تأویل
رده:تصوف
رده:دورنوردی
رده:روان‌شناسی صوفی
رده:عرفان اسلامی
رده:فلسفه صوفی