فضل‌الله مهتدی صبحی

فضل‌الله مهتدی معروف به صبحی یا: فضل‌الله مهتدی صبحی (زاده ۱۲۷۶ کاشان - درگذشت ۱۷ آبان ماه ۱۳۴۱ در تهران)، داستانسرای معروف و پایه‌گذار سنت قصه‌گویی برای کودکان در رادیوهای ایران است.محمدرضا سرشار، بی‌بی‌سی

 زندگی 
فضل‌الله مهتدی فرزند محمدحسن مهتدی از بهائیان کاشان که شرح زندگی خود را در «کتاب صبحی» و «پیام پدر» نوشته‌است و چنان‌که خود شرح می‌دهد، سالیان درازی را در قفقاز، عشق‌آباد، بخارا، سمرقند، تاشکند و مرو گذرانده و سپس به ایران آمده‌است. صبحی پس از خاتمه جنگ جهانی اول، برای دیدن عبدالبهاء از راه بادکوبه و استانبول و بیروت به حیفا رفت و کاتب عبدالبها شد.

حدود ۱۲۹۵–۱۲۹۶ شمسی وی به میرزا مهدی اخوان صفا در سفر تبلیغی آئین بهایی در آذربایجان، قفقاز و آسیای مرکزی کمک نمود. به دنبال آن مدتی در عشق آباد زندگی کرد و سپس در سال ۱۲۹۸ به تهران بازگشت. در اواخر ۱۲۹۹ شمسی صبحی برای دیدار عبدالبهاء به حیفا رفت.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi عبدالبهاء از او خواست که در حیفا بماند و دستیار دبیرخانه (کاتب) شود. وی به مدت دوسال در کنار چند منشی دیگر و دستیاران دبیرخانه در این سمت فعالیت کرد تا اینکه اعمال او باعث شد به خدمات وی خاتمه داده شود و عازم ایران گردد. چندی قبل از درگذشت عبدالبهاء در سال ۱۳۰۰ شمسی به ایران بازگشت.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi در ایران بیش از یک بار از موسسات اداری بهایی سرپیچی کرده و با ابراز پشیمانی به جامعه بهائی برمی‌گشت و بلافاصله به مخالفت دوباره با همان موسسات می‌پرداخت.Taherzadeh, Adib. (1992) the Covenant of Baha'u'llah, George Ronald-Oxford. pg. 342

صبحی مدعی بود، علی‌رغم رویگردانی کامل از بهائیت، چون مورد اعتماد و محرم اسرار عبدالبهاء بوده‌است، اسراری داشته که همه را افشا نساخته و خود در این باره چنین استدلال می‌کند که: 

صبحی در «کتاب صبحی» (یا خاطرات زندگی) خود توجه ویژه‌ای به مباحث بنیادی و اعتقادی دارد که در تاریخچه پیدایش بهائیت و معتقدات بهائیان و چه در مبانی اعتقادی اسلامی، به تبیین و تشریح آنچه می‌دانسته پرداخته‌است. صبحی پس از گذشت بیست سال از انتشار «کتاب صبحی» در سال ۱۳۳۲، «پیام پدر» را منتشر کرد.

وی در سال ۱۳۱۹ وارد رادیو شده و در آنجا قصه ظهر جمعه را اجرا می‌کرد. سنت قصه‌گویی برای کودکان توسط وی در ایران پایه‌ریزی شد.

صادق هدایت؛ نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی دربارهٔ مهتدی مطالبی منفی نگاشته‌است.«... از اخبار قابل توجه اینکه یکی دو هفته‌است نمی‌دانم با اشاره مقامات صلاحیت دار یا ابتکار شخصی است که آقای صبحی با تمام وقاحت… و دریدگی بی‌سابقه‌ای مشغول تبلیغات ضد حقیر شده‌است. پهلوی هر کس می‌نشیند از خیانت به آزادی‌خواهی و بی‌سوادی و مخصوصاً انحطاط اخلاقی من دُرفشانی می‌کند و به‌طور خلاصه دشمن نمره یک میهنش را پیدا کرده‌است و حتی قدمی فراتر گذاشته برای من پیش آخوندها مایه گرفته و ضمناً بدون اجازه من قسمت‌هایی از مقدمهٔ رباعیات خیام را از رادیو داده‌است بخوانند. البته از سابقهٔ شکرآب اطلاع دارید. لابد منتظر بوده من بروم و به دست و پایش بیافتم. عیبش اینجاست که من حوصله ندارم با او هم دهن بشوم و گر نه مطالب بسیار از دزدی و کثافتکاری‌های او دارم که بگویم. البته به این وسیله خودش را معرفی می‌کند و موجودی است مال میهنش. کسی که ده سال به پول عبدالبهاء معلق زده و آن طور نمک به حرامی کرد جای تعجب نیست بعد از آنکه من او را توی رادیو چپاندم، قصه بهش دادم و کتابش را تصحیح کردم و پامنبری اورنگ و شریعت سنگلجی را به چند نفر معرفی کردم، حالا خودش را گم کرده و یک پا مدعی خودمان بشود. قی‌آور است اما از اتفاقات بسیار معمولی اینجاست.» نامه‌ای از صادق هدایت به حسن شهید نورایی، کتاب چشم‌انداز، پاریس ۱۳۷۹. نامه ۱ خرداد؛ ۲۷ ماه می۱۹۴۸ و او را به سرقت ادبی از آثارش متهم کرده‌است.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi

 بازگشت از بهائیت 
اگر چه صبحی در یک خانواده بهائی بزرگ شده بود اما تحت نفوذ عبدالحسین آیتی (آواره)، که از آئین بهائی بازگشته بود قرار گرفت. پدر صبحی سعی بسیار نمود که پسرش را از راهی که در پیش گرفته بود منصرف کند ولی به نتیجه نرسید.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi صبحی همچنان به فعالیتهای خود علیه آئین بهائی ادامه می‌داد.Taherzadeh, Adib. (1992) the Covenant of Baha'u'llah, George Ronald-Oxford. pg. 342 او در اوج عصیانش نامه ای به بروجردی (مرجع تقلید) نوشت و از فعالیتهای گذشته خود به نفع آئین بهائی پوزش طلبیده توبه کرد. وی در این نامه با زبانی تند و زننده بر شوقی افندی و بیت العدل عمومی تاخت.Taherzadeh, Adib. (1992) the Covenant of Baha'u'llah, George Ronald-Oxford. pg. 342 او به‌شدت با رهبری شوقی افندی مخالفت داشت و این موضوع را در جامعه بهائی اعلان می‌کرد.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi از قزوین که به طهران آمد دیگر آن شوق و شور سابق را نداشت. در این اثنا با عبدالحسین آیتی که از آئین بهائی برکنار و به تشیع برگشته بود ملاقات می‌کرد که دوری او را از بهائیت شدت و سرعت بخشید. تا بالاخره از جامعهٔ بهائی برکنار شد.Taherzadeh, Adib. (1992) the Covenant of Baha'u'llah, George Ronald-Oxford. pg. 342 صبحی به مدت سه چهار سال از موسسات بهائی درخواست بازگشت به جامعه بهائی را کرد. اما چون از شرایط مقرر برای بازگشت اطاعت نکرد، درخواست او پذیرفته نشد.https://www.iranicaonline.org/articles/sobhi-fazl-allah-mohtadi

 مرگ 
مهتدی در آبان ۱۳۴۱ در تهران بر اثر سرطان حنجره در گذشت و در گورستان ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد.

بر سنگ قبر او، این عبارات به چشم می‌خورد:

این عبارت به بیت نخست مثنوی معنوی مولوی اشاره دارد که صبحی مهتدی همیشه در آغاز داستانهایش در رادیو می‌خواند.

 آثار 
 افسانه‌شناسی 
 افسانه‌ها (جلدِ ۱: ۱۳۲۳؛ جلدِ ۲: ۱۳۲۵)
 حاج ملا زلفعلی (۱۳۲۶)
 افسانه‌های کهن (جلدِ ۱: ۱۳۲۸؛ جلدِ ۲: ۱۳۳۱)
 دژ هوش‌ربا (۱۳۳۱)
 داستان‌های دیوان بلخ (۱۳۳۱)
 افسانه‌های بوعلی سینا (۱۳۳۳)
 عمو نوروز (۱۳۴۴)

 دیگر 
 پیام پدر (۱۳۳۵)

 پانویس 

 منابع 




رده:اهالی کاشان
رده:بازیگران مرد رادیو اهل ایران
رده:بهائیان مسلمان‌شده
رده:خاطره‌نویسان اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۴۱
رده:درگذشتگان به علت سرطان در ایران
رده:زادگان ۱۲۷۶
رده:دفن‌شدگان در گورستان ظهیرالدوله
رده:نویسندگان مرد اهل ایران