بلاساغون

بَلاساغون (نام‌های دیگر: بلاسغون، بلاساقون) شهری سغدی بود که در روزگار ترکان آل افراسیاب (قراخانیان) پایتخت ایشان شد. این شهر در جلگه چوی در قرقیزستان امروزی واقع بود.https://www.academia.edu/34847056/İlk_Türk_İslam_Şehirlerinden_Biri_Olarak_Balasagun_Balasagun_As_One_Of_The_First_Turkish_Islamic_Cities بلاساغون یکی از مهم‌ترین شهرهایی بر روی جاده ابریشم بود. و به نام‌هایی چون قوز اولوش یا قوز اوردو نامیده شده است.

بلاساغون در سال ۲۰۱۴ به‌عنوان جزئی از جاده‌های ابریشم: شبکه راه چانگ‌آن-تین شان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

 مکان جغرافیایی 
دربارهٔ جای دقیق این شهر اختلاف وجود داشته است، اما از پژوهش‌هایی که در سدهٔ ۲۰ به انجام رسید چنین برمی‌آید که بلاساغون در گسترهٔ رودخانهٔ چو نهاده است. بارتولد که خود در این نواحی به پژوهش پرداخته این گمانه را مطرح می‌کند که بلاساغون در محل ویرانه‌های کنونی آق پشین در منطقهٔ فرونزه قرار داشته است. به نوشتهٔ او ویرانه‌های بورانه در تُقماق قدیم، که در پنج-شش کیلومتری این ویرانه‌ها نهاده بوده است، نیز بخشی از بلاساغون کهن بوده است. گویا بورانه تلفظ قرقیزی واژهٔ تازی مناره است.

 تاریخ 
بلاسغان گویه سغدی و پهلوی از برا =بالا + سگان از سکا آخشیج سکان نیمروز ست به بلاسگان آذربایجان و اران نیز بلاسگان برای همین گفته می‌شد در سغدی و پهلوی گ و غ و ج جاگزین هم می‌شدند-

جوینی دربارهٔ تاریخ و چگونگی بنای این شهر روایتی افسانه‌ای به دست می‌دهد. به نوشتهٔ او:

در سده‌های نخستین اسلامی بلاساغون تختگاه خاقان ترکش بود. چون این خاقان ترکش نسب خود را به افراسیاب اسطیری می‌رسانید، بعدها در متون فارسی و تازی دورهٔ اسلامی دودمان شاهی او آل افراسیاب خوانده می‌شد.

هارون بغراخان قراخانی(۳۹۲) و طغان‌خان قراخانی(۴۰۴) آن را تختگاه خویش کردند. مولانا جلال الدین رومی درباره ی این شهر در دیوان شمس غزل شماره ی ۶۳ چنین سروده است :

به نوشتهٔ کاشغری، مردم بلاساغون در این زمان به زبان‌های سغدی و ترکی سخن می‌گفته‌اند. (به نقل از دائرةالمعارف بزرگ اسلامی)انوشه، ص ۱۹۸

زمان دقیق پایان یافتن زندگی شهرنشینی در بلاساغون روشن نیست، اما به نظر می‌رسد این موضوع ربطی به فرایند خشکسالی عمومی ترکستان نداشته باشد. چنین می‌نماید که پایان یافتن زندگی شهرنشینی در بلاساغون، همچون دیگر شهرهای گسترهٔ رود چو و ایله، نتیجهٔ سیاست مغولان در تخصیص گسترهٔ این دو رود به کوچ‌نشینان و راندن مردمان شهرنشین به نواحی دیگر باشد.

در نیمهٔ سدهٔ ۱۳، خان‌های خوقند بر آن شدند که زندگی شهری را در بلاساغون بازگردانند، اما این شهر دیگر هرگز رونق گذشته را بازنیافت.

مهم‌ترین اثر به‌جامانده از معماری بلاساغون، مناره‌ای است که چه بسا در روزگار قراخانیان بنا شده است. (برج بورانه)

 منابع 



 جستارهای وابسته 
 فرارود

 پیوند به بیرون 

 بلاساغون، دانشنامهٔ جهان اسلام
 لغتنامه دهخدا - بلاساغون

رده:استان چوئی
رده:شهرهای راه ابریشم
رده:شهرهای سغد
رده:شهرهای سغدی
رده:شهرهای نابودشده
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در قرقیزستان
رده:مناطق مسکونی پیشین در قرقیزستان