رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های آموزش عالی

رتبه‌بندی آکادمیک دانشگاه‌های جهان بر اساس پارامترهای مختلفی انجام می‌گیرد. رتبه‌بندی‌ها می‌تواند براساس کیفیّت برخی شاخص‌های موجود انجام شود. از جملهٔ این شاخص‌ها می‌توان به آمارهای تجربی، برآوردهای مربوط به مدرسین و استادان، بورسیه‌ها، دانشجویان، داوطلبان ورود به دانشگاه و برخی دیگر اشاره کرد. برخی از رتبه‌بندی‌ها هم هستند که بر اساس نحوهٔ پذیرش و ورود دانشجویان به دانشگاه صورت می‌گیرد.

علاوه بر رتبه‌بندی موسسات، برخی رتبه‌بندی‌های دیگری هم وجود دارد که برای برنامه‌های آموزشی، دپارتمان‌ها و مدارس صورت می‌گیرد. رتبه‌بندی‌ها بر اساس جهت‌دهی برخی مجلات و روزنامه‌ها و گاهی هم توسط دانشگاهیان و فرهنگیان انجام می‌گیرد.

رتبه‌بندی ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد. یک تحقیق در دانشگاه کرنل نشان می‌دهد که رتبه‌بندی دانشگاه‌های در ایالات متحده به صورت معناداری تحت تأثیر سیستم پذیرش دانشجوستStudy shows college rankings do matter ولی در انگلستان تعداد نشریات و مقالات رتبهٔ دانشگاه‌ها را تعیین می‌کند.

 رتبه‌بندی‌های بین‌المللی توسط موسسات محلی 
بندانگشتی|300px|قیاس رده بندیها

موسسات محلی متعددی رتبه‌بندی بین‌المللی دانشگاه‌ها را انجام می‌دهند که شامل موارد زیر است:

 رتبه‌بندی آموزشی دانشگاه‌های جهان SJTU 
از رتبه‌بندی‌های مهم آموزشی دانشگاه‌های جهان، رتبه‌بندی استAcademic Ranking of World Universities (ARWU) که توسط دانشگاه شانگهای جیائوتنگ صورت گرفته‌است. این رتبه‌بندی در قالب یک پروژهٔ بزرگ در کشور چین صورت گرفته‌است و هدف آن رتبه‌بندی دانشگاه‌های دنیا به صورت کاملاً مستقل بود و در واقع برای اندازه‌گیری فاصلهٔ دانشگاه‌های چینی و دانشگاه‌های روز دنیا صورت گرفت و نتایج آن در مجلهٔ اکونومیست به چاپ رسیدThe brains business | The Economist. میزان پارامترهای مؤثر در این رتبه‌بندی بیشتر در حوزهٔ علوم طبیعی قرار دارند و عبارتند از تعداد مقالات منتشر شده در مجلات نیچر و ساینس (که هر دو در حوزهٔ علوم طبیعی فعالیت می‌کنند)، تعداد برندگان جایزه نوبل (که بیشتر به علوم فیزیک تعلق می‌گیرد) و جایزه فیلدز (در حوزهٔ ریاضیات).

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۹ دانشگاه هاروارد ایالات متحده امریکا  ۱دانشگاه استنفوردآمریکا۲دانشگاه کالیفرنیاآمریکا۳دانشگاه کمبریجانگلیس۴ام آی تیآمریکا۵کلتکآمریکا۶دانشگاه کلمبیاآمریکا۷دانشگاه پرینستونآمریکا۸دانشگاه شیکاگوآمریکا۹دانشگاه آکسفوردانگلیس۱۰

 رتبه‌بندی تایمز 
رتبه‌بندی تایمز هر ساله لیستی از دانشگاه‌های برتر دنیا را منتشر می‌کند. بین سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۰۴ این رتبه‌بندی به صورت مشترک با رتبه‌بندی کیواس منتشر شده است

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۲۰University Rankings 2020دانشگاه آکسفوردانگلیس۱موسسه فناوری کالیفرنیاآمریکا۲دانشگاه کمبریجانگلیس۳دانشگاه استنفوردآمریکا۴ام آی تیآمریکا۵دانشگاه پرینستونآمریکا۶دانشگاه هاروارد آمریکا ۷دانشگاه ییلآمریکا۸دانشگاه شیکاگوآمریکا۹امپریال کالج لندنانگلیس۱۰

 رتبه‌بندی کیواس
رتبه‌بندی دانشگاهی کیواس که قبلا به صورت مشترک با رتبه‌بندی تایمز، منتشر می‌شد، یک رتبه‌بندی ارائه شده توسط شرکت کاکارلی سیموندز است که با همکاری الزویر هرساله به اقدام به انتشار رتبه‌ندی دانشگاهی و موضوعی می‌نماید.
 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۲۰University Rankings 2020 دانشگاه آکسفوردانگلیس۱موسسه فناوری کالیفرنیاآمریکا۲دانشگاه کمبریجانگلیس۳کالج دانشگاهی لندنانگلیس۴ام آی تیآمریکا۵دانشگاه پرینستونآمریکا۶دانشگاه هاروارد آمریکا ۷دانشگاه ییلآمریکا۸دانشگاه شیکاگوآمریکا۹امپریال کالج لندنانگلیس۱۰

 نشریهٔ نیوزویک 
در اوت ۲۰۰۶ (مرداد ۱۳۸۵)، نشریهٔ نیوزویک آمریکا رتبه‌بندی ۱۰۰ دانشگاه اول دنیا را به کمک معیارهای دو رتبه‌بندی دیگر (یعنی رتبه‌بندی آموزشی دانشگاه‌های دنیا توسط دانشگاه شانگهای و نشریهٔ آموزش عالی تایمز) و یک معیار جدید که تعداد کتاب‌ها و مجلات کتابخانه‌ها بود ارائه کرد.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۷ دانشگاه هاروارد آمریکا ۱دانشگاه استنفوردآمریکا۲دانشگاه ییلآمریکا۳کلتکآمریکا۴دانشگاه کالیفرنیاآمریکا۵دانشگاه کمبریجانگلیس۶ام آی تیآمریکا۷دانشگاه آکسفوردانگلیس۸دانشگاه کالیفرنیا در سان فرانسیسکوآمریکا۹دانشگاه کلمبیاآمریکا۱۰

 وبومتریک 

رتبه‌بندی وبومتریک دانشگاه‌های دنیا توسط آزمایشگاه سایبرمتریک (CINDOC) -واحدی از انجمن ملی تحقیقات اسپانیا (CSIC)- تهیه شده‌است. این رتبه‌بندی بیش از ۴۰۰۰ دانشگاه دنیا را بر اساس اطلاعات مبتنی بر وب آن‌ها تحلیل کرده‌است.

رتبه‌بندی وبومتریک متشکل از یک پایگاه داده شامل ۱۵،۰۰۰ دانشگاه و بیش از ۵،۰۰۰ مرکز تحقیقاتی است. ۴،۰۰۰ دانشگاه اول در رتبه‌بندی مشخص شده‌است، و دانشگاه‌های دیگر نیز در رده‌بندی‌های محلی و جزئی‌تر آمده‌است. موسسات آموزش عالی و مراکز تحقیقاتی کشورهای در حال توسعه در این روش رتبه‌بندی، با قرار دادن دستاوردهای علمی خود بر روی اینترنت می‌توانند وضعیت بهتری پیدا کنند چرا که ممکن است نسبت به دانشگاه‌های تراز اول دنیا بسیار فاصله داشته باشند اما با این روش می‌توانند وضعیت خود را بهتر نمایان کنند.

این رتبه‌بندی اولین بار در سال ۲۰۰۴ انجام شد و بر اساس شاخصی مرکب از چندین پارامتر تهیه شد. این پارامترها عبارتند از حجم اطلاعات موجود بر روی وب، قابلیت دسترسی و نسبت اطلاعات منتشر شده در وب به میزان لینک‌های برگشتی خارجی آن است. این رتبه‌بندی هر ساله در دی‌ماه و تیرماه بروز می‌شود و یک مقیاس وبی برای دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی فراهم می‌آورد. این رتبه‌بندی میزان فعالیت علمی وب‌گاه‌های آموزشی را به صورت دوره‌ای نشان می‌دهد.

شاخص‌های وبومتریک به این دلیل به وجود آمده‌اند که میزان توجه موسسات را به نشر اینترنتی نشان دهد. بنابراین دانشگاه‌های با کیفیت آموزشی بالا ممکن است به دلیل عدم تمایل به سیاست‌های انتشار اینترنتی، در این نوع رتبه‌بندی رتبهٔ مورد انتظار خود را بدست نیاورند.
 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۱۰ دانشگاه هاروارد آمریکا ۱ام آی تیآمریکا۲دانشگاه استنفوردآمریکا۳دانشگاه کالیفرنیاآمریکا۴دانشگاه کرنلآمریکا۵دانشگاه میشیگانآمریکا۶دانشگاه مینه‌سوتاآمریکا۷دانشگاه واشینگتنآمریکا۸دانشگاه ویسکانسین در مدیسونآمریکا۹دانشگاه تگزاس در آستینآمریکا۱۰

 فاکتور جِی 
یکی از روش‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس وبومتریک، روش فاکتور جی  است که تعداد پیوندهای وب‌سایت یک دانشگاه را در میان وب‌سایت دیگر دانشگاه‌ها محاسبه می‌کند. فاکتور جی در واقع میزان محبوبیت و اهمیت وب‌سایت یک دانشگاه خاص را در میان وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دیگر نشان می‌دهد. بنابراین فاکتور جی حالتی از گستردگی و میزان نفوذ یک دانشگاه براساس وب‌سایت آن است.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۶ ام آی تی آمریکا ۱دانشگاه هارواردآمریکا۲دانشگاه کالیفرنیاآمریکا۳دانشگاه استنفوردآمریکا۴دانشگاه پرینستونآمریکا۵دانشگاه پنسیلوانیاآمریکا۶دانشگاه واشنگتنآمریکا۷دانشگاه ایلینوی در اوربانا شامپاینآمریکا۸دانشگاه کارنگی ملونآمریکا۹دانشگاه راتگرزآمریکا۱۰

 رتبه‌بندی حرفه‌ای دانشگاه‌های دنیا 
در مقایسه با رتبه‌بندی آموزشی دانشگاه‌های دنیا، رتبه‌بندی حرفه‌ای دانشگاه‌های دنیا نخست در سال ۲۰۰۷ توسط مدرسهٔ عالی ملی معدن پاریس بنیان گذاشته شد که به اندازه‌گیری کارایی هر دانشگاه در اصول حرفه‌ای می‌پردازد. شاخص اصلی این رتبه‌بندی تعداد مدیران اجرایی ارشد در میان ۵۰۰ شرکت مطرح دنیاست (از لحظ سودآوری) که بر اساس دانشگاهی که آنان درس خوانده‌اند محاسبه می‌شود. رتبه‌بندی آموزشی دانشگاه‌های دنیا و رتبه‌بندی حرفه‌ای دانشگاه‌های دنیا می‌توانند مکمل یکدیگر در نظر گرفته شوند چرا که به ترتیب قابلیت دانشگاه‌ها را در زمینهٔ آموزشی و در زمینهٔ سودآوری اقتصادی نشان می‌دهد.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۹ دانشگاه توکیو ژاپن ۱دانشگاه هارواردآمریکا۲دانشگاه استنفوردآمریکا۳دانشگاه واسداژاپن۴دانشگاه ملی سئولکره جنوبی۵هاش ا سهفرانسه۶دانشگاه دوکآمریکا۷دانشگاه آکسفوردانگلیس۷دانشگاه پنسیلوانیاآمریکا۷دانشگاه انافرانسه۱۰

 رتبه‌بندی عملکرد مقالات علمی 
رتبه‌بندی عملکرد مقالات علمی دانشگاه‌ها (HEEACT) یک رتبه‌بندی بر اساس روش کتاب‌سنجی است که توسط انجمن ارزیابی و ارتقا دهی آموزش عالی تایوان Retrieved on 2008-02-14. صورت گرفته‌است. در این روش، ۹ شاخص در نظر گرفته شده‌است که عبارتند از: مقالات ۱۱ سال اخیر، مقالات کنونی، ارجاعات به کتب و مقالات در ۱۱ سال اخیر، ارجاعات به کتب و مقالات در حال حاضر، شاخص H، میزان مورد مرجع قرار گرفتن مقالات، مقالات چاپ شده در مجلات با ضریب تأثیر‌گذاری بالا و برتری حوزه‌های فعالیت. این نوع رتبه‌بندی با توجه به این ۹ شاخص نشان‌دهندهٔ سه معیار کارکرد مقالات علمی است: بهره‌وری تحقیقات، میزان تأثیرگذاری تحقیقات و برتری تحقیقات. در این پروژه با کمک روش کتاب‌سنجی کارکرد مقالات علمی ۵۰۰ دانشگاه برتر دنیا تحلیل و رتبه‌بندی شده‌است.

 دانشگاه  ایالت  رتبه کلیدر سال ۲۰۰۹ دانشگاه هاروارد ماساچوست ۱دانشگاه جانز هاپکینزمریلند۲دانشگاه استنفوردکالیفرنیا۳دانشگاه واشنگتنواشنگتن۴دانشگاه ویرجینیاویرجینیا۵دانشگاه میشیگانمیشیگان۶ام آی تیماساچوست۷دانشگاه کالیفرنیاکالیفرنیا۸دانشگاه پنسیلوانیاپنسیلوانیا۹نیویورک۱۰

 رتبه‌بندی دانشگاه ووهان 
یک رتبه‌بندی دیگر توسط مرکز تحقیقات ارزیابی علم چین در دانشگاه ووهان است. این رتبه‌بندی بر اساس شاخص‌های علوم پایه بدست آمده‌است که نشان می‌دهد دانشگاه‌ها از نظر تعداد مقالات چاپ شده و ارجاعات بیش از ۱۱٬۰۰۰ مجلهٔ علمی در سراسر دنیا در ۲۲ حوزهٔ علمی مختلف به آن مقالات در چه جایگاهی قرار دارند. وب‌گاه این رتبه‌بندی به زبان انگلیسی نیز در دسترس است.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۷ دانشگاه هاروارد آمریکا ۱دانشگاه تگزاس در آستینآمریکا۲دانشگاه واشنگتنآمریکا۳دانشگاه استنفوردآمریکا۴دانشگاه جانز هاپکینزآمریکا۵دانشگاه کالیفرنیاآمریکا۶دانشگاه ویرجینیاآمریکا۷دانشگاه توکیوژاپن۸دانشگاه میشیگانآمریکا۹ام آی تیآمریکا۱۰

 رتبه‌بندی Global Universities Ranking 
یک رتبه‌بندی دیگر توسط مؤسسه RatER روسیه است. این رتبه‌بندی بر اساس مخلوطی از شاخص‌های دیگر بدست آمده‌است.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۹ ام آی تی آمریکا ۱کلتکآمریکا۲دانشگاه توکیوژاپن۳دانشگاه کلمبیاآمریکا۴دانشگاه دولتی مسکوروسیه۵دانشگاه هارواردآمریکا۶دانشگاه استنفوردآمریکا۷دانشگاه کمبریجانگلیس۸دانشگاه جانز هاپکینزآمریکا۹دانشگاه شیکاگوآمریکا۱۰

 رتبه‌بندی SCImago 

یک رتبه‌بندی دیگر توسط گروه پژوهشی SCImago انجام می‌شود که بر اساس تعداد مقالات علمی موسسات تحقیقاتی دولتی و آموزش عالی کشورهای مختلف موجود در دیتابیس Scopus از انتشارات Elsevier بدست آمده‌است.

 دانشگاه  کشور  رتبه کلی جهانیدر سال ۲۰۰۹جدول فوق فقط موسسات آموزش عالی را از این منبع ذکر می‌کند، چرا که موسسات غیر دانشگاهی نیز در این پژوهش دیده می‌شود. لینک جدول سال ۲۰۰۹  دانشگاه هاروارد آمریکا ۱دانشگاه توکیوژاپن۲دانشگاه تورنتوکانادا۳دانشگاه ویرجینیاآمریکا۴دانشگاه میشیگانآمریکا۵دانشکده علوم پزشکی دانشگاه واشینگتنآمریکا۶دانشگاه سینگهواچین۷دانشگاه کیوتوژاپن۸دانشگاه واشینگتنآمریکا۹دانشگاه جانز هاپکینزآمریکا۱۰

 جستارهای وابسته 
 رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایران
 کیفیت و رتبه‌بندی دانشگاه‌های آمریکا

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 Paked - THES رتبه‌بندی دانشگاه‌های دنیا در سال 2007  
 مجله آموزش عالی تایمز - وب‌سایت رسمی
 QS - وب‌گاه رسمی
 رتبه‌بندی وبومتریک دانشگاه‌های دنیا در سال ۲۰۰۸
 کتابخانهٔ علوم اجتماعی و آموزشی، رتبه‌بندی‌های دانشگاه‌ها
 فهرست دانشگاه‌های معتبر دنیا بر اساس رتبه‌بندی حضور در اینترنت
 رتبه بندی جهانی دانشگاه‌های ایران براساس وب سنجی در ژوئیه 2011 

رده:رتبه‌بندی دانشگاه‌ها
رده:ارزیابی و ارزشیابی آموزشی