نیمه شعبان

نیمهٔ شعبان (۱۵ شعبان در گاهشماری هجری قمری) یکی از جشن‌های مسلمانان شیعه است که هم‌زمان با زادروز امام دوازدهم شیعیان، حجت بن حسن است.اعمال شب و روز نیمه شعبان مشرق دعاهای زیادی مانند دعای کمیل در این شب خوانده می‌شود.دعای کمیل در شب نیمه شعبان موسسات تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام

اهل سنت شب نیمه شعبان را «شب برات» نامیده و آن را به عنوان روز انزال قرآن به شب زنده‌داری و دعا می‌پردازند.

 نام‌های دیگر 

 شب دعا
 نیمه شعبان در ایرانمراسم جشن نیمه شعبان در اهواز  خبرگزاری صدا و سیماجشن‌های بزرگداشت و احیای نیمه شعبان در اهواز خبرگزاری بین‌المللی قرآن
 لیلة منتصف شعبان در عربستان
 شب رهایی در آسیای جنوبی
 برات کاندیلی در ترکیه
 شب برات در هنداحمد دهلوی، فرهنگ آصفیه، ذیل «شب برات»، لاهور ۱۹۸۶

 ماه شعبان 

شعبان هشتمین ماه در گاه‌شماری هجری قمری است. ماه‌های رجب، شعبان و رمضان در میان مسلمانان اهمیّت زیادی دارند.فضائل_الأشهر_الثلاثة: ۲۴ابن_طاووس، علی بن موسی، اقبال‌الاعمال: ص۶۳۵وسائل_الشیعه، شیخ_حر_عاملی، ج ۱۰، ص ۳۱۳، دارالکتب_الاسلامیة، تهران.الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج ۲، ص ۶۲۸، دارالکتب_الاسلامیة، تهران.سوره بقره، آیه ۱۸۵.
از پیامبر اسلام چنین نقل شده‌است که شعبان «ماه من» است.نقل قول کامل: رجب ماه خدا است و شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امت من است. -- فضائل الاشهر الثلاثه، شیخ صدوق، تحقیق میرزا غلامرضا عرفانیان، چاپ نجف، صفحه ۲۴، حدیث ۱۲

 روز تولد امام دوازدهم شیعیان 
سال تولد امام دوازدهم شیعیان را سال ۲۵۵ یا ۲۵۶ هجری نقل کرده‌اند. علت اختلاف شاید این بوده‌است که در سابق، تاریخ را با حروف ابجد می‌نوشتند و دربارهٔ سال تولد حجت بن حسن بین واژه‌های «نور» و «نهر» اختلاف است که این اختلاف ناشی از رسم‌الخط ناقلین می‌باشد.البتّه دو قول نادر (ماه رمضان سال ۲۵۴ و ۸ شعبان ۲۵۷) هم نقل شده‌است.

 دیدگاه شیعیان 
در روایات و احادیث امامان شیعه شب نیمه شعبان از جمله پر فضیلت‌ترین شب‌ها برای احیا و شب زنده داری، دعا و عبادت است.بحار الانوار، ج ۳۶، ص ۲۸۵، حدیث ۱۰۷.مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی.

در روایتی از امام اول شیعیان دربارهٔ خواندن دعای کمیل در این شب آمده‌است:

همچنین، شیعیان معتقدند خدا در این شب به تعداد موها و پشم‌های چهارپایان بندگانش را از آتش جهنم آزاد می‌کند و زمان‌های مرگ را ثبت و روزی‌های یک سال را تقسیم می‌کند و همه آنچه را که در طول سال واقع می‌شود نازل می‌سازد.ابن_طاووس، علی بن موسی، اقبال‌الاعمال، ص ۲۱۲، بیروت، مؤسسه‌الاعلمی‌للمطبوعات، ۱۴۱۷ ق؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۹۸، ص۴۱۳، بیروت، مؤسسه‌الوفاء، ۱۴۰۳ ق.

 دیدگاه اهل سنت 
ابن حجر هیتمی در الصواعق المحرقه می‌نویسد: ‹‹ابوالقاسم محمد حجت هنگام وفات پدرش ۵ سال داشت و خداوند او را در همان کودکی حکمت آموخت او قائم منتظر نامیده می‌شود››احمد بن حجر هیتمی مکی – الصواعق المحرقه ‹‹ مکتبه القاهره مصر بی تا ›› ص۲۰۸. ابن صباغ در فصول المهمه می‌گوید: ‹‹ابوالقاسم محمد حجت پسر حسن خالص در سامرا در نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری به دنیا آمد. ››علی بن محمد مشهور به ابن صباغ – پیشین ص۲۸۸
ابن خلکان در وفیات الاعیان چنین نگاشته‌است:
‹‹ابوالقاسم محمد فرزند حسن عسکری فرزند علی بن محمد فرزند محمد بن علی دوازدهمین امام از ائمه دوازده‌گانه‌است بر حسب اعتقاد امامیه و ولادت او در روز جمعه نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری بود و هنگامی که پدرش در گذشت او ۵ سال سن داشت. ››احمد بن محمد بن ابی بکر بن خلکان و فیات الاعیان -‹‹ دارالثقا فه بیروت بی تا ››ج۴ ص۱۷۶
و ذهبی در سیر اعلام النبلا و ابن اثیر در الکامل فی التاریخ نیز ولادت حجت بن حسن را ذکر کرده‌اند.محمد بن احمد بن عثمان ذهبی سیر اعلام النبلا ‹‹موسسه رسالت بیروت چاپ یازدهم ۱۴۲۲ه ۲۰۰۱م» ج۱۳ ص۱۱۹علی بن ابی الکرم معروف به ابن اثیر الکامل فی التاریخ ‹‹دار صادر بیروت ۱۳۸۵ه ۱۹۶۵ م››ج۷ ص۲۷۴

 گستره جغرافیایی 
برگزاری مراسم نیمه شعبان فقط مختص به ایران نیست. از دیگر کشورهایی که چنین مراسمی آن هم به شکل وسیع برپا می‌کنند، می‌توان به کشورهای عراق، لبنان، مصر، بحرین، یمن و آذربایجان اشاره کرد. همچنین کشورهایی مانند افغانستان، هند، پاکستان، امارات متحده عربی، تونس و مراکش که در آن‌ها شیعیان در اقلیتند نیز مراسم وسیعی به همین مناسبت برگزار می‌شود. حقیقت امر این است که آنچه که بیش از همه برگزاری مراسم نیمه شعبان را آسان‌تر می‌کند، اعتقاد برخی از فرقه‌های مهم به حجت بن حسن و ظهور اوست.

 ایران 
مراسم نیمه شعبان در ایران نسبت به کشورهای دیگر پر رونق‌تر است.تصاویری از چراغانی‌های سطح شهر به مناسبت نیمه شعبان باشگاه خبرنگاران جوان تدارکات ویژه‌ای که دولت و مردم برای این روز می‌بینند، بسیار وسیع است. چراغانی‌های وسیع، برگزاری جشن، مولودی‌خوانی‌های عمومی و پخش شربت و شیرینی که بسیاری از آن‌ها از سوی مردم و هیئت‌های مردمی انجام می‌شود، برای یادبود این روز برگزار می‌شود.گستره جغرافیایی نیمه شعبان یاران انتظار
این روز در ایران، روز جهانی مستضعفان نامیده می‌شود.«تقویم رسمی کشور برای سال ۱۳۸۵ هجری شمسی »، استخراج و تنظیم: شورای مرکز تقویم دانشگاه تهران ـ مؤسسهٔ ژئوفیزیک، مناسبت‌ها از: شورای فرهنگ عمومی. دسترسی در ۳ اکتبر ۲۰۰۶.

پیاده‌روی از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران  در بلوار پیامبراعظم از مراسم‌های این جشن در ایران هست

 عراق 
از آنجا که بر اساس احادیث شیعیان، زیارت حسین بن علی اهمیت زیادی داردکامل‌الزیارات، ص ۳۳۱، سفینه_البحار، ج ۱ص ۵۶۵، بحار_الانوار، ج (بیروتی) ص۷.وسائل الشیعه، ج ۱۰ ص ۳۳۶، حدیث ۱۱ بحار الانوار، ج ۹۸ ص ۴.وسائل الشیعه، ج ۱۰ ص ۳۳۳، حدیث ۲.ثواب_الاعمال، ص ۹۲، کامل_الزیارات، باب ۶۶.اگر مردم می‌دانستند چه فضیلتی در زیارت امام حسین علیه السلام است، از شوق، جان می‌سپردند و نفسشان از روی حسرت و اندوه قطع می‌شد. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۱۸، ح ۱. از این رو جشن نیمه شعبان را در کربلا و در کنار حرم حسین بن علی برگزار می‌کنند. بسیاری از این زائران پیاده به کربلا می‌روند. قربانی کردن، چراغانی، غذا دادن به فقرا، عیدی دادن و دید و بازدید هم در این روز انجام می‌شود.

 مصر 
در مصر علاوه بر شیعیان، سنی‌ها نیز این روز را جشن می‌گیرند. مولودی‌خوانی و رقص مهم‌ترین برنامهٔ جشن نیمه شعبان در مصر است.

 بحرین 
این روز در تقویم رسمی کشور تعطیل نیست، اما بحرین در این روز به صورت نیمه تعطیل است.
عیدی دادن، دعا و مولودی‌خوانی در مسجدها و خوردن شام ویژه این شب از کارهایی است که بحرینی‌ها انجام می‌دهند.

 یمن 
در یمن مردم در خیابان به جشن گرفتن این روز می‌پردازند و رقص خنجر انجام می‌دهند.البته این رقص برای ترکمنها نیز وجود دارد.

 هند 
مسلمانان هند بر این باورند که خدا آیندهٔ تمام مردان را با احتساب تمام اعمال گذشته آن‌ها در شب برات (نیمهٔ شعبان) رقم می‌زند. در واقع شب برات به معنی شب بخشش یا روز کفاره است. شیعیان آن را به‌عنوان شبی که دوازدهمین و آخرین امامشان، امام ابو محمد قاسم (مهدی) متولد شده‌است، جشن می‌گیرند. مردم دعا و نماز می‌خوانند و تمام شب قرآن مقدس را تلاوت می‌کنند به این امید که خداوند اعمال آن‌ها را ببخشد. مسلمان در اوایل صبح به گورستان‌ها سر می‌زنند و گل می‌برند و برای آرامش نزدیکان درگذشته‌شان فاتحه می‌خوانند.

این جشنواره در روز سیزده یا چهاردهم ماه شعبان در تقویم اسلامی یا پانزده روز قبل از شروع ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود. روزی که به عنوان لیالی برات شناخته می‌شود، به معنی شب آزادی است.

در این شب، پیامبر به هر خانه سر می‌زند و مشکلات و درد و رنج بشریت را آسان می‌کند. با توجه‌به افسانه‌ای در ارتباط با شب برات یک درخت در بهشت است که نام همه مردم در برگ‌ها نوشته شده و اگر در این شب یک برگ با نام یک شخص می‌افتد، به شدت اعتقاد بر این است که آن شخص در سال جاری خواهد مرد.

همچنین گفته شده که این شب گرامی داشته می‌شود چون پیامبر به شهر مقدس مکه وارد شدند. جشن همهٔ مساجد با رشته‌ای از لامپ‌ها و کاغذهای رنگی، روشن می‌شود. مساجد پر از جمعیت می‌شود که نماز و دعا می‌خوانند. کراکرها، مثل ستاره‌ها افزایش زیبایی آسمان تاریک می‌شوند. هزاران شمع و رشته لامپ الکتریکی خانه‌ها و خیابان‌ها را روشن می‌کنند و در نتیجه یک محیط شاد ایجاد می‌شود.

قرآن کریم خوانده شود و آهنگ‌های معنوی در تمام طول شب برات خوانده می‌شود. مردم پول‌دار سخاوتمندانه پول، لباس و چیزهای به نام درگذشتگانشان و به نیت آرامش روح آن‌ها، به نیازمندان اهدا کنند. به‌طور کلی اعتقاد بر این است که اگر شخص قاطع تمام شب را دعا بخواند و طلب آمرزش کند، بخشیده خواهد شد. برخی از مسلمان روزه می‌گیرند و نمازهای مستحبی می‌خوانند.Shab-E-Barat 2020 - 09 April (Thursday) festivalsofindia.in

 پانویس 

 منابع 
 کتاب قرآن
 اصول کافی، ثقةالاسلام کلینی
 فضائل الأشهر الثلاثة، شیخ صدوق، تحقیق میرزا، غلامرضا عرفانیان، چاپ نجف
 اقبال‌الاعمال، ابن طاووس، علی بن موسی
 دانشنامه رشد 
 بحار الانوار، علامه مجلسی
 الصواعق المحرقه، احمد بن حجر هیتمی مکی
 کامل‌الزیارات، ابی القاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه القمی
 وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی
 مفاتیح‌الجنان، قمی

 پیوند به بیرون 
 سخنی درباره نیمه شعبان

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:تاریخ شیعه
رده:تعطیلات عمومی در ایران
رده:تعطیلات
رده:جشن‌های شیعه دوازده‌امامی
رده:روزهای مقدس نزد شیعه دوازده‌امامی
رده:روزهای مهم در شیعه
رده:عیدهای اسلامی
رده:کاندیل
رده:مناسبت‌های اسلامی
رده:مهدویت در باور شیعه دوازده‌امامی
رده:مهدویت
رده:تعطیلات بودایی
رده:فرهنگ در هند
رده:عید (اسلام)
رده:مناسبت‌های مردگان
رده:تصوف
رده:تصوف در هندوستان