رخج

رُخَجدر پارسی «رَخُد» و «اَرغَند»، در پارسی میانه «رَخود /raxwad/»، در پارسی باستان «هَرَئووَتیش /harauvatiš/» (پارسی باستان: 𐏃𐎼𐎢𐎺𐎫𐎡𐏁)، در اوستایی «هَرَخْوَئیتی /haraxʷaitī/» (اوستایی: 𐬵𐬀𐬭𐬀𐬓𐬀𐬌𐬙𐬍) و در یونانی باستان «اَرَخُسیا (آراخوزیا)» (یونانی باستان: Ἀραχωσία) (به فارسی باستان: هَرَئووَتیش، /𐏃𐎼𐎢𐎺𐎫𐎡𐏁 ،/harauvatiš، به یونانی باستان: Ἀραχωσία, Arachōsíā/ آراخوزیا) از ساتراپی‌های شرقی شاهنشاهی هخامنشی در اطراف قندهار امروزی بوده.  گاه سرزمین باستانی گنداره، سرزمینی که از نواحی رود کابل تا رود سند وسعت داشته با این سرزمین اشتباه گرفته می‌شود.

ایالت رخج در خاور فلات ایران قرار داشت و مشتمل بر قندهار امروزی در افغانستان می‌شده‌است. نخستین بار در فرگرد نخست وندیداد اوستا بنام هَرَخوَیتی و در فهرست سرزمین‌های تابع هخامنشیان در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی بنام هَرَهُوَتیش آمده‌است.

اسکندر مقدونی در سال ۳۲۸ پیش از میلاد، به این سرزمین رسید و رُخّجی‌ها را به اطاعت درآورده و کاپیشه‌کانیشKāpišakāniš پایتخت رُخَج را به نامش اسکندریهAlexandropolis تغییر نام داد که همان  گداره است.(گداره و قندهار پیشین را نباید با قندهار امروزی به اشتباه گرفت برای اطلاعات بیشتر به گداره و قندهار رجوع کنید) در متون فارسی و عربی پس از اسلام، این سرزمین را رُخَج می‌نامیدند.

 نام 
رخج را در قدیم رخد نیز می‌گفتند.دهخدا: رخد. سرزمین رخج نام خود را از رود اصلی منطقه که امروزه ارغنداب نامیده می‌شود گرفته‌است. رخد و اَرغَند هر دو شکل‌های متفاوتی از یک واژه کهن ایرانی و به معنای «پرآب» هستند.

ایرانیان باستان که پیرامون سه هزار سال پیش برای سکونت به این سرزمین رسیدند آن را به یاد ایزدبانوی باران یعنی «اناهید-هرهوتی» (ناهید دارنده آب‌ها)، هره‌وتی (دارندهٔ آب‌ها) نامیدند.

رود اصلی منطقه را نیز به نام رود بزرگ افسانه‌های ایرانی یعنی هَرَهُوَتی نامیدند. این رود در افسانه‌ها از کوه هَراHarā سرچشمه گرفته و به دریای وُوروکَشاVourukaša جاری می‌شود و سرچشمهٔ تمام آب‌های جهان است. این نام به مرور به صورت ارغند درآمد و سپس ارغنداب نامیده شد.Boyce, Mary, and Frantz Grenet. 1991. Zoroastrianism under Macedonian and Roman rule. Leiden [u.a.]: Brill. p.125

نام رخج به اوستایی: هَرَخ‌وَیتیHaraxvaitī، به پارسی باستان: هَرَئووَتیشHarauvatiš، به یونانی باستان: آراخوزیاἈραχωσία یا آراخوتایἈραχῶται، به لاتینی: آراخوزیاArachosia، به پارسی دری: رُخَد و به عربی: رُخَج است.

اصل پارسی باستان نام یعنی هرئووتیش با واژه ودایی «سارَسوَتی»Sárasvatī- به معنی «پرآب» و «پُردریاچه» هم‌ریشه است.

در روزگار اشکانیان به رخج «هندوستان سفید» نیز گفته می‌شد.

 داریوش 
بندانگشتی|ساتراپی‌های شرقی امپراتوری هخامنشی
تاریخ رخج با تاریخ سیستان و اقوام ایرانی‌تبار سکایی پیوند دارد. در روزگار باستان در آسیای میانه یوئه‌چی‌های شکست‌خورده که هنوز بیشتر توان نظامی و تاخت‌وتازشان را حفظ کرده بودند و از پشت، تحت فشار هیونگ‌ها بودند، به زیست‌گاه سکاها در نزدیکی فرارود تاختند و آن‌ها را به سوی مناطق جنوبی‌تر راندند. بر اثر فشار همین قوم بود که سکاها به منطقهٔ رخج و سپس به زَرَنگ (سیستان کنونی) رانده شدند و نام قومشان را به منطقه سکستان (سیستان) دادند.ثلاثی، محسن: نگاهی به فرایند تاریخی تطور برخی اقوام ترک و عرب تبار در حوزه فرهنگ ایرانی. در: «نامه انسان‌شناسی». پاییز و زمستان ۱۳۸۱ - شماره ۲. (از صفحه ۱۲۱ تا ۱۳۲).

داریوش بزرگ از رُخج به نام سیستان ایران نام می‌برد. این شهر آریایی همان گدروسیا باستانی یونانی‌ها است. اسکندر شرح لشکرکشی‌هایش را به گدروسی در تاریخ ثبت کرده‌است. وی از دریانوردی فرمانده‌اش به نام نیارخوس در دریای مکران (دریای عمان) نام برده‌است.

داریوش شاه گوید: 

 جستارهای وابسته 
 قندهار
 ساتراپی‌های هخامنشیان

 پانویس 

 منابع 
 دانشنامهٔ ایرانیکا: ARACHOSIA. نوشتهٔ R. Schmitt
 Kuhrt, Amélie (لندن). «Arachosia.» Brill's New Pauly. Antiquity volumes ویراستار: Hubert Cancik and Helmuth Schneider.انتشارات Brill, Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK لیدن. ۲۵ آوریل ۲۰۰۸

 پیوند به بیرون 
 دانشنامهٔ جهان اسلام، درآیند «رخج»

رده:تاریخ افغانستان
رده:تاریخ افغانستان پیش از اسلام
رده:تاریخ باستان افغانستان
رده:جغرافیای یونان باستان
رده:ساتراپی‌های هخامنشیان
رده:منطقه‌های تاریخی افغانستان
رده:منطقه‌های تاریخی پاکستان
رده:هند باستان
رده:منطقه‌های تاریخی