فهرست عملیات زمینی گسترده ایران در جنگ ایران و عراق

فهرست عملیات زمینی گسترده ایران در دفاع ایران در مقابل حمله عراق مقاله‌ای در باب معرفی ۲۸ عدد از مهم‌ترین عملیات زمینی ایران در طول ۸ سال جنگ ایران و عراق است که با نام عملیات گسترده شناخته می‌شوند. در این مقاله عملیات گسترده بر اساس جبهه عملیاتی به ۳ دسته جبهه شمالی، جبهه میانی و جبهه جنوبی دسته‌بندی می‌شوند. مجموعه اطلاعات معرفی شده برای هر عملیات مشتمل بر: نام عملیات، تاریخ شروع و پایان عملیات، منطقه اجرای عملیات، رمز عملیات، نیروهای عمل‌کننده در هر عملیات و چکیده‌ای از مهم‌ترین دستاوردهای  دست آمده در هر عملیات می‌باشد.

 جبهه جنوب 
نام عملیاتتاریخ شروع عملیات شروعتاریخ پایانمنطقه نبردرمز عملیاتنیروهای عمل‌کنندهنتایج عملیاتعملیات پل نادری۲۳ مهر ۱۳۵۹۲۸ مهر ۱۳۵۹اندیمشک رودخانه کرخه غرب پل نادری سه راه قهوه‌خانهارتشتثبیت پل نادری و عقب راندن دشمن از قسمتی از غرب کرخه و جلوگیری از سقوط خوزستان و جلوگیری از دسترسی عراق به راه مواصلاتی اندیمشک خرم‌آباد و اندیمشک اهواز و راه‌آهن اندیمشک و جلوگیری از دسترسی به سد دز و …عملیات نصر۱۵ دی ۱۳۵۹۱۸ دی ۱۳۵۹ هویزه-کرخه‌کور- دشت آزادگان -ارتش ودانشجویانپیرو خط امام نیروهای ایرانی ابتدا با استفاده از شکاف موجود در مواضع ارتش عراق در محور کرخه کور تا ۲۰ کیلومتری شرق هویزه نیز پیش رفتند اما به دلیل برخی ناهماهنگیها در نیروهای ایرانی، ارتش عراق توانست در اواسط دی‌ماه ۱۳۵۹ جاده هویزه به سوسنگرد را نیز تصرف نماید.عملیات توکل۲۰ دی ۱۳۵۹۲۰ دی ۱۳۵۹ شمال آبادان- سه‌راهی ماهشهر - ارتش تلاش نیروهای ایرانی در جهت جلوگیری از محاصره آبادان و عبور نکردن نیروهای عراقی از کارون با شکست روبرو شدعملیات فرمانده کل قوا۲۱ خرداد ۱۳۶۰۲۵ خرداد ۱۳۶۰ آبادان دارخوئینسپاهپیروزی ایرانعملیات ثامن الائمه۵ مهر ۱۳۶۰۵ مهر ۱۳۶۰ نصرمن‌الله و فتحٌ‌قریب ارتش و سپاه بازپسگیری ساحل شرقی رودخانه کارون-خارج کردن آبادان از محاصره یکساله-آزادسازی بیش از ۱۵۰ کیلومترمربع از اراضی اشغال شده توسط ارتش عراق-کلاسیک‌ترین عملیات نیروهای ایرانی در طول جنگ که کاملاً بر پایه اصول نظامی بودعملیات طریق القدس۸ آذر ۱۳۶۰۱۵ آذر ۱۳۶۰ شمال‌و جنوب کرخه- دشت آزادگان یا حسین (ع) ارتش و سپاه آزادسازی بستان و ۷۰ روستای منطقه و ۵ پاسگاه مرزی-تصرف مناطق الله اکبر و تنگه چذابهعملیات فتح المبین۲ فروردین ۱۳۶۱۱۰ فروردین ۱۳۶۱ غرب کرخه یازهرا (س) ارتش و سپاه بازپسگیری ۲۵۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران از نیروهای عراقی-آزادسازی جاده استراتژیک دزفول تا دهلران-تصرف چاه‌های نفت ابوقریب در ارتفاعات تینه-اسارت ۱۵۰۰۰ سرباز عراقی توسط نیروهای ایرانیعملیات بیت‌المقدس۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱۳ خرداد ۱۳۶۱ خرمشهر- دشت آزادگان یا علی‌ابن‌ابیطالب علیه‌السّلام ارتش و سپاه آزادسازی خرمشهر و منطقه هویزه و پادگان حمید-انهدام۲۰٪ از ارتش عراق-آزادسازی۵۰۳۸ کیلومترمربع از مناطق اشغال شده-عقب‌نشینی گسترده نیروهای عراق از استان خوزستان و موضعگیری آن‌ها در اطراف شهر بصره جهت مقابله با حمله احتمالی نیروهای ایرانیعملیات رمضان۲۲ تیر ۱۳۶۱۷ مرداد ۱۳۶۱ شرق بصره یا صاحب‌الزمان ادرکنیارتش و سپاه اولین مواجهه نیرویهای ایرانی با سنگرهای مثلثی و در نتیجه شکست در محاصره بصره و تصرف این شهر به عنوان هدف عملیاتعملیات مسلم بن عقیل۹ مهر ۱۳۶۱۱۵ مهر ۱۳۶۱منطقه سوماریا ابوالفضل العباس(ع)ارتش و سپاهبا هدف فائق آمدن بر ناکامی عملیات رمضان که با موفقیت همراه شد.عملیات محرم۱۰ آبان ۱۳۶۱۲۰ آبان ۱۳۶۱ موسیان- ارتفاعات مرزی «میال حمرین» - جنوب‌شرقی دهلران یا زینب (س) ارتش و سپاه تصرف منابع نفتی موسیان و بیات و همچنین حوضچه‌های نفتی زبیدات که مشتمل بر ۷۰۰ حلقه چاه نفتی بود-تصرف جاده طیب به شهرانی-تصرف جاده تدارکاتی بغداد به بصره-رسیدن نیروهای به نقطه مرزی به طول۵۰ کیلومتر. اولین گردان آرپی جی زن موتورسوار در این عملیات استفاده شد.عملیات والفجر مقدماتی۱۷ بهمن ۱۳۶۱۲۱ بهمن ۱۳۶۱ فکه-چذابه یاالله-یاالله-یاالله سپاه لو رفتن طرح عملیات توسط نیروهای سازمان مجاهدین خلق-ناکامی نیروهای ایرانی در تصرف پل غزیله و تصرف شهر العمارهعملیات والفجر ۱۲۱ فروردین ۱۳۶۲۲۸ فروردین ۱۳۶۲ جبل فوقی- شمال فکه یاالله-یاالله-یاالله ارتش دستیابی نسبی نیروهای ایرانی به ارتفاعات موردنظر-ضعف فرماندهی نیروهای زمینی به جهت اتکای بیش از حد به واحد توپخانه-ناکامی در الحاق یگانها به یکدیگر بعد از پایان عملیات-عقب‌نشینی نیروهای ایرانی به مواضع قبلی بعد از چند روزوالفجر ۲۲۹ تیر ۱۳۶۲۱۳ مرداد ۱۳۶۲حاج عمرانارتش و سپاههمکاری کردهای بارزانی با قوای ایران- لو رفتن عملیات توسط حزب دموکرات کردستان ایران به قوای عراقی-۸۰ درصد اهداف عملیات تحقق یافت. همچنین اسناد زیادی از حزب دموکرات کردستان ایران به دست نیروهای ایرانی افتاد.عملیات خیبر۳ اسفند ۱۳۶۲۲۲ اسفند ۱۳۶۲ هورالهویزه یا رسول‌الله(ص) ارتش و سپاه در محور شمالی عملیات (العزیز) نیروهای ایرانی توانستند خود را به رودخانه دجله رسانده و تردد خودروهای راه بصره به بغداد را قطع کنند-تصرف دو جزیره مجنون به مساحت ۱۶۰ کیلومتر مربع-تصرف ۵۰ حلقه چاه نفت-استفاده گسترده عراق از سلاح شیمیایی-شروع جنگ نفت‌کشهاعملیات بدر۱۹ اسفند۱۳۶۳۲۶ اسفند۱۳۶۳ هورالهویزه- شمال بصره یا فاطمه‌الزّهرا (س) ارتش و سپاه پیشروی کم نیروهای ایرانی در مواضع عراق تا شرق دجله و ناکامی در عبور از آن-ناتوانی آتشباری مناسب نیروهای ایرانی به نیروهای عراق به دلیل کمبود امکانات-عقب‌نشینی از نیمی از مناطق متصرف شده بعد از یک هفته-شروع جنگ شهرهاعملیات والفجر ۸۲۰ بهمن ۱۳۶۴۲۹ فروردین ۱۳۶۵ شبه‌جزیره فاو یا فاطمه‌الزهرا (س) سپاه و ارتش تصرف شهر فاو، راس‌البیشه، جاده فاو تا بصره-قطع دسترسی عراق به خلیج فارس-گسترده‌ترین استفاده از سلاح‌های شیمیایی در طول جنگ از جانب ارتش عراق-اسارت ۳۰۰۰ سرباز عراقی توسط نیروهای ایرانی-تصویب قطعنامه ۵۸۲ شورای امنیت-ساخت پل «بعثت» با استفاده از ۵۰۰۰ لوله بر روی اروند رود-مصدومیت شیمیایی بیش از ۱۵۰۰۰ سرباز ایرانی در ۱۷ روز-ورود رابرت مک‌فارلین به تهرانعملیات کربلای ۴۳ دی ۱۳۶۵۵ دی ۱۳۶۵ غرب جزیره مینو- ابوالخصیب محمدرسول‌الله(ص) سپاه لو رفتن طرح عملیات پیش از آغاز آن توسط هواپیماهای آواکس-مسدود کردن حفر کانال در معبر اصلی محور و پر کردن آن با مازوت جهت زمین گیر کردن نیروهای ایرانی-شکست خوردن نیروهای ایرانی در تصرف کردن جزایر ام‌الرّصاص و ابوالخطیب بعد از۴۸ ساعت و دستور توقف عملیات توسط فرماندهانعملیات کربلای ۵۱۹ دی ۱۳۶۵۴ اسفند ۱۳۶۵ شرق بصره یا زهرا (س) سپاه پاسداران و ارتش تصویب قطعنامه ۵۹۸-پیشروی ۱۲ کیلومتری به سمت بصره-تصرف ۱۱ قرارگاه ارتش عراق-آزادسازی ۱۵۰ کیلومتر از مساحت ایران-انهدام ۸۱ تیپ و گردان مستقل ارتش عراق-تصرف دریاچه بوبیان-آزادسازی ۴ پاسگاه مرزی ایرانعملیات بیت‌المقدس ۷۲۲ خرداد ۱۳۶۷۲۵ خرداد ۱۳۶۷ شلمچه یا اباعبدالله‌الحسین(ع) سپاه هدف از این عملیات صرفاً تضعیف روحیه و ماشین جنگی عراق در قسمت جنوبی کانال پرورش ماهی بود. نیروهای ایرانی با اولین پاتک عراق بدون هیچ مقاومتی به مواضع اولیه خود بازگشتند

 جبهه میانی 
نام عملیاتشروع عملیاتپایان عملیاتمنطقه نبردرمز عملیاتنیروهای عملیاتعملیات کربلای ۱۹ تیر ۱۳۶۵۱۹ تیر ۱۳۶۵ ارتفاعات قلاویزان تا شهر مهران یا اباالفضل‌العباس ادرکنی سپاه و ارتش بازپسگیری شهر مهران و ارتفاعات استراتژیک قلاویزان و حمرین-آزادسازی جاده دهلران به مهران-آزادسازی ۲ پاسگاه مرزیعملیات کربلای ۶۲۴ دی ۱۳۶۵۲۴ دی ۱۳۶۵ شهر نفت شهر و شمال شهر سومار یا زهرا (س) ارتش نیروهای ایرانی در آزادسازی شهر «نفت شهر» ایران و شهر «نفت خانه» عراق به پیروزی رسیدند

 جبهه شمالی 
+نام عملیاتتاریخ شروعتاریخ پایانمنطقه نبردگیلانغربرمز عملیاتنیروهای عمل کنندهنتایج عملیاتعملیات والفجر ۴۲۷ مهر ۱۳۶۲۳۰ آبان ۱۳۶۲ پنجوین یاالله-یاالله-یاالله ارتش، سپاه و اتحادیه میهنی کردستان مقاومت بیش از انتظار ارتش عراق در منطقه باعث سرمایه‌گذاری فراوان دو طرف برای پیروزی در این نبرد بود و والفجر۴ را از یک عملیات محدود به یک عملیات گسترده تبدیل کرد. در طی این عملیات ۷۰۰ کیلومترمربع از خاک عراق به تصرف نیروهای ایرانی درآمد.عملیات قادر۲۴ تیر ۱۳۶۴۱۸ شهریور ۱۳۶۴ سیدکان یا صاحب‌الزمان (عج) ارتش به دلیل ناکامی عملیات بدر، ابتکار عمل اینبار به ارتش داده شد و آزادسازی منطقه عمومی اشنویه-پیرانشهر نیز از سپاه به ارتش واگذار شد. اما ارتش نیز در این عملیات ناکام ماند و طی دوماه سه بار در تصرف منطقه شکست خورد و در نهایت دستور توقف عملیاتعملیات کربلای ۱۰۲۵ فروردین ۱۳۶۶۵ اردیبهشت ۱۳۶۶ محور بانه- سردشت- ماووت یا صاحب‌الزمان ادرکنی سپاه و اتحادیه میهنی کردستان پیشروی کند نیروهای ایرانی در راه‌های سخت‌گذر منطقه-ناکامی در تحقق نیمی از اهداف اولیه عملیات-پیشروی۳۴ کیلومتری در خاک عراق-زمینگیری نیروهای دوطرف در ارتفاعات شاخ‌گولانعملیات بیت‌المقدس ۲۲۵ دی ۱۳۶۶۲ بهمن ۱۳۶۶ ارتفاع قمیش- سلیمانیه- ماووت یا زهرا (س) سپاه نخستین عملیات ایران در زمستان بود که در جهت امتیازگیری برای پایان جنگ پیروزی نسبی را به همراه داشت-تصرف ارتفاعات قمیش، ویولان و تنگه گوجار دستاوردهای این عملیات بودعملیات والفجر ۱۰۲۴ اسفند ۱۳۶۶۲۹ اسفند ۱۳۶۶ حلبچه-سلیمانیه یا رسول‌الله (ص) سپاه و ارتش آخرین عملیات نظامی ایران بود که از جانب فرماندهان به عنوان آخرین ضربه به ارتش عراق در جهت پذیرفتن قطعنامه۵۹۸ شناخته می‌شود. این عملیات با موفقیت کامل همراه شد و شهرهای حلبچه، دوجیله و خورمال به تصرف نیروهای ایرانی درآمدند-محاصره شهر سلیمانیه عراق-بمباران شیمیایی شهر حلبچه عراق توسط رژیم بعثعملیات مرصاد۴ مرداد ۱۳۶۷۸ مرداد ۱۳۶۷استانکرمانشاهیا صاحب‌الزمان عجل‌الله تعالی وجه‌الشریفارتش و سپاهشکست کامل عملیات «فروغ جاویدان» -عقب راندن نیروهای مهاجم به پشت مرزهای بین‌المللی-کشتن۲۰۰۰ تن و دستگیری۲۵۰ تن از اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران-انهدام۴۰۰ دستگاه انواع وسایل نقلیه ارتش عراق که در اختیار نیروهای مهاجم قرار داشت-پذیرش قطعنامه۵۹۸ شورای امنیت توسط صدام حسین-ابراز تمایل بریتانیا برای برقراری مجدد روابط دیپلماتیک-اعزام نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل به مرزهای دو کشور و ایجاد صلح پایدار.

 منابع 


رده:جنگ ایران و عراق
رده:عملیات‌های گسترده ایران در جنگ ایران و عراق
رده:عملیات‌های نظامی ایران
رده:فهرست‌ها
رده:نبردهای عراق
رده:فهرست‌های نظامی ایران
رده:عملیات‌های نظامی جنگ ایران و عراق