حدود العالم

حُدود العالم من المشرق الی المغرب، کتاب فارسی جغرافیا، متعلق به سدهٔ ۴ ه‍. ق (۳۷۲ ه‍. ق برابر با ۳۶۱ ه‍.ش / ۹۸۲ م) است.

 مؤلف 
برخی آن را به ابویوسف پیشاوری نسبت داده‌اند. به گفتهٔ ولادیمیر مینورسکی، ممکن است توسط شخصی به نام «اشعیا ابن فریغون» به امیر «ابوحارث محمد ابن فریغونی»، از حکم‌رانان سرزمین گوزگان در شمال خراسان (افغانستان امروزی)، اهدا شده باشد.

 نسخهٔ امروزی 
این نسخه در سال ۱۸۹۲ م. یافت شده که به وسیلهٔ کاتبی به نام «ابوالمؤید عبدالقیوم بن الحسین بن علی الفارسی» در سال ۱۲۵۷ م. از روی نسخه‌های قدیمی‌تر رونویسی شده‌است. این نسخه شامل ۷۸ صفحه است؛ در ابعاد ۲۸ در ۱۸ سانتی‌متر که هر صفحه ۲۳ سطر دارد.

 چاپهای فارسی 
نخستین بار سید جلال‌الدین تهرانی در پایان تقویم سال ۱۳۱۴ شمسی آن را به چاپ رساند.

حدود العالم را منوچهر ستوده در تهران به چاپ رساند. ترجمه و شرح کتاب را ولادیمیر مینورسکی به انگلیسی منتشر کرد.

 اهمیت 
 بخش‌هایی از رساله جغرافیایی آن که حاشیه‌های جهان اسلام را توصیف می‌کند، دارای بیشترین اهمیت تاریخی هستند.
 شامل توصیفات اولیه مهم از مردم ترک در آسیای مرکزی است .
 زبان و سبک قدیم فارسی آن قابل توجه است و به بررسی تکامل تاریخی زبان فارسی کمک می‌کند.
 این کتاب در ۹۸۲ میلادی، زمین را کروی می‌داند که دو قطب شمال و جنوب دارد. از خلیج فارس نام می‌برد .
 از دریاچه پریشان به عنوان دریای ارزن (شاید به خاطر دشت ارژن) نام می‌برد و آن را منبع ماهی شهر شیراز می‌خواند.

 پانویس ها: 

 کتاب‌شناسی: 
 حدود العالم در دانشنامه ایرانیکا
 تاریخ ادبیات ایران، صادق رضازاده شفق، تهران: چاپخانه دانش، تهران، ۱۳۲۱
 سیروس علائی، مقاله: «نوشته یک هزار و سی سال پیش به زبان فارسی»، در فصلنامه «ایران‌شناسی»، مریلند، دوره جدید، سال بیست و پنجم، شماره ۱، بهار ۱۳۹۲، صص ۴۳ تا ۶۶
 حدود العالم. نسخهٔ خطی تومانسکی / به‌کوشش فرهنگستان علوم اتحاد شوروی؛ با مقدمه و فهرست از و. و. بارتولد. ـ لنینگراد: انتشارات فرهنگستان علوم اتحاد شوروی، ۱۹۳۰. ـ ۴۵ ص. + ۷۸ ص.
Худуд ал-‘Алам. Рукопись Туманского / Академия наук СССР; введение и указатель В. В. Бартольда. — Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1930. — 45 с., 78 с.

رده:ادبیات فارسی
رده:اطلس‌ها
رده:کتاب‌های جغرافیایی
رده:کتاب‌های سده ۱۰ (میلادی)
رده:نثر فارسی دوره تکوین
رده:نثر مرسل فارسی
رده:نسخه‌های خطی سده ۱۰ (میلادی)
رده:نسخه‌های خطی