آنتیوخوس سوم

آنتیوخوس سوم که با عنوان آنتیوخوس بزرگ (به یونانی Μέγας Ἀντίoχoς) نیز شناخته می‌شود، ششمین شاه سلوکی و جوانترین پسر سلوکوس دوم بود. وی متولد 241 پیش از میلاد در شهر شوش است و از 223 تا 187پ. م به مدت بیش از سه دههCHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
سلطنت کرد. درابتدای سلطنتش مولون ساتراپ ماد و الکساندر ساتراپ پارس و همین‌طور ساتراپی‌های رخچ و گدروزیا شوریدند. پارتها نیز در حمایت از شورشی‌ها با آراخوزیا و گدروزیا پیمان اتحاد بستند و کار به جایی رسید که مولون شهر سلوکیه را فتح کرد.
پس از مدتی آنتیوخوس سوم با سپاه خود سلوکیه را فتح و به ماد لشکر کشید و مولون را در نبردی خونین شکست داد و سپس به پارس حمله کرد اما الکساندر که می‌دانست کاری از پیش نمی‌برد دست به خودکشی زد و بدین ترتیب ساتراپی پارس نیز فتح شد. سال بعد پادشاه پارتها اردوان به رگ (ری) و سپس ماد لشکر کشید و این دو سرزمین را متصرف شد آنتیوخوس لشکر خود را از سلوکیه راهی ماد و رگ (ری) کرد ساتراپ‌های منصوبی اردوان را شکست داد. سپس به سمت پایتخت پارتها هکاتوم پولیس رفته و آن را فتح کرد او زمانی که داشت خود را برای فتح هیرکانی آماده می‌کرد خبردار شد که پادشاه باکتریا به سرزمین‌های سلوکی در شرق حمله کرده و آن‌ها را متصرف شد بنابراین آنتیوخوس که نمی‌توانست در دو جبهه بجنگد از هیرکانی صرف نظر کرد با اردوان صلح کرد بدین شرط که پادشاهی اردوان را به رسمیت بشناسد. پس از صلح به باکتریا حمله‌ور شد علاوه بر سرزمین‌های خود سرزمین‌های بسیاری از باکتریا متصرف شد و پایتخت آن را محاصره کرد اما نتوانست آن را فتح کند و محاصره دو سال طول کشید سرانجام با پادشاه باکتریا صلح کرد وپادشاهی باکتریا را به رسمیت شناخت همین‌طور قبول کرد با او اتحادی نظامی با باکتریا ببندد.
سپس به سوی ساتراپی شورشی آراخوزی شد از کوه‌های هندوکوش گذشت و ساتراپی را تحت کنترل درآورد. پس از این وقایع تصمیم به بازگشت به پایتخت از ساتراپی گدروزی گرفت در حین بازگشت این سرزمین را آرام کرد و به پایتخت خود انطاکیه بازگشت در این زمان پادشاهی دراوج قدرت خود بود.

 زندگی 
آنتیوخوس سوم از اعضای سلسله هلنیستی سلوکی بود. او فرزند سلوکوس دوم و ملکه لائودیس دوم بود و در حدود سال ۲۴۲ پیش از میلاد در نزدیکی شوش در ایران به دنیا آمد. او پس از کشته شدن برادرش سلوکوس سوم در آناتولی به پادشاهی رسید. آنتیوخوس به هنگام مرگ برادرش در بابل اقامت داشت. وی در آغاز شرایط متزلزلی داشت و بسیار به وزیر خشن اش هرمیاس متکی بود. در همان ابتدای کار پسر عموی خودش آخائوس را برای مقابله با پرگامون گسیل کرد ، اما مورد خیانت قرار گرفته و آخائوس پس از اشغال سارد خود را پادشاه نامید.Polybius - Histories - Book 5 وی سپس با شورش مولون ساتراپ مغدونی ماد و برادرش اسکندر که ساتراپ پارس بود روبرو شد. در این میان هرمیاس مخالف عزیمت شاه به مقابله بود اما آنیتوخوس سوم در راس لشگری بزرگ از اقلیم آشور به سوی میانرودان رفت.Polybius - Histories - Book 5 مولون پس از درگیری نا منظمی با شاه جوان و خیانت لشگریانش خودکشی کرد و جنازه اش را در زاگرس بر سر چوب زدند.Polybius - Histories - Book 5 آنتیوخوس آنگاه به سلوکیه دجله رفت و آنجا به امور ساتراپی ها سامان داد. اما خشونت هرمیاس و خطر روز افزون او سبب شد که وی را به قتل برساند و سپس برای شروع کمپین سوری خودش عازم انطاکیه شد. در آنجا در طول جنگ چهارم سوری بیشتر بخش های از دست رفته قلمروی سلوکیان در سوریه، از جمله دمشق را باز پس گرفت.Polybius - Histories - Book 5 اما سر انجام در 217 پیش از میلاد در جنگ رفح (نزدیکی غزه) شکست نزدیکی از بطلمیوس فیلوپاتر خورد و راضی به صلح شد. جنگ رفح یکی از سنگین ترین درگیری های نظامی دوران هلنی بوده و در لشگر سلوکی اقوام مختلف از جمله پارسیان و گول ها نیز حضور دارند.House of Seleucus , Edwyn Robert Bevan

 لشگر کشی علیه پارت و باختر 
آنتیوخوس لشکر کشی عظیمی به نواحی شرقی ایران دارد که از آن به "آناباسیس" یاد میشود.Polybius - histories طی این لشکر کشی ها نخست به ناحیه پونتوس رفت و پس از آن برای نخستین بار به عنوان یک حاکم مغدونی قدم به ارمنستان گذاشت.Polybius - histories هنگام ورود آنتیوخوس ما نخستین گزارش ها از ارمنستان را می شنویم که گویی در زمان هخامنشیان باقی مانده و اقلیمی قدیمی تر و دست نخورده تر است.Edwyn Rober Bewan - House of Seleucus شاه ارمنستان خشایارشا نام دارد و از خاندان الوندی (اورونتس) است که از روزگار داریوش کبیر بر آن سرزمین حاکم اند.Polybius - histories خشایارشا به کوه های اطراف می گریزد.Polybius - histories آنتیوخوس پایتخت وی را محاصره می کند و در این هنگام خشایارشا که شهر را در آستانه سقوط می یابد در خواست مذاکره می دهد.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus اطرافیان شاه به وی توصیه می کنند که وی را دستگیر کرده و به قتل برساند اما آنتیوخوس این پیشنهاد را رد می کند.Polybius - histories طی مذاکرات آنتیوخوس قبول می کند که در ازای دریافت بهای سنگینی بلافاصله و کمک غیر نقدی بزرگی از آذوغه و اسب و نیز خراج مشخص سالانه با ارمنستان مانند یک ساتراپی مطیع رفتار کند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus در ناحیه آذربایجان کتیبه هایی معاصر با این زمان یافت شده اند که به خط مغدونی اند.از سمرقند تا سارد - سوزان وایت ، آملی کورت اشاره ای به لشکر کشی آنیوخوس به آذربایجان که در آن زمان هنوز توسط خاندان آتروپاتس (ساتراپ داریوش سوم) اداره میشود نیست. آنتیوخوس پس از ارمنستان به سوی اکباتان حرکت می کند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus در اکباتان وی معبد آناهیتا را که هنوز دست نخورده بود غارت می کند و با ذوب کاشی های نقره آن سکه ضرب کرده و حقوق سربازان را می دهد.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus پس از آن آنتیوخوس مطلع میشود که ارشک دوم برای جلوگیری از حمله سلوکیان به قلمروی پارت در حال تخریب چاه های آب در حد فاصل قزوین امروزی تا سمنان است.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus وی گروهی سواره نظام را گسیل می کند که جلوی این تخریب را بگیرند و با موفقیت آنها راه برای حرکت لشکر حدودا شصت هزار نفره سلوکی به سمت سمنان امروزی (شهر هکاتومپیلوس) باز میشود.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus آنتیوخوس به سمت هکاتومپیلوس حرکت کرده و آنجا را از اشغال پارتیان خارج می کند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus پس از آنجا از ناحیه نا معلومی در نزدیکی کوه "لبوس" (که نمی دانیم کجاست) قصد عبور به مازندران را می کند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus این عبور چند روز طول کشیده و مسیر بسیار سخت و صعب العبور بود. پارتیان نیز با اشغال مواضع فرادست به خوبی به لشکر سلوکی آسیب می زدند.Polybius - histories اما آنتیوخوس با فرستادن قوای سبک اسلحه اش در پیش و امن کردن مسیر بقیه لشکر را به چند بخش تقسیم کرده و اینگونه از راه عبور کرد. درگیری قابل توجهی در نزدیکی کوه "لبوس" رخ می دهد که پارتیان در جنگ زمینی با فالانکس مغدونی شکست خورده و می گریزند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus آنتیوخوس قدم به مازندران گذاشته و نخست به شهر "تامبراکس" و سپس به سمت "سیرینکس" (ساری) می رود و آنجا را محاصره می کند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus ساری دارای دیواری بزرگ و سه خندق بوده است که آنتیوخوس با حفر تونلی از زیر دیوار سبب تخریب بخشی از آن شده و به شهر راه پیدا می کند. هرچند که درگیری قابل توجهی رخ می دهد. پارتیان تنها پس از سقوط دیوار شهر دست به کشتار مردم هلنی داخل ساری می زنند و تا آن زمان این مردم به زندگی خود مشغول بودند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus باقی قوای پارتی به صورت سواره نظام از شهر می گریزند. آنتیوخوس مدت چند ماه در ناحیه هیرکانی می ماند و پارتیان به دشت های شمالی تر عقب نشینی می کنند. پس از آن با شنیدن خبر لشکر کشی شاه پادشاهی یونانی باختر به نزدیکی هرات، نیرو های خود را به سمت آن سرزمین می برد.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus در جنگ سواره نظام ها شخص آنتیوخوس زخمی میشود اما سلوکیان موفق به شکست قوای باختر می شوند و شاه پادشاهی یونانی باختر از میدان می گریزد.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus در مذاکراتی که پس از آن صورت می گیرد نهایتا آنتیوخوس راضی میشود که با دریافت خراج سالانه و چندین زنجیر فیل جنگی باختر را به عنوان حکومت دست نشانده به رسمیت بشناسد.Polybius - histories پس از آن با وصلت میان دو خانواده آنتیوخوس به سمت مرز هندوستان راهی شده و در آنجا نیز اتحاد قدیمی سلوکیان و پادشاهی مائوریا را تجدید کرده و فیل جنگی خریداری می کند.Polybius - histories بعد از آن از مسیر سیستان و کرمان به سمت انظاکیه پارس (بوشهر امروزی) حرکت کرده و مدتی در آنجا بود.Polybius - histories مردم جزیره تیلوس (بحرین) نزد وی آمده و التماس می کنند که آزادیشان را نگیرد و شاه این را می پذیرد و آنها در قبال این لطف هدایای فراوانی را به آنتیوخوس پیشکش می کنند.Polybius - histories سلوکیان از تیلوس با جنوب عربستان روابط تجاری داشتند. 1400 سال پادشاهی در عربستان پیش از اسلام - کریستسن ژولین روبن آنتیوخوس پس از این راهی سلوکیه دجله (تیسفون آینده) شده و مدتی در آنجا به استراحت می پردازد.Polybius - histories پس از این با مرگ ناگهانی فرعون مغدونی مصر، بطلمویس فیلوپاتر، زمینه برای جنگ با مصر فراهم گشت.Polybius - histories جانشین فیلوپاتر، پسر خردسالش بطلمیوس ششم فیلومنتور بود که مادرش به نیابت از وی حکومت می کرد.edwyn rober bewan - house of seleucus آنتیوخوس نخست در نبرد پانیوم سپاه بطلیموسی را شکست داده و ناحیه فینقیه را متصرف می شود.Edwyn robert bewan - house of seleucus سپس در جنگ رفح باقی لشکر مصر را شکست داده و ناحیه فلسطین و اردن (کوئلو سیریا) را فتح می کند.Edwyn robert bewan - house of seleucus فرزندانش سلوکوس و آنتیوخوس هر دو در این نبردها همراه پدر هستند.Polybius - Histories

 جنگ با روم 
از ۱۹۲ تا ۱۸۸ پیش از میلاد جنگ‌های جمهوری روم علیه آنتیوخوس سوم سلوکی آغاز گردید.زمینه این نبرد شکست مغدونیه (متحد سلوکیان) از روم طی جنگ اول و دوم مغدونیه و رومیان بود.Polybius - Histories آنتیوخوس به عنوان رهبر جهان هلنی برای آزادی یونان قصد لشکر کشی به آنجا را کرد.Edwyn Rober Bewan - House of Seleucus اما مسئله اینجا بود که یونانیان روم را به عنوان منجی خود می دیدند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus رومیان توانسته بودند طی جنگهای اول و دوم مغدونیه و روم پادگان های مغدونی را از یونان جمع کنند. پادگان هایی که از زمان اسکندر در این سرزمین کنترل یونان را در دست داشتند.Polybius - Histories رهبری قوای روم در آزاد سازی یونان با کنسول رومی فلامینینوس بود که یونانیان وی را قهرمان خود می دانستند.Polybius - Histories آنتیوخوس در راس لشکر عظیمی وارد نواحی تراکیه شد و اردو زد.Edwyn robert bewan - house of seleucus فرستادگان روم با اعتراض برای مذاکره با وی رفتند اما این مذاکرات به نتیجه ای نرسید و تدراکات جنگ آغاز شد.Edwyn robert bewan - house of seleucus علی رغم موفقیت های اولیه آنیتوخوس در مغدونیه و شمال یونان در مواجهه با نیروهای رومی بد عمل کرد.Edwyn robert bewan - house of seleucus وی درست در آستانه جنگ مشغول ازدواج با دختری معمولی شد و تا چند شب پیش از نبرد در عروسی بود، چنان که رومیان این را مورد تمسخر قرار میدادند.Edwyn robert bewan - house of seleucus سپس در نبرد ترموپیل در مواجهه با رومیان به سختی شکست خورد چنان که به گزارش لیوی بخش بزرگی از لشکرش هنگام فرار کشته شدند و خود نیز با گروه کوچکی از سواره نظام گریخت.Edwyn robert bewan - house of seleucusپس از آن به آسیای صغیر بازگشت و جنگ در دریا ادامه یافت که با شکست های مجدد سلوکیان همراه بود. علت این شکست پیشرفته بودن کشتی ها رومی در قیاس با کشتی های سلوکی بود. رومیان اختراعات ساده ولی موثری را به کار می بستند. مثلا طنابهایی مجهز به چنگگ ساخته بودند که کشتی دشمن را به سمت خود بکشند. یا پل متحرک کوچکی به نام "کوروس" داشتند که به کمک آن بتواند از فاصله به کشتی دشمن بروند. در آن دوران کشتی ها لازم بود مانور پیچیده ای را انجام داده و از پهلو به صورت عمود به کشتی دشمن بکوبند تا دماغه فلزی سبب غرق شدن آن شود. اما رومیان با همین اختراعات ساده و هوشمندانه از این مانور بی نیاز شده بودند. نتیجتا می توانستند پاروزن های کمتر و تکاوران دریایی بیشتری بر عرشه داشته باشند که معنی آن پیروزی قطعی در صورت نزدکی کشتی دشمن بود. سلوکیان در نبرد "کورنیکوس" با رومیان درگیر شدند. علی رغم برتری عددی سلوکیان (200 کشتی) بر رومیان (160 کشتی) پیروزی قاطع با رومیان بود که به پایان همیشگی حضور سلوکیان در دریای اژه انجامید. حتی نبوغ هانیبال در مقابل رومیان کارآمد نیوفتاد و در اوریمیدون پایگاه دیگر دریایی سوکیان که از دوران هخامنشی نقش پشتیبانی نیروهای دریایی اژه را داشت، از دست رفت و سلوکیان در اوریمیدون هم از رومیان شکست خوردند. این شکست پایگاه های دریایی سلوکیان را محدود به سواحل سوریه کرد که با توجه به عدم امکان حمل آذوغه سنگین در کشتی های جنگی و دوری فاصله معنی آن در خطر بودن تمام بندرگاه های ساحل آسیای صغیر (ترکیه امروزی) بود. رومیان با برتری دریایی خود به آسانی از هلسپونت عبور کرده و لشکر بزرگی را به پرگامون گسیل کردند تا جنگ را در آسیا ادامه دهند. فرماندهی این لشکر با کنسول رومی "لوسیوس کورنلیوس اسکیپیو آسیاتیکوس" بود که برادر اسکیپیو آفریکانوس معروف است. برادر بزرگتر به عنوان مشاور در کنار کنسول خدمت میکند و برادران اسکیپیو تدارکات جنگ را در اواخر پاییز 190 پیش از میلاد انجام دادند.Edwyn Robert Bewan - House of Seleucus قوای سلوکی نیز به ساز و برگ جنگ پرداخته و از مقر سارد برای مواجهه با رومیان آماده شدند. در لشکر سلوکی مردمانی از اقوام مختلف خدمت می کنند (ایرانی و یونانی و غیره) که یادآور سپاه هخامنشیان است. جنگ در ناحیه مگنزیا پیرامون افه سوس رخ داد. علی رغم برتری دو به یک، نیروهای سلوکی نتوانستند رومیان را که هماهنگی و ساختار موثر تری داشتند شکست دهند.

 مرگ 
آنتیوخوس پس از شکست از رومیان در مگنزیا مجبور به پذیرش قرارداد آپامیه شد.polybius - histories بر طبق این قرارداد وی باید جریمه ای سنگین و تمام هزینه جنگ را در دوازده قسط به رومیان می پرداخت. polybius - Histories وی برای تامین این مبلغ اقدام به لشکرکشی به ایلام کرد تا با غارت معبد اینشوشیناک هزینه لازم تامین شود.strabo - geographia اما با مقاومت شدید مردم محلی روبرو شده و توسط روستاییان ایلامی کشته شد.strabo - geographia

 منابع 

خدادادیان، اردشیر. اشکانیان، نشر به‌دید۱۳۸۰ 
 سلف:سلوکوس سوم شاه سلوکی
۲۴۷ تا ۲۱۴ ق.م. جانشین:سلوکوس چهارم

رده:اهالی استان خوزستان
رده:اهالی شوش باستان
رده:تاریخ یونان
رده:حاکمان سده ۲ (پیش از میلاد)
رده:حاکمان سده ۳ (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان ۱۸۷ (پیش از میلاد)
رده:زادگان ۲۴۱ (پیش از میلاد)
رده:زادگان دهه ۲۴۰ (پیش از میلاد)
رده:سلوکیان
رده:شاهان سلوکی
رده:شاهان سوریه