حبیب‌الله کلکانی

حبیب‌الله کلکانی (۱۲۴۹ یا ۱۲۷۰ خورشیدی – ۱۰ آبان ۱۳۰۸ خورشیدی) نخستین پادشاه از قوم تاجیک درافغانستان از ۲۷ دی ۱۳۰۷ خورشیدی تا ۲۱ مهر ۱۳۰۸ خورشیدی بود و که به عنوان عیار خراسان همچنین رهبر سقاوی‌ها به‌شمار می‌رفت. اولین حکومت در افغانستان که شرعیت اسلامی و حجاب اسلامی را بنا نهاد.در طول جنگ داخلی افغانستان (۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی)، او بخش‌های وسیعی از افغانستان را تصرف کرد و در طول دوره‌ای که در تاریخ‌نگاری افغانستان به عنوان «دوره سقاوی» شناخته می‌شود، بر کابل حکومت کرد.

در طول جنگ داخلی ۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی افغانستان، او برای کسب تاج و تخت افغانستان با امان‌الله خان به رقابت پرداخت. پس از شکست دادن امان‌الله، سرانجام او توسط محمد نادر شاه شکست خورد.

 سال‌های اولیه 
حبیب‌الله کلکانی در سال ۱۲۷۰ در روستای کلکان، در شمال کابل متولد شد. او از قوم تاجیک بود. پدرش در طول جنگ دوم افغان و انگلیس یک سَقَوی برای سربازان افغان در کابل بود. کلکانی در خاطرات خود اظهار داشت که روستای زادگاهش «بدبخت» بود و او «تنفر عمیقی از ظاهر فقیرانه آن» در دل داشت. در سن ۱۴ سالگی، او سوار بر اسب به همراه دوستانش نور و جمال به سمت کابل حرکت کرد. برای گرفتن حق مردم تاجیک در افغانستان به مخالفان شورشی علیه حکومت افغانستان پیوست.جنگ سوم افغان و انگلیس و شورش خوست (۱۹۲۴–۱۹۲۵) او که برای گرفتن حکومت از امان الله کمین کرده بود و با گروه های شورشی از خانات بخارا (تاجیک های تاجیکستان ، تاجیک های ازبکستان )در افغانستان به عنوان پناهنده وارد افغانستان شده بودند سال ۱۳۰۳ خورشیدی جنگید. در طول جنگ اخیر، امان الله خان که با  اردوی ملی افغانستان  و با سرکوب شورشیان داخلی آمده بودند مبارزه می‌کرد. بعد از آتش بس بین انگلیس و دولت افغانستان جنگ متوقف شد. کلکانی برای این تشخیص داده نشود به پیشاور پاکستان فرار کرد و پس از کار در پیشاور به پاراچنار نقل مکان کرد، جایی که توسط بریتانیا دستگیر و به یازده ماه زندان محکوم شد.

 شورش 


در حالی که اردوی ملی افغانستان درگیر نبرد با قبایل یاغی سقاوی در والسوالی کلکان با مخالفان تاجیک در شرق کشور بود، سقاوی‌ها به رهبری کلکانی در سال ۱۳۰۷ خورشیدی شروع به حمله به کابل بدون دفاع به سمت شرق افغانستان کردند. و شروع به جنگ های قومی در شرق افغانستان علیه پشتون ها کرد و همین باعث شورش شعله‌ور شدن کشور و بی ثباتی کرد و سرانجام کشور را به یک جنگ داخلی فرو برد. گروه مجاهدین ک باسمه چی ها ک از تاجیکستان  مناطق شمالی کشور ک عمدتا تاجیک بودند کابل را در محاصره داشتند و نیروهای کلکانی از شمال به قلب کابل در حال حرکت بودند.

در نیمه شب ۲۴ دی ۱۳۰۷ خورشیدی، امان‌الله خان پادشاهی خود را به برادرش عنایت‌الله خان سپرد و با وسیله نقلیه‌اش، از ترس خشم و جنگ های نیابتی قومی، از کابل به سمت قندهار در جنوب گریخت. دو روز بعد، در ۲۶ دی ۱۳۰۷ خورشیدی، کلکانی نامه‌ای به پادشاه عنایت‌الله خان نوشت و از او خواست یا تسلیم شود یا برای جنگ آماده شود. عنایت‌الله خان پاسخ داد که او هرگز آرزوی پادشاه شدن نداشته است و با کناره‌گیری موافقت کرد.

 پادشاهی 
باسمه‌چی ها ، خراسان خواهان و از جمله مخالفان تاجیک، که از او در برابر امان‌الله حمایت کرده بودند، پشتون ها ک از تحت حکومت یک فرد غیرپشتون به تنگ آمدند. هنگامی که آخرین تلاش برای بازگرداندن امان‌الله برای بازپس‌گیری تاج و تختش شکست خورد، نفرات بعدی در صف، برادران مساهبان بودند. آنها نیز از خاندان‌های محمدزائی و بارکزی بودند و پدربزرگ بزرگشان برادر بزرگتر دوست محمد بود.

پنج برادر برجسته مساهبان شامل نادر شاه، بزرگ‌ترین آنها، که وزیر جنگ امان‌الله بود، می‌شدند. به آنها اجازه داده شد تا از طریق خیبر پختونخوا عبور کنند و وارد افغانستان شوند و با حبیب الله کلکانی افغانستان را پس بگیرند. با این حال، پس از رسیدن به آن سوی مرز، اجازه عبور مجدد از مرز برای استفاده از قلمرو هند بریتانیا به عنوان پناهگاه یا جمع‌آوری یک ارتش قبیله‌ای در سمت بریتانیایی خط دیورند به آنها داده نشد. با این حال، برادران مساهبان و قبایل با موفقیت این محدودیت‌ها را نادیده گرفتند.

در طول این دوره، شورشیان ضد شوروی از آسیای میانه که به باسمچی (تاجیک ها ، سمرقندی ها) معروف بودند، از دوره بی‌ثباتی در افغانستان برای انجام حملات به اتحاد جماهیر شوروی استفاده کردند. باسمه‌چی‌ها در اوایل دهه پس از اخراج از آسیای مرکزی شوروی توسط ارتش شوروی در افغانستان پناه گرفته بودند و به امیر بخارا که در تبعید در کابل زندگی می‌کرد، سوگند وفاداری یاد کرده بودند. یکی از این حملات توسط فیض‌المقسوم رهبری شد، که تحت فرماندهی فرمانده باسمه‌چی ابراهیم بیگ فعالیت می‌کرد. نیروهای فیض‌المقسوم به‌طور خلاصه شهر غرم را تصرف کردند تا اینکه توسط نیروهای شوروی اخراج شدند. باسمه‌چی‌ها ک فارسی زبانان آسیای میانه بودند خود با حبیب‌الله غازی در افغانستان فعالیت می‌کردند و پس از سقوط او از قدرت، در  برای ترس جانشان از به زادگاهشان تحت حکومت شوروی به افغانستان پناهنده شدند و اکنون جزوی از شهروند تاجیک در افغانستان هستند.Fayz Muhammad, R. D. McChesney. Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. (Princeton: Markus Wiener Publishers, 1999.)

 مرگ 

پس از چندین تلاش ناموفق، نادر و برادرانش سرانجام نیروی به اندازه کافی بزرگی — عمدتاً از طرف بریتانیایی خط دیورند — را برای گرفتن کابل در ۲۱ مهر ۱۳۰۸ خورشیدی جمع‌آوری کردند. نادر به بخشیدن کلکانی فکر کرد، حتی طبق برخی منابع سوگند بر قرآن خورد، اما فشار قبایل وفادار او را به اعدام کلکانی با برخی از نزدیک‌ترین پیروانش در ۱۰ آبان ۱۳۰۸ خورشیدی واداشت. آخرین کلمات کلکانی قبل از اعدامش این بود: 

باقیمانده جسد او به مدت ۸۷ سال زیر یک مقبره تپه‌ای در محلی نامشخص دفن شد، تا اینکه در سال ۱۳۹۵ خورشیدی مبارزه‌ای توسط برخی تاجیک‌ها و محققان آغاز شد که می‌خواستند او در مکان بهتری دوباره دفن شود. این امر باعث چندین روز تنش‌های سیاسی و اندکی فرقه‌ای در کابل شد - تاجیک‌ها و علمای دینی، که کلکانی را مسلمانی متعهد می‌دانستند، می‌خواستند او در تپه شهرآرا دفن شود و از رئیس‌جمهور اشرف غنی خواستند تا یک تشییع جنازه دولتی برنامه‌ریزی کند. مخالفان کلکانی، که عمدتاً پشتون‌ها و سکولارها بودند، با این طرح مخالف بودند، از جمله معاون رئیس‌جمهور عبدالرشید دوستم که ادعا کرد او نمی‌تواند در تپه‌ای که برای میراث ازبک مهم است، دفن شود. او سرانجام در ۱۲ شهریور ۱۳۹۵ خورشیدی در آن تپه دفن شد، با یک کشته و چهار زخمی در درگیری‌ها بین حامیان او و سربازان طرفدار دوستم.

 جستارهای وابسته 
 پادشاهی افغانستان (۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی)
 سقاوی‌ها
 پُردل خان
 سیدحسین خان چاریکاری
 شیرجان خان صاحب‌زاده
 شورش کوهستان
 جنگ داخلی افغانستان (۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی)

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 برای مطالعه بیشتر 
  - خودزندگی‌نامه حبیب‌الله کلکانی.

 پیوند به بیرون 



رده:اعدام‌شدگان سده ۲۰ (میلادی) توسط افغانستان
رده:افسران نظامی اهل افغانستان
رده:افغانستان در ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:باسماچی‌ها
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان
رده:حکمرانان اعدام‌شده
رده:درگذشتگان ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۹۱ (میلادی)
رده:سیاستمداران سده ۲۰ (میلادی) اهل افغانستان
رده:شاهان افغانستان
رده:غاصبان
رده:فرمانروایان افغانستان در سده ۲۰ ام
رده:کارکنان نظامی افغان سده ۲۰ (میلادی)
رده:مردمان تاجیک