کیلیس

کیلیس   شهری در جنوب مرکزی کشور ترکیه و در نزدیکی مرز سوریه قرار دارد. اکثر ساکنان کیلیس مسلمان هستند و به زبان ترکی استانبولی صحبت می‌کنند. کیلیس به مهمان‌نوازی و حفظ ارزش‌های فرهنگی و سنتی خود مشهور است.

شهر کیلیس با جمعیت ۱۱۲ هزار نفر مرکز استان کیلیس است.
در متون آشوری از شهری به نام کیلیسی نام برده شده که معمولاً آن را با شهر امروزی کیلیس یکی می‌دانند.

 تاریخ 
بندانگشتی|نمای بیرونی مسجد تکیه متعلق به سده ۱۶ میلادی
بندانگشتی|نمای داخلی مسجد تکیه

اگرچه اطلاعات قطعی در رابطه با زمان تأسیس آن وجود ندارد، اما شهر امروزی کیلیس عمدتاً در دوره عثمانی توسعه یافت و شهرنشین شد. با این حال، آثار شهرهای مهم یافت شده در نزدیکی کیلیس و اسناد تاریخی ثابت می‌کند که مراکز مهمی همواره در هر دوره‌ای در اینجا وجود داشته‌اند. در الواح متعلق به دوره آشوری، نام «کی-لی-زی» (Ki-li-zi) به خط میخی نوشته شده و از شهری به نام «سیلیزا سیو اورناگیگانتی» (Ciliza Sive Urnagiganti) در دوره امپراتوری روم یاد شده است.

علاوه بر مراکزی مانند شهر باستانی کیروس (Kirus)، اویلوم هویوک، قلعه راواندا، ایلزی و طارزیمه هان، بسیاری از مناطق مسکونی دیگر که قدمت آن‌ها به دوران نوسنگی می‌رسد، در نتیجه کاوش‌های سطحی باستان‌شناسی در اطراف کیلیس کشف شده‌اند. این منطقه به ترتیب دوره‌های هیتی، یونانی، ایرانیان، رومی، بیزانس، صلیبی، ممالیک و عثمانی را تجربه کرده است.

در اواخر سده دوازدهم، کیلیس و اطراف آن مقر امارت کیلیس شد؛ یک امارت تحت حاکمیت کُرد که حدود سال‌های ۱۱۸۱/۱۱۸۳ میلادی تحت حمایت ایوبیان تأسیس شد. این امارت با درجات مختلفی از خودمختاری در دوره مملوک و سال‌های اولیه عصر عثمانی ادامه یافت تا اینکه در حدود سال ۱۶۱۰ میلادی نهایتاً ضمیمه خاک عثمانی شد.

بنا بر یافته‌های پژوهشگران، مشخص شده است که ۲ سازه قدیمی (مسجد جامع، ۱۳۸۸ میلادی و مسجد قاطرانجی، ۱۴۶۰ میلادی) در مرکز شهر کیلیس متعلق به دوره ممالیک هستند. علاوه بر این دو مسجد، تقریباً ۱۳۵ سازه تاریخی از سال ۱۵۱۶ در دوره عثمانی ساخته شده است.

جمعیت کیلیس در اواخر سده نوزدهم ۲۰٬۰۰۰ نفر بود و شهری بود که تولید، تجارت و عملکردهای فرهنگی در آن توسعه یافته بود. همچنین مرکزی بود که محصولات کشاورزی (مانند انگور، غلات و غیره) کشت شده در نزدیک به ۵۰۰ روستای اطراف در آن فرآوری شده و محصولات صنعتی تولید و به بازار عرضه می‌شد.

مانند تمام جغرافیای عثمانی، پیروان سه دین بزرگ در اینجا کنار هم زندگی می‌کردند و فرهنگ و هنر بسیار توسعه یافته بود. ۳۷ مسجد، ۱۴ نمازخانه، ۴ تکیه درویشان، ۸ مدرسه، ۴ کلیسا، ۱ کنیسه، ۳۱ فواره، ۵ حمام ترکی، ۴۰ قهوه‌خانه، ۵ داروخانه و ۵ میخانه که در اواخر سده نوزدهم در شهر وجود داشتند، اطلاعاتی در مورد ساختار اجتماعی و فرهنگی آن زمان به دست می‌دهند. شعر، موسیقی و صنایع دستی و به ویژه معماری در این شهر توسعه یافته بود.

کیلیس تا پیش از جنگ جهانی اول بخشی از ولایت حلب در امپراتوری عثمانی بود و پس از آن به جمهوری ترکیه واگذار شد. همچنین یک جامعه ارمنی و یهودی نیز در آن وجود داشت.p. 40.

کیلیس به عنوان یک شهر مرزی، مدت‌هاست که به قاچاق و قاچاق مواد مخدر شهرت دارد. اگرچه ظاهراً این امر کاهش یافته است، اما حتی امروزه نیز سیگار، مشروبات الکلی و لوازم برقی ارزان قیمت را می‌توان با پول نقد و قیمت پایین خریداری کرد. در طول جنگ داخلی سوریه، این شهر هدف حملات موشکی مداوم داعش قرار گرفت. در آوریل ۲۰۱۶، شهر مورد اصابت راکت‌های شلیک شده توسط دولت اسلامی (داعش) قرار گرفت که منجر به کشته شدن ۲۱ نفر و زخمی شدن دیگران شد. ABC News Australia: "Four dead as rockets hit teachers' dormitory in Turkish town of Kilis near Syria border" 18 Apr 2016Reuters: "Anger, fear sweeps Turkish border town under attack from Islamic State" BY HUMEYRA PAMUK  May 16, 2016 پناهگاه اونجوپینار (Öncüpınar) در نزدیکی شهر قرار دارد.

 جمعیت‌شناسی 
زکریای قزوینی در کتاب آثار البلاد از کیلیس به عنوان یک روستای ترکمن‌نشین سنی یاد کرده است. ویلیام هریسون اینسورث در مجله خود در سال ۱۸۴۴، کیلیس را به عنوان سکونتگاهی با ۱۲ هزار نفر جمعیت، که عمدتاً متشکل از ترکمن‌ها و تعدادی ارمنی، عرب و تُرک‌های عثمانی بود، ثبت کرده است. در سال ۱۸۵۰، فرانسیس راودن چسنی ذکر کرد که کیلیس عمدتاً توسط ترکمن‌ها که کشاورز و باربر بودند و همچنین ارمنی‌ها، ترک‌ها و عرب‌ها مسکونی شده و در مجموع ۱۲ هزار نفر جمعیت دارد. در سال ۱۸۶۹، مبلغان مذهبی آمریکایی اشاره کردند که برخلاف حلب، زبان رایج در کیلیس ترکی بود، در حالی که عربی بیشتر توسط یونانیان شهر صحبت می‌شد که ترکی را نیز می‌فهمیدند اما ترجیح می‌دادند به آن صحبت نکنند. در سال ۱۹۱۱، گزارش شد که کیلیس شهری با ۲۰ هزار نفر جمعیت است که عمدتاً از چرکس‌ها، ترکمن‌ها و عرب‌ها تشکیل شده است. در سال ۱۹۱۴، قضای کیلیس شامل ۷۸٬۹۰۵ مسلمان، ۴۳۴ یونانی، ۳٬۹۳۴ ارمنی، ۷۷۵ یهودی، ۳۷۶ کاتولیک ارمنی و ۳۹۰ پروتستان بود.

 جغرافیا 
کیلیس توسط سه شهر مهم غازی‌عینتاب، انطاکیه و حلب احاطه شده و در چهارراه آناتولی و سوریه واقع شده است. به دلیل نزدیکی به دریای مدیترانه، در منطقه‌ای قرار دارد که آب‌وهوا از مدیترانه‌ای به شخصیت قاره‌ای تغییر می‌کند. همچنین بر روی هلال حاصلخیز واقع شده است که از همان ابتدای تاریخ سکونتگاه بشر بوده است.

گذرگاه مرزی اونجوپینار با سوریه در  جنوب و شهر بزرگ غازی‌عینتاب در  شمال آن قرار دارد. در واقع، تا سال ۱۹۹۶ کیلیس یکی از مناطق استان غازی‌عینتاب بود که پس از یک مانور انتخاباتی آشکار توسط تانسو چیلر در انتخابات عمومی ۱۹۹۵، به استان تبدیل شد.

شهرداری متشکل از ۷۶ محله، از جمله اونجوپینار و اویلوم است.Mahalle , Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.

 آشپزی 
کباب محلی معروف به «کیلیس تاوا» (Kilis Tava) و همچنین نان‌ها، باقلوا، کنافه و سبزیجات شکم‌پر این شهر شهرت دارند.
بندانگشتی|کیلیس تاوا

 آموزش 
دانشگاه ۷ آرالیک کیلیس در کیلیس واقع شده است و حدود ۸۰۰۰ دانشجوی کارشناسی و تحصیلات تکمیلی دارد.

 بندانگشتی|300px|دانشگاه ۷ آرالیک کیلیس 

 مکان‌های گردشگری 

 مسجد جان‌پولاد یا تکه (ساخته‌شده در قرن 16 میلادی)
 مسجد معلک (ساخته‌شده در قرن 16 میلادی)
 مسجد حاجی‌درویش (ساخته شده در 1551 میلادی)
 آرامگاه شیخ منصور
 آرامگاه شیخ محمد بدوی
 آرامگاه شیخ محمد انصاری
 حمام تاریخی پاشا
 حمام تاریخی توغلو (دالتابان پاشا)

 منابع 



رده:کیلیس
رده:شهرستان‌های استان کیلیس
رده:شهرهای ترکیه
رده:یهودیت در ترکیه