اسهال

اسهال یا شکم‌روش ، وضعیتی است که در آن فرد حداقل سه بار در روز مدفوع شل، مایع یا آبکی داشته باشد. این حالت اغلب چند روز طول می‌کشد و می‌تواند به دلیل از دست دادن مایعات، منجر به کم‌آبی بدن شود. علائم کم‌آبی بدن معمولاً با از دست دادن خاصیت ارتجاعی طبیعی پوست و رفتار تحریک‌پذیر آغاز می‌شود. این حالت می‌تواند با شدیدتر شدن تا کاهش دفع ادرار، رنگ‌پریدگی پوست، افزایش ضربان قلب و کاهش واکنش‌پذیری پیشرفت کند. بااین‌حال، مدفوع شل اما غیرآبکی در نوزادانی که منحصراً با شیر مادر تغذیه می‌شوند، طبیعی است.


اسهال را می‌توان با بهبود بهداشت محیط، آب آشامیدنی تمیز و شستن دست‌ها با صابون پیشگیری کرد. همچنین شیردهی حداقل به مدت شش ماه و واکسیناسیون علیه روتاویروس نیز توصیه می‌شود. درمان انتخابی برای اسهال، استفاده از محلول خوراکی رهیدراتاسیون (ORS) است - آب تمیز حاوی مقادیر نسبتاً کم نمک و شکر. همچنین مصرف قرص‌های روی توصیه می‌شود. تخمین زده می‌شود که این درمان‌ها در ۲۵ سال گذشته، جان ۵۰ میلیون کودک را نجات داده‌اند. توصیه می‌شود افرادی که دچار اسهال هستند، به خوردن غذای سالم ادامه دهند و نوزادان همچنان از شیر مادر تغذیه شوند. اگر ORS تجاری در دسترس نباشد، می‌توان از محلول‌های خانگی استفاده کرد. در افرادی که دچار کم‌آبی شدید هستند، ممکن است مایعات داخل وریدی مورد نیاز باشد. بااین‌حال، اکثر موارد را می‌توان با مصرف مایعات خوراکی به خوبی مدیریت کرد. آنتی‌بیوتیک‌ها، اگرچه به ندرت استفاده می‌شوند، اما ممکن است در موارد خاصی مانند افرادی که اسهال خونی و تب بالا دارند، افرادی که پس‌از مسافرت دچار اسهال شدید شده‌اند، و کسانی که باکتری‌ها یا انگل‌های خاصی در مدفوع آن‌ها رشد می‌کند، توصیه شوند. لوپرامید ممکن است به کاهش تعداد دفعات حرکات روده کمک کند، اما در افراد مبتلا به بیماری شدید توصیه نمی‌شود.

سالانه حدود ۱٫۷ تا ۵ میلیارد مورد اسهال رخ می‌دهد. این بیماری بیشتر در کشورهای در حال توسعه شایع است، جایی که کودکان خردسال به‌طور میانگین سه بار در سال به اسهال مبتلا می‌شوند. کل موارد مرگ‌ومیر ناشی از اسهال در سال ۲۰۱۹، حدود ۱٫۵۳ میلیون نفر تخمین زده می‌شود — که نسبت به ۲٫۹ میلیون نفر در سال ۱۹۹۰ کاهش یافته است. در سال ۲۰۱۲، این بیماری دومین علت شایع مرگ‌ومیر در کودکان زیر پنج سال بود (۰٫۷۶ میلیون یا ۱۱٪). همچنین اپیزودهای مکرر اسهال، یکی از علل شایع سوءتغذیه و شایع‌ترین علت در افراد زیر پنج سال است. دیگر مشکلات طولانیمدت که می‌تواند به دنبال آن ایجاد شوند، شامل رشد ناقص و رشد ذهنی ضعیف است.

 ریشه‌شناسی 
کلمه اسهال از واژه یونانی باستان  گرفته شده که از   به معنای «از طریق» و   به معنای «جریان یافتن» تشکیل شده است.

Diarrhea املای رایج در انگلیسی آمریکایی است، در حالی که diarrhoea املای رایج در انگلیسی بریتانیایی است. انگلیسی کانادایی از هر دو املا استفاده می‌کند.

اصطلاحات عامیانه برای این وضعیت عبارتند از "the runs", "the squirts" (یا "squits" در بریتانیا)، «هرشی آب‌پاش»، «انتقام مونتزوما» و «یورتمه».

تلفظ این واژه اغلب به صورت   است.

 تعریف 
مقیاس مدفوع بریستول|thumb

اسهال توسط سازمان جهانی بهداشت به‌عنوان داشتن سه یا چند دفعه مدفوع شل یا آبکی در روز، یا داشتن مدفوع بیشتر از حد طبیعی برای آن فرد تعریف می‌شود.

اسهال حاد، که توسط سازمان جهانی گوارش تعریف شده است، به‌عنوان دفع غیرطبیعی مکرر مواد مدفوعی نیمه‌جامد یا مایع از روده، که کمتر از ۱۴ روز طول بکشد، شناخته می‌شود. اسهال حاد آبکی ممکن است به‌عنوان AWD (اسهال حاد آبکی) شناخته شود.

 ترشحی 
اسهال ترشحی به این معناست که افزایش در ترشح فعال وجود دارد، یا جذب مهار شده است. در این حالت، آسیب ساختاری اندک یا وجود ندارد. شایع‌ترین علت این نوع اسهال، سم وبا است که ترشح آنیون‌ها، به‌ویژه یون‌های کلرید (Cl–) را تحریک می‌کند؛ بنابراین، برای حفظ تعادل بار در دستگاه گوارش، سدیم (Na+) به همراه آب همراه آن حمل می‌شود. در این نوع اسهال، ترشح مایع روده‌ای حتی در حالت ناشتا نیز با پلاسما ایزوتونیک است. این حالت حتی زمانی که هیچ غذای خوراکی مصرف نمی‌شود نیز ادامه می‌یابد.

 اسمزی 
اسهال اسمزی زمانی رخ می‌دهد که آب زیادی به داخل روده‌ها کشیده شود. اگر فرد محلول‌هایی با قند یا نمک بیش از حد بنوشد، این محلول‌ها می‌توانند آب را از بدن به داخل روده بکشند و باعث اسهال اسمزی شوند. اسهال اسمزی همچنین می‌تواند ناشی از سوءهضم (مانند بیماری پانکراس یا بیماری سلیاک) باشد که در آن مواد مغذی در مجرا باقی می‌مانند تا آب را به خود جذب کنند. یا می‌تواند ناشی از ملین‌های اسمزی (که با کشیدن آب به داخل روده‌ها برای تسکین یبوست عمل می‌کنند) باشد. در افراد سالم، مصرف بیش از حد منیزیم، ویتامین C یا لاکتوز هضمنشده می‌تواند باعث اسهال اسمزی و اتساع روده شود. فردی که عدم تحمل لاکتوز دارد، می‌تواند پس از مصرف بی‌اندازه زیاد محصولات لبنی در جذب لاکتوز مشکل داشته باشد. در افرادی که سوءجذب فروکتوز دارند، مصرف بیش از حد فروکتوز نیز می‌تواند باعث اسهال شود. غذاهای با فروکتوز بالا که محتوای گلوکز بالایی نیز دارند، جذب‌پذیری بیشتری دارند و احتمال ایجاد اسهال کمتری دارند. الکل‌های قندی مانند سوربیتول (که اغلب در غذاهای بدون قند یافت می‌شوند) برای بدن جذبشان دشوار است و در مقادیر زیاد ممکن است منجر به اسهال اسمزی شوند. در بیشتر این موارد، اسهال اسمزی هنگامی که عامل مسبب (مانند شیر یا سوربیتول) قطع شود، متوقف می‌شود.

 اگزوداتیو 
اسهال اگزوداتیو با وجود خون و چرک در مدفوع رخ می‌دهد. این حالت در بیماری‌های التهابی روده، مانند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو، و سایر عفونت‌های شدید مانند E. coli یا سایر اشکال مسمومیت غذایی رخ می‌دهد.

 التهابی 
اسهال التهابی زمانی رخ می‌دهد که آسیب به لایه مخاطی یا حاشیهٔ مژکی وارد شود، که منجر به از دست دادن غیرفعال مایعات غنی از پروتئین و کاهش توانایی در جذب این مایعات ازدست‌رفته می‌گردد. ویژگی‌های هر سه نوع دیگر اسهال را می‌توان در این نوع اسهال یافت. این نوع می‌تواند ناشی از عفونت‌های باکتریایی، عفونت‌های ویروسی، عفونت‌های انگلی یا مشکلات خودایمنی مانند بیماری‌های التهابی روده باشد. همچنین می‌تواند ناشی از سل، سرطان کولون و انتریت باشد.

 دیسانتری 
اگر خون به صورت قابل مشاهده در مدفوع وجود داشته باشد، به آن دیسانتری نیز گفته می‌شود. خون نشانه‌ای از تهاجم به بافت روده است. دیسانتری یک علامت از مواردی مانند شیگلا، انتاموبا هیستولیتیکا و سالمونلا است.

 تأثیرات بر سلامت 
بیماری اسهالی ممکن است تأثیر منفی بر آمادگی جسمانی و رشد ذهنی داشته باشد. «سوءتغذیه در اوایل کودکی ناشی از هر علتی، آمادگی جسمانی و بهره‌وری کاری را در بزرگسالان کاهش می‌دهد»، و اسهال یک علت اولیه سوءتغذیه دوران کودکی است. علاوه بر این، شواهد نشان می‌دهد که بیماری اسهالی تأثیرات قابل توجهی بر رشد ذهنی و سلامت دارد؛ نشان داده شده است که، حتی با کنترل عفونت کرمی و تغذیه با شیر مادر در اوایل دوران، کودکانی که اسهال شدید را تجربه کرده‌اند، نمرات به‌طور قابل توجهی پایین‌تری در یک سری آزمون‌های هوش داشته‌اند.

اسهال می‌تواند باعث عدم تعادل الکترولیت، اختلال کلیوی، کم‌آبی و پاسخ‌های معیوب سیستم ایمنی شود. هنگامی که داروهای خوراکی تجویز می‌شوند، کارایی دارو برای ایجاد یک اثر درمانی است و فقدان این اثر ممکن است به دلیل حرکت سریع دارو در دستگاه گوارش باشد که زمان جذب آن را محدود می‌کند. بالینگران سعی می‌کنند اسهال را با کاهش دوز دارو، تغییر برنامه دوز، قطع دارو و رهیدراتاسیون درمان کنند. مداخلات برای کنترل اسهال اغلب مؤثر نیستند. اسهال می‌تواند تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی داشته باشد زیرا بی‌اختیاری مدفوع یکی از عوامل اصلی قرار دادن بزرگسالان مسن در تأسیسات مراقبت طولانی‌مدت (خانه‌های سالمندان) است.

 علل 

در مراحل پایانی هضم انسان، مواد بلعیده‌شده با آب و مایعات گوارشی مانند اسید معده، صفرا و آنزیم‌های گوارشی اشباع می‌شوند تا به اجزای مغذی خود تجزیه شوند، که سپس از طریق روده در روده کوچک جذب جریان خون می‌شوند. پیش از دفع، روده بزرگ آب و سایر حلال‌های گوارشی موجود در ضایعات را به منظور حفظ هیدراتاسیون مناسب و تعادل کلی، بازجذب می‌کند. اسهال زمانی رخ می‌دهد که روده بزرگ، به هر دلیلی، از جذب کافی آب یا سایر مایعات گوارشی از مواد مدفوعی بازماند و در نتیجه یک حرکت روده‌ای مایع یا «شل» ایجاد شود.

اسهال حاد معمولاً به دلیل گاستروانتریت ویروسی ناشی از روتاویروس است، که ۴۰٪ موارد را در کودکان زیر پنج سال تشکیل می‌دهد. با این حال، در مورد مسافران، عفونت‌های باکتریایی غالب هستند. سموم مختلف مانند مسمومیت قارچی و داروها نیز می‌توانند باعث اسهال حاد شوند.

اسهال مزمن می‌تواند بخشی از تظاهرات تعدادی از بیماری‌های مزمن پزشکی باشد که روده را تحت تأثیر قرار می‌دهند. علل شایع عبارتند از کولیت اولسراتیو، بیماری کرون، کولیت میکروسکوپی، بیماری سلیاک، سندرم روده تحریک‌پذیر و سوءجذب اسید صفراوی.

 عفونت‌ها 

علل زیادی برای اسهال عفونی وجود دارد، که شامل ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌ها می‌شود. اسهال عفونی اغلب به عنوان گاستروانتریت شناخته می‌شود. نوروویروس شایع‌ترین علت اسهال ویروسی در بزرگسالان است، اما روتاویروس شایع‌ترین علت در کودکان زیر پنج سال است. آدنوویروس‌های تیپ ۴۰ و ۴۱، و آستروویروس‌ها نیز تعداد قابل توجهی از عفونت‌ها را ایجاد می‌کنند. سویه‌های اشریشیا کلی تولیدکننده سم شیگا، مانند E. coli O157:H7، شایع‌ترین علت اسهال خونی عفونی در ایالات متحده هستند.

کامپیلوباکتر (گونه زیستی) یک علت شایع اسهال باکتریایی هستند، اما عفونت‌های ناشی از سالمونلا (گونه زیستی)، شیگلا (گونه زیستی) و برخی سویه‌های اشریشیا کلی نیز از علل مکرر هستند.

در سالمندان، به ویژه کسانی که به دلیل عفونت‌های نامرتبط با آنتی‌بیوتیک‌ها درمان شده‌اند، یک سم تولیدشده توسط کلستریدیوئید دیفیسیل اغلب باعث اسهال شدید می‌شود.

انگل‌ها، به ویژه پروتوزوئرها مانند کریپتوسپوریدیوم (گونه زیستی)، ژیاردیا (گونه زیستی)، انتاموبا هیستولیتیکا، بلاستوسیستیس (گونه زیستی)، سیکلوسپورا کایتاننسیس، اغلب علت اسهالی هستند که شامل عفونت مزمن می‌شود. عامل ضدانگلی با طیف گسترده نیتازوکسانید اثربخشی خود را در برابر بسیاری از انگل‌های ایجادکننده اسهال نشان داده است.

سایر عوامل عفونی، مانند انگل‌ها یا سموم باکتریایی، ممکن است علائم را تشدید کنند. در شرایط زندگی بهداشتی که غذا به مقدار کافی و آب تمیز موجود است، یک فرد سالم معمولاً در عرض چند روز از عفونت‌های ویروسی بهبود می‌یابد. با این حال، برای افراد بیمار یا دچار سوءتغذیه، اسهال می‌تواند منجر به کم‌آبی شدید شود و می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.

 بهداشت 
دفع مدفوع در فضای باز یکی از علل اصلی اسهال عفونی منجر به مرگ است.

فقر شاخص خوبی برای میزان اسهال عفونی در یک جمعیت است. این ارتباط ناشی از خود فقر نیست، بلکه ناشی از شرایطی است که افراد فقیر در آن زندگی می‌کنند. فقدان منابع خاص، توانایی فقرا را در دفاع از خود در برابر اسهال عفونی به خطر می‌اندازد. «فقر با مسکن نامناسب، تراکم جمعیت، کف کثیف، عدم دسترسی به آب آشامیدنی تمیز یا دفع بهداشتی فضولات (بهداشت)، زندگی مشترک با حیوانات اهلی که ممکن است ناقل پاتوژن‌های انسانی باشند و نبود امکانات سرمایشی برای نگهداری مواد غذایی همراه است که همگی باعث افزایش دفعات اسهال می‌شوند… فقر همچنین توانایی ارائه رژیم‌های غذایی متعادل و متناسب با سن یا اصلاح رژیم‌های غذایی هنگام بروز اسهال به منظور کاهش و جبران کمبود مواد مغذی را محدود می‌کند. شدت این تأثیر به دلیل فقدان مراقبت‌های پزشکی کافی، در دسترس و مقرون‌به‌صرفه دوچندان می‌شود.»

یکی از شایع‌ترین علل اسهال عفونی، کمبود آب تمیز است. اغلب، دفع نامناسب مدفوع منجر به آلودگی آب‌های زیرزمینی می‌شود. این امر می‌تواند منجر به عفونت گسترده میان یک جمعیت شود، به‌ویژه در غیاب تصفیه یا پالایش آب. مدفوع انسان حاوی انواع مختلفی از پاتوژن‌های انسانی بالقوه مضر است.

 تغذیه 
تغذیه مناسب برای سلامت و عملکرد، از جمله پیشگیری از اسهال عفونی، مهم است. این امر به‌ویژه برای کودکان خردسال که سیستم ایمنی کاملاً تکاملیافته‌ای ندارند، بسیار مهم است. کمبود روی، وضعیتی که اغلب در کودکان کشورهای در حال توسعه شایع است، می‌تواند حتی در موارد خفیف نیز تأثیر قابل توجهی بر رشد و عملکرد صحیح سیستم ایمنی بدن انسان داشته باشد. در واقع، این رابطه میان کمبود روی و کاهش عملکرد سیستم ایمنی با افزایش شدت اسهال عفونی مطابقت دارد. کودکانی که سطوح پائین‌تری از روی دارند، موارد بیشتری از اسهال، اسهال شدید و اسهال همراه با تب را تجربه می‌کنند. به‌طور مشابه، کمبود ویتامین A می‌تواند باعث افزایش شدت اپیزودهای اسهال شود. بااین‌حال، در مورد تأثیر کمبود ویتامین A بر میزان بیماری، اختلاف نظر وجود دارد. درحالی‌که برخی استدلال می‌کنند که رابطه‌ای میان میزان بیماری و وضعیت ویتامین A وجود ندارد، برخی دیگر افزایش این میزان را با کمبود آن مرتبط می‌دانند. با توجه به اینکه تخمین‌ها نشان می‌دهد ۱۲۷ میلیون کودک پیش‌دبستانی در سراسر جهان کمبود ویتامین A دارند، این جمعیت در معرض خطر فزاینده ابتلا به بیماری قرار دارد.

 سندرم روده تحریک‌پذیر 

یکی دیگر از علل احتمالی اسهال، سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) است، که معمولاً با ناراحتی شکمی که با اجابت مزاج تسکین می‌یابد، و با مدفوع غیرعادی (اسهال یا یبوست) برای حداقل سه روز در هفته در طول سه ماه گذشته بروز پیدا می‌کند. نشانه‌های IBS با غلبه اسهال را می‌توان از طریق ترکیبی از تغییرات رژیم غذایی، مکمل‌های فیبر محلول و داروهایی مانند لوپرامید یا کدئین مدیریت کرد. حدود ۳۰٪ از بیماران مبتلا به IBS با غلبه اسهال، سوءجذب اسیدهای صفراوی دارند که با تست SeHCAT غیرطبیعی تشخیص داده می‌شوند.

 دیگر بیماری‌ها 
اسهال می‌تواند ناشی از بیماری‌ها و شرایط دیگری باشد، یعنی:
 مصرف مزمن اتانول
 پرکاری تیروئید
 داروهای خاص
 سوءجذب اسید صفراوی
 بیماری ایسکمیک روده: این بیماری معمولاً افراد مسن را درگیر می‌کند و می‌تواند به دلیل انسداد شریان‌ها باشد.
 کولیت میکروسکوپی، نوعی بیماری التهابی روده که در آن تغییرات فقط در بررسی بافت‌شناسی بیوپسی‌های کولون مشاهده می‌شوند.
 سوءجذب نمک‌های صفراوی (اسهال اولیه ناشی از اسید صفراوی) که در آن اسیدهای صفراوی بیش از حد در روده بزرگ، باعث ایجاد اسهال ترشحی می‌شوند.
 تومورهای ترشح‌کننده هورمون: برخی از هورمون‌ها، مانند سروتونین، در صورت ترشح بیش از حد (معمولاً از تومور) می‌توانند باعث اسهال شوند.
 اسهال خفیف مزمن در نوزادان و کودکان نوپا ممکن است بدون هیچ علت مشخص و هیچ تأثیر و عارضه دیگری رخ دهد؛ این وضعیت اسهال کودکان نوپا نامیده می‌شود.
 انتروپاتی محیطی
 انتروپاتی ناشی از رادیاسیون به دنبال درمان سرطان‌های لگن و شکم.
 سندرم فعال‌سازی ماست سل (MCAS)

 داروها 
بیش از ۷۰۰ دارو، مانند پنی‌سیلین، شناخته شده‌اند که باعث اسهال می‌شوند. دسته‌های داروهایی که شناخته شده باعث اسهال می‌شوند عبارتند از: ملین‌ها، ضداسیدها، داروهای سوزش سر دل، آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضد نئوپلاسم، داروهای ضدالتهاب و همچنین بسیاری از مکمل‌های غذایی.

 پاوفیزیولوژی 
+ ناقل‌های یونی هدف‌گرفته‌شده توسط عفونت‌های روده‌ای عملکردانتقال دهنده جذب NHE، SGLT1، ENaC، DRA ترشح CaCC، NKCC1، CFTR جذب و ترشح پمپ سدیم/پتاسیم

 تکامل 
به گفته دو پژوهشگر، راندولف نسه و جرج ویلیامز، اسهال ممکن است به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی تکاملیافته برای دفع عمل کند. در نتیجه، اگر متوقف شود، ممکن است بهبودی با تأخیر حاصل شود. آن‌ها در تأیید این استدلال به پژوهشی که در سال ۱۹۷۳ منتشر شد، استناد می‌کنند که نشان داد درمان شیگلا با داروی ضداسهال (کو-فنوتروپ، لوموتیل) باعث می‌شود افراد دو برابر بیشتر از افرادی که تحت چنین درمانی قرار نگرفته‌اند، تب‌دار بمانند. پژوهشگران در واقع خودشان مشاهده کردند که: «لوموتیل در شیگلوز ممکن است منع مصرف داشته باشد. اسهال ممکن است یک مکانیسم دفاعی باشد».

 رویکرد تشخیصی 
انواع زیر از اسهال ممکن است نشان‌دهنده نیاز به بررسی بیشتر باشد:
 در نوزادان
 اسهال متوسط یا شدید در کودکان خردسال
 همراه با خون
 ادامه داشتن بیش از دو روز
 همراه با درد شکمی غیرکرامپی، تب، کاهش وزن، و غیره.
 در مسافران
 در دستاندرکاران مواد غذایی، به دلیل پتانسیل آلوده کردن دیگران؛
 در مؤسساتی مانند بیمارستان‌ها، مراکز مراقبت از کودکان، یا خانه‌های سالمندان و نقاهتگاه‌ها.

یک نمره شدت برای کمک به تشخیص در کودکان استفاده می‌شود.

وقتی اسهال بیش از چهار هفته طول می‌کشد، تعدادی آزمایش دیگر ممکن است توصیه شود، از جمله:
 شمارش کامل خون و یک فریتین در صورت وجود کم‌خونی
 هورمون محرک تیروئید
 ترانس گلوتامیناز بافتی برای بیماری سلیاک
 کالپروتکتین مدفوعی برای رد بیماری التهابی روده
 تست‌های مدفوع برای تخم و انگل و همچنین برای کلستریدیوئید دیفیسیل
 یک کولونوسکوپی یا تست ایمونوشیمیایی مدفوع برای سرطان، از جمله بیوپسی‌ها برای تشخیص کولیت میکروسکوپی
 تست برای اسهال ناشی از اسیدهای صفراوی با SeHCAT، ۷α-هیدروکسی-۴-کولستن-۳-اون یا اسیدهای صفراوی مدفوع بسته به دسترسی
 تست تنفس هیدروژن برای بررسی عدم تحمل لاکتوز
 تست‌های بیشتر در صورت شک به نقص ایمنی، بیماری پرتودرمانی لگن یا رشد بیش از حد باکتری روده کوچک.

یک دستورالعمل بالینی در سال ۲۰۱۹ توصیه کرد که تست‌گیری برای تخم و انگل فقط در افراد پرخطر لازم است، اگرچه آن‌ها تست روتین برای ژیاردیا را توصیه می‌کنند. سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) و پروتئین واکنشی-C (CRP) توصیه نشدند.

 اپیدمیولوژی 

|332x332پیکسل

|339x339پیکسل
در سراسر جهان در سال ۲۰۰۴، حدود ۲٫۵ میلیارد مورد اسهال رخ داد که منجر به ۱٫۵ میلیون مرگ در بین کودکان زیر پنج سال شد. بیش از نیمی از این موارد در آفریقا و جنوب آسیا بود. این میزان نسبت به نرخ مرگ‌ومیر ۴٫۵ میلیون نفر در سال ۱۹۸۰ برای گاستروانتریت کاهش یافته است. اسهال همچنان دومین علت اصلی مرگ‌ومیر نوزادان (۱۶٪) پس از پنومونی (۱۷٪) در این گروه سنی است.

اکثر این موارد در جهان در حال توسعه رخ می‌دهد، به‌طوری که بیش از نیمی از موارد ثبت شده اسهال دوران کودکی در آفریقا و آسیا اتفاق می‌افتد، با ۶۹۶ میلیون و ۱٫۲ میلیارد مورد، به ترتیب، در مقایسه با تنها ۴۸۰ میلیون مورد در بقیه جهان.

اسهال عفونی در سال ۲۰۱۱ منجر به حدود ۰٫۷ میلیون مورد مرگ‌ومیر در کودکان زیر پنج سال و از دست رفتن ۲۵۰ میلیون روز مدرسه شد. در قاره آمریکا، بیماری اسهال در مجموع ۱۰٪ از مرگ‌ومیر کودکان ۱ تا ۵۹ ماهه را تشکیل می‌دهد، درحالی‌که در جنوب شرقی آسیا، این رقم به ۳۱٫۳٪ از مرگ‌ومیرها می‌رسد. تخمین زده می‌شود که حدود ۲۱٪ از مرگ‌ومیر کودکان در کشورهای در حال توسعه به دلیل بیماری اسهال است.

سازمان جهانی بهداشت گزارش داده است که «مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری‌های اسهالی با ۴۵٪ کاهش، از ششمین علت اصلی مرگ‌ومیر در سال ۲۰۰۰ به سیزدهمین علت اصلی در سال ۲۰۲۱ رسیده است.»

اگرچه اسهال بیشتر در انسان‌ها شناخته شده است، بسیاری از گونه‌های دیگر، به‌ویژه نخستی‌سانان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به نظر می‌رسد آپاندیس سکوم، در صورت وجود، تا حدودی از نخستی‌های جوان در برابر اسهال محافظت می‌کند.

 پیشگیری 
 بهداشت 

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که بهبود آب آشامیدنی و بهداشت (WASH) منجر به کاهش خطرات اسهال می‌شود. چنین بهبودهایی ممکن است شامل مواردی مانند استفاده از فیلترهای آب، تأمین آب لوله‌کشی با کیفیت بالا و اتصالات فاضلاب باشد.

در مؤسسات، جوامع و خانوارها، مداخلاتی که شستن دست‌ها با صابون را ترویج می‌دهند، منجر به کاهش قابل توجه بروز اسهال می‌شوند. همین امر در مورد پیشگیری از اجابت مزاج در فضای باز در سطح جامعه و فراهم کردن دسترسی به بهداشت بهبود یافته نیز صادق است. این شامل استفاده از توالت و اجرای کل زنجیره بهداشت متصل به توالت‌ها (جمع‌آوری، حمل‌ونقل، دفع یا استفاده مجدد از مدفوع انسان) می‌شود.

شواهد محدودی وجود دارد که نشان می‌دهد دفع بی‌خطر مدفوع کودک یا بزرگسال می‌تواند از بیماری اسهال پیشگیری کند.

 شستن دست‌ها 
تکنیک‌های اولیه بهداشتی می‌توانند تأثیر عمیقی بر انتقال بیماری‌های اسهالی داشته باشند. به‌طور تجربی نشان داده شده است که شستن دست‌ها با آب و صابون، بروز بیماری را تقریباً ۳۰–۴۸ درصد کاهش می‌دهد. با این حال، شستشوی دست‌ها در کشورهای در حال توسعه، همان‌طور که مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC) اذعان کرده است، تحت تأثیر فقر قرار می‌گیرد: «شستن دست‌ها برای پیشگیری از بیماری‌ها در تمامی نقاط جهان ضروری است؛ با این حال، دسترسی به آب و صابون در تعدادی از کشورهای کمتر توسعه‌یافته محدود است. این عدم دسترسی یکی از چالش‌های متعدد پیش روی رعایت بهداشت مناسب در کشورهای کمتر توسعه‌یافته است.» راه‌حل‌های غلبه بر این مانع نیازمند اجرای برنامه‌های آموزشی است که رفتارهای بهداشتی را ترویج کنند.

 آب 
با توجه به اینکه آلودگی آب یکی از راه‌های اصلی انتقال بیماری‌های اسهالی است، تلاش برای تأمین آب سالم و بهداشت بهبود یافته می‌تواند میزان بروز بیماری را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. در واقع، پیشنهاد شده است که ممکن است انتظار کاهش ۸۸ درصدی مرگ‌ومیر کودکان ناشی از بیماری اسهال را در نتیجه بهبود وضعیت بهداشت آب و رعایت بهداشت داشته باشیم. به همین ترتیب، متاآنالیز مطالعات متعدد در مورد بهبود تأمین آب و وضعیت بهداشت، کاهش ۲۲–۲۷ درصدی در بروز بیماری و کاهش ۲۱–۳۰ درصدی در میزان مرگ‌ومیر مرتبط با بیماری اسهال را نشان می‌دهد.

برای مثال، نشان داده شده است که کلرزنی آب، هم خطر ابتلا به بیماری اسهال و هم آلودگی آب ذخیره شده با پاتوژن‌های اسهال را کاهش می‌دهد.

 واکسیناسیون 
ایم‌ن سازی در برابر پاتوژن‌های ایجادکننده بیماری اسهال، یک استراتژی پیشگیری مناسب است، با این حال برای واکسیناسیون نیاز به هدف قرار دادن پاتوژن‌های خاص است. در مورد روتاویروس، که مسئول حدود ۶٪ از اپیزودهای اسهال و ۲۰٪ از مرگ‌ومیرهای ناشی از بیماری اسهال در کودکان کشورهای در حال توسعه بود، استفاده از واکسن روتاویروس در کارآزمایی‌های سال ۱۹۸۵، کاهش اندکی (۲–۳ درصد) در کل موارد بروز بیماری اسهال در پی داشت، در حالی که میزان مرگ‌ومیر کلی را ۶–۱۰ درصد کاهش داد. به همین ترتیب، یک واکسن وبا کاهش قابل توجهی در میزان شیوع و مرگ‌ومیر نشان داد، اگرچه تأثیر کلی واکسیناسیون حداقل بود زیرا وبا یکی از پاتوژن‌های اصلی ایجادکننده اسهال نیست. از آن زمان، واکسن‌های مؤثرتری توسعه یافته‌اند که پتانسیل نجات جان هزاران نفر را در کشورهای در حال توسعه دارند، در حالی که هزینه کلی درمان و هزینه‌های تحمیل شده بر جامعه را کاهش می‌دهند.

واکسن روتاویروس میزان اسهال را در یک جمعیت کاهش می‌دهد. واکسن‌های جدیدی علیه روتاویروس، شیگلا، اشریشیا کلی انتروتوکسیژنیک (ETEC)، و وبا در حال توسعه هستند، و همچنین واکسن‌هایی برای دیگر علل اسهال عفونی.

 تغذیه 
کمبودهای غذایی در کشورهای در حال توسعه را می‌توان با ترویج شیوه‌های بهتر غذا خوردن برطرف کرد. مکمل روی موفقیت‌آمیز بوده و کاهش قابل توجهی در بروز بیماری‌های اسهالی در مقایسه با گروه کنترل نشان داد. اکثر منابع علمی نشان می‌دهند که مکمل ویتامین A در کاهش بروز بیماری مفید است. تدوین یک استراتژی مکمل باید این واقعیت را در نظر بگیرد که مکمل ویتامین A در مقایسه با مکمل ویتامین A و روی، در کاهش بروز اسهال کمتر مؤثر بوده است و تخمین زده می‌شود که استراتژی دوم به‌طور قابل توجهی مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

 شیردهی 
نشان داده شده است که شیوه‌های تغذیه با شیر مادر تأثیر چشمگیری بر بروز بیماری‌های اسهالی در جمعیت‌های فقیر دارد. مطالعات انجام‌شده در تعدادی از کشورهای در حال توسعه نشان داده است کودکانی که در ۶ ماه اول زندگی خود منحصراً با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در برابر عفونت ناشی از بیماری‌های اسهالی محافظت بهتری دارند. یک مطالعه در برزیل نشان داد که نوزادانی که با شیر مادر تغذیه نمی‌شوند، ۱۴ برابر بیشتر از نوزادانی که منحصراً با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در اثر اسهال جان خود را از دست می‌دهند. در حال حاضر، WHO تغذیه انحصاری با شیر مادر را برای شش ماه اول زندگی نوزاد، و ادامه شیردهی را تا حداقل دو سالگی توصیه می‌کند.

 دیگر موارد 
پروبیوتیک‌ها خطر ابتلا به اسهال را در افرادی که آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند، کاهش می‌دهند. اسپری حشره‌کش ممکن است تعداد مگس‌ها و خطر ابتلا به اسهال را در کودکان در محیط‌هایی که تغییرات فصلی در تعداد مگس‌ها در طول سال وجود دارد، کاهش دهد.

 مدیریت 
در بسیاری از موارد اسهال، جایگزینی مایعات و نمک ازدست‌رفته تنها درمان مورد نیاز است. این کار معمولاً از طریق دهان – درمان خوراکی رهیدراتاسیون – یا در موارد شدید، به‌صورت داخل وریدی انجام می‌شود. محدودیت‌های غذایی مانند رژیم غذایی BRAT دیگر توصیه نمی‌شوند. پژوهش‌ها نشان نمی‌دهد که محدود کردن مصرف شیر برای کودکان تأثیری بر مدت زمان اسهال داشته باشد. برعکس، WHO توصیه می‌کند کودکان مبتلا به اسهال به خوردن غذا ادامه دهند زیرا مواد مغذی کافی معمولاً برای حمایت از رشد مداوم و افزایش وزن جذب می‌شوند و ادامه خوردن غذا همچنین بهبود عملکرد طبیعی روده را تسریع می‌کند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا توصیه می‌کند که کودکان و بزرگسالان مبتلا به وبا نیز به خوردن غذا ادامه دهند. هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد تغذیه مجدد زودهنگام در کودکان می‌تواند باعث افزایش استفاده نامناسب از مایعات داخل وریدی، اپیزودهای استفراغ و خطر ابتلا به اسهال مداوم شود.

داروهایی مانند لوپرامید و بیسموت ساب‌سالیسیلات ممکن است مفید باشند؛ با این حال ممکن است در شرایط خاص منع مصرف داشته باشند.

 مایعات 

محلول خوراکی رهیدراتاسیون (ORS) (آب کمی شیرین و نمکی) می‌تواند برای پیشگیری از کم‌آبی استفاده شود. محلول‌های خانگی استاندارد مانند آب برنج نمکی، نوشیدنی‌های دوغ نمکی، سوپ سبزیجات و مرغ حاوی نمک می‌تواند داده شود. به محلول‌های خانگی مانند آبی که غلات در آن پخته شده است، سوپ بدون نمک، آب نارگیل سبز، چای کمرنگ (بدون شکر)، و آب‌میوه‌های طبیعی و تازه بدون شکر می‌توان از نصف قاشق چای‌خوری تا یک قاشق چای‌خوری کامل نمک (از یک‌ونیم تا سه گرم) به ازای هر لیتر اضافه کرد. آب تمیز و ساده نیز می‌تواند یکی از چندین مایعی باشد که داده می‌شود. محلول‌های تجاری مانند پدیالیت وجود دارد و سازمان‌های امدادی مانند یونیسف به‌طور گسترده بسته‌های نمک و شکر را توزیع می‌کنند. یک انتشارات WHO برای پزشکان محلول ORS خانگی متشکل از یک لیتر آب با یک قاشق چای‌خوری نمک (۳ گرم) و دو قاشق غذاخوری شکر (۱۸ گرم) اضافه شده را توصیه می‌کند (تقریباً «طعم اشک»A Guide on Safe Food for Travellers , Welcome to South Africa, Host to the 2010 FIFA World Cup (bottom left of page 1).). پروژه رهیدراتاسیون توصیه می‌کند همان مقدار شکر اما فقط نصف قاشق چای‌خوری نمک اضافه شود، و اظهار می‌دارد که این رویکرد رقیق‌تر با خطر کمتری همراه است و با حداقل از دست دادن اثربخشی.Rehydration Project,  Homemade Oral Rehydration Solution Recipe. هر دو موافقند که نوشیدنی‌های با شکر یا نمک زیاد می‌توانند کم‌آبی را بدتر کنند.

مقادیر مناسب مکمل روی و پتاسیم در صورت موجود بودن باید اضافه شود. اما در دسترس بودن این‌ها نباید رهیدراتاسیون را به تأخیر بیندازد. همان‌طور که WHO اشاره می‌کند، مهم‌ترین چیز شروع پیشگیری از کم‌آبی در اسرع وقت است. در مثالی دیگر از امیدوارانه جلوگیری از کم‌آبی توسط ORS فوری، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا برای درمان وبا توصیه می‌کند در طول سفر برای دریافت درمان پزشکی به دادن محلول خوراکی رهیدراتاسیون ادامه داده شود.Community Health Worker Training Materials for Cholera Prevention and Control , CDC, slides at back are dated 17 November 2010. Page 7 states "... Continue to breastfeed your baby if the baby has watery diarrhea, even when traveling to get treatment. Adults and older children should continue to eat frequently."

استفراغ اغلب در طی یک یا دو ساعت اول درمان با ORS رخ می‌دهد، به ویژه اگر کودک محلول را خیلی سریع بنوشد، اما این به ندرت از رهیدراتاسیون موفقیت‌آمیز جلوگیری می‌کند زیرا بیشتر مایعات هنوز جذب می‌شود. WHO توصیه می‌کند که اگر کودکی استفراغ کرد، پنج یا ده دقیقه صبر کنید و سپس شروع به دادن محلول کنید، اما این بار با سرعت کمتری.

نوشیدنی‌های به ویژه سرشار از قندهای ساده، مانند نوشابه و آب‌میوه‌ها، در کودکان زیر پنج سال توصیه نمی‌شوند زیرا ممکن است کم‌آبی را افزایش دهند. یک محلول خیلی غنی در روده آب را از بقیه بدن می‌کشد، درست مثل اینکه فرد آب دریا بنوشد. در صورتی که آماده‌سازی‌های ORT خاص‌تر و مؤثرتر در دسترس نباشند یا خوش‌طعم نباشند، آب ساده می‌تواند استفاده شود. علاوه بر این، می‌توان ترکیبی از آب ساده و نوشیدنی‌هایی که شاید خیلی غنی از شکر و نمک باشند را به‌طور متناوب به همان فرد داد، با هدف تأمین مقدار متوسطی از سدیم در کل. یک لوله نازوگاستریک می‌تواند در کودکان خردسال برای تجویز مایعات در صورت لزوم استفاده شود.

 تغذیه 
WHO توصیه می‌کند که به تغذیه کودک مبتلا به اسهال ادامه دهید. ادامه تغذیه، بهبود عملکرد طبیعی روده را تسریع می‌کند. در مقابل، کودکانی که غذایشان محدود شده است، اسهال طولانی‌تری دارند و عملکرد روده‌شان دیرتر بهبود می‌یابد. WHO می‌گوید: «هرگز نباید از دادن غذا به کودک خودداری کرد و غذاهای معمول کودک را نباید رقیق کرد. شیردهی همیشه باید ادامه یابد.» در مثال خاص وبا، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا همین توصیه را ارائه می‌دهد. نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند و دچار اسهال هستند، اغلب بیشتر تمایل به شیر خوردن نشان می‌دهند و باید به این کار تشویق شوند. در کودکان خردسالی که با شیر مادر تغذیه نمی‌شوند و در کشورهای توسعه‌یافته زندگی می‌کنند، رژیم غذایی بدون لاکتوز ممکن است برای تسریع بهبودی مفید باشد. خوردن غذاهای حاوی فیبر محلول ممکن است کمک کند، اما فیبر نامحلول ممکن است وضعیت را بدتر کند.

 داروها 

عوامل ضداسهال را می‌توان به چهار گروه مختلف طبقه‌بندی کرد: آنتیموتیلیتی (ضدحرکتی)، ضدترشح، جاذب و ضدعفونی. در حالی که آنتی‌بیوتیک‌ها در انواع خاصی از اسهال حاد مفید هستند، معمولاً به جز در شرایط خاص استفاده نمی‌شوند. نگرانی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است خطر نشانگان همولیتیک اورمیک را در افراد آلوده به اشریشیا کلی O157:H7 افزایش دهند. در کشورهای با منابع محدود، درمان با آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است مفید باشد. با این حال، برخی از باکتری‌ها، به ویژه شیگلا، در حال ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی هستند. آنتی‌بیوتیک‌ها همچنین می‌توانند باعث اسهال شوند و اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک شایع‌ترین عارضه جانبی درمان با آنتی‌بیوتیک‌های عمومی است.

در حالی که ترکیبات بیسموت (پپتو-بیسمول) تعداد حرکات روده را در افراد مبتلا به اسهال مسافران کاهش دادند، طول بیماری را کاهش نمی‌دهند. عوامل آنتیموتیلیتی مانند لوپرامید نیز در کاهش تعداد دفعات مدفوع مؤثر هستند اما بر طول مدت بیماری تأثیری ندارند. این عوامل فقط در صورتی باید استفاده شوند که اسهال خونی وجود نداشته باشد.

دیواسمکتیت، یک خاک‌رس سیلیکات آلومینیوم و منیزیم طبیعی، در کاهش نشانه‌های اسهال حاد در کودکان مؤثر است، و همچنین در اسهال مزمن عملکردی، اسهال ناشی از اشعه و اسهال ناشی از شیمی‌درمانی تأثیراتی دارد. یکی دیگر از عوامل جاذب مورد استفاده برای درمان اسهال خفیف کائوپکتات است.

راسکادوتریل یک داروی ضدترشح ممکن است برای درمان اسهال در کودکان و بزرگسالان استفاده شود. این دارو تحمل‌پذیری بهتری نسبت به لوپرامید دارد، زیرا یبوست و نفخ کمتری ایجاد می‌کند. با این حال، در بهبود اسهال حاد در کودکان مزیت کمی دارد.

مهارکننده‌های اسیدهای صفراوی مانند کلستیرامین می‌توانند در اسهال مزمن ناشی از سوءجذب اسید صفراوی مؤثر باشند. کارآزمایی‌های درمانی این داروها در اسهال مزمن اگر سوءجذب اسیدهای صفراوی را نتوان با یک تست اختصاصی، مانند احتباس SeHCAT تشخیص داد، نشان داده می‌شود.

 درمان‌های جایگزین 
موز سبز بهبودی را تسریع کرد، کم‌آبی را کاهش داد و از اسهال طولانی در کودکان مبتلا به اسهال جلوگیری کرد. این سودمندی به تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه در کولون از محتوای نشاسته مقاوم آن نسبت داده شد که جذب آب و الکترولیت در کولون را افزایش می‌دهد.

مکمل روی ممکن است برای کودکان بالای شش ماه مبتلا به اسهال در مناطقی با میزان بالای سوءتغذیه یا کمبود روی مزایایی داشته باشد. این موضوع از دستورالعمل‌های سازمان جهانی بهداشت برای روی پشتیبانی می‌کند، اما نه در کودکان بسیار خردسال.

یک مرور کاکرین از سال ۲۰۲۰ نتیجه می‌گیرد که پروبیوتیک‌ها تفاوت اندک یا هیچ تفاوتی در افرادی که اسهالشان ۲ روز یا بیشتر طول می‌کشد ایجاد نمی‌کنند و هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد آن‌ها مدت زمان اسهال را کاهش می‌دهند. پروبیوتیک لاکتوباسیلوس می‌تواند به پیشگیری از اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک در بزرگسالان کمک کند اما احتمالاً در کودکان تأثیری ندارد. برای افرادی که عدم تحمل لاکتوز دارند، مصرف آنزیم‌های گوارشی حاوی لاکتاز هنگام مصرف محصولات لبنی اغلب نشانه‌ها را بهبود می‌بخشد.

 جستارهای وابسته 

 دیسانتری – التهاب روده باعث اسهال خونی می‌شود
 فرناندو مازاریگوس – دانشمند گواتمالایی (۱۹۳۸–۲۰۱۸)
 موکوره – ترشح مخاط

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 WHO fact sheet on diarrhoeal disease


رده:اختلالات مجاری گوارشی
رده:بهسازی
رده:بیماری‌های روده
رده:بیماری‌های عفونی روده‌ای
رده:بیماری‌های گوارشی
رده:بیماری‌های آب‌زاد
رده:بیماری‌های قابل تشخیص با آزمایش مدفوع
رده:دهیدراتاسیون
رده:مدفوع
رده:نشانه‌ها و علائم دستگاه گوارش و شکم
رده:علائم بیماری