فیلم‌نامه

فیلم‌نامه یا سناریو  متنی شامل تمامی گفت‌وگوها، شخصیت‌ها، مکان‌ها و وقایع یک اثر سینمایی، سریال تلویزیونی یا رادیویی یا یک بازی ویدئویی است. این سند به عنوان نقشهٔ اصلی و راهنمای ساخت اثر برای کارگردان، بازیگران و گروه تولید کاربرد دارد.

 تفاوت فیلم نامه و فیلم نامه دکوپاژ شده 
فیلمنامه و فیلمنامه دکوپاژ شده دو مفهوم مرتبط اما متفاوت در فرایند ساخت فیلم هستند. هر دو به عنوان نقشه راهی برای ساخت فیلم به کار می‌روند، اما در سطح جزئیات و عمق اطلاعات با هم تفاوت دارند.

 فیلمنامه 
 تعریف: یک متن نوشتاری است که دیالوگ‌ها، توصیفات صحنه‌ها و روایت داستان را به صورت خطی و دنباله‌دار ارائه می‌دهد.
 هدف: انتقال کلی داستان، شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادها به عوامل تولید فیلم.
 محتوا: شامل عناصری مانند:
 عنوان صحنه
 نام شخصیت‌ها
 دیالوگ‌ها
 توصیفات محیط و اقدامات شخصیت‌ها

 فیلمنامه دکوپاژ شده 
 تعریف: نسخه توسعه‌یافته‌ای از فیلمنامه است که اطلاعات دقیق‌تری دربارهٔ نحوه فیلمبرداری هر صحنه ارائه می‌دهد.
 هدف: راهنمایی کارگردان و گروه فیلمبرداری برای اجرای دقیق صحنه‌ها.
 محتوا: علاوه بر عناصر موجود در فیلمنامه، شامل اطلاعاتی مانند:
 نوع نما: کلوزآپ، مدیوم شات، لانگ شات و…
 زاویه دوربین: بالا، پایین، روبرو، مورب و…
 حرکت دوربین: پان، تیلت، دالی، ترک و…
 نوع لنز: واید، نرمال، تله و…
 نورپردازی: نوع نور، جهت نور، شدت نور
 صداگذاری: افکت‌های صوتی، موسیقی متن
 طراحی صحنه: دکور، لباس، آرایش

تفاوت اصلی بین فیلمنامه و فیلمنامه دکوپاژ شده:
 سطح جزئیات: فیلمنامه دکوپاژ شده بسیار جزئی‌تر است و اطلاعات فنی بیشتری را ارائه می‌دهد.
 هدف: فیلمنامه برای انتقال کلی داستان است، در حالی که فیلمنامه دکوپاژ شده برای اجرای دقیق صحنه‌ها در فیلمبرداری استفاده می‌شود.

به عبارت ساده‌تر:
 فیلمنامه: طرح کلی داستان را ارائه می‌دهد.
 فیلمنامه دکوپاژ شده: نحوه اجرای بصری داستان را مشخص می‌کند.

مثال:

در یک فیلمنامه ممکن است نوشته شود: «علی وارد اتاق می‌شود و با دیدن مریم تعجب می‌کند.»

در فیلمنامه دکوپاژ شده، این صحنه ممکن است به این شکل توصیف شود:
 نمای کلوزآپ از دستگیره در: دست علی در حال چرخاندن دستگیره در است.
 نمای مدیوم شات از علی: علی با احتیاط وارد اتاق می‌شود.
 نمای کلوزآپ از چهره مریم: مریم با چشمانی گشاد به علی نگاه می‌کند.

در نتیجه:

فیلمنامه دکوپاژ شده، پل ارتباطی بین دنیای خیالی داستان و اجرای عملی آن در سینما است. این سند، به کارگردان و گروه فیلمبرداری کمک می‌کند تا با دقت و هماهنگی بیشتری، فیلم را به تصویر بکشند.چپ|بندانگشتی|250px|یک صفحه فیلم‌نامه

 بخش‌های فیلم‌نامه 
 صحنه 
صحنه کوچک‌ترین واحد کنش دراماتیک در فیلم‌نامه ست.. صفحهٔ ۲۱۵ در هر صحنه دو عنصر زمان و مکان اهمیت دارد و حداقل یکی از این دو عنصر یا هر دو باید پیوستگی داشته باشد.
فیلم‌نامه به صورت صحنه‌های شماره‌گذاری شده نوشته می‌شود. از نظر شیوه نگارش هر «صحنه» شامل سه بخش است:*همان، صفحهٔ ۲۵۲
 سطر معرفی - نشان می‌دهد صحنه داخلی است یا خارجی و در چه زمانی و در چه مکانی اتفاق می‌افتد.
 شرح صحنه - ضمن توصیفی حداقلی مکان اتفاقات فیزیکی که در صحنه رخ می‌دهد شرح داده می‌شود.
 گفتگو - نام شخصیت، طرز بیان یا نام مخاطب که در پرانتز می‌آید و خودِ گفتگو.
گاه شیوهٔ انتقال به صحنهٔ بعد مانند برش، فید یا دیزالو… در پایان صحنه نوشته می‌شود.

 سکانس 
سکانس، یک فصل از فیلم‌نامه است که می‌تواند از یک یا چند صحنه تشکیل شود و یک موضوع را دنبال می‌کند که با پایان یافتن آن موضوع، سکانس نیز عوض می‌شود.

 نظر سید فیلد 
سید فیلد یکی از نظریه‌پردازان آمریکایی سینما در حوزهٔ فیلم‌نامه‌نویسی عقیده داشت که اگر بخواهیم فیلم‌نامه را به سه قسمت تقسیم کنیم و از آن‌ها با عنوان، شروع، میان و پایان نام ببریم اینگونه می‌توان توضیحش داد:
 شروع: ایجاد مخمصه. شخصیت اصلی چه می‌خواهد؟ چه چیز لازم دارد؟ باید چه بکند که به آنچه می‌خواهد برسد؟
 میان: تعارض، عمل و عکس‌العمل. شخصیت اصلی برای به دست آوردن آنچه که می‌خواهد تقلا می‌کند و معمولاً در انتهای قسمت میانه شکست می‌خورد. اما در اثنای این شکست شروع به درک نیازهای حقیقی‌اش می‌کند.
 پایان: تقلای نهایی، رفع مشکل و پیامد. پایان احساسی که در آن شخصیت اصلی پی می‌برد واقعاً به چه چیزی نیاز داشته است، چه به آنچه که می‌خواسته برسد یا نرسد.

 انواع فیلم‌نامه 
بندانگشتی|چپ|300px|فیلم‌نامه اصلی پدرخوانده: قسمت دوم
 فیلم‌نامه کوتاه
 فیلم‌نامه بلند
 فیلم‌نامه سریالی
 فیلم‌نامه اقتباسی
 فیلم‌نامه مستند

 مراحل نوشتن فیلم‌نامه 
 موضوع
 سوژه
 ایده
 ریخت‌شناسی
 طرح
 سیناپس
 تریتمنت
 صحنه بندی

 در جشنواره‌ها 
 جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی
 جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اقتباسی
 سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه جشنواره فیلم فجر

 کتاب‌شناسی فیلم‌نامه‌نویسی در زبان فارسی 
در جدول زیر کتاب‌هایی که دربارهٔ فیلم‌نامه‌نویسی به زبان فارسی منتشر شده‌اند فهرست شده است:
تاریخعنواننویسندهمترجمناشر۱۳۹۴معماری درام: پیرنگ، شخصیت، درونمایه، ژانر و سبکhttp://vista.ir/article/592308جو استاکدیل، رابین استاکدیل، دیوید لتوینامیر راکعینشر ساقی۱۳۸۳نوشتن برای سینماگروه نویسندگانگروه مترجمانبنیاد سینمایی فارابی۱۳۶۶فیلم‌نامه‌نویس از نگاه فیلم‌نامه‌نویسhttp://www.nosabooks.com/webui/book.aspx?simorgh=1&marckey=1386931&marckind=3ویلیام فروکفیروزه مهاجر، کاوشگرسروش۱۳۹۲شناخت عوامل نمایشhttp://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13930916001092ابراهیم مکیسروش۱۳۹۳از فیلم‌نامه تا فیلملیندا سیگر، ادوارد وتمورجلیل شاهری لنگرودیافراز۱۳۹۲راهنمای عملی فیلم‌نامه‌نویسیلورا شلهارتپدرام لعل‌بخشافراز۱۳۹۳چگونه فیلم‌نامه بنویسیمhttp://www.jeihoon.net/p-14848--.aspxسید فیلدعباس اکبرینیلوفر۱۳۸۹اقتباس برای فیلم‌نامهhttp://soroushpublishingco.ir/books/book_info/?id=1160محمد خیریسروش۱۳۸۳بازنویسی فیلم‌نامهلیندا سیگرعباس اکبریسازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری، سوره مهر۱۳۷۹چگونه در ۲۱ روز فیلم‌نامه بنویسیم ویکی کینگعباس اکبریبرگ/امیر کبیر۱۳۸۰خلق شخصیت‌های ماندگارلیندا سیگرعباس اکبریسروش/امیرکبیر۱۳۸۳راهنمای فیلم‌نامه‌نویسسید فیلدعباس اکبریساقی/نیلوفر۱۳۸۳راه گشای فیلم‌نامه‌نویسیhttp://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=665815&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_authorسید فیلدجلیل شاهری لنگرودیدستان۱۳۸۸داستانرابرت مک کیمحمد گذرآبادیهرمس۱۳۶۵فن سناریو نویسییوجین ویلپرویز دواییوزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی۱۳۶۸نگارش فیلم‌نامه داستانیسرگی میخائیلوویچ آیزنشتینمسعود مدنی، احمد ضابطی جهرمیعکس معاصر۱۳۷۳شخصیت پردازی در سینمامجید امامیبرگ۱۳۷۴کلیدهای نویسندگیحیدرعلی عمرانیدفتر پژوهشهای فرهنگی۱۳۸۳فیلم‌نامه‌نویسی برای سینما و تلویزیونآلن آرمرعباس اکبریسازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری، سوره مهر/نیلوفر۱۳۸۲نگارش فیلم‌نامهٔ مستنددوایت وی سویین، جوی آر سویینعباس اکبری، امیر پوریاساقی۱۳۷۶نوشتن فیلم‌نامهمیشل شیونماندانا بنی اعتمادایثارگران۱۳۸۸مقدمه‌ای بر فیلم‌نامه‌نویسیابراهیم مکیسروش۱۳۷۸راهنمای نگارش گفتگوویلیام نوبلعباس اکبریسروش۱۳۷۸روند اقتباسویلیام گلدمنعباس اکبریسروش۱۳۷۳روند فیلم‌نامه‌نویسیرابرت برمنعباس اکبریبرگ/امیرکبیر۱۳۸۰کارگاه سناریوگابریل گارسیا مارکزمحمدرضا راهورشیرین۱۳۸۰فیلم‌نامه اقتباسیلیندا سیگرعباس اکبرینقش و نگار/نیلوفر۱۳۸۰نگارش فیلم‌نامه کوتاهویلیام فیلیپسعباس اکبریسروش۱۳۸۰هنر نگارش کمدی تلویزیونیلو شوارتزجمال آل احمد، عباس بیاتیسروش۱۳۸۲راهنمای نگارش فیلم‌نامهیورگن ولف، کری کاکسعباس اکبریسروش۱۳۸۶ذن و هنر نگارش فیلم‌نامهویلیام فروگعباس اکبرینیلوفر۱۳۸۶چگونه از هر چیزی «فیلم‌نامه» اقتباس کنیمhttp://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=989429&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_authorریچارد کریوولنبابک تبراییبنیاد سینمایی فارابی۱۳۹۲سفر نویسندهکریستوفر وگلرمحمد گذر آبادیمینوی خرد۱۳۸۷نظریه و تحلیل درامhttp://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1149425&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author0مانفرد فیسترمهدی نصرالله زادهمینوی خرد۱۳۸۹بوطیقای ارسطو برای فیلم‌نامه‌نویسان میکل تی‌یرنومحمد گذر آبادینشر ساقی۱۳۹۱الگوی پیکره بندی فیلمنامه‌های موفقشهرام کهرابیافراز۱۳۹۳تمرین فیلم‌نامه‌نویسیژان‌کلود کاریر، پاسکال بونیترزنادر تکمیل همایونروزنه کار۱۳۹۳آناتومب داستان ۲۲ گام تا استاد شدن در داستان‌گویی جان تروبیمحمد گذر آبادیآوند دانش۱۳۹۷هنر پی رنگ سازیلیندا جی. کوگلحسین شیرزادیسفیدسار

 کتاب‌شناسی فیلم‌نامه خارجی در زبان فارسی 
برخی از فیلمنامه‌های برجسته غیرفارسی به زبان فارسی ترجمه شده. چند نمونه از این قرار است:
تاریخعنواننویسندهمترجمناشر۱۳۹۶افشاگریتام مک‌کارتی، جاش سینگرآرمیتا شهنازیسفیدسار۱۳۹۶هزارتوی پنگیر مو دل توروساسان م. ک عاصیسفیدسار۱۳۹۵پرندگاناوان هانترشیما الهیسفیدسار۱۳۹۵همشهری کیناورسون ولز، هرمان جی، منکی ویجموحد تاری مرادیسفیدسار۱۳۹۳میلیونر زاغه‌نشینسیمون بوفویسونیاز سلطانیسفیدسار۱۳۹۴جاذبهآلفونسو کوئرون، خوناس کوئرون، رودریگو گارسیاحمید دشتیسفیدسار۱۳۹۴پسرانگیریچارد لینکلیترآرین مظفریسفیدسار۱۳۹۴هتل بزرگ بوداپستوس اندرسون، هوگوگینسنیلوفر شاندیزسفیدسار۱۳۹۳سخنرانی پادشاهدیوید سیدلرآرمیتا شهنازیسفیدسار۱۳۹۴پاندای کونگ‌فوکارجاناتان ایبل، گلن برگرساسان م.ک. عاصیسفیدسار۱۳۹۴بازیگرمیشل آزاناویسوسموحد تاری مرادیسفیدسار۱۳۹۴آگوست؛ اوسیج کانتیتریسی لتزنیلوفر شاندیزسفیدسار۱۳۹۴کازابلانکاژولیوس جی. اپساین، فیلیپ جی. اپساین، هاوارد کاچسون‌یاز سلطانیسفیدسار۱۳۹۴آغازکریستوفر نولانسون‌یاز سلطانی، علی زوارسفیدسار۱۳۷۱زمین می‌لرزدلوکینو ویسکونتیمسعود اوحدیخجسته۱۳۷۹کازابلانکاhttp://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=596730&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_authorهوارد کاچ، جولیوس اپستاین، فیلیپ اپستاینمسعود اوحدیالست فردا۱۳۸۰محله چینی‌هارابرت تاونمسعود اوحدیالست فردا۱۳۷۴هفت ساموراییآکورا کروسوامسعود اوحدیسروش

 کتاب‌شناسی فیلم‌نامه ایرانی 
برخی از فیلمنامه‌های ایرانی ماندگار شده و ارزش ادبی یافته. چند نمونه از این قرار است:
تاریخعنواننویسنده۱۳۴۹عیار تنهابهرام بیضایی۱۳۶۰اتوبوسمحمود دولت‌آبادی۱۳۹۴ابد و یک روزسعید روستایی

 جستارهای وابسته 
 فهرست فیلم‌نامه‌نویسان اهل ایران
 فهرست فیلم‌نامه‌نویسان سینما و تلویزیون ایران

 پیوند به بیرون 
 تالار فیلم‌نامه‌نویسان
 ۱۰۱ فیلم‌نامه برتر تاریخ سینما
 فیلم‌نامه‌های به زبان فرانسوی lecteursanonymes.org

 پانویس 

 منابع 



 پیوند به بیرون 
 چند نمونه از فیلم‌نامه فرانسوی scenario-film.fr
 چند نمونه از فیلم‌نامه فرانسوی lecteursanonymes.or


رده:ادبیات داستانی
رده:اصطلاح‌شناسی تلویزیون
رده:اصطلاح‌شناسی فیلم و ویدیو
رده:تولید فیلم
رده:سینما
رده:فیلم‌سازی
رده:فیلم‌نامه‌ها
رده:گونه‌های ادبیات داستانی
رده:ویکی‌سازی رباتیک