هندریک لورنتز

هندریک آنتون لورنتس  (زادهٔ ۱۸ ژوئیه ۱۸۵۳ – درگذشته ۴ فوریه ۱۹۲۸) فیزیک‌دان هلندی بود که در سال ۱۹۰۲ جایزه نوبل را به صورت مشترک با پیتر زیمان بخاطر کشف اثر زیمان برنده شد.

تبدیلات لورنتس که بعداً آلبرت اینشتین برای توصیف فضا و زمان از آن بهره گرفت از کارهای هندریک لورنتس است. کارهای لورنتس بیشتر در زمینهٔ پژوهش نظری در مورد ویژگی‌های الکترومغناطیسی ماده بود. وی به این نتیجه رسید که اندازه اجسام تحت تأثیر سرعت و جرم آن‌ها قرار دارد. او هم‌چنین این‌گونه فرض کرد که سرعت نور بالاترین سرعت ممکن است. لورنتس با این کار بنیادهای نظریّهٔ نسبیت خاص انیشتین را پی‌ریزی کرد.

آلبرت انیشتین به لورنتس به دیده تحسین می‌نگریست.
بندانگشتی|با آلبرت اینشتین ۱۹۲۱

 زندگی و تحصیلات 

لورنتس در شهر آرنهم، هلند به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدماتی، در سال ۱۸۷۰ وارد دانشگاه لیدن شد و در رشته‌های ریاضیات و فیزیک تحصیل کرد. او در سال ۱۸۷۵ با دفاع از رساله‌ای دربارهٔ بازتاب و شکست نور در چارچوب نظریهٔ الکترومغناطیس، درجهٔ دکترا دریافت کرد.J. Kox, "Lorentz: The Evolution of His Theoretical Physics", Springer, 2007, pp. 15–22.

در سال ۱۸۷۷، در سن ۲۴ سالگی، به عنوان استاد فیزیک نظری در دانشگاه لیدن منصوب شد. این موقعیت تا پایان عمر علمی‌اش حفظ شد و او در آن نقش، نسل‌های متعددی از فیزیک‌دانان را آموزش داد.J. Kox, "Lorentz: The Evolution of His Theoretical Physics", Springer, 2007, p. 35.

 نظریه الکترون و الکترومغناطیس 

در دههٔ ۱۸۹۰، لورنتس نظریه‌ای را توسعه داد که در آن ماده از ذرات بارداری به نام الکترون تشکیل شده بود. او تلاش کرد تا رفتار این ذرات را در میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی با استفاده از معادلات ماکسول توصیف کند. این نظریه، که بعدها به «نظریهٔ الکترون لورنتس» معروف شد، یکی از نخستین تلاش‌ها برای ترکیب مکانیک کلاسیک با الکترومغناطیس بود.H.A. Lorentz, "The Theory of Electrons", B.G. Teubner, Leipzig, 1909.

لورنتس همچنین مفهوم «اتر» را به‌عنوان محیطی برای انتشار امواج الکترومغناطیسی حفظ کرد، اما با معرفی «انقباض طول» و «تأخیر زمانی» تلاش کرد تا نتایج آزمایش مایکلسون-مورلی را توضیح دهد.Whittaker, E.T., "A History of the Theories of Aether and Electricity", Longmans, Green and Co., 1910, pp. 321–330.

 تبدیلات لورنتس 

در سال ۱۸۹۵، لورنتس مجموعه‌ای از تبدیلات ریاضی را معرفی کرد که نشان می‌داد چگونه مختصات زمانی و مکانی یک رویداد در چارچوب‌های مرجع مختلف تغییر می‌کند. این تبدیلات، که بعدها به «تبدیلات لورنتس» معروف شدند، پایهٔ ریاضی نظریهٔ نسبیت خاص آلبرت اینشتین را تشکیل دادند.H.A. Lorentz, "Versuch einer Theorie der elektrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern", Leiden, 1895.

اینشتین در مقالهٔ مشهور خود در سال ۱۹۰۵، از تبدیلات لورنتس استفاده کرد تا نظریهٔ نسبیت خاص را بنا کند، هرچند که تفسیر فیزیکی او از زمان و فضا با دیدگاه کلاسیک لورنتس تفاوت داشت.Einstein, A., "Zur Elektrodynamik bewegter Körper", Annalen der Physik, 17, 1905, pp. 891–921.

 اثر زیمان و جایزه نوبل 

در سال ۱۸۹۶، پیتر زیمان، شاگرد لورنتس، کشف کرد که خطوط طیفی نور در حضور میدان مغناطیسی دچار شکافتگی می‌شوند. لورنتس با تحلیل نظری این پدیده، نشان داد که این اثر ناشی از تغییر در حرکت الکترون‌ها تحت تأثیر میدان مغناطیسی است. این همکاری منجر به دریافت مشترک جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۰2 شد.Zeeman, P., "The Effect of Magnetisation on the Nature of Light Emitted by a Substance", Nature, 55, 1897, pp. 347–349.

 مشارکت در فعالیت‌های بین‌المللی 

لورنتس در سال‌های پایانی عمر خود نقش مهمی در سازمان‌دهی همکاری‌های علمی بین‌المللی ایفا کرد. او رئیس کمیتهٔ بین‌المللی برای همکاری‌های فکری در جامعه ملل بود و در تدوین استانداردهای علمی و آموزشی مشارکت داشت.J. Kox, "Lorentz: The Evolution of His Theoretical Physics", Springer, 2007, pp. 210–215.

 افتخارات و جوایز 

لورنتس در طول زندگی خود موفق به دریافت جوایز و افتخارات متعددی شد، از جمله:
 جایزه نوبل فیزیک (۱۹۰۲)
 مدال فرانکلین از مؤسسه فرانکلین (۱۹۱۷)
 مدال کاپلی از انجمن سلطنتی لندن (۱۹۱۸)
 عضویت در آکادمی‌های علمی فرانسه، بریتانیا، ایالات متحده و روسیهFranklin Institute, "Medal Recipients", https://www.fi.edu/laureates/hendrik-antoon-lorentz

 درگذشت و میراث 

لورنتس در تاریخ ۴ فوریهٔ ۱۹۲۸ در شهر هارلم، هلند درگذشت. مراسم خاکسپاری او با حضور گستردهٔ دانشمندان برجسته برگزار شد. میراث علمی او در مفاهیمی چون «نیروی لورنتس»، «عامل لورنتس» و «تبدیلات لورنتس» جاودانه شده و همچنان در فیزیک مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرد.Pais, A., "Subtle is the Lord: The Science and the Life of Albert Einstein", Oxford University Press, 1982, pp. 123–125.

 منابع 


 G.L. de Haas-Lorentz (ed.): H.A. Lorentz. Impressions of his life and work, Amsterdam, 1957

هندریک لورنتز
رده:استادان دانشگاه لیدن
رده:اعضای افتخاری آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای انجمن سلطنتی ادینبرو
رده:اعضای خارجی انجمن سلطنتی
رده:اعضای فرهنگستان سلطنتی هنر و علوم هلند
رده:اعضای مکاتبه‌ای آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای مکاتبه‌ای فرهنگستان علوم سن پترزبورگ
رده:اعضای وابسته خارجی آکادمی ملی علوم
رده:اهالی آرنهم
رده:برندگان جایزه نوبل اهل هلند
رده:برندگان جایزه نوبل فیزیک
رده:دانشمندان فیزیک نظری
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه لیدن
رده:درگذشتگان ۱۹۲۸ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان پور لو مریت (نشان غیرنظامی)
رده:دریافت‌کنندگان مدال کاپلی
رده:زادگان ۱۸۵۳ (میلادی)
رده:فیزیک‌دانان اهل هلند
رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی)
رده:نظریه‌پردازان نسبیت
رده:اعضای مجمع فیلسوفان آمریکا