جوندگان

جَوَندِگان (به لاتین: Rodentia از واژهٔ لاتین rodere به معنای «جویدن») بزرگ‌ترین راستهٔ پستانداران را تشکیل می‌دهند و حدود ۴۰ درصد از کل گونه‌های پستانداران را شامل می‌شوند.

ویژگی اصلی و متمایزکنندهٔ این جانوران، داشتن یک جفت دندان پیشین در هر آرواره است که به‌طور مداوم در طول زندگی رشد می‌کند. این دندان‌ها بدون ریشه‌اند و مینای آن‌ها تنها در سطح جلویی قرار دارد که باعث می‌شود با جویدن مواد سخت، لبه‌ای تیز و اسکنه‌مانند پیدا کنند. جوندگان برای جلوگیری از رشد بیش از حد این دندان‌ها ناچار به جویدن مداوم اجسام مختلف هستند.

 پراکندگی و زیستگاه 
جوندگان تقریباً در تمام قاره‌ها و زیستگاه‌های جهان، از توندراهای قطبی گرفته تا بیابان‌های خشک و سوزان، یافت می‌شوند و تنها در جنوبگان حضور ندارند. گونه‌های مختلف جوندگان می‌توانند در زیر زمین، روی زمین، در درختان و حتی در محیط‌های آبی زندگی کنند. این پراکندگی وسیع، نشان‌دهندهٔ سازگاری بالای این راسته است.

 ویژگی‌های جسمانی و رفتاری 
بندانگشتی|باغ‌وحش بریستول.کاپیبارا
جوندگان از نظر اندازه بسیار متنوع‌اند: از موش کوتوله آفریقایی (با وزن حدود ۵ گرم) تا برگچه‌خوار که ممکن است تا ۷۰ کیلوگرم وزن داشته باشد. بیشتر آن‌ها بدنی کوچک و جمع‌وجور دارند و رژیم غذایی آن‌ها از گیاه‌خواری تا همه‌چیزخواری و حتی حشره‌خواری متغیر است.

بسیاری از جوندگان دارای سرعت تولیدمثل بالایی هستند که به بقای آن‌ها در طبیعت کمک می‌کند. این جانوران نقش مهمی در زنجیرهٔ غذایی دارند و غذای اصلی بسیاری از گوشت‌خواران، پرندگان شکاری و خزندگان را تشکیل می‌دهند. همچنین با پراکندن دانه‌ها، به تجدید حیات گیاهان کمک می‌کنند.

 طبقه‌بندی 
در طبقه‌بندی‌های جانوری، جوندگان را از فروردهٔ جفت‌داران (Eutheria)، بالاراستهٔ فَرانَخستی‌ها (Euarchontoglires) به‌شمار می‌آورند.

راستهٔ جوندگان به چندین زیرراسته تقسیم می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
 سنجاب‌ریختان (Sciuromorpha): شامل سنجاب‌ها، موش‌های کوهی و سگ‌های آبی.
 موش‌ریختان (Myomorpha): بزرگ‌ترین گروه جوندگان که شامل موش‌ها، موش‌های صحرایی، همسترها، جربیل‌ها و وُل‌ها می‌شود.
 تشی‌ریختان (Hystricomorpha): شامل تَشی‌ها، خوکچه هندی و برگچه‌خوار.

در گذشته خرگوش‌ها نیز در راستهٔ جوندگان قرار می‌گرفتند، اما امروزه به دلیل تفاوت‌های ساختاری (مانند داشتن دو جفت دندان پیشین در فک بالا)، در راستهٔ جداگانهٔ خرگوش‌سانان (Lagomorpha) طبقه‌بندی می‌شوند.

 چند نمونه از جوندگان شناخته‌شده 
 موش خانگی (Mus musculus): یکی از شناخته‌شده‌ترین جوندگان با پراکندگی جهانی.
 سنجاب ایرانی (Sciurus anomalus): جونده‌ای درخت‌زی که در زاگرس یافت می‌شود.
 همستر (Cricetinae): گروهی از جوندگان که به عنوان حیوان خانگی نیز نگهداری می‌شوند.
 تَشی ایرانی (Hystrix indica): بزرگ‌ترین جوندهٔ ایران که بدنش از خارهای بلند پوشیده شده است.

جوندگان معمول به‌طور کل عبارتند از موش‌ها، موش‌های صحرایی، سنجاب‌ها، سمورچه‌ها، تشی‌ها، کیسه‌دهان‌ها، خوکچه‌های هندی، یربوع، جربیل‌ها، موش‌های دالان‌ساز و بیدسترها (سگ‌های آبی).

 خانواده‌ها 

 منابع 

 Encyclopaedia Britannica – Rodent
 تارنمای طبیعت ایران
 دانشنامهٔ رشد


رده:جانداران پدیدآمده در تانتین