اسدآباد (همدان)

شهر اسدآباد مرکز شهرستان اسدآباد در استان همدان در غرب ایران است. این شهر در فاصله ۵۳ کیلومتری غرب همدان،  ۳۶۷ کیلومتری جنوب غربی تهران، و در محور ارتباطی استان کرمانشاه واقع شده است.
شهر اسدآباد از سطح دریا ۱۶۰۷ متر ارتفاع دارد و در سال ۱۳۹۵ ، شهرستان اسدآباد ۱۳۲،۵۳۴ نفر جمعیت داشته است. مردم این دیار، اکثراً مسلمان (شیعه مذهب) هستند و در مواردی هم، در بعضی روستاها اهل حق (یارسان) وجود دارد.

 پیشینه 
دانسته‌های کمی در مورد تاریخ پیش از اسلام اسدآباد وجود دارد، اگرچه موقعیت راهبردی آن نشان از دیرینگی بالای آن دارد. ویلهلم توماشک احتمال شناسایی آن را با مکانی که ایزیدور خاراکسی آن را "آدراپانا" نامیده است، مطرح کرده است. اسدآباد در دوره ساسانیان یک مکان سلطنتی مهم بود، به طوری که ابودلف ینبوعی، جهانگرد سده دهم، گزارش می‌دهد که مردانشاه، پسر خسرو دوم، شاهنشاه ساسانی و شیرین، مدتی در اینجا زندگی می‌کردند. نویسنده دیگری، ابن فقیه همدانی، گزارش داده است که امپراتوران ساسانی کاخی در مکانی نزدیک به نام آزرمیدخت داشتند. قابل مشاهده‌ترین ویرانه‌های ساسانی در قرون وسطی، مکانی بود که نویسندگان مسلمان قرون وسطی آن را به نام‌های مختلفی مانند مطبخ کسرا (آشپزخانه‌های خسرو ) می‌نامیدند.

اسدآباد در سرآغاز اسلام شهری کوچک اما پررونق در استان جبال بود که با زمین‌های کشاورزی حاصلخیزی احاطه شده بود که غلات، پنبه، میوه و به ویژه عسل تولید می‌کردند. این زمین‌های کشاورزی توسط آبی که از طریق قنات‌ها از کوه الوند پایین می‌آمد، آبیاری می‌شدند. در سال‌های ۱۱_۸۱۰ م، در جریان فتنه چهارم، جنگی در اسدآباد بین نیروهای امین و مامون، دو پسر خلیفه عباسی هارون الرشید، درگرفت. طاهر ذوالیمینین، سردار مامون، که بعدها سلسله طاهریان خراسان را بنیانگذاری کرد، عبدالرحمن بن جبله ابناوی، فرمانده‌ی امین را شکست داد و عبدالرحمن در نبرد کشته شد. در نتیجه این نبرد، نیروهای مامون توانستند کنترل کل استان جبال را به دست گیرند.

در سرآغاز سده یازدهم، اسدآباد بین جناح‌های مختلف درونی سلسله‌ی حسنویه مورد مناقشه بود. سپس، در سال‌های ۱۰۲۳-۱۰۲۴ میلادی، حاکم آل کاکویه، محمد دشمن‌زیار، کنترل شهر را به دست گرفت. نبرد دیگری در سال ۱۱۲۰ م در اسدآباد رخ داد، زمانی که مسعود بن محمد، والی موصل، جزیره و آذربایجان، بدون موفقیت علیه امپراتور سلجوقی محمود دوم قیام کرد.

اسدآباد در دوران حکومت ایلخانیان به شکوفایی خود ادامه داد؛ حمدالله مستوفی، نویسنده سده چهاردهم میلادی، ثبت کرده است که ۳۵ روستا به اسدآباد وابسته بودند و کل درآمد این منطقه بالغ بر ۱۵۰۰۰ دینار می‌شد. این شهر یک مرکز کوچک علوم اسلامی بود و ابوسعد سمعانی، نویسنده، چندین دانشمند برجسته اسدآباد را فهرست کرده است.

با این حال، پس از این، اسدآباد به اندازه یک روستای بزرگ کوچک شد. در سال ۱۸۷۷ م، گردشگر اروپایی، اچ‌ دبلیو بلو، ۲۰۰ خانه را در اسدآباد شمرد و به حضور یک جامعه یهودی در این شهر اشاره کرد.

شهر کنونی اسدآباد به نام روستای قدیم اسدآباد است که در دورهٔ پهلوی دوم به شهر تبدیل شد و با مهاجرت از روستاهای اطراف به شهر اسدآباد توسعه پیدا کرد.

گفته شده است که جمال الدین افغانی، فعال اسلامی سده نوزدهم، که گفته بود اهل اسدآباد افغانستان است، در واقع از یک خانواده شیعه ایرانی اهل همین اسدآباد، نزدیک همدان، بوده است.

 مردم 
اسدآباد، شهری است در غرب استان همدان. شاید اسدآباد به لحاظ ترکیب جمعیتی در ایران کم‌نظیر باشد. رزم آرا در فرهنگ جغرافیایی ایران می‌نویسد که اهالی اسدآباد فارسی‌زبان هستند ولی با ترکی و کردی هم آشنایی دارند. در محدودهٔ این شهرستان روستاهای همجواری هستند که متعلق به دو گروه زبانی متفاوت می‌باشند. زبان گفتاری اغلب مردم شهر اسدآباد به ترتیب کردی جنوبی، فارسی معیار و ترکی  است. فارسی معیار زبان رسمی ایران است که در تمامی نقاط ایران روز به روز فراگیرتر می‌شود. از دیدگاه گارنیک آساتوریان، زبان فارسیِ معیار زبان هیچ‌یک از اقوام و خرده‌فرهنگ‌های ایرانی نیست. درواقع بخشی از مردم زبان یا گویش محلی خود را فراموش کرده‌اند و به زبان معیار سخن می‌گویند. بعد از انقلاب اسلامی، مهاجرت آذری‌ها و کردها روستاهای مجاور به این شهر سرعت بیشتری گرفته، عموماً اهالی هر روستا در یکی از محله‌های حاشیه شهر و اتفاقاً در منتهی‌الیه مسیر مواصلاتی آن روستا به شهر ساکن شده‌اند. اطلس زبان‌های ایران، تصویری از پراکندگی زبانی در کشور ایران ارائه می‌کند، گونه‌های زبانی فهرست‌شده برای اسدآباد لری شمالی، کردی جنوبی، فارسی معیار، ترکی و لکی است.

 گردشگری 
جاذبه‌های توریستی اسدآباد عبارتند از: کتیبه آقاجان بلاغی، حمام گلستان، بنای یادبود سیدجمال الدین اسدآبادی، مسجد سلطانی (مسجد جامع)، پل شکسته خسروآباد، روستای ملهمدره، دربند، سد نعمت‌آباد در روستای نعمت‌آباد و در همسایگی روستای امین آباد درهٔ خنداب، بهمن دره، گردنهٔ اسدآباد، پارک جنگلی، آب انبار شاه عباس، گردوی ۷۰۰ساله ترخین آباد، غار اژدها، آسیابهای ترخین آباد، روستای ترخین آباد، آسیاب‌های امین آباد که اکنون در موزه همدان قرار دارند، پیراسماعیل ترخین آباد، تالاب پیر سلیمان.در اسدآباد پیر سلیمان گفته می‌شود. دربارهٔ حمام گلستان می‌خوانیم: این حمام در محله «در کاروانسرا» واقع شده است. زمان ورود به حمام با فضایی ۶ ضلعی که سقفی گنبدی شکل دارد مواجه می‌شوید. قبل از حمام رخت کنی هشت ضلعی وجود دارد که به آن «سربینه» می‌گویند. در این حمام حوضچه‌هایی با آب سرد و گرم وجود داشته است. در بنای این حمام آجر، گچ و مرمر به کار رفته است. به احتمال زیاد ساخت این حمام به دوره صفویه بر می‌گردد.

 جمعیت 
شهرستان اسدآباد ۱۰۰ هزار و ۹۰۱ نفر جمعیت دارد. براساس آمار سرشماری سال ۱۳۸۵ شهرستان اسدآباد دارای ۳۰ هزار و ۳۸۷ خانوار است که از این تعداد ۱۷ هزار و ۵۸۷ خانوار در شهرها و ۱۲ هزار و ۷۲۱ خانوار در روستاهای اسدآباد زندگی می‌کنند.

دانشگاه سیدجمال الدین اسدآبادی در این شهر واقع شده است.

 نمایندگان مجلس شورای اسلامی 
نمایندگان مردم اسدآباد در مجلس شورای اسلامی به شرح ذیل می‌باشد:

دور اول: صاحب الزمانی که بر اثر تصادف فوت شدند و مابقی دوره ایشان در مجلس توسط علی آقا حمزه ای انجام شد

دور دوم: محمد باقر بهرامی

دور سوم: ذبیح‌الله صفایی

دورچهارم: محمد باقر بهرامی

دور پنجم: ذبیح‌الله صفایی

دور ششم: ذبیح‌الله صفایی

دور هفتم:محمدباقر بهرامی

دور هشتم:اکبر رنجبرزاده

دور نهم:بهروز نعمتی

دور دهم: اکبر رنجبرزاده 

دور یازدهم:کیومرث سرمدی

دوره دوازدهم : اکبر رنجبرزاده

 محلات و شهرک‌ها 
بافت اصلی شهر شامل چندین محله است که عبارتند از:
محله حیدرورند (که قدیمی‌ترین محله اسدآباد می‌باشد) محله سیدان، محله میدان؛ محله اسلام‌آباد (باغات رحیم خانی)، محله بازار. محله در گاراژ، محله قلعهٔ بالا (خیابان سبزه ای‌ها)، محله سر ویر، محله محمودبیگی و محله سیامکی بعضی از این محله هاست. هنوز آثار خانه‌های قدیمی و کوچه باغ‌ها در بعضی از آن‌ها باقی و پیداست.

قدمت قدیمی‌ترین شهرک اسدآباد، به بیشتر از سه دهه می‌رسد. در سالهای گذشته و به تناسب رشد جمعیت این شهر، چند شهرک در اطراف آن ساخته شده است. شهرک شهید قندی بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین آنهاست. شهرک‌های فرهنگیان، شهرک سید احمد، شهرم شهرداری و شهرک شهید خزائی از دیگر شهرک‌های شهر اسدآباد هستند.

شهرستان اسدآباد به دو بخش پیرسلمان به مرکزیت آجین و مرکزی به مرکزیت اسدآباد می‌باشد.

اسدآباد زادگاه سید جمال الدین اسدآبادی است و محله ای به نام سیدان در این شهر است که احتمالاً زادگاه سید جمال الدین است و موزه ای هم به نام‌این استاد بزرگوار در ابن محله احداث شده است.

 کشاورزی 
دشت افشار در اسدآباد از لحاظ کشاورزی بسیار حاصلخیز می‌باشد و انواع محصولات کشاورزی و صیفی جات در آن کشت می‌شود و می‌توان این منطقه را خود کفا دانست. دشت افشار اسدآباد محل زندگی پرنده‌ای کمیاب به نام میش مرغ یا دقداق است.

 گردشگری 
در شهرستان اسدآباد بالغ بر ۱۵۱ اثر تاریخی و فرهنگی وجود دارد که ۵۸ اثر از این مجموع در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. که قدمت بعضی از این آثار به دوره‌های هزاره ۵ و ۶ قبل از میلاد می‌رسد. (منبع میراث فرهنگی اسدآباد)

جاذبه‌های تاریخی و گردشگری شهرستان اسدآباد

(منبع میراث فرهنگی اسدآباد)
ردیفعنوان جاذبهنوع جاذبهموقعیت۱ارتفاعات حفاظت شده المابولاغطبیعی زیست‌محیطیاسدآباد۲گردنه و دشت زیبای اسدآبادطبیعیاسدآباد۳تالاب حسن‌آباد چهاردولی (چم شور)طبیعی زیست‌محیطیحسن‌آباد۴تالاب وامامزاده پیرسلمان روستای لک لکطبیعی زیست‌محیطیلک لک۵کهریز فصلی روستای بیتروانطبیعیبیتروان۶کهریز روستای چنار علیاطبیعیچنار علیا۷باغات دربندطبیعیدربند۸بوستان جنگلیطبیعیاسدآباد۹دره و روستای ویراییتاریخی- طبیعیویرایی۱۰دره و روستای خندابتاریخی- طبیعیخنداب۱۱روستای هدف گردشگری ملحمدرهتاریخی- طبیعیملهمدره۱۲روستای هدف گردشگری حبشیتاریخی- طبیعیحبشی۱۳آب انبار صفویتاریخیاسدآباد۱۴حمام نیلوفر (صفوی)تاریخیاسدآباد۱۵بنای یادبود سید جمال الدینفرهنگیاسدآباد۱۶موزه مردم‌شناسی اسدآبادتاریخی – فرهنگیاسدآباد۱۷کتیبه آقاجان بلاغیتاریخیاسدآباد۱۸مسجد میرزا آقاجانیتاریخیاسدآباد۱۹کتیبه‌های سلطانی مسجد جامعتاریخیاسدآباد۲۰پل شکستهتاریخیخسروآباد۲۱سراب حق نظرطبیعیبیتروان و کوانج۲۲سراب کوانجطبیعیکوانج۲۳طبیعت دهکده تاریخی و گردشگری ترخین آبادطبیعیترخین آباد۲۴درخت گردوی ۷۰۰ ساله ولیخانتاریخی- طبیعیترخین آباد۲۵آبگیر بیوک گئولطبیعیترخین آباد۲۶زاغه‌های دستکند ترخین آبادتاریخیترخین آباد۲۷غار اژدهاطبیعیترخین آباد۲۸آسیاب‌های قدیمی ترخین آبادتاریخیترخین آباد۲۹پیراسماعیل‌های بالا و پایینطبیعی - تاریخیترخین آباد۳۰...

 مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها 
 دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی 

دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی در شهریورماه سال ۱۳۹۰ با موافقت اصولی از سوی شورای گسترش آموزش عالی با پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی با دو رشته تحصیلی مهندسی کامپیوتر- نرم‌افزار و مهندسی اقتصاد کشاورزی و تعداد ۶۰ دانشجو در فضاها و اماکن استیجاری شروع به فعالیت نمود که در آذر ماه همان سال با ایجاد قطعی آن موافقت گردید. اینک این دانشگاه دارای یک رشته تحصیلی در مقطع ارشد و ده رشته تحصیلی در مقطع کارشناسی با تعداد حدود ۱۲۰۰ دانشجو در سایت اصلی خود مستقر گردیده است

 دانشکده علوم پزشکی اسدآباد 

دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اسدآباد یک دانشگاه علوم پزشکی می‌باشد که در سال ۱۳۹۶ در شهر اسدآباد، استان همدان تأسیس شده است. در حال حاضر ۴۳۷ دانشجو و ۱۳ استاد در این مرکز مشغول فعالیت می‌باشند. بر اساس تحلیلهای انجام شده این مرکز تاکنون ۸ مقاله علمی در نشریات و همایشهای داخلی منتشر نموده است. در سال ۱۳۹۷ پژوهشگران دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اسدآباد بیشترین مقالات خود را با کلیدواژه‌های «بی خطرسازی» و «پسماند عفونی» منتشر نموده‌اند.

 دانشگاه آزاد اسلامی 

 دانشگاه پیام نور 

 دانشگاه علمی کاربردی 

 منابع 

 پیوند به بیرون 


رده:شهرهای استان همدان
رده:شهرهای شهرستان اسدآباد