شیخ حر عاملی

شیخ محمد بن حسن حُرّ عاملی معروف به شیخ حر عاملی (۱۶۹۳-۱۶۲۴م) (۱۰۳۳ قمری در روستای «مشغره» از توابع جبع در لبنان - ۲۱ رمضان ۱۱۰۴ قمری)، از علما و فقهای شیعه ی اخباری‌ در قرن ۱۱ هجری و مؤلف کتاب وسائل الشیعة است.

 زندگی شخصی 
بندانگشتی|مقبره شیخ حر عاملی

 نسب 
او از نوادگان حر بن یزید ریاحی است. نسب وی با ۳۶ واسطه به حر بن یزید ریاحی می‌رسد.

 فرزندان 
او چهار پسر به نام‌های محمدرضا، حسن، احمد، محمود و دختری داشت که به امّ سید صالح مشهور بود و همسر شاگرد حرّعاملی، سید محمد بن ابراهیم شرف‌الدین (نیای مادری سید حسن صدر)، بود.
طبق منابع محمدرضا، همچون پدرش، فقیه و محدّثی اخباری بود. از جمله آثار او تدوین مجموعه‌ای از اشعار شیخ بهایی بوده‌است. وی در ۱۱۱۰ درگذشت و در کنار پدرش به خاک سپرده شد.حسن صدر، تکملة امل‌الآمل، ج۱، ص۳۴۶–۳۴۷، چاپ حسین علی محفوظ، عبدالکریم دباغ، و عدنان دباغ، بیروت ۱۴۲۹/۲۰۰۸.

 برادران 
برادر کوچک‌تر وی، احمد بن حسن، نیز از عالمان شیعه بود و به تاریخ‌نگاری علاقه خاص داشت. وی کتابی در تفسیر قرآن، دو اثر تاریخی، حاشیه‌ای بر المختصر النافع و چند اثر دیگر تألیف کرده‌است.محمد بن حسن حرّعاملی، امل‌الآمل، قسم ۱، ص ۳۱–۳۲، چاپ احمدحسینی، بغداد (۱۹۶۵)، چاپ افست قم ۱۳۶۲ش. وی بعد از درگذشت برادرش شیخ الاسلام مشهد شد. در ۱۱۱۵ شاه سلطان حسین او را به اصفهان فراخواند. در ۱۱۲۰ فرزندش صالح به دنیا آمد. پس از این تاریخ اطلاع دیگری از او در دست نیست.آقابزرگ طهرانی، ج۸، ص۷۰–۷۱، به نقل از الدرالمسلوک.

دیگر برادر او، زین‌العابدین، نیز از عالمان شیعه بود و شعر نیز می‌سروده‌است. شرحی با عنوان المناسک المَرویة فی شرح الإثنَیْ عشریة الحَجّیة بر رساله حج شیخ‌بهایی و اثری در تاریخ به زبان فارسی نوشته‌است. وی در هنگام بازگشت از سفر حج، در ۱۰۷۸ در صنعا درگذشت.محمد بن حسن حرّعاملی، امل‌الآمل،قسم ۱، ص ۹۸-۱۰۰، چاپ احمدحسینی، بغداد (۱۹۶۵)، چاپ افست قم ۱۳۶۲ش.

علی، دیگر برادر وی، نیز از عالمان بود که نزد پدرش و شیخ حرّ عاملی تحصیل کرد. وی در ۱۰۷۸ درگذشت.حمد بن حسن حرّعاملی، امل‌الآمل، قسم ۱، ص ۱۱۸، چاپ احمدحسینی، بغداد (۱۹۶۵)، چاپ افست قم ۱۳۶۲ش.عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض‌العلماء و حیاض الفضلاء، ج۳، ص۴۱۰، چاپ احمدحسینی، قم ۱۴۰۱-.

 تحصیل 
شیخ حسن ظهیر، شهید ثانی و پدرش از استادان او بودند. تا چهل سالگی در کشور سوریه و منطقهٔ جبل عامل، نزد استادان شیعی آموزش دید و بعدها به عراق و خراسان عزیمت کرد. وی برای زیارت علی بن موسی به ایران رفت و مدتی در اصفهان با علامه مجلسی بود و هر دو برای هم اجازه نقل روایت صادر کرده‌اند. سپس به مشهد رفت و پس از مدتی «قاضی القضاة» و «شیخ الإسلام» خراسان شد.

 استادان 
 حسن حر عاملی (پدر)
 محمد حر (عموی او)
 عبدالسلام (جد مادری)
 علی فرزند محمود مشغری عاملی
 زین‌الدین فرزند محمد بن حسن فرزند شهید ثانی
 حسین فرزند حسن بن ظهیرالدین عاملی ظهیری
 سید حسن حسینی عاملی
 عبدالله فوشی حر
 ملا محسن فیض کاشانی
 مولی محمد طاهر
 سید علی فرزند علی موسی عاملی
 محقق آقا حسین خوانساری
 سید هاشم بحرانی
 مولا محمد کاشانی

 شاگردان 

 مصطفی حویزی
 دو فرزندش شیخ محمدرضا و شیخ حسن
 سید محمد حسینی اعرجی
 سید محمد فرزند محمد بدیع رضوی
 مولا محمد فاضل مشهدی
 سید محمد موسوی عاملی فرزند بن علی بن محی الدین
 مولا محمدصالح فرزند محمدباقر قزوینی مشهور به (روغنی)
 مولا محمدتقی عبدالوهاب استرآبادی مشهدی
 مولا محمدتقی دهخوار قانی قزوینی
 سید محمد بن احمد حسینی گیلانی
 مولا حسن بن محمد طاهر قزوینی طالقانی
 سید نورالدین جزایری
 محدث مولا محمد صالح هروی
 محمود میمندی
 محمود بن عبدالسلام المَعْنیاهل «مَعن» از توابع بحرین.
 علامه مجلسی
 ابوالحسن بن محمد النباطی العاملی
 سید محمد بن زین‌العابدین موسوی عاملی
 دامادش سید محمد بن ابراهیم شرف‌الدین (1049-1139) مهدوی، سید مصلح الدین (۱۳۷۱) ، خاندان شیخ الاسلام اصفهان، گل بهار اصفهان، صص185-186 

 آثار 

 وسائل الشیعة (مجموعه ای از روایات دربارهٔ احکام شرعی در تمام ابواب فقه است که طی بیست سال به نگارش درآمده)
 جواهر السنیة
 صحیفه ثانیه
 الایقاظ من الهجعة برهان علی الرجعة
 خلق الکافر
 الفوائد الطوسیة
 بدایة الهدایة
 امل الآمل
 اثبات الهداة
 هدایة الامة
 تعلیقه‌ای بر کتاب مزارتألیف سید شرف‌الدین علی حسینی مرعشی حائری.
 کتاب الفصول المهمة فی اصول الائمةدر بردارنده قواعد کلی که از ائمه (ع) دربارهٔ اصول دین، فروع دین، طب، اصول فقه و … وارد شده و بیش از هزار باب است و به چاپ رسیده‌است.
 کتابی در رد صوفیه
 کتاب اجازات
 کتاب کشف التعمیة فی حکم التسمیة
 کتابی در اثبات اینکه نماز جمعه واجب عینی است.
 کتاب نزهة الاسماع فی الاجماع
 کتابی در اثبات متواتر بودن قرآن
 کتابی در رجال
 کتابی دربارهٔ منزه بودن امامان معصوم از فراموشی و سهو
 کتابی در اخلاق
 کتاب در ابطال مسئله عمومیت داشتن «حدیث منزلت»
 دیوان امام زین العابدین (ع)
 حاشیه بر کتاب کافی مرحوم کلینی
 حاشیه بر کتاب «من لایحضره الفقیه»
 حاشیه بر کتاب تهذیب شیخ طوسی
 رساله الاثنا عشریّه فی الرّد علی الصوفیّة
 حاشیه بر استبصار شیخ طوسیالذریعة، ج ۱، ص ۲۷۱.همان، ج ۲، ص ۵۰۶.همان، ج ۷، ص ۲۴۶.الفوائد الطوسیة، ص ۶.ریاض العلماء، ج ۵، ص ۷۵.شهداء الفضیلة، ص ۲۱۰.

 درگذشت 
بندانگشتی|205x205px|تصویری از مقبره شیخ واقع در حجرهٔ سوم صحن انقلاب حرم علی بن موسی الرضا
او در ۲۱ رمضان ۱۱۰۴، برابر ۶ خرداد ۱۰۷۲، در سن ۷۱ سالگی (بر اساس تقویم قمری) درگذشت و در سرداب مدرسه میرزا جعفر مهدوی، سید مصلح الدین (۱۳۷۱)، خاندان شیخ الاسلام اصفهان، گل بهار اصفهان، صص۱۱۸–۱۲۲ (ارامگاه شیخ حر عاملی) در صحن انقلاب حرم امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام به خاک سپرده شد.سجع البلابل، ج ۱، مقدمه.

 پانویس 

 منابع 
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.


 پیوند به بیرون 
 شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد

رده:افراد ایرانی لبنانی‌تبار
رده:افراد سلسله صفوی
رده:درگذشتگان ۱۰۷۲
رده:درگذشتگان ۱۱۰۴ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۶۹۳ (میلادی)
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل لبنان
رده:روحانیان شیعه سده ۱۱ (قمری)
رده:زادگان ۱۰۰۳
رده:زادگان ۱۰۳۳ (قمری)
رده:زادگان ۱۶۲۴ (میلادی)
رده:شیخ‌الاسلام‌های مشهد
رده:شیعیان لبنان
رده:عالمان شیعه
رده:عالمان مسلمان
رده:عرب‌تبارها
رده:مراجع تقلید شیعه لبنان
رده:اهالی ایران صفوی در سده ۱۷ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در مشهد
رده:خاک‌سپاری‌ها در ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا