الفبای آوانگاری بین‌المللی

الفبای آوانگاری بین‌المللی   یک سامانهٔ نوشتاری و آوانگاری است که برپایهٔ الفبای لاتینی ساخته شده است. این سامانه به‌وسیلهٔ انجمن آواشناسی بین‌المللی به‌عنوان یک الفبای استاندارد برای نشان دادن صداهای ایجادشده در زبان‌های گوناگون طراحی شده است. در ایجاد این سامانه از دانشجویان و استادانی با زبان‌های گوناگون، زبان‌شناسان، خوانندگان و هنرپیشگان، فرهنگ‌نویسان، زبان‌فراسازان و مترجمان کمک گرفته شده است.

الفبای آوانگاری بین‌المللی تنها برای نشان دادن حالت‌های بیانی در زبان‌های شفاهی مانند واج، آهنگِ جمله، اتصال میان واژه‌ها و هجاها کاربرد دارد. برای نشان دادن حالت‌های بیانیِ دیگر مانند دندان‌قروچه، نوک‌زبانی سخن گفتن، و نیز برای صداهای ساخته‌شده به‌وسیلهٔ پدیدهٔ لب‌شکری، مجموعه‌ای گسترده از نمادها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

هرکدام از نمادهای الفبای آوانگاری بین‌المللی از دو عنصر اصلیِ حروف و نشانه‌های زیروزبری ساخته شده است.

گاهی حرف یا تفکیک‌کننده‌های اضافه، به‌وسیلهٔ انجمن آواشناسی بین‌المللی حذف یا اصلاح شده‌اند. همان‌طور که پس از تغییرات سال ۲۰۰۵ در این الفبا، در حال حاضر الفبای آوانگاری بین‌المللی شامل ۱۰۷ نشانه حرفی مجزا، ۴۴ نشانه زیروزبری و چهار نشانه نوای گفتاری است.

 تاریخچه 
در سال ۱۸۸۶ یک گروه از مدرسان زبان انگلیسی و فرانسوی به رهبری یک زبان‌شناس فرانسوی به نام پل پسی نهادی را شکل دادند که در سال ۱۸۹۶ با نام انجمن آواشناسی بین‌المللی  شناخته شد. خمیرمایهٔ اصلی الفبای ابداعی این انجمن از الفبای لاتینی نشأت می‌گرفت و برای کاربرد در زبان‌های انگلیسی و فرانسوی طراحی شده بود اما برای قابل استفاده بودن این الفبا در دیگر زبان‌ها کاربرد نمادهای آن در زبان‌های گوناگون تغییر یافت.

از زمان پیدایش خود، الفبای آوانگاری بین‌المللی شاهد تغییرات زیادی بوده است. پس از تغییرات اساسی شکل گرفته در این الفبا در سال‌های ۱۹۰۰ و ۱۹۳۰ یک دوره ثبات برای این الفبا پیش آمد. کنوانسیون انجمن آواشناسی بین‌المللی در کیل که در سال ۱۹۸۶ برگزار شد به این ثبات خاتمه داد. بعدها نیز تغییرات دیگری مانند افزودن واکه‌های مرکزی و حذف چند حرف در سال ۲۰۰۵ روی داد.

 حروف 
 همخوان‌ها 
در جدول‌های زیر، خانه‌هایی که به‌رنگ خاکستری هستند، نشان‌دهندهٔ تلفظی ناممکن هستند.

 همخوان‌های ششی 
جایگاه←
شیوه↓لبیتیغه‌ایپشتیحنجره‌ایدولبیلبی‌دندانیزبانی‌لبیدندانیلثویپس‌لثویبرگشتهکامینرم‌کامیملازیحلقیچاکناییخیشومیm̥ mɱn̼n̥ nɳ̊ ɳɲ̊ ɲŋ̊ ŋɴانسدادیp bp̪ b̪t̼ d̼t dʈ ɖc ɟk ɡq ɢʡʔسایشی صفیریs zʃ ʒʂ ʐɕ ʑسایشی غیرصفیریɸ βf vθ̼ ð̼θ ðθ̠ ð̠ɹ̠̊˔ ɹ̠˔ɻ̊˔ ɻ˔ç ʝx ɣχ ʁħ ʕh ɦناسودهβ̞ʋ̥ ʋð̞ɹ̥ ɹɻ̊ ɻj̊ jɰ̊ ɰʁ̞ʕ̞ʔ̞زنشیⱱ̟ⱱɾ̼ɾ̥ ɾɽ̊ ɽɢ̆ʡ̆لرزشیʙ̥ ʙr̥ rɽ̊r̥ ɽrʀ̥ ʀʜ ʢسایشی کناریɬ ɮɭ̊˔ ɭ˔ʎ̝̊ ʎ̝ʟ̝̊ ʟ̝ناسوده کناریl̥ lɭ̊ ɭʎ̥ ʎʟ̥ ʟʟ̠زنشی کناریɺɭ̆ʎ̆ʟ̆

 همخوان‌های غیرششی (نچ آواها) 
دولبیلبی‌دندانیدندانیلثویپس‌لثویبرگشتهکامینرم‌کامیملازیحلقیپرانشیانسدادیpʼtʼʈʼcʼkʼqʼʡʼسایشیɸʼfʼθʼsʼʃʼʂʼxʼχʼسایشی کناریɬʼنچ‌آواکاشتهʘǀ!ǂواک‌دارʘ̬ǀ̬!̬ǂ̬خیشومیʘ̃ǀ̃!̃ǂ̃کاشته کناریǁواک‌دار کناریǁ̬مکیدهواک‌دارɓɗᶑʄɠʛبی‌واکɓ̥ɗ̥ᶑ̊ʄ̊ɠ̊ʛ̥

 همخوان‌های انسایشی 
ششیصفیریts dzt̠ʃ d̠ʒʈʂ ɖʐtɕ dʑغیرصفیریpɸ bβp̪f b̪vt̪θ d̪ðtɹ̝̊ dɹ̝t̠ɹ̠̊˔ d̠ɹ̠˔cç ɟʝkx ɡɣqχ ɢʁʡʢʔhکناریtɬ dɮʈɭ̊˔ ɖɭ˔cʎ̝̊ ɟʎ̝kʟ̝̊ ɡʟ̝پرانشیمرکزیtsʼt̠ʃʼʈʂʼkxʼqχʼکناریtɬʼcʎ̝̊ʼkʟ̝̊ʼ

 یادداشت 
 بر روی مرورگرهایی که از آریال یونی‌کد ام‌اس برای نمایش الفبای آوانگاری بین‌المللی استفاده می‌کنند، این دنباله به‌منظور رفع باگ در آن فونت به‌صورت زیر در می‌آید: ts͡، tʃ͡، tɕ͡، dz͡، dʒ͡، dʑ͡، tɬ͡، dɮ͡.

 همخوان‌های هم‌تولیدی 
خیشومیناسودهn͡mلبی‌لثویɥ̊ ɥلبی‌کامیŋ͡mلبی‌نرم‌کامیʍ wلبی‌نرم‌کامیانسدادیناسوده کناریt͡p d͡bلبی‌لثویɫلثوی نرم‌کامی‌شدهk͡p ɡ͡bلبی‌نرم‌کامیناسوده خیشومیq͡ʡملازی‌حلقیj̃کامیسایشیw̃لبی‌نرم‌کامیɧسی‌صدا (متغیر)h̃چاکنایی

 واکه‌ها 
واکه‌هایی که با رنگ طلایی مشخص شده‌اند، دارای حرف مخصوصی در الفبای آوانگاری بین‌المللی نیستند.
پشتی←

بلندی↓جلوییمرکزیپشتیغیرگردگردشدهغیرگردگردشدهغیرگردگردشدهبستهiyɨʉɯuپیش‌بستهɪʏɨ̞/ɪ̈/ɪ̠/ɘ̝/ᵻʉ̞/ʊ̈/ɵ̝ɯ̞/ɤ̝/ɯ̽ʊبسته‌میانیeøɘɵɤoمیانیe̞ø̞əɤ̞/ʌ̝o̞بازمیانیɛœɜɞʌɔپیش‌بازæɶɐɐ̹/ɞ̞ɑ̝/ʌ̞ɒ̝/ɔ̞بازaä/a̠/ɐ̞/ɑ̈ɒ̈/ɶ̈ɑɒ

 توضیحات 
بندانگشتی|300px|نمودار رسمی انتشاریافته توسط انجمن آواشناسی بین‌المللی، نسخهٔ ۲۰۲۰، که آواهای زبان‌های گوناگون در آن آمده است.
هدف اصلی در الفبای آوانگاری بین‌المللی جایگزینی هر یک صدای ایجادشده با یک نشان می‌باشد. با این وجود این فرایند در صورت پیچیده بودن یک صدا طی نمی‌شود بدین معنا که نمی‌توان یک نشان را جایگزین یک گراف چندگانه نمود. برای مثال در برای آوانگاری زبان انگلیسی نمی‌توان یک نشان /ks/ یا /gz/ را جایگزین حرف x نمود. همچنین برای حروفی که صداهای متفاوتی را از خود نشان می‌دهند مانند c در زبان انگلیسی یا دیگر زبان‌های اروپایی نمی‌توان یک نشان ویژه در نظر گرفت بلکه برای هر صدا به صورت جداگانه یک نشان در نظر گرفته می‌شود.

امروزه الفبای آوانگاری بین‌المللی شامل ۱۰۷ همخوان و ۳۱ واکه می‌شود. ۱۹ نشان دیگر نیز برای نشان دادن کشیدگی، تکیه، نواخت و آهنگ جملات به کار می‌روند. تمام این نشان‌ها در یک نمودار که توسط انجمن آواشناسی بین‌المللی در سال ۲۰۰۵ انتشار یافت قابل مشاهده می‌باشند.

آوانویسه‌ها میان کروشه [...] و واج‌نویسه‌ها میان دو خط مورب /.../ می‌آیند.

 شکل حروف 
در گزینش نشان برای استفاده در الفبای آوانگاری بین‌المللی از حروف الفبای لاتین یا الفبای یونانی یا شکل تغییریافته‌ای از هردو استفاده شده است. برای مثال برای نشان دادن واج بست چاکنایی (ع عربی) در الفبای آوانگاری بین‌المللی از شکل بدون نقطه علامت سؤال استفاده می‌شود.

 حروف عربی 
الفبای عربی ‎ /                             / <small>‎در مصر، سودان و نواحی دیگر، شکل انتهایی  (بدون دو نقطه).DIN 31635  / bt   d rzs   fqklmnhw / ūy / īALA-LC  ʼ  / ā th j kh dh sh ʻ ghالفبای آوانگاری بین‌المللی (MSA) ,                           ,  , 

 منابع 

 راهنمای انجمن بین‌المللی آواشناسی (راهنمای استفاده از الفبای بین‌المللی آوانگاری)

 پیوند به بیرون 
 تایپ الفبای آوانگار بین‌المللی
 رونویس آوایی واژگان فارسی


رده:آوانگاری
رده:مقاله‌های خرد زبان‌شناسی
رده:یونی‌کد