لورل و هاردی

لورل و هاردی () یک زوج کمدی در اوایل دوران سینمای کلاسیک هالیوود در سینمای آمریکا بودند که از استن لورل انگلیسی (۱۸۹۰–۱۹۶۵) و اولیور هاردی آمریکایی (۱۸۹۲–۱۹۵۷) تشکیل شده بود. آنها کار خود را در دوران سینمای صامت آغاز کردند و سپس با موفقیت در «سینمای ناطق» ادامه دادند. این دو به خاطر کمدی بزن‌بکوب بی‌نظیر خود از اواخر دهه ۱۹۲۰ تا اواسط دهه ۱۹۵۰، شهرت بین‌المللی داشتند و لورل در نقش رفیقِ دست‌وپا چلفتی و زودباورِ هاردیِ زورگو و پرطمطراق ظاهر می‌شد."Laurel and Hardy." Britannica Online Encyclopedia. Retrieved: June 12, 2011.Rawlngs, Nate. "Top 10 across-the-pond duos."  Time Magazine July 20, 2010. Retrieved: June 18, 2012. آهنگ اصلی و مشهور فیلم‌های آنها که با نام‌های «آواز فاخته»، «کو-کو» یا «رقص فاخته‌ها» (اثر آهنگساز هالیوود ماروین هتلی) شناخته می‌شود، در تیتراژ آغازین فیلم‌هایشان شنیده می‌شد و همچون کلاه بولر لبه‌دارشان به نمادی آشنا تبدیل شد.

لورل و هاردی قبل از شروع کارشان به‌عنوان یک تیم هنری، در شغل و حرفه سینمایی خود به‌خوبی جا افتاده بودند و اعتباری برای خود کسب کرده بودند. لورل در بیش از ۵۰ فیلم بازی کرده بود، و به عنوان نویسنده و کارگردان هم فعالیت داشت و هاردی در بیش از ۲۵۰ فیلم نقش‌آفرینی نموده بود. هر دوی آنها در فیلم سگ خوشبخت (۱۹۲۱) بازی کرده بودند، اما در آن زمان هنوز با هم همکاری نداشتند. آنها نخستین بار در سال ۱۹۲۶ و پس از امضای قراردادهای جداگانه‌ای با استودیوی فیلم هال روچ در یک فیلم کوتاه در کنار هم ظاهر شدند.Smith 1984, p. 24. سپس در سال ۱۹۲۷ و با بازی در فیلم کوتاه صامت شلوار پوشاندن به فیلیپ رسماً به یک تیم کمدی مبدل شدند. لورل و هاردی تا سال ۱۹۴۰ با روچ قرارداد داشتند و سپس از سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵ در هشت فیلم کمدی درجه ب برای فاکس قرن بیستم و مترو-گلدوین-مایر بازی کردند.McGarry 1992, p. 67. پس از پایان دادن به تعهدات سینمایی خود در اواخر سال ۱۹۴۴، آنها تمرکز خود را بر اجرای نمایش‌های زنده تئاتری بر روی صحنه گذاشتند و تور هنری نمایش‌های سنتی بریتانیایی را در انگلستان، ایرلند، ولز و اسکاتلند آغاز کردند. این زوج هنری در سال ۱۹۵۰ در آخرین فیلم خود به نام آتول کا بازی کردند که محصول مشترک فرانسه و ایتالیا بود.

لورل و هاردی در ۱۰۷ فیلم از جمله ۳۲ فیلم کوتاه صامت، ۴۰ فیلم کوتاه صدادار و ۲۳ فیلم بلند نقش‌آفرینی کردند. آنها همچنین در ۱۲ فیلم بازیگر مهمان بودند یا حضوری افتخاری داشتند، از جمله در فیلم تبلیغاتی کهکشان ستارگان در سال ۱۹۳۶ میلادی.Seguin, Chris. "Forgotten Laurel & Hardy film emerges on French DVD."  The Laurel & Hardy Magazine. December 3, 2013. تنها حضور تلویزیونی آنها در آمریکا، در ۱ دسامبر ۱۹۵۴ و هنگامی بود که رالف ادواردز آن دو را غافلگیر نموده و با خود به محل ضبط برنامهٔ زنده این زندگی شماست در شبکه ان‌بی‌سی برد و زندگی حرفه‌ای و شخصی آنان را در این برنامه مرور کرد. از دهه ۱۹۳۰، آثار آنها بارها در سالن‌های تئاتر، سینما، تلویزیون، ویدئوهای خانگی ۸ و ۱۶ میلی‌متری، مجموعه‌های فیلم بلند منتشر شده‌است. در سال ۲۰۰۵، یک نظرسنجی از کمدین‌های حرفه‌ای در بریتانیا، این زوج هنری را در رتبه هفتم برترین کمدین‌های تمام دوران قرار داد."Cook voted 'comedians' comedian'."  BBC News, January 2, 2005. Retrieved: December 3, 2013. یک سازمان رسمی بین‌المللی به نام پسران صحرا به زندگی و آثار لورل و هاردی می‌پردازد. این سازمان، نام خود را از یک انجمن برادری خیالی در فیلم کمدی پسران صحرا (۱۹۲۹) می‌گیرد.

 آغاز کار پیش از تشکیل تیم هنری 
 استن لورل 

استن لورل (۱۶ ژوئن ۱۸۹۰ – ۲۳ فوریه ۱۹۶۵) با نام اصلی آرتور استنلی جفرسون در اولرستون، در لانکاشر واقع در انگلستان، در خانواده ای تئاتری به دنیا آمد.Louvish 2002, p. 11. پدرش، آرتور جوزف جفرسون، یک کارآفرین تئاتر و صاحب سالن نمایش در شمال انگلستان و اسکاتلند بود که همراه با همسرش، یکی از چهره‌های معتبر این هنر بودند.Louvish 2002, p. 14. در سال ۱۹۰۵، خانواده جفرسون به گلاسکو نقل مکان کردند تا به نقطه اتکای اصلی حرفه خود یعنی «سالن نمایش متروپل» نزدیک شوند، و لورل یک ماه مانده به جشن تولد ۱۶ سالگی‌اش، در اولین نمایش خود در سالن تئاتری در گلاسکو به نام بریتانیا پانوپتیکون بازی کرد.Louvish 2002, p. 22.Mitchell 2010, p. 200. پدرش آرتور جفرسون، اولین شغل بازیگری لورل را در «گروه تئاتر نوجوانان لوی و کاردول»، که در زمینه اجرا پانتومیم‌های کریسمس تخصص داشتند، تضمین کرد.Louvish 2002, p. 25. در سال ۱۹۰۹، لورل توسط کمدین برجسته بریتانیا، فرد کارنو، به عنوان بازیگر مکمل و بازیگر ذخیره چارلی چاپلین استخدام شد.Mitchell 2010, p. 159.Louvish 2001, p. 18. لورل در مورد کارنو گفت: «هیچ‌کس مثل او نبود. او همتایی نداشت. نام او مساوی با فروش خوب در گیشه بود.»McCabe 1987, p. 26.

در سال ۱۹۱۲، لورل به همراه گروه فرد کارنو، انگلستان را به مقصد ایالات متحده آمریکا ترک کرد. لورل انتظار داشت که این تور، وقفه‌ای دلپذیر پیش از بازگشتش به لندن باشد. با این حال، او تصمیم گرفت در ایالات متحده بماند.McCabe 1987, pp. 42–43. در سال ۱۹۱۷، لورل با می دالبرگ به عنوان یک زوج بازیگری در تئاتر و سینما همراه شد. آنها تحت ازدواج کامن لا با هم زندگی می‌کردند.Mitchell 2010, p. 169. در همان سال، لورل دراولین فیلم خود تحت عنوان کله‌پوک‌ها در ماه مه با دالبرگ همبازی شد.Mitchell 2010, p. 158. در حین این همکاری، لورل کم‌کم از نام هنری استن لورل استفاده کرد و نام خود را به‌طور قانونی در سال ۱۹۳۱ بدان تغییر داد.Louvish 2002, p. 113. دالبرگ می‌خواست در همه فیلم‌های لورل نقشی داشته بود و طبیعت پر تب‌وتاب و متلاطمش، کار کردن با او را دشوار کرده بود. مشاجرات این دو در اتاق رختکن معروف بود. گفته شد که جو راک تهیه‌کننده سینما به دالبرگ پول داد تا لورل را ترک کند و به زادگاهش استرالیا بازگردد.Louvish 2002, p. 170. در سال ۱۹۲۵ لورل به عنوان کارگردان و نویسنده به استودیوی فیلم هال روچ پیوست. از مه ۱۹۲۵ تا سپتامبر ۱۹۲۶، نام او در حداقل ۲۲ فیلم به عنوان نویسنده یا کارگردان دیده می‌شود.Louvish 2002, p. 182. لورل قبل از همکاری با هاردی در بیش از ۵۰ فیلم برای تهیه‌کنندگان مختلف ظاهر شد.McCabe 1987, p. 249. پیش از آن، موفقیت‌های او در حد متوسطی باقی ماند. برای تهیه‌کنندگان، نویسندگان و کارگردانان سخت بود که برای شخصیت او نقشی در نظر بگیرند، زیرا مخاطبان آمریکایی او را یا به‌عنوان یک «دزد خل‌وچل» یا مقلد چارلی چاپلین می‌شناختند.Louvish 2002, p. 117.

 اولیور هاردی 

اولیور هاردی (۱۸ ژانویه ۱۸۹۲–۷ اوت ۱۹۵۷) با نام اصلی نورول هاردی در هارلم، جورجیا به دنیا آمد.Louvish 2001, p. 37. در اواخر نوجوانی، هاردی یک خواننده محبوب تئاتر بود و یک سالن سینما به نام «پالاس» را در میلجویل، جورجیا اداره می‌کرد؛ سینمایی که تا حدی، توسط مادرش تأمین مالی می‌شد.Bergen 1992, p. 26. او برای نام هنری خود، از نام کوچک پدرش استفاده کرد و خود را «اولیور نورول هاردی» خواند، در حالی که نام مستعار او در دنیای واقعی «اُلی» (Ollie) و «بیب» (Babe) بود.Cullen et al. 2007, p. 661. نام مستعار «بیب» از یک آرایشگر ایتالیایی در نزدیکی استودیو لوبین در جکسون‌ویل، فلوریدا وام گرفته شده بود، که صورت هاردی را با پودر تالک می‌مالید و می‌گفت «خوب شد، بیبی!» بازیگران و همکاران هاردی در شرکت لوبین، این تکیه‌کلام آرایشگر را تقلید کردند و هاردی در فیلم‌های اولیه‌اش به عنوان «بیب هاردی» (Babe Hardy) معروف شد.McIver 1998, p. 36.McCabe 1989, p. 19.

دیدن فیلم‌های کمدی، به هاردی انگیزه داد تا خودش کار کمدی را شروع کند و در سال ۱۹۱۳ با استودیو لوبین در جکسون‌ویل، فلوریدا به عنوان کارگر خدمات آغاز به کار کرد. کارش در ابتدا، کمک به آوردن و بردن چراغ‌ها، وسایل صحنه و کاری خرد دیگر بود، و به‌تدریج به‌عنوان منشی فیلمنامه هنر سینما را آموخت. در همین زمان بود که هاردی با همسر اولش، مادلین سالوشن، ازدواج کرد.Everson 2000, p. 22. در سال ۱۹۱۴، نام او در اولین فیلمش به نام «بابای زرنگ» به صورت «بیب هاردی» ثبت شده‌است. بین سال‌های ۱۹۱۴ و ۱۹۱۶، هاردی ۱۷۷ فیلم کوتاه به نام هنری «بیب» با ویم کامدی کامپنی ساخت که همگی تا پایان سال ۱۹۱۷ اکران شدند.McCabe 1989, p. 30. هاردی ثابت کرد که همه‌فن‌حریف است و از ایفای قهرمانان، تبهکاران و حتی شخصیت‌های زن بر می‌آید، و کارگردانان و تهیه‌کنندگان همواره برای ایفای نقش‌های مکمل، شخصیت منفی در کمدی‌ها یا نقش‌های فرعی ثانوی دنبالش بودند. او به مدت ۱۰ سال در نقش‌هایی به یاد ماندنی با بیلی وست مقلد چارلی چاپلین و کمدین برجسته و مشهور آن روزگار همکاری کرد و در فیلم‌های کمدی‌های جیمی اوبری، لری سمون و چارلی چیس هم بازی کرد.Louvish 2001, pp. 107–108. در مجموع، هاردی در بیش از ۲۵۰ فیلم کوتاه صامت نقش‌آفرینی نمود، که تقریباً ۱۵۰ مورد آن‌ها فیلم گمشده محسوب می‌شود. او در طول جنگ جهانی اول به دلیل جثه بزرگش از خدمت سربازی معاف شد. در سال ۱۹۱۷، پس از فروپاشی صنعت فیلم فلوریدا، هاردی و همسرش مادلین به کالیفرنیا نقل مکان کردند تا به دنبال فرصت‌های جدید باشند.McCabe 1989, p. 32.Nizer, Alvin. "The comedian's comedian."  Liberty Magazine, Summer 1975. Retrieved: December 3, 2013.

 تاریخچه فعالیت تیمی به صورت لورل و هاردی 
 هال روچ 
هال روچ چگونگی تبدیل لورل و هاردی به یک تیم کمدی را چنین شرح داد: هاردی برای استودیوی روچ (و دیگران) کار می‌کرد که هال روچ لورل را در وودویل می‌بیند و وی را دعوت به همکاری می‌کند. لورل چشمان آبی بسیار روشنی داشت و روچ متوجه شد که به دلیل فناوری محدود سینما در آن روزگار، چشمان لورل به درستی فیلم‌برداری نخواهد شد – رنگ آبی به صورت سفید در فیلم‌ها ثبت می‌شود. این مشکل در اولین فیلم صامت مشترک آنها، سگ خوشبخت مشهود است، فیلمی که سعی شد با گریم سنگین روی چشمان لورل، مشکل را جبران کنند. برای حدود یک سال روچ، لورل را به عنوان نویسنده در استودیوی خود به کار گماشت. سپس فیلم پان‌کروماتیک ساخته شد. آنان دوباره از لورل تصویربرداری کردند و متوجه شدند که مشکل برطرف شده‌است. لورل و هاردی سپس در یک فیلم کنار هم قرار گرفتند و معلوم شد که به خوبی یکدیگر را تکمیل می‌کنند. تیم‌های کمدی معمولاً از یک آدم جدی و یک آدم بامزه تشکیل می‌شدند، اما این دو، هر دو کمدین بودند. با این حال، هر کدام می‌دانستند که چگونه در مواقعی که فیلمنامه ایجاب می‌کرد، نقش آدم جدی را بازی کنند. روچ می‌گوید: «همیشه می‌توانستید یک کلوزآپ از صورت هرکدام‌شان بگیرید و واکنش آنها در آن لحظه، برای ایجاد خنده ای دیگر مناسب بود.»  Redfern Nick. Research into Film. April 22, quoting from The Silent Picture, issue 6, Spring 1970, p. 4

 سبک کمدی و شخصیت‌پردازی 
شوخ‌طبعی و طنز لورل و هاردی بسیار بصری بود و از کمدی اسلپ‌استیک برای تأکید استفاده می‌شد. شخصیت آنها در فیلم اغلب مشاجرات فیزیکی کاملاً پیچیده‌ای داشتند که با خشونتی طنزآمیز همراه بود. بی عرضگی و بدبیاری آنها مانع از پیشرفت و ترقی‌شان -حتی در ساده‌ترین کارها - می‌شد. بسیاری از کمدی‌های آنها، «چلاندن» یک شوخی است؛ جایی که یک ایده یا موقعیت ساده طنز، مبنایی را برای شوخی‌ها و خوشمزگی‌های متعدد و مداوم می‌شد، بدون آنکه از یک روایت تعریف شده پیروی شود.

استن لورل قد و وزن متوسطی داشت، اما در کنار اولیور هاردی، که در عنفوان جوانی ۱۸۵ سانتی‌متر قدMitchell 2010 و ۱۲۷ کیلوگرم وزن داشت نسبتاً کوچک و نحیف به نظر می‌رسید. برای تقویت این تضاد طبیعی، از تغییر جزئیات مو و لباس آنها هم استفاده شد. لورل بغل و پشت موهای خود را کوتاه نگه می‌داشت اما موهای بالای سرش (فرق سر) را بلند می‌کرد تا یک جلوه «موهای آدمِ وحشت‌زده» ایجاد کند. به‌طور معمول، در مواقع شوک یا ترس، او چهره‌اش را در هم می‌کشید تا مثلاً نشان دهد که در شرفِ گریه است و به‌طور همزمان با دست‌هایش موهای سرش را بالا می‌کشید. در مقابل، موهای نازک هاردی با فرهای کوچک روی پیشانی اش ریخته بود و سبیل مسواکی داشت. لورل برای شبیه‌سازی گام‌های فردی که کف پایش صاف است، پاشنه‌های کفش خود را برداشته بود. هر دو کلاه بولر لبه‌دار به سر می‌گذاشتند که کلاه لورل، باریک‌تر از هاردی بود و لبه‌های آن صاف‌تر بود.St. Mark, Tyler. "Laurel & Hardy: The Hat Facts (Part 1)."  laurel-and-hardy.com, 2010. Retrieved: December 8, 2013. لباس‌های معمولی شخصیت‌ها، نیازمند پیراهن‌های یقه کراواتی بود و هاردی کراواتی می‌پوشید که وقتی خجالتی و معذب بود، آن را می‌چرخاند. لورل پاپیون می‌زد. کت تکی هاردی کمی کوچک بود و با یک دکمه، به زور بسته می‌شد تا چاقی او بیشتر نمایان شود، در حالی که کتِ چهار دکمهٔ لورل گشاد و بزرگتر از سایز خودش بود.

یک روال رایج، دعواها و کشمکش‌های «این به آن در» با یک رقیب یا فرد مدعی بود. ممکن بود این فرد همسرانشان باشد – که نقش‌شان توسط می بوش، آنیتا گاروین، یا دافنی پولارد ایفا می‌شد – یا یک همسایه باشد که بیشتر چارلی هال یا جیمز فینلِـیسون بودند. لورل و هاردی به‌طور تصادفی به اموال شخصی آسیب می‌رساندند و شخصِ متضرر، با خراب کردن چیزی که متعلق به لورل یا هاردی است، تلافی می‌کرد.Bann, Richard W.. "The Legacy of Mr. Laurel & Mr. Hardy."  laurel-and-hardy.com. Retrieved: December 8, 2013. پس از وارسی خسارت‌های وارده با خونسردی تمام، یکی از طرفین «آزاردیده» چیز دیگری برای تخریب پیدا می‌کرد و درگیری تا جایی بالا گرفت که هر دو طرف، به‌طور همزمان وسایل طرف مقابل را درب و داغان می‌کردند. نمونهٔ اولیه این روال در فیلم کوتاه کلاسیک کسب‌وکار حسابی (۱۹۲۹) رخ می‌دهد، که در سال ۱۹۹۲ به فهرست ملی ثبت فیلم اضافه شد. فیلم کوتاه دیگری که حول چنین درگیری و مشاجره‌ای می‌گردد، این به آن در (۱۹۳۵) است.

یکی از بهترین روال‌های رایج گفت‌وگویی آنها، روال «یه بار دیگه بهم بگو» بود. لورل یک ایده واقعاً هوشمندانه را به هاردی ارائه می‌داد و هاردی پاسخ می‌داد: «یه بار دیگه بهم بگو». لورل سپس سعی می‌کرد این ایده را دوباره بازگو کند، اما به دلیل گیجی و فراموشکاری، حرف‌های نامفهوم و نامربوطی می‌زد. هاردی، که پیش‌تر ایده اصلی لورل را - آنهم با توضیح و بیانی روشن – نفهمیده بود، اینبار نسخه درهم ریخته و چپ‌اندرقیچی آن را به خوبی درک می‌کرد. در حالی که بخش اعظم کمدی‌های آنها بصری بود، اما هر از چند گاهی، گفتگوهای طنز جالبی میان آنها در فیلم‌های ناطق شان صورت می‌گرفت به عنوان مثال:

در برخی موارد، کمدی آنها به سبک سورئال شانه می‌زد، سبکی که لورل آن را «جادوی سفید» می‌نامید.McCabe 1975, p. 18. به‌عنوان مثال در فیلم به‌سوی غرب محصول ۱۹۳۷، لورل مشت خود را گره کرده و تنباکو را طوری در آن می‌ریزد که گویی پیپ است. سپس انگشت شست خود را به سمت بالا تکان می‌دهد، گویی دارد یک فندک را روشن می‌کند. انگشت شست او مشتعل می‌شود و او در واقع «پیپ» خود را روشن می‌کند. هاردی که از دیدن این صحنه شگفت‌زده شد، تلاش ناموفقی برای تکرار آن در طول فیلم می‌کند. پس از چند تلاش، سرانجام موفق شد، اما از انگشت شست آتش‌گرفته خود وحشت می‌کند. لورل این شوخی را در فیلم کله‌پوک‌ها در سال ۱۹۳۸ نیز تکرار کرد که در فیلم سبب بهت و حیرت هاردی می‌شود. این بار، این شوخی این گونه پایان می‌یابد که کبریتی که لورل از آن استفاده کرده، خودبه‌خود دوباره روشن می‌شود و هاردی آن را داخل شومینه می‌اندازد که با صدای بلندی منفجر می‌شود.

در فیلم‌ها، به‌جای نشان دادن صحنه‌های دردآور گرفتاری‌های هاردی، مثل افتادن از پله‌ها یا کتک خوردن توسط اراذل و اوباش، بیشتر از جلوه‌های صوتی ضرب و شتم استفاده می‌شد تا مخاطب بتواند این آشفتگی‌ها را تجسم کند. فیلم ملوانان، مراقب باشید! (۱۹۲۷) برای هاردی فیلم مهمی بود زیرا دو نماد خاص و ماندگار نقش‌هایش در این فیلم تکوین یافت. اولین مورد «وررفتن با کراوات و چرخاندن آن» برای نشان دادن خجالت‌زدگی‌اش بود. هاردی در حین بازیگری یک سطل آب به صورتش پاشیده شده بود. او گفت: «می‌دانستم قرار است آب روی صورتم بپاشند، اما در آن لحظه خاص انتظارش را نداشتم. از نظر ذهنی من را گیج کرد و تمرکزم را از دست دادم و دیگر نمی‌دانستم حرکت بعدی‌ام چیست؛ بنابراین کراوات را به شکلی عجیب و غریب تکان دادم؛ برای نشان دادن دست‌پاچگی و خجالت، در عین حالی که سعی می‌کردم دوستانه به نظر برسم.»McCabe 1987, p. 123. دومین نماد ماندگار او «نگاه به دوربین» بود، جایی که او دیوار چهارم را می‌شکند و با درماندگی، مستقیماً به تماشاگران خیره می‌شود. هاردی گفت: «من باید آزرده خاطر و دلخور به نظر می‌رسیدم، بنابراین مستقیماً به دوربین خیره شدم و آن حس بیزاری و آزردگی‌ام را رو به دوربین نشان دادم.»McCabe 1987, p. 124. در زندگی واقعی، شخصیت لورل و هاردی کاملاً برعکس آن چیزی است که بر پرده سینما و در فیلم‌هایشان دیده می‌شود: لورل «مرد ایده‌پرداز» و سخت‌کوش تیم و هاردی مردی خونسرد و آسان‌گیر بود.Gehring 1990, p. 5.

 تکیه‌کلام‌ها 
معروف‌ترین تکیه‌کلام لورل و هاردی این بود: «بفرما، اینم یک دردسرِ خوبِ دیگه که برام درست کردی!» این عبارت قبلاً توسط دابلیو. اس. گیلبرت در میکادو (۱۸۸۵) و «دوک بزرگ» (۱۸۹۶) استفاده شده بود. این تکیه‌کلام نخستین بار در سال ۱۹۳۰ توسط هاردی در فیلم پرونده قتل لورل-هاردی مورد استفاده قرار گرفت. در فرهنگ عامه، این عبارت غالباً به اشتباه به صورت «خب، اینم یک افتضاحِ حسابیِ دیگه که منو گرفتارش کردی!» نقل می‌شود که هرگز توسط هاردی به کار گرفته نشد – این سوء تفاهمی است که از عنوان فیلم دیگر آنها یک افتضاح حسابی نشات می‌گیرد.Andrews 1997, p. 389. وقتی هاردی این عبارت را در فیلم می‌گفت، واکنش همیشگی و نمادین لورل این بود که بغض می‌کرد، موهایش را با دست بالا می‌کشید و می‌گفت: «خب، نمی‌تونستم جلوشو بگیرم…»، سپس هق‌هق می‌کرد و حرف‌های دری‌وری و نامفهومی می‌زد.

گاهی تغییراتی در نحوهٔ بیان این عبارت داده می‌شد. به عنوان مثال، در فیلم پیامدهای کارهای گذشته، اُلی با بی‌حوصلگی به استن می‌گوید: «بفرما…» و استن ادامه می‌دهد: «اینم یه یک دردسرِ خوبِ دیگه که برات درست کردم.» در فیلم‌های غلیظ‌تر از آب و ترمیم‌کنندگان زناشویی از عبارت «بفرما، اینم یک سطل خوب دیگهٔ ماهی که منو توش ترشی کردی!» استفاده شده‌است. در نخاله‌ها در دریا، این عبارت تبدیل به «بفرما، اینم یک سطلِ کف‌صابونِ خوب دیگه که منو انداختی توش!» شده اشت. از این عبارت در شکل اصلی و درست خود، در آخرین دیالوگ واپسین فیلم این دو آتول کا استفاده شد.

در لحظات پریشانی یا ناامیدی خاصی، هاردی اغلب فریاد می‌زد: «چرا کاری برای کمک به من انجام نمی‌دی؟»، در حالی که لورل با درماندگی کنارش ایستاده بود.

"دوووه!" عبارت جالب دیگری بود که توسط هاردی و بازیگر سبیلوی اسکاتلندی جیمز فینلِـیسون که در ۳۳ فیلم لورل و هاردی نقش آفرینی نمود، استفاده شد.Chilton, Martin."Laurel and Hardy: It's still comedy genius."  The Telegraph, December 5, 2013. Retrieved: December 8, 2013. هاردی این عبارت را در اولین فیلم ناطقشان به نام ما عادت نداریم (۱۹۲۹) استفاده کرد، زمانی که همسرش در فیلم، یک صفحه گرامافون را در سرش خرد می‌کند.Gehring 1990, p. 42. عبارتی که بیانگر تعجب، ناشکیبایی یا ناباوری است. این تکیه کلام الهام بخش تکیه کلام «دوه» شخصیت هومر سیمپسون (با صداپیشگی دن کستلانتا) در انیمیشن دنباله دار سیمپسون‌ها بود."What's the story with... Homer's D'oh!".  The Herald, Glasgow, July 21, 2007, p. 15. Retrieved: July 25, 2010.

 فیلم‌ها 
نخستین باری که لورل و هاردی با هم در یک فیلم ظاهر شدند سگ خوشبخت بود، ولی با هم همبازی نبودند و نقش‌های جداگانه‌ای داشتند. جزئیات تولیدِ این فیلم نامشخص است، اما مورخ فیلم «بو برگولوند» تاریخ ساخت آن را بین سپتامبر ۱۹۲۰ و ژانویه ۱۹۲۱ می‌داند.Mitchell 2010, p. 181. طبق مصاحبه‌هایی که این زوج هنری در دهه ۱۹۳۰ انجام دادند، آشنایی آنها در آن مقطع اتفاقی بود و هر دو، نخستین فیلم مشترک خود را به‌کلی فراموش کرده بودند.Barr 1967, p. 9. در این فیلم، شخصیت لورل با یک سگ ولگرد دوست می‌شود که او را از یک انفجار دینامیت نجات می‌دهد. شخصیت هاردی یک جیب‌بر است که تلاش می‌کند از لورل دزدی کند.Mitchell 2010, p. 180. آنها بعداً قراردادهای جداگانه‌ای با استودیو هال روچ امضا کردند و سپس در فیلم ۴۵ دقیقه از هالیوود در سال ۱۹۲۶ ظاهر شدند.Gehring 1990, p. 273.

هال روچ را اثرگذارترین فرد در شکل‌گیری زوج هنری لورل و هاردی و تکوین حرفه سینمایی آنان می‌دانند. او آنها را گرد هم آورد و این دو بیش از ۲۰ سال برای روچ کار کردند.McCabe 1987, p. 98. چارلی راجرز که سال‌ها همکاری نزدیکی با این سه نفر داشت گفت: «اگر لورل، هاردی و روچ در مکان و زمان مناسب سر راه هم قرار نمی‌گرفتند، امروزه زوج هنری لورل و هاردی را هم نداشتیم.»McCabe 1987, p. 100. اولین فیلم «رسمی» مشترک آنها شلوار پوشاندن به فیلیپ نام داشتGehring 1990, p. 62. که در ۳ دسامبر ۱۹۲۷ منتشر شد.Gehring 1990, p. 263 در این فیلم لورل در نقش فیلیپ، یک اسکاتلندی جوان بازی می‌کرد که با دامن اسکاتلندی پر زرق و برقی به ایالات متحده آمریکا می‌آید و بابت این دامن اسکاتلندی‌اش دچار مشکلات ناگواری می‌شود. عمویش با بازی هاردی سعی می‌کند او را وادار به پوشیدن شلوار کند.Mitchell 2010, p. 229. همچنین در سال ۱۹۲۷، این زوج در نبرد قرن بازی کردند که یک فیلم کوتاه کلاسیک شامل پرتاب بیش از ۳۰۰۰ کیک خامه ای در یک دعوای خیابانی است. ابتدا گمان می‌رفت که این فیلم، یک فیلم گمشده باشد، اما در سال ۲۰۱۵ یک نسخه از آن کشف شد.


لورل در گفتگویی با جان مک‌کیب، زندگی‌نامه‌نویس این زوج هنری گفت: «در میان تمام سوالاتی که از ما پرسیده می‌شود، بیشترین سؤال این است که چگونه با هم آشنا شدیم؟ من همواره توضیح می‌دهم که این یک برخورد معمولی و طبیعی بود.»McCabe 1987, p. 117. لورل و هاردی کاملاً تصادفی با هم آشنا شدند و بدون راهنمایی و هدایت رشد و پیشرفت کردند.McCabe 1987, p. 118. در سال ۱۹۲۶، هر دو عضوی از یک گروه از بازیگران به نام «روچ کامدی آل استار» بودند که در تعداد زیادی فیلم برای استودیوهای هال روچ بازی می‌کردند. نقش‌های لورل و هاردی به تدریج پررنگ‌تر و با اهمیت‌تر شدند، در حالی که نقش‌های ستاره‌های همکارشان خردتر و کمتر می‌شد، چرا که دیگر لورل و هاردی بازیگران بزرگی به‌شمار می‌رفتند.McCabe 1987, p. 120. تشکیل تیم هنری آنها به پیشنهاد لئو مک‌کری انجام شد که مدیر ناظر تولید در سال‌های ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۰ بود.Mitchell 2010, p. 188. مک‌کری همچنین در کند شدن رفتار و حرکات کمدی آن‌ها در فیلم‌هایشان اثرگذار بود که از یک سرعت دیوانه‌وار در دوران صامت به یک بازی متعادل و طبیعی‌تر در سال‌های بعدی ختم شد. این فرمول به قدری خوب کار کرد که لورل و هاردی در ۳۰ سال آینده همان شیوه و شخصیت‌پردازی را پیش گرفتند.Skretvedt 1987, p. 54.

گرچه روچ نویسندگان و کارگردانانی مانند اچ.ام. واکر، لئو مک‌کری، جیمز پروت و جیمز دبلیو هورن را در فیلم‌های لورل و هاردی به کار می‌گرفت، اما لورل که پیشینه شایان ذکری در نویسندگی کمدی داشت، اغلب تمام سکانس‌ها و فیلمنامه‌ها را بازنویسی می‌کرد. او همچنین گروه بازیگران و گروه تولید را تشویق به بداهه‌پردازی می‌کرد، سپس در حین تدوین، فیلم را با دقت بازبینی و بررسی می‌کرد.Mitchell 2010, p. 28. تا سال ۱۹۲۹، لورل نویسنده اصلی این زوج کمدی بود و گفته می‌شود که جلسات نگارش فیلم‌نامه، به طرز شاد و خنده‌آوری آشفته و درهم برهم بود. استن پیوسته با سه یا چهار نویسنده فیلم نامه دیگر رقابتی از نوع «کی می تونه این کارو بهتر از همه انجام بده؟» داشت.Skretvedt 1987, p. 50. او در مصاحبه‌ای گفت: «روی هم رفته، نوشتن شوخی‌ها و صحنه‌های کمدی حسابی مشکل و چالش‌برانگیز بود، به ویژه برای یکی مثل من که در این راه، کلی زمین‌خورده‌ام. فکر می‌کنم واقعاً استحقاق پولی رو که در میارم داشته باشم».Skretvedt 1987, p. 52. لورل سرانجام چنان درگیر تولیدات فیلم‌های آن‌ها شد که بسیاری از تاریخ‌دانان و علاقمندان سینما او را کارگردانی بی‌مزد و مواجب می‌دانند. او گروه سازنده لورل و هاردی را بدون توجه به اینکه چه کسی روی صندلی کارگردانی نشسته‌است، اداره می‌کرد، اما هرگز سعی نکرد صلاحیت و اقتدار خود را نمایش داده و بر آن پافشاری کند. روچ خاطرنشان کرد: «لورل رهبری تولید مجموعه را بر عهده داشت. با هر کارگردانی، اگر لورل می‌گفت «من این ایده را دوست ندارم»، کارگردان نمی‌گفت «خب، باید شما به هر حال انجامش بدی» این [دیدگاه و نظر قاطع لورل] را همه کارگردانان قبول کرده بودند»Skretvedt 1987, pp. 59–61. از آنجایی که لورل پیشنهادهای زیادی در جریان ساخت فیلم می‌داد دیگر کار زیادی برای کارگردان معتبر باقی نمی‌ماند.Skretvedt 1987, p. 61.

در سال ۱۹۲۹ دوران صامت سینما رو به پایان بود. بسیاری از بازیگران فیلم صامت نتوانستند گذار موفقی به دوران جدید فیلم‌های صدادار و ناطق داشته باشند — برخی به این دلیل که احساس می‌کردند مهارت‌شان در انتقال داستان با زبان بدن، بی‌نیاز از صدا و گفتار است و برخی دیگر به این دلیل که صدای‌شان برای این رسانه جدید مناسب تلقی نمی‌شد.Sagert 2010, p. 40. با این حال، افزودن دیالوگ‌های گفتاری در مورد لورل و هاردی بسیار کارساز از آب درآمد. هر دو تجربه تئاتری زیادی داشتند و می‌توانستند از صدای خود برای جلوه‌های خوشایند کمدی استفاده کنند. فیلم‌های آنها همچنان دارای طنز بصری فراوانی بود.McCabe 1987, p. 153. به این ترتیب، آن‌ها گذار بی‌دردسر و آسانی به اولین فیلم صدادار خود، ما عادت نداریم (۱۹۲۹) داشتند (که نامش از عبارت رایج «ما به سخنرانی در جمع، عادت نداریم» برگرفته شده‌است).Mitchell 2010, p. 305. دیالوگ آغازین فیلم، با نقیضه لورل و هاردی از نحوه حرف زدن آهسته و معذب بازیگران اولیه فیلم‌های ناطق شروع می‌شود که بعدها مبدل به یک روال عادی در فیلم‌هایشان شد و مرتب از این شیوه استفاده می‌کردند.Louvish 2002, p. 252.

اولین فیلم بلند لورل و هاردی ما را ببخشید (۱۹۳۱) بود.Gehring 1990, p. 23. یک سال بعد، جعبه موسیقی، که داستان آن حول محور بردن یک پیانو به انتهای یک راه‌پله طولانی بود،Skretvedt 1987, p. 230. برنده جایزه اسکار برای بهترین فیلم کوتاه اکشن زنده شد.McCabe 2004, p. 73. با آنکه که جعبه موسیقی یکی از شناخته‌شده‌ترین فیلم‌های این دو نفر است، فیلم صامت کسب‌وکار حسابی آنها در سال ۱۹۲۹ تحسین‌شده‌ترین فیلم آنهاست.Mitchell 2010, p. 39. در این فیلم لورل و هاردی فروشندگان دوره‌گرد درخت کریسمس هستند که با شخصیتی که جیمز فینلیسون بازی می‌کند وارد یک نبرد کلاسیک «این به اون در» می‌شوند که در نهایت خانه و ماشین طرفین درب و داغان می‌شود.Mitchell 2010, p. 38. کسب‌وکار حسابی در سال ۱۹۹۲ به عنوان یک گنجینه ملی به فهرست ملی ثبت فیلم ایالات متحده آمریکا افزوده شد."Complete National Film Registry Listing."  Library of Congress. Retrieved: March 22, 2020. پسران صحرا (۱۹۳۳) را اغلب بهترین فیلم بلند لورل و هاردی می‌دانند.Mitchell 2010, p. 268.

تعدادی از فیلم‌های لورل و هاردی با صحبت کردن آنان به زبان‌های اسپانیایی، ایتالیایی، فرانسوی یا آلمانی دوباره فیلم‌برداری شدند.Fullerton, Pat. "Laurel & Hardy Overseas."  patfullerton.com. Retrieved: April 20, 2011. داستان فیلم مشابه نسخه‌های انگلیسی‌زبان باقی ماندند، اما بازیگران مکمل اغلب به افرادی که به زبان مورد نظر صحبت می‌کردند، تغییر کردند. نه لورل و نه هاردی نمی‌توانستند به این زبان‌ها صحبت کنند، اما جملات فیلمنامه را به زبان‌های مورد نظر و به صورت آوایی حفظ می‌کردند و طی فیلمبرداری ارائه می‌کردند و مربی صدا و بیان هم داشتند. فیلم ما را ببخشید (۱۹۳۱) به هر چهار زبان خارجی فیلمبرداری شد. کله‌پا، هیجان‌زده و مهارنشدنی و بزرگ باش! در نسخه‌های فرانسوی و اسپانیایی بازسازی شدند. شب‌زنده‌داران به دو زبان اسپانیایی و ایتالیایی و زیر صفر و پیامدهای کارهای گذشته به زبان اسپانیایی هم ساخته شدند.

بچه‌ها در شهر اسباب‌بازی هنوز هم در آمریکا پای ثابت تلویزیون در تعطیلات کریسمس است.Mitchell 2010, p. 27. هنگام مصاحبه، هال روچ با دلخوری و تلخی در مورد این فیلم و رفتار لورل صحبت کرد. لورل از طرح داستان ناراضی بود و پس از یک مشاجره، اجازه یافت که فیلم را به شیوه خود بسازد.Lawrence, Danny. The Making of Stan Laurel: Echoes of a British Boyhood. McFarland, 2011. Retrieved: December 7, 2013. این شکاف و نزاع به روابط روچ و لورل لطمه زد تا جایی که روچ گفت که پس از این فیلم، دیگر تمایلی به تولید فیلم‌های لورل و هاردی ندارد. با این وجود، ارتباط آنها برای شش سال دیگر ادامه یافت.

سرانجام لورل و هاردی به امید به دست آوردن استقلال هنری بیشتر از هال روچ جدا شدند و با استودیوهای قرن بیستم در ۱۹۴۱ و مترو گلدوین مایر در سال ۱۹۴۲ قرارداد امضا کردند.MacGillivray 2009, p. 6. با این حال، شرایط کاری آنها اکنون کاملاً متفاوت بود: آنها صرفاً به عنوان هنرپیشه استخدام شده بودند و به واحد تولید فیلم‌های درجه ب در هر دو استودیو منتقل شدند و در ابتدا اجازه نداشتند مانند همیشه، در نگارش فیلمنامه‌ها یا مراحل تولید فیلم‌ها مشارکت یا بداهه‌پردازی کنند.MacGillivray 2009, p. 9. هنگامی که فیلم‌های آنها محبوبیت پیدا کرد، استودیوها به آنها اجازه دخالت بیشتری دادندMacGillivray 2009, p. 190. و لورل و هاردی تا پایان سال ۱۹۴۴ در هشت فیلم بازی کردند. آنها با بودجه ای بین ۳۰۰٬۰۰۰ تا ۴۵۰٬۰۰۰ دلار، میلیون‌ها دلار سوددهی در گیشه برای این دو شرکت فیلم‌سازی به ارمغان آوردند. فیلم‌های فاکس آنقدر سودآور بودند که این شرکت با وجود متوقف کردن تولید فیلم‌های درجه ب، به ساخت کمدی‌های لورل و هاردی ادامه داد.MacGillivray 2009, p. 126.

این زوج کمدی پرمشغله تصمیم گرفتند سال ۱۹۴۶ را به استراحت اختصاص دهند، اما در سال ۱۹۴۷ اولین تور هنری اروپایی خود را پس از ۱۵ سال انجام دادند. قرار بود فیلمی بر اساس داستان «رابین هود» در طول این تور هنری ساخته شود که البته محقق نشد. در سال ۱۹۴۷، لورل و هاردی در بازگشایی یکی از مسیرهای راه‌آهن رامنی، هایت و دیمچرچ شرکت کردند و در آنجا به نفع مردم و شخصیت‌های عالی‌رتبه محلی، به بداهه‌پردازی‌های کمدی با یک لوکوموتیو بخار پرداختند.

در سال ۱۹۴۸ و پس از بازگشت به آمریکا، لورل به دلیل بیماری مدتی از کار حرفه‌ای کنار کشید و به مدتی قادر به فعالیت نبود. او هاردی را تشویق کرد بیکار نماند و به تنهایی به کار بازیگری ادامه دهد. دوست هاردی، جان وین، او را برای بازی در فیلم مبارز اهل کنتاکی محصول کمپانی ریپابلیک پیکچرز استخدام کرد و بینگ کرازبی نقش کوچکی در فیلم سوارکاری در اوج به کارگردانی فرانک کاپرا به او داد.

در سال‌های ۱۹۵۰–۱۹۵۱، لورل و هاردی آخرین فیلم بلند خود را با هم ساختند، آتول کا یک محصول مشترک فرانسوی-ایتالیایی به کارگردانی لیو ژوانون بود که دچار گرفتاری‌هایی چون موانع زبانی، دردسرهای تولید و مشکلات جدی جسمانی هر دو بازیگر شد. وقتی که لورل پیش‌نویس نهایی فیلمنامه را دریافت کرد، احساس کرد محتوای سیاسی سنگین آن، بر کمدی سایه افکنده‌است. لورل بدون وقفه فیلمنامه را بازنویسی کرد و برای شوخی‌های بصری آن از کمدین آمریکایی مانتی کالینز کمک گرفت و از دوست قدیمی آمریکایی خود آلفرد جی. گلدینگ نیز خواست تا صحنه‌های مربوط با بازی لورل و هاردی را کارگردانی کند. در طول فیلمبرداری، هاردی دچار کاهش وزن سریع و شدیدی شد و ضربان قلب نامنظم پیدا کرد و لورل هم دچار عوارض دردناک پروستات گردید.McGarry 1992, p. 73. منتقدان از خط داستانی، دوبله انگلیسی و ظاهر بیمارگونه لورل ناخرسند بودند. این فیلم در اولین اکرانش موفقیت تجاری نداشت و به کار سینمایی لورل و هاردی پایان داد. آتول کا در نهایت با انتشار مجدد در کشورهای دیگر به سوددهی رسید. در سال ۱۹۵۴، یک توزیع کننده آمریکایی ۱۸ دقیقه از این فیلم را حذف کرد و آن را با نام «یوتوپیا» (آرمان‌شهر) منتشر کرد که شناخته‌شده‌ترین نسخه فیلم است و به‌طور گسترده در سینما و ویدیوهای خانگی منتشر شده‌است.

پس از پایان یافتن آتول کا در آوریل ۱۹۵۱ لورل و هاردی به آمریکا بازگشتند و بقیه سال را به استراحت پرداختند. استن در یک فیلم خبری صامت تلویزیونی با عنوان «قرار شنا» ظاهر شد و نقش یکی از گردانندگان یک مسابقه محلی را در کالیفرنیا ایفا نمود.

بیشتر فیلم‌های لورل و هاردی به جا مانده و امروزه همچنان منتشر می‌شود. سه فیلم از ۱۰۷ فیلم آنها گمشده تلقی می‌شوند و از دهه ۱۹۳۰ به این سو، نسخه کاملی از آن در دسترس نبوده‌است.Dorman, Trevor. "A Guide to the lost films of Laurel and Hardy – Update."  The Laurel and Hardy Magazine. Retrieved: April 20, 2011. فیلم صامت دست مریزاد محصول ۱۹۲۷ به کلی ناپدید شده‌است و هیچ نسخه ای از آن موجود نیست. نیمه اول فیلم حالا یکی هم من بگم (۱۹۲۷) نیز گمشده است و نیمه دوم قرار است به صورت ویدیویی منتشر شود. در فیلم موزیکال و تکنی‌کالر آواز یاغی که در سال ۱۹۳۰ ساخته شده، لورل و هاردی در ۱۰ سکانس نقش‌آفرینی کرده‌اند که تنها یکی از آنها با صدا و موسیقی کامل موجود است.Haines 1993, p. 13.

 رادیو 
لورل و هاردی حداقل ۲ نمایش آزمایشی برای رادیو ساختند: اولی یک سریال نیم‌ساعته برای شبکه ان‌بی‌سی بر اساس نمایشنامه شاد و کمدی «گواهینامه رانندگی» و یک قسمت آزمایشی دیگر برای ان‌بی‌سی که در سال ۱۹۴۴ ساخته شد.

 سال‌های واپسین 
پس از ساخت آتول کا، لورل و هاردی چند ماه مرخصی گرفتند تا به سلامت جسمانی خود رسیدگی کنند. در بازگشت به صحنه نمایش در اروپا در سال ۱۹۵۲، آنها با اجرای طرح کوتاهی از استن لورل به نام «نقطه دردسر»، مجموعه ای از حضورهای عمومی موفق را پشت سر گذاشتند که با استقبال خوبی مواجه شد. یک سال بعد، لورل نمایشی کوتاه با عنوان «کبوتر با کبوتر، باز با باز» نوشت. در ۹ سپتامبر ۱۹۵۳، کشتی آنها به بندر کووْ در ایرلند رسید. لورل نحوه استقبال مردم را در آنجا چنین بازگو کرد:


در ۱۷ می ۱۹۵۴، لورل و هاردی آخرین اجرای زنده خود را در پلیموث، انگلستان در سالن نمایش پالاس انجام دادند. تنها حضور تلویزیونی لورل و هاردی در آمریکا در ۱ دسامبر ۱۹۵۴ در برنامه زنده این زندگی شماست شبکه ان‌بی‌سی بود که غافلگیرانه توسط رالف ادواردز انجام شد و در این برنامه به مرور زندگی آنان پرداخت و گفتگو کرد. این غافلگیری بدین صورت گرفت که تهیه‌کننده و دوست لورل و هاردی برنارد دلفانت آنها را به بهانه یک جلسه کاری به سوئیت شماره ۲۰۵ هتل نیکرباکر کشانده و مشغول گپ‌وگفت با آنان بود که تیم تولید این برنامه متشکل از فیلمبردار و صدابردار و متصدی پروژکتور و غیره که در آشپزخانهٔ سوئیت مخفی شده بودند، درهای سوئیت را باز کرده و بدون اعلام قبلی وارد اتاق شدند و سپس آنها را به استودیوی برنامه که در همان نزدیکی بود هدایت کردند. ضبط تلویزیونی این برنامه بر روی یک کینسکوپ حفظ شد و بعدها در ویدیوی خانگی منتشر شد. به دلیل استقبال بینندگان از پخش این برنامه، لورل و هاردی مذاکره مجددی با هال روچ جونیور جهت ساخت یک مجموعه برنامه‌های تلویزیونی ویژه رنگی در شبکه ان‌بی‌سی به نام «افسانه‌های لورل و هاردی» داشتند. با این حال، تولید این برنامه‌ها به دلیل مشکلات جسمانی این کمدین‌های سالخورده کنار گذاشته شد.McCabe 1975, p. 398. در سال ۱۹۵۵، مجله تی‌وی گاید چندین عکس رنگی از آنها منتشر کرد. آخرین حضور عمومی لورل و هاردی در همان سال و با حضور در یک برنامه تلویزیونی  بی‌بی‌سی دربارهٔ سازمان برادری بریتانیایی «رسته اعظم موش‌های آبی» بود که این زوج هنری طی آن از خاطراتی که با دوستان و همقطاران خود در نمایش‌های و تئاترهای سنتی بریتانیایی داشتند صحبت کردند. آخرین حضور لورل و هاردی در مقابل دوربین در در سال ۱۹۵۶ و در یک فیلم خانگی خصوصی بود که توسط یکی از دوستان خانوادگی‌شان در خانه دختر استن لورل، «لوئیس» در شهر رسیدا کالیفرنیا گرفته شد. این فیلم سه دقیقه‌ای صدا ندارد.Rascher, Matthias. "1956 Home movie: Laurel & Hardy together for the last time."  |Openculture.com, May 13, 2011. Retrieved: December 7, 2013.

در سال ۱۹۵۶، هاردی ضمن رعایت توصیه‌های پزشکش برای بهبود سلامتی خود به دنبال بیماری قلبی، بیش از ۴۵ کیلوگرم وزن کم کرد؛ اما علیرغم همهٔ مراعات کردن‌ها، چندین بار دچار سکته مغزی شد که باعث کاهش تحرک و اختلال در گفتارش گردید. هاردی با وجود برخورداری از سابقه شغلی طولانی و موفق، مجبور شد خانه‌اش را برای تأمین هزینه‌های پزشکی‌اش بفروشد. او در ۷ اوت ۱۹۵۷ بر اثر سکته مغزی مجدد درگذشت و دوست دیرینه‌اش «باب چترتون» گفت که هاردی در زمان مرگ ۶۳ کیلوگرم وزن داشت. وی را در گورستان والهالا مموریال پارک در نورث هالیوود، لس آنجلس به خاک سپردند.Smith 1984, p. 191. پس از مرگ هاردی، صحنه‌هایی از فیلم‌های آغازین لورل و هاردی بار دیگر در سینماها به نمایش درآمد که در مجموعهٔ گردآوری‌شدهٔ فیلم‌های صامت توسط رابرت یانگسون تحت عنوان عصر طلایی کمدی منتشر شد.

استن لورل در هشت سالِ پایانی عمر خود، از بازیگری امتناع کرد و پیشنهاد استنلی کریمر را برای ایفای یک نقش افتخاری کوتاه در فیلم برجسته او در سال ۱۹۶۳ یعنی دنیای دیوانه، دیوانه، دیوانه، دیوانه رد کرد.Bowen, Peter. "Stan Laurel dies."  Focus Features, February 23, 2010. Retrieved: December 7, 2013. در سال ۱۹۶۰، لورل به خاطر مشارکت‌هایش در زمینهٔ فیلم‌های کمدی جایزه اسکار ویژه‌ای دریافت کرد، اما به دلیل وضعیت جسمانی نامناسب نتوانست در مراسم شرکت کند و دنی کی این جایزه را از طرف او پذیرفت."Letters from Stan.com 1961."  The Stan Laurel
Correspondence Archive Project, 2013. Retrieved: December 7, 2013. لورل علیرغم اینکه بعد از مرگ هاردی دیگر بر روی پرده سینما ظاهر نشد، اما به چندین فیلمساز کمدی در خلق شوخی‌ها و قطعات کمدی کوتاه کمک کرد. در این مدت بیشتر ارتباط او به صورت مکاتبات کتبی بود و اصرار داشت که به تک‌تک نامه‌های هوادارانش شخصاً پاسخ دهد. در اواخر عمر، او بسیاری از کمدین‌های نسل جدید و افراد مشهور را در خانه‌اش به حضور پذیرفت که از جمله می‌توان به دیک کَـویت، جری لوئیس، پیتر سلرز، مارسل مارسو، جانی کارسون و دیک ون دایک اشاره کرد.  Dick Cavett article on meeting Stan Laurel. New York Times. Retrieved: January 29, 2019. جری لوئیس به لورل پیشنهاد داد که به عنوان مشاور کمدی با او همکاری کند اما او قبول نکرد.

دیک ون دایک یکی از هواداران قدیمی لورل بود و سبک کمدی و رقص خود را از سبک لورل وام گرفته بود. وقتی ون دایک شماره تلفن منزل لورل را در «دفترچه عمومی تلفن شهری» پیدا کرد و با او تماس گرفت، لورل او را برای دیداری در یک بعدازظهر دعوت کرد.  Dick Van Dyke finds his life reflects Stan Laurel's. Baltimore Sun. Retrieved: October 16, 2019. ون دایک در سالی که استن لورل درگذشت، مجری برنامهٔ تلویزیونی مراسم بزرگداشت او بود.

لورل تا سال ۱۹۶۵ زنده ماند و شاهد علاقه و گرایش مجدد مردم به آثارشان از طریق تلویزیون و احیای فیلم‌های کلاسیک بود. او در ۲۳ فوریه ۱۹۶۵ در سنتا مونیکا، کالیفرنیا درگذشت و در آرامگاه فارست لان مموریال پارک در لس آنجلس به خاک سپرده شد.Smith 1984, p. 187.

 بازیگران نقش‌های مکمل در فیلم‌های لورل و هاردی 
فیلم‌های لورل و هاردی شامل گروهی از بازیگران کمدی بود که برخی از آن‌ها پیوسته یا دوره‌ای در فیلم‌هایشان حضور داشتند:"Laurel and Hardy Films: The People."  laurelandhardyfilms.com, Retrieved: April 3, 2011.
 جیمز فینلِـیسون یک اسکاتلندی کچل و سبیلو که به خاطر برآشفتگی و عصبی بودن، تنگ کردن چشم‌ها و جا خوردن‌هایش معروف بود و در ۳۳ فیلم لورل و هاردی نقش‌آفرینی کرد شد و شاید مشهورترین شخصیت مقابل لورل و هاردی باشد.
 بن ترپین - ستاره لوچ کمدی مک سنت که دو نقش‌آفرینی به‌یادماندنی در فیلم‌های لورل و هاردی داشت.
 تاینی سندفورد - یک بازیگر قد بلند، تنومند و با ابهت بود که نقش شخصیت‌های مقتدر و صاحب اختیار، به ویژه پلیس‌ها را بازی می‌کرد.
 چارلی چیس - ستارهٔ فیلم‌های هال روچ و برادر کارگردان و نویسندهٔ فیلم‌های لورل و هاردی جیمز پروت بود و در ۴ فیلم آنها نقش‌آفرینی کرد.
 هری برنارد - در نقش‌های خردی چون گارسون، ساقی یا پلیس بازی می‌کرد.
 می بوش - بیشتر در نقش «خانم هاردی» پُرابهت و ترسناک ظاهر می‌شد، اما گاهی هم نقش زن‌های اغواگر شهوت‌انگیز را بازی می‌کرد.
 تلما تاد - چندین بار قبل از آغاز دوران حرفه‌ای بازیگری‌اش به عنوان یک کمدین نقش اصلی ظاهر شد.
 چارلی هال - در ۵۰ فیلم بازی کرد و بیشتر نقش رقیب ریزه‌میزه و عصبانی آنا را داشت.
 ادگار کندی - استاد «خشم تدریجی» بود که در چندین فیلم آنان در نقش پلیس، همسایه متخاصم و کینه‌ای یا یک فامیل ظاهر شد.
 دورتی کابرن - در چندین فیلم صامت آغازین لورل و هاردی بازی کرد.
 بالدوین کوک - در نقش‌های خردی چون گارسون، ساقی یا پلیس ظاهر شد.
 ریچارد کریمر - در نقش یک شرور یا حریف ترشرو و تهدیدکننده بازی می‌کرد.
 پیتر کوشینگ - پیش از آنکه مبدل به یک ستاره سینما شود، در ساده‌لوح در آکسفورد بازی کرد.
 بابی دان - در نقش یک میخانه‌چی لوچ، تلگراف‌رسان و همچنین یک دزد خوش‌مشرب در فروشگاه ظاهر شد.
 ادی دان - چندین نقش بازی کرد، به‌ویژه به عنوان راننده تاکسی پرخاشگر و دعوایی در فیلم من و رفیقم.
 آنیتا گاروین - در چندین فیلم آنان ظاهر شد و اغلب نقش «خانم لورل» را داشت.
 بیلی گیلبرت - در بسیاری از فیلم‌های آنها بازی کرد به‌ویژه در نقش خارجی گزافه‌گو و پر فیس و افاده در فیلم‌های کله‌پوک‌ها و جعبه موسیقی.
 جین هارلو - در آغاز حرفهٔ بازیگری خود، نقش کوچکی در فیلم هورا هورا و دو فیلم صامت دیگر آنان داشت.
 آرتور هاوسمن - چندین مرتبه در نقش یک مرد مست بامزه ظاهر شد.
 ایزابل کیث - تنها هنرپیشه زنی بود که هر دو نقش زن لورل و زن هاردی را به ترتیب در فیلم‌های روز عالی و بزرگ باش! ایفا نمود.
 والتر لانگ - نقش شرورهای عبوس، پُرمو و اصلاح‌نکرده و خطرناک را بازی کرد.
 سام لافکین - در چند فیلم و معمولاً در نقش پلیس یا رانندهٔ تراموا ظاهر شد.
 چارلز میدلتون - در چندین فیلم و معمولاً در نقش یک رقیب بدخلق و تندخو بازی کرد.
 جیمز سی. مورتون - در نقش میخانه‌چی یا پلیس دلخور و به‌ستوه آمده بازی کرد.
 ویوین اوکلند - در فیلم‌های صامت اولیه لورل و هاردی بازی کرد و بعدها در فیلم‌های ناطقی چون زود گمشید بیرون! و به‌سوی غرب هم نقش‌آفرینی کرد.
 بلانش پیسون - در چندین فیلم کوتاه صدادار، از جمله همسر پُرابهت و ترسناک هاردی در همدست حضور داشت.
 دافنی پولارد - در نقش همسر کوچک‌اندام اما هراس‌آور هاردی بازی کرد.
 وایولا ریچارد - در چندین فیلم صامت اولیه ظاهر شد، که معروف‌ترین نقش‌آفرینی او، بازی در نقش دختر غارنشین زیبا در فیل‌های پرنده بود.
 چارلی راجرز - بازیگر و نویسندهٔ شوخی‌ها و صحنه‌های کمدی فیلم‌ها بود و در چندین نقش هم بازی کرد.
 اِلینور وَندِرویر - در نقش بیوهٔ سالخورده و پولدار، یک بانوی باکلاس و سطحِ بالای جامعه یا یک مهمان شیک‌پوش و اعیانی در مهمانی‌های فیلم ظاهر شد.

 موسیقی 

تم مشخصه و معروف فیلم‌های این دو، که با نام‌های مختلف «آواز فاخته»، «کو-کو» یا «رقص فاخته‌ها» شناخته می‌شود، توسط مدیر و رهبر موسیقی استودیوهای روچ، ماروین هتلی، به‌عنوان صدای «اعلان رأس ساعت» برای شبکهٔ رادیویی «کی‌اف‌وی‌دی» ساخته شده بود که ایستگاه رادیویی مخصوص استودیو روچ بود.Louvish 2001, p. 267. لورل آهنگ را در این شبکهٔ رادیویی شنید و از ماروین هتلی پرسید که آیا اجازه دارند از آن به عنوان آهنگ تم لورل و هاردی استفاده کنند. تم اصلی اولیه که توسط دو کلارینت در سال ۱۹۳۰ ضبط شده بود، دوباره با یک ارکستر کامل در سال ۱۹۳۵ ضبط و بازنوازی شد.Louvish 2002, p. 268. مجموعه‌ای از آهنگ‌های فیلم‌های آن‌ها با عنوان «مسیر کاج تنها»، در سال ۱۹۷۵ منتشر شد. آهنگ اصلی این آلبوم به‌عنوان یک تک‌آهنگ در بریتانیا منتشر شد و به رتبه دوم جدول دست یافت.

 اثرگذاری و میراث فرهنگی-هنری 
تأثیر لورل و هاردی بر طیف گستره‌ای از سبک کمدی و ژانرهای دیگر قابل توجه بوده‌است. لو کاستلو از زوج هنری مشهور ابوت و کاستلو گفت: «آنها خنده‌دارترین زوج کمدی تمام دوران بودند» و افزود: «بیشتر منتقدان و صاحب‌نظران سینما در طول سال‌های متمادی با این ارزیابی موافق بوده‌اند.» نویسندگان و هنرمندان و بازیگرانی گوناگونی چون ساموئل بکت، جری لوئیس، پیتر سلرز، مارسل مارسو، استیو مارتین، جان کلیز، هارولد پینتر،Patterson, Michael in Brewer, Mary F. (2009) Harold Pinter's The Dumb Waiter, Rodolpi, p. 249 الک گینس، جی. دی. سالینجر،Harness, Kyp (2006) The Art of Laurel and Hardy: Graceful Calamity in the Films, McFarland, p. 5 رنه ماگریت، کرت وانه‌گت و چندی دیگر خود را به‌لحاظ هنری وامدار لورل و هاردی می‌دانند. لورل و هاردی با شروع از دهه ۱۹۶۰ و با پخش مستمر آثارشان (به ویژه فیلم‌های کوتاه‌شان)، تأثیر مستمری بر نسل‌های آتی کمدین‌ها گذاشته‌اند

 شکوفایی و رواج مجدد پس از مرگ و فرهنگ عامه 
از دهه ۱۹۳۰، آثار لورل و هاردی بارها و بارها بر پرده سینما، صفحهٔ تلویزیون (به ویژه تلویزیون عمومی و کابلی)، فیلم‌های خانگی ۱۶ و ۸ میلی‌متری، مجموعه‌های فیلم بلند گلچین‌شده و ویدیوهای خانگی عرضه شده‌اند. پس از مرگ استن لورل در سال ۱۹۶۵، در دوفیلم به این زوج هنری ادای احترام شده‌است: «لورل و هاردی و کمدی‌های کوتاه دههٔ ۲۰» که مجموعه‌ای از فیلم‌های صامت آنهاست که رابرت یانگسون جمع‌آوری کرد و کمدی بزن‌بکوب مسابقه بزرگ که ادای احترام کارگردان مشهور آمریکایی بلیک ادواردز به این زوج هنری بود و به «آقای لورل» و «آقای هاردی» تقدیم شد. طی سالیان دراز، نقش این دو توسط جیم مک جُرج (در نقش لورل) و چاک مک‌کان (در نقش هاردی) در برنامه‌های تلویزیونی کودکان و تبلیغات تلویزیونی محصولات گوناگون تقلید و بازآفرینی شد.McCann, Chuck. "Laurel & Hardy Tribute."  chuckmccann.net: Chuck McCann, November 30, 2007. Retrieved: March 1, 2010.

نسخه‌های رنگی آزاد و متعددی از فیلم‌های بلند و کوتاه لورل و هاردی توسط برخی از استودیوهای فیلم‌سازی بازتولید شده‌اند. اگرچه نتایج رنگی‌کردن این فیلم‌ها، مورد بحث و اختلاف نظر بوده، اما بسیاری از فیلم‌های محبوب این زوج کمدی در حال حاضر فقط در نسخه‌های رنگی‌شده موجود هستند. فرایند رنگی‌سازی معمولاً بر وضوح تصویر تأثیر می‌گذارد، در نتیجه بر حسب منبع اولیه استفاده‌شده، برخی از صحنه‌ها تغییر داده شده یا حذف گردیدند.Tooze, Gary. "Laurel & Hardy – The Collection (21-disc Box Set)."  dvdbeaver.com. Retrieved: April 20, 2011. فیلم همدست آنها، اولین فیلمی بود که رنگی شد و توسط شرکت کالوریزیشن که یکی از زیرمجموعه‌های استودیوهای هال روچ است، در سال ۱۹۸۳ منتشر شد. فرایند رنگی‌کردن برای استودیو موفقیت‌آمیز بود واین فیلم به همراه نسخه رنگی فیلم جعبه موسیقی به صورت ویدیوی در سال ۱۹۸۶ منتشر شد.


سه موزه برای لورل و هاردی وجود دارد. یکی در زادگاه لورل، اولرستون بریتانیا و دیگری در زادگاه هاردی، هارلم، جورجیا در ایالات متحده آمریکا واقع شده‌است."Laurel & Hardy Museum: Ulverston  akedistrictletsgo.co.uk, June 2004. Retrieved: March 1, 2010."Laurel and Hardy Museum of Harlem, Georgia"  www.laurelandhardymuseum.com Retrieved: December 30, 2014. سومین موزه هم در زولینگن آلمان قرار دارد."Laurel & Hardy Museum Solingen"  www.laurel-hardy-museum.com(German) Retrieved: December 30, 2014. موریس سنداک در کتاب مشهور کودکان خود در آشپزخانه شب که در سال ۱۹۷۰ برنده جایزه شد، سه چهره یکسان از اولیور هاردی را به عنوان نانواهایی که کیک‌هایی را برای صبحانه آماده می‌کنند نشان داد. این اثر به عنوان یکی از نمونه‌های «تصویرسازی تفسیری» در نظر گرفته می‌شود که در آن کمدین‌ها به دوران کودکی نویسنده بازمی‌گردند. سنداک دوران کودکی و نوجوانی خود را اینگونه توصیف کرد که در سالن‌های سینما می‌نشست و محو تماشای کمدی‌های لورل و هاردی می‌شد.Lanes 1980, p. 47.Salamon, Julie. "Sendak in All His Wild Glory." The New York Times, April 15, 2005. Retrieved: May 28, 2008.</ref> بیتلز برای جلد آلبوم ۱۹۶۷ خود گروه کلوپ بی‌کسان گروهبان فلفل بریده‌ای از تصویر سر آنان را در میان عکس هنرمندان مشهور دیگر قرار دارد. یک نظرسنجی در سال ۲۰۰۵ از کمدین‌های و صاحب‌نظران کمدی جهت انتخاب ۵۰ کمدین برتر در یک مستند تلویزیونی به نام «کمدین کمدین‌ها» که از کانال ۴ بریتانیا پخش شد، لورل و هاردی به عنوان هفتمین هنرمندان برتر کمدی تاریخ سینما و همچنین «برترین زوج کمدی» انتخاب شدند.

سرگرمی‌ساز و تاجر آمریکایی لری هارمون ادعای حق مالکیت هرگونه تصویر و مجسمه را از لورل و هاردی را داشت و اسباب بازی‌ها و کتاب‌های رنگ آمیزی فراوانی از لورل و هاردی منتشر کرد. او همچنین در سال ۱۹۶۶ با همکاری هانا باربرا مجموعه ای از کارتون‌های لورل و هاردی را تولید کرد.Krurer, Ron. "Laurel and Hardy cartoons by Hanna-Barbera."  toontracker.com. Retrieved: March 1, 2010. یک نسخهٔ کارتونی از لورل و هاردی تولیدشده توسط خودش به عنوان بازیگر مهمان در یک قسمت از فیلم‌های جدید اسکوبی دو در سال ۱۹۷۲ ظاهر شدند. در سال ۱۹۹۹، لری هارمون یک کمدی زنده اکشن با عنوان ماجراهای کاملاً جدید لورل و هاردی: برای عشق یا مومیایی تولید کرد. بازیگران آمریکایی برانسون پینچوت و گایلارد سارتاین در نقش برادرزاده‌های لورل و هاردی به نام‌های «استنلی تینئوس لورل» و «اولیور فاتئوس هاردی» ظاهر شدند."The All New Adventures of Laurel & Hardy in 'For Love or Mummy'."  IMDb, 1999. Retrieved: March 1, 2010. Pinchot would also play the role opposite Mark Linn Baker as Oliver Hardy in the Perfect Strangers season 7 episode The Gazebo.

زوج کمدی هندی «غوری و دیکسیت» را لقب «لورل و هاردی هند» داده بودند.Pednekar, Aparna. "Bollywood comedy comes of age."  Hindustan Times, July 8, 2014. در سال ۲۰۱۱ ایستگاه تلویزیونی آلمانی/فرانسوی آرته با همکاری شبکهٔ زد د اف آلمان مستند ۹۰ دقیقه‌ای «لورل و هاردی: زندگی و جادوی آنها» را تولید و منتشر کرد. این فیلم توسط فیلمساز آلمانی «آندریاس بائوم» نوشته و کارگردانی شده و شامل بسیاری از کلیپ‌های قدیمی فیلم، عکس‌های کمیاب و منتشرنشده، مصاحبه با خانواده، طرفداران، دوستان، همکاران نمایشی و فیلم‌های تازه بازیابی شده بود. دختر لورل «لوئیز لورل هاوز» دربارهٔ این فیلم گفت: «بهترین فیلم مستندی بود که تاکنون دربارهٔ لورل و هاردی دیده بودم!» همچنین یک نسخهٔ «تدوین کارگردان» با زمان ۱۰۵ دقیقه به همراه ۷۰ دقیقه محتوای فوق‌العادهٔ اضافی بر روی دی‌وی‌دی منتشر شد.

 انجمن پاسداشت و قدردانی 


انجمن رسمی پاسداشت لورل و هاردی پسران صحرا است که نامش را از یک انجمن خیالی برادری در فیلمی به همین نام (۱۹۳۳) می‌گیرد.MacGillivray, Scott. "Welcome to Sons Of The Desert."  The International Laurel & Hardy Society. Retrieved: December 7, 2013. این انجمن در سال ۱۹۶۵ در شهر نیویورک توسط زندگینامه‌نویس رسمی لورل و هاردی جان مک‌کیب، و با همیاری اورسن بین، ال کیلگور، چاک مک‌کان و جان مونیسینو به عنوان اعضای مؤسس و با تأیید و مجوز استن لورل بنیان نهاده شد.Rense, Rip. "A fan club just for 'The Boys' : Films: The Sons of the Desert has been meeting since 1965 to honor Laurel and Hardy."  Los Angeles Times, November 9, 1989. Retrieved: December 7, 2013. این گروه از زمان آغاز به کار، بیش از ۱۵۰ شعبه از سازمان را در سراسر آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا تشکیل داده‌است. یک مستند سینمایی برندهٔ جایزه امی دربارهٔ این انجمن تحت عنوان «انتقام پسران صحرا»، در قالب بخشی از «مجموعه لورل و هاردی، جلد اول» منتشر شده‌است.

 گرداگرد جهان 
لورل و هاردی در سرتاسر جهان محبوب هستند اما در کشورها و زبان‌های مختلف، با نام‌های متفاوتی شناخته می‌شوند:

 کشور لقب/نام رایج لهستان "Flip i Flap" ("فلیپ و فلاپ") آلمان "Dick und Doof" ("چاق و خنگ") برزیل "O Gordo e o Magro" ("چاق و لاغر") سوئد "Helan och Halvan" ("کامل و نصفه")نروژ"Helan og Halvan" ("کامل و نصفه") کشورهای اسپانیایی‌زبان "El Gordo y el Flaco" ("چاق و لاغر") ایتالیا "Stanlio e Ollio" همچنین تا اوایل دههٔ ۱۹۷۰ میلادی: "کریک و کروک" مجارستان "Stan és Pan" ("استن و پن") رومانی "Stan și Bran" ("استن و بران") هلند و بخش فلاندر بلژیک "Laurel en Hardy"، "استن و اُلی"، "دیکه و دونه" ("چاق و لاغر") دانمارک "Gøg og Gokke" ("معادل حدودی‌اش می‌شود: حواس‌پرت و خودنما") پرتغال "O Bucha e o Estica" ("چاق و لاغر") کرواسی، صربستان، بوسنی و مقدونیهٔ شمالی "استالیونو و اولیو" () اسلوونی "Stan in Olio" ("استن و اولیو") یونان "Hondros kai Lignos" (Χοντρός και Λιγνός) ("چاق و لاغر") هند (ماراتی)  "जाड्या आणि रड्या" ("خیکی و نق‌نقو") هند (پنجابی)  "Moota Paatla" (لورل و هاردی) ("چاق و لاغر") فنلاند  Ohukainen ja Paksukainen ("لاغر و تپل") ایسلند  "Steini og Olli" اسرائیل  "השמן והרזה" ("ha-Shamen ve ha-Raze"، "چاق و لاغر") ویتنام (جنوبی)  "Mập – Ốm" ("چاق و لاغر") کره جنوبی  "뚱뚱이와 홀쭉이" ("چاق و لاغر") مالت  "L-Oħxon u l-Irqiq" ("چاق و لاغر") تایلند  "อ้วนผอมจอมยุ่ง" ("چاق و لاغر دست‌وپاچلفتی")

 فیلم زندگی‌نامه‌ای 
در سال ۲۰۱۸، یک فیلم زندگی‌نامه‌ای با نام استن و اُلی به کارگردانی جان اس. برد و با بازی استیو کوگان در نقش استن و جان سی ریلی در نقش الیور منتشر شد و تور هنری آنها در بریتان و ایرلند را در سال ۱۹۵۳ به تصویر کشید. این فیلم نقدهای مثبتی از سوی منتقدان دریافت کرد و به امتیاز ۹۴ درصد در وبگاه راتن تومیتوز دست یافت. رایلی و کوگان بابت نقش‌آفرینی خود به ترتیب دریافت نامزد جایزه گلدن گلوب و بفتا شدند.

 فیلم‌شناسی‌ها 
 فیلم‌شناسی لورل و هاردی
 فیلم‌شناسی اولیور هاردی
 فیلم‌شناسی استن لورل

 جستارهای وابسته 
 استن لورل
 اولیور هاردی

 منابع 
 یادداشت‌ها 

 پانویس 

 کتاب‌شناسی 

 Andrews, Robert. Famous Lines: A Columbia Dictionary of Familiar Quotations. New York: Columbia University Press, 1997. 
 Anobile, Richard J. , ed. A Fine Mess: Verbal and Visual Gems from The Crazy World of Laurel & Hardy. New York: Crown Publishers, 1975. 
 Barr, Charles. Laurel and Hardy (Movie Paperbacks). Berkeley: University of California Press, 1968; First edition 1967, London: Studio Vista. 
 Bergen, Ronald. The Life and Times of Laurel and Hardy. New York: Smithmark, 1992. 
 Brooks, Leo M. The Laurel & Hardy Stock Company. Hilversum, Netherlands: Blotto Press, 1997. 
 Byron, Stuart and Elizabeth Weis, eds. The National Society of Film Critics on Movie Comedy. New York: Grossman/Viking, 1977. 
 Crowther, Bruce. Laurel and Hardy: Clown Princes of Comedy. New York: Columbus Books, 1987. 
 Cullen, Frank, Florence Hackman and Donald McNeilly. Vaudeville, Old and New: An Encyclopedia of Variety Performers in America. London: Routledge, 2007. 
 Durgnat, Raymond. "Beau Chumps and Church Bells" (essay). The Crazy Mirror: Hollywood Comedy and the American Image. New York: Dell Publishing, 1970. 
 Everson, William K. The Complete Films of Laurel and Hardy. New York: Citadel, 2000; First edition 1967. 
 Everson, William K. The Films of Hal Roach. New York: Museum of Modern Art, 1971. 
 Gehring, Wes D. Laurel & Hardy: A Bio-Bibliography. Burnham Bucks, UK: Greenwood Press, 1990. 
 Gehring, Wes D. Film Clowns of the Depression: Twelve Defining Comic Performances. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. , 2007. .
 Guiles, Fred Lawrence. Stan: The Life of Stan Laurel. New York: Stein & Day, 1991; First edition 1980. .
 Harness, Kyp. The Art of Laurel and Hardy: Graceful Calamity in the Films. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. , 2006. .
 Kanin, Garson. Together Again!: Stories of the Great Hollywood Teams. New York: Doubleday & Co. , 1981. .
 Kerr, Walter. The Silent Clowns. New York: Da Capo Press, 1990, First edition 1975, Alfred A. Knopf. .
 Lahue, Kalton C. World of Laughter: The Motion Picture Comedy Short, 1910–1930. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press, 1966. .
 Louvish, Simon. Stan and Ollie: The Roots of Comedy: The Double Life of Laurel and Hardy. London: Faber & Faber, 2001. .
 Louvish, Simon. Stan and Ollie: The Roots of Comedy: The Double Life of Laurel and Hardy. New York: St. Martin's Press, 2002. .
 Maltin, Leonard. Movie Comedy Teams. New York: New American Library, 1985; First edition 1970. .
 Maltin, Leonard, Selected Short Subjects (First published as The Great Movie Shorts. New York: Crown Publishers, 1972.) New York: Da Capo Press, 1983. .
 Maltin, Leonard. The Laurel & Hardy Book (Curtis Films Series). Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books, 1973. .
 Maltin, Leonard. The Great Movie Comedians. New York: Crown Publishers, 1978. .
 Marriot, A. J. Laurel & Hardy: The British Tours. Hitchen, Herts, UK: AJ Marriot, 1993. 
 Marriot, A. J. Laurel and Hardy: The U.S. Tours. Hitchen, Herts, UK: AJ Marriot, 2011. 
 Mast, Gerald. The Comic Mind: Comedy and the Movies. Chicago: University of Chicago Press, 1979; First edition 1973. .
 McCabe, John. Mr. Laurel & Mr. Hardy: An Affectionate Biography. London: Robson Books, 2004; First edition 1961; Reprint: New York: Doubleday & Co. , 1966. .
 McCabe, John. The Comedy World of Stan Laurel. Beverly Hills: Moonstone Press, 1990; First edition 1974, Doubleday & Co. .
 McCabe, John, with Al Kilgore and Richard W. Bann. Laurel & Hardy. New York: Bonanza Books, 1983; First edition 1975, E.P. Dutton. .
 McCabe, John. Babe: The Life of Oliver Hardy. London: Robson Books, 2004; First edition 1989, Citadel. .
 McCaffrey, Donald W. "Duet of Incompetence" (essay). The Golden Age of Sound Comedy: Comic Films and Comedians of the Thirties. New York: A.S. Barnes, 1973. .
 McGarry, Annie. Laurel & Hardy. London: Bison Group, 1992. .
 MacGillivray, Scott. Laurel & Hardy: From the Forties Forward. Second edition: New York: iUniverse, 2009 ; first edition: Lanham, Maryland: Vestal Press, 1998.
 McIntyre, Willie. The Laurel & Hardy Digest: A Cocktail of Love and Hisses. Ayrshire, Scotland: Willie McIntyre, 1998. .
 McIver, Stuart B. Dreamers, Schemers and Scalawags. Sarasota, Florida: Pineapple Press Inc. , 1998. 
 Mitchell, Glenn. The Laurel & Hardy Encyclopedia. New York: Batsford, 2010; First edition 1995. .
 Nollen, Scott Allen. The Boys: The Cinematic World of Laurel and Hardy. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. , 1989. .
 Okuda, Ted and James L. Neibaur. Stan Without Ollie: The Stan Laurel Solo Films: 1917–1927. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. , 2012. .
 Robb, Brian J. The Pocket Essential Laurel & Hardy. Manchester, UK: Pocket Essentials, 2008. .
 Robinson, David. The Great Funnies: A History of Film Comedy. New York: E.P. Dutton, 1969. .
 Sanders, Jonathan. Another Fine Dress: Role Play in the Films of Laurel and Hardy. London: Cassell, 1995. .
 Scagnetti, Jack. The Laurel & Hardy Scrapbook. New York: Jonathan David Publishers, 1982. .
 Sendak, Maurice. In the Night Kitchen. New York: HarperCollins, 1970. .
 Skretvedt, Randy. Laurel and Hardy: The Magic Behind the Movies. Anaheim, California: Past Times Publishing Co. , 1996; First edition 1987, Moonstone Press. .
 Smith, Leon. Following the Comedy Trail: A Guide to Laurel & Hardy and Our Gang Film Locations. Littleton, Massachusetts: G.J. Enterprises, 1984. .
 Staveacre, Tony. Slapstick!: The Illustrated Story. London: Angus & Robertson Publishers, 1987. .
 Stone, Rob, et al. Laurel or Hardy: The Solo Films of Stan Laurel and Oliver Hardy. Manchester, New Hampshire: Split Reel, 1996. .
 Ward, Richard Lewis. A History of the Hal Roach Studios. Carbondale, Illinois: Southern Illinois University Press, 2006. .
 Weales, Gerald. Canned Goods as Caviar: American Film Comedy of the 1930s. Chicago: University of Chicago Press, 1985. .

 پیوند به بیرون 




 وبگاه رسمی پسران صحرا


رده:اجراکنندگان ودویل
رده:بازیگران اهل بریتانیا
رده:بازیگران فیلم صامت
رده:بازیگران قراردادی فاکس قرن بیستم
رده:بازیگران قراردادی مترو گلدوین میر
رده:بازیگران مرد انگلیسی سده ۲۰ (میلادی)
رده:بازیگران مرد اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد فیلم اهل انگلستان
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایالات متحده آمریکا
رده:بازیگران مرد فیلم صامت اهل انگلستان
رده:بازیگران مرد فیلم صامت اهل ایالات متحده آمریکا
رده:پیاده‌روی مشاهیر هالیوود
رده:زوج‌های کمدین اهل ایالات متحده آمریکا
رده:زوج‌های کمدین
رده:زوج‌های هنری
رده:کمدین‌های اهل انگلستان
رده:کمدین‌های اهل ایالات متحده آمریکا
رده:کمدین‌های فیلم‌های صامت
رده:کمدین‌های مرد اهل انگلستان
رده:کمدین‌های مرد اهل ایالات متحده آمریکا