ایل-دو-فرانس

اِیل-دو-فرانس (به انگلیسی: Île-de-France ‎/ˌiːl də ˈfrɒ̃s/؛ به فرانسوی: [il də fʁɑ̃s]؛ به‌معنای تحت‌اللفظی «جزیرهٔ فرانسه») پرجمعیت‌ترین منطقه از هجده منطقهٔ فرانسه است، با جمعیت رسمیِ برآوردشدهٔ ۱۲٬۲۷۱٬۷۹۴ نفر در تاریخ ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳. این منطقه که پایتخت فرانسه، یعنی پاریس، را در خود جای داده است، در بخش شمال‌مرکزی کشور واقع شده و اغلب «منطقهٔ پاریس» (به فرانسوی: Région parisienne، تلفظ: [ʁeʒjɔ̃ paʁizjɛn]) نامیده می‌شود. اِیل-دو-فرانس منطقه‌ای با تراکم جمعیت بالا است و جایگاهی اقتصادی مهم در سطح ملی دارد. مساحت آن ۱۲٬۰۱۲ کیلومتر مربع (۴٬۶۳۸ مایل مربع) است، یعنی حدود ۲٪ از قلمرو فرانسهٔ متروپولیتن را در بر می‌گیرد. جمعیت آن در سال ۲۰۱۷ تقریباً یک‌پنجم کل جمعیت کشور بود.

این منطقه از هشت دپارتمان اداری تشکیل شده است: پاریس، اسان (Essonne)، او-دو-سن (Hauts-de-Seine)، سن-سن-دنی (Seine-Saint-Denis)، سن-ا-مارن (Seine-et-Marne)، وال-دو-مارن (Val-de-Marne)، وال-دُواز (Val-d’Oise) و ایولین (Yvelines). این منطقه در سال ۱۹۶۱ با عنوان «ناحیهٔ منطقهٔ پاریس» تأسیس شد. در سال ۱۹۷۶، زمانی که جایگاه آن با مناطق اداری فرانسه که در سال ۱۹۷۲ ایجاد شده بودند هماهنگ گردید، نام آن به افتخار استان تاریخی «اِیل-دو-فرانس» تغییر یافت. ساکنان این منطقه گاه با عنوان «فرانسیلیَن» (Franciliens) شناخته می‌شوند، واژه‌ای اداری که در دههٔ ۱۹۸۰ ایجاد شد. تولید ناخالص داخلی (GDP) این منطقه در سال ۲۰۱۹ نزدیک به یک‌سوم کل فرانسه و ۵٪ از اتحادیهٔ اروپا بود. همچنین بالاترین تولید ناخالص داخلی سرانه در میان تمام مناطق فرانسه را دارد.

فراتر از محدودهٔ شهری پاریس، این منطقه دارای بسیاری از مکان‌های تاریخی مهم دیگر است، از جمله کاخ ورسای و کاخ فونتن‌بلو، و همچنین پربازدیدترین جاذبهٔ گردشگری فرانسه، یعنی دیزنی‌لند پاریس. با وجود آن‌که این منطقه ثروتمندترین منطقهٔ فرانسه است، تعداد قابل‌توجهی از ساکنان آن در فقر زندگی می‌کنند. نرخ رسمی فقر در ایل-دو-فرانس در سال ۲۰۱۵ برابر با ۱۵٫۹٪ بود. این منطقه در دهه‌های اخیر شاهد افزایش نابرابری درآمدی بوده است، و افزایش قیمت مسکن باعث شده که اقشار کم‌درآمدتر به خارج از پاریس رانده شوند.

 دپارتمان 
+دپارتمانمساحت (کیلومتر مربع)جمعیتتولید ناخالص داخلی (GDP)تولید ناخالص داخلی سرانهپاریس۱۰۵۲٬۱۳۳٬۱۱۱۲۵۳٫۱۰۱ میلیارد یورو۱۱۸٬۶۵۳ یورواو-دو-سن (Hauts-de-Seine)۱۷۶۱٬۶۳۵٬۲۹۱۱۸۸٫۳۳۳ میلیارد یورو۱۱۵٬۱۶۸ یوروسن-سن‌دنی (Seine-Saint-Denis)۲۳۶۱٬۶۶۸٬۶۷۰۶۶٫۲۲۷ میلیارد یورو۳۹٬۶۸۸ یورووال-دو-مارن (Val-de-Marne)۲۴۵۱٬۴۱۵٬۳۶۷۵۶٫۸۱۸ میلیارد یورو۴۰٬۱۴۴ یورووال-دُواز (Val-d’Oise)۱٬۲۴۶۱٬۲۵۶٬۶۰۷۳۸٫۸۶۱ میلیارد یورو۳۰٬۹۲۵ یوروسن-ا-مارن (Seine-et-Marne)۵٬۹۱۵۱٬۴۳۸٬۱۰۰۴۲٫۹۸۳ میلیارد یورو۲۹٬۸۸۹ یورواسان (Essonne)۱٬۸۰۴۱٬۳۱۳٬۷۶۸۵۸٫۴۶۲ میلیارد یورو۴۴٬۵۰۰ یوروایولین (Yvelines)۲٬۲۸۴۱٬۴۵۶٬۳۶۵۶۰٫۰۵۸ میلیارد یورو۴۲٬۲۳۸ یوروکل منطقهٔ ایل-دو-فرانس۱۲٬۰۱۲۱۲٬۳۱۷٬۲۷۹۷۶۴٫۸۴۴ میلیارد یورو۶۲٬۰۹۵ یورو

 جغرافیا 
بندانگشتی|202x202px|ناحیه ایل-دو-فرانس
ایل-دو-فرانس در شمال فرانسه قرار دارد و از شمال با منطقهٔ او-دو-فرانس (Hauts-de-France)، از شرق با گراند-اِست (Grand Est)، از جنوب‌شرقی با بورگوین-فرانش-کُنتِه (Bourgogne-Franche-Comté)، از جنوب‌غربی با سانتر-وال-دو-لوآر (Centre-Val-de-Loire) و از غرب با نرماندی (Normandy) هم‌مرز است.

ایل-دو-فرانس مساحتی برابر با ۱۲٬۰۱۱ کیلومتر مربع (۴٬۶۳۷ مایل مربع) دارد. این منطقه از هشت دپارتمان تشکیل شده است که مرکز همهٔ آن‌ها، دپارتمان درونی‌تر و پایتخت کشور، پاریس، محسوب می‌شود. در اطراف دپارتمان و شهر پاریس، ناحیه‌ای شهری شکل گرفته است که نخستین حلقهٔ متحدالمرکز از سه دپارتمان را در بر می‌گیرد که به‌طور معمول «پُتیت کورون» (petite couronne، به‌معنای «حلقهٔ کوچک») نامیده می‌شود. این ناحیه به حلقهٔ بیرونی دوم گسترش می‌یابد که شامل چهار دپارتمان دیگر است و «گرانده کورون» (grande couronne، به‌معنای «حلقهٔ بزرگ») خوانده می‌شود.

دپارتمان پیشینِ سِن (Seine)، که در سال ۱۹۶۸ منحل شد، شامل خودِ شهر پاریس و بخش‌هایی از پُتیت کورون بود.

پُتیت کورون شامل دپارتمان‌های او-دو-سِن (Hauts-de-Seine)، پاریس، سِن-سَن-دُنی (Seine-Saint-Denis) و وال-دو-مارن (Val-de-Marne) است؛

گرانده کورون شامل دپارتمان‌های سِن-ا-مارن (Seine-et-Marne)، ایولین (Yvelines), اِسُن (Essonne) و وال-دُواز (Val-d’Oise) می‌شود.
جایگزین=ایل-دو-فرانس مدرن از هشت دپارتمان تشکیل شده است|بندانگشتی|ایل-دو-فرانس مدرن از هشت دپارتمان تشکیل شده است
از نظر سیاسی، این منطقه به ۸ دپارتمان، ۲۵ بخش (arrondissement)، ۱۵۵ کانتون (canton) و ۱٬۲۷۶ کمون (commune) تقسیم شده است؛ از مجموع ۳۵٬۴۱۶ کمون موجود در فرانسهٔ متروپولیتن.

 پاریس Paris
 اسون Essonne
 او-دو-سن Hauts-de-Seine
 سن-سن-دونی Seine-Saint-Denis سن-ا-مارن Seine-et-Marne
 وال-دو-مارن Val-de-Marne
 وال دوآز Val-d'Oise
 ایولین Yvelines

 تاریخ 
ایل-دو-فرانس از حدود قرن سوم پیش از میلاد محل سکونت قبیلهٔ پاریسی‌ها، زیرشاخه‌ای از سِنون‌های سلتی، بود. این منطقه به‌خاطر مسیرهای تجاری شمال–جنوب و تقاطع رودخانه سن، به یک مرکز مهم تجارت تبدیل شد و حتی سکه‌های خود را برای معاملات ضرب می‌کردند.

رومی‌ها در سال ۵۲ پیش از میلاد این منطقه را فتح کردند و در کرانهٔ چپ پاریس سکنی گزیدند. شهر به‌سرعت توسعه یافت و دارای میدان، حمام، معابد، تئاتر و آمفی‌تئاتر شد. مسیحیت در اواسط قرن سوم میلادی توسط سنت دنی معرفی شد که طبق افسانه، پس از امتناع از ترک ایمانش توسط رومی‌ها در تپه‌ای که بعدها مون‌مارتر نام گرفت، سرش را از دست داد و در محل دفنش، باسیلیکای سنت-دنی ساخته شد.

کلویس، نخستین پادشاه سلسلهٔ مروینگین، پاریس را در سال ۵۰۸ به پایتخت خود تبدیل کرد و تدریجاً فرانسوی‌های فرانک به شهر مهاجرت کردند. گرچه حصارهای ایل-دو-سیتی نتوانستند از حملات وایکینگ‌ها در ۸۴۵ جلوگیری کنند، اهمیت استراتژیک پاریس در دفاع موفق در محاصرهٔ پاریس (۸۸۵–۸۸۶) تثبیت شد. در سال ۹۸۷، هوگو کاپه به‌عنوان پادشاه فرانک‌ها انتخاب شد و تحت فرمانروایی پادشاهان کاپتی، پاریس به بزرگ‌ترین و ثروتمندترین شهر فرانسه تبدیل شد.

پادشاهان فرانسه از شکار در جنگل‌های اطراف پاریس لذت می‌بردند و کاخ‌های شکار، از جمله فونتن‌بلو و ورسای، ساخته شد. از زمان لوئی چهاردهم تا انقلاب فرانسه، ورسای اقامتگاه رسمی پادشاهان و مرکز دولت بود و اصطلاح ایل-دو-فرانس برای منطقهٔ اطراف پاریس به‌کار می‌رفت.

در دوران انقلاب فرانسه، استان‌های سلطنتی منحل و به دپارتمان تقسیم شدند و ادارهٔ شهر و منطقه مستقیماً توسط دولت ملی صورت گرفت. پس از جنگ جهانی دوم، کمبود شدید مسکن در پاریس باعث ساخت بلوک‌های بزرگ آپارتمانی برای اقشار کم‌درآمد و مهاجران شد. در ۱۹۵۹، زیر نظر شارل دوگل، منطقهٔ جدیدی از شش دپارتمان با نام «ناحیهٔ منطقهٔ پاریس» تشکیل شد و در ۶ مه ۱۹۷۶، در جریان فرآیند منطقه‌بندی، این ناحیه با قدرت‌های اداری و سیاسی بیشتر بازسازی و به «منطقهٔ ایل-دو-فرانس» تغییر نام یافت.

 گردشگری 
اِیل-دو-فرانس یکی از برترین مقاصد گردشگری جهان است؛ در سال ۲۰۱۷ رکورد ۲۳.۶ میلیون اقامت در هتل‌های این منطقه ثبت شد، و برآورد می‌شود که در مجموع حدود ۵۰ میلیون بازدیدکننده در انواع محل‌های اقامتی از آن دیدن کرده‌اند. بیشترین تعداد بازدیدکنندگان از ایالات متحده آمده بودند، و پس از آن به ترتیب از انگلستان، آلمان و چین.

محبوب‌ترین جاذبهٔ گردشگری منطقه در سال ۲۰۱۷، دیزنی‌لند پاریس بود که ۱۴.۸ میلیون بازدیدکننده داشت، و پس از آن کلیسای جامع نوتردام (با حدود ۱۲ میلیون بازدیدکننده) و کلیسای باسیلیک دو سَکره‌کُر در مون‌مارتر (با حدود ۱۱.۱ میلیون بازدیدکننده) قرار داشتند.

از بناهای تاریخی مهم در منطقهٔ خارج از پاریس می‌توان به کاخ ورسای (با ۷٬۷۰۰٬۰۰۰ بازدیدکننده)، کاخ فونتن‌بلو (۵۰۰٬۰۰۰ بازدیدکننده)، قلعهٔ وو-لو-ویکُنت (۳۰۰٬۰۰۰ بازدیدکننده)، و قلعهٔ مال‌مزون (اقامتگاه روستایی پیشین ناپلئون) اشاره کرد؛ همچنین کلیسای جامع سن-دنی، که پادشاهان فرانسه پیش از انقلاب فرانسه در آن به خاک سپرده می‌شدند.

 گالری 

 زیرنویس 

 منابع 

 سازمان سرشماری فرانسه
 ایل-دو-فرانس
 site officiel du tourisme Paris Ile-de-France

رده:ایل-دو-فرانس
رده:استان‌های سابق فرانسه
رده:تاریخ ایل-دو-فرانس
رده:تاریخ ایولین
رده:تاریخ بورگونی-فرانش-کنته
رده:تاریخ پاریس
رده:تاریخ سانتر-وال دو لوآر
رده:تاریخ سم (فرانسه)
رده:تاریخ گرانت است
رده:تاریخ نور-پا-دو-کاله
رده:دومین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا
رده:منطقه‌های فرانسه