درعیه

دِرعیّه  شهری در عربستان سعودی، مرکز شهرستان درعیه که در شمال غربی ریاض قرار گرفته است. درعیه سکونتگاه اصلی خاندان آل سعود بود و از سال ۱۷۲۷ تا ۱۸۱۸ به عنوان پایتخت دولت نخست سعودی در دوران اولین سلسلهٔ سعودی خدمت کرد. امروزه این شهر مرکز فرمانداری درعیه است که روستاهای عیینه، جبیل و العماریه را نیز شامل می‌شود و بخشی از استان ریاض به‌شمار می‌رود.

ناحیه الطریف، نخستین پایتخت سعودی‌ها در درعیه، در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. نقشهٔ این شهر را می‌توان در موزه ملی عربستان سعودی از طریق یک مدل دقیق و بزرگ مطالعه کرد. همچنین درعیه از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ میزبان مسابقات درعیه ئی-پری (Diriyah ePrix) از سری مسابقات قهرمانی فرمول ئی بوده است.

 موقعیت جغرافیایی 
ویرانه‌های شهر قدیمی درعیه در دو طرف درهٔ باریکی به نام وادی حنیفه واقع شده است که به سمت جنوب از میان ریاض و فراتر از آن ادامه می‌یابد. این ویرانه‌ها که تقریباً به‌طور کامل از سازه‌های خشتی ساخته شده‌اند، به سه منطقهٔ «غصیبه»، «الملیبید» و «طریف» تقسیم می‌شوند که بر فراز تپه‌هایی مشرف به دره بنا شده‌اند. در میان این سه، منطقهٔ طریف مرتفع‌ترین بخش است. بخش‌هایی از دیوار شهر که در امتداد لبه‌های وادی ساخته شده و از خشت خام است، به همراه برخی برج‌های دیده‌بانی بلند همچنان پابرجا هستند.

شهر مدرن در ارتفاعی پایین‌تر و در پای تپه‌ای که طریف بر آن واقع شده، بنا شده است. در شمال شهر و در داخل دره، باغ‌ها، نخلستان‌ها و مزارع کوچک متعددی وجود دارد. سدی به نام «العلب» نیز در شمال شهر قرار گرفته است.

 تاریخچه 
 دوران محمد 

در زمان پیامبر اسلام، سریه محمد بن مسلمه در ژوئیه ۶۲۷ میلادی (محرم سال ۶ هجری) در این منطقه رخ داد.Muhammad Yasin Mahzar Siddiqi, Role of Booty in the economy during the prophets time, Vol. 1, King Abdul Aziz University, p. 11. جوخه‌ای سی نفره از مسلمانان به رهبری محمد بن مسلمه به مأموریتی نظامی اعزام شدند. آن‌ها به زیستگاه تیرهٔ «قرطا» از قبیلهٔ بنو بکر (بخشی از بنو کلاب) حمله کردند. مسلمانان غنایمی به دست آوردند و با «ثمامه بن اثال حنفی»، رئیس قبیلهٔ بنو حنیفه، بازگشتند.

 پس از سال ۱۴۰۰ میلادی 
تاریخ درعیه به قرن پانزدهم میلادی بازمی‌گردد. بر اساس وقایع‌نگاری‌های نجد، این شهر در سال ۱۴۴۶ یا ۱۴۴۷ میلادی توسط «مانع بن ربیعه المریدی»، نیای خاندان سلطنتی سعودی، بنیان‌گذاری شد. مانع و طایفهٔ او به دعوت «ابن درع»، حاکم وقت مجموعه‌ای از سکونتگاه‌ها که امروزه ریاض را تشکیل می‌دهند، از منطقهٔ قطیف در شرق عربستان به این منطقه آمدند.

در قرن هجدهم، محمد بن سعود به عنوان امیر درعیه به قدرت رسید. در سال ۱۷۴۴، وی پناهگاهی برای محمد بن عبدالوهاب، عالم مذهبی اهل عیینه، فراهم کرد. ابن سعود با اجرای دیدگاه‌های مذهبی وهابیت موافقت کرد و بدین ترتیب دولت نخست سعودی با پایتختی درعیه متولد شد. درعیه به سرعت رشد کرد و به بزرگ‌ترین شهر نجد و یکی از شهرهای مهم عربستان تبدیل شد. با این حال، فتح شهرهای مقدس مکه و مدینه توسط سعودی‌ها، خشم امپراتوری عثمانی را برانگیخت که منجر به نبرد عثمانی و سعودی (۱۸۱۱–۱۸۱۸) شد. نیروهای عثمانی و مصری به فرماندهی ابراهیم محمدعلی پاشا، پس از یک محاصرهٔ طولانی، درعیه را در سال ۱۸۱۸ تسلیم و تخریب کردند. ابراهیم پاشا دستور داد شهر را به آتش بکشند و نخلستان‌ها را نابود کنند. هنگامی که سعودی‌ها در سال ۱۸۲۴ دوباره قدرت را به دست گرفتند، پایتخت خود را به جنوب، یعنی شهر ریاض منتقل کردند.

 برنامه‌های نوسازی و توسعه 
بندانگشتی|سازمان توسعه دروازه درعیه: حفاظت از میراث
عربستان سعودی «سازمان توسعه دروازه درعیه» (DGDA) را برای نظارت بر حفاظت و توسعه این مکان تاریخی تشکیل داده است. با وجود انتقادات بابت تخریب میراث تاریخی صدر اسلامی در عربستان سعودی، دولت سعودی بازسازی گسترده‌ای را در قلمرو محمد بن عبدالوهاب انجام داد و آن را به یک جاذبهٔ گردشگری بزرگ تبدیل کرد.

طرح توسعهٔ منطقهٔ طریف با هدف تبدیل این منطقه به یک مرکز فرهنگی و گردشگری ملی در سه مرحله برنامه‌ریزی شده است که شامل موزه‌های زیر خواهد بود:
 موزه جنگ و دفاع.
 موزه اسب‌ها.
 موزه زندگی اجتماعی.
 موزه تجارت و امور مالی.

 مکان‌های تاریخی اصلی 
بندانگشتی|قصر سعد بن سعود
برخی از بناهای تاریخی شهر قدیمی عبارتند از:
 قصر سلوی: محل اقامت و نخستین خانهٔ امیران و امامان آل سعود در دوران دولت نخست سعودی بود. این قصر چهار طبقه دارد و بزرگ‌ترین بنای محوطه است.
 قصر سعد بن سعود: یکی از بزرگ‌ترین قصرهای محوطه که به دلیل حیاط آن که به عنوان اصطبل استفاده می‌شد، مشهور است.
 حمام طریف و مهمان‌سرا: ساختمانی سنتی شامل حیاط‌های کوچک که روش‌های عایق‌بندی آب در معماری قدیم را نشان می‌دهد.
 مسجد امام محمد بن سعود: مسجدی که در زمان حکومت محمد بن سعود بنا شد. این مسجد مرکز آموزش‌های مذهبی در آن دوران بود.
 منطقه البجیری: مرکز مذهبی سکونتگاه تاریخی که مسجد محمد بن عبدالوهاب در آن قرار داشت و اکنون به یک پارک میراث فرهنگی تبدیل شده است.
 غصیبه: نخستین مرکز درعیه پیش از انتقال قدرت به طریف، که قدمت آن به قرن هفدهم میلادی بازمی‌گردد.

 سایر بناهای قابل توجه 
 قصر العوجا () یک کاخ سلطنتی بزرگ متعلق به خاندان سعودی است که در مجاورت شهر قدیمی و در کرانهٔ جنوبی وادی حنیفه بنا شده است.
 مسجد الظویهره () در پارک میراث البجیری واقع شده است. این بنا یک ساختمان قدیمی و سنتی است که در سال ۲۰۱۴ بازسازی و بازگشایی شد.For a photographs see الدرعیة التاریخیة. (2022). ٱلْمَمْلَکَة ٱلْعَرَبِیَّة ٱلسُّعُوْدِیَّة. الدِرْعِیّة. فی حی السهل البجیری. مسجد الظویهر. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.6967317. این مسجد به دلیل داشتن اتاق زیرزمینی یا خلوت شهرت دارد؛ ویژگی‌ای که در مساجد قدیمی منطقه نجد به چشم می‌خورد.Muhammad Abb al-Qawi," مَسْجدُ الظویْهِرَةِ بِالدِّرْعِیَّة نموذج للمساجد التقلیدیة ذات الخلوة " Arab archaeology unit, Conference, vol. 8 (October 2013).
 مسجد السریحه () بنایی مدرن است که به سبک سنتی مناطق مرکزی عربستان ساخته شده و در ضلع غربی پارک میراث البجیری قرار دارد.
 مسجد نخیل العذیبه () در فاصلهٔ کوتاهی از غرب شهر قدیمی، در مزرعهٔ سلطان بن سلمان واقع شده است. این مسجد نیز با سبک سنتی نجد ساخته شده است.

 موزه‌ها 
تعدادی از قصرهای شهر قدیمی بازسازی شده و به عنوان موزه مورد استفاده قرار می‌گیرند.
 موزه روزگاران گذشته () در شمال منطقهٔ البجیری قرار دارد و مجموعه‌ای از اشیاء را در خود جای داده است که نشان‌دهندهٔ زندگی روزمره در مرکز عربستان در اوایل و اواسط قرن بیستم است.

 امکانات و مراکز عمومی 
 دانشگاه المعرفه (Al-Maarefa University) یک مؤسسهٔ آموزشی است که در شمال شهر قدیمی و در محلهٔ الخالدیه ریاض واقع شده است.
بندانگشتی|دانشگاه المعرفه در درعیه
 موسم پارک (Mosim Park) زمین فوتبالی در منطقهٔ النخیل است. این ورزشگاه خانهٔ تیم فوتبال «موسم اف‌سی» (Mosim FC) است که به «افتخار درعیه» شهرت دارند. این ورزشگاه در سال ۲۰۰۷ ساخته شد.
 درعیه آرنا (Diriyah Arena) که در سال ۲۰۱۹ افتتاح شد، یک ورزشگاه ورزشی با ظرفیت ۱۵٬۰۰۰ صندلی است.

 آب و هوا 
درعیه دارای تابستان‌های طولانی، بسیار گرم و خشک، و زمستان‌های خنک و خشک است. طبق سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، درعیه در ردهٔ اقلیم بیابانی (BWh) قرار می‌گیرد.

 نگارخانه 

 منابع 

 ویکی‌پدیا انگلیسی
 Dir'iyyah and the first Saudi state / William Facey / London, 1997.

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۴۴۶ (میلادی) در آسیا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۴۴۶ (میلادی)
رده:تاریخ عربستان سعودی
رده:تاریخ نجد
رده:جاذبه‌های گردشگری در ریاض
رده:جغرافیای ریاض
رده:دوره امپراتوری عثمانی در تاریخ عربستان سعودی
رده:ریاض
رده:شهرهای ویران‌شده
رده:معماری عربی
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۱۴۴۰ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در استان ریاض
رده:میراث جهانی در عربستان سعودی