نبی و رسول در قرآن

دو واژهٔ نبی و رسول در قرآن در مواردی با هم یا به صورت جداگانه بکار رفته است. در بعضی احادیث و تفاسیر تعاریف متفاوتی برای این دو ذکر شده است. در فارسی نبی به «پیامبر» و رسول به «فرستاده» ترجمه می‌شود.

 بررسی بعضی از آیات قرآن 
 نبی و رسول در کنار هم 
در چند آیه از قرآن نبی و رسول در کنار هم آمده‌اند، و برخی مفسرین از جمله علامه طباطبائی و صاحب مجمع البیان در ذیل آن‌ها در مورد معنای متفاوت نبی و رسول بحث کرده‌اند، برای نمونه:

آیه اول:

قرآن ۲۲:۵۲

ترجمه (قمشه‌ای): و ما پیش از تو هیچ رسول و پیمبری نفرستادیم جز آنکه چون آیاتی (برای هدایت خلق) تلاوت کرد شیطان (جنس و انس) در آن آیات الهی القاء دسیسه کرد، آن گاه خدا شیطان القاء می‌کند محو و نبود می‌سازد سپس آیات خود را محکم و استوار می‌گرداند، وحدت دانا (به حقایق امور) و درستکار (در نظام عالم) است.

آیه دوم:

قرآن ۱۹:۵۴

ترجمه (قمشه‌ای): و یاد کن در کتاب خود شرح حال اسماعیل را که بسیار در وعده صادق و رسول و پیغمبری بزرگوار بود.

آیه سوم:

قرآن ۱۹:۵۱

ترجمه (قمشه‌ای): و یاد کن در کتاب خود شرح حال موسی را که او بنده‌ای برگزیده و رسولی بزرگ و معبوث به پیمبری بود.

 شخصیت‌های نامبرده به‌عنوان «رسول» و «نبی» در قرآن 
دو واژه «نبی» و «رسول» در آیه‌های مختلف قرآن به برخی شخصیت‌ها نسبت داده شده است، اما مسلمانان باور دارند که قرآن از همه پیامبران نام نبرده است و به پیامبری افراد دیگری نیز، غیر از آنچه در قرآن ذکر شده است، باور دارند. برخی از آیات قرآن چون آیه‌های ذیل مبنای این عقیده را تشکیل می‌دهند و به این موضوع اشاره دارند:

مسلمانان معتقدند که طبق حدیث صحیحی از محمد پیامبر اسلام، خداوند ۱۲۴٬۰۰۰ پیامبر یا نبی و ۳۱۳ فرستاده یا رسول را به همه‌جای دنیا فرستاده است.

 احادیث مربوط به آیات بالا 
در حدیثی در مورد فرق نبی و رسول از امامان شیعه چنین آمده است:

زرارة گوید از امام باقر علیه السلام دربارهٔ قولی خدای عزوجل که فرماید (و او رسول بود و نبی) سؤال کردم: رسول چیست و نبی چیست؟ فرمود: نبی کسی است که در خواب می‌بیند و صدا را می‌شنود و فرشته را نمی‌بیند و رسول کسی است که صدا را می‌شنود و در خواب می‌بیند و فرشته را هم مشاهده می‌کند، عرض کرم: امام در چه پایه است؟ فرمود صدا را می‌شنود ولی نه در خواب بیند و نه فرشته را مشاهده کند سپس آیه (۵۲ سوره ۲۲) را قرائت فرمود (پیش از تو هیچ رسول و نبی و محدثی نفرستادیم) مگر اینکه وقتی قرائت کرد شیطان در قرائتش القا کرد. [کلمه محدث در قرآن نیست و از تفسیر امام است].اصول کافی، جلد 1، صفحهٔ 248، روایت 1، در بَابُ الْفَرْقِ بَیْنَ الرّسُولِ وَ النّبِیّ وَ الْمُحَدّثِ

 تفسیر آیات فوق از نگاه برخی مفسرین 
نظر برخی مفسرین (کسانی که تفسیر قرآن نوشته‌اند) ذیل آیات اولیه در اینجا آمده است:

 مجمع البیان 
در ترجمه تفسیر مجمع البیان ذیل آیه اول چنین آمده است:

«اینکه رسول و نبی را با هم آورده، بخاطر این است که میان آن‌ها فرقی است: رسول کسی است که فرستاده خداست و اگر به‌طور اطلاق گفته شود، مقصود پیامبر اسلام است.
نبی کسی است که به سبب رسالت، دارای رفعت و درجه عظیم است.
برخی فرق آن دو را اینطور ذکر کرده‌اند که: رسول کسی است که ملائکه بر او وحی نازل می‌کند و نبی کسی است که در خواب بر او وحی می‌شود. بنا بر این هر رسولی، نبی است ولی هر نبیی رسول نیست.
برخی گفته‌اند: رسول کسی است که بسوی امتی مبعوث شده و نبی کسی است که مبعوث بسوی امتی نیست. (از قطرب) برخی گفته‌اند: رسول کسی است که بوضع شریعت و احکام پرداخته و نبی کسی است که نگهبان شریعت دیگری است. (از جاحظ) وجه اول صحیح است؛ زیرا خداوند گاهی پیامبر را نبی می‌خواند و گاهی رسول. هم «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ…» می‌گوید و هم «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ.» بنا بر این رسول و نبی یکی است. جز اینکه رسول هم شامل ملائکه می‌شود و هم شامل بشر و نبی مخصوص بشر است.
بهمین جهت است که در اینجا و در آیه «وَ کانَ رَسُولًا نَبِیًا» میان آن‌ها جمع کرده است.»ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص: ۶

 ابن عربی 
ابن عربی در ذیل آیه اول در تفسیر خود چنین اظهار نظر کرده است:

«»تفسیر ابن عربی، ج۲، ص: ۶۱

 نبی و رسول در دیگر کتب مقدس 
در کتب ذکر شده در کتاب مقدس نیز نبی و رسول با الفاظ متفاوتی استفاده شده است در این جدول این الفاظ به سه زبان عبری، یونانی و عربی که به ترتیب (عمدتاً) زبان‌های اصلی، عهد عتیق، عهد جدید و قرآن است و همچنین زبان انگلیسی که زبان عمده این کتب مقدس در حال حاضر است، ذکر شده است:لغتنامه عبری و یونانی Strong

+نبی و رسول در کتب مقدس عربی  انگلیسی  یونانی  تلفظ یونانی  عبری  تلفظ عبری نبی Prophet  προφήτης  prophētēs  נביא  nâbîy' رسول Messenger, Apostle  ἄγγελος  aggelos  מלאך  mal'âk

در عهد عتیق عمدتاً تنها از کلمه نبی استفاده شده است و کلمه رسول برای اشاره به فرشتگان به کار رفته است، اما در کتاب پایانی عهد عتیق کتاب ملاکی بشارت به رسولی داده شده است که مفسرین عهد جدید عمدتاً آن را به یحیی که بشارت دهنده عیسی بود، تعبیر کرده‌اند.تفسیر آلبرت بارنس ذیل آیات ملاکی ۲:۷ و ۳:۱
در عهد جدید اما به وفور از لفظ رسول و نبی و بعضاً در کنار همافسسیان ۳:۵ و ۴:۱۱ و اول قرنتیان ۱۲:۲۸ استفاده شده است. یحیی، عیسی و حواریون عیسی در جاهای مختلف رسول خوانده شده‌اند.عبرانیان ۳:۱، یوحنا ۱۷:۳، متی ۱۱:۱۰ و مرقس ۱:۲ و لوقا ۷:۲۷

بر اساس نظر آوری روبین در عهد جدید رسول مقامی بالاتر از نبی داردUri Rubin, Prophets and Prophethood, Encyclopedia of the Qur'an تا جایی که عیسی مسیح در مورد یحیی چنین گفته است:

«پس شما برای دیدن چه چیز از شهر بیرون رفتید؟ برای دیدن یک نبی؟ آری، به شما می‌گویم که او از یک نبی هم بالاتر است.
او کسی است که کتاب مقدس در باره وی می‌فرماید: «این است رسول من که او را پیش روی تو می‌فرستم و او راه را برای آمدن تو آماده خواهد ساخت.»متی ۱۱:۹ ترجمه شریف گویا

 منابع نوشتاری مرتبط 
 «نبی» و «رسول»، مجموعه آثار ج ۴، مطهری، مرتضی؛ صفحهٔ ۳۴۸
 «رسول و نبی کیست؟»، منشور جاوید جلد ۱۰، سبحانی، جعقر؛
 «معنی رسول و نبی»، ترجمه المیزان، ج ۲، طباطبایی، سید محمد حسین؛
 محمد تقی مصباح، راهنماشناسی، ج ۲، ص ۱۶–۱۳
 آموزش کلام اسلامی، سعید مهر، ج ۲، ص ۱۲
 امام‌شناسی، علامه تهرانی، ج ۱
 حضرت محمد (ص) رسول اعظم و نبی اکرم، نشر: نور النور، ۱۳ مرداد، ۱۳۸۶

 جستارهای وابسته 
 ختمیت وحی
 رسول
 نبی
 امام
 پیامبران در اسلام
 قرآن

 پانویس و منابع 

 پیوند به بیرون 
 درگاه پاسخگویی به مسایل دینی مربوط به بحث فرق نبی و رسول از پایگاه پرس و جو
 Difference between Nabi and Rasul at www.renaissance.com.pk
 The Qur'an as Scripture, Part II at www.answering-islam.org
 https://web.archive.org/web/20080509180425/http://www.pasokhgoo.ir/fa/book/print/419
 https://web.archive.org/web/20080313055054/http://www.menhaj-group.com/dag/dag_Ghadir_86.10.08.asp
 https://web.archive.org/web/20090306003808/http://www.hawzah.net/Hawzah/Subjects/Subjects.aspx?id=5730&
 http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=934&articleID=292798

رده:پیامبران در اسلام
رده:شخصیت‌های قرآن
رده:قرآن
رده:مقاله‌های مربوط به چندین نفر