باستان‌گرایی در ایران

باستان‌گرایی در ایران، پدیده‌ای است که از اواخر دوران قاجار در عرصهٔ فرهنگی، اجتماع و سیاست جامعهٔ ایرانی پدیدار گشته است.(بیگدلو: ۱۳۸۰، ص ۱) نگرش باستان‌گرایی در پی آن است که فضای مربوط به زمان گذشته را بازآفرینی کند و یک ایدئولوژی جدید بسازد.(رضا بیگدلو: ۱۳۸۰، ص ۲۰).

 اهداف 
برخی باستان‌گرایی را «از مؤلفه‌های جدید برای نوسازی ایران» به حساب می‌آورند که «در پی آن است تا با احیاء و تجدید حیات سنت‌ها و عقاید کهن و باستانی، نظم جدیدی را در تفکر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بازتولید نماید و زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی نوین را بر پایهٔ سنت‌های کهن بنا نهد»(اکبری: ۱۳۷۵، ص ۱۸۸ به نقل از رضا بیگدلو: ۱۳۸۰، ص ۱۹).

به عقیدهٔ بیگدلو، مهم‌ترین اهداف باستان‌گرایی را می‌توان به شرح زیر دانست:(رضا بیگدلو: ۱۳۸۰، ص ۲۰)
 کم‌رنگ کردن و کنار زدن فرهنگ یا مذهب خارجی جامعه، به عنوان عامل عقب‌ماندگی آن.
 تفکیک دو دوره از تاریخ ایران که عبارتند از تاریخ باستان و تاریخ دورهٔ اسلامی

 الگوها 
از الگوهای باستان‌گرایی ایرانی می‌توان به فرهنگ آریایی، آیین زرتشتی ایران، نوروز، معماری هخامنشی شامل تخت جمشید، آرامگاه کوروش بزرگ ،نقش رستم و کعبه زرتشت، همچنین نامگذاری فرزندان به نام‌های اساطیر شاهنامه فردوسی اشاره کرد.

همچنین دولت‌هایی چون شاهنشاهی هخامنشی (نخستین امپراتوری پارسی)، شاهنشاهی اشکانی (امپراتوری پارتی) و شاهنشاهی ساسانی(ایرانشهر) که بنیانگذارانشان از مردمان ایرانی سپیدروی (آریایی) بودند.

آنها در زمانه خود ابرقدرت‌هایی بودند که با دارا بودن ارتش‌ها و ثروتی کلان با دگر همآوردان خویش چون: یونان باستان، جمهوری روم، امپراتوری روم، و امپراتوری روم خاوری (بیزانس) در ستیز بودند…

همچنین در این دوره‌ها معماری ایرانی در جهان جزء برترین معماری‌ها بود و به جز یونانیان و رومی‌ها مانندی نداشت از جمله:معماری هخامنشی، معماری اشکانیان (پارتی)، معماری ساسانی (ایرانشهر).

 آثار مهم در حوزهٔ باستان‌گرایی 
 جلال‌الدین میرزا قاجار (فرزند پنجاه و پنجم فتحعلی شاه قاجار)، نامهٔ خسروان، داستان پادشاهان ایران از آغاز آبادیان تا انجام ساسانیان، بی‌تا.
 میرزا فتحعلی آخوندزاده، مکتوبات کمال‌الدوله (سه مکتوب)، ۱۲۷۹–۱۲۸۰ ه‍.ق
 میرزا عبدالحسین آقاخان کرمانی، آیینهٔ سکندری یا تاریخ ایران، ۱۳۲۴ ه‍.ق

 پانویس 

 منابع 
 بیگدلو، رضا: ۱۳۸۰، باستان‌گرایی در تاریخ معاصر ایران، چاپ اول: تهران، نشر مرکز.
 اکبری، محمدعلی: ۱۳۷۵، رویکرد غرب‌گرایان به نوسازی ایران (بررسی دیدگاه‌های روزنامهٔ کاوه)، کتاب سروش، چاپ اول، انتشارات سروش.

رده:باستان‌شناسی ایران