چانه

در کالبدشناسی انسان و ادبیات عامیانه، به پایین‌ترین بخش صورت، چانه گفته می‌شود. چانه دو قسمت آرواره زیرین را به هم چسبانده و نگه می‌دارد. بر روی چانه مردان ریش می‌روید.

تورفتگی میان چانه، زَنَخ نام دارد و در ادبیات به چانه زنخدان نیز گفته می‌شود. در ادبیات فارسی، چال چانه عاملی برای زیبایی در نظر گرفته می‌شود و به‌صورت استعاری از آن با عنوان «چاه زنخدان» یاد می‌شود: چاهی که عاشق بیچاره در آن افتاده و گرفتار شده است.چاه زنخدان the chin well 

250px|thumb|left|چانهٔ یک مرد.

چرایی وجود چانه
چانه یا برجستگی چانه‌ای، ویژگی استخوانی منحصر به انسان خردمند است که در هیچ حیوان دیگری، حتی در نزدیک‌ترین خویشاوندان ما مانند نئاندرتال‌ها و انسان راست‌قامت، دیده نمی‌شود. این بخش از فک تحتانی دارای پیکربندی کالبدشناختی خاصی است که به آن «T معکوس» گفته می‌شود؛ یعنی یک خط‌الرأس مرکزی که به یک قسمت افقی برجسته در لبهٔ پایینی فک منتهی می‌شود.

دربارهٔ منشأ و کارکرد چانه، نظریه‌های گوناگونی مطرح شده است. برخی پژوهشگران بر این باور بودند که چانه در نتیجهٔ نیاز به حرکات پیچیدهٔ زبان برای گفتار پدید آمده است، اما این فرضیه رد شده زیرا ماهیچه‌های زبان به بخش داخلی فک متصل می‌شوند و نه به خود چانه. نظریهٔ دیگری بیان می‌کند که چانه نقشی مکانیکی در تقویت فک‌های کوچک‌تر انسان داشته و به عنوان تکیه‌گاهی در برابر فشارهای ناشی از جویدن عمل می‌کرده است. از سوی دیگر، شماری از دانشمندان معتقدند که چانه ممکن است هیچ عملکرد مستقیمی نداشته باشد و صرفاً پیامد فرعی فرآیندهای فرگشتی دیگر، مانند کوچک شدن صورت، باشد؛ یعنی ساختاری که توسط انتخاب طبیعی به‌طور مستقیم شکل نگرفته است.

با وجود مطالعات فراوان، هنوز اجماع علمی دربارهٔ منشأ و کارکرد فرگشتی چانه وجود ندارد. با این حال، حتی اگر چانه عملکرد زیستی ویژه‌ای نداشته باشد، از دیدگاه دیرینه‌انسان‌شناسی، اهمیت تشخیصی بالایی دارد و به ما امکان می‌دهد تا گونهٔ انسان خردمند را در میان فسیل‌های انسان‌تباران دیگر شناسایی کنیم.

 چانۀ شکاف‌دار 
بندانگشتی|چپ|نمونه‌ای از چانۀ شکاف‌دار (ویلیام مک‌کینلی)
راست|بندانگشتی|نمای جلوی آروارۀ انسان
اصطلاحات چانۀ شکاف‌دار، شکاف چانه، چانۀ چال‌دار، یا چال چانه به وجود یک چال روی چانه اشاره دارند. این شکافی Y-شکل روی چانه است که یک ویژگی استخوانی زمینه‌ای دارد. به‌طور مشخص، شکاف چانه از شکافی در استخوان آرواره پایینی پیروی می‌کند که در نتیجۀ اتصال ناقص نیمه‌های چپ و راست استخوان آرواره یا ماهیچه در طول رشد رویانی و جنینی به وجود آمده است. این شکاف همچنین می‌تواند در مراحل بعدی التصاق چانه‌ای، به دلیل رشد برجستگی چانه‌ای در دوران بلوغ، یا در نتیجۀ درشت‌پایانکی ایجاد شود. در برخی موارد، ممکن است یک تکمه چانه‌ای بیشتر از دیگری رشد کند که می‌تواند باعث عدم تقارن صورت شود.Mammalian Phenotype Browser: Cleft chin
چانۀ شکاف‌دار یک ویژگی ارثی در انسان است و عوامل بسیاری می‌توانند بر آن تأثیر بگذارند. چانۀ شکاف‌دار همچنین نمونه‌ای کلاسیک از نفوذ متغیر است که در آن عوامل محیطی یا یک ژن تعدیل‌گر احتمالاً بر بیان فنوتیپی ژنوتیپ واقعی تأثیر می‌گذارند. چانۀ شکاف‌دار می‌تواند در فرزندی ظاهر شود که هیچ‌یک از والدینش آن را ندارند. این ویژگی در میان مردم اروپایی، خاورمیانه‌ای و جنوب آسیایی رایج است.; 
یک علت ژنتیکی احتمالی برای چانۀ شکاف‌دار وجود دارد که یک نشانگر ژنتیکی به نام rs11684042 است که در کروموزوم ۲ قرار دارد.

 جستارهای وابسته 
 غبغب

 منابع 



رده:اجزای صورت
رده:کالبدشناسی سر و گردن
رده:کالبدشناسی انسان
رده:کالبدشناسی انسان بر پایه اندام
رده:کالبدشناسی انسان امروزی
رده:بدن انسان
رده:صورت