فیروز میرزا

فیروز میرزا نصرت‌الدوله (اول)، فرمانفرما، فرزند شانزدهم ولیعهد قاجار عباس میرزا نایب‌السلطنه (۱۲۰۳–۱۲۴۹ ق) و نوه فتحعلی شاه قاجار متولد۱۲۳۳ قمری بودو جمعه ۲۸ ربیع الاول ۱۳۰۳ قمری در سن ۷۰ سالگی در تهران درگذشت.

فیروز میرزا دو برادر و یک خواهر تنی داشت و مادرش عزت نساء خانم دختر حاجی میرزا صادق کلانتر باغ‌میشه بود.نادر میرزا، ص۶۰.

در کتاب تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز نوشته نادر میرزا قاجار آمده‌است:

با مرگ فتحعلی‌شاه در ۱۲۱۳ خورشیدی، یکی از پسران بزرگ‌تر او، حسین‌علی‌میرزا فرمانفرما که فرمانروای فارس بود، ادعای پادشاهی نمود. با تصمیم شاه جدید، محمدشاه، برادر کوچکترش فیروز میرزا به مقابله با نیروهای عموی ناتنی فرستاده شد که در این نبرد، نیروهای حسین‌علی میرزا فرمانفرما شکست خورد و پایه‌های پادشاهی محمدشاه تحکیم گردید. فیروز میرزا در محاصره شهر هرات در عهد محمدشاه حضور داشت و در دوران ناصرالدین شاه به ماموریت‌های مهم و فرمانروایی ایالات بزرگ مانند کرمان و بلوچستان<ref name="ettehdie">اتحادیه، منصوره، ص۲۴–۲۵ و دیگر مناطقی چون: فارس، اراک، بروجرد، ملایر و تویسرکان، تهران، قزوین، همدان، خوانسار و نهاوند فرستاده می‌شد. وی همچنین عضو شورای دولتی ناصرالدین شاه بوده و در مقاطعی نیز پیشکاری آذربایجان، ریاست قورخانه و وزارت جنگ را برعهده داشت. افزون بر آن، ناصرالدین شاه را در سفر به اروپا همراهی نموده‌است.

فیروز میرزا علاوه براینکه مردی جنگی بود، فردی ادیب و هنرمند نیز به‌شمار می‌رفت. او کمانچه می‌نواخت و خطاطی می‌کرد. در سفر اول ناصرالدین شاه به اروپا جزو همراهان او بود و پس از بازگشت دو کتاب منتشر کرد. فرهنگ لغت فارسی به انگلیسی و جغرافیای دنیا.فرمانفرمائیان، منوچهر سفرنامه‌هایی هم از او در دست است.اتحادیه، منصوره، سفرنامه کرمان و بلوچستان فیروز میرزا فرمانفرما، شرکت کتاب‌های ایران، ۱۳۴۲

 القاب 
لقب شاهزاده فیروز میرزا در آغاز سالار لشکر و سپس نصرت‌الدوله بود. او در اواخر عمر از ناصرالدین شاه لقب «فرمانفرما» را دریافت کرد. بعدها لقب فرمانفرما به پسر فیروز میرزا یعنی عبدالحسین میرزا فرمانفرما تعلق گرفت و «نصرت‌الدوله» و «سالار لشکر» هم به ترتیب القاب فیروز میرزا و عباس میرزا، دو پسر بزرگ عبدالحسین میرزا شد.اتحادیه، منصوره، ص۲۴–۲۵

 فرزندان 
فیروز میرزا در جوانی با دختر میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی ازدواج کرد و پس از او حاجیه همایون سلطان (هما) خانم دختر بهمن میرزا بهاالدوله را در زمان پیشکاری ولیعهد و حکمرانی آذربایجان به همسری گزید. هما خانم پیش از ازدواج با فرمانفرما همسر قهرمان میرزا پسر هشتم عباس میرزا بود و از او فرزندی به نام کیومرث میرزا عمیدالدوله داشت.اتحادیه، منصوره، ص۲۴–۲۵ حاصل این ازدواج‌ها شش فرزند بود به شرح زیر:

ردیفنامتولد/وفاتنام مادریادداشت‌ها ۱  عبدالحمید میرزا ناصرالدوله   دختر میرزا حسن آشتیانی  ۲  منورالسلطنه   دختر میرزا حسن آشتیانی  همسر ساعد الملک پسر امیرکبیر ۳  ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه ۱۲۳۳–۱۳۱۱ حاجیه هما خانم  واقف بیمارستان نجمیه و مادر دکتر محمد مصدق ۴  اشرف‌ملک خانم سرورالسلطنه   حاجیه هما خانم  همسر مظفرالدین‌شاه ۵  ماه‌سما خانم عصمت‌السلطنه   حاجیه هما خانم در جوانی درگذشت ۶ عبدالحسین میرزا فرمانفرما ۱۲۳۷–۱۳۱۸ حاجیه هما خانم  واقف انستیتو پاستور ایران
بزرگ‌ترین فرزند فیروز میرزا نصرت‌الدوله و حاجیه هما خانم، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، بانویی روشن‌ضمیر و بااراده بود که با میرزا هدایت‌الله وزیر دفتر از خاندان مستوفیان آشتیان ازدواج کرد.

فرزند پنجم فیروز میرزا و هما خانم، به نام ماه‌سما خانم با پسرعمویش، عبدالعلی میرزا، پسر فرهاد میرزا معتمدالدوله ازدواج کرد و لقب عصمت‌السلطنه یافت، اما در جوانی در شیراز درگذشت. آرامگاه او در حافظیه شیراز قرار دارد.اتحادیه، منصوره. ۱۲۶.

 روزنگار ناصرالدین شاه 
۲۱ ربیع‌الثانی ۱۲۷۹ه‌ق، ناصرالدین شاه قاجار در میانه‌ٔ یادداشتش از شکار در کن نوشت:

 منابع 



 نادر میرزا. تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز. نشر اقبال: ۱۳۶۰.



رده:استانداران کرمان
رده:اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)
رده:خاندان فیروز-فرمانفرمائیان
رده:درگذشتگان ۱۳۰۳ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۱۸ (میلادی)
رده:فرزندان عباس میرزا
رده:متولیان آستان قدس رضوی