پرویز قلیچ‌خانی

پرویز قلیچ‌خانی (زادهٔ ۸ آذر ۱۳۲۴) بازیکن بازنشسته فوتبال ایرانی و کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال ایران، باشگاه تاج و باشگاه پاس و بازیکن  باشگاه پرسپولیس است.. وی در تیمهای متعددی در ایران حضور داشته است. 

قلیچ‌خانی تنها بازیکنی است که با تیم ملی فوتبال ایران سه بار قهرمان جام ملت‌های آسیا شده، وی از این بابت نه تنها در ایران بلکه در آسیا هم رکورددار است. قلیچ‌خانی ۶۶ بازی ملی به همراه ۱۴ گل ملی در کارنامه دارد که تا قبل از انقلاب دومین بازیکن از لحاظ تعداد بازی ملی بعد از علی پروین بوده است.

قلیچ‌خانی، همچنین فعال سیاسی است. وی ساکن پاریس بوده و بین سال‌های ۱۳۶۹ و ۱۳۹۲ گرداننده یک مجله سیاسی با عنوان آرش بود که گرایش سیاسی چپ داشت. در مجله آرش، وی به رویدادهای روز ایران، مسائل زندانیان سیاسی و نویسندگان پرداخته است.

 تولد و تحصیل 
پرویز قلیچ خانی در ۱۳ آذر ۱۳۲۴ در محلهٔ صابون پزخانه نزدیک میدان شوش تهران در خانواده‌ای زحمتکش و فقیر با اصالت آذری متولد شد. وی در ابتدا به والیبال علاقه‌مند بود. روزی که بازی فوتبال دوستانش را تماشا می‌کرد، به این بازی علاقه‌مند شد و دیگر آن را ترک نکرد. وی در ابتدا در دبیرستان ادیب و در کلاس هفتم، همراه تیم فوتبال این دبیرستان، قهرمان دبیرستان‌های تهران و کشور شد. پس از آن به دبیرستان حکیم رفت و سه سال متوالی همراه تیم فوتبال این دبیرستان قهرمان شد.

 آمار 
 گل‌های بین‌المللی 
 #  Date  Venue  Opponent  Score  Result  Competition ۱.  19 May 68  ورزشگاه امجدیه، تهران، ایران    ۲–۱  برنده  1968 AFC Asian Cup ۲.  07 Mar 69  ورزشگاه امجدیه، تهران، ایران    ۲–۱  برنده  1969 Friendship Cup ۳.  10 Mar 69  ورزشگاه امجدیه، تهران، ایران    ۹–۱  برنده  1969 Friendship Cup ۴.  01 Sep 70  ورزشگاه امجدیه، تهران، ایران    ۷–۰  برنده  1970 RCD Cup ۵.  17 May 72  National Stadium, Bangkok, Thailand   ۲–۱  برنده  1972 Asian Cup ۶.  11 Jun 72  Estádio do Arruda, Recife, Brazil   ۱–۲  Loss  1972 Brazil Independence Cup ۷.  21 Jun 72  Estádio do Arruda, Recife, Brazil   ۱–۱  Draw  1972 Brazil Independence Cup ۸.  13 May 73  ورزشگاه امجدیه، تهران، ایران    ۲–۰  برنده  1974 World Cup Qualifier ۹.  24 Aug 73  ورزشگاه آریامهر، تهران، ایران    ۲–۰  برنده  1974 World Cup Qualifier ۱۰.  24 Aug 73  ورزشگاه آریامهر، تهران، ایران    ۲–۰  برنده  1974 World Cup Qualifier ۱۱.  03 Sep 74  ورزشگاه آریامهر، تهران، ایران    ۷–۰  برنده  1974 Asian Games ۱۲.  07 Sep 74  ورزشگاه آریامهر، تهران، ایران    ۶–۰  برنده  1974 Asian Games ۱۳.  02 Jul 76  ورزشگاه آریامهر، تهران، ایران    ۲–۲  Draw  Friendly ۱۴.  25 Jul 76  Municipal Stadium, Sherbrooke, Canada   ۲–۱  Loss  1976 Olympic Games - Quarter FinalsCorrect as of 24 July 2021

 گل‌های بین‌المللی 
 #  Date  Venue  Opponent  Score  Result  Competition ۱.  19 May 68  Amjadieh Stadium, Tehran, Iran    ۲–۱  Win  1968 AFC Asian Cup ۲.  07 Mar 69  Amjadieh Stadium, Tehran, Iran    ۲–۱  Win  1969 Friendship Cup ۳.  10 Mar 69  Amjadieh Stadium, Tehran, Iran    ۹–۱  Win  1969 Friendship Cup ۴.  01 Sep 70  Amjadieh Stadium, Tehran, Iran    ۷–۰  Win  1970 RCD Cup ۵.  17 May 72  National Stadium, Bangkok, Thailand   ۲–۱  Win  1972 Asian Cup ۶.  11 Jun 72  Estádio do Arruda, Recife, Brazil   ۱–۲  Loss  1972 Brazil Independence Cup ۷.  21 Jun 72  Estádio do Arruda, Recife, Brazil   ۱–۱  Draw  1972 Brazil Independence Cup ۸.  13 May 73  Amjadieh Stadium, Tehran, Iran    ۲–۰  Win  1974 World Cup Qualifier ۹.  24 Aug 73  Aryamehr Stadium, Tehran, Iran    ۲–۰  Win  1974 World Cup Qualifier ۱۰.  24 Aug 73  Aryamehr Stadium, Tehran, Iran    ۲–۰  Win  1974 World Cup Qualifier ۱۱.  03 Sep 74  Aryamehr Stadium, Tehran, Iran    ۷–۰  Win  1974 Asian Games ۱۲.  07 Sep 74  Aryamehr Stadium, Tehran, Iran    ۶–۰  Win  1974 Asian Games ۱۳.  02 Jul 76  Aryamehr Stadium, Tehran, Iran    ۲–۲  Draw  Friendly ۱۴.  25 Jul 76  Municipal Stadium, Sherbrooke, Canada   ۲–۱  Loss  1976 Olympic Games - Quarter FinalsCorrect as of 24 July 2021

 فعالیت‌های ورزشی 
باشگاه کیان تهران سه تیم فوتبال داشت، که تیم ببر در دسته سوم و تیم البرز در دسته دوم بازی می‌کردند. تیم اصلی باشگاه، «کیان» در دسته اول فوتبال تهران حضور داشت. پرویز در ابتدا با تیم البرز فوتبال نیمه حرفه‌ای خود را با مربی‌گری علی الهی آغاز کرد. به دلیل مهارت و جنگندگی در فوتبال، منصور امیرآصفی که از بازیگران و مربیان معروف ایران بود، وی را به تیم اصلی کیان منتقل کرد. منصور امیر آصفی در آن زمان دفاع راست تیم ملی بود. پسر تکنیکی و البته جسور تیم البرز بلافاصله به پیراهن راه راه معروف کیان رسید. امیرآصفی همان‌طور که یکبار قلیچ خانی از وی نام برده، نه تنها مربی که معلم و مرشد وی در فوتبال و زندگی بوده است. کیان را یکی از متقدمان روزنامه‌نگاری ورزشی در ایران، صدری میر عمادی پایه‌گذاری کرده بود.

 حضور در تیم ملی 
قلیچ خانی در سن ۱۷ سالگی به کیان پیوست و اولین بازی وی برای کیان در مقابل تیم پرقدرت شاهین بود که باعث درخشش قلیچ خانی در ورزشگاه امجدیه شد. دو سال بعد وی به تیم ملی دعوت شد. در ابتدا به عنوان بازیکن ذخیره در مقابل تیم هندوستان بر روی نیمکت تیم ملی نشست. زمانی که شش نفر از اعضای تیم ملی از شرکت در بازی‌های المپیک توکیو محروم شدند، وی به همراه تیم برای شرکت در المپیک ۱۹۶۴ توکیو به آن کشور رفت. پرویز قلیچ خانی با وجود افراد با سابقه و مسن تر از وی در تیم ملی در هر سه بازی تیم ملی بازی کرد. اگر چه تیم ملی به موفقیتی در این بازی‌ها دست نیافت، اما نام وی با لقب «کیانی شجاع» ورد زبان فوتبال دوستان قرار گرفت. اولین بازی ملی وی در این مسابقات و در برابر تیم ملی آلمان شرقی بود.

در سال ۱۳۴۴ که تورنمنت جدیدی در رابطه با یک قرارداد عمران منطقه‌ای بین، ایران، ترکیه، عراق و پاکستان به وجود آمد، در اولین دوره این رقابت‌ها حسین فکری، مربی تیم ملی، قلیچ خانی را مأمور کنترل گوش چپ ترکیه به نام «اور» کرده بود که گل زن بسیار ماهری بود.

در این بازی او به دلیل کنترل قلیچ خانی نتوانست کاری انجام دهد. بازی بسیار خوب قلیچ خانی موجب جلب توجه باشگاه گالاتاسرای برای به خدمت گرفتن وی شد و آن‌ها دلالی را برای بستن قرارداد با وی به تهران فرستادند. پرویز قلیچ خانی به این پیشنهاد جواب رد داد. قلیچ خانی بسیار تمایل داشت شانس خود را در عرصه فوتبال حرفه‌ای تجربه کند و برای همین منظور با مسؤولان تربیت بدنی مشورت کرد.

 خرابکاری فدراسیون فوتبال سال 1344 در زندگی حرفه ای قلیچ خانی 
روز بعد در مطبوعات به نقل از وی و در واقع با دستور رییس تربیت بدنی جوابی خطاب به فرستاده گالاتاسرای که در مطبوعات منتشر شد، که: «من هنوز بسیار جوانم و حتی برای کارهایم باید از پدر و مادرم اجازه بگیرم. به نظرم بازی فوتبال حرفه‌ای خارج از کشورم هنوز برای من بسیار زود است». در واقع فدراسیون فوتبال با ترفند و خراب کاری در راه پیشرفت قلیچ خانی موجب عدم پیوستن وی به گالاتاسرای شد. وی در این باره گفته است:

«پس از مدتی وقتی از سوی یکی از دلالان فوتبال ترکیه از من و یکی از دوستانم (جلال طالبی) دعوت شد با گرفتن مبلغ کلانی به ترکیه بروم. این مساله را با قره گوزلو دبیر وقت تربیت بدنی در میان گذاشتیم. اما فردای آن روز یک آگهی، بدون اطلاع ما در روزنامه‌ها چاپ شد که به دلیل شاه دوستی و میهن‌پرستی حاضر به رفتن به ترکیه نیستیم.»
بندانگشتی|250x250پیکسل|جلال طالبی و پرویز قلیچ خانی به همراه جام قهرمانی ملت‌های آسیا ۱۹۶۸
به همین دلیل نیز، زمانی که تیم باشگاه نورنبرگ آلمان برای یک بازی دوستانه در مقابل تیم منتخب تهران قرار گرفتند، به دلیل بازی چشم گیر پرویز قلیچ خانی، آن‌ها نیز به وی پیشنهاد پیوستن به تیم شان را دادند؛ که مجدداً با جواب رد قلیچ خانی روبه رو شد. سال بعد که برای همان بازی‌های منطقه‌ای تیم ملی به ترکیه رفته بود، از سوی باشگاه بایرن مونیخ برای پیوستن به آن باشگاه، پیشنهادی شد. متأسفانه به دلیل نداشتن پاسپورت معمولی وی قادر به ماندن در آلمان نشد.

 وعده دروغ تربیت بدنی شاه به قلیچ خانی و جلال طالبی 
آن زمان برای کاستن از هزینه‌ها، به بازیکنان، پاسپورت آبی دیپلماتیک می‌دادند که دارای مهلت اعتباری محدودی بود، با داشتن این پاسپورت کسی حتی نمی‌توانست پناهنده شود. این مساله که برای پرویز قلیچ خانی و جلال طالبی رخ داد، بعدها باعث تلخکامی‌های بسیاری برای این دو بازیکن شد. تربیت بدنی، به این دو قول داده بود که ضررهای مالی از نپیوستن این دو بازیکن به باشگاه‌های خارج را تأمین کند که این کار را نکرد.

مهم‌ترین بازی و گل سرنوشت ساز قلیچ خانی در فینال جام ملت‌های آسیا در سال ۱۳۴۷ و در مقابل رژیم صهیونیستی روی داد که دوره قبل قهرمان شده بود. آنها در ابتدا در نیمه اول گل زد. در نیمه دوم، در ابتدا ایران با گل همایون بهزادی موفق به تساوی شد. گل دوم ایران با شوت بسیار پرقدرت و سرکش قلیچ خانی، از میانه زمین با پشت سرگذاشتن چند بازیکن حریف، هیچ شانسی به دروازه‌بان حریف برای مهار آن نداد. در این بازی ایران برای اولین بار قهرمان آسیا شد.

پس از پنج سال بازی در باشگاه کیان و بلافاصله بعد از جام ملت‌های آسیا که ایران مقام اول را به‌دست‌آورد، قلیچ خانی به تیم تاج یا استقلال فعلی پیوست. این اولین تغییر باشگاه در دوران فعالیت حرفه‌ای پرویز قلیچ خانی بود. اما بخاطر مخالفت اش با سیاست‌ها و روش‌های تیمسار خسروانی رییس باشگاه، بعدها از تاج به باشگاه پاس و سپس به باشگاه عقاب و پس از انحلال عقاب به دارایی و سرانجام به مدت شش ماه به پرسپولیس پیوست.

 فرصت دیگر قلیچ خانی هدر رفت 
در زمان عضویت در باشگاه تاج، تیم ارتش، قلیچ خانی را برای مسابقه های جهانی ارتش به آتن برد. در این مسابقه ها تیم ارتش ایران با درخشش بسیار قلیچ خانی به مقام سوم رسید و موجب پیشنهاد قراردادی از سوی باشگاه المپیاکوس به وی شد که به دلیل عدم در اختیار داشتن گذرنامه، این پیوستن به نتیجه نرسید.

کمی پس از شروع فصل فوتبال در همان سال، پرویز قلیچ خانی به‌شدت مصدوم شد و عمل جراحی روی پای او صورت گرفت و چند ماه از حضور در بازی‌های فوتبال دور ماند. این جراحت موجب شد که وی نتواند به همراه تیم تاج در جام باشگاه‌های آسیا شرکت کند و از دریافت جایزه بهترین بازیکن سال فوتبال محروم شد. در سال ۱۳۵۰ وی همراه تاج در جام باشگاه‌های آسیا به مقام سوم رسید. در این سال و در مسابقه های جام دوستی، به عنوان یار کمکی برای پاس به میدان رفت و سال بعد در جام ملت‌های آسیا در بانکوک همراه تیم ملی ایران قهرمان شد.

پس از جدایی از تاج پرویز به باشگاه عقاب پیوست که تازه تشکیل شده بود و مدت دو سال در باشگاه‌های ایران حضور داشت. او بعد از جدایی از تاج که همراه با قهر و دعوا بود در مصاحبه‌ای ادعا کرد «ما در تاج پیش از هر مسابقه‌ای داور را انتخاب می‌کردیم.» باشگاه عقاب را که متعلق به نیروی هوایی بود، مروتی سرپرستی می‌کرد، وی دوست نزدیک حسین فکری بود. حسین فکری که گرایش‌هایی به حزب توده داشت، مربی محبوب قلیچ خانی بود و به همین دلیل، وی پس از تاج به آن تیم پیوست. مصطفی عرب که درجه دار نیروی هوایی بود، کاپیتان تیم شد. پس از مدتی در تیم عقاب دو دستگی به وجود آمد و به دلیل مخالفت عرب و وفاخواه و چند نفر دیگر با حسین فکری، این تیم عملاً دارای دو تیم به رهبری، قلیچ خانی و عرب شده بود. ایرج دانایی فرد یکی از بازیکنان این تیم و تیم ملی ایران در آن زمان در مصاحبه‌ای می‌گوید:

"یادم می‌آید برای تیم عقاب بازی می‌کردم و آن روزها در تیم دو دستگی به‌وجود آمده بود. قلیچ خانی تیم خودش را درست کرده بود و مصطفی عرب هم مال خودش را. ما دو تیم داشتیم! چند بازی مانده بود به پایان لیگ و ما با ملوان یازی داشتیم. شب قبل از مسابقه ما را منزل عرب شام دعوت کردند. قرار بر این شد که فردای آن روز تیم عرب به میدان برود. درست قبل از مسابقه خبر آوردند که تیم قلیچ خانی به زمین می‌رود. قلیچ خانی فقط برای اینکه عرب کاپیتان نشود آمد و گفت دانایی فرد را می‌کنیم کاپیتان و می‌رویم به زمین! من مانده بودم چه کار کنم. به پدرم گفتم و ایشان گفت با هر تیمی که به زمین رفت بازی کن. آمدم بازی کنم که عرب پرسید کجا؟ گفتم قرار بر این شده که تیم قلیچ خانی بازی کند. نشان به آن نشانی که من بازی کردم و روز بعد از طرف نیروی هوایی من را فرستادند، جزیره کیش!!"

 افتخار 
 به عنوان بازیکن 
 باشگاهی 
 تاج 
 جام باشگاه‌های تهران: ۴۸–۱۳۴۷، ۵۰–۱۳۴۹
 جام باشگاه‌های آسیا: ۱۹۷۰
 لیگ ایران: ۱۳۴۹
 جام میلز هندوستان: ۱۹۶۹، ۱۹۷۰

 ملی 
 جام ملت‌های آسیا: ۱۹۶۸، ۱۹۷۲، ۱۹۷۶
 بازی‌های آسیایی: ۱۹۷۴
 جام اکو: ۱۹۶۵، ۱۹۷۰

 منتخب تهران 
 جام کوروش: ۱۹۷۱
 جام ایران: ۱۹۷۴

 انفرادی 
 حضور و رکورد دار قهرمانی سه دوره پیاپی در جام ملت‌های آسیا: ۱۹۶۸، ۱۹۷۲، ۱۹۷۶
 حضور در سه دوره المپیک: ۱۹۶۴، ۱۹۷۲، ۱۹۷۶
 تیم منتخب آسیا: ۱۹۶۷
 مرد سال فوتبال ایران: ۱۳۴۴، ۱۳۵۱

 فعالیت‌های سیاسی و دستگیری 
یکی از مهم‌ترین اتفاق های در زندگی وی، دستگیری در بهمن ماه ۱۳۵۰ توسط ساواک بود. پرویز قلیچ خانی به اتهام داشتن گرایش به گروه‌های چپ و همچنین آشوب و آسیب به اموال دانشسرا مورد بازجویی قرار گرفت. خبر دستگیری وی و مهدی لواسانی به دلیل فعالیت‌های سیاسی در ۲۱ بهمن ۱۳۵۰ منتشر شد. در حالی که پرویز قلیچ خانی یک ماه قبل در خانه‌اش و جلو چشم خانواده دستگیر شده بود. پس از مدتی پرویز قلیچ خانی در یک مصاحبهٔ تلویزیونی با حضور سردبیرانِ چند نشریه ورزشی اعلام پشیمانی کرد و چند روز بعد آزاد شد. رسانه‌ها با مهدی لواسانی در محل خانه‌اش و در کنار خانواده اش مصاحبه کردند. آن زمان پرویز قلیچ خانی متأهل و دارای یک دختر دو ساله بود. همان‌طور که وی در سال ۱۳۵۶ و در یک اطلاعیه اعلام کرد، یکی از دلایل گرایش سیاسی وی، واقعه سیاهکل بود.

پیش از مسابقه حساس با تیم ملی فوتبال استرالیا در رقابت‌های مقدماتی جام جهانی فوتبال ۱۹۷۴ نشریه تاج ورزشی او را «بی وطن» خطاب کرد که جنجال بسیاری ایجاد کرد.

او در ۲۴ مرداد ۱۳۵۳ در جریان پیروزی سه بر صفر تیم ملی فوتبال ایران برابر باشگاه فوتبال فنرباغچه یکی از گل‌های ایران را به ثمر رساند. او در دیدار تیم ملی و برزیل در المپیک ۱۹۷۲ مونیخ یک پنالتی از دست داد. همچنین در ۳ مرداد ۱۳۵۵ در یک چهارم نهایی المپیک ۱۹۷۶ مونترال موفق به بازکردن دروازه تیم شوروی شد.

 برای اولین‌بار روی جلد 
پرویز قلیچ‌خانی فقط یک‌بار بعد از انقلاب به‌عنوان عکسِ جلد انتخاب شد. آذر ۱۳۹۲ پرویز قلیچ‌خانی به‌عنوان جلد در مجله دنیای فوتبال به سردبیری علی عالی به چاپ رسید. مجله در همان روزهای ابتدایی نایاب شد. مخاطبان باتعجب مجله را می‌خریدند و باورشان نمی‌شد عکس ستاره سابق تیم‌ ملی فوتبال ایران به چاپ رسیده است. هرچند این شماره واکنش‌های متفاوتی برانگیخت، اما برای اولین‌بار بود که یک نشریه در ایران با رویکردی تاریخی به این چهره مهم در فوتبال ایران پرداخت.

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 رکوردهای ماندنی در واپسین قهرمانی تیم ملی
 دبل قهرمانی تیم‌ملی با بردن کره جنوبی
 گزارش سایت AFC از قدرت‌نمایی تیم‌ملی در دهه ۷۰ میلادی
 پروین و حجازی، دلیل اصلی غیبت کاپیتان ممنوعه در جام جهانی ۱۹۷۸
 بازگشت فوتبالیست نامدار مخالف نظام به کشور با دعوت رئیس کمیته ملی المپیک
 صفحه در وبگاه تیم ملی

رده:افراد زنده
رده:افراد فرانسوی آذری‌تبار
رده:اهالی تهران
رده:ایرانی‌تبارهای مهاجرت‌کرده به فرانسه
رده:بازیکنان باشگاه استقلال
رده:بازیکنان باشگاه پاس تهران
رده:بازیکنان باشگاه پرسپولیس
رده:بازیکنان باشگاه دارایی
رده:بازیکنان باشگاه عقاب
رده:بازیکنان باشگاه کیان تهران
رده:بازیکنان برنده جام ملت‌های آسیا
رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال ایران
رده:بازیکنان جام ملت‌های آسیا ۱۹۶۸
رده:بازیکنان جام ملت‌های آسیا ۱۹۷۲
رده:بازیکنان جام ملت‌های آسیا ۱۹۷۶
رده:بازیکنان فوتبال بازی‌های المپیک ایران
رده:بازیکنان فوتبال در المپیک تابستانی ۱۹۶۴
رده:بازیکنان فوتبال در المپیک تابستانی ۱۹۷۲
رده:بازیکنان فوتبال در المپیک تابستانی ۱۹۷۶
رده:بازیکنان فوتبال در بازی‌های آسیایی ۱۹۶۶
رده:بازیکنان فوتبال در بازی‌های آسیایی ۱۹۷۰
رده:بازیکنان فوتبال در بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن اهل ایران
رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن در ایالات متحده آمریکا
رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل ایران
رده:بازیکنان لیگ فوتبال آمریکای شمالی (۸۴–۱۹۶۸)
رده:تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در فرانسه
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در فرانسه
رده:روزنامه‌نگاران سیاسی اهل ایران
رده:روزنامه‌نگاران مرد اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۲۴
رده:زادگان ۱۹۴۵ (میلادی)
رده:فعالان اهل ایران
رده:فعالان ضدمجازات اعدام اهل ایران
رده:مدال‌آوران بازی‌های آسیایی ۱۹۶۶
رده:مدال‌آوران بازی‌های آسیایی در فوتبال
رده:مدال‌آوران طلا بازی‌های آسیایی اهل ایران
رده:مدال‌آوران نقره بازی‌های آسیایی اهل ایران
رده:مربیان باشگاه فوتبال پرسپولیس
رده:مربیان فوتبال اهل ایران
رده:ناشران مجله
رده:ورزشکاران آذری اهل ایران
رده:هافبک‌های مرد فوتبال