زبان امهری

زبان اَمهَری یا اَمهاری (به امهاری: አማርኛ āmariññā) یکی از زبان‌های سامی اتیوپیایی، زیرگروه خانواده زبان‌های سامی از زبان‌های سامی جنوبی است که زبان مادری مردم امهارا در منطقهٔ مرکزیِ شمال اتیوپی و زبان میانجی سایر مردم ساکن در روستاها و شهرهای بزرگ این کشور است.

زبان امهری احتمالاً در نتیجه فرایند پیجین‌سازی یک بستر کوشی و یک فرابستر سامی برای برقراری ارتباط میان افرادی که به زبان‌های مختلفی صحبت می کرند، ایجاد شده‌است.Bender, M. Lionel and H. Fulass (1978). Amharic verb morphology. (Committee on Ethiopian Studies, monograph 7.) East Lansing: African Studies Center, Michigan State University. امهری زبان کاری اتیوپی و بسیاری از ایالت‌های آن است. این زبان با داشتن ۲۱٬۸۱۱٬۶۰۰ سخنگوی کل در ۲۰۰۷، شامل حدود ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ سخنگوی زبان دوم، دومین زبان پرسخنگوی اتیوپی (پس از اورومو) و دومین زبان پرسخنگوی سامی در جهان (پس از عربی) است.

امهری از چپ به راست با الفبای ویژه‌ای که از الفبای گعز ریشه گرفته، نوشته می‌شود. سامانه نوشتاری آن در زبان‌های سامی اتیوپیایی فیدَل () نامیده می‌شود. فیدل به معنای «خط»، «الفبا»، «حرف» یا «نویسه» است. نام دیگر آن آبوگیدا () است که از نام چهار حرف نخست الفبا ریشه گرفته و از آن واژه آبوگیدا ساخته شده‌است.

 وضعیت 
امهری از اواخر قرن دوازدهم زبان کاری دادگاه‌ها، زبان تجارت، ارتش و ارتباطات روزمره در اتیوپی بوده و امروزه نیز همچنان زبان رسمی این کشور است. طبق سرشماری سال ۲۰۰۷، امهری توسط ۲۱٫۶ میلیون نفر سخنگوی بومی زبان و ۴ میلیون نفر سخنگوی دوم در اتیوپی گویش می‌شود. ۳ میلیون مهاجر نیز خارج از اتیوپی به این زبان صحبت می‌کنند. جوامع یهودی اتیوپیایی ساکن اتیوپی و اسرائیل نیز امهری‌زبان هستند. امهری زبان مقدس دین راستافار نیز است و به‌طور گسترده‌ای در میان پیروان آن در سراسر جهان استفاده می‌شود.

 واج‌شناسی 
همخوان‌ها و واکه‌های امهری به شرح زیرند:
+ همخوان‌هادولبیلثویکامینرم‌کامیچاکناییخیشومیانسدادیبی‌واکواک‌دارپرانشیانسایشیبی‌واکواک‌دارپرانشیسایشیبی‌واکواک‌دار*ناسودهر-گونه* – تنها در وام‌واژه‌ها

+واکه‌هاجلومرکزپشتبلند (ə)میانه (ä)کوتاه

 نوشتار 
خط امهری یک آبوگیدا است و تک‌نگاره‌های آن فیدل نامیده می‌شوند.Hudson, Grover. "Amharic". The World's Major Languages. 2009. Print. Ed. Comrie, Bernard. Oxon and New York: Routledge. pp. 594–617. . هر نویسه نشان‌دهنده یک توالی همخوان+واکه است، اما شکل اصلی هر نویسه توسط همخوان تعیین می‌شود که مطابق واکه تغییر یافته‌است. برخی واج‌های همخوان‌ها توسط بیش از یک توالی نویسه نوشته می‌شوند: , , , و  (آخری دارای چهار شکل حرف متمایز است). این به این خاطر است که فیدل در اصل صداهای متمایزی را نشان می‌داده ولی آن‌ها با رخداد تغییرات آوایی ادغام شده‌اند.

 حروف 
+جدول فیدل امهری o                 dʒ        o
 نشانه‌گذاری 
نشانه‌گذاری در امهری به گونه زیر است:

 نشانه بخش
 جداکننده واژه
 نقطه
 ویرگول
 نقطه ویرگول
 دونقطه
 دونقطه دیباچه
 نقل قول
 جداکننده بند
 جستارهای وابسته 
 ویکی‌پدیای امهری

 منابع 

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Amharic»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ نوامبر ۲۰۰۷).

 پیوند به بیرون 

 Selected Annotated Bibliography on Amharic by Grover Hudson at the Michigan State University website.
 US State Dept. FSI Amharic course

رده:زبان امهری
رده:زبان‌های اتیوپی
رده:زبان‌های ایزو ۶۳۹–۱
رده:زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
رده:زبان‌های سامی جنوبی
امهاری
امهاری
رده:سیستم‌های نوشتاری ابوگیدا