عنصری

ابوالقاسم حسن بن احمد عنصری بلخی شاعر نام‌آور پارسی‌ در سال ۳۵۰ هجری قمری زاده شد. امیر نصر برادر سلطان محمود غزنوی، وی را به غزنه فراخواند. سلطان محمود غزنوی به او توجه نشان داد و به او عنوان ملک‌الشعرایی داد. عنصری در سال ۴۳۱ هجری قمری درگذشت.

دولتشاه سمرقندی در تذکرهٔ خویش در باب عنصری چنین می‌نویسد:
مناقب و بزرگواری او اظهر من الشمس است و سرآمد شعرای روزگار سلطان محمود بوده و او را ورای طورِ شاعری فضایل بسیار است؛ و بعضی او را حکیم نوشته‌اند. چنین گویند که در رکاب سلطان محمود همواره چهارصد شاعرِ متعین ملازم بودندی و پیشوا و مقدم طایفهٔ شعرا استاد عنصری بود، و همگان بر شاگردی او مقرّ و معترف بودند و او را در مجلس سلطان منصب ندیمی با شاعری ضمّ بود و پیوسته مقامات و غزوات سلطان نظم کردی. او را قصیده‌ای است مطوّل قریب به یکصد و هشتاد بیت که مجموع غزوات و حروب و فتوح سلطان را در آن قصیده به نظم آورده؛ و در آخر سلطان محمود استاد عنصری را مثالِ ملک‌الشعرایی قلمرو خود ارزانی داشت و حکم فرمود در اطراف ممالک هر کجا شاعری و خوشگویی باشد سخن خود بر استاد عرضه دارد تا استاد غث و ثمین آن را منقح کرده، در حضرت اعلی به عرض رساند؛ و همه روز مجلس استاد عنصری، شعرا را مقصدی معیّن بود، و او را جاهی و مالی عظیم بدین جهت جمع شده، و فردوسی او را در نظم شاهنامه تحسین بلیغ می‌کند و آن حکایت به جایگاه خود خواهد آمد، و الله و اعلم.ادوارد بروان، تاریخ ادبیات ایران، نیمهٔ نخست، ترجمهٔ فتح‌الله مجتبایی، انتشارت مروارید، چاپ سوم، 1361 تهران، ص 75-174 

اشعار بازمانده از عنصری به حدود دو هزار بیت می‌رسد؛ که شامل قصیده، غزل، رباعی، قطعه، ترکیب‌بند، و مثنوی است. بیشتر قصیده‌های او در ستایش سلطان محمود غزنوی و مسعود غزنوی است. در قصیده‌ها و غزل‌های عنصری اصطلاحات حکمت و منطق نیز وجود دارد. قصیده‌های عنصری بی‌مقدمه‌است و بیشتر به وصف می‌پردازد. مهم‌ترین مثنوی‌های عنصری عبارت‌اند از وامق و عذرا، شادبهر و عین‌الحیات، و سرخ‌بت و خنگ‌بت که متأسفانه هیچکدام از آنها تا به حال به دست نیامده اند و فقط حدود سیصد و پنجاه بیت از وامق و عذرای او به صورت اتفاقی در جلد نسخه ای خطی به کوشش مولوی محمد شفیع ادیب پاکستانی کشف شد و به سرمایۀ دولت وقت ایران به چاپ رسید.(مولوی محمد شفیع، وامق و عذرا، انتشارات دانشگاه پنجاب، لاهور ۱۹۶۷)

 نمونهٔ اشعار 

 منابع 




 پیوند به بیرون 
دیوان عنصری در پایگاه گنجور

رده:ادبیات کهن فارسی
رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی بلخ
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان
رده:زادگان ۹۶۱ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۰۳۹ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۴۳۱ (قمری)
رده:زادگان ۳۵۰ (قمری)
رده:شاعران ایرانی سده ۱۱ (میلادی)
رده:شاعران دوره غزنویان
رده:شاعران سبک خراسانی
رده:شاعران سده ۱۰ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۴ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۵ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران
رده:شاعران مدیحه‌سرا
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:شاعران مرد اهل افغانستان
رده:نویسندگان مرد اهل ایران