گلیچ

گِلیچ یکی از دستبافته های منقوش و اصیل مازندران است که از گذشته های دور با استفاده از دستگاه‌های ساده نساجی دو وردی و نخ‌های پشمی تولید شده و زینت بخش بسیاری از خانه‌های روستایی در سطح استان بوده است. اگرچه می توان گفت تولید این دستبافته به صورت پراکنده از ارتفاعات سوادکوه تا نواحی مرکزی و شرقی مازندران رواج داشته است اما همواره شهرستان بهشهر و روستاهای ییلاقی و کوهستانی آن از مهمترین و اصلی‌ترین نواحی تولید این دستبافته محسوب می‌شده‌اند. به همین دلیل شهرستان بهشهر در سال 1401 به عنوان شهر ملی گلیچ معرفی و ثبت گردیده است.
تنوع نقش، نوع پودگذاری متفاوت این دستبافته پشمی و به دنبال آن، برجسته تر بودن نقوش نسبت به سطح زمینه، سبب تمایز آن از سایر دستبافته های سنتی منطقه شده است. طول این محصول با توجه به کاربرد آن از ا تا 3 متر متغیر بوده و عرض آن به دلیل محدودیت دستگاه‌های نساجی سنتی 60 تا 90 سانتی‌متر است. بنابراین بافندگان برای داشتن دستبافی با عرض بیشتر، ناگزیر تکه‌هایی از آن را در کنار هم قرار داده و از پهلو به هم می‌دوزند. به طور معمول گلیج‌های منقوش، ترکیبی از یک تا 2 تخته گلیج هستند.
رنگ زمینه گلیچ، اغلب قرمز بوده و نقوش به زیبایی هرچه تمام¬تر با الیافی به رنگ سرمه‌ای، سفید، سبز، زرد، آبی و یا قهوه‌ای، بر زمینه این دستبافته جای گرفته‌اند.
نگاره‌های به کار رفته در گلیچ‌ها بدون استفاده از نقشه و به صورت حفظی بافته می‌شوند و تمامی نقوش و نامهایشان سینه به سینه از بافنده ای به بافنده دیگر منتقل شده‌اند. نقوشی همچون اِفتابِ تیر، دِکَل، موری گال، چار بُرج و ... که اگرچه مبدا و معنای بسیاری از این نام گذاری‌ها بر ما پوشیده است اما زیبایی و اصالت آنها از هیچ چشمی پنهان نمی‌ماند.
این نگاره ها و نقوش متنوع، حاصل تکنیک پودگذاری مضاعف بوده و با شیوه متفاوتی بر سطح دستبافته نقش می‌بندند. بدین معنا که علاوه بر پودگذاری اولیه که از طریق عبور ماکو از میان تارها صورت می‌گیرد و زمینه گلیچ را تشکیل می‌دهد، پودگذاری ثانویه‌ای نیز وجود دارد که تنها با کمک دست و با پیچیدن پودها به دور تارهای انتخاب شده، انجام می‌شود. این پودهای ثانویه ایجاد کننده نقش بر سطح دستبافته هستند.
در این نوع دستبافته‌ها هنگام بافت و نقش‌اندازی، سرِ نخ‌های پود به پشت گلیج هدایت می‌شوند و بافندگان برای صرفه‌جویی در وقت، هنگامی که دو یا چند رنگ در قسمتی از نقش به کار می‌رود، پودهای رنگی را نمی‌چینند، بلکه در پشت کار معلق نگه می‌دارند و زمانی که دوباره به آن رنگ رسیدند، از همان نخ معلق برای بافت استفاده می‌کنند. اضافات نخ‌های باقی مانده نیز پس از اتمام بافت و جداسازی منسوج از دستگاه بافندگی، به هم گره زده شده و محکم می‌گردند. به همین دلیل گلیچ دستبافی یک‌رو محسوب می‌شود و وجود این پودها در پشت آن یکی از روش‌های شناسایی گلیچ است.
گلیچ یکی از دستبافته‌های سنتی ایران است که با دستگاه گلیچ‌بافی، شبیه به دستگاه پارچه‌بافی تولید می‌شود.ماهنامه سفر، «رشته‌های صنایع دستی در یک نگاه»، شماره۱۳، سال شانزدهم، دوره جدید، دی ۱۳۸۶، ص.۳۷ .

گلیچ‌بافی در شهرها و روستاهای شمال استان سمنان  مانند اروست، فولادمحله، رضاآباد و چاشم نیز رواج دارد. 

گلیچ شباهت زیادی به گلیم دارد ولی روش بافت آن کاملاً با گلیم تفاوت دارد و شبیه بافتن پارچه با دستگاه است. تارهای گلیچ از جنس نخ پنبه پرتاب، و پودهای آن پشمی است.

شهر بهشهر در بهمن ۱۴۰۱ خ. شهر ملی گلیچ معرفی شد.https://sanattourism.ir/بهشهر-شهر-ملی-گلیچ-شد/

متن چپ‌چین‌شده

 جستارهای وابسته 
 فهرست صنایع دستی ایران

 منابع 

رده:صنایع دستی
رده:صنایع دستی ایرانی