تقسیمات کشوری جمهوری آذربایجان

جمهوری آذربایجان یکی از کشورهای واقع در منطقهٔ قفقاز جنوبی است و پایتخت آن شهر بندری باکو در ساحل غربی دریای مازندران است. این کشور که سرزمین آن در ۲ قارهٔ آسیا و اروپا گسترده شده است، ۸۶٬۵۶۸ کیلومتر مربع گستره دارد و جمعیت آن نیز در سال ۲۰۲۰ بالغ بر ۱۰٬۰۶۷٬۱۰۰ نفر بوده است.

سرزمین جمهوری آذربایجان در سطح اول تقسیمات کشوری به ۱۴ بخش تحت عنوان «رایون اقتصادی» یا «استان» تقسیم شده است؛ این بخش‌ها شامل منطقهٔ شهری باکو و جمهوری خودمختار نخجوان هم هستند. در سطح یک تقسیمات کشوری، استان قبه-خاچماز و بخشی از شمال استان آب‌شوران-خیزی، بخش‌های اروپایی جمهوری آذربایجان به شمار می‌روند. جمهوری خودمختار نخجوان نیز به خاک اصلی جمهوری آذربایجان متصل نیست و برون‌بوم این کشور محسوب می‌شود.

جمهوری آذربایجان در سطح دوم تقسیمات کشوری به ۷۴ بخش  تقسیم شده که شامل ۶۳ «رایون» یا «شهرستان» و ۱۱ «شهر تابع جمهوری» است.البته رایون علاوه بر اینکه معادل با شهرستان است، در سطح خُردتر به معنی «منطقهٔ شهری» هم به کار می‌رود؛ بر همین اساس، شهر باکو به ۱۲ رایون و شهر گنجه نیز به ۲ رایون تقسیم شده است؛ در نتیجه، جمهوری آذربایجان در مجموع دارای ۷۷ رایون است. شهرهای تابع جمهوری دارای محدودهٔ مستقل زیر نظر حکومت مرکزی هستند و تابع شهرستان‌ها نیستند؛ البته ۳ شهر تابع جمهوری لنکران، شکی و یولاخ مرکز شهرستان‌های همنام خود (شهرستان‌های لنکران، شکی و یولاخ) هستند و برخلاف ۸ شهر دیگر تابع جمهوری، در تقسیمات کشوری، محدوده‌ای مستقل از شهرستان‌های خود ندارند. در سطح دوم تقسیمات کشوری، بخش‌هایی از ۲ شهرستان قزاق و صدرک در داخل خاک ارمنستان قرار گرفته‌اند و برون‌بوم جمهوری آذربایجان به شمار می‌روند. همچنین بخشی از خاک ارمنستان به صورت برون‌بوم در داخل شهرستان گده‌بی قرار گرفته است و جزء خاک جمهوری آذربایجان محسوب نمی‌گردد.

پس از امضای توافقنامه آتش‌بس ناگورنو قره‌باغ در سال ۲۰۲۰، شهر تابع جمهوری خان‌کندی و بخش‌هایی از شهرستان‌های ترتر، کلبجر، لاچین، خواجه‌وند، شوشی و خواجه‌لی همچنان تحت حاکمیت جمهوری آرتساخ قرار دارند.

 تقسیمات کشوری  
فهرست تقسیمات کشوری جمهوری آذربایجان در سطوح اول و دوم، به همراه مساحت و جمعیت آن‌ها طبق آخرین آمار دولتی (سال ۲۰۲۰) به شرح زیر است:بختیاری، سعید. اطلس جهان امروز. تهران: انتشارات گیتاشناسی نوین، شهریور ۱۳۹۸.

 نام استان(سطح اول) شهرستان‌ها(سطح دوم) جمعیت شهرستان‌ها(۲۰۲۰) مساحت شهرستان‌ها(km²) شهرها (مرکز*) جمعیت استان(۲۰۲۰) مساحت استان(km²) نقشهآب‌شوران-خیزی آب‌شوران ۲۱۴٬۱۰۰ ۱٬۹۷۰ خیردالانخیزیسومقاییت* ۵۷۶٬۵۰۰ ۳٬۷۳۰	 200px|موقعیت استان آب‌شوران-خیری در نقشهٔ جمهوری آذربایجان خیزی ۱۷٬۱۰۰ ۱٬۶۷۰سومقاییت ۳۴۵٬۳۰۰ ۹۰اران مرکزی آغ‌داش ۱۱۱٬۱۰۰ ۱٬۰۲۰ آغ‌داشاوجارزردابکردامیرگوی‌چایمینگه‌چویر*یولاخ ۷۳۵٬۳۰۰ ۶٬۶۹۰ 200px|موقعیت استان اران مرکزی در نقشهٔ جمهوری آذربایجان اوجار ۸۹٬۵۰۰ ۸۳۰ زرداب ۵۹٬۳۰۰ ۸۶۰ کردامیر ۱۱۷٬۹۰۰ ۱٬۶۳۰ گوی‌چای ۱۲۱٬۷۰۰ ۷۴۰مینگه‌چویر ۱۰۶٬۱۰۰ ۱۴۰ یولاخ ۱۲۹٬۷۰۰ ۱٬۴۷۰باکوباکو ۲٬۲۹۳٬۱۰۰ ۲٬۱۴۰ باکو* ۲٬۲۹۳٬۱۰۰ ۲٬۱۴۰ 200px|موقعیت باکو در نقشهٔ جمهوری آذربایجانزنگزور شرقی جبرئیل ۸۱٬۷۰۰ ۱٬۰۵۰ جبرئیلزنگلانقبادلیکلبجرلاچین*(بردزور) ۳۴۱٬۲۰۰ ۷٬۴۷۰ 200px|موقعیت استان زنگزور شرقی در نقشهٔ جمهوری آذربایجان زنگلان ۴۵٬۲۰۰ ۷۳۰ قبادلی ۴۱٬۶۰۰ ۸۰۰ کلبجر ۹۴٬۱۰۰ ۳٬۰۵۰ لاچین ۷۸٬۶۰۰ ۱٬۸۴۰شکی-زاقاتالا اوغوز ۴۴٬۷۰۰ ۱٬۰۸۰ اوغوزبالاکنزاقاتالاشکی*قاخقبله ۶۲۶٬۷۰۰ ۸٬۸۴۰ 200px|موقعیت استان شکی-زاقاتالا در نقشهٔ جمهوری آذربایجان بالاکن ۹۹٬۱۰۰ ۹۴۰ زاقاتالا ۱۲۹٬۸۰۰ ۱٬۳۵۰ شکی ۱۸۸٬۱۰۰ ۲٬۴۳۰ قاخ ۵۷٬۲۰۰ ۱٬۴۹۰ قبله ۱۰۷٬۸۰۰ ۱٬۵۵۰شروان کوهستانی آق‌سو ۸۱٬۰۰۰ ۱٬۰۲۰ آق‌سواسماعیللیشماخی*قبوستان ۳۲۲٬۲۰۰ ۶٬۱۳۰ 200px|موقعیت استان شروان کوهستانی در نقشهٔ جمهوری آذربایجان اسماعیللی ۸۷٬۴۰۰ ۲٬۰۷۰ شماخی ۱۰۶٬۴۰۰ ۱٬۶۷۰ قبوستان ۴۷٬۴۰۰ ۱٬۳۷۰شروان-سالیان بیله‌سوار ۱۰۵٬۱۰۰ ۱٬۳۶۰ بیله‌سوارحاجی‌قبولسالیانشروان*نفت‌چاله ۵۵۴٬۷۰۰ ۶٬۹۶۰	 200px|موقعیت استان شروان-سالیان در نقشهٔ جمهوری آذربایجان حاجی‌قبول ۷۶٬۶۰۰ ۱٬۶۰۰ سالیان ۱۳۹٬۹۰۰ ۱٬۶۰۰ شروان ۸۷٬۴۰۰ ۷۰ نفت‌چاله ۸۸٬۹۰۰ ۱٬۴۵۰قبه-خاچماز خاچماز ۱۷۹٬۸۰۰ ۱٬۰۶۰ خاچماز*خوداتسیه‌زنشابرانقبهقوسار ۵۵۴٬۷۰۰ ۶٬۹۶۰	 200px|موقعیت استان قبه-خاچماز در نقشهٔ جمهوری آذربایجان قبه ۱۷۳٬۴۰۰ ۲٬۶۱۰ قوسار ۹۹٬۰۰۰ ۱٬۵۰۰ سیه‌زن ۴۲٬۶۰۰ ۷۰۰ شابران ۵۹٬۹۰۰ ۱٬۰۹۰قره‌باغ آغجابدیع ۱۳۶٬۸۰۰ ۱٬۷۶۰ آغجابدیعآغ‌دامآغ‌دره(مارتاکرت)بردعترترخان‌کندی*(استپاناکرت)خواجه‌لی(ایوانیان)خواجه‌وند(مارتونی)شوشیفضولیهورادیز ۹۰۰٬۳۰۰ ۸٬۹۸۸ 200px|موقعیت استان قره‌باغ در نقشهٔ جمهوری آذربایجان آغ‌دام ۲۰۴٬۰۰۰ ۱٬۱۵۰ بردع ۱۵۷٬۵۰۰ ۹۵۰ ترتر ۱۰۴٬۷۰۰ ۹۶۰ خان‌کندی ۵۵٬۹۰۰ ۸ خواجه‌لی ۲۸٬۸۰۰ ۱٬۰۰۰ خواجه‌وند ۴۴٬۱۰۰ ۱٬۴۶۰ شوشی ۳۴٬۷۰۰ ۳۱۰ فضولی ۱۳۳٬۸۰۰ ۱٬۳۹۰قزاق-توووز آغستفا ۸۸٬۵۰۰ ۱٬۵۰۰ آغستفاتوووزشمکر*قزاققوولارگده‌بی ۶۸۴٬۵۰۰ ۷٬۰۳۰ 200px|موقعیت استان قزاق-توووز در نقشهٔ جمهوری آذربایجان توووز ۱۷۷٬۲۰۰ ۱٬۹۴۰ شمکر ۲۱۹٬۵۰۰ ۱٬۶۶۰ قزاق ۹۸٬۴۰۰ ۷۰۰ گده‌بی ۱۰۰٬۹۰۰ ۱٬۲۳۰گنجه-داش‌کسن داش‌کسن ۳۵٬۴۰۰ ۱٬۰۵۰ داش‌کسندلی‌محمدلیساموخگنجه*گورانبویگوی‌گولنفتالان ۶۰۹٬۶۰۰ ۵٬۲۷۰	 200px|موقعیت استان گنجه-داش‌کسن در نقشهٔ جمهوری آذربایجان ساموخ ۵۸٬۸۰۰ ۱٬۴۵۰گنجه ۳۳۵٬۶۰۰ ۱۱۰ گورانبوی ۱۰۵٬۰۰۰ ۱٬۷۰۰ گوی‌گول ۶۴٬۶۰۰ ۹۲۰ نفتالان ۱۰٬۲۰۰ ۴۰لنکران-آستارا آستارا ۱۰۹٬۷۰۰ ۶۲۰ آستاراجلیل‌آبادگوی‌تپهلریکلنکران*لیمانماساللییاردیملی ۹۴۶٬۷۰۰ ۶٬۰۷۰ 200px|موقعیت استان لنکران-آستارا در نقشهٔ جمهوری آذربایجان جلیل‌آباد ۲۲۵٬۳۰۰ ۱٬۴۴۰ لریک ۸۵٬۸۰۰ ۱٬۰۸۰	 لنکران ۲۳۰٬۲۰۰ ۱٬۵۴۰ ماساللی ۲۲۷٬۷۰۰	 ۷۲۰ یاردیملی ۶۸٬۰۰۰ ۶۷۰میل-مغان ایمیشلی ۱۳۱٬۴۰۰ ۱٬۸۹۰ ایمیشلی*بیلقانساعتلیصابرآباد ۵۱۸٬۸۰۰ ۵٬۶۷۰	 200px|موقعیت استان میل-مغان در نقشهٔ جمهوری آذربایجان بیلقان ۹۹٬۵۰۰ ۱٬۱۳۰ ساعتلی ۱۰۹٬۱۰۰ ۱٬۱۸۰ صابرآباد ۱۷۸٬۸۰۰ ۱٬۴۷۰نخجوان اردوباد ۵۰٬۲۰۰ ۹۸۰ اردوبادبابکجلفاشاهبوزشرورنخجوان* ۴۵۹٬۶۰۰ ۵٬۵۰۰ 200px|موقعیت جمهوری خودمختار نخجوان در نقشهٔ جمهوری آذربایجان بابک ۷۶٬۲۰۰ ۸۳۰ جلفا ۴۷٬۰۰۰ ۹۳۰ شاهبوز ۲۵٬۳۰۰ ۸۴۰ شرور ۱۱۷٬۶۰۰ ۸۷۰ صدرک ۱۶٬۱۰۰ ۱۶۰ کنگرلی ۳۲٬۷۰۰ ۷۰۰ نخجوان ۹۴٬۵۰۰ ۱۹۰

 نقشه‌ها 

 واژه‌نامه 

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای جمهوری آذربایجان

 منابع 

رده:تقسیمات کشوری در اروپا
رده:جمهوری آذربایجان
رده:زیربخش‌های جمهوری آذربایجان
رده:زیربخش‌های کشور آسیا
رده:فهرست‌های تقسیم‌بندی کشوری
رده:فهرست‌های مرتبط با جغرافیای جمهوری آذربایجان
رده:مناطق مسکونی در جمهوری آذربایجان