حروف مقطعه

حروف مقطعه، (حرف‌های گسسته) حروفی هستند که در ابتدای برخی از سوره‌های قرآن آمده‌است. حروف مقطعه در ابتدای ۲۹ سوره از سوره‌های قرآن آمده و مجموعاً ۷۸ حرف است که با حذف مکررات، ۱۴ حرف می‌شود. در قرآن و روایات اسلامی هیچ‌گونه نظر صریح در تاویل و تفسیر این آیات و دلیل وجود آنها دیده نمی‌شودآیت‌الله عبدالله جوادی آملی، تسنیم، ج۲، ص ۶۵ و ۶۶.

سوره‌هایی که با این حروف آغاز می‌شوند، مکّی‌اند، به‌جز بقره و آل‌عمران، که آن‌دو هم در سالهای آغازین دوره مدنی نازل شده‌اند.

 فهرست حروف 
این ۷۸ حرف (که بدون تکرار ۱۴ تا می‌شود) به قرار زیر است:

ردیفحروف مقطعهطول کلمه (حرف)تعداد تکرارتعداد حروفسوره۱  الم۳۶۱۸ بقره، آل عمران، عنکبوت، روم، لقمان، سجده۲ المص۴۱۴ اعراف۳  الر۳۵۱۵ یونس، هود، یوسف، ابراهیم، حجر۴ المر۴۱۴ رعد۵ کهیعص۵۱۵ مریم۶ طه۲۱۲ طه۷ طسم۳۲۶ شعراء، قصص۸ طس۲۱۲ نمل۹ یس۲۱۲ یس۱۰ ص۱۱۱ ص۱۱ حم۲۶۱۲ غافر، فصلت، زخرف، دخان، جاثیه، احقاف۱۲ حم عسق۵۱۵ شوری۱۳ ق۱۱۱ ق۱۴ ن۱۱۱ قلمجمع ستون۳۸۲۹۷۸

و نیز با حذف حروف تکراری ۱۴ حرف باقی می‌ماند:

ا ح ر س ص ط ع ق ک ل م ن ه ی

 گمانه‌زنی‌های مسلمانان 
تبیین این حروف از آغاز تاریخ تفسیر تاکنون همواره توجه مفسران و قرآن پژوهان را به خود معطوف داشته و نظرات مختلف معروف پیرامون حروف مقطعه از این قرار است:
 حروف مقطعه از نوع متشابهات قرآنی است که علم آن مخصوص به خداوند استسیوطی، الاتقان، ج ۳، ص ۲۴تفسیر طبری، ج ۱، ص ۷۲.
 حروف مقطعه از ناحیه خدا، سوگندهایی است مبنی بر این که این کتاب از سوی او استقرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج ۱، ص ۱۱۰.
 این حروف در واقع رمز و سری میان خدا و پیامبر اسلام است که تنها پیامبر و افراد پاک می‌توانند از آن‌ها آگاهی یابندبلاغی، محمدجواد، آلاء الرحمن، ج ۱، ص ۶۴
 این حروف نوعی سوگند و قسم الهی است
 حروف مذکور، برای آگاه نمودن پیامبر از نزول وحی و تمایز آن از سخنان بشری نازل شده‌استالاتقان، ج ۳، ص ۳۱
 با تدبر در سوره‌های دارای حروف مقطعه مشترک، روشن می‌شود که مضامین و سیاق آنها، با یکدیگر مشابه و متناسب استتفسیر المیزان، ج ۱۸، ص ۶–۸

گفتنی است تفاسیر دیگری نیز دربارهٔ «حروف مقطعه»، از جانب قرآن‌پژوهان ارائه گشته و روایات زیادی نیز در این‌باره نقل شده‌است. یک محقق مصری معتقد بود اگر حروف مقطعه در ابتدای هر سوره را به تفکیک بررسی کنیم، بیشترین حجم آن سوره متعلق به این حروف‌اند. به‌طور نمونه حروف الف و لام و میم که در ابتدای سوره بقره آمده‌است. با بررسی و شمارش تمام حروف این سوره این نتیجه حاصل می‌شود که حروف الف و لام و میم بیشتر از سایر حروف در سوره بقره بکار رفته‌است.تفسیر البرهان، ج ۱، ص ۵۳ و ج ۲، صص ۲، ۱۷۶، ۲۰۶ و ۲۷۷بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۳۷۳تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۲۰. اما در مورد اکثر سوره‌هایی که با دیگر حروف شروع می‌شوند این موضوع صدق نمی‌کند مانند سورهٔ (طه) و سوره‌هایی که با حروف مقطعه (طس) و (طسم) شروع شده‌است الف و لام و میم این سوره‌ها بیشتر از حروف ط و س می‌باشند پس چنین استنباط می‌شود که موضوع به همین سادگی‌ها هم نیست.
 سید محمد جواد غروی: در بیست و هفت سوره از بیست و نه سوره که با این حروف آغاز شده‌اند بعد از آن‌ها لفظ کتاب یا کلمه یی که دارای همین مفهوم باشد مثل ذکر یا قرآن یا کتابت آمده‌است که آوردن کلمه کتاب پس از حروف مقطعه بیان این حقیقت است که علی‌رغم ترکیب کتاب خدا از این حروف کسی نتوانسته و نخواهد توانست تا نهایت دنیا کلامی مثل آن بیاورد.سید محمد جواد غروی، آدم از نظر قرآن، جلد سوم، 1384، نشر نگارش، تهران، فصل پنجم، مبحث هفتم:حروف مقطعه در قرآن، صفحه 887 و 889 تمام لغات جهان از ابتدا تا این عصر از همین حروف که به تنهایی اصواتی بیش نیستند پدید آمده‌است و وسیلة ایجاد ارتباط بین بشر و توسعه علوم ثمره ترکیب این حروف محدود می‌باشد و قرآن نیز از این قاعده مستثنی نیست و پس از ترکیب دارای معنی و اشکال مختلف می‌شود.سید محمد جواد غروی، آدم از نظر قرآن، جلد سوم، 1384، نشر نگارش، تهران، فصل پنجم، مبحث هفتم:حروف مقطعه در قرآن، صفحه 888 و 889 پس مقصود از آوردن این حروف در ابتدای سوره‌ها بدین منظور بوده‌است که قرآن از همین حروف و کلماتی ترکیب شده که خود شما هم تلفظ می‌کنید ولی مانند این قرآن را نمی‌توانید بیاورید و به همین جهت بعد از آوردن حروف مقطعه نام و مفهوم کتاب را بیان می‌کند.سید محمد جواد غروی، آدم از نظر قرآن، جلد سوم، 1384، نشر نگارش، تهران، فصل پنجم، مبحث هفتم:حروف مقطعه در قرآن، صفحه 890
 زمخشری می گوید: «این چهارده حرف ـ که نصف حروف هجا هستند ـ کاملاً نیمی از صفات حروف را دارا هستند: نیمی از حروف «مهموسه»: «ص ک ه س ح» و نیمی از حروف «مجهوره»: «ا ل م ر ع ط ق ی ن» و نیمی از حروف «شدیده»: «ا ک ط ق» و نیمی از حروف «رخوه»: «ل م ر ص ه ع س ح ی ن» و نیمی از حروف «مطبقه»: «ص ط» و نیمی از حروف «منفتحه»: «ا ل م ر ک ه ع س ح ق ی ن» و نیمی از حروف «مستعلیه»: «ق ص ط» و نیمی ازحروف «منخفضه»: «ا ل م ر ک هٔ ع س ح ن» و نیمی از حروف «قلقله»: «ق ط» سپس می گوید: «چه بزرگ است خداوندی که حکمتش در هر چیزی دقت نشان داده‌است».زمخشری، تفسیر کشاف، ج ۱، ص ۳۱–۲۹

جستارهای وابسته

 پانویس 

 منابع 
«قرآنیوم» مجموعه‌ای از ترجمۀ قرآن کریم به 6 زبان
متن دادخواست شکایت از غیبت حضرت ولی عصر (عج) در قالب قرآن مقطعه ارائه شده است



رده:آیه‌های قرآن
رده:واژه‌ها و عبارت‌های قرآنی
رده:واژگان بهائی
رده:اصطلاحات اسلامی
رده:زبان و عرفان