کاخ نیاوران

کاخ نیاوران یا کاخ‌موزهٔ نیاوران، یک مجموعه تاریخی است که شامل چندین ساختمان کاخ و بنای تاریخی است که قدمت آن‌ها به دوران قاجار و پهلوی بازمی‌گردد. عمارت اولیه کاخ که مربوط به دوره قاجار بود تخریب و به جای آن کاخ نیاوران ساخته شد و با توسعه محوطه به عنوان اقامت‌گاه زمستانی محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش استفاده می‌شد و هم‌اکنون کاربری آن به موزه تغییر یافته است. این کاخ در شمال‌شرقی مجموعه‌باغ نیاوران در میدان نیاوران شهر تهران جای گرفته است و حدود ۱۱ هکتار وسعت دارد. در حال حاضر این کاخ یکی از مکان‌های شاخص گردشگری در شهر تهران است.

 پیشینه 
این باغ در کنار روستایی که «گُرده وی» یا «گُرده به» خوانده می‌شد و در نیاوران قرار داشت، به جایِ نیزاری که در همسایگی روستا واقع بود ساخته شد. باغ ییلاقی فتحعلی‌شاه قاجار که در این نیزار ایجاد شد را «نی آوران» نامیدند که بعد به «نیاوران» مشهور شد. محمدشاه نیز در همین باغ بَنای کوچکی بنا کرد و به دنبال او ناصرالدین‌شاه قاجار «کاخ صاحبقرانیه» را در این باغ ساخت. آخرین بنایی که در دوران قاجار در این باغ ساخته شد، عمارت کوشک احمدشاهی است.

 دوران محمدرضا پهلوی 
عملیات گسترش و افزودن و ترمیم این کاخ به دستور محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۷ آغاز شد. در این عملیات کاخ فتحعلی شاه با قدمتی بیش از یکصد و بیست سال تخریب و کاخ نیاوران به جای آن ساخته شد. این عملیات ساختمانی ۹ سال به طول انجامیده و در سال ۱۳۴۶ به اتمام رسید. در زمان فتحعلی شاه قاجار کاخ کوچکتری در محل فعلی کاخ نیاوران قرار داشت که تخریب و کاخ نیاوران به جای آن ساخته شد.

این بنا با مساحتی در حدود ۹۰۰۰ مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه احداث و در ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شد، اما پس از پایان ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش اختصاص یافت.

کاخ نیاوران را محسن فروغی طراحی کرد.کاخ نیاوران به روایت آخرین ملکه ایران، بی‌بی‌سی فارسی همچنین گچ‌بری توسط استاد عبداللهی، آینه‌کاری توسط استاد علی‌اصغر و کاشی‌کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم‌پور و سنگ کاری‌های نفیس کاخ توسط شرکت سنگبری میکا به مدیریت حسن کارگر انجام شده است.

طبقه همکف این بنا شامل سَرسَرای بزرگی است که کلیه اتاق‌ها در اطراف آن شکل گرفته‌اند. از آن اتاق‌ها می‌توان به سینمای اختصاصی، اتاق غذاخوری، سالن پذیرایی، اتاق انتظار و راهروهای فرعی و همچنین تالارِ آبی اشاره کرد. در نیم طبقه این بنا اتاق کار، اتاق کنفرانس و دفتر منشی فرح دیبا و اتاق خواب لیلا و اتاق ندیمه او قرار دارد. در طبقه سوم اتاق خواب و استراحتگاه نیمروزی محمدرضا پهلوی، اتاق آرایش و لباس فرح دیبا و همچنین اتاق‌های فرزندان شاه و ندیمه‌هایشان قرار دارد. لباس‌های مجلسی و نفیس فرح که در سال‌های گذشته در اتاق خواب شاه و شهبانو در کنار لباس نظامی شاه دیده می‌شد هم‌اکنون دیده نمی‌شود. مجموعه ای نفیس از تابلوهای نقاشی هنرمندان ایرانی و خارجی، ظروف چینی کارخانه‌های سور فرانسه و رزنتال آلمان و اشیاء تزیینی و همچنین مجموعه فرشهای نفیس ایرانی زینت بخش این فضاها بوده‌اند.

 پس از انقلاب ۱۳۵۷ 
در سال ۱۳۵۷ این کاخ به دست انقلابیون رسید و در سال ۱۳۶۰ به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال ۱۳۶۵ کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال ۱۳۶۸ مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه‌اندازی شد و یکسال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سال‌های بعد موزه جهان‌نما (۱۳۷۶)، کاخ صاحبقرانیه (۱۳۷۷) و کوشک احمدشاهی (۱۳۷۹) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.
بندانگشتی|درون کاخ

 موزه 
این بنا امروزه به‌عنوان موزه در معرض دید عموم قرار دارد. ساعت کار این مجموعه همه روزه از ساعت ۹ الی ۱۸ و آخرین فرصت حضور ساعت ۱۶ می‌باشد.

بندانگشتی|موزه خودروهای پهلوی

 بخش‌ها 
بخش‌های مجموعه نیاوران عبارتند از:
 کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران
 کوشک احمدشاهی
 کاخ صاحبقرانیه
 موزه جهان‌نما
 باغ کتیبه‌ها
 موزه حوضخانه
 موزه خودروهای کاخ نیاوران
 مدرسه اختصاصی

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 فهرست موزه‌های ایران

 پانویس 

 پیوند به بیرون 
 وبسایت رسمی مجموعه نیاوران 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:اقامتگاه‌های سلطنتی در ایران
رده:باغ‌های ایرانی در ایران
رده:باغ‌های ایرانی
رده:باغ‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:بناهای تاریخی استان تهران
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:خانه‌موزه‌های تاریخی در ایران
رده:خانه‌های کامل‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:ساختمان‌های محسن فروغی
رده:کاخ موزه‌های ایران
رده:کاخ‌ها در تهران
رده:کاخ‌های ایران
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان تهران
رده:کاخ‌های دودمان پهلوی
رده:کاخ‌های ریاست‌جمهوری
رده:معماری ایرانی
رده:مقاله‌های خرد استان تهران
رده:موزه‌ها در منطقه ۱ تهران
رده:موزه‌های تهران
رده:موزه‌های ملی در ایران