آچمز

آچمز یا پین  وضعیتی در بازی شطرنج است که در آن یکی از مهره‌ها که «مهرهٔ آچمز» نامیده می‌شود وادار است برای دفاع از یک مهره یا خانهٔ ارزشمند در جای خود میخکوب شود. آچمز کردن فنی مؤثر برای ایجاد محدودیت در توانایی جابجایی سوارهای حریف است. در آچمز یک مهره دچار درماندگی شده و نمی تواند از خط حمله مهره مهاجم خارج شود، زیرا مهره ارزشمندتری در معرض حمله طرف مقابل قرار میگیرد.
آچمز عبارتی است ترکی به معنی «باز نمی‌شود» یا به‌طور ساده‌تر «مسدود» یا «میخکوب».

 انواع 

دو نوع آچمزی بر حسب توانایی حرکت شطرنج باز آچمز شده وجود دارد:
 آچمزی مطلق
اگر هدف آچمزی شاه باشد، آچمزی، آچمزی مطلق نامیده می‌شود. در آچمزی مطلق مهرهٔ آچمز هرگز نمی‌تواند تکان بخورد، چون خط کیش باز می‌شود و شاه نمی‌تواند خورده شود.
 آچمزی نسبی
اگر هدف آچمزی چیزی غیر از شاه مثلاً وزیر یا رخ یا حتی خانه‌ای خالی باشد که اهمیت راهبردی دارد (مانند خانهٔ ماتی که با تصرف آن می‌توان حریف را مات کرد) آچمزی نسبی اتفاق افتاده است. در این وضعیت از نظر قانونی می‌توان مهرهٔ آچمز حرکت داد اما معمولاً حرکت آن به زیان جدی مانند از دست دادن مهره یا مات شدن می‌انجامد.

به‌طور خلاصه، حرکت دادن آچمز شاه ممکن نیست، حرکت دادن آچمز وزیر و سایر مهره‌ها نیز معمولاً به زیان شطرنج‌باز است. در وضعیت‌های خاص و نادری در بازی عملی ممکن است بتوان مهرهٔ آچمز را حرکت داد (البته به جز آچمز شاه) آن هم در صورتی که مهرهٔ آچمز با حرکت خود به مهره‌ای با ارزش‌تر یا هم‌ارزش مهرهٔ آچمز خودی حمله کند یا اینکه تهدید خطرناکی مانند حالت مات ایجاد کند که به آن تاکتیک ضد آچمزی می‌گویند.

 مثال 

در این شکل، فیل سفید، اسب سیاه را در قطر سفید آچمز کرده است، چون مهرهٔ هدف شاه است، اسب سیاه نمی‌تواند از جایش تکان بخورد، آچمزی اسب سیاه در این شکل آچمزی مطلق است.
در ستون بی، رخ سیاه اسب سفید را آچمز کرده است. چون مهرهٔ هدف شاه نیست، اسب سفید می‌تواند حرکت کند که البته حرکت بدی است و برای سفید گران تمام می‌شود، چراکه با برخاستن اسب، رخ سیاه، وزیر سفید را می‌زند. آچمزی اسب سفید در این شکل آچمزی نسبی است.

 توضیح شرایط در بازی شطرنج 
در این وضعیت سه مهره شرکت دارند که هر سه آن‌ها در یک خط (ردیف یا ستون یا قطر) قرار می‌گیرند:
 مهرهٔ نخست مهرهٔ آچمز کننده است که مهرهٔ حریف را زیر ضرب گرفته و آن را آچمز کرده است. تنها مهره‌هایی که می‌توانند آچمز کنند مهره‌هایی با حرکت قطری و طولی-عرضی نامحدود هستند یعنی وزیر، رخ و فیل ولی مهره‌های شاه، اسب و سرباز چنین توانایی ندارند.
 دوم مهرهٔ آچمز شده که مجبور است در جای خود بماند. تمام مهره‌ها ممکن است در جایگاه آچمز قرار گیرند به جز شاه که باید از موقعیت کیش خارج شود.
 مهره سوم یعنی مهرهٔ هدف آچمزی معمولاً شاه یا وزیر است اما در برخی وضعیت‌های خاص ممکن است مهره‌های دیگر یا حتی خانه‌ای که تصرف آن اهمیت خاصی دارد هم باعث آچمز یک مهره شوند.

 نام 
در زبان انگلیسی از کلمه Pin (پین) برای این مفهوم استفاده می‌شود که به معنی سوزن است به مفهوم استعاری از میخ (سوزن) کوب. واژه آچمز ترکی، و محرف واژه ترکیِ آچیلماز به معنی باز نشونده است.واژه‌نامه دهخدا آچمز ,. به‌طور ساده‌تر آچمز یعنی «مسدود» یا «میخکوب».

 جستارهای وابسته 
 شطرنج
 قلعه (شطرنج)
 چنگال (شطرنج)
 آن‌پاسان
 ترفیع پیاده

 منابع 




رده:راه‌کنش‌های شطرنج
رده:واژگان شطرنج