شرف‌الدین طوسی

شرف‌الدین مظفر بن محمد بن مظفر توسی یا شرف الدین مسعودی (۱۱۳۵–۱۲۱۳میلادی) ریاضی‌دان و ستاره‌شناس مشهور خراسانی و از اعضای دارالحکمه است. وی ابداع کننده مفهوم «تابع ریاضیاتی f(x)» و مخترع «روش محاسبات عددی برای حل معادله درجه سوم» است.

 زندگی 
او دانشهای اولیه رادر توس فراگرفت و به شهرهایی چون دمشق، موصل و بغداد مسافرت کرد و به تحصیل و تدریس علوم پرداخت و شاگردانی چون کمال الدین ابن یونس را پرورش داد. که او هم استاد نصیر الدین طوسی بود. شرف‌الدین در اواخر عمر در نیشابور مدرسه نظامیه (خداوند الموت) زندگی می‌کرد. وی از دعاه بزرگ مذهب اسماعیلی بود و از این روی با خدعه یکی از مدرسان مدرسه نظامیه نیشابور و به فرمان خواجه نظام الملک طوسی به دار آویخته شد و جسدش را در بیابان رها کردند.

مهم‌ترین اثر به جامانده از او کتاب فی المعادلات است که به کتاب جبر و مقابلهٔ شرف‌الدین توسی مشهور است. که از جهت تاریخ علم جبر اهمیت زیادی دارد. تا قبل از بررسی این کتاب دانشمندان حل معادلات درجه سوم را به خیام نسبت می‌دادند. او در این کتاب این معادلات را بررسی کرده است.

 دستاوردها 
 مفهوم تابع f(x) 
وی اولین کسی است که مفهوم «تابع ریاضیاتی» را ۵ قرن قبل از لایبنیتز بیان کرد
بندانگشتی|تابع درجه سوم مشابه آنچه شرف الدین مطرح کرد
هنگامی که بدنبال یافتن امکان وجود ریشه‌های مثبت و حقیقی برای معادله درجه سوم می‌گشت این معادله را برابر با مقدار ثابت قرار داد و در مورد آن مقدار ثابت و ارتباط آن با ریشه‌های معادله بحث کرد که بدین ترتیب اولین دانشمندی شد که مفهوم تابع را وارد ریاضیات کرد

 محاسبات عددی 
وی اولین کسی است که معادله درجه سوم را به «روش محاسبات عددی رافینی - هورنر» ۵ قرن قبل از رافینی و هورنر حل کرد.

 بهبود اسطرلاب 
از کارهای مشهور او این است که اصلاحاتی را در اسطرلاب انجام داده و توضیحات آن را در کتاب المسطح خود آورده است. به اسطرلاب اصلاح شده اسطرلاب خطی گویند که قطعه چوبی مدرج و به شکل عصا بوده به همین مسمی به آن عصای توسی گویند. او این اسطرلاب را با یک ریسمان دولا و یک خط‌کش سوراخ دار به کار می‌برده است

 پانویس 

 جستارهای وابسته 
اختراع‌های دوران طلایی اسلام

دارالحکمه

 منابع 
 صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران (جلد دوم)، انتشارات فردوس، چاپ هفدهم.
 شرف الدین توسی
 شرف الدین توسی

رده:اختربینان اسلام در قرون وسطی
رده:اختربینان سده ۱۲ (میلادی)
رده:اختربینان سده ۱۳ (میلادی)
رده:اختربینان فارسی‌زبان قرون وسطی
رده:اخترشناسان جهان اسلام قرون وسطی
رده:اخترشناسان اهل ایران
رده:اخترشناسان فارسی‌زبان قرون وسطی
رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۳ (میلادی)
رده:اهالی توس
رده:درگذشتگان ۱۲۱۳ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان اهل ایران در قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان اهل ایران
رده:ریاضی‌دانان سده ۱۲ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان سده ۱۳ (میلادی)
رده:زادگان ۱۱۳۵ (میلادی)
رده:زادگان دهه ۱۱۳۰ (میلادی)
رده:ستاره‌شناسان سده ۱۲ (میلادی)
رده:ستاره‌شناسان سده ۱۳ (میلادی)
رده:مسلمانان سده ۱۲ (میلادی)
رده:مسلمانان سده ۱۳ (میلادی)