طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین

قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد که به طرح تقسیم فلسطین نیز موسوم است، قطعنامه‌ای است که در تاریخ ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ (برابر با ۱۸ آذر ۱۳۲۶ خورشیدی) با ۳۳ رای موافق در برابر ۱۳ رای مخالف، یک غایب و ۱۰ ممتنع در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد.
مطابق این قطعنامه سرزمین فلسطین به دو کشور یهودی و عرب تقسیم می‌شد و ۵۵ درصد اراضی سرزمین فلسطین به اسرائیل تعلق می‌گرفت و مقرر شد شهر بیت‌المقدس (اورشلیم) به صورت بین‌المللی اداره شود.

مخالفان این طرح پیشنهادی آن را به نفع صهیونیست‌ها تلقی می‌کردند، چرا که با این که جمعیت عرب فلسطین دو برابر جمعیت یهودی بود۶۲٪ از زمین‌ها را به کشور یهودی تخصیص می‌داد.  نتیجتاً طرح تقسیم مورد پذیرش آژانس یهود قرار گرفت و بیشتر گروه‌های صهیونیست آن را به عنوان سنگ بنایی برای توسعه ارضی در یک زمان مناسب می‌دیدند.The Question of Palestine and the UN کمیته عالی عرب، اتحادیه عرب و دیگر رهبران و حکومت‌های عرب بر این مبنا طرح را رد کردند که عرب‌ها علاوه بر این که اکثریت دوسومی جمعیت را تشکیل می‌دادند مالک اکثریت زمین‌ها نیز بودند. آنها همچنین نسبت به پذیرش هرگونه تقسیم قلمرویی ابراز بی‌علاقگی کردند با این استدلال که ناقض اصول تعیین سرنوشت در منشور ملل متحد است که به مردم حق تعیین سرنوشت خود را می‌دهد.Sami Hadawi, Bitter Harvest: A Modern History of Palestine, Olive Branch Press, (1989)1991 p.76. آنها اعلام کردند که قصد دارند همه تدابیر ضروری برای جلوگیری از پیاده شدن طرح را اتخاذ کنند.Live by the Sword: Israel's Struggle for Existence in the Holy Land, James Rothrock, p.14Lenczowski, G. (1962). The Middle East in World Affairs (3rd Edition). Ithaca, NY: Cornell University Press. p. 723 متعاقباً یک جنگ داخلی در فلسطین درگرفت و طرح پیاده نشد.

 کمیته ویژه ملل متحد در خصوص فلسطین 

بر اساس شرایط قیمومت‌های کلاس-ای جامعه ملل قرار بود هر یک از چنین قلمروهای قیمومیتی در پایان قیمومیت آن تبدیل به یک کشور دارای اقتدار شود. تا پایان جنگ جهانی دوم، این اتفاق برای همه قیمومیت‌ها افتاد به جز فلسطین، به هر روی در سال ۱۹۴۶ خود جامعه ملل منحل شد که منجر به یک مسئله قانونی شد.Nele Matz, 'Civilization and the Mandate System under the League of Nations,' in Armin Von Bogdandy, Rüdiger Wolfrum, Christiane E. Philipp (eds.) Max Planck Yearbook of United Nations Law . Martinus Nijhoff Publishers 2005 pp.47–96, p.87
'those mandated territories that had been classified as A mandates, with the exception of Palestine, were finally granted full independence in addition to the already established structures for provisional self-governance,'Baylis Thomas, How Israel was Won: A Concise History of the Arab-Israeli Conflict. Lexington Books 1999 p.47.
این فوریه ۱۹۴۷، بریتانیا قصد خود را برای پایان دادن به قیمومیت فلسطین اعلام کرد، و مسئله آینده فلسطین را به سازمان ملل متحد ارجاع داد.David D. Newsom, The Imperial Mantle: The United States, Decolonization, and the Third World. Indiana University Press, p.77. امید این بود که در پس آن یک کشور دوملتی محقق شود، که به معنای یک فلسطین جدانشده بود. سیاست ارنست بوین وزیر امور خارجه بریتانیا بر مبنای این ایده بود که اکثریت عرب پیروز خواهد شد، که از جانب هری ترومن رئیس‌جمهور آمریکا دچار مشکل شد. ترومن که نسبت به فشارهای انتخاباتی صهیونیست‌ها در آمریکا حساس بود، فشار آورد تا بین بریتانیا و صهیونیست‌ها سازشی حاصل شود.William Roger Louis, Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization. Palgrave/Macmillan 2006, pp.404,429–437. در ماه مه سازمان ملل متحد کمیته ویژه ملل متحد در خصوص فلسطین (UNSCOP) را برای آماده‌سازی گزارشی برای توصیه‌هایی برای فلسطین تشکیل داد. آژانس یهود فشار آورد تا یهودیان نمایندگی شوند و بریتانیا و جهان عرب از کمیته کنار گذاشته شوند، خواهان این شد تا به عنوان بخشی از گزارش این کمیته بازدیدهایی از اردوگاه‌هایی انجام شود که بازماندگان هولوکاست در اروپا در آنها کار اجباری کرده بودند، و در ماه مه موفق شد در کمیته سیاسی نمایندگی کسب کند.Daniel Mandel, H V Evatt and the Establishment of Israel: The Undercover Zionist. Routledge 2004 pp.73,81. The liaison officers with آبا ابن and David Horowitz. (p.83) کشورهای عربی که متقاعد بودند جلوی کشور شدن (فلسطین) گرفته شده، و این که انتقال اقتدار از جامعه ملل به سازمان ملل از لحاظ قانونی زیر سؤال است، می‌خواستند مسایل به یک دادگاه بین‌المللی برده شود، و از همکاری با کمیته ویژه ملل متحد در خصوص فلسطین که برای کمیته عالی عرب هم دعوتنامه فرستاده بود خودداری کردند.Mandel, p.88. در ماه اوت پس از سه ماه انجام جلسات استماع و یک ارزیابی کلی از وضعیت در فلسطین، اکثریت گزارش کمیته توصیه کرد که منطقه به یک دولت عربی و یک دولت یهودی که می‌بایست در اتحاد اقتصادی بمانند تقسیم شود. برای اورشلیم یک رژیم بین‌المللی متصور بود. نمایندگی‌های عربی در سازمان ملل خواهان این بودند که مسئله فلسطین از مسئله پناهندگان یهودی در اروپا جدا نگاه داشته شود. اعضای کمیته ویژه ملل متحد در بازدید خود از میزان خشونت  لحی و ایرگون و حضور نظامی مفصل که شاهد آن وجود سیم‌های خاردار، نورافکن‌ها و خودروهای گشتی زرهی بود شوکه شدند. اعضای کمیته همچنین واقعه اس‌اس اکسدس در حیفا را شاهد بودند و تحت تأثیر آن قرار گرفتند. آنان در خاتمه مأموریت خود سوکمیته‌ای را برای تحقیق در خصوص اردوگاه‌های پناهندگان یهودی در اروپا اعزام کردند.Morris, 2008, p. 43Howard M. Sachar, A History of the Jews in the Modern World. Random House, 2007 p.671. این واقعه در گزارش در خصوص بی‌اعتمادی و رنجش یهودیان نسبت به پیاده‌سازی سیاست ۱۹۳۹ بریتانیا ذکر شده‌است.

 تقسیم پیشنهادی 

گزارش اکثریت کمیته (فصل شش) خواستار تقسیم فلسطین به سه بخش بود: یک دولت عربی، یک دولت یهودی و شهر اورشلیم، که از طریق جاده‌های فرامرزی با هم در ارتباط بودند. دولت پیشنهادی عربی بخش‌های مرکزی و غربی جلیل، شهر عکا، بخش تپه ای سامریه و یهودیه، برون بوم یافا، و ساحل جنوبی از شمال اسدود (اشدود کنونی) را تا آنچه امروزه نوار غزه است، به همراه بخشی از بیابان در کنار مرز مصر را شامل می‌شد. دولت پیشنهادی یهودی بخش شرقی و حاصلخیز جلیل، دشت ساحلی، از حیفا تا رخووت و بیشتر صحرای نگب، از جمله أم الرشاش (ایلات کنونی) را شامل می‌شد. شهر مستقل اورشلیم شامل بیت‌لحم و نواحی پیرامون آن می‌شد. اهداف اصلی اکثریت کمیته تقسیم سیاسی و یکپارچگی اقتصادی بین دو گروه بود.

 قلمرو  جمعیت عرب و دیگران درصد عرب و غیره  جمعیت یهودی درصد یهودی  جمعیت کل
  دولت عربی۷۲۵٬۰۰۰۹۹٪۱۰٬۰۰۰۱٪۷۳۵٬۰۰۰ دولت یهودی۴۰۷٬۰۰۰۴۵٪۴۹۸٬۰۰۰۵۵٪۹۰۵٬۰۰۰بین‌المللی۱۰۵٬۰۰۰۵۱٪۱۰۰٬۰۰۰۴۹٪۲۰۵٬۰۰۰کل۱٬۲۳۷٬۰۰۰۶۷٪۶۰۸٬۰۰۰۳۳٪۱٬۸۴۵٬۰۰۰ داده‌ها از Report of UNSCOP: ۳ سپتامبر ۱۹۴۷: CHAPTER 4: A COMMENTARY ON PARTITION

زمین اختصاص داده شده به دولت عرب در طرح نهایی شامل ۴۳٪ از قیمومیت فلسطین بودUN Partition Plan  at Merip.Colbert C. Held, John Thomas Cummings, https://books.google.com/books?id=vcxVDgAAQBAJ&pg=PT287 Middle East Patterns: Places, People, and Politics, 6th ed. اشت بوک گروپ،  2013 p.255: It called for three entities: a Jewish state with 56 percent of Mandate Palestine; an Arab state, 43 percent.'Abdel Monem Said Aly, Shai Feldman, Khalil Shikaki, Arabs and Israelis: Conflict and Peacemaking in the Middle East, PalgraveMacmillan 2013 p.50: 'a year before the UN adoption of the Resolution, the Arab population of Palestine comprised 68 percent of the total and owned about 85 percent of the land; the Jewish population comprised about one-third of the total and owned about 7 percent of the land. دولت یهودی به یهودیان که یک سوم جمعیت را تشکیل می‌دادند و مالک ۷٪ از زمین‌ها بودند، ۵۶٪ از قیمومیت فلسطین را می‌داد که منطقه ای بود قدری بزرگتر، تا شمار فزاینده یهودیانی را که به آنجا مهاجرت می‌کردند را در خود جای دهد.Palestine Division Wins in Committee 25 to 13, 17 Abstain, NY Times, 26 November 1947 دولت یهودی همچنین سه منطقه دشتی کم ارتفاع حاصلخیز را در بر می‌گرفت - شارون در ساحل، مرج ابن عامر و دره اردن علیا. به هر روی، بخش اعظم قلمروی دولت یهودی شامل صحرای نگب بود،  که کشاورزی، و در آن زمان برای شهرسازی مناسب نبود. دولت یهودی از دسترسی انحصاری به دریاچه طبریه،  که برای تأمین آب اسرائیل حائز اهمیت بود، و دریای سرخ که اهمیت اقتصادی داشت برخوردار می‌شد.

 ترکیب آرا 
قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد با ۳۳ رای موافق در برابر ۱۳ رای مخالف، یک غایب و ۱۰ ممتنع در تصویب شد که ترکیب رای‌دهندگان به قرار زیر بود:

۳۳ کشور موافق (۵۸٪) عبارت بودند از: استرالیا، بلژیک، بولیوی، برزیل، کانادا، کاستاریکا، چکسلواکی، دانمارک، جمهوری دومینیکن، اکوادور، فرانسه، گوآتمالا، هائیتی، ایسلند، لیبریا، لوکزامبورگ، هلند، نیوزلند، نیکاراگوئه، نروژ، پاناما، پاراگوئه، پرو، فیلیپین، لهستان، سوئد، آفریقای جنوبی، آمریکا، شوروی، اروگوئه و ونزوئلا.

۱۳ کشور مخالف (۲۳٪) عبارت بودند از:افغانستان، کوبا، مصر، یونان، هند، ایران، عراق، لبنان، پاکستان، عربستان سعودی، سوریه، ترکیه و یمن.

۱۰ کشور ممتنع (۱۷٪) عبارت بودند از:آرژانتین، شیلی، جمهوری چین، کلمبیا، السالوادور، اتیوپی، هندوراس، مکزیک، بریتانیا و یوگسلاوی.

۱ کشور غایب (۲٪) عبارت بود از:تایلند.

 واکنش‌ها 
تصویب این طرح در مجمع عمومی سازمان ملل متحد موافقت سران اسرائیل را در پی داشت اما فلسطینیان و دولت‌های عرب منطقه آن را رد کردند. طرح تقسیم ۱۹۴۷ بارها از سوی ناظران به عنوان بهترین شانس طرف فلسطینی که در زمان خود از دست رفته، معرفی شده‌است. نکته مهم در این میان، اما، این است که این تحلیل‌ها با نگاهی فرا-زمانی و بر مبنای آگاهی امروز ما از تاریخ تحولات خاورمیانه ارائه می‌شوند. حال آن که تلاش برای درک موقعیت زمانی و مکانی مخالفان «طرح تقسیم» می‌تواند تصمیم آنها را برای ناظر بیرونی قابل درک کند. تقسیم خانه ای - که به باور فلسطینیان تماماً به آنها تعلق داشت - با مردمانی بیگانه که برای ساختن خانه جدیدی برای خود به آن وارد شده بودند، امری غیرقابل قبول بود که به هر وسیله مقدور در برابر آن مقاومت می‌کردند. هرچند شورای ملی فلسطین سرانجام طرح مذکور، حق موجودیت اسرائیل و قطعنامه‌های شماره ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت را در دسامبر ۱۹۸۸ پذیرفت و خشونت را نفی کرد و همین مسئله موجب آغاز مذاکراتی میان ایالات متحده آمریکا و سازمان آزادی‌بخش فلسطین گردید.

در دسامبر ۱۹۴۷ میلادی و پس از صدور قطعنامه ۱۸۱، مجموعه حملاتی یهودستیزانه علیه جمعیت یهودی شهر حلب روی داد که به شورش‌های ضدیهودی حلب معروف شد. این حملات باعث مهاجرت بیش از نیمی از جمعیت یهودیان حلب شد.

 منابع 

 پانویس 



رده:قانون در ۱۹۴۷ (میلادی)
رده:جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد
رده:فلسطین، اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:مرزهای اسرائیل
رده:مرزهای نوار غزه
رده:مرزهای کرانه باختری
رده:روابط بین‌الملل در ۱۹۴۷ (میلادی)
رده:اسناد قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:قیومت بریتانیا بر فلسطین در ۱۹۴۷ (میلادی)
رده:چاره دوکشوری
رده:سازمان ملل متحد در ۱۹۴۷ (میلادی)