زغال‌سنگ

زغال‌سنگ نام کانی سیاه‌رنگی است که از پسماند مواد گیاهی دوران‌های قدیم زمین‌شناختی (میلیون‌ها سال پیش) تشکیل شده است و به‌عنوان سوخت و نیز مادهٔ اولیهٔ برخی صنایع شیمیایی برای تولید گاز، کُک، روغن، قطران و غیره استفاده می‌شود.

برخی از زمین‌شناسان بر این باورند که زغال‌سنگ کانی نیست.
بخش بزرگی از جِرم زغال‌سنگ کربن است. از دیگر ترکیبات زغال‌سنگ می‌توان به هیدروژن، نیتروژن، اکسیژن و گوگرد اشاره کرد. انواع زغال‌سنگ در دوران‌های گوناگون زمین‌شناسی و تحت شرایط مختلفی به وجود آمده‌اند. پوده (تورب)، نخستین مرحله تشکیل زغال‌سنگ است.

پس از آن به ترتیب لیگنیت، زغال‌سنگ نیمه بیتومینه، زغال‌سنگ بیتومینه و زغال‌سنگ آنتراسیت با درجات مختلف درون‌داشت مواد تشکیل‌دهنده قرار دارند.

زغال‌سنگ از فشرده شدن و تحمل گرما برخی گیاهان به وجود می‌آید که اکثراً از گیاه سرخس است.
امروزه برخی از معادن زغال‌سنگ بر سطح زمین قرار دارند و استخراج آنها آسان است ولی اکثر معادن در اعماق زمین نهفته‌اند و برای استخراج آنها به دستگاه‌های مخصوص نیاز است.

در زغال‌سنگ همچنین مقادیر کمی از فلزهای گوناگون مانند نیکل، مس، الومنیوم، سرب، ارسنیک و جیوه وجود دارد.
مقدار جیوه در ذغال سنگ ppm۵۰_۲۰۰ است و با این توصیف نیروگاه‌هایی که آن را می‌سوزانند روزانه هزاران گرم جیوه به هواکره وارد می‌کنند.

 روند تشکیل 
بندانگشتی|زغال‌سنگ
زغال‌سنگ یک کانی پر انرژی است که از بقایای درختان، بوته‌ها و سایر گیاهان زندهٔ میلیون‌ها سال پیش به وجود می‌آید. نشو و نمای این گیاهان در دوره‌هایی که آب و هوای زمین ملایم و مرطوب بود، صورت گرفت.
زغال‌سنگ، یک سنگ رسوبی است.
به زغال‌سنگ ابتدایی که پوک است و مواد فرار زیادی دارد تورب می‌گویند تورب نامرغوبترین نوع زغال‌سنگ است قسمت اعظم این ذخایر تقریباً ۲۵۰ میلیون سال پیش پدید آمدند.
سپس اوضاع برای رشد سرخس‌های دانه‌دار گرمسیری بسیار عظیم و درختان بدون گل غول پیکر، در باتلاق‌های وسیع فراهم شد.
این گیاهان بعد از خشک شدن و از بین رفتن به داخل باتلاق ها می‌افتادند و بر اثر خروج اکسیژن، فساد بی‌هوازی تسریع می‌شد.
پوشش گیاهی به ماده‌ای لجن مانند، به نام پیت (Peat) تبدیل شد. پیت در زیر فشار خشک و سخت شد و به زغال‌سنگ پیت (لنیت یا لیگنیت، که به زغال‌سنگ قهوه‌ای نیز موسوم است) تبدیل شد.
فشار بیشتر و گذشت زمان، زغال‌سنگ قیردار را به وجود آورد، که هر ۶ متر ضخامت رسوب گیاهان نخستین به ۰٫۳ متر زغال‌سنگ تبدیل شده بود که به آن بتومین
می‌گویند و در نهایت سخت‌ترین و مرغوب‌ترین نوع زغال‌سنگ، یعنی آنتراسیت (Anthracite) را به وجود آورد.

 ذخایر زغال‌سنگ 
+ ذخایر زغال‌سنگ کشورها در پایان سال ۲۰۰۸ میلادیWorld Energy Council – Survey of Energy Resources 2010. (PDF). Retrieved on 24 August 2012.کشورآنتراسیت و بیتومنSubBituminousزغال قهوه‌ایکلدرصد در جهان۱۰۸٬۵۰۱۹۸٬۶۱۸۳۰٬۱۷۶۲۳۷٬۲۹۵۲۲٫۶۴۹٬۰۸۸۹۷٬۴۷۲۱۰٬۴۵۰۱۵۷٬۰۱۰۱۴٫۴۶۲٬۲۰۰۳۳٬۷۰۰۱۸٬۶۰۰۱۱۴٬۵۰۰۱۲٫۶۳۷٬۱۰۰۲٬۱۰۰۳۷٬۲۰۰۷۶٬۴۰۰۸٫۹۵۶٬۱۰۰۰۴٬۵۰۰۶۰٬۶۰۰۷٫۰۹۹۰۴۰٬۶۰۰۴۰٬۶۹۹۴٫۷۱۵٬۳۵۱۱۶٬۵۷۷۱٬۹۴۵۳۳٬۸۷۳۳٫۹۲۱٬۵۰۰۰۱۲٬۱۰۰۳۳٬۶۰۰۳٫۹۳۰٬۱۵۶۰۰۳۰٬۱۵۶۳٫۵۹۳۶۱۱۳٬۴۰۰۱۳٬۷۷۰۱٫۶۶٬۳۶۶۳۸۰۰۶٬۷۴۶۰٫۸۳٬۴۷۴۸۷۲۲٬۲۳۶۶٬۵۲۸۰٫۸۴٬۳۳۸۰۱٬۳۷۱۵٬۷۰۹۰٫۷۱٬۵۲۰۲٬۹۰۴۱٬۱۰۵۵٬۵۲۹۰٫۶۰۴٬۵۵۹۰۴٬۵۵۹۰٫۵۰۰۳٬۰۲۰۳٬۰۲۰۰٫۴۴۸۴۰۲٬۳۶۹۲٬۸۵۳۰٫۳۱٬۱۷۰۰۱٬۳۵۰۲٬۵۲۰۰٫۳۲۱۹۰۲٬۱۷۴۲٬۳۶۶۰٫۳۰۱۶۶۱٬۹۰۴۲٬۰۷۰۰٫۳۵۲۹۰۱٬۸۱۴۲٬۳۴۳۰٫۳۴۷۰۱٬۸۵۳۱٬۹۰۰۰٫۲۱۳۴۳۹۱٬۲۰۸۱٬۶۶۰۰٫۲۰۰۱٬۲۳۹۱٬۲۳۹۰٫۱۸۶۰۳۰۰۵۱۱٬۲۱۱۰٫۱۱۹۲۰۹۰۸۱٬۱۰۰۰٫۱۰۰۸۱۲۸۱۲۰٫۱۰۰۷۹۴۷۹۴۰٫۱۳۰۰۳۰۰۰۶۰۰۰٫۱۳۳۲۰۵۳۳۳–۷٬۰۰۰571–15,000Sherwood, Alan and Phillips, Jock. Coal and coal mining – Coal resources, Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, updated 2009-03-02۰٫۱۲۰۰۳۰۰۳۰۵۳۰۰٫۱۴۰۴۹۹۵۰۳۰٫۱۵۰۲۰۰۵۰۲۰٫۱۰۰۵۰۰۵۰۰۰٫۱دیگر کشورها۳٬۴۲۱۱٬۳۴۶۸۴۶۵٬۶۱۳۰٫۷ مجموع جهان ۴۰۴٬۷۶۲۲۶۰٬۷۸۹۱۹۵٬۳۸۷۸۶۰٬۹۳۸۱۰۰

 تولیدکنندگان مهم 
+ تولیدکنندگان مهم زغال‌سنگ بر اساس سال میلادی بر حسب میلیون تنکشور۲۰۰۳۲۰۰۴۲۰۰۵۲۰۰۶۲۰۰۷۲۰۰۸۲۰۰۹۲۰۱۰۲۰۱۱سهممقدار ذخیره به سال ۱۸۳۴٫۹ ۲۱۲۲٫۶ ۲۳۴۹٫۵ ۲۵۲۸٫۶ ۲۶۹۱٫۶ ۲۸۰۲٫۰ ۲۹۷۳٫۰ ۳۲۳۵٫۰ ۳۵۲۰٫۰ ۴۹٫۵٪ ۳۵ ۹۷۲٫۳ ۱۰۰۸٫۹ ۱۰۲۶٫۵ ۱۰۵۴٫۸ ۱۰۴۰٫۲ ۱۰۶۳٫۰ ۹۷۵٫۲ ۹۸۳٫۷ ۹۹۲٫۸ ۱۴٫۱٪ ۲۳۹ ۳۷۵٫۴ ۴۰۷٫۷ ۴۲۸٫۴ ۴۴۹٫۲ ۴۷۸٫۴ ۵۱۵٫۹ ۵۵۶٫۰ ۵۷۳٫۸ ۵۸۸٫۵ ۵٫۶٪ ۱۰۳ ۶۳۷٫۲ ۶۲۷٫۶ ۶۰۷٫۴ ۵۹۵٫۱ ۵۹۲٫۳ ۵۶۳٫۶ ۵۳۸٫۴ ۵۳۵٫۷ ۵۷۶٫۱ ۴٫۲٪ ۹۷ ۳۵۰٫۴ ۳۶۴٫۳ ۳۷۵٫۴ ۳۸۲٫۲ ۳۹۲٫۷ ۳۹۹٫۲ ۴۱۳٫۲ ۴۲۴٫۰ ۴۱۵٫۵ ۵٫۸٪ ۱۸۴ ۲۷۶٫۷ ۲۸۱٫۷ ۲۹۸٫۳ ۳۰۹٫۹ ۳۱۳٫۵ ۳۲۸٫۶ ۳۰۱٫۳ ۳۲۱٫۶ ۳۳۳٫۵ ۴٫۰٪ ۴۷۱ ۱۱۴٫۳ ۱۳۲٫۴ ۱۵۲٫۷ ۱۹۳٫۸ ۲۱۶٫۹ ۲۴۰٫۲ ۲۵۶٫۲ ۲۷۵٫۲ ۳۲۴٫۹ ۵٫۱٪ ۱۷ ۲۳۷٫۹ ۲۴۳٫۴ ۲۴۴٫۴ ۲۴۴٫۸ ۲۴۷٫۷ ۲۵۲٫۶ ۲۵۰٫۶ ۲۵۴٫۳ ۲۵۵٫۱ ۳٫۶٪ ۱۱۸ ۲۰۴٫۹ ۲۰۷٫۸ ۲۰۲٫۸ ۱۹۷٫۱ ۲۰۱٫۹ ۱۹۲٫۴ ۱۸۳٫۷ ۱۸۲٫۳ ۱۸۸٫۶ ۱٫۱٪ ۲۱۶ ۱۶۳٫۸ ۱۶۲٫۴ ۱۵۹٫۵ ۱۵۶٫۱ ۱۴۵٫۹ ۱۴۴٫۰ ۱۳۵٫۲ ۱۳۳٫۲ ۱۳۹٫۲ ۱٫۴٪ ۴۱ ۸۴٫۹ ۸۶٫۹ ۸۶٫۶ ۹۶٫۲ ۹۷٫۸ ۱۱۱٫۱ ۱۰۰٫۹ ۱۱۰٫۹ ۱۱۵٫۹ ۱٫۵٪ ۲۹۰ کل جهان ۵٬۳۰۱٫۳ ۵٬۷۱۶٫۰ ۶٬۰۳۵٫۳ ۶٬۳۴۲٫۰ ۶٬۷۹۵٫۰ ۶٬۸۸۰٫۸ ۷٬۲۵۴٫۶ ۷٬۶۹۵٫۴ ۱۰۰٪ ۱۱۲


 جستارهای وابسته 

 گرد زغال
 قطران زغال‌سنگ
 سوخت سنگواره‌ای
 ال‌ان‌جی

 منابع 

 فرهنگ بزرگ مواد. نوشته مهندس پرویز فرهنگ، چاپ اول، ۱۳۷۹، انتشارات سپیده سحر
 تشکیل زغال‌سنگ و نفت

 پیوند به بیرون 

 Coal Online – International Energy Agency 
 Coal Research at the National Energy Technology Laboratory 
 Energy KIDS – Coal page  from U. S. Department of Energy.
 European Association for Coal and Lignite
 World Coal Association
 Coal: Facts & Figures
 International Coal Price Data


رده:زمین‌شناسی اقتصادی
رده:سنگ‌های رسوبی
رده:سوخت‌ها
رده:سوخت‌های جامد
رده:صنایع (اقتصاد)
رده:صنعت زغال‌سنگ
رده:معدن‌کاری زغال‌سنگ
رده:نمادهای کنتاکی
رده:نمادهای یوتا