گویش بیذوی

گویش بیزُوُی یا بیزَوی گویش مردم روستای ابوزیدآباد و چند روستای پیرامون آن از دسته زبان‌های ایران مرکزی است. این گویش، گویشی از زبان راجی (راژی)بهفروز، فاطمه، «پژوهشی در مساکن روستایی منطقهٔ بیابانی شرق کاشان؛ روستاهای منظومهٔ ابوزیدآباد»، ۱۳۵۶، ص ۶ و متعلق به دستهٔ زبان‌های ایران مرکزی است.

پیر لوکوک، ابوزیدآبادی را یکی از گویش‌های رایج در ناحیهٔ مرکزی ایران می‌داند. (اشمیت ۱۳۸۷:۵۱۷) احسان یارشاطر نیز گویش‌های مرکزی ایران ازجمله ابوزیدآبادی را به گروه گویش‌های مرکزی یا مادی مربوط می‌داند.رزاقی، طیب، جستاری در دستور زبان گویش ابوزیدآبادی، مقدمه مردم این منطقه با جمعیتی حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر به‌طور گسترده به زبان راژی ابوزیدآبادی سخن می‌گویند. نام این منطقه در زبان محلی، بیزُوُی است (به‌اشتباه «بیذُوُی» نوشته شده که غلط است) و مردم آران و بیدگل و فارسی‌زبانان اطراف کاشان تا شهر دلیجان آن را بوزآباد می‌خوانند. بوز در زبان فارسی زرتشتیان یزد به معنی «بوی» است، و همین واژه در زبان پهلوی به‌گونهٔ بُوز (هم‌سنگِ بُرد) خوانده می‌شود و در زبان اوستایی به‌گونهٔ بَئُذَ است. پسوند «وُی» در این شهر در نام «هَیَ وُی» نیشابور و «بُرْمُ وُیْ» بوئین زهرا و به‌گونه «وا» در «مهروا»ی نیشابور هنوز کاربرد دارد که همان پسوند «آباد» در دیگر نام‌هاست؛ بنابراین بیزوی به تلفظ محلی نیز همان بوزآباد است. در کتاب‌های باستانی‌ای که دربارهٔ شهر نیشابور و کوی‌ها و برزن‌های آن سخن رفته، نام یکی از برزن‌های آن را «بویاباد» آورده‌اند که گونه‌ای دیگر از همین نام بوزآباد است. آمارگران دولتی برای اولین بار که اقدام به ثبت نام رسمی بیزوُیْ کردند به علت ناآشنایی به گویش محلی و معنی نام اصلی، آن را به گونه ابوزیدآباد ثبت نمودند.مزرعتی عباس و علی، محمد، فرهنگ بیزوی، ابوزیدآباد کاشان، انتشارات بنیاد نیشاپور، ۱۳۷۶، چاپ دوم ۱۳۸۰ گونهٔ بسیار شبیه این گویش در ابیانه که در نزدیکی نطنز قرار دارد قابل مشاهده است. به قول اهالی ابیانه: ما با ابوزیدآبادی‌ها هم سفره ایم.

 کتاب فرهنگ بیزُوُی 
کتاب فرهنگ بیزُوُی در سال ۱۳۷۴ برای اولین بار به کوشش سه پژوهشگر ایرانی عباس مزرعتی، علی مزرعتی، و محمد مزرعتی و با یاوری فریدون جنیدی رئیس سازمان پژوهش فرهنگ ایران (بنیاد نیشابور) به چاپ رسید. این کتاب شامل پیشگفتار فریدون جنیدی، مطالعات پیشین پژوهشگران (مانند پیر لوکوک، دانشمند بلژیکی، و احسان یارشاطر)، واژه‌نامه، گردش چند فعل، مَثَل‌ها، شعر و شوخی‌های محلی، افسانه‌ها، زبانزدها، بازی‌ها، نحوهٔ قالی‌بافی و خواندن نقشهٔ قالی و مراسم مذهبی و غیره است. این کتاب در سال ۱۳۸۰ تجدیدچاپ شد. انتشارات پارس پیدورا و نشر بلخ، وابسته به سازمان پژوهش فرهنگ ایران، کار نشر این کتاب را بر عهده دارند.

 زبان بیزُوُی 
زبان مردمان بیزوی (ابوزیدآباد) نشان از داستان زندگی آریاییان نخستین دارد و با همه ویژگی‌ها پیوند آشکار با دیگر زبان‌های ایرانی مانند پهلوی، اوستایی، تالشی، مازندرانی، تاتی، کردی، لری، سمنانی، ارمنی، دری، زرتشتی، دامغانی، نیشابوری و… دارد که خود نشان‌دهندهٔ یگانگی فرهنگ و مردمانی است که در گسترهٔ ایران فرهنگی می‌زیند و در همهٔ غم‌ها و شادی‌ها و شکست‌ها و پیروزی‌ها یار و یاور یکدیگر هستند.

 منابع 

 www.energyseec.com
 www.parspidura.com

رده:زبان راجی
رده:زبان‌های ایران