بیگانه (فیلم ۱۹۷۹)

بیگانه  فیلم علمی تخیلی ترسناک محصول سال ۱۹۷۹ است که به کارگردانی ریدلی اسکات و نویسندگی دان اوبانون ساخته شده است. داستان فیلم بر اساس ایده‌ای از اوبانن و رونالد شوست شکل گرفته و دربارهٔ گروهی از خدمه یک سفینه تجاری است که یک ناو فضایی متروکه را بررسی می‌کنند و در این میان قربانی موجودی بیگانه و کشنده می‌شوند. از بازیگران این فیلم می‌توان به تام اسکریت، سیگورنی ویور، ورونیکا کارترایت، هری دین استنتون، جان هرت، ایان هولم و یافت کوتو اشاره کرد. این فیلم توسط گوردون کارول، دیوید گیلر و والتر هیل از طریق شرکت براندی‌واین پروداکشنز تهیه شده و توسط فاکس قرن بیستم توزیع گردید. گیلر و هیل در نگارش فیلمنامه بازنگری و اصلاحاتی انجام دادند و شوسِت به عنوان مدیر اجرایی تولید پروژه فعالیت داشت. موجودات بیگانه و محیط‌های فیلم توسط هنرمند سوئیسی اچ. آر. گیگر طراحی شده‌اند، در حالی که رون کُب و کریس فاس طراحان مفهومی سایر لوکیشن‌ها بودند.

بیگانه در ۲۵ مه ۱۹۷۹، در اولین شب جشنواره بین‌المللی فیلم سیاتل به نمایش درآمد. و در ۲۲ ژوئن به صورت گسترده منتشر شد. در بریتانیا نیز در ۶ سپتامبر به اکران درآمد. ابتدا نظرات متفاوتی دربارهٔ فیلم وجود داشت، اما در نهایت این فیلم جایزه اسکار بهترین جلوه‌های تصویری، سه جایزه ساترن (بهترین فیلم علمی-تخیلی، بهترین کارگردانی برای اسکات و بهترین بازیگر مکمل زن برای کارترایت) و جایزه هوگو بهترین نمایش درام را دریافت کرد. بیگانه در اولین اکران خود در آمریکا حدود ۷۸٫۹ میلیون دلار و در بریتانیا ۷٫۸ میلیون پوند فروش داشت. مجموع فروش جهانی آن تا امروز بین ۱۰۴ تا ۲۰۳ میلیون دلار تخمین زده شده است.

در سال‌های بعد، بیگانه مورد بازبینی و تحسین دوباره قرار گرفت و اکنون به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین فیلم‌های علمی تخیلی و ترسناک تاریخ شناخته می‌شود. در سال ۲۰۰۲، این فیلم توسط کتابخانه کنگره آمریکا به عنوان اثری «دارای اهمیت فرهنگی، تاریخی یا هنری» شناخته شده و برای نگهداری در فهرست ملی ثبت فیلم انتخاب شد. در سال ۲۰۰۸، انستیتوی فیلم آمریکا آن را هفتمین فیلم برتر ژانر علمی تخیلی نامید و همچنین در رتبه ۳۳ بهترین فیلم‌های تاریخ از دید مجله امپایر قرار گرفت. موفقیت بیگانه منجر به شکل‌گیری مجموعه رسانه‌ای شامل فیلم‌ها، کتاب‌ها، بازی‌های ویدیویی و اسباب‌بازی‌ها شد و مسیر حرفه‌ای ویور در بازیگری را هموار کرد؛ داستان شخصیت او و رویارویی‌اش با موجودات بیگانه محور اصلی و موضوعی دنباله‌های بیگانه‌ها (۱۹۸۶)، بیگانه ۳ (۱۹۹۲) و بیگانه: رستاخیز (۱۹۹۷) بود. همچنین دو فیلم پیش‌درآمد پرومتئوس (۲۰۱۲) و بیگانه: کاوننت (۲۰۱۷) به کارگردانی اسکات ساخته شدند و در سال ۲۰۲۴ هم دنبالهٔ مستقل بیگانه: رومولوس اکران شد. همچنین مجموعهٔ تلویزیونی بیگانه: زمین در سال ۲۰۲۵ پخش شد.

 داستان 
سفینهٔ فضایی تجاری نوسترومو (Nostromo) در حال بازگشت به زمین است. این سفینه حامل هفت خدمه است که در وضعیت «خواب مصنوعی» یا انجماد قرار دارند: کاپیتان دالاس، افسر ارشد کین، افسر فنی ریپلی، ناوبر لمبرت، افسر علمی اش، و دو مهندس پارکر و برت، به‌همراه گربهٔ کشتی به نام جونز. رایانه مرکزی کشتی که «مادر» (Mother) نام دارد، سیگنالی را از یک سیاره ناشناس شناسایی کرده و خدمه را بیدار می‌کند.

طبق سیاست‌های شرکت مالک سفینه، آن‌ها موظف‌اند هرگونه سیگنال احتمالی حاوی نشانه‌هایی از حیات هوشمند را بررسی کنند؛ بنابراین، بر روی سطح سیاره فرود می‌آیند، اما در حین فرود، نوسترومو آسیب می‌بیند. در حالی که مهندسان مشغول تعمیر کشتی هستند، تیمی شامل دالاس، کین و لمبرت به محل منبع سیگنال می‌روند و با لاشه یک سفینه بیگانه قدیمی روبه‌رو می‌شوند. درون آن، جسد فسیل‌شده‌ای از یک موجود فضایی عظیم‌الجثه دیده می‌شود که در قفسه سینه‌اش یک حفره بزرگ وجود دارد. در همان حال، «مادر» موفق می‌شود بخشی از سیگنال را رمزگشایی کند و ریپلی متوجه می‌شود که پیام، برخلاف تصور اولیه، درخواست کمک (SOS) نیست، بلکه پیام هشدار است.

کین وارد اتاقکی می‌شود که پر از تخم‌های بزرگ بیگانه است. هنگامی که یکی از آن‌ها را لمس می‌کند، موجودی شبیه به حشره به‌یک‌باره از تخم بیرون می‌جهد، به کلاه فضایی‌اش نفوذ می‌کند و به صورتش می‌چسبد. دالاس و لمبرت او را بیهوش به نوسترومو بازمی‌گردانند. ریپلی با ورود آن‌ها به کشتی مخالفت می‌کند و به مقررات قرنطینه استناد می‌کند، اما «اش» به‌عنوان افسر علمی، با نادیده گرفتن دستور ریپلی، در را باز می‌کند و آن‌ها را وارد می‌کند. در حین تلاش برای جدا کردن این موجود از صورت کین، اش متوجه می‌شود که خون آن ماده‌ای بسیار خورنده و اسیدی است که می‌تواند هم به بدن کین و هم به بدنه کشتی آسیب بزند، بنابراین از ادامه کار صرف‌نظر می‌کند. این موجود پس از مدتی خودبه‌خود از صورت کین جدا می‌شود و می‌میرد. کین به‌هوش می‌آید و به‌نظر می‌رسد در سلامت کامل است. اما در جریان آخرین وعده غذایی خدمه پیش از بازگشت به حالت خواب مصنوعی، کین ناگهان دچار تشنج می‌شود و موجودی کوچک از درون سینه‌اش بیرون می‌جهد، او را می‌کشد و سپس درون کشتی فرار می‌کند.

پس از پرتاب پیکر کین به فضا، خدمه با استفاده از دستگاه‌های ردیاب، در تلاش برای یافتن و نابودی این موجود بیگانه برمی‌آیند. برت در حالی که در تعقیب گربهٔ کشتی، جونز، وارد یکی از بخش‌های فرود سفینه شده، توسط موجودی که حالا به‌طور کامل رشد کرده، کشته می‌شود. مشخص می‌شود که موجود از تونل‌های تهویه برای جابه‌جایی استفاده می‌کند. دالاس با استفاده از شعله‌افکن وارد این تونل‌ها می‌شود تا آن را به سمت قفل هوایی هدایت کند، اما او نیز به دست بیگانه کشته می‌شود. لمبرت پیشنهاد می‌دهد که با شاتل فرار کنند، اما شاتل تنها ظرفیت سه نفر را دارد.

ریپلی، که اکنون فرماندهی را به عهده دارد، تصمیم می‌گیرد بیگانه را از مخفیگاهش بیرون بکشد. در همین حین، او با دسترسی به رایانه مادر، متوجه می‌شود که شرکت سازندهٔ سفینه، به‌طور پنهانی به «اش» دستور داده تا موجود فضایی را برای مطالعه به زمین بازگرداند و جان خدمه برای شرکت اهمیتی ندارد. ریپلی اش را به چالش می‌کشد، اما او به او حمله می‌کند. پارکر مداخله کرده و ضربه‌ای به او می‌زند که باعث جدا شدن سر اش و افشای حقیقت شوکه‌کننده‌ای می‌شود: اش در واقع یک اندروید (ربات انسان‌نما) بوده است. آن‌ها سر جداشدهٔ اش را دوباره فعال می‌کنند تا اطلاعات بیشتری بگیرند. اش تأیید می‌کند که مأموریت او بازگرداندن موجود بیگانه است و این‌که این موجود قابل‌کشتن نیست. او از توانایی‌های بیگانه تمجید می‌کند و احتمال زنده ماندن خدمه را ناچیز می‌داند. ریپلی او را غیرفعال کرده و پارکر او را می‌سوزاند.

خدمه تصمیم می‌گیرند نوسترومو را نابود کرده و با شاتل فرار کنند. در حالی که پارکر و لمبرت در حال جمع‌آوری تجهیزات هستند، توسط موجود کشته می‌شوند. اکنون ریپلی تنها مانده است. او دستور خودنابودسازی کشتی را فعال می‌کند، اما بیگانه مسیر او به شاتل را مسدود می‌کند. او عقب‌نشینی می‌کند و تلاش می‌کند فرایند خودنابودسازی را لغو کند، اما موفق نمی‌شود. در نهایت، به‌همراه گربه‌اش جونز، موفق می‌شود با شاتل فرار کند، در حالی که نوسترومو منفجر می‌شود. در حالی که ریپلی خود را برای ورود به خواب مصنوعی آماده می‌کند، متوجه می‌شود که بیگانه در یکی از بخش‌های باریکی از شاتل پنهان شده است. او با پوشیدن لباس فضانوردی و استفاده از تفنگ قلاب‌انداز، خود را به صندلی می‌بندد و با انتشار گاز، موجود را از مخفیگاهش بیرون می‌کشد. بیگانه سعی می‌کند به او حمله کند، اما ریپلی دریچه شاتل را باز می‌کند و فشار هوا، بیگانه را به بیرون پرتاب می‌کند.

موجود در لحظه آخر به در ورودی چنگ می‌زند، اما ریپلی با شلیک قلاب به سمتش، آن را به فضا می‌فرستد. قلاب در درِ در حال بسته شدن گیر می‌کند و موجود را به سمت محفظه موتور شاتل می‌کشد. ریپلی موتورها را روشن می‌کند و موجود را برای همیشه نابود می‌سازد. ریپلی گزارش مأموریت را ضبط می‌کند و به‌همراه جونز وارد خواب مصنوعی می‌شود تا سفر خود را به‌سوی زمین آغاز کند.

 بازیگران 
 سیگورنی ویور در نقش الن ریپلی
 تام اسکریت در نقش دالاس
 ورونیکا کارترایت در نقش لامبرت
 هری دین استنتون در نقش برت
 جان هرت در نقش کین
 ایان هولم در نقش اش
 یافت کوتو در نقش پارکر

 تولید 
مریل استریپ برای این نقش در نظر گرفته شده بود، اما با او تماس گرفته نشد زیرا شریک زندگی‌اش جان کازال اخیراً درگذشته بود. هلن میرن نیز تست بازیگری داد. ویور که تجربه بازی در برادوی را داشت اما در سینما نسبتاً ناشناخته بود، با تست بازیگری خود اسکات، گیلر و هیل را تحت تأثیر قرار داد. او آخرین بازیگری بود که برای این فیلم انتخاب شد و بیشتر تست‌های بازیگری خود را در استودیو و همزمان با ساخت صحنه‌ها انجام داد."Truckers in Space: Casting", The Beast Within: The Making of Alien.McIntee, 30.

 بازخورد 
 گیشه 
فیلم از نظر گیشه فروش بسیار خوبی را تجربه کرد؛ به طوری که با بودجهٔ ۱۱ میلیون دلاری و فروش ۱۰۵ میلیون دلاری توانست حدود ۱۰ برابر بودجه خود فروش کند.

شرکت فاکس قرن بیستم مدعی شد که بیگانه در طی یازده ماه نخست پس از اکران، با دو میلیون دلار زیان مالی مواجه شده است. این ادعا با واکنش منفی حسابداران صنعت سینما روبه‌رو شد و آن را نمونه‌ای از «حسابداری خلاقانه» هالیوود دانستند؛ روشی که برای پنهان کردن سود واقعی فیلم و جلوگیری از پرداخت سهم شرکت تولیدکنندهٔ براندی‌واین به کار گرفته می‌شود. تا ماه اوت ۱۹۸۰، فاکس این رقم را به چهار میلیون دلار سود تعدیل کرد، اما این ادعا نیز مورد تردید قرار گرفت. شرکت براندی‌واین که مشتاق آغاز ساخت دنباله‌ای برای بیگانه بود، به دلیل نحوهٔ توزیع سود، از فاکس شکایت کرد، اما فاکس در پاسخ ادعا کرد که فیلم از نظر مالی موفق نبوده و ساخت دنباله‌ای برای آن توجیه ندارد. این دعوای حقوقی سرانجام در سال ۱۹۸۳ با توافقی خاتمه یافت که طی آن، فاکس پذیرفت بودجه ساخت قسمت دوم را تأمین کند.

 واکنش منتقدان 
واکنش‌های اولیه به فیلم بیگانه در میان منتقدان، متفاوت و تا حدی ضد و نقیض بود. برخی از منتقدانی که معمولاً با ژانر علمی تخیلی میانه‌ای نداشتند، مانند بری نورمن از برنامه فیلم در شبکه بی‌بی‌سی، نگاه مثبتی به فیلم داشتند و جنبه‌های برجسته آن را تحسین کردند.McIntee, 40–41. اما در مقابل، تعدادی از نشریات و منتقدان مطرح، نقدهایی منفی یا دست‌کم خنثی نسبت به فیلم داشتند. از جمله مجله ورایتی، سایت اند ساوند، و منتقدانی همچون وینسنت کنبی و لئونارد ملتین. این افراد یا فیلم را نپسندیدند یا آن را اثری متوسط ارزیابی کردند.

نشریه تایم اوت در نقدی تند، فیلم را «کیسه‌ای خالی از حقه‌های سینمایی» توصیف کرد و نوشت که ارزش‌های تولید بالا و جلوه‌های ویژه گران‌قیمت آن نمی‌توانند فقر خلاقیت را پنهان کنند. جین سیسکل و راجر ایبرت، در مجموع رأی مثبت به فیلم دادند و آن را با دو رأی «بله» تأیید کردند. ایبرت آن را «یکی از ترسناک‌ترین اپراهای فضایی کلاسیک» دانست که به خاطر می‌آورد. سیسکل نیز با ترسناک بودن فیلم موافقت کرد، اما گفت که این فیلم در اصل یک «فیلم خانهٔ ارواح» است که فقط در یک سفینه فضایی رخ می‌دهد. او افزود که بیگانه «بهترین فیلم علمی تخیلی تاریخ نیست.» در نقد مکتوب خود، سیسکل سه ستاره از چهار ستاره به فیلم داد و آن را «اثری ماهرانه و سرگرم‌کننده در ژانر ترسناک» توصیف کرد. او بازی سیگورنی ویور را تحسین کرده و نوشت که «وی بازیگری است که باید به یک ستاره بزرگ بدل شود.» البته از دید او، یکی از نقاط ضعف فیلم این بود که «شکل نهایی بیگانه، از نظر من، ترسناک‌ترین شکل آن نبود.»Siskel, Gene (May 25, 1979). "Faint praise: Alien' succeeds in the scare department". Chicago Tribune. Section 3, p. 2.

 میراث 
 ارزیابی مجدد منتقدان 
با وجود نقدهای اولیهٔ ضد و نقیض، فیلم بیگانه در طول سال‌ها تحسین فراوان منتقدان را به خود جلب کرده است؛ به‌ویژه به خاطر فضای واقع‌گرایانه و منحصربه‌فردش. این فیلم به عنوان یکی از بهترین آثار سال ۱۹۷۹ شناخته می‌شود.

بیگانه یکی از تأثیرگذارترین فیلم‌های ژانر علمی تخیلی محسوب می‌شود. وبگاه راتن تومیتوز بر اساس ۲۰۵ نقد، امتیاز ۹۳ درصد را به این فیلم اختصاص داده است. خلاصه نظر منتقدان در این سایت چنین است: «یک کلاسیک مدرن که با ترکیب هنر علمی تخیلی، ترسناک و شعری تلخ، اثری بی‌نقص و یکپارچه خلق کرده است.» متاکریتیک نیز میانگین وزنی ۸۹ از ۱۰۰ را از میان ۳۴ منتقد گزارش کرده که نشان‌دهنده «تحسین همگانی» نسبت به فیلم است. راهنمای فیلم هالیول این فیلم را با چهار ستاره کامل ارزیابی کرده و آن را اثری ماندگار در تعلیق و طراحی هنری توصیف می‌کند. آلن جونز از ریدیو تایمز هم پنج ستاره کامل به فیلم داده و آن را یک «سفر هیجان‌انگیز و انقلابی در قالب یک خانهٔ ارواح فضایی» می‌داند؛ فیلمی که با شوک‌های پشت سر هم، بیننده را مبهوت می‌کند. او بازیگری عالی، طراحی خلاقانه موجودات بیومکانیکی و نگاه دقیق اسکات به جزئیات را ستوده که باعث شده ترکیبی بی‌نظیر از ترس گوتیک و علمی تخیلی خلق شود.

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 پیوند به بیرون 







رده:آثار موسیقی جری گلدسمیت
رده:فیلم‌ها به کارگردانی ریدلی اسکات
رده:فیلم‌های ۱۹۷۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های برنده اسکار بهترین جلوه‌های تصویری
رده:فیلم‌های بریتانیایی دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی والتر هیل
رده:فیلم‌های ترسناک ۱۹۷۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های دارای تصاویر زنان مسلح
رده:فیلم‌های دخیل در مناقشه‌های دستبرد فکری
رده:فیلم‌های درباره حیات فرازمینی
رده:فیلم‌های درباره روبات اندروید
رده:فیلم‌های درباره زیست تعویقی
رده:فیلم‌های شپرتون استودیوز
رده:فیلم‌های فاکس قرن بیستم
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در لندن
رده:فیلم‌های مورد اقتباس در برنامه‌های تلویزیونی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در آینده
رده:فیلم‌های واقع‌شده در فضاپیما
رده:فیلم‌های هیولایی آمریکایی
رده:فیلم‌های هیولایی بریتانیایی
رده:فیلم‌های هیولایی دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:گنجینه ملی فیلم آمریکا