موشک بالستیک قاره‌پیما

بندانگشتی|پرتاب یک موشک مینیتمن ۳ از پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا در ۹ فوریه ۲۰۲۳.
یک موشک بالستیک قاره‌پیما (ICBM) نوعی موشک بالستیک با برد بیش از  است که در درجه اول برای حمل جنگ‌افزار هسته‌ای (حمل یک یا چند کلاهک گرماهسته‌ای) طراحی شده است. جنگ‌افزارهای متعارف، شیمیایی و بیولوژیک نیز می‌توانند با اثربخشی متفاوت حمل شوند اما هرگز بر روی موشک‌های قاره‌پیما مستقر نشده‌اند. اکثر طراحی‌های نوین از کلاهک‌های چندگانه با قابلیت هدف‌گیری مستقل (MIRV) پشتیبانی می‌کنند که به یک موشک اجازه می‌دهد چندین کلاهک را حمل کند که هر کدام می‌توانند به یک هدف متفاوت حمله کنند. ایالات متحده آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، هند، بریتانیا، اسرائیل و کره شمالی تنها کشورهایی هستند که دارای موشک‌های قاره‌پیمای عملیاتی هستند. پاکستان تنها کشور دارای سلاح هسته‌ای است که موشک قاره‌پیما در اختیار ندارد.

موشک‌های قاره‌پیمای اولیه دارای دقت محدودی بودند که آن‌ها را تنها برای استفاده علیه اهداف بسیار بزرگ مانند شهرها مناسب می‌ساخت. این موشک‌ها به عنوان یک گزینه «امن» برای استقرار پایگاه در نظر گرفته می‌شدند، گزینه‌ای که نیروی بازدارنده را نزدیک به خانه نگه می‌داشت تا حمله به آن دشوار باشد. حملات علیه اهداف نظامی (به‌ویژه اهداف مستحکم) نیازمند استفاده از یک بمب‌افکن سرنشین‌دار با دقت بیشتر بود. طراحی‌های نسل دوم و سوم (مانند ال‌جی‌ام-۱۱۸ پیش‌نویس صلح) دقت را به طرز چشمگیری بهبود بخشیدند تا جایی که حتی کوچک‌ترین اهداف نقطه‌ای نیز می‌توانند با موفقیت مورد حمله قرار گیرند.

موشک‌های قاره‌پیما با داشتن برد و سرعت بیشتر نسبت به سایر موشک‌های بالستیک متمایز می‌شوند: موشک بالستیک میان‌برد (IRBM)، موشک بالستیک میان‌برد (MRBM)، موشک بالستیک کوتاه‌برد (SRBM) و موشک بالستیک تاکتیکی.

 تاریخچه 
 جنگ جهانی دوم 
بندانگشتی|نماهای اصلی از یک آر-۷ سمیورکا، نخستین موشک بالستیک قاره‌پیما و وسیله پرتاب ماهواره در جهان
نخستین طراحی عملی برای یک موشک قاره‌پیما از برنامه موشک وی-۲ آلمان نازی نشأت گرفت. موشک وی-۲ با سوخت مایع که توسط ورنر فون براون و تیمش طراحی شده بود، از اواسط سال ۱۹۴۴ تا مارس ۱۹۴۵ به‌طور گسترده توسط آلمان نازی برای بمباران شهرهای بریتانیا و بلژیک، به ویژه آنتورپ و لندن، مورد استفاده قرار گرفت.

تحت پروژه آمریکا، تیم فون براون موشک قاره‌پیمای آ-۹/۱۰ را توسعه داد که برای بمباران نیویورک و دیگر شهرهای آمریکا در نظر گرفته شده بود. این موشک که در ابتدا قرار بود توسط رادیو هدایت شود، پس از شکست عملیات الستر به یک وسیله سرنشین‌دار تغییر یافت. مرحله دوم موشک آ-۹/۱۰ چند بار در ژانویه و فوریه ۱۹۴۵ آزمایش شد.

پس از جنگ، ایالات متحده عملیات گیره کاغذ را اجرا کرد که طی آن فون براون و صدها دانشمند برجسته دیگر نازی برای توسعه موشک‌های بالستیک میان‌برد، موشک‌های قاره‌پیما و وسیله پرتاب برای ارتش ایالات متحده به آمریکا آورده شدند.

این فناوری توسط ژنرال ارتش ایالات متحده، هپ آرنولد، پیش‌بینی شده بود که در سال ۱۹۴۳ نوشت:

 جنگ سرد 
بندانگشتی|پرتابگر متحرک ام‌زدکی‌تی-۷۹۲۲۱ حامل کانتینر موشک در حال تمرین برای رژه روز پیروزی مسکو (۲۰۱۲).
پس از جنگ جهانی دوم، آمریکایی‌ها و شوروی‌ها برنامه‌های تحقیقاتی موشکی را بر اساس وی-۲ و دیگر طراحی‌های زمان جنگ آلمان آغاز کردند. هر شاخه از ارتش ایالات متحده برنامه‌های خود را شروع کرد که منجر به تکرار قابل توجهی از تلاش‌ها شد. در اتحاد جماهیر شوروی، تحقیقات موشکی به صورت متمرکز سازماندهی شده بود، اگرچه چندین تیم روی طراحی‌های مختلف کار می‌کردند.

ایالات متحده تحقیقات موشک قاره‌پیما را در سال ۱۹۴۶ با پروژه آرتی‌وی-ای-۲ هیروک آغاز کرد. این یک تلاش سه مرحله‌ای بود که توسعه موشک قاره‌پیما تا مرحله سوم آغاز نشد. با این حال، بودجه در سال ۱۹۴۸ پس از تنها سه پرتاب نیمه‌موفق از طراحی مرحله دوم که برای آزمایش انواع طراحی وی-۲ استفاده می‌شد، قطع شد. نیروی هوایی تازه تأسیس ایالات متحده با برتری هوایی قاطع و بمب‌افکن‌های واقعاً قاره‌پیما، مشکل توسعه موشک قاره‌پیما را جدی نگرفت. اوضاع در سال ۱۹۵۳ با آزمایش نخستین جنگ‌افزار گرماهسته‌ای شوروی تغییر کرد، اما تا سال ۱۹۵۴ نبود که برنامه موشکی اس‌ام-۶۵ اطلس بالاترین اولویت ملی را به خود اختصاص داد. اطلس اِی برای نخستین بار در ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ پرواز کرد؛ این پرواز تنها حدود ۲۴ ثانیه طول کشید تا موشک منفجر شود. نخستین پرواز موفق یک موشک اطلس به برد کامل در ۲۸ نوامبر ۱۹۵۸ رخ داد. نخستین نسخه مسلح اطلس، اطلس دی، در ژانویه ۱۹۵۹ در وندنبرگ عملیاتی اعلام شد، اگرچه هنوز پرواز نکرده بود. نخستین پرواز آزمایشی در ۹ ژوئیه ۱۹۵۹ انجام شد، و موشک در ۱ سپتامبر برای خدمت پذیرفته شد. اچ‌جی‌ام-۲۵ای تیتان ۱ یکی دیگر از موشک‌های قاره‌پیمای چند مرحله‌ای ایالات متحده بود که پرتاب موفقی در ۵ فوریه ۱۹۵۹ با تیتان I A3 داشت. برخلاف اطلس، تیتان I یک موشک دو مرحله‌ای بود، نه سه مرحله‌ای. تیتان بزرگتر اما سبک‌تر از اطلس بود. به دلیل پیشرفت در فناوری موتور و سیستم‌های هدایت، تیتان I از اطلس پیشی گرفت.

بندانگشتی|«شرکت مارتین: ده سال برای به یاد آوردن» (۱۹۶۴). فیلم رسمی تبلیغاتی توسعه موشک‌های قاره‌پیمای نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا.
در اتحاد جماهیر شوروی، توسعه اولیه بر روی موشک‌هایی متمرکز بود که قادر به حمله به اهداف اروپایی باشند. این وضعیت در سال ۱۹۵۳ تغییر کرد، زمانی که به سرگئی کارالیوف دستور داده شد تا توسعه یک موشک قاره‌پیمای واقعی را که قادر به حمل بمب‌های هیدروژنی تازه توسعه‌یافته بود، آغاز کند. آر-۷ سمیورکا با بودجه‌ای پایدار، با سرعت توسعه یافت. نخستین پرتاب در ۱۵ مه ۱۹۵۷ انجام شد و به سقوط ناخواسته در فاصله  از سایت منجر شد. نخستین آزمایش موفقیت‌آمیز در ۲۱ اوت ۱۹۵۷ دنبال شد؛ آر-۷ بیش از  پرواز کرد و به نخستین موشک قاره‌پیمای جهان تبدیل شد. نخستین واحد موشکی استراتژیک در ۹ فوریه ۱۹۵۹ در پایگاه فضایی پلستسک در شمال غربی روسیه عملیاتی شد.

این همان وسیله پرتاب آر-۷ سمیورکا بود که نخستین ماهواره مصنوعی، اسپوتنیک-۱، را در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ در فضا قرار داد. نخستین پرواز فضایی انسان در تاریخ با استفاده از مشتقی از آر-۷، یعنی خانواده موشکی وستوک، در ۱۲ آوریل ۱۹۶۱ توسط فضانورد شوروی، یوری گاگارین، انجام شد. نسخه بسیار مدرن‌شده آر-۷ هنوز به عنوان وسیله پرتاب برای فضاپیمای سایوز شوروی/روسیه استفاده می‌شود که نشان‌دهنده بیش از ۶۰ سال تاریخچه عملیاتی طراحی اصلی موشک سرگئی کارالیوف است.

آر-۷ و اطلس هر کدام به یک تأسیسات پرتاب بزرگ نیاز داشتند که آنها را در برابر حمله آسیب‌پذیر می‌کرد و نمی‌توانستند در حالت آماده‌باش نگهداری شوند. نرخ شکست در سال‌های اولیه فناوری موشک‌های قاره‌پیما بسیار بالا بود. برنامه‌های پرواز فضایی انسان (برنامه وستوک، پروژه مرکوری، برنامه وسخود، پروژه جمینای و غیره) به عنوان وسیله‌ای بسیار مشهود برای نشان دادن اعتماد به قابلیت اطمینان عمل کردند و موفقیت‌ها مستقیماً به پیامدهای دفاع ملی ترجمه می‌شدند. ایالات متحده در مسابقه فضایی از شوروی‌ها عقب بود و به همین دلیل رئیس‌جمهور آمریکا، جان اف. کندی، با برنامه فضایی آپولو که از فناوری موشک خانواده موشکی ساترن که توسط رئیس‌جمهور دوایت آیزنهاور تأمین مالی شده بود استفاده می‌کرد، رقابت را افزایش داد.

بندانگشتی|عمودی=۱٫۵|نمودار سال ۱۹۶۵ از پرتاب‌های موشک‌های قاره‌پیمای اس‌ام-۶۵ اطلس و تیتان نیروی هوایی آمریکا، به صورت تجمعی ماهانه با برجسته‌سازی شکست‌ها (صورتی)، که نشان می‌دهد چگونه استفاده ناسا از بوسترهای موشک قاره‌پیما برای پروژه‌های مرکوری و جمینای (آبی) به عنوان نمایشی مشهود از قابلیت اطمینان در زمانی که نرخ شکست قابل توجه بود، عمل کرد.

این موشک‌های قاره‌پیمای اولیه همچنین پایه و اساس بسیاری از سیستم‌های پرتاب فضایی را تشکیل دادند. نمونه‌ها شامل آر-۷، اطلس، رداستون، تیتان و پروتون هستند که از موشک‌های قاره‌پیمای قبلی مشتق شده بود اما هرگز به عنوان یک موشک قاره‌پیما مستقر نشد. دولت آیزنهاور از توسعه موشک‌های سوخت جامد مانند ال‌جی‌ام-۳۰ مینیتمن، یوجی‌ام-۲۷ پولاریس و جی‌ای‌ام-۸۷ اسکای‌بولت حمایت کرد. موشک‌های قاره‌پیمای مدرن به دلیل افزایش دقت و کلاهک‌های کوچکتر و سبک‌تر، تمایل دارند کوچکتر از پیشینیان خود باشند و از سوخت‌های جامد استفاده می‌کنند که آنها را به عنوان وسایل پرتاب مداری کمتر مفید می‌سازد.

دیدگاه غربی‌ها از استقرار این سیستم‌ها توسط نظریه استراتژیک انهدام حتمی متقابل کنترل می‌شد. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، توسعه سیستم‌های موشک ضد بالستیک توسط آمریکایی‌ها و شوروی‌ها آغاز شد. چنین سیستم‌هایی توسط پیمان ضد موشک‌های بالستیک در سال ۱۹۷۲ محدود شدند. نخستین آزمایش موفقیت‌آمیز موشک ضد بالستیک توسط شوروی‌ها در سال ۱۹۶۱ انجام شد که بعداً یک سیستم کاملاً عملیاتی برای دفاع از مسکو در دهه ۱۹۷۰ مستقر کردند.

بندانگشتی|«موشک مینیتمن و مأموریت آن» (۱۹۶۲) فیلم اطلاعاتی رسمی از طبقه‌بندی خارج‌شده.
پیمان سالت در سال ۱۹۷۲ تعداد پرتابگرهای موشک قاره‌پیمای آمریکایی‌ها و شوروی‌ها را در سطوح موجود منجمد کرد و اجازه داد پرتابگرهای جدید موشک بالستیک زیردریایی‌پرتاب (SLBM) تنها در صورتی ساخته شوند که تعداد مساوی از پرتابگرهای موشک قاره‌پیمای زمینی برچیده شوند. مذاکرات بعدی به نام سالت ۲ از سال ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۹ برگزار شد و در واقع تعداد کلاهک‌های هسته‌ای در اختیار ایالات متحده و شوروی را کاهش داد. سالت ۲ هرگز توسط سنای آمریکا تصویب نشد، اما شرایط آن تا سال ۱۹۸۶ توسط هر دو طرف رعایت می‌شد، تا اینکه دولت ریگان پس از متهم کردن شوروی به نقض پیمان، از آن «خارج شد».

در دهه ۱۹۸۰، رئیس‌جمهور رونالد ریگان ابتکار دفاع استراتژیک و همچنین برنامه‌های موشک قاره‌پیمای ام‌ایکس و ام‌جی‌ام-۱۳۴ میجتمن را راه‌اندازی کرد.

چین یک بازدارنده هسته‌ای مستقل حداقلی را پس از شکاف ایدئولوژیک با اتحاد جماهیر شوروی که از اوایل دهه ۱۹۶۰ آغاز شد، توسعه داد و وارد جنگ سرد خود شد. پس از نخستین آزمایش سلاح هسته‌ای ساخت داخل در سال ۱۹۶۴، این کشور به توسعه کلاهک‌ها و موشک‌های مختلف پرداخت. از اوایل دهه ۱۹۷۰، موشک قاره‌پیمای سوخت مایع دی‌اف-۵ توسعه یافت و در سال ۱۹۷۵ به عنوان وسیله پرتاب ماهواره مورد استفاده قرار گرفت. دی‌اف-۵ با بردی بین —که برای حمله به غرب ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی کافی بود—در سیلو مستقر شد و نخستین جفت آن تا سال ۱۹۸۱ در خدمت قرار گرفت و احتمالاً تا اواخر دهه ۱۹۹۰ بیست موشک در خدمت بود. چین همچنین موشک بالستیک میان‌برد جی‌ال-۱ با برد  را بر روی زیردریایی کلاس شیا که در نهایت ناموفق بود، مستقر کرد.

 دوران پس از جنگ سرد 
بندانگشتی|عمودی=۱٫۳|تاریخچه استقرار موشک‌های قاره‌پیمای زمینی، ۱۹۵۹–۲۰۱۴
بندانگشتی|پرتاب توپول-ام از سیلو
در سال ۱۹۹۱، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در پیمان استارت ۱ توافق کردند که موشک‌های قاره‌پیمای مستقر و کلاهک‌های منتسب به آن‌ها را کاهش دهند.

، هر پنج کشور دارای کرسی دائمی در شورای امنیت سازمان ملل متحد دارای سیستم‌های موشک بالستیک دوربرد کاملاً عملیاتی هستند؛ روسیه، ایالات متحده و چین همچنین دارای موشک‌های قاره‌پیمای زمینی هستند (موشک‌های آمریکا مبتنی بر سیلو هستند، در حالی که چین و روسیه هم سیلو و هم پرتابگر متحرک جاده‌ای (موشک‌های دی‌اف-۳۱ و آرتی-۲پی‌ام۲ توپول-ام) دارند).

اعتقاد بر این است که اسرائیل یک موشک قاره‌پیمای هسته‌ای متحرک جاده‌ای، یعنی جریکو ۳، را مستقر کرده است که در سال ۲۰۰۸ وارد خدمت شد؛ نسخه ارتقا یافته آن در حال توسعه است.

هند در ۱۹ آوریل ۲۰۱۲ موشک آگنی-۵ را با برد حمله بیش از  با موفقیت آزمایش کرد و مدعی ورود به باشگاه موشک‌های قاره‌پیما شد. برد واقعی این موشک توسط محققان خارجی تا  تخمین زده می‌شود و هند توانایی‌های آن را برای جلوگیری از ایجاد نگرانی در سایر کشورها کمتر از واقع نشان داده است. در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۲، نخستین آزمایش شبانه آگنی-۵ توسط فرماندهی نیروهای استراتژیک از جزیره عبدالکلام، اودیسا با موفقیت انجام شد. این موشک اکنون به دلیل استفاده از مواد کامپوزیتی به جای فولاد، ۲۰ درصد سبک‌تر است. برد آن به ۷٬۰۰۰ کیلومتر افزایش یافته است.

تا سال ۲۰۱۲، برخی سازمان‌های اطلاعاتی گمانه‌زنی می‌کردند که کره شمالی در حال توسعه یک موشک قاره‌پیما است. کره شمالی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۲ با استفاده از راکت  اونها-۳، یک ماهواره کوانگ‌میونگ‌سونگ-۳ را با موفقیت در فضا قرار داد. ایالات متحده ادعا کرد که این پرتاب در واقع راهی برای آزمایش یک موشک قاره‌پیما بوده است. (ببینید جدول زمانی نخستین پرتاب‌های مداری بر پایه کشور). در اوایل ژوئیه ۲۰۱۷، کره شمالی برای نخستین بار ادعا کرد که یک موشک قاره‌پیمای قادر به حمل یک کلاهک بزرگ گرماهسته‌ای را با موفقیت آزمایش کرده است.

در ژوئیه ۲۰۱۴، چین از توسعه جدیدترین نسل موشک قاره‌پیمای خود، دانگ‌فنگ-۴۱ (دی‌اف-۴۱)، خبر داد که بردی معادل  دارد و قادر به رسیدن به ایالات متحده است و تحلیلگران معتقدند که می‌تواند به فناوری MIRV مجهز شود.

بیشتر کشورها در مراحل اولیه توسعه موشک‌های قاره‌پیما از پیشرانه‌های مایع استفاده کرده‌اند، به استثنای آگنی-۵ هند، موشک قاره‌پیمای RSA-4 آفریقای جنوبی که برنامه‌ریزی شده اما لغو شد و جریکو ۳ اسرائیل که اکنون در خدمت است.

آراس-۲۸ سارماتНовую тяжелую ракету "Сармат" будут делать в Красноярске  روسیسکایا گازتا, 2 February 2015. (روسی: РС-۲۸ Сармат; نام‌گذاری ناتو: SATAN 2)، یک موشک بالستیک قاره‌پیمای مسلح به سلاح گرماهسته‌ای، فوق سنگین، با سوخت مایع و مجهز به MIRV است که توسط دفتر طراحی موشک ماکیف از سال ۲۰۰۹ در حال توسعه است و قرار است جایگزین موشک قبلی آر-۳۶ شود. محموله بزرگ آن امکان حمل تا ۱۰ کلاهک سنگین یا ۱۵ کلاهک سبک‌تر یا تا ۲۴ وسیله سرخشی فراصوت یو-۷۴ یا ترکیبی از کلاهک‌ها و مقادیر زیادی اقدامات متقابل طراحی شده برای شکست دادن سیستم‌های ضدموشکی را فراهم می‌کند؛ این موشک توسط ارتش روسیه به عنوان پاسخی به برنامه حمله سریع جهانی آمریکا اعلام شد.

در ژوئیه ۲۰۲۳، کره شمالی یک موشک بالستیک قاره‌پیمای مشکوک را شلیک کرد که قبل از رسیدن به آب‌های ژاپن فرود آمد. این پرتاب پس از تهدید کره شمالی برای تلافی علیه آمریکا به دلیل تهاجم‌های ادعایی هواپیماهای جاسوسی صورت گرفت.

 مراحل پرواز 
مراحل پرواز زیر را می‌توان متمایز کرد:Intercontinental Ballistic Missiles https://fas.org/nuke/intro/missile/icbm.htm Three Stages of the Inter-Continental Ballistic Missile (ICBM) Flight 
 مرحله تقویت، که می‌تواند از ۳ تا ۵ دقیقه طول بکشد. این مرحله برای یک راکت سوخت جامد کوتاه‌تر از یک راکت سوخت مایع است. بسته به مسیر انتخاب شده، سرعت پایانی سوخت معمولاً  تا  است. ارتفاع موشک در پایان این مرحله معمولاً  است.
 مرحله میانی، که تقریباً ۲۵ دقیقه طول می‌کشد، یک پرواز زیرمداری است که مسیر پرواز آن بخشی از یک بیضی با محور اصلی عمودی است. اوج (در نیمه راه مرحله میانی) در ارتفاعی حدود  قرار دارد. نیم‌قطر بزرگ بین  است و تصویر مسیر پرواز بر روی سطح زمین نزدیک به یک دایره عظیمه است، هرچند به دلیل چرخش زمین در طول زمان پرواز کمی جابجا می‌شود. در این مرحله، موشک ممکن است چندین کلاهک مستقل و کمک‌افزارهای نفوذ، مانند بالون‌های با پوشش فلزی، چف آلومینیومی، و فریب‌دهنده‌های کلاهک در اندازه واقعی را آزاد کند.
 مرحله ورود مجدد/پایانی، که دو دقیقه طول می‌کشد و از ارتفاع  آغاز می‌شود. در پایان این مرحله، محموله موشک به هدف برخورد می‌کند، با سرعت برخورد تا  (برای موشک‌های قاره‌پیمای اولیه کمتر از ).

موشک‌های قاره‌پیما معمولاً از مسیری استفاده می‌کنند که برد را برای مقدار معینی از محموله بهینه می‌کند (مسیر حداقل انرژی)؛ یک جایگزین، مسیر پروازی پست است که محموله کمتر، زمان پرواز کوتاه‌تر و اوج بسیار پایین‌تری دارد.Science & Global Security, 1992, Volume 3, pp. 101–159 Depressed Trajectory SLBMs: A Technical Evaluation and Arms Control Possibilities  

 موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای مدرن 
بندانگشتی|نمای شماتیک از سامانه موشکی هسته‌ای تریدنت ۲ دی۵ که از زیردریایی پرتاب می‌شود و قادر به حمل چندین کلاهک هسته‌ای تا برد  است
موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای مدرن معمولاً حامل کلاهک چندگانه با قابلیت هدف‌گیری مستقل (MIRV) هستند که هر یک از آن‌ها یک کلاهک هسته‌ای جداگانه حمل می‌کند و به یک موشک اجازه می‌دهد تا چندین هدف را مورد اصابت قرار دهد. فناوری MIRV نتیجه کوچک شدن و کاهش وزن سریع کلاهک‌های مدرن و همچنین پیمان‌های محدودسازی جنگ‌افزار راهبردی (SALT I و SALT II) بود که محدودیت‌هایی را بر تعداد پرتابگرها اعمال می‌کرد. این فناوری همچنین به یک «پاسخ آسان» برای استقرار پیشنهادی سامانه‌های موشک ضد بالیستیک (ABM) تبدیل شده است: افزودن کلاهک‌های بیشتر به یک سامانه موشکی موجود بسیار کم‌هزینه‌تر از ساخت یک سامانه ABM است که بتواند کلاهک‌های اضافی را ساقط کند؛ از این رو، اکثر پیشنهادهای مربوط به سامانه‌های ABM غیرعملی تشخیص داده شده‌اند. اولین سامانه‌های ABM عملیاتی در دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده مستقر شدند. تأسیسات Safeguard ABM واقع در داکوتای شمالی از سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۶ عملیاتی بود. شوروی سامانه ABM-1 Galosh خود را در دهه ۱۹۷۰ در اطراف مسکو مستقر کرد که همچنان در خدمت است. اسرائیل یک سامانه ملی ABM مبتنی بر موشک Arrow را در سال ۱۹۹۸ مستقر کرد، اما این سامانه عمدتاً برای رهگیری موشک‌های بالستیک تاکتیکی کوتاه‌بردتر طراحی شده است، نه موشک‌های بالستیک قاره‌پیما. سامانه دفاع موشکی ملی ایالات متحده مستقر در آلاسکا در سال ۲۰۰۴ به قابلیت عملیاتی اولیه دست یافت.

بندانگشتی|موشک‌های بالستیک قاره‌پیما می‌توانند از پرتابگر ناقل نصب‌کننده (TEL) مانند آراس-۲۴ یارس روسی مستقر شوند
موشک‌های بالستیک قاره‌پیما می‌توانند از سکوهای مختلفی مستقر شوند:
 در سیلوی موشکی، که مقداری محافظت در برابر حمله نظامی (از جمله، به امید طراحان، مقداری محافظت در برابر یک حمله پیش‌دستانه هسته‌ای) فراهم می‌کند.
 بر روی زیردریایی: موشک بالیستیک زیردریایی‌پرتاب (SLBM)؛ اکثر یا تمام SLBMها دارای برد بلند موشک‌های بالستیک قاره‌پیما هستند (در مقابل موشک‌های بالستیک میان‌برد).
 بر روی کامیون‌های سنگین: این مورد برای یک نسخه از توپول-ام صدق می‌کند که ممکن است از یک سکوی پرتاب متحرک خودکششی مستقر شود که قادر به حرکت در زمین‌های بدون جاده و پرتاب موشک از هر نقطه‌ای در مسیر خود است.
 پرتابگرهای متحرک بر روی ریل؛ این مورد، به عنوان مثال، برای РТ-۲۳УТТХ "Молодец" (RT-23UTTH "Molodets" – SS-24 "Scalpel") صدق می‌کند.
سه نوع آخر متحرک هستند و بنابراین شناسایی آن‌ها قبل از پرتاب موشک دشوار است. در هنگام ذخیره‌سازی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های موشک، قابلیت سرویس‌دهی آن است. یکی از ویژگی‌های کلیدی اولین موشک بالستیک قاره‌پیمای کنترل‌شده توسط کامپیوتر، یعنی موشک مینیتمن، این بود که می‌توانست به سرعت و به راحتی از کامپیوتر خود برای آزمایش خود استفاده کند.

بندانگشتی|پرتاب موشک بالستیک قاره‌پیمای ریلی اس‌اس-۲۴
پس از پرتاب، یک بوستر موشک را به جلو می‌راند و سپس جدا می‌شود. اکثر بوسترهای مدرن موتور راکت سوخت جامد هستند که می‌توانند به راحتی برای دوره‌های طولانی ذخیره شوند. موشک‌های اولیه از موتور راکت سوخت مایع استفاده می‌کردند. بسیاری از موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای سوخت مایع را نمی‌شد همیشه با سوخت نگهداری کرد زیرا سوخت کرایوژنیک اکسیژن مایع تبخیر می‌شد و باعث تشکیل یخ می‌گردید و بنابراین سوخت‌گیری راکت قبل از پرتاب ضروری بود. این روش منبع تأخیر عملیاتی قابل توجهی بود و ممکن بود به موشک‌ها اجازه دهد قبل از استفاده توسط همتایان دشمن نابود شوند. برای حل این مشکل، آلمان نازی سیلوی موشکی را اختراع کرد که از موشک در برابر بمباران راهبردی محافظت می‌کرد و همچنین عملیات سوخت‌گیری را در زیر زمین پنهان می‌کرد.

اگرچه اتحاد جماهیر شوروی/روسیه طرح‌های موشک بالستیک قاره‌پیمایی را ترجیح می‌دادند که از سوخت‌های مایع هایپرگولیک استفاده می‌کنند که می‌توانند در دمای اتاق برای بیش از چند سال ذخیره شوند.

هنگامی که بوستر جدا می‌شود، «باس» (bus) باقی‌مانده چندین کلاهک را آزاد می‌کند که هر کدام در مسیر بالستیک بدون نیروی خود، بسیار شبیه به یک گلوله توپخانه یا توپ، به مسیر خود ادامه می‌دهند. کلاهک در یک وسیله بازگشت مخروطی شکل قرار دارد و شناسایی آن در این مرحله از پرواز دشوار است زیرا هیچ اگزوز راکت یا انتشار دیگری برای مشخص کردن موقعیت آن برای مدافعان وجود ندارد. سرعت بالای کلاهک‌ها رهگیری آن‌ها را دشوار می‌کند و هشدار کمی را ممکن می‌سازد و اهدافی را در فاصله چندین هزار کیلومتری از محل پرتاب (و به دلیل مکان‌های احتمالی زیردریایی‌ها: در هر نقطه از جهان) در عرض تقریباً ۳۰ دقیقه مورد اصابت قرار می‌دهد.

بسیاری از مقامات می‌گویند که موشک‌ها همچنین بالون‌های آلومینیومی، پارازیت‌اندازهای الکترونیکی و سایر طعمه‌های طراحی‌شده برای گیج کردن دستگاه‌های رهگیری و رادارها را آزاد می‌کنند.

هنگامی که کلاهک هسته‌ای دوباره وارد جو زمین می‌شود، سرعت بالای آن باعث فشرده شدن هوا شده و منجر به افزایش چشمگیر دما می‌شود که اگر به نوعی محافظت نشود، آن را از بین می‌برد. در یک طرح، اجزای کلاهک در یک زیرساختار سازه لانه زنبوری آلومینیومی قرار دارند که در یک سپر حرارتی از کامپوزیت رزین مصنوعی کربن پیرولیتی-اپوکسی پوشانده شده است. کلاهک‌ها همچنین اغلب در برابر تشعشع مقاوم‌سازی می‌شوند (برای محافظت در برابر موشک‌های ضد بالستیک مسلح به سلاح هسته‌ای یا انفجار نزدیک کلاهک‌های خودی)، یکی از مواد مقاوم در برابر نوترون که برای این منظور در بریتانیا توسعه یافته است، فنولیک کوارتز سه‌بعدی است.

دایره خطای احتمالی بسیار مهم است، زیرا نصف کردن دایره خطای احتمالی، انرژی مورد نیاز کلاهک را با ضریب چهار کاهش می‌دهد. دقت توسط دقت سیستم ناوبری و اطلاعات ژئودتیک موجود محدود می‌شود.

تصور می‌شود که سامانه‌های موشکی استراتژیک از مدار مجتمع سفارشی استفاده می‌کنند که برای محاسبه معادلات دیفرانسیل ناوبری با هزاران تا میلیون‌ها فلاپس طراحی شده‌اند تا خطاهای ناوبری ناشی از محاسبه را کاهش دهند. این مدارها معمولاً شبکه‌ای از مدارهای جمع‌کننده باینری هستند که به‌طور مداوم موقعیت موشک را بازحساب می‌کنند. ورودی‌های مدار ناوبری توسط یک کامپیوتر همه‌منظوره بر اساس یک برنامه ورودی ناوبری که قبل از پرتاب در موشک بارگذاری شده، تنظیم می‌شود.

یک سلاح خاص که توسط اتحاد جماهیر شوروی توسعه یافتسامانه بمباران مداری جزئیدارای یک مسیر مدار جزئی بود و برخلاف اکثر موشک‌های بالستیک قاره‌پیما، هدف آن را نمی‌شد از مسیر پرواز مداری‌اش استنباط کرد. این سامانه مطابق با توافقات کنترل تسلیحات، که به حداکثر برد موشک‌های بالستیک قاره‌پیما می‌پردازد و سلاح‌های مداری یا مداری-جزئی را ممنوع می‌کند، از رده خارج شد. با این حال، به گفته رئیس‌جمهور پوتین، روسیه در حال کار بر روی موشک بالستیک قاره‌پیمای جدید سارمات است که از مفاهیم بمباران مداری جزئی برای استفاده از یک رویکرد قطبی جنوبی به جای پرواز بر فراز مناطق قطبی شمالی استفاده می‌کند. نظریه این است که با استفاده از این رویکرد، به‌طور بالقوه می‌تواند از باتری‌های دفاع موشکی آمریکا در کالیفرنیا و آلاسکا اجتناب کند.

توسعه جدید فناوری موشک‌های بالستیک قاره‌پیما، موشک‌هایی هستند که قادر به حمل فراسپوت به عنوان محموله مانند آراس-۲۸ سارمات هستند.

در ۱۲ مارس ۲۰۲۴، هند اعلام کرد که به گروه بسیار محدودی از کشورها پیوسته است که قادر به شلیک چندین کلاهک بر روی یک موشک بالستیک قاره‌پیما هستند. این اعلامیه پس از آزمایش موفقیت‌آمیز فناوری وسیله بازگشت چندگانه با قابلیت هدف‌گیری مستقل (MIRV) منتشر شد.

 موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای خاص 
 موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای زمین‌پایه 
بندانگشتی|یک موشک پیسکیپر آمریکایی که از یک سیلو پرتاب شده است
بندانگشتی|آزمایش وسیله بازگشتهای موشک پیسکیپر در آزمایشگاه فضایی رونالد ریگان. هر هشت کلاهک تنها از یک موشک شلیک شده‌اند. هر خط، اگر کلاهک آن واقعی بود، نشان‌دهنده قدرت انفجاری حدود ۳۰۰ کیلوتن تی‌ان‌تی بود، یعنی حدود نوزده برابر بزرگتر از انفجار بمب اتمی در هیروشیما.
 نوع  کمینه برد (کیلومتر)  بیشینه برد (کیلومتر)  کشور LGM-30 Minuteman III   ۱۴٬۰۰۰   آراس-۲۸ سارمات   ۱۸٬۰۰۰   RT-2UTTH "Topol M" (SS-27)   ۱۱٬۰۰۰   RS-24 "Yars" (SS-29)   ۱۱٬۰۰۰   یوآر-۱۰۰ان   ۱۰٬۰۰۰   R-36 (SS-18)  ۱۰٬۲۰۰  ۱۶٬۰۰۰   دانگ‌فنگ ۴  ۵٬۵۰۰  ۷٬۰۰۰   دانگ‌فنگ ۳۱  ۷٬۲۰۰  ۱۱٬۲۰۰   دانگ‌فنگ ۵  ۵٬۰۰۰  ۹٬۰۰۰   دانگ‌فنگ ۴۱  ۱۲٬۰۰۰  ۱۵٬۰۰۰   هواسانگ-۱۴  ۶٬۷۰۰  ۱۰٬۰۰۰   هواسانگ-۱۵   ۱۳٬۰۰۰   هواسانگ-۱۷   ۱۵٬۰۰۰   هواسانگ-۱۸   ۱۵٬۰۰۰   هواسانگ-۱۹   ۱۸٬۰۰۰   هواسانگ-۲۰   ۱۵٬۰۰۰  آگنی-۵  ۷٬۰۰۰  ۱۰٬۰۰۰  جریکو ۳   ۱۱٬۵۰۰   ال‌جی‌ام-۳۵ سنتینل    آگنی-۶ ۸٬۰۰۰  ۱۲٬۰۰۰  سوریا  ۱۲٬۰۰۰  ۱۶٬۰۰۰  جریکو ۴ آراس-۲۶ روبژ   ۵٬۸۰۰   هواسانگ-۲۰     ال‌جی‌ام-۳۰اف مینیتمن ۲   ۱۱٬۲۶۵   ال‌جی‌ام-۳۰آ/بی مینیتمن ۱   ۱۰٬۱۸۶   ال‌جی‌ام-۱۱۸ پیسکیپر   ۱۴٬۰۰۰   تیتان ۲ (SM-68B, LGM-25C)   ۱۶٬۰۰۰   تیتان ۱ (SM-68, HGM-25A)   ۱۱٬۳۰۰   اس‌ام-۶۵ اطلس (SM-65, CGM-16)   ۱۰٬۱۳۸   ام‌جی‌ام-۱۳۴ میجتمن   ۱۱٬۰۰۰   آرتی‌وی-ای-۲ هیرک  ۲٬۴۰۰  ۸٬۰۰۰   آرتی-۲   ۱۰٬۱۸۶   آرتی-۲۳ مولودتس   ۱۱٬۰۰۰   آرتی-۲۱ تمپ ۲اس   ۱۰٬۵۰۰   آر-۹ دسنا   ۱۶٬۰۰۰   آر-۱۶   ۱۳٬۰۰۰   آر-۲۶   ۱۲٬۰۰۰   ام‌آر-یوآر-۱۰۰ سوتکا  ۱٬۰۰۰  ۱۰٬۳۲۰   یوآر-۱۰۰   ۱۰٬۶۰۰   یوآر-۲۰۰   ۱۲٬۰۰۰   آرتی-۲۰پی   ۱۱٬۰۰۰   آر-۷ سمیورکا  ۸٬۰۰۰  ۸٬۸۰۰   هواسانگ-۱۳  ۱٬۵۰۰  ۱۲٬۰۰۰  

روسیه، ایالات متحده، چین، کره شمالی، هند و اسرائیل تنها کشورهایی هستند که در حال حاضر دارای موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای زمین‌پایه هستند.. همچنین گاهی نیز گفته می‌شود که موشک شهاب ۶ که نامی فرضی است نام موشک قاره پیمای ایران است و ایران به خاطر تحریم ها از آن رونمایی نمی‌کند به گفته کارشناسان برد تقریبی این موشک ۱۴۰۰۰ کیلومتر است

بندانگشتی|آزمایش پرتاب یک موشک بالستیک قاره‌پیمای مینیتمن ۳ از پایگاه نیروی هوایی وندنبرگ، ایالات متحده
ایالات متحده در حال حاضر ۴۰۵ موشک بالستیک قاره‌پیما را در سه پایگاه نیروی هوایی اداره می‌کند. تنها مدل مستقر، ال‌جی‌ام-۳۰جی مینیتمن-۳ است. تمام موشک‌های قبلی مینیتمن ۲ نیروی هوایی مطابق با پیمان استارت ۲ نابود شده‌اند و سیلوهای پرتاب آن‌ها مهر و موم شده یا به مردم فروخته شده‌اند. موشک‌های قدرتمند پیسکیپر با قابلیت MIRV در سال ۲۰۰۵ از رده خارج شدند.

بندانگشتی|یک موشک آر-۳۶ام شوروی (اس‌اس-۱۸ شیطان)، بزرگ‌ترین موشک بالستیک قاره‌پیما در تاریخ، با وزن پرتاب ۸٬۸۰۰ کیلوگرم
نیروهای موشکی استراتژیک روسیه دارای ۲۸۶ موشک بالستیک قاره‌پیما هستند که قادر به حمل ۹۵۸ کلاهک هسته‌ای می‌باشند: ۴۶ موشک سیلویی آر-۳۶ام۲ (اس‌اس-۱۸)، ۳۰ موشک سیلویی یوآر-۱۰۰ان (اس‌اس-۱۹)، ۳۶ موشک متحرک آرتی-۲پی‌ام «توپول» (اس‌اس-۲۵)، ۶۰ موشک سیلویی آرتی-۲یوت‌تی‌هاش «توپول ام» (اس‌اس-۲۷)، ۱۸ موشک متحرک آرتی-۲یوت‌تی‌هاش «توپول ام» (اس‌اس-۲۷)، ۸۴ موشک متحرک «یارس» (اس‌اس-۲۹) و ۱۲ موشک سیلویی «یارس» (اس‌اس-۲۹).

چین چندین موشک بالستیک قاره‌پیمای دوربرد مانند دی‌اف-۳۱ توسعه داده است. دانگ‌فنگ ۵ یا دی‌اف-۵ یک موشک بالستیک قاره‌پیمای ۳ مرحله‌ای با سوخت مایع است و برد تخمینی آن ۱۳٬۰۰۰ کیلومتر است. دی‌اف-۵ اولین پرواز خود را در سال ۱۹۷۱ انجام داد و ۱۰ سال بعد وارد خدمت عملیاتی شد. یکی از معایب این موشک این بود که سوخت‌گیری آن بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشید. دانگ فنگ ۳۱ (با نام دیگر سی‌اس‌اس-۱۰) یک موشک بالستیک قاره‌پیمای میان‌برد، سه مرحله‌ای و با سوخت جامد است و نسخه زمین‌پایه موشک زیردریایی‌پرتاب جی‌ال-۲ می‌باشد.

دی‌اف-۴۱ یا سی‌اس‌اس-ایکس-۱۰ می‌تواند تا ۱۰ کلاهک هسته‌ای حمل کند که از نوع MIRV هستند و بردی در حدود  دارد. دی‌اف-۴۱ در زیر زمین در سین‌کیانگ، چینگهای، گانسو و مغولستان داخلی مستقر شده است. سامانه‌های حمل موشک بالستیک قاره‌پیمای مرموز متروی زیرزمینی، «پروژه دیوار بزرگ زیرزمینی» نامیده می‌شوند.

اعتقاد بر این است که اسرائیل یک موشک بالستیک قاره‌پیمای هسته‌ای متحرک جاده‌ای به نام جریکو ۳ را مستقر کرده است که در سال ۲۰۰۸ وارد خدمت شد. این موشک قابلیت تجهیز به یک کلاهک هسته‌ای  یا تا سه کلاهک MIRV را دارد. گمان می‌رود که این موشک بر اساس پرتابگر فضایی شاویت ساخته شده و برد تخمینی آن بین  است. در نوامبر ۲۰۱۱، اسرائیل یک موشک بالستیک قاره‌پیما را آزمایش کرد که گمان می‌رود نسخه ارتقا یافته جریکو ۳ باشد.

هند دارای مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک به نام آگنی است. در ۱۹ آوریل ۲۰۱۲، هند با موفقیت اولین آگنی-۵ خود را که یک موشک سه مرحله‌ای با سوخت جامد و برد حمله بیش از  است، آزمایش کرد. این موشک برای دومین بار در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۳ آزمایش شد. در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۵، هند سومین پرواز آزمایشی موفق آگنی-۵ را از تأسیسات جزیره عبدالکلام انجام داد. در این آزمایش از نسخه کانیستری موشک استفاده شد که بر روی یک کامیون تاتا نصب شده بود. در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۲، اولین آزمایش شبانه آگنی-۵ با موفقیت توسط فرماندهی نیروهای استراتژیک (SFC) از جزیره عبدالکلام، اودیسا انجام شد. این موشک اکنون به دلیل استفاده از مواد کامپوزیتی به جای فولاد، ۲۰ درصد سبک‌تر شده است. برد آن به ۷٬۰۰۰ کیلومتر افزایش یافته است.

 موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای زیردریایی‌پرتاب 
 نوع  کمینه برد (کیلومتر)  بیشینه برد (کیلومتر)  کشوریوجی‌ام-۱۳۳ تریدنت ۲ (D5)   ۱۲٬۰۰۰   ایالات متحده
 بریتانیاRSM-54 R-29RMU "Sineva"   ۱۱٬۵۰۰   روسیهRSM-54 R-29RMU2 "Layner"  ۸٬۳۰۰  ۱۲٬۰۰۰   روسیهRSM-56 R-30 "Bulava"  ۸٬۰۰۰  ۹٬۳۰۰   روسیهM51  ۸٬۰۰۰  ۱۰٬۰۰۰   فرانسهجی‌ال-۲  ۷٬۴۰۰  ۸٬۰۰۰   چینجی‌ال-۳  ۱۰٬۰۰۰  ۱۲٬۰۰۰   چینK-5  ۵٬۰۰۰  هندK-6 ۸٬۰۰۰  ۱۲٬۰۰۰   هندپوکوک‌سانگ-۶  ۴٬۰۰۰  ۱۲٬۰۰۰   کره شمالیM45  ۶٬۰۰۰   فرانسهUGM-96 Trident I (C-4)   ۱۲٬۰۰۰   ایالات متحدهRSM-40Korabli VMF SSSR, Vol. 1, Part 1, Yu. Apalkov, Sankt Peterburg, 2003,  R-29 "Vysota"   ۷٬۷۰۰   اتحاد جماهیر شوروی
 روسیهRSM-50 R-29R "Vysota"   ۶٬۵۰۰   اتحاد جماهیر شوروی
 روسیهRSM-52 R-39 "Rif"   ۸٬۳۰۰   اتحاد جماهیر شوروی
 روسیهRSM-54 R-29RM "Shtil"   ۸٬۳۰۰   اتحاد جماهیر شوروی
 روسیه

 دفاع موشکی 

یک موشک ضد بالیستیک، موشکی است که می‌تواند برای مقابله با یک موشک بالستیک قاره‌پیمای هسته‌ای یا غیرهسته‌ای ورودی مستقر شود. موشک‌های بالستیک قاره‌پیما را می‌توان در سه منطقه از مسیرشان رهگیری کرد: فاز تقویتی، فاز میانی یا فاز پایانی. ایالات متحده، روسیه، هند، فرانسه، اسرائیل و چین اکنون سامانه‌های موشکی ضد بالستیک را توسعه داده‌اند که از میان آن‌ها، سامانه موشکی ضد بالیستیک ای-۱۳۵ روسیه، دفاع زمینی میانی آمریکا، وسیله دفاعی پریثوی مارک-۲ هند و پیکان ۳ اسرائیل تنها سامانه‌هایی هستند که قابلیت رهگیری و سرنگونی موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای حامل کلاهک‌های هسته‌ای، شیمیایی، بیولوژیکی یا متعارف را دارند.

 جستارهای وابسته 
 برنارد شرایور
 دفکان
 بسته متراکم
 پیام اقدام اضطراری
 سلاح هسته‌ای آماده‌باش
 نشانی آی‌سی‌بی‌ام
 فهرست کشورهای دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای
 خلع سلاح هسته‌ای
 نیروی دریایی هسته‌ای
 جنگ‌افزار هسته‌ای
 زیردریایی
 وزن پرتاب
 موشک جهانی
 پروژه کوثر - برنامه ادعایی موشک بالستیک قاره‌پیمای ایران


رده:موشک‌ها
*

 منابع 

 برای مطالعهٔ بیشتر 
 J. K. Golovanov, M. , "Korolev: Facts and myths", Nauka, 1994, .
 "Rockets and people" – B. E. Chertok, M: "mechanical engineering", 1999.  .
 "Testing of rocket and space technology – the business of my life" Events and facts – A.I. Ostashev, Korolyov, 2001. Bibliography 1996–2004
 "Nesterenko" series Lives of great people – Authors: Gregory Sukhina A. , Ivkin, Vladimir Ivanovich, publishing house "Young guard" in 2015, .

 پیوند به بیرون 
Missile Threat پروژه‌ای از مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی

رده:اختراع‌های اتحاد شوروی