زبان ولوف

وُلوف (Wolof làkk، وࣷلࣷفْ لࣵکّ) یکی از زبان‌های آفریقایی است که در سنگال، گامبیا و موریتانی رایج است. ولوف یک زبان سنگامبیایی و از خانواده زبان‌های اطلسی و زیرشاخه زبان‌های نیجر-کنگو است.

 تقسیمات 
جایگزین=|راست|بندانگشتی|163x163پیکسل|ولوف زبانان در سنگال

زبان ولوف رایج‌ترین زبان در سنگال است. (نه تنها زبان قوم ولوف بلکه زبان تقریباً ۴۵ درصد از جمعیت سنگال، و همچنین زبان مردم غیرولوف)

این زبان که همچنین در کشورهای گامبیا و موریتانی رایج است، دربردارنده یک گسترش فرهنگی است. این به خاطر وحدت آن است؛ ولوف زبانان در مناطق مختلف جغرافیایی زبان یکدیگر را به خوبی می‌فهمند و تفاوت آنها چیزی جز لهجه نیست.

 تاریخ آموزش زبان ولوف 
اولین آثار نوشتاری از دستور زبان و زبان‌شناسی ولوف در اوایل قرن بیست و یکم توسط مهاجران ایجاد شده‌است. معلم فرانسوی Jean Dar اولین دیکشنری فرانسوی-ولوف را در سال ۱۸۲۵ منتشر کرد و در سال بعد از آن، یک دستور زبان وولوف را به انتشار گذاشت.

 نوشتار 
امروزه، زبان ولوف بیشتر به خط لاتین و با قوانین خاصی برای احترام و رعایت صداهای خاص این زبان نوشته می‌شود. ف

زبان ولوف مدتها به الفبای عربی و با نام «ولوفال» نوشته می‌شد. اما امروزه با گسترش الفبای لاتین و آموزش رسمی در مدارس، استفاده از الفبای عربی محدود شده و تنها در مدارس اسلامی دیده می‌شود. با این وجود، دولت سنگال و وزارت آموزش و پرورش آن کشور در راستای استانداردسازی الفبای ولوفال، در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی قدمهای جدی برداشت، و الفبای واحد عربی برای تمامی زبان‌های این کشور، منجمله ولوف را تنظیم کرد. اما دولت سنگال از تصویب حکمی برای رسمیت بخشیدن به الفبای عربی خودداری نمود چرا که قصد بر این بود که تلاش برای استانداردسازی الفبای عربی، پروسه‌ای بین‌المللی، در منطقهٔ غرب آفریقا بماند، و نه یک پروژهٔ ملی. از زمان استانداردسازی الفبای ولوفال، بیش از ۲۰ هزار نفر معلم و دانش‌آموزان آنها در مدارس مذهبی به این الفبا آموزش دیده شدند.

سیستم شمارش ولوف سیستم ده‌دهی است ولی از یک سیستم پنج پنجی نیز کمک می‌گیرد. برای مثال عدد بیست و شش در ولوف نوشته می‌شود: «ñaar fukk ak juróom benn / ݧَارْ فُکّ جُرࣸومْ بࣹنّ» که یعنی: (۲×۱۰) + ۵ + ۱ = ۲۶)

 عدد لاتین ولوفال۰tus / neen / zéro [فرانسه]sero / dara [به معنی «هیچ»] تُس / نࣹینْ / زࣹرࣷ [فرانسه]سࣹرࣷ / دَرَ۱benn بࣹنّ۲ñaar / yaar ݧَارْ / یَارْ۳ñett / ñatt / yett / yatt ݧࣹتّ / ݧَتّ / یࣹتّ / یَتّ۴ñeent / ñenent ݧࣹینتْ / ݧࣹنࣹنتْ۵juróom جُرࣸومْ۶juróom-benn جُرࣸومْ-بࣹنّ۷juróom-ñaar جُرࣸومْ-ݧَارْ۸juróom-ñett جُرࣸومْ-ݧࣹتّ۹juróom-ñeent جُرࣸومْ-ݧࣹینتْ۱۰fukk فُکّ۱۱fukk ak benn فُکّ اَکْ بࣹنّ۱۲fukk ak ñaar فُکّ اَکْ ݧَارْ۱۳fukk ak ñett فُکّ اَکْ ݧࣹتّ۱۴fukk ak ñeent فُکّ اَکْ ݧࣹینتْ۱۵fukk ak juróom فُکّ اَکْ جُرࣸومْ۱۶fukk ak juróom-benn فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنّ۱۷fukk ak juróom-ñaar فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧَارْ۱۸fukk ak juróom-ñett فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧࣹتّ۱۹fukk ak juróom-ñeent فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧࣹینتْ۲۰ñaar-fukk ݧَارْ-فُکّ۲۶ñaar-fukk ak juróom-benn ݧَارْ-فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنّ۳۰ñett-fukk / fanweer ݧࣹتّ-فُکّ / فَنْوࣹیرْ۴۰ñeent-fukk ݧࣹینتْ-فُکّ۵۰juróom-fukk جُرࣸومْ-فُکّ۶۰juróom-benn-fukk جُرࣸومْ-بࣹنّ-فُکّ۶۶juróom-benn-fukk ak juróom-benn جُرࣸومْ-بࣹنّ-فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنّ۷۰juróom-ñaar-fukk جُرࣸومْ-ݧَارْ-فُکّ۸۰juróom-ñett-fukk جُرࣸومْ-ݧࣹتّ-فُکّ۹۰juróom-ñeent-fukk جُرࣸومْ-ݧࣹینتْ-فُکّ۱۰۰téeméer تࣺیمࣺیرْ۱۰۱téeméer ak benn تࣺیمࣺیرْ اَکْ بࣹنّ۱۰۶téeméer ak juróom-benn تࣺیمࣺیرْ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنّ۱۱۰téeméer ak fukk تࣺیمࣺیرْ اَکْ فُکّ۲۰۰ñaari téeméer ݧَارِ تࣺیمࣺیرْ۳۰۰ñetti téeméer ݧࣹتِّ تࣺیمࣺیرْ۴۰۰ñeenti téeméer ݧࣹینتِ تࣺیمࣺیرْ۵۰۰juróomi téeméer جُرࣸومِ تࣺیمࣺیرْ۶۰۰juróom-benni téeméer جُرࣸومْ-بࣹنِّ تࣺیمࣺیرْ۷۰۰juróom-ñaari téeméer جُرࣸومْ-ݧَارِ تࣺیمࣺیرْ۸۰۰juróom-ñetti téeméer جُرࣸومْ-ݧࣹتِّ تࣺیمࣺیرْ۹۰۰juróom-ñeenti téeméer جُرࣸومْ-ݧࣹینتِ تࣺیمࣺیرْ۱۰۰۰junni / junne جُنِّ / جُنّࣹ۱۱۰۰junni ak téeméer جُنِّ اَکْ تࣺیمࣺیرْ۱۶۰۰junni ak juróom-benni téeméer جُنِّ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنِّ تࣺیمࣺیرْ۱۹۴۵junni ak juróom-ñeenti téeméer ak ñeent-fukk ak juróom جُنِّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧࣹینتِ تࣺیمࣺیرْ اَکْ ݧࣹینتْ-فُکّ اَکْ جُرࣸومْ۱۹۶۹junni ak juróom-ñeenti téeméer ak juróom-benn-fukk ak juróom-ñeent جُنِّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧࣹینتِ تࣺیمࣺیرْ اَکْ جُرࣸومْ-بࣹنّ-فُکّ اَکْ جُرࣸومْ-ݧࣹینتْ۲۰۰۰ñaari junni ݧَارِ جُنِّ۳۰۰۰ñetti junni ݧࣹتِّ جُنِّ۴۰۰۰ñeenti junni ݧࣹینتِ جُنِّ۵۰۰۰juróomi junni جُرࣸومِ جُنِّ۶۰۰۰juróom-benni junni جُرࣸومْ-بࣹنِّ جُنِّ۷۰۰۰juróom-ñaari junni جُرࣸومْ-ݧَارِ جُنِّ۸۰۰۰juróom-ñetti junni جُرࣸومْ-ݧࣹتِّ جُنِّ۹۰۰۰juróom-ñeenti junni جُرࣸومْ-ݧࣹینتِ جُنِّ۱۰۰۰۰fukki junni فُکِّ جُنِّ۱۰۰۰۰۰téeméeri junni تࣺیمࣺیرِ جُنِّ۱۰۰۰۰۰۰tamndareet / million تَمْندَرࣹیت

 الفبا 
 الفبای لاتین ولوف 
الفبای لاتین ولوفABCDEËFGIJKLMNÑŊOPQRSTUWXYabcdeëfgijklmnñŋopqrstuwxy
ولوف بر خلاف بیشتر زبان‌های آفریقایی جزو زبانهای نواخت بر نیست.

 الفبای ولوفال 
الفبای ولوفال دارای ۲۳ حرف می‌باشد. حروفی مثل «ص» و «ث» که در عربی کاربرد دارند، در زبان ولوف وجود ندارند. در این الفبا همین‌طور دونگارههایی با میم «م» و «ن» برای نشان دادن همخوان‌های پیش دماغی (مثل «مبـ»، «نجـ») وجود دارد.

الفبای ولوفال همین‌طور شامل ۹ حرکت برای نشان دادن واکه‌ها می‌باشد (در حالی که عربی و فارسی ۳ حرکت بیشتر ندارند). واکه‌ها همین‌طور می‌توانند کوتاه یا کشیده باشند. واکه‌های کشیده با ترکیبی از حرکات نه‌گانه و یکی از حروف «الف»، «و»، یا «ی» نشان داده می‌شود.

در نوشتن ولوفال، نشان دادن همهٔ حرکات، منجمله حرکات سکون (◌ْ) و تشدید (◌ّ) اجباری می‌باشد. معنی واژگان با تشدید یا سکون می‌تواند عوض شود. به‌طور مثال، واژهٔ «دَگْ» (به لاتین dag) به معنی خدمت‌گذار سلطنتی، و واژهٔ «دَگّ‎» (به لاتین dagg) به معنی بریدن می‌باشد.

+حروف الفبای ولوفالCurrah, Galien (26 August 2015) ORTHOGRAPHE WOLOFAL. Link (Archive)ناماشکالآوانگاریمعادل لاتینمثالنکتهتنهاآغازیمیانیپایانیولوفاللاتین - / a itamgaal حرف «الف» دو نقش را ایفا می‌کند. نقش اول، به عنوان حامل حرکت واکه در واژگانی که با واکه شروع می‌شوند، و نقش دوم به عنوان نشان دهندهٔ واکهٔ کشیدهٔ «aa». b baax p pepp حرف در الفبای عربی وجود ندارد. معادل آن در فارسی «پ» می‌باشد.
 حروف معادل منسوخ شده: 
 یونی‌کد U+0752 t taar c caabi حرف در الفبای عربی وجود ندارد. معادل آن در فارسی «چ» می‌باشد.
 حروف معادل منسوخ شده: 
 یونی‌کد U+0756 j jaay x xam d daanu r raas s sant - - Israeldëel برای نوشتن واکه‌های پشت سر هم یا هجاهایی که با واکه شروع می‌شود، در میان واژه، کاربرد دارد.
 برای نوشتن واکهٔ کشیدهٔ «ëe» استفاده می‌شود، و در این حالت، با حرکت «» نوشته می‌شود. ŋ ŋaam حرف در الفبای عربی وجود ندارد. معادل آن در فارسی «نگ» می‌باشد.
 حروف معادل منسوخ شده: 
 یونی‌کد U+075D f faar q naqar k kaani g gaal حرف در الفبای عربی وجود ندارد. معادل آن در فارسی «گ» می‌باشد.
 حروف معادل منسوخ شده:  l lajj m maammbaar دو کاربرد دارد. یا به عنوان هم‌خوان مستقل، یا به عنوان حرف اول دونگاره‌ی هم‌خوان‌های پیش دماغی (مثل «مبـ») n naannjool دو کاربرد دارد. یا به عنوان هم‌خوان مستقل، یا به عنوان حرف اول دونگاره‌ی هم‌خوان‌های پیش دماغی (مثل «نجـ») ñ ñaan حرف در الفبای عربی وجود ندارد. معادل آن در فارسی «نگ» می‌باشد.
 حروف معادل منسوخ شده: 
 یونی‌کد U+0767 w waawbuur حرف «و» دو نقش را ایفا می‌کند. نقش اول به عنوان همخوان با صدای [w] می‌باشد. نقش دوم در نشان دادن واکه‌های کشیدهٔ «oo»، یا «óó»، یا «uu» می‌باشد. h ahakaay y yaaynjiit حرف «ی» دو نقش را ایفا می‌کند. نقش اول به عنوان همخوان با صدای [j] می‌باشد. نقش دوم در نشان دادن واکه‌های کشیدهٔ «ee»، یا «éé»، یا «ii» می‌باشد.

+واکه‌ها در الفبای ولوف واکهٔ کوتاه در ابتدای واژه A  À  Ë  E  É  I  O  Ó  U         حرکات واکهٔ کوتاه a  à  ë  e  é  i  o  ó  u         واکهٔ کشیده در ابتدای واژه Aa  -  Ëe  Ee  Ée  Ii  Oo  Óo  U  -       حرکات واکهٔ کشیده aa  -  ëe  ee  ée  ii  oo  óo  u  -       

 مثال 
برای شنیدن تلفظ کلمات "[pronunciation|اینجا]"کلیک کنید.
فارسیولوفآوانگاری لاتینولوفالشنsuufسُوفْsu:fآسمانasamaanاَسَمَانْasama:nآبndoxندࣷخْn͜dɔxآتشsafara سَفَرَsafaraمردgόorگࣸورْgo:rزنjigéenجِگࣺینْɟige:nخوردنlekkلࣹکّlɛkkنانmburuمبُرُm͜buruنوشیدنnaanنَانْna:nبزرگmagمَگْmakکوچکtuutiتُوتِtu:tiشبguddiگُدِّguddiروز (تعداد)طول روزbésbëccëg بࣺسْبࣴچّࣴقْbesbəccək
فارسیولوفترجمهٔ عینیآوانگاری لاتینولوفالحالت چطور است؟Na nga def ? نَ نگَ دࣹفْ؟چطور انجام می‌دهی؟nan͜gadɛfمن خوبم.(Maa ngi fi (rekk.مَا نگِ فِ (رࣹکْ)من اینجا هستم (فقط).ma:n͜gifirɛkkتو خوبی؟Yaa ngi ci jàmm ?یَا نگِ ݖِ جࣵمّ؟تو در آرامش هستی؟ja:n͜giciɟa:mmخیلی خوب. خداروشکر.Jàmm rekk, Alxamdulilaay. جࣵمّ رࣹکْ، الحمدلله (اَلْخَمْدُلِلَایْ).در آرامش فقط، به لطف خداɟa:mmrɛkkalxamdulila:jخانواده (همسر) چطور است؟Naka sa waa kër ? نَکَ سَ وَا کࣴرْ.اهل خانه چطور است؟mun͜giciɟa:mmاو خوب است.Mu ngi ci jàmm. مُ نگِ ݖِ جࣵمّ.او در آرامش است.mun͜giciɟa:mmنان هست؟Ndax mburu am na ?ندَخْ مبُرُ اَمْ نَ؟آیا نان هست؟n͜daxm͜buruamnaاز آن هست.Am na. اَمْ نَ.هستamnaاز آن نیست.Amul.اَمُلْ.نیستamulچند؟ (قیمت)Ñaata la ? ݧَاتَ لَ؟چند؟ɲa:ta laگران است.Dafa seer/jafe. دَفَ سࣹیرْ/جَفࣹ.این گران است.dafasɛ:r / dafaɟafɛقیمت را کاهش دهید.Wàññi ko. وࣵݧِّ کࣷ.آن را پایین بیاور.wa:ɲɲikɔممنون.Jërëjëf. جࣴرࣴجࣴفْ.ممنون.ɟərəɟəfخواهش می‌کنم.Ñoo ko bokk. ݧࣷو کࣷ بࣷکّ.ما آن را با هم قسمت می‌کنیم.ɲɔ:kɔbɔkkبلهWaaw وَاوwa:wنهDéedéet دࣺیدࣺیتْde:de:tمن گرسنه هستم.Dama xiif. دَمَ خِیفْ.damaxi:fمن تشنه هستم.Dama mar. دَمَ مَرْ.damamarمن خسته هستم.Dama sonn. دَمَ سࣷنّ.damasɔnnخوب خوابیده‌اید؟Jàmm nga fanaan ? جࣵمّ نگَ فَنَانْ؟آیا شب را در آرامش گذراندید؟ɟa:mmn͜gafana:nخیلی خوب، خداروشکر.Jàmm rekk, alxamdulilaay.جࣵمّ رࣹکْ، الحمدلله (اَلْخَمْدُلِلَایْ).در آرامش فقط، الحمداللهɟa:mmrɛkkalxamdulila:jسلام. حال شما چطور است؟ (در صبح)Naka suba ci ?نَکَ سُبَ ݖِ؟صبحتان چطور پیش می‌رود؟nakasubasiخوب. (در صبح)Suba saa ngi nii (rekk). سُبَ سَا نگِ نِی (رࣹکْ).صبح همینه فقط.subasa:n͜gini:تا چند دقیقه بعد (فعلا)Ba ci kanam. بَ ݖِ کَنَمْ.bacikanamتا بعدBa beneen (yoon). بَ بࣹنࣹینْ (یࣷونْ).babɛnɛ:nدر آرامش باشید.Jàmm ag jàmm. جࣵمّ اَگْ جࣵمّ.صلح و آرامش.ɟa:mmakɟa:mmمن به اندازه کافی خورده‌ام. ممنون.Suur naa, jërëjëf. سُورْ نَا، جࣴرࣴجࣴفْ.su:rna:ɟərəɟəfدوست منSama xarit سَمَ خَرِتْ.samaxaritمن می‌خواستم برنج و ماهی بخورم.Dama bëgg lekk ceebu jën.دَمَ بࣴگّ لࣹکّ ݖࣹیبُ جࣴنْ.damabəgglɛkkcɛ:buɟenمن می‌خواستم آب بنوشم.Dama bëgg naan ndox.دَمَ بࣴگّ نَانْ ندࣷخْ.damabəggna:n͜dɔxفرداSubaسُبَsubaتا فرداBa suba.بَ سُبَ.basubaاگر خدا بخواهدBu soobee Yàlla. بُ سࣷوبࣹی یالله (یࣵلَّ).انشااللهbusɔ:bɛja:llaدوستت دارمNob naa la.Dama la nob.Dama la bëgg. نࣷبْ نَا لَ.دَمَ لَ نࣷبْ.دَمَ لَ بࣴگّ.nɔpnaladamalanɔpdamalabəggمرا تنها بزارBàyyi ma. بࣵیِّ مَ.ba:jjimaمرا ببخشیدBaal ma. بَال مَ.ba:lmaاین چیست؟Lii lan la ? لِی لَنْ لَ؟lilanlaچه کار می‌کنی؟Looy def ? لࣷیْ دࣹفْ؟

 تأثیرات زبانی 
نفوذ اسلام در سنگال، بیانگر تأثیر زبان عربی بر ولوف، به ویژه وازگان مذهبی، است. فرانسوی‌ها نیز تأثیر مهمی با استعمار و تحصیل دراین زبان داشتند. اگر ریشه فرانسوی در بعضی کلمات مانند oto و almet واضح هستند اما در موارد دیگر جالب تر و موشکافانه تر هستند. مانند "fok nga" برای "il faut que tu". چند کلمه نیز از ریشه بربر هستند مانند واژه "tabaski" به معنای عید قربان مسلمانان که از واژه "tafaska"زبان بربر گرفته شده‌است.

 فرهنگ در زبان ولوف 
 ادبیات 
یک ترجمه از کتاب عهد جدید (انجیل) در سال ۱۹۸۷ منتشر شد و دومین چاپ آن در سال ۲۰۰۴ معروف شد.

نویسنده سنگالی باباکار بوری دیوپ رمان Doomi Golo را در سال ۲۰۰۲ به زبان ولوف منتشر کرد.

 موسیقی 
گروه سنگالی Lemzo Diamono، فعالیت از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۸، گاهی از ترانه‌هایی به زبان ولوف استفاده کرده‌اند. همچنین می‌توان زبان ولوف را در آهنگ موفق «هفت ثانیه» از Youssou N'Dour و Neneh Cherry، منتشر شده در سال ۱۹۹۴، شنید. در سالهای بعد آهنگ‌های زیادی به این زبان منتشر شد از جمله: آهنگ گروه Les Colocs، آهنگ Julia Sarr در آلبوم Set Luna در سال ۲۰۰۵ و ….

 سینما 
سینمای ولوف را می‌توان از سینمای کشورهای سنگال، موریتانی و گامبیا مورد بررسی قرار داد. کارگردان Ousmane Sembène در چندین فیلم خود به سنگال اشاره کرده‌است: Emitaï ۱۹۷۱ ،Faat Kiné.

همچنین زبان ولوف را در سینمای کشورهای دیگر دیده می‌شود. مانند فیلم آلمانی-الجزایری-فرانسوی به نام Little Senegal توسط Rachid Bouchareb در سال ۲۰۰۱، برای شخصیت اصلی فیلم که یک سنگالی است که برای جستجوی نشانه‌هایی از اجداد برده خود به آمریکا می‌رود و… در این سالهای اخیر نیز بازیگر سنگالی-فرانسوی عمر سی فعالیت گسترده‌ای در نشان دادن فرهنگ کشور و زبان خود در فیلم‌های موفقی مانند: دست‌نیافتنی‌ها و فیلم Yao داشته‌است.

 زبان‌های سنگال 
زبان‌های سنگالزبان رسمیفرانسویزبان ملیولوف، سونینکه، سرر، پل، نون، مانجاک، ماندینگ، مانکین، حسنیا، دیولا-فوینی، بلنتزبان‌های دیگرBadiaranké · Baïnouk · Bambara · Bandial · Bapeng · Bassari · Bayot · Bédik · Cobiana · Coniagui · Dioula ·Gusilay · Jalonké · Karone · Khassonké · Kwatay · Léhar · Mlomp · Ndut · Palor · Saafi · Zénaga

 پانویس 

 منابع 
https://fr.wikipedia.org/wiki/Wolof_(langue)

رده:زبان‌های ایزو ۱–۶۳۹
رده:زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
رده:زبان‌های سنگال
رده:زبان‌های گامبیا
رده:زبان‌های موریتانی
رده:ولوف