جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی

جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی یکی از جایزه‌های نوبل است که هر سال از سوی انستیتوی کارولینسکا اعطا می‌شود.

این جایزه از ۱۹۰۱ تاکنون با وقفه‌هایی اهدا گشته است.Nobel prize winners in medicine and physiology, 1901-1965. Theodore Lionel Sourkes. Abelard-Schuman, 1953

در سال ۲۰۲۵ میلادی، جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی به‌طور مشترک به ماری ای. برانکو، فرد رمسدل و شیمون ساکاگوچی اعطا شد. این جایزه به‌دلیل کشفات بنیادی دربارهٔ «تحمل ایمنی محیطی» (peripheral immune tolerance) اعطا شد — سازوکارهایی که اجازه می‌دهند سیستم ایمنی بدن بتواند با میکروب‌ها مبارزه کند بدون این‌که به بافت‌ها و سلول‌های خودی حمله کند. NobelPrize.org+1

ایمنی محیطی بخشی از پاسخ ایمنی است که در خارج از غدهٔ تیموس (thymus) رخ می‌دهد و نقش مهمی در جلوگیری از بیماری‌های خودایمنی دارد. اگر این سازوکارها به‌درستی عمل نکنند، سلول‌های ایمنی ممکن است به سلول‌های خود بدن حمله کنند و بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع ۱، آرتریت روماتوئید و سایر اختلالات التهابی را ایجاد کنند. NobelPrize.org

شیمون ساکاگوچی در سال ۱۹۹۵ نشان داد که یک زیرمجموعهٔ خاص از سلول‌های T در سیستم ایمنی وجود دارد که به‌عنوان سلول‌های تنظیم‌کنندهٔ T (regulatory T cells یا Tregs) عمل می‌کنند و از حملهٔ بیش‌ازحد سیستم ایمنی به بافت‌های خودی جلوگیری می‌کنند. این کشف نقطهٔ عطفی در درک ایمنی محیطی بود، زیرا پیش از آن بسیاری از دانشمندان معتقد بودند که تنها سازوکار تحمل ایمنی، حذف سلول‌های خودتخریب‌کن در تیموس است. NobelPrize.org

در سال ۲۰۰۱، ماری برانکو و فرد رمسدل نشان دادند که جهش در ژن FOXP3 در موش‌ها باعث بروز بیماری‌های شدید خودایمنی می‌شود. آن‌ها همین ژن را در انسان نیز بررسی کردند و دریافتند که جهش‌های معادل در انسان باعث سندروم نادری به نام IPEX (Immune dysregulation, Polyendocrinopathy, Enteropathy, X-linked) می‌شود — یک بیماری جدی و کشنده که در آن سیستم ایمنی بدن به بافت‌های خودی حمله می‌کند. Default+1

پس از این کشف، ساکاگوچی توانست نشان دهد که ژن FOXP3 مسئول توسعه و عملکرد سلول‌های تنظیم‌کنندهٔ T است که او قبلاً شناسایی کرده بود. این ارتباط بین سلول‌های تنظیم‌کنندهٔ T و ژن FOXP3 یک چارچوب علمی روشن فراهم کرد که توضیح می‌دهد چرا سیستم ایمنی می‌تواند بین بافت‌های خودی و بیگانه تمایز قائل شود و چگونه اختلال در این مسیرها منجر به بیماری‌های خودایمنی می‌شود. NobelPrize.org+1

کشف این سازوکارها نه تنها دانش بنیادی ما دربارهٔ سیستم ایمنی انسان را به‌طور چشمگیر گسترش داد، بلکه راه را برای توسعهٔ روش‌های درمانی جدید برای بیماری‌های خودایمنی، سرطان و بهبود پیوند اعضا هموار کرد. این پیشرفت‌ها به‌طور بالقوه می‌توانند درمان‌های نوینی برای تعدادی از بیماری‌های جدی ارائه دهند که تاکنون درمان‌های مؤثر محدودی داشته‌اند. NobelPrize.org

بنابراین، جایزهٔ نوبل ۲۰۲۵ در پزشکی به این سه دانشمند تعلق گرفت تا اهمیت علمی و بالینی کشف «تحمل ایمنی محیطی» و سلول‌های تنظیم‌کنندهٔ T را به رسمیت بشناسد و نشان دهد که چگونه این کشفیات اساس بسیاری از تحقیقات و درمان‌های آینده در ایمنی‌شناسی را شکل می‌دهند. 

 فهرست برندگان جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی 

 جستارهای وابسته 
 جایزهٔ لسکر

 پانویس 

 پیوند به بیرون 

 وبگاه رسمی برندگان جایزهٔ نوبل در رشته‌های فیزیولوژی و پزشکی 

رده:انستیتوی کارولینسکا
جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی
*فیزیولوژی و پزشکی
رده:جایزه‌های پزشکی
رده:جوایز پزشکی