برده‌داری در ادیان

برده‌داری یک شکل افراطی نابرابری اجتماعی است که در آن بعضی افراد، در واقع به عنوان دارایی، در تملک دیگران‌اند. برده داری یکی از فرماسیون‌های است که در جریان تکامل تاریخ، جای کمون اولیه را گرفته‌است. این نخستین صورت بندی کلاسیک اجتماعی- اقتصادی بر شالوده استثمار فرد از فرد است که در آن طبقات وجود دارد و به جای تساوی بین افراد، مناسبات فرماندهی و فرمانبرداری پدید می‌شود. برده داری، در مرحله تلاشی کمون اولیه و بر شالوده افزایش نابرابری اقتصادی که خود ثمره پیدایش مالکیت فردی بود، شکل گرفت.Jewish Encyclopedia (1901), article on Ham

 تاریخچه 
در ایالات متحده آمریکا، آمریکای جنوبی، و هند غربی در قرن هجدهم و نوزدهم، برده‌ها تقریباً فقط به عنوان کارگران مزرعه و خدمت‌کاران خانگی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در آتن قدیم، بردگان ممکن بود مشاغل مختلف داشته باشند. در روم، بسیاری از بردگان باسواد بودند و به عنوان کارگزاران اداری حکومت کار می‌کردند؛ بسیاری در زمینه مهارت‌های صنعتی آموزش دیده بودند. در روم، بعضی بردگان به تجارت می‌پرداختند در حالی که بعضی در کشت‌زارها و معادن کار می‌کردند. در آشور، سومر، بابل و مصر، با بردگان با خشونت بسیار رفتار می‌شد.Haynes, Stephen R. (2002). Noah's Curse: The Biblical Justification of American Slavery. New York: Oxford University Press, p. 71.Stewart, Matthew (2024). An Emancipation of the Mind: Radical Philosophy, the War over Slavery, and the Refounding of America. W. W. Norton & Company. Review by Harold Holzer, "Religious Retreat", The Wall Street Journal, March 31, 2024

تجارت برده تا قرن نوزدهم توسط کشورهای اروپایی و ایالات متحده آمریکا انجام می‌گرفت. در حدود یک قرن پیش در آمریکای شمالی و جنوبی به بردگان آزادی داده شد. بعضی از کشورهای اسلامی از جمله موریتانی جز کشورهایی هستند که برده داری هنوز در آنها رواج دارد. اگرچه قوانینی هم بر ضد برده داری وضع کرده باشند.Felder, C. H. (2002). Race, Racism, and the Biblical Narratives. Minneapolis, Minnesota: Augsburg Fortress, page 8.

 دیدگاه ادیان در خصوص برده‌داری 
برده‌داری در ادیان مختلف و در سالهای گوناگون تاریخ بشر، از برخوردهای متفاوتی در بین شارعان و بنیانگزاران ادیان برخوردار بوده‌است. بدین روی این عمل را در ادیان مختلف مروری می‌کنیم:

 یهودیت و برده‌داری 

برده‌داری جنسی در یهودیت ممنوع و حرام است، و مردی که به کنیز خود تعرض جنسی کند گناهکار است، در حالی که کنیز مورد تعرض قرار گرفته بی‌گناه دانسته می‌شود، زیرا آزاد نبوده است. در دین یهودیت یک مرد یهودی حق تجاوز جنسی به کنیز/برده و اسیران جنگی را ندارد و فقط به شرط ازدواج می‌تواند با کنیز خود رابطه جنسی داشته باشد، که در آن صورت هم باید با آن کنیز/زن دقیقاً همچون یک زن آزاد یهودی رفتار شود و اگر این حقوق رعایت نشود، آن زن آزاد است بدون هیچ قید و شرطی آن مرد را ترک کند. امّا سایر انواع برده‌داری در دین یهود منع نشده‌ است. لازم به ذکر است که تورات در دین یهودیت، خشونت و آسیب زدن به برده را ممنوع کرده است و بدین ترتیب اگر یک شخص یهودی چشم بردۀ -غلام یا کنیز- خود را نابینا می‌کرد، یا دندان او را می‌شکست، می‌بایست او را آزاد می‌نمود.خروج ۲۱:۲۷ حتی طبق فرمان تورات، در صورتی که یک برده -غلام یا کنیز- از نزد ارباب خود به یک یهودی پناه آورده باشد، آن شخص یهودی حق ندارد آن برده را مجبور به بازگشت نزد اربابش نماید، بلکه باید به او پناه دهد و حق سوءاستفاده از او را ندارد.

تحت رعایت شروط و حقوق مذکور در تورات که در بند بالا نام برده شد، داشتن برده در یهودیت مانعی ندارد. بردگانی که در تملک بنی‌اسرائیل بودند، به میراث می‌رسیدند.لاویان ۲۵:۴۶ عبرانیان می‌توانستند دختر یا پسر خود را به بردگی بفروشندخروج ۲۱:۸. مجازات کشتن یک برده در دین یهودیت کمتر از مجازات قتل یک مردم آزاد بود.خروج ۲۱:۱۳؛۲۱:۲۲ اگر گاوی بنده یا کنیزی را به شاخ می‌زد، سی مثقال نقره به صاحب برده داده می‌شد و گاو را هم سنگسار می‌کردند، در حالی که اگر گاو مرد یا زن آزادی را به شاخ می‌زد، گاو سنگسار شده و صاحب گاو نیز کشته می‌شد.خروج ۲۲:۳۰

در بین شخصیت‌های تورات، ابراهیم (که هاجر را داشت)، بوعز، شائول، اسحاق، سلیمان و داوود برده داشتند.

 مسیحیت و برده‌داری 

مسیحیت شریعت یهود را تأیید کرده و در امتداد و تکمیل کنندۀ آن است، لذا مسیحیت برده‌داری جنسی و تجاوز جنسی به بردگان و اسیر جنگی را ممنوع و حرام می‌داند اما سایر انواع برده‌داری را به شرط رعایت چارچوب و اصول اخلاقی تعریف شده در کتاب مقدس یهودی که به آن «عهدقدیم» گفته می‌شود، منع نکرده‌ است. لذا خشونت و سایر بدرفتاری‌های نام برده در تورات، در مسیحیت نیز ممنوع می‌باشد. به این ترتیب اگر برده‌ای از نزد ارباب خود به یک مسیحی پناه بیاورد، آن مسیحی باید به او پناه داده و حق بدرفتاری با وی را ندارد و نباید او را مجبور به بازگشت نزد اربابش نماید. یک نمونۀ مشخص از این مورد در کتاب مقدس مسیحی در نامه به فیلمون ثبت شده است: این نامه خطاب به فیلیمون، که یک ارباب مسیحی بود، نوشته شده است. او که احتمالاً یکی از اعضای کلیسای شهر کولسی بود، برده‌ای داشت به نام اونیسیموس. این برده از نزد ارباب خود فلیمون گریخته بود و گویا ممکن است از اموال او نیز دزدیده باشد. طبق قوانین روم، مجازات او مرگ بود. از قضا اونیسیموس با پولس که در این زمان زندانی بود، آشنا شد و از طریق او مسیحی گردید. این نامه بیانگر استدعای پولُس از فیلیمون است مبنی بر اینکه برده خود اونیسیموس را که پولُس او را بازپس می‌فرستد، ببخشد و او را دیگر نه چون برده، بلکه چون برادر مسیحی بپذیرد.

مسیحیت به اربابان مسیحی امر کرده تا با بردگان بدرفتاری نشود و آن‌ها را تهدید نکنند، چرا که آنان نیز خود بنده/بردۀ خداوندی هستند که بین برده و ارباب تفاوتی نمی‌گذاردو همچنین با بردگانشان رفتار عادلانه داشته باشندکولسیان ۱:۴. متقابلاً از مسیحیانی که در بردگی هستند می‌خواهد تا از ارباب خود اطاعت کنند، صرف نظر از اینکه ارباب ملایم یا تندخو باشداول پطرس ۱۸:۲. همچنین به بردگان مسیحی امر شده که در نزد اربابشان کمال امانت را به جای آورند، آنان را شاد سازند و از حاضرجوابی بپرهیزندتیتوس ۹:۲و با اخلاص و فداکاری و بدون ریاکاری خدمت کنندکولسیان ۲۳:۳.

 اسلام و برده‌داری 

کتاب قرآن در بخش‌های مختلف با تفصیل به موضوع برده‌داری (ملک یمین) پرداخته و چگونگی نحوه داشتن برده‌های زن (کنیز) و چگونگی برقرار کردن رابطه جنسی با آنان و همچنین آزاد کردن بردگان پرداخته‌است. اسلام اصل برده‌داری را به رسمیت می‌شناسد. بردگی در اسلام، به هفت شکل مختلف (بنابر نظر مشهور) می‌تواند به وجود بیاید.

برده‌داری -اصطلاحاً: ملک یمین- از موضوعات چالش‌برانگیز و مورد اختلاف دین اسلام است. اگرچه امروزه برده‌داری در دید عرف امری مذموم و ناپسند بوده و از ضوابط حتمی حقوق بشر به‌شمار می‌رود، ولی همچنان اکثریت روحانیون مسلمان معاصر نسبت به این پدیده سکوت اختیار نموده و حتی گروهی از ایشان، به صراحت از برده‌داری دفاع می‌کنند. برای مثال  محمدتقی مصباح یزدی می‌گوید: «مسئله بردگی فی‌الجمله در اسلام پذیرفته شده‌است و ما از آن دفاع می‌کنیم»

متقابلاً گروهی دیگر از روحانیون معاصر مانند  سیدمحمدحسین طباطبائی و  سیدمحمود طالقانی، تنها طریق معتبر بردگی را اسارت کفار حربی در جهاد می‌دانند و چنین بردگی‌ای را به لحاظ غیبت فعلی امام زمان، عملاً منتفی می‌دانند.  میرزا ابوالحسن شعرانی می‌گوید: «بندگی در شریعت اسلام مجاز است. اما منحصر به آنکه در جهاد شرعی از کفار اسیر بگیرند و در این زمان که امام علیه‌السلام غایب است، موضوع بندگی فعلاً منتفی است»

 بهائیت و برده‌داری 
در دین بهائی آئین برده‌داری و برده‌فروشی به هر نحو منع شده و حرام است. پیوند به کتاب

 هندوگرایی و برده‌داری 
برده داری در هندوئیسم شدیداً ممنوع گردیده است. وداها آشکارا آزادی را به عنوان هدف نهایی زندگی انسان‌ها بیان کرده‌اند دین بودا باید مورد بررسی قرار بگیرد http://en.wikipedia.org/wiki/Religion_and_slavery

 جستارهای وابسته 
 تاریخ برده‌داری در جهان اسلام
 برده‌داری در اسلام‌گرایی قرن ۲۱
 برده‌داری و دین
 ملک یمین (برده در اسلام) 
 غلام
 کنیز
 تاریخ برده‌داری
 تاریخچه برده‌داری در ایران
 برده‌داری و اسلام
 بردگان دنیای اسلام
 ازدواج با کنیز
 موالی
 نقد اسلام
 نقد قرآن
 نقد محمد

 پانویس 

 منابع 


 مانیفست جمهوری خواهی ۱، نوشته اکبر گنجی، نشر: انتشار به صورت سرگشاده، زیرزمینی و اینترنتی از داخل زندان اوین، به سال ۱۳۸۱
 کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید، ترجمه فاضل خان همدانی، ویلیام گلن، هنری مرتن، تهران: اساطیر، ۱۳۷۹، 









 قوانین، افلاطون، ترجمه محمد حسن لطیفی، نشر کاویان، تهران: نشر صفیعلی‌شاه کاویان، چاپ سوم، ۱۳۵۴
 رؤیای خرد یا تاریخ فلسفه غرب از یونان باستان تا عصر رنسانس، آنتونی گاتلیب، ترجمه لیلا سازگار؛ تهران: ققنوس، ۱۳۸۴

رده:برده‌داری در ادیان
رده:برده‌داری
رده:جامعه‌شناسی
رده:قشربندی