فهرست شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی

استان آذربایجان شرقی واقع در شمال غرب ایران (منطقهٔ آذربایجان)، دارای ۲۱ شهرستان است. مرکز اداری این استان در محدودهٔ شهرستان تبریز جای گرفته است.

بر اساس اولین قانون تقسیمات کشوری ایران مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶ خورشیدی، «استان شمال غرب» در محدودهٔ ایالت سابق آذربایجان به عنوان یکی از ۶ استان ایران تشکیل گردید. با اصلاح این قانون در ۱۹ دی ۱۳۱۶ خورشیدی و تقسیم کشور به ۱۰ استان، استان شمال غرب به ۲ استان «سوم» (آذربایجان شرقی) و «چهارم» (آذربایجان غربی) تقسیم شد. این دو استان بین سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۷ خورشیدی مجدداً تجمیع شده و «استان آذربایجان» به مرکزیت تبریز را تشکیل می‌دادند.

دو شهرستان تبریز و مراغه جزء ۵۰ شهرستان قدیمی ایران هستند که بر اساس اولین قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۱۶ خورشیدی (دورهٔ پهلوی اول) تأسیس شده‌اند. ۵ شهرستان اهر، مرند، میانه، سراب و هشترود در دورهٔ پهلوی دوم و بقیهٔ ۱۴ شهرستان استان نیز در دورهٔ جمهوری اسلامی و پس از پایان جنگ ایران و عراق (سال ۱۳۶۸ خورشیدی به بعد) ایجاد شده‌اند.

استان آذربایجان شرقی دارای ۴٬۰۴۰٬۴۰۰ نفر جمعیت است که شهرستان‌های تبریز و هوراند به ترتیب با جای دادن ۱٬۸۵۱٬۸۰۰ و ۲۱٬۱۰۰ نفر از جمعیت استان در خود، پرجمعیت‌ترین و کم‌جمعیت‌ترین شهرستان‌های آن محسوب می‌شوند.

این استان ۴۵٬۴۹۰٫۸۹ کیلومتر مربع وسعت دارد که شهرستان‌های میانه و عجب‌شیر به ترتیب با ۵٬۵۹۵٫۳۰ و ۷۳۸٫۴۴ کیلومتر مربع وسعت، وسیع‌ترین و کم‌وسعت‌ترین شهرستان‌های آن هستند.

بندانگشتی|تراکم جمعیت در استان آذربایجان شرقی به تفکیک شهرستان
میانگین تراکم جمعیت در استان آذربایجان شرقی، ۸۹ نفر بر کیلومتر مربع است. شهرستان تبریز با ۸۵۴ نفر بر کیلومتر مربع، بیشترین و شهرستان چاراویماق با ۱۰ نفر بر کیلومتر مربع، کم‌ترین میزان تراکم جمعیت در استان را به خود اختصاص داده است.

شهرستان شبستر با ۱۱ شهر، بیشترین و شهرستان‌های اهر، چاراویماق و هوراند هرکدام با یک شهر، کم‌ترین تعداد شهرهای استان را در خود جای داده‌اند؛ به گونه‌ای شهرستان کرمان با ۱۳ شهر، رتبهٔ اول و شهرستان‌های شبستر و دزفول هرکدام با ۱۱ شهر، رتبهٔ دوم را از نظر تعداد شهر در سطح ایران به خود اختصاص داده‌اند.پس از اینکه شهرستان اصفهان (که دارای ۱۴ شهر بود) در سال ۱۴۰۰ خورشیدی تقسیم شد.

از مجموع ۱۴۶ دهستان استان آذربایجان شرقی، شهرستان میانه با ۱۷ دهستان، بیشترین و شهرستان بناب با ۳ دهستان، کم‌ترین تعداد از آن‌ها را دربر گرفته است؛ به طوری که شهرستان ارومیه با ۲۰ دهستان، رتبهٔ اول و شهرستان‌های میانه و خرم‌آباد هرکدام با ۱۷ دهستان، از نظر تعداد دهستان‌ها در سطح کشور در رتبهٔ دوم قرار دارند.پس از اینکه شهرستان رشت (که دارای ۱۸ دهستان بود) در سال ۱۳۹۹ خورشیدی و شهرستان اصفهان (که دارای ۱۹ دهستان بود) در سال ۱۴۰۰ خورشیدی تقسیم شدند.

از مجموع ۳۰۶۴ آبادی استان، ۲۶۹۶ مورد دارای سکنه و ۳۶۸ مورد خالی از سکنه‌اند و به لحاظ تعداد آبادی‌های خالی از سکنه در سطح ایران در جایگاه اول قرار دارد. همچنین شهرستان میانه با ۳۹۷ مورد، بیشترین و شهرستان بناب با ۲۹ مورد، کم‌ترین تعداد آبادی‌ها را در خود جای داده است.

 فهرست شهرستان‌ها 
فهرست شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی و اطلاعات کلی مربوط به آن‌ها به شرح زیر است:

 نامشهرستان بخش‌ها دهستان‌ها شهرها (مرکز*)تعدادآبادی‌هاسال تأسیسمنتزع از جمعیت(۱۴۰۰) مساحت(km²) موقعیت روینقشهٔ استان آذرشهر حومه قاضی‌جهان آذرشهر*۴۶۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷تبریز۱۱۴٬۵۰۰۸۴۰٫۰۰150px|موقعیت شهرستان آذرشهر در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. قبله‌داغی شیرامین ینگجه گوگان تیمورلو تیمورلوگوگان دستجرد ممقان شهرک ممقان اسکو مرکزی باویل اسکو*سهند۴۷۱۳۷۶٫۰۲٫۰۷تبریز۱۶۳٬۶۰۰ ۱٬۷۶۲٫۵۹150px|موقعیت شهرستان اسکو در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. سهند گنبر ایلخچی جزیره ایلخچی شورکات جنوبی اهر مرکزی آذغان اهر*۲۳۱۱۳۲۳٫۰۰٫۰۰تبریز۱۳۶٬۵۰۰۲٬۱۲۰٫۰۶150px|موقعیت شهرستان اهر در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. اوچ‌هاچا بزکش گویجه‌بل ورگهان فندقلو قشلاق – نقدوز بستان‌آباد مرکزی اوجان غربی بستان‌آباد*کردکندی۱۸۷۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹تبریز۹۴٬۹۰۰۲٬۷۹۵٫۰۰150px|موقعیت شهرستان بستان‌آباد در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. شبلی قوریگل مهرانرود جنوبی مهرانرود مرکزی تیکمه‌داش اوجان شرقی تیکمه‌داش سهندآباد عباس شرقی عباس غربی بناب مرکزی بناجوی شرقی بناب*خوشه‌مهر۲۹۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱مراغه۱۳۹٬۹۰۰۷۷۸٫۷۵150px|موقعیت شهرستان بناب در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. بناجوی شمالی بناجوی غربیتبریز مرکزی آجی‌چای تبریز*سردرود۷۰۱۳۱۶٫۰۸٫۱۶–۱٬۸۵۱٬۸۰۰۲٬۱۶۷٫۱۹ 150px|موقعیت شهرستان تبریز در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. اسپران سردصحرا مهران‌رود باسمنج میدان‌چای باسمنج خسروشاه تازه‌کند خسروشاه لاهیجان جلفا مرکزی ارسی جلفا*هادیشهر۶۱۱۳۷۴٫۰۵٫۰۸مرند(سیه‌رود: اهر)۶۳٬۷۰۰۱٬۶۷۰٫۳۱150px|موقعیت شهرستان جلفا در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. داران شجاع سیه‌رود دیزمار غربی سیه‌رود نوجه‌مهر چاراویماق مرکزی چاراویماق جنوب غربی قره‌آغاج*۲۴۸۱۳۷۹٫۰۶٫۱۶هشترود۳۲٬۲۰۰۳٬۲۰۸٫۱۲150px|موقعیت شهرستان چاراویماق در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. چاراویماق مرکزی قوری‌چای شرقی ورقه شادیان چاراویماق جنوب شرقی – چاراویماق شرقی خداآفرین مرکزی بسطاملو خمارلو*۲۰۲۱۳۸۹٫۰۹٫۰۷کلیبر۳۳٬۰۰۰۱٬۵۲۵٫۷۱150px|موقعیت شهرستان خداآفرین در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. کیوان گرمادوز گرمادوز شرقی لاریجان گرمادوز غربی منجوان دیزمار شرقی عاشقلو منجوان شرقی منجوان غربی سراب مرکزی آغمیون سراب*۱۸۶۱۳۲۷٫۰۵٫۰۹(الحاق مهربان:۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱)تبریز۱۲۲٬۸۰۰۳٬۴۵۲٫۱۸150px|موقعیت شهرستان سراب در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. ابرغان حومه رازلیق صایین ملایعقوب مهربان آلان برآغوش دوزدوزانشربیانمهربان اردلان شربیان شبستر مرکزی سیس خامنهداریانسیسشبستر*شرفخانهشندآبادعلیشاهکوزه‌کنانوایقان۷۹۱۳۶۸٫۱۲٫۰۹تبریز۱۴۴٬۲۰۰۲٬۶۲۹٫۶۹150px|موقعیت شهرستان شبستر در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. گونی شرقی گونی مرکزی تسوج چهرگان تسوج گونی غربی صوفیان چله‌خانه صوفیان رودقات میشو جنوبی عجب‌شیر مرکزی دیزجرود غربی عجب‌شیر*۴۷۱۳۸۰٫۰۴٫۲۷مراغه۷۳٬۴۰۰۷۳۸٫۴۴150px|موقعیت شهرستان عجب‌شیر در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. خضرلو قلعه‌چای دیزجرود شرقی جوان‌قلعه کوهستان کلیبر مرکزی پیغان‌چایی کلیبر*۲۴۳۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱اهر۴۴٬۱۰۰۲٬۰۷۱٫۹۷150px|موقعیت شهرستان کلیبر در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. مولان میشه‌پاره ییلاق آبش‌احمد آبش‌احمد آبش‌احمد سیدان قشلاق مراغه مرکزی سراجوی شمالی مراغه*۱۷۷۱۳۱۶٫۰۸٫۱۶–۲۷۲٬۴۰۰۲٬۱۸۵٫۶۵150px|موقعیت شهرستان مراغه در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. سراجوی غربی قره‌ناز سراجو سراجوی جنوبی خداجو سراجوی شرقی قوری‌چای غربی مرند مرکزی بناب بناب مرندزنوزمرند*۱۲۲۱۳۲۷٫۰۰٫۰۰تبریز۲۴۹٬۰۰۰۳٬۲۸۵٫۶۲150px|موقعیت شهرستان مرند در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. دولت‌آباد زنوزق میشاب شمالی هرزندات شرقی هرزندات غربی کشکسرای کشکسرای دیزج حسین‌بیگکشکسرای یالقوزآغاج یامچی ذوالبین یامچی یکانات ملکان مرکزی گاودول شرقی مبارک‌شهرملکان*۸۲۱۳۷۴٫۰۸٫۰۹بناب۱۱۷٬۴۰۰۱٬۰۰۶٫۸۷150px|موقعیت شهرستان ملکان در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. گاودول غربی گاودول مرکزی لیلان لیلان جنوبی لیلان لیلان شمالی میانه مرکزی اوچ‌تپه شرقی آچاچیمیانه*۳۹۷۱۳۲۷٫۰۰٫۰۰(الحاق کاغذکنان:۱۳۵۸٫۱۰٫۱۵)تبریز(کاغذکنان: خلخال)۱۸۳٬۶۰۰۵٬۵۹۵٫۳۰150px|موقعیت شهرستان میانه در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. شیخ‌درآباد قافلانکوه غربی قزل‌اوزن کله‌بوز شرقی کله‌بوز غربی گرمه جنوبی ترکمانچای اوچ‌تپه غربی ترکمانچای بروانان شرقی بروانان غربی بروانان مرکزی کاغذکنان قافلانکوه شرقی آقکند کاغذکنان شمالی کاغذکنان مرکزی کندوان تیرچایی ترک کندوان گرمه شمالی ورزقان مرکزی ازومدل جنوبی ورزقان*۱۶۳۱۳۸۰٫۰۷٫۰۱اهر۵۴٬۵۰۰۲٬۳۶۸٫۱۳150px|موقعیت شهرستان ورزقان در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. ازومدل شمالی بکرآباد سینا خاروانا ارزیل خاروانا جوشین دیزمار مرکزی هریس مرکزی باروق بخشایشزرنقکلوانقهریس*۱۰۳۱۳۶۸٫۰۴٫۲۱تبریز(خواجه: اهر)۷۰٬۶۰۰۲٬۳۴۵٫۴۳150px|موقعیت شهرستان هریس در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. بدوستان شرقی خانمرود خواجه بدوستان غربی اربطانخواجه مواضع‌خان شرقی مواضع‌خان شمالی هشترود مرکزی چاراویماق شمال شرقی هشترود*۲۳۳۱۳۳۷٫۰۸٫۰۳تبریز۵۷٬۱۰۰۱٬۹۹۰٫۰۱150px|موقعیت شهرستان هشترود در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. سلوک علی‌آباد قرانقو کوهسار نظرکهریزی آلمالو نظرکهریزی نظرکهریزی هوراند مرکزی دودانگه هوراند*۱۱۱۱۳۹۷٫۰۸٫۱۳اهر۲۱٬۱۰۰۱٬۰۱۲٫۴۹150px|موقعیت شهرستان هوراند در نقشهٔ استان آذربایجان شرقی. دیکله چهاردانگه چهاردانگه جنوبی – چهاردانگه شمالی استانآذربایجان شرقی ۴۸ ۱۴۶ تبریز*و ۶۹ شهر دیگر۳٬۰۶۴۱۳۱۶٫۱۰٫۱۹استان آذربایجان (شمال غرب) ۴٬۰۴۰٬۴۰۰ ۴۵٬۴۹۰٫۸۹150px|موقعیت استان آذربایجان شرقی در نقشهٔ ایران.

 نقشه‌ها 

 جستارهای وابسته 
 شهرستان‌های ایران
 فهرست شهرهای استان آذربایجان شرقی
 فهرست بخش‌های استان آذربایجان شرقی
 فهرست دهستان‌های استان آذربایجان شرقی

 منابع 

رده:استان آذربایجان شرقی
آذربایجان شرقی
فهرست‌ها