یوسف پیامبر

یوسف پیامبر مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی بر پایهٔ داستان زندگی یوسف مطابق با روایت قرآن و منابع اسلامی، به نویسندگی و کارگردانی فرج‌الله سلحشور است که در ۴۵ قسمت از ۷ تیر ۱۳۸۷ تا ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۸ از شبکه یک سیما پخش شد. از جمله بازیگران این مجموعه، مصطفی زمانی، کتایون ریاحی، محمود پاک‌نیت، رحیم نوروزی، عباس امیری و جعفر دهقان هستند.

ساخت مجموعه در تیر ۱۳۸۲ در شهرک سینمایی دفاع مقدس برای ۴۵ قسمت آغاز شد. فیلم‌برداری مجموعه در اردیبهشت ۱۳۸۳ آغاز شد و در فروردین ۱۳۸۶ به پایان رسید.

این مجموعه در سال‌های بعد نیز بارها از آی‌فیلم و شبکه سحر بازپخش شده است.

 داستان 
داستان این سریال از این قرار است که زمانی که یعقوب، مردمان بنی‌اسرائیل را به یکتاپرستی خوانده و از پرستش خدایان مختلف انذار می‌دهد؛ خدا، یوسف را به عنوان فرزند و پیامبر بعدی به او عطا می‌کند که چهره‌ زیبایی دارد. یوسف در کودکی رؤیایی می‌بیند که در آن خورشید، ماه و ۱۱ ستاره برای او به سجده می‌افتند. یعقوب که این رؤیا را می‌شنود به او توصیه می‌کند تا آن را از برادران خود پنهان کند. پس از چندی، برادران یوسف که به علاقهٔ پدرشان نسبت به یوسف حسودی می‌کردند، او را به چاه می‌اندازند و در حضور یعقوب مدعی می‌شوند که یوسف را گرگ خورده است و پیراهن یوسف را به خون گوسفند آغشته کرده و به یعقوب نشان می‌دهند. پس از مدتی کاروانی یوسف را از چاه درآورده و به عزیز مصر، پوتیفار، می‌فروشند و پوتیفار او را به عنوان غلام به همسرش زلیخا هدیه می‌دهد. زلیخا شیفته یوسف می‌شود و سال ها بعد زمانیکه زلیخا از او خواست با او وارد بستر شود، یوسف فرار کرد. پوتیفار فرا می‌رسد و تمام تقصیرات گردن یوسف می‌افتد و یوسف به زندان می‌رود و هشت سال آنجا می‌ماند؛ اما به واسطهٔ یکی از دوستان خود در زندان که مدت‌ها پیش آزاد شده و به پادشاه مصر آمنهوتب چهارم (آخناتون) خدمت می‌کند به کمک علم تعبیر خواب، خوابِ فرمانروا را تعبیر کرده و با خِرَد خود به یکی از نزدیکان به فرمانروا تبدیل شده و پس از مرگ پوتیفار، به دستور فرمانروا عزیز مصر می‌شود. یوسف در این زمان بسیاری از مردم مصر از جمله آمنهوتب را یکتا پرست کرده و آیین بت پرستی و پرستش خدای آمون را از بین می برد. او به عنوان صدر اعظم مصر، یک قحطی هفت ساله را مدیریت و بسیاری از برده ها را آزاد می کند. در این دوران زلیخا به دلیل عشق یوسف و یعقوب به دلیل غم دوری او بسیار اشک می ریزند و در نهایت نابینا می شوند. سرانجام پس از سال‌ها دوری، یوسف طی یک معجزه زلیخای پیر را به زلیخای جوان و زیبا تبدیل، چشم های او را بینا و با او ازدواج می‌کند؛ و بالاخره پس از سال ها دوری، پدرش را پیدا کرده و او را با خود به مصر می‌برد.

 بازیگران 
در این سریال ۵۶ هنرپیشه اصلی و بیش از ۱۵۰ بازیگر فرعی به ایفای نقش پرداختند. فهرست نام‌ های تعدادی از بازیگران این سریال به تفکیک نقش‌ هایشان به شرح زیر است:

 بازیگر نقش توضیح نقشمصطفی زمانی  یوسف (یوزارسیف)  پیامبر خدا، عزیز مصرمحمود پاک‌نیت  یعقوب  پیامبر خدا، پدر یوسف و دیگرانکتایون ریاحی  زلیخا  همسر پوتیفار، همسر دوم یوسفجعفر دهقان  پوتیفار  عزیز مصر، همسر اول زلیخاجهانبخش سلطانی  آمنهوتپ سوم  فرعون مصر، پسر تحوتموس چهارمرحیم نوروزی  آخناتون (آمنهوتپ چهارم)  (دوران بزرگسالی)مهوش صبرکن  کاریماما  ندیمه و دایه زلیخاالهام حمیدی  آسنات  همسر نخست یوسف، مادر منسه و افرایمپروانه معصومی  بانو تی  همسر آمنهوتپ سوملیلا بلوکات  نفرتیتی  همسر آخناتون ، مادر ۶ دختررضا رضوی  هرمهب  رئیس محافظان قصر آمنهوتپ سوم و آخناتون، فرمانده ارتش مصر در جنگ با هیتی‌ها، فرعون آینده مصرمحمدقاسم پورستار  خضر  پیامبر خداعلی طالب‌لو  هونیفر (حونفر)  پیشکار پوتیفارسیروس کهوری‌نژاد  ممیسابو  دوست صمیمی و غلام یوسفاسرافیل علمداری  رودامون  رئیس محافظان قصر پوتیفارجواد طاهری  مالک بن زعر  رئیس کاروان و مشاور یوسفاردلان شجاع‌کاوه  جبرئیل  فرشته وحیفرج‌الله سلحشور  عزرائیل فرشته مرگمجید صیادیابلیسشیطانامیرحسین مدرس  ایناروس  شراب‌دار آمنهوتپ سوم، آشپز آخناتونمحمدعلی سلیمان‌تاش  آپوپیس  سفره‌دار آمنهوتپ سومعباس امیری مقدم  آنخ‌ماهو  کاهن اعظم معبد آموناسماعیل سلطانیان  کیمونی  کاهن معبد آمون رضا آقاربی  پادیامون  رئیس محافظان معبد آمونناصر فروغ  خوفو  کاهن معبد آمونعلی بکائیان  آپوکی  کاهن معبد آمونمحمدرضا باقری   کاهن معبد آمونزهرا سعیدی  فائقه  خواهر یعقوب و عیسو و عمه یوسف و دیگران سعیده عرب  لیا  همسر نخست یعقوب (دوران پیری)، دختر لابان فرشته سرابندی  (دوران جوانی)مریم بخشی  راحیل  همسر دوم یعقوب، مادر یوسف و بنیامین، دختر لابانمیترا خواجه‌ئیان  زلفا  کنیز لیا و همسر یعقوبسودابه علی‌پور  بلهه  کنیز راحیل و همسر یعقوبمحمدرضا تیموریان  روبین  نخستین فرزند یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)احسان الله عمادی  روبین (دوران جوانی) محمد احمدی  شمعون  فرزند دوم یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)علی شمس‌پویا  (دوران جوانی)کوروش زارعی  لاوی  فرزند سوم یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)شاهد پرستار  (دوران جوانی)داوود شیخ  یهودا  چهارمین فرزند یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)پویان آهنیان مقدم  (دوران جوانی)علیرضا پاکزاد  دان  پنجمین فرزند یعقوب (از بلهه) (دوران میانسالی)سالار کریمخانی  (دوران جوانی)مجید حسن فامیلی  نفتالی  ششمین فرزند یعقوب (از بلهه) (دوران میانسالی)عباس غزالی  (دوران جوانی)اصغر محمدی  جاد  هفتمین فرزند یعقوب (از زلفا) (دوران میانسالی)محمدجواد محبی  (دوران جوانی)امیرعباس قلیچ‌لو اشیر  هشتمین فرزند یعقوب (از زلفا) (دوران میانسالی)حسین فرضی‌زاده (دوران جوانی)اصغر نوبخت یساکر  نهمین فرزند یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)محسن جهانبانی زبولون  دهمین فرزند یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)توحید نوروزی دوران نوجوانیحسین جعفری  یوسف  یازدهمین فرزند یعقوب (از راحیل)(دوران نوجوانی)ایمان خسروی (دوران کودکی)زهیر یاری بنیامین  دوازدهمین و واپسین فرزند یعقوب (از راحیل) (دوران میانسالی)ارسلان قاسمی  (دوران کودکی)نسرین نکیسا  دینه  دختر یعقوب (از لیا) (دوران میانسالی)آیدا تبیانیان  (دوران جوانی)مهرداد فلاحتگر سینوههپزشک دربارعلا محسنینینیفرکبتاسوءقصد کننده به یوسفزهرا مرتضویتیامنیندیمه زلیخا، دختر بینگیبیتا ثمری تاما  ندیمه زلیخا، دختر هماتماعلی یعقوب‌زاده هویا  سفره‌دار پوتیفارمجتبی بی‌طرفان سوفر   کتابدار پوتیفارپرویز فلاحی‌پور  کیدامن  رئیس زندان زاویراسیروس اسنقی   رئیس محافظان زندان زاویراسید محمدتقی رفقیزندانی پیر زندان زاویرامنوچهر بهروجبنتوزندانی زندان زاویراعلی جلیلی بالهنسموندزندانی میانسال محاسن دار زندان زاویراصادق خوش‌نژادزندانی جوان زاویراصادق حدادیزندانی پیر زاویرامحمد حسین ممیز زادهزندانی زاویرانسترن شمسی سیتنن  دخترعمه زلیخا و مادر کیسینپانته‌آ مهدی‌نیا  مریتاتن  همسر پادیامون، مهمان زلیخالیلا نیارمی  زن اشراف‌زاده مهمان زلیخاآسیه امیرسرداری زن اشراف‌زاده مهمان زلیخاتهمینه شعبانی زن اشراف‌زاده مهمان زلیخاشهنوش شهباز زادهزن اشراف زاده مهمان زلیخالیلا آزموده زن اشراف‌زاده مهمان زلیخامحمدعلی ساربان مشاور آخناتونامین عباسی‌زادهکاهن معبد قصر پوتیفارحمیدرضا دشتیبینگیکاهن معبد قصر پوتیفار و خزانه‌دار معبد آمونرحمت‌الله شکرخندهآشپز قصر پوتیفارسید هاشم ونانه آشپز قصر آخناتونابراهیم شجاعیخدمتکار قصر پوتیفارمرتضی اکبریخدمتکار قصر پوتیفارکامران دهقانخدمتکار قصر پوتیفارسیده‌طاهره علایی خدمتکار قصر پوتیفاررویا حمزه‌لویی خدمتکار قصر پوتیفارناصر قاسمیباغبان قصر پوتیفارمحمود یار احمدیانباردار قصر پوتیفارصادق مزاری جلالیبورنابوریاس نگهبان قصر پوتیفار تبرئه شده به‌دست یوسفعباس قاصدیسفالگر قصر پوتیفارصادق پریداراشرار و سارق از قصر پوتیفارمحمدحسین مجدزادهاشرار و سارق از قصر پوتیفارمحمدسعید قائمیخواب‌گزار بزرگ معبد آمون علی طاهریخوابگزار جوان معبد آمونمحمود صحراییخوابگذار سیه چرده معبد آمونشقایق پورحمدیهمسر بنیامیناعظم کبودیان بت‌چوا (شوعه)همسر یهودانرگس نظریآدیناهمسر لاویمهین موحدیهمسر شمعونامان الله رحیمییاکین پیربزرگ کنعانی بیژن انوارملیخا تاجر کنعانیسوگل طهماسبی  بسمه  ندیمه فائقهوجیهه حسینیانندیمه بانو تیمریم قلهکیهمسر اپوپیسشهربانو موسویقابله راحیل یونس غزالیآخناتون(دوران کودکی)ساینا مهیمیمنسه دختر کوچک یوسفسهیل سخن پژوهقتمیرهمسفر یوسف نگهبان و سیلی‌زن به یوسفجمشید صفری فالح دوست مالک بن زعر هوشنگ بهادریهمسفر یوسف و پیرمرد مریض کاروان محمد حاج حسینیپیرمرد تشنه همراه کاروان مالک بن زعرعلی نجاریان دریانینگهبان محافظ کاروان مالک بن زعرسید جواد حسینیهمراه کاروان مالک بن زعر برات الله شیبانیاشراف‌زاده مصریمحمد فرزانهاشراف‌زاده مصری محمد طاهری آذراشراف‌زاده مصریعطاالله مرادیاشراف‌زاده مصری و داوطلب خریداری یوسفمحمد قمرزادهاشراف‌زاده مصری و داوطلب خریداری یوسفهاشم شمس فلاورجانیتاجر برده‌فروش مصریملیکا سلیمیدختر ایناروسنورالدین خزایی تاکرودمحافظ قصر آخناتونبهروز پیروزیانمحافظ پادیامون در معبد آمونحسن ولیخانی نگهبان ورودی قصر آخناتون و حمله کننده به یوسفحسن علیرضاییجارچیرضا حافظیکشاورز مصری، کسی که یوسف همسفره ناهار او شداکبر مددی مهربت‌ها  مأمور شناسایی افراد در سیلو، زندانی زاویراکامبیز بهرام نژادمامور شناسایی افراد در سیلوسلمان خطی مامور شناسایی افراد در سیلو.سید جواد زیتونینوامون کشاورز مصری و خریدار گندم از سیلو.محمد تقی شهسواریکشاورز مصری و خریدار گندم از سیلوحسینعلی پرستارکشاورز مومن مصریامین مولایی فر کشاورز جوان و ساکن تبسعباس مرادی ملوان اسکله و کاشف جسد خوابگزارحمیدرضا مرادیمامور دروازه ورودی سوریه شهر تبسسیروس صابرکاهن معبد ایشتار در فدانعصمت رضاپورایستر کاهن معبد ایشتار در فدان فرامرز شهنی(مهرجو)لابانپدرزن ‌و دایی یعقوب ، فائقه و عیسو، پدر لیا و راحیلسید محسن خرم درهعیسرساکن فدان ارامشمسی شمس الدینیساکن فدان ارام و همسر عیسرمرتضی هاشم خانلو فارِس ساکن فدان ارامزینب (زیبا) بنماران همسر فارِس، ساکن فدان ارامعظیم مشهدی مامور همراه لابانداوود زممامور همراه لابانعلی اصغر راسخ رادجیراپیک کنعانمنصوره ایلخانی قابله کنعانی

 هزینه 
بندانگشتی|فرج‌الله سلحشور
مدیر پیشین روابط عمومی این مجموعه در پی اختلاف با کارگردان و تهیه‌کنندهٔ آن فرج‌الله سلحشور گفت که کل مبالغ هزینه شده برای ساخت این مجموعه بیش از ۱۲ میلیارد تومان بوده است؛ که ۶ میلیارد تومان آن توسط صداوسیما و بقیه توسط شهرداری تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت اقتصاد و دارایی پرداخت شده است.

کارگردان مجموعه، فرج‌الله سلحشور، با حضور در شبکهٔ جهانی جام جم ۳ ضمن تکذیب ادعای مدیر پیشین روابط عمومی این مجموعه گفت مجموع هزینه‌های ساخت این سریال حدوداً ۷ میلیارد تومان بوده است. در گزارشی دیگر، بودجهٔ ابتدایی ساخت آن ۹۰۰ میلیون تومان برآورد شد اما در نهایت کار ساخت با بودجهٔ ۶٫۷۰۰ میلیارد تومان به پایان رسید.

 حاشیه‌ها 
 اتهام سرقت ادبی 
شهاب‌الدین طاهری، نویسندهٔ کتاب دوجلدی حضرت یوسف صدیق که در سال ۱۳۸۱ توسط نشر عابد به چاپ رسیده است، از سلحشور، تهیه‌کننده سریال، به دلیل «دزدی هنری» در دادگاه شکایت کرد.[جنبش راه سبز - فیلم‌ساز طرفدار احمدی‌نژاد «یوسف پیامبر» را دزدیده است؟http://www.rahesabz.info/story/10475 ] دادگاه کارکنان دولت، در فروردین ۱۳۸۹، سلحشور را به خاطر کپی برداری فیلمنامه سریال از این کتاب مقصر شناخته بود. این دادگاه حکم کرده بود که سلحشور، ۲۰ درصد از حقوق مادی و معنوی نگارش فیلمنامه و ساخت سریال را به طاهری پرداخت کند. در بخشی از حکم دادگاه آمده بود که فیلمنامه طاهری را علی لاریجانی، رئیس وقت صدا و سیما و دیگران در اختیار سلحشور قرار داده‌اند و او از آذر ۱۳۷۹ تا پایان ۱۳۸۲ به میزان ۲۰ درصد از این نسخه را مورد استفاده «غیرمجاز» قرار داده بود. در اسفند ۱۳۹۰، سلحشور طبق رأی قطعی دادگاه از اتهام تقلب در فیلم‌نامه یوسف پیامبر تبرئه شد.http://alef.ir/vdcdjn0ffyt0os6.2a2y.html?149381http://www.asriran.com/fa/news/243309

 انتقادها 
 هزینهٔ بالا و مشخص نبودن هزینهٔ واقعی
 تبلیغ چندهمسری
کارگردان مجموعه گفت که چندهمسری را ترویج نکرده و در عین حال گفت:
 «چندهمسری در مذهب و مکاتب الهی وجود داشته‌است. حال اگر این فرهنگ بنا به دلایلی تغییر کرده از عوارض دنیای امروز است. از پیامبر تا انبیاء سلف همسر دوم و سوم اختیار می‌کردند. این موضوع در گذشته بوده و در خیلی از ممالک اسلامی هنوز این فرهنگ وجود دارد و در بین شیعیان با آن برخورد می‌شود. این مطلب وجود داشته و من به دلیل خرسندی فمینیست‌ها نمی‌توانستم آن را در این سریال نشان ندهم و بازهم تأکید می‌کنم قصد ما ترویج چندهمسری نیست بلکه بیان سند تاریخی است.»

 انتخاب بازیگران 
سلحشور دربارهٔ بازیگران این مجموعه می‌گوید:در نقد یک گفتار عجیب؛ آیا محجبه‌های ایرانی کف خیابان‌های تهران سنگسار می‌شوند؟!؛ ۹ دی ۱۳۹۱؛ تابناک

 پخش بین‌المللی 
کشورهای تاجیکستان، پاکستان، افغانستان ترکیه،عراقسریال یوسف پیامبر(ع) در تلویزیون افغانستان شبکه‌های بین‌المللی ایران الکوثر (دوبلهٔ عربی)، آی فیلم (سه زبانه: عربی و فارسی و انگلیسی) و جام جم (زیرنویس انگلیسی) نیز اقدام به پخش یوسف پیامبر کرده‌اند. به گفته سازمان صدا و سیما این سریال در شصت کشور جهان بیننده داشته‌است.

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:آخناتون
رده:آمنهوتپ سوم
رده:برنامه‌های تلویزیونی ایرانی
رده:تجسم‌های فرهنگی از آخناتون
رده:فرزندان یعقوب
رده:فیلم‌ها به زبان فارسی
رده:فیلم‌های اقتباس شده از قرآن
رده:فیلم‌های فرج‌الله سلحشور
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۱۳۸۷
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی آغازشده در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی ایرانی پایان‌یافته در ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:مجموعه‌های تلویزیونی تاریخی ایرانی
رده:مجموعه‌های تلویزیونی درباره اسلام
رده:مجموعه‌های تلویزیونی زندگی‌نامه‌ای
رده:مجموعه‌های تلویزیونی شبکه یک ایران
رده:نمایش‌های تلویزیونی واقع‌شده در مصر باستان
رده:نمودهای فرهنگی نفرتیتی
رده:نمودهای فرهنگی یوسف
رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:نمودهای فرهنگی یعقوب