تبرج

تَبَرُّج در اسلام غالباً به معنای «جلوه‌گری» آمده است؛ بدین‌گونه که زن خود را از بالای برج (ساختمان)، متبرّج (جلوه‌گر) می‌سازد.تفسیر بیضاوی، ناصرالدین عبدالله بیضاوی شیرازی (درگذشتهٔ ۶۶۵ه‍.ش/1286م)، بیروت: دارالفکر، ۵ جلد، جلد ۲، ص۲۲۱تفسیر غریب‌القرآن، فخرالدین طُرِیحی نجفی (زادهٔ ۹۵۰ه‍.ش/1571م)، تصحیح محمدکاظم طریحی، قم: انتشارات زاهدی، ص۱۵۱تفسیر روح‌المعانی، شهاب‌الدین آلوسی بغدادی (زادهٔ ۱۱۸۱ه‍.ش/1802م)، بیروت: اداره الطباعه المنیریه - احیاء التراث العربی، ۳۰ جلد، جلد ۲۲، ص۸تفسیر قرآن مهر، محمدعلی رضایی اصفهانی و دیگران، قم: نشر پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷، ۲۴ جلد، جلد ۱۶، ص۳۴۷، کتابخانهٔ دیجیتال نور تبرّج در دو آیه از آیات حجاب قرآن ذکر شده است.

 چیستی تبرّج 
دربارهٔ تبرّج به معنای «جلوه‌گری»، راغب اصفهانی (زادهٔ ۳۳۳ه‍.ش/۹۵۴م) در کتاب المفردات این‌چنین آورده است:

در دورهٔ جاهلیت معمول بود زنان از درون خانه و در برابر پنجره‌ها و درها اندام برهنهٔ خود را برای رهگذران جلوه‌گر سازند.حجاب شرعی در عصر پیامبر، امیرحسین ترکاشوند، اردیبهشت ۱۳۹۰، ص۴۲۷ تَبَرُّج همچنین به معنای «با تکبر و تبختر راه رفتن» نیز نقل شده است.تفسیر تبیان، شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/995م)، بیروت: احیاء التراث العربی، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۳۳۹ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۱۵۵جاهلیت، اسماعیل باغستانی، دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی با این همه، سید محمدحسین طباطبایی معنای گسترده و مُوَسَّعی از جلوه‌گری را دربارهٔ تبرّج منظور می‌دارد و در المیزان می‌نویسد:

 تبرّج جاهلیّت نخستین 
قرآن، از تبرّجی موسوم به تبرّج جاهلیّت نخستین نیز نام می‌برد. در این باره در آثاری همچونترجمهٔ تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، جمعی از مترجمان، تهران: انتشارات فراهانی، ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۳، ۲۷ جلد، جلد ۲۰، ص۱۰۸تفسیر مجمع‌البیان، شیخ طَبرِسی (زادهٔ ۴۵۴ه‍.ش/1075م)، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۰ جلد، جلد ۸، ص۱۵۵سیری دوباره در آیات حجاب، هما میرزاوزیری، نشریهٔ پژوهش‌های قرآنی، ۱۳۸۰، ش۲۷ و ۲۸، پرتال جامع علوم انسانیجاهلیت در قرآن و تاریخ، علی گودرزی، فصل‌نامهٔ میقات حج وابسته به پژوهشکدهٔ حج و زیارت وابسته به حوزهٔ نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، مهر ۱۳۸۸، سال هجدهم، ش۶۹، ص۵۷ تفسیر تبیان اثر شیخ طوسی (زادهٔ ۳۷۴ه‍.ش/۹۹۵م) آمده است:

مکارم شیرازی، تبرّج جاهلیت نخستین را نمایان شدن گلو و گردنبند و گوشواره‌های زنان عرب جاهلی، بر اثر سهل‌انگاری آنان در بستن روسری می‌داند.تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ۳۲، ۱۳۷۴ه‍. ش، ۲۷ جلد، جلد ۱۷، ص۲۹۰

 آیات تبرّج در قرآن 

کلمهٔ تبرّج در دو آیه از قرآن - که جزو آیات حجاب هستند - آمده است:
 سورهٔ احزاب، آیهٔ ۳۳:

 سورهٔ نور، آیهٔ ۶۰:

در ظاهر این آیات، منحصراً به دو شیوه نهی شده است: یکم «تبرّج جاهلیت نخستین از سوی زنان محمد» و دوم «تبرّج با اندام‌نمایی از سوی قواعد زنان» که منظور از قواعد، زنان نشسته در خانه یا برابر نظر مشهور فقها زنان یائسه بوده‌اند.ستر و ساتر، سید کاظم مصطفوی، درس خارج فقه ۲۵ آبان ۱۴۰۱ با این همه، در ادبیات فقهی، تبرّج به هر شیوه‌ای جز برای شوهر مذموم است.تبرّج و مصادیق آن با تأکید بر تفاسیر فقهی ، حلیمه حیدری، دوفصل‌نامهٔ مطالعات پژوهشی زنان، ۱۳۹۴، سال دوم، ش۲، ص۷۹، سامانهٔ مدیریت نشریات علمی جامعة المصطفی العالمیه

 یادداشت‌ها 

 بن‌مایه‌ها 

رده:اسلام و زنان
رده:واژه‌ها و عبارت‌های قرآنی