سید حسن طباطبایی قمی

سید حسن طباطبایی قمی (۱۲۹۰ – ۲۶ خرداد ۱۳۸۶) یکی از روحانیون معاصر ایران و یکی از مراجع منتقد و مخالف نظریه ولایت فقیه بود. پدرش سید حسین طباطبایی قمی از مراجع تقلید سرشناس و از رهبران جنبش مسجد گوهرشاد در مشهد بود و سال‌های سال زعیم حوزه کربلا و نجف بود. وی از منتقدان و مخالفان صریح اعدام‌های دسته‌جمعی اوایل انقلاب ۱۳۵۷ بود و همچنین ادامهٔ جنگ پس از آزادسازی خرمشهر را حرام می‌دانست که همین امر موجب محکومیت او به حبس خانگی از سوی حکومت ایران شد. برادر وی سید تقی طباطبایی قمی هم از مراجع تقلید مطرح شیعه در قم بود. وی همچنین دایی سید رضا صدر و سید موسی صدر است.

 نسب 
از سادات طباطبایی است که نسب او به ابراهیم طباطبا پسر اسماعیل دیباج پسر ابراهیم غمر پسر حسن مثنی پسر حسن مجتبی می‌رسد.نقیب‌زاده مشایخ طباطبا، سیدحسین‌علی؛ هدیه لآل عبا فی نسب آل طباطبا؛ [چاپ اول]: [تهران]، چاپخانهٔ مجلس، ۱۳۳۱، ص ۱۷ تا ۳۳ و طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ نسب‌نامهٔ خاندان طباطبایی (اولاد امیر سراج‌الدین عبدالوهاب)؛ به کوشش و با مقدمهٔ سیدهادی خسروشاهی؛ چاپ اول: قم، مؤسسه بوستان کتاب (زندگی‌نامه و خاطرات: ۵۲، تاریخ: ۳۷۶)، ۱۳۹۱، ص ۲۸ تا ۳۷ و رجائی، سیدمهدی؛ المعقبون من آل أبی‌طالب: أعقاب‌الإمام‌الحسن‌المجتبی علیه‌السلام؛ چاپ اول: قم، مؤسسه‌عاشوراء، ۱۳۸۵ هـ.ش. الجزء الاول و باقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ سادات عبدالوهابیه، فصل‌نامه متن‌پژوهی پیام بهارستان، دوره ۲، س. ۸، ش. ۲۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۴

 زندگی 
وی در سال ۱۳۲۹ قمری (۱۲۹۰ خورشیدی) در مشهد متولد شد. دوران کودکی وی در همین شهر سپری شد. سید حسن قمی فرزند سید حسین طباطبایی قمی، از بزرگ‌ترین مراجع شیعه بود که در مشهد سکونت داشت؛ امّا در پی فرمان رضاشاه مبنی بر کشف حجاب اجباری زنان در سال ۱۳۱۴ خورشیدی و ابراز مخالفت میرزا حسین قمی، ناچار به ترک ایران و اقامت در عراق شد.

قمی نیز که تحصیلات خود را در مشهد آغاز کرده بود، همراه با پدر و ۱۱ تن دیگر از برادرانش از جمله سید تقی به عراق رفت و در آنجا علاوه بر پدرش، به تحصیل نزد علمای بزرگ آن زمان، همچون میرزا حسین نائینی و ضیاءالدین عراقی پرداخت و در سن کم به درجه اجتهاد رسید.

وی در سال‌های دهه ۴۰ شمسی به اقدام اعتراضی علیه «حکومت پهلوی» پرداخت و در آن سال‌ها در سخنرانی‌های وی هزاران نفر شرکت می‌کردند. در سال ۱۳۴۲، یکی از بلندپایه‌ترین روحانیون شیعه بود که بازداشت و به شهرهای خاش و سپس کرج تبعید شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ و روی کار آمدن حکومت جمهوری اسلامی در ایران، عمدتاً بر سر مخالفت با اندیشه ولایت فقیه و انتقاد به عملکرد برخی مسئولان بلندپایه ایران، در زمره منتقدان این نظام درآمد و به همین سبب، سال‌ها در حبس خانگی و تحت محدودیت به سر برد؛ با این حال، در سال‌های پایانی عمر با کمرنگ‌تر شدن محدودیت‌ها، جلسات روضه را در بیت خود برگزار می‌کرد و عموم مردم مشهد در جلسات روضه بیت وی حضور می‌یافتند.

پس از دوران حصر و کاهش محدودیت‌ها به‌تدریج دیدار علمای بلندپایه کشور با سید حسن طباطبایی قمی صورت گرفت. از نخستین دیدارها می‌توان به حضور ناصر مکارم شیرازی، سید موسی شبیری زنجانی، حسین وحید خراسانی، صدوقی مازندرانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی و مصباح موسوی اشاره کرد.

وی پس از درگذشت پدرش به مشهد بازگشت و به تدریس در حوزه علمیه و فعالیت‌های مذهبی پرداخت. وی در سال ۱۳۸۶ پس از یک دوره بیماری درگذشت.

تشیع پیکر او در حرم علی بن موسی الرضا با حضور مردم، علما، شخصیت‌های مذهبی، سیاسی، فرماندار، استاندار، تولیت آستان قدس رضوی و چندتن از مراجع تقلید مشهد صورت پذیرفت.

نماز بر جنازه او در مسجد گوهرشاد مشهد توسط حسین وحید خراسانی انجام شد و سپس در کنار ضریح علی ابن موسی الرضا به خاک سپرده شد.

 دیدگاه‌ها و فعالیت‌های سیاسی 
با آغاز حرکت اعتراضی سید روح‌الله خمینی علیه سیاست‌های حکومت وقت ایران در سال ۱۳۴۲، قمی نیز در این حرکت شرکت کرد و سال بعد همراه با خمینی بازداشت شد و تا زمان وقوع انقلاب ۱۳۵۷ در شهرهای مختلف، عمدتاً در کرج، در تبعید زندگی کرد.

در زمان انقلاب نیز، قمی به حمایت از خمینی پرداخت ولی مدتی پس از انقلاب که روح‌الله خمینی نظریه ولایت فقیه را به عنوان رکن نظام حاکم بر ایران مطرح کرد، او و برخی دیگر از روحانیون به مخالفت با این نظریه پرداخته و آن را مخالف آموزه‌های دین اسلام و مذهب تشیع دانستند.

وی از مخالفان اعدام‌های اوایل انقلاب ۱۳۵۷ و همچنین اعدام‌های دسته‌جمعی سال ۱۳۶۷ بود که همین مسئله موجب شد تا سید حسن طباطبایی قمی محکوم به حبس خانگی شود که این حبس تا اواخر عمر او ادامه یافت.

بدین ترتیب، سی حسن قمی، با وجود سوابقی که در همراهی با خمینی داشت، همراه با سید محمد صادق روحانی و سید محمد حسینی شیرازی که دیگر مراجع تقلیدی بودند که علناً در ایران به مخالفت با نظریه ولایت فقیه پرداختند، تحت حبس خانگی قرار گرفت و تا پایان عمر در محدودیت زندگی کرد.

 جستارهای وابسته 
 نقض حقوق حوزویان در جمهوری اسلامی ایران
 نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی ایران
 نقد رهبر جمهوری اسلامی ایران
 حکمت و حکومت

 منابع 

رده:اهالی مشهد
رده:تاریخ جمهوری اسلامی ایران
رده:حبس خانگی
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
رده:درگذشتگان ۱۳۸۶
رده:درگذشتگان ۱۴۲۸ (قمری)
رده:درگذشتگان ۲۰۰۷ (میلادی)
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل مشهد
رده:روحانیان مخالف جمهوری اسلامی ایران
رده:زادگان ۱۲۹۰
رده:زادگان ۱۳۲۹ (قمری)
رده:زادگان ۱۹۱۲ (میلادی)
رده:مراجع تقلید درگذشته
رده:منتقدان ولایت فقیه
رده:زندانیان اهل ایران