شال (بوئین‌زهرا)

شال شهری است در بخش شال، شهرستان بوئین‌زهرا، کهن‌ترین بخش بوئین‌زهرا با باغ‌های انگور و شهرک صنعتی آجرپزی و جزء ۵ شهرک صنعتی آجرپزی ایران و استان قزوین که در بستر رودخانه خررود یا خروط واقع شده که این رودخانه، اسفرورین و شال را از هم جدا می‌کند. رودخانه در سال‌های نه چندان دور از اوایل پاییز و تا اوایل تابستان جریان داشته؛ اما کمی بیشتر از یک دهه پیش به علت خشکسالی‌های دائم و سوءاستفاده بالا دست‌ها (سدهای خرد غیرمجاز) و احداث سد اصلی در بالادست کاملاً خشک و بی‌آب شده است. 

شهر شال باغات انگور زیادی دارد، و به یکی از صادرکنندگان اصلی کشمش به کشورهای همسایه تبدیل شده است. نژاد گوسفند شال یکی از بهترین نژاد گوسفند ایران است. شال بزرگ‌ترین شهر تات‌نشین در شهرستان بوئین‌زهرا و استان قزوین است. شال ره‌آوردی چون انگور و کشمش دارد. از شهرهای نزدیک به شال می‌توان به اسفرورین و دانسفهان نیز اشاره کرد. شال دارای یک دانشگاه آزاد اسلامی و یک دانشگاه پیام نور نیز می‌باشد.

 محله‌های شهر 
این شهر به سه محله اصلی و چندین گذر تقسیم شده است:
 محلهٔ داغ (چمبک یا محله نادری‌ها، قلعه میرزا خان، قلعه هاشم خان، خورک، سیبک و کوچه) و چندین گذر تشکیل شده که عبارتند از: گذر شهبازی‌ها و گذر رفیعی‌ها
 محلهٔ علیا یا گلیکیه (حصار، رزگیرا، جرینک)
 محلهٔ سفلی (جرینه محله) گذر شاه‌محمدی‌ها
و در کل یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مکان‌ها، سیبک به معنی (سی تا بزرگ) می‌باشد که هم‌اکنون مدرسه شهید شهبازی و اداره پست و مسجد علی‌بن‌ابی‌طالب در آن واقع می‌باشد و دلیل نامگذاری این محل بخاطر بزرگانی است که در اطراف این میدانگاه زندگی می‌کردند، از جمله نادری‌ها، سلطانی‌ها، عظیمی‌ها، شهبازی‌ها، شیخ سلیمانی‌ها، کرمی‌ها و محمدخانی‌ها، مشهدی‌حسینی‌ها، رفیعی‌ها و غیره… و در کل اکثر تجمعات مذهبی در این قسمت برگزار می‌شده است.

 زبان 
مردم شال به زبان تاتی (گویش شالی) صحبت می‌کنند

 صنعت آجرپزی 
صنعت این شهر به حدود ۲۰۰ واحد کورهٔ آجرپزی هوفمن و سفال طوری که این شهر به قطب تولید آجر استان‌های قزوین، زنجان، گیلان و بخش‌های از البرز، تهران و مازندران تبدیل شده است، اختصاص دارد.

 افراد برجسته 
 مصطفی آقاعلی (بخشدار شال ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری بوئین‌زهرا ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹، فرماندار بوئین‌زهرا ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۰، مدیرکل امنیتی و انتظامی استانداری قزوین ۱۴۰۳ تاکنون)

 زرتشتیان شهر شال زرتشتیان شهر شال از جوامع کهن زرتشتی در ایران هستند که در شهر شال در استان قزوین زندگی می‌کنند. آنان با وجود فشارهای تاریخی و دینی، همچنان هویت دینی، زبانی و فرهنگی خود را حفظ کرده‌اند. زرتشتیان شال با نام‌های «بهدینان» و «مزداپرستان» نیز شناخته می‌شوند.

شال در دوران ساسانیان یکی از اماکن آیینی دین زرتشتی بوده است. بقایای چهارتاقی ساسانی که آخرین آتشکده شهر به‌شمار می‌رود، در انتهای خیابان ۱۶ متری شهر و کنار یک گورستان قدیمی واقع شده است. این آتشکده در دوره صفویان رو به خاموشی نهاد و تا امروز دیگر آتشکده‌ای در شال فعال نشده است.

جمعیت زرتشتیان شال بیش از ۱۴۰ نفر برآورد می‌شود. آنان به‌صورت جمعی کوچک، آرام و به‌دور از خشونت زندگی می‌کنند. به دلیل شرایط اجتماعی، بسیاری از آن‌ها هویت دینی خود را در انظار عمومی پنهان می‌دارند و مراسم دینی را به‌صورت خصوصی برگزار می‌کنند.

زرتشتیان شال به تاتی شال سخن می‌گویند که از شاخه‌های زبان‌های شمال‌غربی ایران است. جملاتی چون «از همه روزه کیو میشم بیرون میشم سرکار» (به‌معنای: من هر روز از خانه بیرون می‌روم و به سر کار می‌روم) نمونه‌ای از ساختار زبانی خاص این گویش است. حفظ زبان تاتی بخشی از هویت فرهنگی زرتشتیان شال به‌شمار می‌رود.

زرتشتیان شال آیین‌های زیر را گرامی می‌دارند:
 نوروز (در زبان محلی: پیله عید)
 سیزده‌بدر
 چهارشنبه‌سوری (در زبان تاتی: عمرکشان یا عمرکشون)
 جشن سده
 جشن مهرگان
 چله یا یلدا
 سدره‌پوشی (به‌صورت خصوصی)
 جشن انگور (انگورآوُن)
 جشن خدمتونه'؛ که در آن داماد و بستگان مرد او در بهار برای خانواده عروس به خدمت نمادین کشاورزی در باغ انگور می‌پردازند.

شال آتشکده فعالی ندارد و زرتشتیان این شهر برای عبادت به آتشکده فیروز بهرام در تهران مراجعه می‌کنند. یک نفر موبد در شهر حضور دارد که به امور دینی و پاسخ‌گویی به پرسش‌های شرعی می‌پردازد. تلاش‌هایی برای ساخت آتشکده جدید در شهر انجام شده اما هنوز به نتیجه نرسیده است.

کوه رامند در نزد زرتشتیان شال جایگاه مقدسی دارد و در فرهنگ شفاهی آن‌ها نماد پایداری دینی به‌شمار می‌رود.

زرتشتیان شال با دیگر جوامع زرتشتی ایران از جمله یزد، کرمان، قاسم‌آباد (فارس) و تهران ارتباط فرهنگی دارند. آنان برای پیگیری اخبار دینی و فرهنگی از دوهفته‌نامهٔ امرداد بهره می‌گیرند.

این جامعه به‌طور تاریخی مورد بی‌توجهی قرار گرفته، اما گاه از سوی افرادی همچون علی لاریجانی مورد حمایت قرار گرفته‌اند. فعالیت‌های آنان به‌دلیل ملاحظات اجتماعی اغلب بدون نمود علنی صورت می‌گیرد.

 جستارهای وابسته 
 بوئین‌زهرا
 زرتشتیان ایران
 آتشکده فیروز بهرام
 شال (قزوین)
 زبان تاتی (شال)
 امرداد (نشریه)تات‌نشین‌های بلوک زهرا؛ سفرنامهٔ جلال آل احمد پانویس 
برای توصیف زبان تاتی شال نگا.
آل احمد، جلال، تات نشین‌های بلوک زهرا،'' تهران: ۱۳۳۷ خ.

 منابع 

 اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
 گفت‌وگوهای میدانی با زرتشتیان شال
 نقشه گوگل – موقعیت ثبت‌شدهٔ چهارتاقی ساسانی شال
 نشریهٔ فرهنگی امرداد
 یادداشت‌های فرهنگی دربارهٔ زبان تاتی شال

رده:شهرستان بوئین‌زهرا
رده:شهرها و روستاهای تات‌زبان
رده:شهرهای شهرستان بوئین‌زهرا