فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی تاجیکستان و ایران

فهرست واژه‌های متفاوت در فارسی تاجیکستان و ایران:

 فهرست واژه‌ها 

 آ 
 آثارخانه = موزه 
 آشیانه = طبقه
 آموخته = عادت کرده
 از دست دادن دارد: در حال از دست دادن است
 افسانوی: افسانه‌ای
 اَنداز = مالیات
 انکشاف: رشد، گسترش
 انتقام‌جویی‌، پدرکشتگی: سُهراب‌کُشتگی
 اِغواگری= توطئه
 اولاد‌کُشی، کودک‌کُشی: سُهراب‌کُشی، مرگِ سُهراب (اشاره به کشتن سُهراب به تیغ پدرش رستم)
 اینچنین: همچنین

 ب 
 بازداشتن = توقّف، منع، ممنوعیّت
 بالشتک = استامپ
 باوری همدیگری = اعتماد متقابل
 بخشیده = تقدیم کرده، هدیه کرده
 بدنام‌کنی = اتّهام
 برابری = تعادل
 برهم دادن = انحلال
 بستگی = التزام
 بس کرده = متوقف
 به پُرّگی = به‌طور کامل
 به گردن بار کردن = تحمیل کردن
 به هم آوردن = اتّفاق
 بیماری خرچنگ = سرطان
 به اعتبار گرفتن: در نظر گرفتن
 به خلاصه آمدن: به نتیجه رسیدن

 پ 
 پای‌افزار = کفش
 پُرّه= کامل، کاملاً
 پیچه = مُهر
 پیش بَری = ارائه
 پیش تره = سابق، قبلی
 پیشروی = سبقت
 پیشکی = قبلاً، از قبل
 پیوند = جذب
 پریدمیت (از روسی): موضوع
 پُرّه: کامل
 پیشتره: پیشین

 ت 
 تنقیدی: انتقادی
 تاب = مقاومت
 تا رفت = رفته رفته، کم کم ، به تدریج
 تارون = گیاهی ترش مزّه ، نوعی ریواس (شاید ازبکی)
 تازه= تمیز ، پاک
 تازه کردن = تازه شدن ، به روز شدن ، تمیز و پاکیزه کردن
 تالار= سالن، کافۀ رقص
 تالار خوانش = تالار مطالعه
 تب لرزه = تب و لرز، تشنّج، بیماری مالاریا
 تحفه = هدیه
 تخم بریان: نیمرو
 تَربُز = هندوانه
 تِرزه / تِرِزه / تریزه = پنجره
 ترس خورد= بترسد
 تَرکش = بُمب، انفجار
 ترکیده = منفجر شده
 تِرَن = راه آهن
 تِز = زود ( تلفظی از همان تیز فارسی است )
 تعمیر شده ایستاده است = دارد تعمیر می شود
 تَغا= دایی
 تُفلی = (туфли) کفش (روسی)
 تکّه محبّت = تحفه ، ارمغان
 تَگ = زیر. به همین گونه در یزد به کار می رود
 تولدخانه= زایشگاه
 تَمات= (томат)رُبّ گوجه فرنگی (روسی)
 تَماته = گوجه فرنگی ، در یزد هم به کار می رود. (برگرفته از tomato انگلیسی یا томатная روسی)
 تماشا بینان = تماشاگران
 تَماکو = سیگار/ سیگرت
 تندرستی = بهداشت
 تن فروشی = روسپی گری، فاحشگی
 تنقیدی: انتقادی
 تَنگه = سکّه، درم، درهم
 توش بَرَه = یک نوع خوراک با گوشت و خمیر
 تونِل = غار
 تویانه = هدیۀ عروسی
 تویی = مجلس عروسی و هر نوع جشنی (اُزبکی)
 تیار = آماده
 تیره ماه = فصل پائیز
 تیزَک = فلفل
 تیلیفون = تلفن در گویش یزدی هم همین گونه است
 تینج = آرام ، خوب، سلامت

 ث 
 ثمره ناک = سود رسان، باثمر

 ج 
 جای گذاری= انتصاب
 جایگردان/جایگیر کردن = استقرار
 جایگیر / جاگیر شوی = قرار گرفتن، استقرار، مستقر
 جدا کرده شده = در نظر گرفته شده
 جدول = خط کش
 جدولِ کاری= برنامۀ کار
 جرّاحی را گذرانیدن = جرّاحی کردن
 جُرغات = ماست ( ترکی)
 جفت = همسر
 جگر بند = پارۀ جگر ، دلبند، فرزند، خویش بسیار نزدیک
 جَلَب = فاحشه
 جَلَبی = فاحشگی، روسپی گری
 جمع بست= نتیجه گیری
 جمع بست نمودن = پایان کار، پایان دادن، خلاصه کردن
 جواب داده شده= کنار گذاشته شده
 جوره = دوست، رفیق، دوست صمیمی ، دوست نزدیک (برای مرد)
 جیبک= جیب
 جیغ زدن = صدا زدن، فراخوندن یک نفر

 چ 
 چارغاوَک = چهار دست و پا راه رفتن کودکان ، سینه خیز رفتن
 چاره = راه ، اندیشه
 چاره بینی = چاره جویی، چاره اندیشی
 چاره های عِلاوگی = تدابیر و چاره اندیشی بیشتر
 چایخانه = قهوه خانه
 چای دم گرفتن = چایی دم کشیدن
 چای دم گرفته = چای دم کشیده
 چای سیاه = چای معمولی
 چای فامیلی = چای سیاه
 چای کبود = چای سبز
 چای نَیک = (чайник) قوری، کتری (روسی)،‌ دمابان (فلاسک)
 چپه کردن = زیرو رو کردن
 چرخ بال = هلی کوپتر، بالگرد
 چُکوری/ چُکری = ریواس
 چَکّه = ماستینه، ماست چکیده
 چِلّه نشین = خانه نشین ( اصطلاحی در عرفان)
 چَنبَره = حلقه
 چَنگ = سنتور
 چَه = پسوند تصغیر(گاهی تحبیب) . مانند: کوزه چه ، پیاله چه ، شیشه چه ، پسرچه
 چهارمغز= گردو
 چُقورروی: ژرف‌کاوی
 چَندِرپیچ کردن: محکم بستن

 ح 

 خ 

 خاموشی = سکوت
 خَلطه = پاکت
 خواجگی = اداره
 خواجه = رئیس
 خوانش = مطالعه
 خوانشگاه = سالن مطالعه
 خوراک = غذا
 خوراک خوری = غذاخوری
 خوراندن = تغذیه

 د 
 دخل‌دار = مسئول
 دخلناک: مربوط
 در دوام: در طی
 درآمدگاه = محلّ ورود، ورودیه
 درازدست = مقتدر
 درآورده شدن: درج شدن
 درکار = لازم
 دریافت = استقرار
 دست‌درازی کردن = تصرّف
 دستگیری = مساعدت
 دسته = تیم، گروه ورزشی
 دگر ساختن = عوض کردن
 دَم گیری = استراحت
 دوام = مدّت
 دوجان: آبستن
 دیار = وطن

 ر 
 رانده شدن = اخراج شدن
 روان = جاری
 روی خط = کپی، فتوکپی
 رایون: بخش، ناحیه
 ریم: چرک

 ز 
 زیست = اقامت

 س 
 سازش‌نامه = قرارداد، صلح‌نامه، مصالحه
 ستاره‌گرمی: دلفریبی، جذابیت
 سر شدن: آغاز شدن
 سحر = صبح
 سرداور= داور وسط در بازی‌های ورزشی
 سرود سال = فستیوال آواز
 سنجش = قیاس، مقایسه
 سودا = معامله

 ش 
 شاه‌مات = شطرنج
 شد = قبول
 شفت: سقف
 شِکنک = قندشکن، گردو شکن و نظایر آن

 ص 
 صابونک زانو: کاسه زانو
 صداناک: مصوت، واکه
 صنف = کلاس، پایه

 ض 
 ضیائیان: روشنفکران

 ع 
 عاید به: مربوط به
 عکس نمودن: منعکس کردن
 عنعنه: رسم

 غ 

 ف 
 فارَم = معتدل
 فشرده= خلاصه
 فرق کُناندن: تشخیص دادن
 فهمِش = درک

 ق 
 قفا = عقب
 قفا ماندگی = عقب‌ماندگی
 قوس = پرانتز

 ک 
 کاخ = سالن
 کارتوتیکه: برگه، فیش
 کان = معدن
 کردار = عمل
 کرده نمی‌تواند= نمی‌تواند انجام دهد
 کرسی چه = صندلی
 کِشار یافتن = طولانی شدن
 کلان: زیاد، بزرگ
 کلَسیکی: کلاسیک
 کمان = پرانتز
 کمبودی = نقص
 کمِش = (kamesh) حدّ اقل
 کنده = (kandaeh) قطع
 کورپه = لحاف
 کورس = سال تحصیلی دانشگاهی
 کهنه = عتیقه

 گ 
 گپ = بحث، حرف، صحبت
 گذرش = انتقالی
 گُرده = (gordah) کلیّه
 گراماتیکه: دستور زبان
 گرسنه نشینی = اعتصاب غذا
 گزَک = (gazak) ساندویچ
 گشایَک = دربازکن
 گفت و شنید = مذاکرات
 گل چنبره = حلقۀ گل
 گمان بر = مظنون
 گنده = (gandah) فاسد

 ل 
 لَت = ضربه
 لت خوردن = مضروب شدن
 لهجوی: لهجه‌ای

 م 
 ماشین بارکش خودریز = کامیون کمپرسی
 مانندی = شباهت
 مراسا = موافقت
 مربّع = کروشه
 مرکز گرمی = تأسیسات حرارت مرکزی
 مشق = رژه، مانور
 مغز = اصل
 منبر = تریبون
 محاکمه: بررسی
 مَدّه: چرک، چرکابه
 مصلحت: راهنمایی
 معنیداد: تعریف
 موقع: جایگاه
 می‌برآید: به دست می‌آید

 ن 
 ناترسی= شجاعت
 ناخنک = گیومه
 نارسا = نقص
 ناشتا: صبحانه
 نَسک = عدس
 نشئه مند = معتاد
 نغز= عالی
 نُکس = (noks) نقص
 نوار = فیلم
 نوار بردار = فیلم‌بردار
 نواربرداری = فیلم‌برداری
 نیاگان = نیاکان
 نیست کردن = منهدم

 و 
 واخوردن: برخورد کردن، ملاقات
 والا = عزیز
 وامخواه = طلب کار
 وزین = ثقیل
 وهم = وحشت
 ویران شدن = نقض
 واریانت: گونه

 ه 
 هدهه = عجله
 همدیگر بخشی = صلح و صفا، کنار گذاشتن جنگ و کدورت و خصومت، عفو عمومی
 همدیگری = متقابل
 همزاد = دوقلو
 همیان = جیب
 هَندله = طالبی
 هنگام = درکُل
 هوسکار = آماتور
 هیکل = (haykal) مجسّمه

 ی 
 یاور = معاون
 یَراق = سلاح
 یکجا شوی = تجمّع
 یک‌رَویی: لج‌بازی، یکدندگی
 یَنوَر (جنوری): ژانویه

 منابع 

شکوری، محمدجان، فرهنگ فارسی تاجیکی، ویرایش محسن شجاعی، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۸۴.

رده:فهرست‌های مربوط به ادبیات
رده:فهرست‌های مربوط به زبان‌ها
رده:فهرست‌های واژگان فارسی