توفند کاترینا

توفند کاترینا  که طوفان کاترینا هم نامیده می‌شود، یکی از فاجعه‌بارترین بلایای طبیعی در ایالات متحده آمریکا بوده‌است. این توفند که در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) رخ داد بخشی از کرانه‌های آمریکایی خلیج مکزیک از نیواورلئان در ایالت لوئیزیانا تا موبیل در ایالت آلاباما را درنوردید و به ویرانی کشید. طوفان کاترینا در صبح ۲۹ اوت ۲۰۰۵ از دریا به خشکی رسید و باعث مرگ ۱٬۸۳۶ تن و آوارگی یک میلیون نفر شد. چنین فاجعه‌ای انسانی از زمان جنگ داخلی آمریکا در ایالات متحده دیده نشده‌است. سرعت این طوفان ۲۸۰ کیلومتر گزارش شده است.

درصد بالای قربانیان اقلیت سیاهپوست آمریکایی و نحوه رسیدگی دولتی به این سانحه باعث شد که در فضای عمومی و محافل دانشگاهی، بسیاری این حادثه را یکی از نمونه‌های برجسته «فاجعه اجتماعیِ نژادی» در تاریخ معاصر آمریکا بدانند.

توصیف

طوفان کاترینا یکی از مخرب‌ترین طوفان‌های گرمسیری تاریخ ایالات متحده آمریکا بود که در اواخر اوت ۲۰۰۵ میلادی در حوضهٔ اقیانوس اطلس شمالی شکل گرفت. این طوفان در اوج شدت به ردهٔ پنج در مقیاس سفیر–سیمپسون رسید و هنگام فرود به سواحل لوئیزیانا و می‌سی‌سی‌پی در ۲۹ اوت ۲۰۰۵، با ردهٔ سه طبقه‌بندی شد.

طوفان کاترینا موجب مرگ دست‌کم ۱۳۹۲ نفر و خسارتی بالغ بر ۱۲۵ میلیارد دلار شد که آن را به یکی از پرهزینه‌ترین بلایای طبیعی تاریخ آمریکا بدل کرد.

پیدایش و مسیر
بندانگشتی|میزان بارش در جریان توفند کاترینا

کاترینا از تلفیق یک موج گرمسیری با بقایای یک کم‌فشار گرمسیری در شرق باهاما شکل گرفت و در ۲۳ اوت ۲۰۰۵ به‌عنوان «کم‌فشار گرمسیری دوازده» شناسایی شد. این سامانه در ۲۴ اوت به «طوفان گرمسیری کاترینا» ارتقا یافت و در ۲۵ اوت نخستین بار به فلوریدا رسید.

پس از ورود به خلیج مکزیک، کاترینا به‌سرعت تقویت شد و در ۲۸ اوت به اوج قدرت خود با ردهٔ پنج رسید. روز بعد، در منطقهٔ بوراس-تریامف (Buras-Triumph) در لوئیزیانا فرود آمد و سپس به سمت می‌سی‌سی‌پی حرکت کرد و موجب طوفان دریایی و سیلاب‌های گسترده شد.

خسارات و تلفات
بندانگشتی

خسارات انسانی و مالی:

کشته‌ها: ۱۳۹۲ نفر (طبق آمار رسمی)، اما برخی منابع شمار قربانیان را بیش از ۱۸۰۰ نفر تخمین زده‌اند.

خسارات مالی: حدود ۱۲۵ میلیارد دلار، شامل نابودی خانه‌ها، زیرساخت‌ها، شبکهٔ برق و خطوط لوله.

زیست‌محیطی: فرسایش شدید سواحل، نشت نفت و آسیب به تالاب‌ها و زیست‌بوم‌های خلیج مکزیک.

نیواُرلئان و شکست دیواره‌ها

شهر نیواورلئان بیشترین خسارت را دید، زیرا شبکه دیواره‌ها و خاکریزهای حفاظتی طراحی‌شده توسط مهندسان سپاه ارتش ایالات متحده در ۵۳ نقطه شکست. حدود ۸۰ درصد شهر زیر آب رفت و صدها هزار نفر بی‌خانمان شدند.

واکنش و بحران مدیریت

واکنش دولت فدرال و محلی به طوفان کاترینا به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفت. تأخیر در رساندن کمک، کمبود هماهنگی میان نهادها، و ضعف در زیرساخت‌های امدادی باعث شد که هزاران نفر روزها در شرایط وخیم بدون آب و غذا در ورزشگاه «سوپردوم» نیواورلئان و سایر مناطق گرفتار بمانند.

مسائل نژادی و طبقاتی
یکی از جنبه‌های بحث‌برانگیز طوفان کاترینا، نابرابری‌های نژادی و اجتماعی بود که در جریان این فاجعه آشکار شد. بخش عمدهٔ ساکنان مناطق آسیب‌پذیر نیواورلئان را آفریقایی-آمریکایی‌ها و اقشار کم‌درآمد تشکیل می‌دادند که امکان تخلیه پیشاپیش یا دسترسی به خودرو و منابع مالی برای خروج از شهر را نداشتند.

رسانه‌ها و پژوهشگران از «بی‌توجهی نهادهای دولتی به سیاه‌پوستان فقیر» سخن گفتند و برخی منتقدان حتی واکنش دولت فدرال به این فاجعه را «نمونه‌ای از نژادپرستی ساختاری» در ایالات متحده دانستند.

یک «حکم دادگاه واحد» که رسماً ثابت کند دولت آمریکا به‌طور قانونی مرتکب نژادپرستی ساختاری شده است وجود ندارد، اما شواهد و تحلیل‌های متعددی وجود دارد که نشان می‌دهند نابرابری‌های نژادی، فقر ساختاری، تبعیض نهادی و سوگیری‌های سیستمیک در واکنش به طوفان کاترینا نقش داشته‌اند — یعنی ادعای «نژادپرستی ساختاری» در این مورد نزد پژوهشگران معتبر به رسیمت شناخته شده است.

در مطالعات مرتبط با کاترینا، برخی پژوهشگران معتقدند دولت (در سطوح محلی، ایالتی و فدرال) در تصمیم‌گیری‌ها، تخصیص منابع، اولویت‌بندی امداد و بازسازی، در عمل نابرابری‌های نژادی را بازتولید کرد — یعنی نژادپرستی ساختاری در کار بوده است.

شواهد حامی ادعای نژادپرستی ساختاری

۱. توزیع نامتقارن کمک و تسهیلات پس از طوفان
پژوهشگران گزارش کرده‌اند که برخی محله‌های عمدتاً سیاه‌پوست پس از طوفان، دیرتر به امکانات کمکی و تسهیلات مانند خانه‌های موقت (FEMA trailers) دسترسی یافتند.
مثلاً در تحقیقی که بین محله‌های مختلف انجام شده، دیده شده است که تعداد اندکی از خانه‌های موقت به منطقهٔ «Lower Ninth Ward» (که جمعیت غالباً سیاه‌پوست داشت) داده شد، در حالی که مناطق سفیدپوست‌تر سهم بیشتری گرفتند.
همچنین، در مقاله‌ای تحت عنوان Environmental Justice Through the Eye of Hurricane Katrina آمده است که برخی محله‌های آفریقایی‌تبار، به رغم آسیب زیاد، در بازسازی و تخصیص منابع کمتر اولویت گرفته شدند. 

۲. نابرابری در آسیب‌پذیری بر اساس نژاد و وضعیت اقتصادی
ایالت لوئیزیانا و شهر نیواُرلئان پیش از طوفان دارای جداسازی ملوکولی و نابرابری فضایی بودند—خیلی از سیاه‌پوستان در محله‌های پایین‌تر با ریسک سیلاب بیشتر زندگی می‌کردند. این جداسازی شهری باعث شد که آسیب طوفان بر جوامع سیاه بیشتر سنگینی کند. 

پس از طوفان، بازگشت به خانه‌ها برای سیاه‌پوستان دشوارتر بود، چرا که مالکیت مسکن در میان سفیدپوستان بیشتر بود، منابع مالی بهتر بود، و توانایی تطبیق با فرآیندهای اداری بازسازی بیشتر بود. چنین روندی می‌تواند بازتولید نابرابری‌ها را تقویت کند. 

۳. دیدگاه عمومی و احساس تبعیض
پس از طوفان، در نظرسنجی‌ها تفاوت چشم‌گیری بین دیدگاه سیاه‌پوستان و سفیدپوستان دربارهٔ واکنش دولت دیده شد. در یک نظرسنجی در هفتهٔ پس از طوفان، ۶۶٪ از سیاه‌پوستان معتقد بودند که “اگر قربانیان عمدتاً سفیدپوست بودند، واکنش دولت سریع‌تر بود”، در حالی که فقط ۱۷٪ از سفیدپوستان این نظر را داشتند. 
این تفاوت نگرش عمومی نشانه‌ای است از این که بسیاری از سیاه‌پوستان، سیاست‌های دولت را از منظر تبعیض نژادی تجربه کردند.

۴. خشونت پلیسی و موارد حقوق بشری پس از طوفان
یکی از موارد مشهور، ماجرای "پل دَنسِیجر (Danziger Bridge)" است، جایی که مأموران پلیس نیواُرلئان در ۴ سپتامبر ۲۰۰۵ (چند روز پس از طوفان) به سوی غیرمسلحانی که عمدتاً سیاه‌پوست بودند آتش گشودند و دو نفر را کشتند و چند نفر را زخمی کردند. این حادثه بعدها به‌عنوان شکایت حقوق مدنی در دادگاه پیگیری شد و مأموران مسئول متهم شناخته شدند. 
این مورد نشانه‌ای از چالش‌های بیشتری است که جوامع سیاه‌پوست پس از فاجعه با آن مواجه بوده‌اند و نشان می‌دهد که پاسخ به بحران به‌طور کامل بهینه یا بی‌طرفانه نبوده است.

هرچند ادعاهای نژادپرستی ساختاری در مورد کاترینا گسترده‌اند، ملاحظات انتقادی نیز وجود دارد:

برخی تحلیل‌ها تأکید می‌کنند که ضعف در مدیریت بحران، ناکارآمدی دیوان‌سالاری، تأخیر در هماهنگی بین دولت‌های فدرال، ایالتی و محلی، کمبود منابع و زیرساخت ضعیف‌تر در مناطق فقیر، فارغ از نژاد، عوامل مؤثری بوده‌اند.

ممکن است برخی از تفاوت‌ها را صرفاً بتوان با شاخص‌های اقتصادی (فقر، بیکاری، نداشتن مالکیت مسکن، کمبود حمل و نقل شخصی) توضیح داد، نه لزوماً نژاد به عنوان متغیر مستقل.

برای اثبات قضایی نژادپرستی ساختاری، به بررسی‌های دقیق‌تر قضایی نیاز است، همراه با شواهدی از این که تصمیم‌هایی عمدتاً براساس نژاد اتخاذ شده‌اند، که این مورد در سطح دولت فدرال و ایالتی بحث‌برانگیز است.

بازسازی و پیامدها

بازسازی شهر نیواُرلئان و مناطق آسیب‌دیده سال‌ها به طول انجامید.

شیکه دیواره و کنترل سیلاب پس از کاترینا بازطراحی و تقویت شدند.

طوفان کاترینا بحث‌های گسترده‌ای در مورد نابرابری‌های اجتماعی، تغییرات اقلیمی و آمادگی بلایای طبیعی در ایالات متحده برانگیخت.

 نگارخانه 

 وب‌گاه 

 نگارخانه عکس

 منابع 

رده:بافت فرسوده شهری در ایالات متحده آمریکا
رده:بلایای طبیعی
رده:توفند کاترینا
توفند کاترینا
رده:اوت ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:فصل توفند ۲۰۰۵ (میلادی) اقیانوس اطلس
رده:مناقشه‌های دوران زمامداری جرج دابلیو بوش
رده:نیواورلئان
رده:توفندهای رده ۵ اقیانوس اطلس
رده:توفندهای متروکه اقیانوس اطلس