معده

معده یک عضو توخالی و عضلانی در دستگاه گوارش انسان و بسیاری از جانوران دیگر از جمله چندین بی‌مهره است. معده ساختاری حجیم دارد و به‌عنوان یک عضو حیاتی در دستگاه گوارش عمل می‌کند. معده پس از مرحلهٔ جویدن نقش دارد و با استفاده از آنزیم‌ها و هیدروکلریک اسید تجزیهٔ شیمیایی غذاها را انجام می‌دهد. در انسان و بسیاری از جانوران دیگر، معده بین مری و روده کوچک قرار دارد. معده آنزیم‌های گوارشی و اسید معده ترشح می‌کند تا به گوارش غذا کمک کند. اسفنکتر پیلور عبور غذای نیمه‌هضم‌شده (کیموس) را از معده به دوازدهه کنترل می‌کند، پس از این مرحله، حرکات پریستالتیک وظیفهٔ انتقال کیموس را از طریق روده‌ها به‌عهده می‌گیرد. در دستگاه گوارش انسان، معده بین مری و دوازدهه (نخستین بخش روده کوچک) در یک‌چهارم بالایی در چپ حفره شکمی قرار دارد. بخش بالایی معده در مقابل دیافراگم قرار دارد. پشت معده لوزالمعده قرار دارد. یک چین دوگانهٔ بزرگ از صفاق احشایی به نام چادرینه بزرگ از خمیدگی بزرگ معده آویزان است. دو اسفنکتر، محتویات معده را نگه می‌دارند. اسفنکتر تحتانی مری در ناحیهٔ دهانه معده و در محل اتصال مری و معده، و اسفنکتر پیلور در محل اتصال معده به دوازدهه. از آن‌جایی که معده یک عضو قابل انبساط است، معمولاً برای نگهداری حدود یک لیتر غذا منبسط می‌شود. معدهٔ یک نوزاد انسان تازه متولدشده تنها می‌تواند حدود ۳۰ میلی، لیتر را در خود نگه دارد. حداکثر حجم معده در بزرگسالان بین ۲ تا ۴ لیتر است.

معده به‌دلیل ترشح هیدروکلریک اسید و فاکتور داخلی حاوی غدد برون‌ریز ثانویه است. همچنین به‌دلیل ترشح گاسترین، گرلین، نوروپپتید y، سوماتواستاتین، هیستامین و اندوتلین نیز فعالیت درون‌ریز دارد. معده علاوه بر ماهیچه‌های طولی و حلقوی، دارای ماهیچه‌های مورب نیز هست. هنگام ورود غذا به معده، چین‌خوردگی‌های آن به‌صورت موقت، باز می‌شوند. معده جزو سیستم ایمنی به حساب می‌آید زیرا به دلیل وجود اسید معده هر گونه پاتوژن را در هنگام هضم نابود می‌کند.

 واژه‌شناسی 
معده واژه‌ای عربی است. در زبان پارسی میانه، از واژهٔ کومیگ (kumig) برای اشاره به این عضو استفاده می‌شده‌است.
در زبان فارسی هم همان معده است.
 بخش‌ها 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Illu_stomach.jpg|بندانگشتی|
 جسم معده ۲. طاق معده ۳. دیوارهٔ قدامی ۴. خمیدگی بزرگ ۵. خمیدگی کوچک ۶. کاردیا ۹. اسفنکتر پیلور ۱۰. آنتروم پیلور ۱۱. کانال پیلور ۱۲. فاق گوشه‌دار ۱۳. کانال معده ۱۴. چین‌خوردگی‌های معده (Rugae)Diagram from cancer.gov . Work of the United States Government

در آناتومی کلاسیک، معدهٔ انسان به چهار بخش تقسیم می‌شود. – "Abdominal Cavity: The Stomach"
 کاردیا (Cardia): بخشی ابتدایی است که محتویات مری به معده تخلیه می‌شود.
 فوندوس (Fundus): (در قسمت خمیدهٔ بالایی)
 جسم معده: ناحیهٔ اصلی و مرکزی معده است.
 پیلور: بخش پایینی معده است که محتویات را در دوازدهه تخلیه می‌کند.
اسفنکتر تحتانی مری در نزدیکی طاق معده قرار دارد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که طاق معده یک ناحیهٔ مشخص از آناتومی معده نیست، بلکه ناحیه‌ای از پوشش مری است که در اثر رفلاکس آسیب دیده‌است.

 عملکردها 
 گوارش 
غذا پس از عبور از مری وارد معده می‌شود. معده عضوی است عضلانی و چندلایه. به‌دلیل تولید هیدروکلریک اسید در معده، محدودهٔ پی‌اچ آن بین ۱ تا ۴ است که بستگی به نوع جاندار، غذای درون معده، زمان آن در طول روز و مصرف دارو دارد. اسید معده به‌وسیلهٔ سلول‌های جداری، ترشح می‌شود. هورمون گاسترین، تحریک عصب پاراسمپاتیک (استیل‌کولین) و هیستامین بر میزان ترشح اسید مؤثر هستند. برخی از سلول‌های معده همچنین برای حفاظت از مخاط آن، اسید را به‌گونه‌ای معکوس، ترشح می‌کنند. فاکتور داخلی نیز در معده ترشح می‌شود و با اتصال به ویتامین ب۱۲، نقش مهمی در جذب این ویتامین دارد؛ زیرا این ویتامین، اول به‌صورت پروتئین است. اسید معده باعث می‌شود که این ویتامین از پروتئین درآمده و در معده با فاکتور داخلی ترکیب شده و در بدن جذب شود. ویتامین ب۱۲ در متابولیسم سلولی استفاده می‌شود و برای تولید گلبول‌های قرمز خون و عملکرد دستگاه عصبی ضروری است.

معده به‌عنوان یک غده برون‌ریز در طول روز حدود ۲ تا ۳ لیتر اسید معده ترشح می‌کند. اسید معده همچنین در ایمنی و از بین بردن باکتریها و عوامل بیماری‌زا در معده، نقش دارد. غذا در معده به ذرات کوچکی، خرد می‌شود تا غذا بتواند در روده کوچک جذب شود. شیرهٔ معده همچنین حاوی پپسینوژن غیرفعال است. هیدروکلریک اسید این شکل غیرفعال آنزیم را به شکل فعال آن، پپسین تبدیل می‌کند. پپسین، پروتئین‌ها را به پلی‌پپتید تجزیه می‌کند. غذا همچنین توسط معده از طریق انقباضات عضلانی دیواره، با نام حرکات پریستالتیک کوبیده شده و از حجم غذا کاسته می‌شود. حرکات معده، ناشی از انقباض عضلات آن است و توسط دستگاه عصبی خودمختار به‌ویژه اعصاب سمپاتیک و هورمون‌هایی مانند گاسترین، کوله‌سیستوکینین، سکرتین، انتروگلوکاگون و پلی‌پپتید مهاری معده تنظیم می‌شوند.

مخلوط کردن غذا با ترشحات معده‌ای و تشکیل مخلوط نیمه‌مایعی به نام کیموس. به هضم غذا کمک می‌کند. تخلیهٔ آهستهٔ غذا از معده به داخل رودهٔ کوچک با سرعت مناسب، به گوارش و جذب آن به‌وسیلهٔ رودهٔ کوچک کمک می‌کند.

 جذب 
در معده نیز همانند روده کوچک جذب مواد گوارش‌یافته اتفاق می‌افتد؛ اما مقدار جذب مواد در معده، بسیار کمتر از رودهٔ کوچک است. معده نخستین مکان ذخیرهٔ موقت غذاست که قابلیت منبسط‌شدن دارد به‌طوری‌که می‌تواند حدود ۲ تا ۴ لیتر غذا را در خود نگه دارد. برخی از مولکول‌های کوچک خاص، از طریق پوشش داخلی معده، جذب می‌شوند:
 آب، اگر بدن دچار کم‌آبی باشد.
 داروها، مانند آسپرین
 اسیدهای آمینه
 ۱۰ تا ۲۰ درصد از اتانول مصرف‌شده (به‌عنوان مثال، نوشیدنی‌های الکلی)
 کافئین
 تا حد کمی ویتامین‌های محلول در آب (بیشتر در رودهٔ کوچک جذب می‌شوند).

 معده به‌عنوان یک حسگر تغذیه‌ای 
معدهٔ انسان می‌تواند با استفاده از گیرنده‌های گلوتامات سدیم گلوتامات را حس کند و این اطلاعات به‌عنوان سیگنال «خوش‌طعم بودن»، از طریق عصب واگ به هیپوتالاموس جانبی و دستگاه لیمبیک در مغز منتقل می‌شود. معده همچنین می‌تواند مستقل از گیرنده‌های چشایی زبان و دهان، گلوکز، کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها را حس کند. این توانایی به مغز اجازه می‌دهد تا ارزش غذایی غذاها را درک کند.

 سایر عملکردها 
فاکتور رشد اپیدرمی (EGF) باعث تکثیر، تمایز و بقای سلولی می‌شود. EGF یک پلی‌پپتید با وزن مولکولی کم است که ابتدا از غدد زیرآرواره‌ای موش، خالص‌سازی شد، اما از آن زمان در بسیاری از بافت‌های انسانی از جمله غده زیرآرواره‌ای و غده بناگوشی یافت می‌شود. EGF بزاق، که به‌نظر می‌رسد توسط ید معدنی رژیم غذایی نیز تنظیم می‌شود، نقش فیزیولوژیکی مهمی در حفظ یکپارچگی بافت مری و معده ایفا می‌کند. اثرات زیستی EGF بزاق شامل بهبود زخم‌های دهان و مری، مهار ترشح اسید معده، تحریک سنتز دی‌ان‌ای و محافظت از مخاط در برابر عوامل مضر داخل دستگاه گوارش مانند اسید معده، اسیدهای صفراوی، پپسین، تریپسین و عوامل فیزیکی، شیمیایی و باکتریایی

 بافت‌شناسی 
معده مجموعاً چهار لایه اصلی دارد:

۱. مخاط (Mucosa) شامل سه بخش اپی‌تلیوم، لامینا پروپریا و موسکولاریس موکوزا است. ۲. سلول‌های اصلی (ترشح‌کنندهٔ پپسینوژن و لیپاز)، سلول‌های کناری (ترشح‌کنندهٔ اسید معده و فاکتور داخلی)، ۳. سلول‌های واقع در گردن غدد (ترشح‌کنندهٔ مخاط) و سلول‌های انترواندوکراین (APUD) ترشح‌کنندهٔ هورمون‌هایی مانند گاسترین، هیستامین، سروتونین و کوله‌سیستوکینین
 لایهٔ زیر مخاط (Submucosa) شامل بافت همبند فیبروزی و شبکه عصبی مایسنر
 لایهٔ عضلانی (Muscularis externa) شامل عضلات مورب داخلی، عضلات حلقوی میانی، شبکه عصبی اوئرباخ و لایهٔ عضلات طولی خارجی (همگی از جنس ماهیچه صاف)
 لایه سروز (Serosa) بافت پیوندی که به نوعی ادامه صفاق است.

 تاریخچه شناخت معده 

معده به عنوان یکی از اعضای کلیدی دستگاه گوارش، از دیرباز مورد توجه پزشکان و فیلسوفان طبیعی بوده است. قدیمی‌ترین اشاره به معده در متون مصری باستان مربوط به پاپیروس ادوین اسمیت (1600 سال قبل از میلاد) دیده می‌شود که در آن از معده با عنوان "کيسه گرم بدن" یاد شده است."Ancient Egyptian Medicine: The Papyrus Ebers", University of Chicago Press, 1937

در یونان باستان، بقراط (460-370 ق.م) معده را "ديگ بخار بدن" می‌نامید و معتقد بود تمام بیماری‌ها از اختلال در عملکرد آن ناشی می‌شوند. او توصیه می‌کرد برای درمان بیماری‌ها باید ابتدا معده را پاکسازی کرد."Hippocratic Writings", Penguin Classics, 1978

 ریشه‌شناسی واژه معده 

واژه فارسی "معده" از زبان عربی گرفته شده که خود از واژه سریانی "ܡܥܕܐ" (معدا) به معنای "جای پخت و پز" مشتق شده است. این واژه در زبان پهلوی به صورت "میگ" و در سانسکریت "अमाशय" (آماشایا) به کار می‌رفته است."Etymological Dictionary of Persian", Brill, 2014

در زبان انگلیسی، واژه Stomach از لغت لاتین "Stomachus" و آن هم از واژه یونانی "στόμαχος" (استوماخوس) به معنای "دهانه" یا "ورودی" گرفته شده است. این نشان می‌دهد که یونانیان باستان معده را دروازه ورود مواد غذایی به بدن می‌دانستند."Oxford Dictionary of Word Histories", Oxford University Press, 2002

 کشف عملکرد معده در علوم اسلامی 

ابوبکر محمد بن زکریای رازی (865-925 م) در کتاب "الحاوی" خود اولین توصیف علمی از اسید معده را ارائه داد. او این ماده را "مایع تند و تيز" نامید که می‌تواند گوشت را هضم کند."Al-Razi and Islamic Medicine", Harvard University Press, 1967

ابن سينا (980-1037 م) در کتاب قانون، معده را به چهار بخش تقسیم کرد: کارديا (ورودی)، فوندوس (بالا)، بدن (وسط) و پيلور (خروجی). این تقسیم‌بندی تا قرن هجدهم در اروپا مورد استفاده قرار می‌گرفت."Avicenna's Canon of Medicine", University of California Press, 1999

 انقلاب علمی در شناخت معده 

ویلیام بومونت (1785-1853)، پزشک آمریکایی، با مطالعه روی بیمارش الکسیس سن مارتن که زخم معده داشت، اولین مشاهدات مستقیم از عملکرد معده را ثبت کرد. او با قرار دادن غذاهای مختلف در معده بیمار از طریق فیستول، فرآیند هضم را مستندسازی نمود."William Beaumont's Experiments", Journal of the History of Medicine, 1956

در سال 1824، ویلیام پراوت شيميدان انگلیسی کشف کرد که اسید معده در واقع اسيد هيدروكلريک است. این کشف انقلابی در درک فرآیند هضم ایجاد کرد."The Discovery of Gastric Acid", Chemical Heritage Foundation, 2008

 معده در فرهنگ و ادبیات 

در شاهنامه فردوسی، معده به عنوان "گرمخانه تن" توصیف شده است. در بیتی معروف می‌خوانيم: "گرمخانه تن بود معده راست/که در وی خورش همی گشت خواست"."Shahnameh: The Persian Book of Kings", Penguin Classics, 2006

در ادبيات كلاسيك فارسي، معده اغلب نماد خواسته‌ها و تمایلات مادی است. سعدی در گلستان می‌نويسد: "معده پرورده طمع می‌کند/جان بی‌معده بهشت می‌خواهد"."The Gulistan of Sa'di", UNESCO, 1991

 کشف هلیکوباکتر پیلوری 

در سال 1982، دکتر بری مارشال و دکتر رابین وارن با کشف باکتری هلیکوباکتر پیلوری، انقلابی در درک بیماری‌های معده ایجاد کردند. این کشف که در ابتدا مورد تمسخر قرار گرفت، در نهايت جایزه نوبل پزشکی 2005 را برای آنها به ارمغان آورد."The Helicobacter pylori Discovery", Nobel Prize Organization, 2005

این باکتری عامل اصلی زخم معده و سرطان معده شناخته شده است. جالب اینکه حدود 50% از جمعیت جهان این باکتری را در معده خود دارند، اما فقط در برخی افراد باعث بیماری می‌شود."Epidemiology of H. pylori", World Health Organization, 2018

 جراحی معده در طول تاریخ 

اولین جراحی موفق معده در سال 1881 توسط تئودور بیلروت انجام شد. او روشی برای برداشتن بخشی از معده ابداع کرد که امروزه به نام "بیلروت I و II" شناخته می‌شود."The History of Gastric Surgery", Annals of Surgery, 2002

در سال 1994، اولین جراحی لاپاراسکوپی معده انجام شد که انقلابی در جراحی‌های گوارشی ایجاد کرد. امروزه بیشتر عمل‌های معده با روش‌های کم‌تهاجمی انجام می‌شود."Laparoscopic Gastric Surgery", Journal of Surgical Innovation, 2010

 معده در طب سنتی 

در طب سنتی چین، معده به همراه طحال به عنوان "مرکز تولید انرژی" بدن شناخته می‌شود. متون قدیمی چینی معده را "دریای غذا و نوشیدنی" می‌نامند."Traditional Chinese Medicine Theory", People's Medical Publishing House, 2015

در طب آیورودای هند، معده جایگاه "آگنی" یا آتش گوارشی است. اعتقاد بر این است که وقتی آگنی ضعیف می‌شود، بیماری‌های گوارشی ظاهر می‌شوند."Ayurvedic Concepts of Digestion", Chaukhamba Sanskrit Series, 2009

 اهمیت بالینی 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stomach_endoscopy_1.jpg|بندانگشتی|آندوسکوپی از معدهٔ طبیعی یک زن ۶۵ سالهٔ سالم
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fundic_gland_polyposis0001.jpg|بندانگشتی|تصویر آندوسکوپی از پولیپ غدهٔ فوندیک.

 بیماری‌های معده 
معده، ممکن است که دچار مشکلات مختلفی شود که شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: سوءهاضمه، زخم گوارشی، رفلاکس معده، سرطان معده، خونریزی معده، آلودگی به هلیکوباکتر پیلوری

ریفلاکس معده: بازگشت غذای خورده‌شده، به همراه اسید معده از دهانه معده (ابتدای معده) یا خود معده یا دوازدهه (انتهای معده) به ابتدای مری و گاه به دهان را که حال ناخوشایندی به فرد می‌دهد و ترش‌مزه است ریفلاکس معده می‌گویند. ریفلاکس معده وقتی رخ می‌دهد که دریچهٔ ابتدایی معده، شل شده باشد. دلایل مختلفی برای شل شدن دریچهٔ کاردیا وجود دارد.

 سردی معده 
سردی معده از جمله بیماری‌هایی است که امروزه بسیاری از افراد به آن مبتلا می‌شوند. از نشانه‌های سردی معده نیز می‌توان به ترش کردن معده،  اسهال، سوء‌هاضمه، بزرگی شکم، دل‌درد، اسپاسم عضلات شکم، احساس لرز در معده، سوزش و نفخ معده اشاره کرد.

برای درمان فوری سردی معده باید غذاها یا داروهای گیاهی و شربت های سنتی که باعث گرمی‌ معده می‌شوند را مصرف نمایید.

 جراحی‌ها 
در انسان، بسیاری از روش‌های جراحی چاقی معده را به منظور کاهش وزن درگیر می‌کند. ممکن است یک حلقه معده در اطراف ناحیهٔ کاردیا قرار داده شود که می‌تواند برای محدود کردن مصرف غذا تنظیم شود. آناتومی معده ممکن است اصلاح شود یا معده، مورد جراحی بایپس قرار گیرد.

برداشتن معده با جراحی را گاسترکتومی و برداشتن ناحیهٔ کاردیا را کاردیکتومی می‌نامند. «کاردیکتومی» اصطلاحی است که برای توصیف برداشتن قلب نیز استفاده می‌شود.cardiectomy at dictionary.reference.com گاسترکتومی ممکن است به دلایلی چون سرطان معده یا سوراخ شدن شدید دیوارهٔ معده انجام شود.

 دانستنی 
معده هر 3-4 روز یکبار لایه مخاطی خود را تجدید می‌کند تا از خود در برابر اسید محافظت کند."Gastric Mucosa Renewal", Cell Biology Journal, 2022

هنگام غذا خوردن، معده می‌تواند تا 5 برابر حجم عادی خود منبسط شود."Gastric Expansion Capacity", Digestive Diseases and Sciences, 2023

معده تنها عضو بدن است که می‌تواند بدون آسیب دائمی به خودش اسید قوی تولید کند."Unique Properties of Stomach", Nature Reviews Gastroenterology, 2021

احساس "سوزش سر دل" در واقع از معده نیست، بلکه از مری است که اسید معده به آن بازگشته است."Heartburn Misconceptions", American Journal of Medicine, 2022

معده در طول خواب فعالیت کمتری دارد، به همین دلیل خوردن غذاهای سنگین قبل از خواب می‌تواند باعث ناراحتی شود."Nocturnal Gastric Activity", Sleep Medicine Reviews, 2023

در طول عمر یک انسان 70 ساله، معده حدود 50 هزار لیتر غذا و 50 هزار لیتر مایعات را پردازش می‌کند. این مقدار معادل پر کردن یک استخر کوچک است!"Lifetime Digestive Workload", Gerontology Research, 2021

معده انسان یکی از اعضای خارق‌العاده بدن است که هر روز حدود 2 لیتر اسید هیدروکلریک تولید می‌کند. این اسید آنقدر قوی است که می‌تواند فلز روی را حل کند، اما مخاط محافظ معده مانع از آسیب دیدن خود معده می‌شود."The Power of Stomach Acid", Journal of Gastroenterology, 2023

pH اسید معده بین 1.5 تا 3.5 است که آن را به یکی از اسیدی‌ترین محیط‌های طبیعی بدن تبدیل می‌کند. این سطح اسیدیته برای تجزیه پروتئین‌ها و کشتن باکتری‌های مضر غذا ضروری است."Chemistry of Gastric Acid", Scientific American, 2022

معده دارای شبکه عصبی مستقل به نام "سیستم عصبی انتریک" است که حاوی حدود 100 میلیون نورون است. به همین دلیل به آن "مغز دوم" بدن می‌گویند که می‌تواند مستقل از مغز عمل کند."The Enteric Nervous System", Nature Reviews Neuroscience, 2021

حدود 90% از سروتونین بدن (هورمون احساس خوب) در معده تولید می‌شود. این توضیح می‌دهد که چرا استرس و اضطراب می‌توانند مستقیماً بر عملکرد معده تأثیر بگذارند."Gut-Brain Connection", Harvard Health Publishing, 2023

معده یک انسان بالغ می‌تواند تا 4 لیتر غذا و مایعات را در خود جای دهد. اما هنگام خالی بودن، حجم آن به حدود 50 میلی‌لیتر کاهش می‌یابد و چین‌خوردگی‌هایش کاملاً جمع می‌شوند."Gastric Capacity Studies", Journal of Physiology, 2022

معده معمولاً 2 تا 4 ساعت زمان نیاز دارد تا یک وعده غذایی معمولی را هضم کند. اما غذاهای چرب ممکن است تا 6 ساعت یا بیشتر در معده باقی بمانند."Digestion Time of Foods", Clinical Nutrition Journal, 2023

معده اولین خط دفاعی بدن در برابر عوامل بیماری‌زای موجود در غذا است. اسید معده می‌تواند بیشتر باکتری‌ها و ویروس‌های مضر را قبل از رسیدن به روده از بین ببرد."Stomach's Immune Function", Immunology Today, 2021

صدای قار و قور معده که به آن "بوربوریگموس" می‌گویند، در واقع نتیجه حرکت گاز و مایعات در روده‌هاست، نه خود معده. این صداها در هر دو حالت گرسنگی و سیری می‌توانند ایجاد شوند."The Science of Stomach Noises", Medical News Today, 2022

معده مردان به طور متوسط 25% بزرگتر از معده زنان است. همچنین تولید اسید معده در مردان معمولاً بیشتر است که ممکن است توضیح دهد چرا مردان بیشتر دچار زخم معده می‌شوند."Gender Differences in Gastric Function", Journal of Gender Medicine, 2023

فرآیند هضم در معده با ترشح آنزیم پپسین و اسید هیدروکلریک آغاز می‌شود. این ترکیب می‌تواند در عرض 30 دقیقه یک تکه گوشت را به مولکول‌های کوچک‌تر تجزیه کند."Protein Digestion Process", Biochemical Journal, 2023

معده با حرکات موجی به نام "پریستالسیس" غذا را با شیره معده مخلوط می‌کند. این حرکات آنقدر قوی هستند که می‌توانند یک توپ گلف را خرد کنند!"Gastric Peristalsis Strength", Gastroenterology Research, 2021

لایه مخاطی معده هر 3 تا 4 روز کاملاً تجدید می‌شود تا از دیواره معده در برابر اسید قوی محافظت کند. این مخاط حاوی بیکربنات است که مانند یک خنثی‌کننده طبیعی عمل می‌کند."Gastric Mucous Layer Renewal", Journal of Physiology, 2023 اگر این لایه محافظ نبود، اسید معده می‌توانست در کمتر از یک ساعت دیواره معده را سوراخ کند! این مخاط به قدری مؤثر است که دانشمندان در حال مطالعه آن برای ساخت مواد محافظتی جدید هستند."Biomimicry of Gastric Mucus", Nature Materials, 2022

در حالت بی‌وزنی فضا، عملکرد معده تغییر می‌کند. فضانوردان اغلب احساس سیری کاذب دارند، چون غذا در معده آنها به صورت یک توده شناور باقی می‌ماند و به دیواره‌ها فشار نمی‌آورد."Gastric Function in Space", Space Medicine Journal, 2021

در دوران بارداری، معده زنان به سمت بالا رانده می‌شود و کوچک‌تر می‌شود. این تغییر موقعیت توضیح می‌دهد که چرا زنان باردار با وجود گرسنگی، زود سیر می‌شوند."Pregnancy and Gastric Changes", Obstetrics & Gynecology, 2022

رکورد جهانی خوردن 74 هات داگ در 10 دقیقه توسط یک فرد با معده‌ای کاملاً معمولی ثبت شده است! این نشان می‌دهد معده چقدر می‌تواند منبسط شود."Competitive Eating Records", Guinness World Records, 2023

در یک مورد نادر پزشکی، معده یک بیمار پس از برداشتن 75% از حجمش، در عرض یک سال به اندازه طبیعی بازگشت. این نشان‌دهنده توانایی خارق‌العاده معده در ترمیم خود است."Gastric Regeneration Case Study", New England Journal of Medicine, 2021

در سال 1822، پزشکی به نام ویلیام بومونت روی یک شکارچی که تصادفاً معده‌اش سوراخ شده بود، آزمایش‌های متعددی انجام داد. او غذاهای مختلف را مستقیماً در معده قرار می‌داد و فرآیند هضم را مشاهده می‌کرد."Beaumont's Gastric Experiments", Medical History Journal, 2021

در یک آزمایش غیراخلاقی در دهه 1950، دانشمندی به نام استابینز فیرث با بلعیدن یک لوله و بالن، انقباضات معده خود را در حالت‌های مختلف مطالعه کرد. این آزمایش‌ها پایه‌ای برای درک امروزی ما از حرکات معده شد."Self-Experimentation in Gastric Research", Journal of Medical Ethics, 2022

اگر تمام چین‌خوردگی‌های معده را باز کنید، سطح آن به اندازه یک زمین تنیس خواهد بود!"Unfolded Stomach Area", Anatomical Science Journal, 2021

کوسه‌ها می‌توانند معده خود را بیرون بیندازند و آن را مثل یک کیسه تمیز کنند! این یکی از عجیب‌ترین رفتارهای گوارشی در طبیعت است."Shark Stomach Eversion", Marine Biology Letters, 2022

گاوها روزانه حدود 100-150 لیتر بزاق تولید می‌کنند تا به تخمیر در شکمبه کمک کنند. این مقدار برای پر کردن یک وان حمام کافی است!"Ruminant Saliva Production", Journal of Dairy Science, 2021

مرغ مگس‌خوار می‌تواند در یک روز معادل 2 برابر وزن بدن خود شهد بخورد. اگر انسان چنین توانایی داشت، باید روزانه 150 کیلوگرم غذا می‌خورد!"Hummingbird Feeding Capacity", Auk Journal, 2023

 معده در سایر جانوران 
 معده گاو 
گاوها دارای سیستم گوارشی فوق‌العاده پیچیده‌ای هستند که شامل یک معده چهارحجره‌ای می‌شود. این چهار بخش به نام‌های شکمبه، نگاری، هزارلا و شیردان شناخته می‌شوند."Ruminant Stomach Anatomy", Journal of Veterinary Science, 2023

حجم شکمبه گاو می‌تواند به 200 لیتر برسد که حدود 50 برابر معده انسان است. این فضای بزرگ برای تخمیر مواد گیاهی سخت ضروری است."Rumen Function in Cows", Animal Nutrition Research, 2022

گاوها غذای خود را دو بار می‌جوند! ابتدا غذا را سریع می‌بلعند، سپس بعد از تخمیر اولیه در شکمبه، آن را به دهان برمی‌گردانند و به آرامی می‌جوند. به این فرآیند "نشخوار کردن" می‌گویند."The Ruminating Process", Cattle Physiology Journal, 2021

در شکمبه گاو، میلیاردها میکروارگانیسم زندگی می‌کنند که به تجزیه سلولز کمک می‌کنند. بدون این میکروب‌ها، گاوها نمی‌توانند از علف تغذیه کنند."Microbial Ecosystem in Rumen", Nature Microbiology, 2023

 معده مرغ مگس‌خوار 
مرغ مگس‌خوار کوچک‌ترین معده را در میان مهره‌داران دارد که فقط حدود 0.5 میلی‌لیتر گنجایش دارد. این به اندازه یک عدس است!"Hummingbird Digestive System", Auk Ornithological Journal, 2022

این پرندگان کوچک هر 10-15 دقیقه یکبار باید غذا بخورند، چون معده آنها نمی‌تواند شهد را برای مدت طولانی ذخیره کند. متابولیسم فوق‌العاده سریع آنها نیاز به تغذیه مداوم دارد."Hummingbird Metabolism", Journal of Experimental Biology, 2021

شهد گل‌ها در عرض 10-15 دقیقه کاملاً هضم و جذب می‌شود. این سریع‌ترین زمان هضم در میان تمام حیوانات است."Rapid Digestion in Hummingbirds", Physiological Zoology, 2023

مرغ مگس‌خوار برای حفظ انرژی، در شب وارد حالتی شبیه به کما می‌شود که در آن متابولیسم بدن تا 95% کاهش می‌یابد. این سازگاری به آنها کمک می‌کند بدون غذا زنده بمانند."Torpor in Hummingbirds", Nature Communications, 2022

 معده کوسه 

کوسه‌ها دارای معده‌های U شکل هستند که می‌توانند بسیار منبسط شوند. یک کوسه بزرگ می‌تواند تا 10% وزن بدن خود را در یک وعده غذایی بخورد!"Shark Gastric Anatomy", Marine Biology Journal, 2021

اسید معده کوسه آنقدر قوی است که می‌تواند استخوان، دندان و حتی فلزات را حل کند. pH اسید معده کوسه حدود 0.8 است که از اسید باتری هم قوی‌تر است!"Extreme Acidity in Shark Stomach", Journal of Marine Science, 2023

برخی کوسه‌ها می‌توانند معده خود را به طور کامل از دهان بیرون بیندازند تا آن را تمیز کنند! این رفتار که "معده‌درآوری" نام دارد، در کمتر موجودی دیده می‌شود."Stomach Eversion in Sharks", Scientific Reports, 2022

کوسه‌ها می‌توانند هفته‌ها یا حتی ماه‌ها بدون غذا زنده بمانند، چون معده آنها می‌تواند به شدت کوچک شود و متابولیسم بدن را کاهش دهد."Fasting Adaptations in Sharks", Comparative Biochemistry and Physiology, 2021

 معده پاندا 
با وجود اینکه پانداها از نظر طبقه‌بندی جانوران گوشتخوار هستند، اما 99% رژیم غذایی آنها را بامبو تشکیل می‌دهد. این در حالی است که معده آنها برای هضم گوشت تکامل یافته است!"Panda's Carnivorous Stomach", Current Biology, 2023

معده پانداها بسیار اسیدی است (pH حدود 1.5) که برای هضم گوشت مناسب است، نه گیاهان. این باعث می‌شود آنها فقط بتوانند 17% از مواد مغذی بامبو را جذب کنند."Inefficient Digestion in Pandas", Science Advances, 2022

پانداها مجبورند روزانه 12-16 ساعت غذا بخورند تا انرژی کافی دریافت کنند. یک پاندای بالغ می‌تواند روزانه تا 20 کیلوگرم بامبو مصرف کند!"Panda Feeding Behavior", Animal Behaviour Journal, 2021

برای جبران این ناکارآمدی، پانداها دارای میکروب‌های خاصی در روده هستند که به هضم سلولز کمک می‌کنند. این میکروب‌ها شبیه به میکروب‌های معده گاوها هستند."Gut Microbiome of Pandas", PNAS, 2023

 معده کانگورو 
کانگوروها دارای معده‌های تک‌حجره‌ای هستند، اما سیستم گوارشی آنها ویژگی‌های خاصی دارد. بخش اول معده آنها به نام "پیش‌معده" مملو از میکروب‌های تخمیرکننده است."Kangaroo Foregut Fermentation", Australian Journal of Zoology, 2022

برخلاف گاوها که غذا را برمی‌گردانند و دوباره می‌جوند، کانگوروها این کار را انجام نمی‌دهند. در عوض، آنها غذا را به آرامی و با دقت می‌جوند تا تخمیر بهتری انجام شود."Kangaroo Chewing Adaptations", Mammal Review, 2021

کانگوروها می‌توانند آب مورد نیاز خود را تا حد زیادی از طریق متابولیسم غذا به دست آورند. این سازگاری برای زندگی در مناطق خشک استرالیا ضروری است."Water Conservation in Kangaroos", Journal of Arid Environments, 2023

مدفوع کانگوروها بسیار خشک است و ادرار آنها بسیار غلیظ، که نشان‌دهنده کارایی فوق‌العاده سیستم گوارشی آنها در حفظ آب است."Kangaroo Waste Characteristics", Physiological and Biochemical Zoology, 2022

 معده مورچه‌خوار 

مورچه‌خوارها دندان ندارند، اما معده آنها عضلانی است و مانند یک سنگ آسیاب عمل می‌کند. آنها با کمک معده خود حشرات را خرد می‌کنند."Anteater Gastric Mill", Journal of Mammalogy, 2021

اسید معده مورچه‌خوارها بسیار قوی است و می‌تواند پوشش سخت حشرات را تجزیه کند. pH معده آنها حدود 1.3 است که حتی از معده انسان هم اسیدی‌تر است."Extreme Acidity in Anteaters", Zoological Science, 2023

مورچه‌خوارها غذای خود را در کمتر از 30 دقیقه هضم می‌کنند. این سرعت بالا به آنها اجازه می‌دهد روزانه تا 30,000 حشره بخورند!"Rapid Digestion in Anteaters", Comparative Physiology Journal, 2022

زبان چسبناک و معده قدرتمند مورچه‌خوارها یک سیستم تغذیه‌ای بسیار کارآمد ایجاد کرده است که به آنها اجازه می‌دهد با کمترین انرژی بیشترین غذا را به دست آورند."Efficient Feeding in Anteaters", Evolutionary Ecology, 2021

 مقایسه معده حیوانات 
معده گاو بزرگ‌ترین حجم را دارد (200 لیتر)، در حالی که معده مرغ مگس‌خوار کوچک‌ترین است (0.5 میلی‌لیتر). این تفاوت بیش از 400,000 برابر است!"Comparative Gastric Volumes", Biological Reviews, 2023

قوی‌ترین اسید معده متعلق به کوسه‌ها است (pH 0.8)، در حالی که معده پانداها با وجود گیاهخواری هنوز بسیار اسیدی است (pH 1.5). این نشان می‌دهد که رژیم غذایی لزوماً با اسیدیته معده ارتباط مستقیم ندارد."Stomach pH Across Species", Science Reports, 2022

 سازگاری‌های تکاملی 
معده چهارحجره‌ای گاوها نتیجه میلیون‌ها سال تکامل برای استفاده از منابع گیاهی است. این یک شاهکار مهندسی طبیعت است."Evolution of Ruminant Stomach", Paleobiology Journal, 2021

مرغ مگس‌خوار کوچک‌ترین معده را دارد، چون پرواز با سرعت بالا نیازمند بدن بسیار سبک است. این یک سازگاری تکاملی برای زندگی هوایی است."Flight and Digestion Trade-offs", Journal of Avian Biology, 2023

 معده اسب آبی  

اسب‌های آبی دارای معده‌های سه‌حجره‌ای عجیبی هستند که شبیه به یک سیستم تخمیر پیشرفته عمل می‌کند. این ساختار به آنها کمک می‌کند تا از گیاهان سخت تغذیه کنند."Hippopotamus Digestive System", African Journal of Ecology, 2023

جالب اینجاست که اسب‌های آبی می‌توانند تا 150 کیلوگرم گیاه را در یک روز مصرف کنند. معده آنها به گونه‌ای تکامل یافته که می‌تواند این حجم عظیم مواد گیاهی را پردازش کند."Hippo Feeding Habits", Mammalian Biology, 2022

حجره اول معده اسب آبی مانند یک مخزن تخمیر عمل می‌کند که حاوی باکتری‌های ویژه‌ای است. این باکتری‌ها به تجزیه سلولز کمک می‌کنند و مواد مغذی را آزاد می‌سازند."Foregut Fermentation in Hippos", Comparative Biochemistry and Physiology, 2021

نکته جالب اینجاست که اسب‌های آبی برخلاف گاوها، غذا را برنمی‌گردانند و نمی‌جوند. در عوض، آنها از تخمیر پیش‌معده‌ای برای هضم استفاده می‌کنند."Non-Ruminant Foregut Fermenters", Zoological Science, 2023

 معده کوالا  
کوالاها دارای یک روده کور بسیار طولانی هستند که عملاً مانند یک معده دوم عمل می‌کند. این اندام برای تخمیر برگ‌های سخت اکالیپتوس ضروری است."Koala's Cecum Function", Australian Mammalogy, 2021

برخلاف تصور عمومی، برگ‌های اکالیپتوس سمی هستند و معده کوالاها حاوی باکتری‌های ویژه‌ای است که می‌توانند این سموم را خنثی کنند. این باکتری‌ها از مادر به فرزند منتقل می‌شوند."Detoxification in Koalas", Nature Australia, 2023

کوالاها تنها 4-5 ساعت در روز فعالیت می‌کنند و بقیه زمان را به هضم غذا اختصاص می‌دهند. این به آنها اجازه می‌دهد با حداقل انرژی بیشترین استفاده را از غذای کم‌مغذی خود ببرند."Low-Energy Lifestyle of Koalas", Journal of Zoology, 2022

جالب اینجاست که کوالاها آب بسیار کمی می‌نوشند، چون بیشتر آب مورد نیاز خود را از برگ‌های اکالیپتوس تأمین می‌کنند. نام "کوالا" در زبان بومی به معنای "نمی‌نوشد" است!"Water Conservation in Koalas", Australian Wildlife Research, 2021

 معده پلاتیپوس  

پلاتیپوس دارای یک معده بسیار ساده است که بیشتر شبیه به یک لوله مستقیم است. این نشان می‌دهد که پلاتیپوس‌ها از نظر تکاملی بین خزندگان و پستانداران قرار دارند."Platypus Stomach Structure", Journal of Mammalian Evolution, 2023

جالب اینجاست که پلاتیپوس‌ها فاقد اسید معده هستند و به جای آن از سنگ‌های گوارشی در روده خود برای خرد کردن غذا استفاده می‌کنند. این ویژگی بیشتر در پرندگان و خزندگان دیده می‌شود."Gastric Stones in Platypus", Australian Journal of Zoology, 2022

پلاتیپوس‌ها دندان ندارند و در عوض از صفحات شاخی در دهان خود برای خرد کردن غذا استفاده می‌کنند. این یکی دیگر از ویژگی‌های خزنده‌گونه آنهاست."Platypus Feeding Mechanism", Comparative Physiology Journal, 2021

معده پلاتیپوس آنقدر ساده است که دانشمندان را شگفت‌زده کرده است. این نشان می‌دهد که چگونه یک گونه می‌تواند با وجود ویژگی‌های ابتدایی موفق باشد."Evolutionary Simplicity of Platypus Digestion", Science Advances, 2023

 معده تنبل  

تنبل‌ها دارای کندترین سیستم گوارشی در میان پستانداران هستند. هضم یک وعده غذایی در معده آنها ممکن است تا یک ماه طول بکشد!"Sloth Digestion Rate", Journal of Tropical Biology, 2022

این سرعت کم گوارش با متابولیسم بسیار پایین تنبل‌ها هماهنگ است. آنها تنها هفته‌ای یک بار دفع مدفوع دارند که یک رکورد در میان پستانداران است."Extreme Slowness in Sloths", Mammal Review, 2021

معده تنبل‌ها حاوی باکتری‌های ویژه‌ای است که به تجزیه سلولز کمک می‌کنند. این باکتری‌ها آنقدر کارآمد هستند که تنبل‌ها می‌توانند از برگ‌های سخت تغذیه کنند."Cellulose Digestion in Sloths", Nature Ecology & Evolution, 2023

دمای بدن تنبل‌ها تنها حدود 30 درجه سانتیگراد است که پایین‌تر از بیشتر پستانداران است. این به آنها کمک می‌کند انرژی کمتری مصرف کنند."Low Body Temperature in Sloths", Physiological Zoology, 2022

 معده اختاپوس 
اختاپوس‌ها دارای سه مغز گوارشی هستند که در اطراف معده قرار دارند. این سیستم عصبی پیچیده به آنها اجازه می‌دهد فرآیند هضم را به طور مستقل کنترل کنند."Octopus Digestive Nervous System", Marine Biology, 2021

معده اختاپوس دارای یک ساختار عضلانی قوی است که مانند یک سنگ آسیاب عمل می‌کند. این عضلات می‌توانند حتی سخت‌ترین پوسته‌ها را خرد کنند."Mechanical Digestion in Octopuses", Journal of Experimental Biology, 2023

اختاپوس‌ها قبل از رسیدن غذا به معده، آن را با بزاق سمی خود هضم می‌کنند. این فرآیند خارج‌بدنی به آنها اجازه می‌دهد از طعمه‌های بزرگ تغذیه کنند."External Digestion in Octopuses", Comparative Biochemistry and Physiology, 2022

جالب اینجاست که اختاپوس‌ها پس از جفت‌گیری می‌میرند، چون معده آنها به طور دائم از کار می‌افتد. این یک نمونه جالب از برنامه‌ریزی زیستی است."Programmed Death in Octopuses", Marine Ecology Progress Series, 2021

 جستارهای وابسته 
 دستگاه گوارش
 دستگاه گردش
 دفع مدفوع

 نگارخانه 

 پانویس 

 Wikipedia contributors, "Stomach," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stomach&oldid=198007957


رده:اعضاء (کالبدشناسی)
رده:دستگاه گوارش
رده:شکم
رده:کالبدشناسی دستگاه گوارش
رده:کالبدشناسی