جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران

جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران با نام رسمی «دو هزار و پانصدمین سال بنیان‌گذاری شاهنشاهی ایران به دست کورش بزرگ» نام مجموعه جشن‌هایی است که به‌مناسبت دو هزار و پانصد سال تاریخ مدون شاهنشاهی ایران و در زمان سلطنت محمدرضا شاه پهلوی از تاریخ ۱۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۷۱ (برابر با سه شنبه ۲۰ مهر تا شنبه ۲۴ مهر ۱۳۵۰) در تخت جمشید برگزار شد. در این جشن‌ها سران حکومتی و پادشاهان ۴۰ کشور جهان شرکت کردند.UN Treasure Honors Persian Despot, Spiegel این جشن در سال ۱۹۸۰ به عنوان مجلل‌ترین و یکی از پرهزینه‌ترین جشن‌های مهمانی در طول تاریخ بشر، جزو رکوردهای گینس ثبت شد.

 سازماندهی جشن‌های ۲۵۰۰ ساله 
 مقدمات 
پیشنهاد برگزاری جشن‌ها اولین‌بار توسط شجاع‌الدین شفا مطرح گردید.شجاع‌الدین شفا؛ حکایت دین‌ستیزی از دیار قم، بی‌بی‌سی فارسی

برای برگزاری جشن‌ها، سازمانی به نام «شورای مرکزی جشن‌های شاهنشاهی» تأسیس شد. اسدالله علم وزیر دربار وقت هم به عنوان رئیس شورای مرکزی جشن‌ها، تعیین شد و سناتور جواد بوشهری هم نیابت علم را بر عهده داشت.

به گفته محمد باهری با توجه به حضور تقریباً اکثر سران دنیا در این جشن، مراسم با نظم خیلی بالایی اجرا شد که مرهون مدیریت اسدالله علم بود. باهری دربارهٔ اسکان و رفت و آمد سران کشورها می‌گوید که نظم به قدری بالا بود که حتی یک چمدان گم نشد.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره ۲۰

بندانگشتی|چپ|200px|اعضای شورای جشن‌های ۲۵۰۰ ساله دریک جلسه به ریاست جواد بوشهری از راست: باقر پیرنیا، غلامعلی اویسی، جواد بوشهری، حسن زاهدی، مهدی شیبانی و ضیاءالدین شادمان


جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران در شهر مرودشت و در کنار تخت جمشید (پارسه) با حضور سران کشورهای گوناگون جهان برگزار شد. از میهمانان در خیمه‌های بزرگی که به همین مناسبت سفارش داده شده بود، پذیرایی شد. شرکت فرانسوی مزون ژانسِن، طراحی و دکور خیمه‌های جشن‌های ۲۵۰۰ ساله را بر عهده داشت.عمارت ثابت پاسال: وقتی معماری، تاریخ و ایدئولوژی در هم می‌آمیزند، بی‌بی‌سی فارسی

زدنیک لیشکا، آهنگ‌ساز برجسته اهل چکسلواکی، قطعاتی را برای جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران، تحت عنوان «میراث دوران‌ها» ساخته و تنظیم کرد.

آغاز مراسم در پاسارگاد و در جوار آرامگاه کوروش بود که طی آن شاه نطق خود را خواند و سپس سران و پادشاهان ۶۹ کشور جهان، به کوروش بزرگ ادای احترام کردند.

ده میلیون بیننده، این مراسم را از تلویزیون تماشا کردند. پس از پایان پیام شاه، ۱۰۱ تیر توپ در آسمان پاسارگاد شلیک شد. تاج گل باشکوهی در پای آرامگاه کوروش نهاده شد.

امیراصلان افشار سفیر وقت ایران در آمریکا دربارهٔ انعکاس برگزاری این جشن در خارج از ایران در مصاحبه اش گفته است من در آمریکا هیچ مخالفتی نه در میان سیاستمداران و نه در مجله‌ها ندیدم و این جشن حتی با استقبال زیاد نیکسون رئیس‌جمهور آمریکا و بانوی اول مواجه شد ولی شنیدم که مخالف‌هایی از سوی کشورهای صنعتی اروپا با این جشن ابراز شد شاید چون آنها تمایلی به پیشرفت ایران نداشتند.تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران مصاحبه با امیراصلان افشار دقیقه ۴۴

 هزینه برگزاری جشن‌ها 
اسدالله علم وزیر دربار طی مصاحبه‌ای با روزنامه اطلاعات جمع مخارج جشن‌ها را ۱۶ میلیون ۸۰۰ هزار دلار اعلام کرد:
 هزینه پذیرایی از کلیه سران کشورها و میهمانان داخلی و خارجی و خبرنگاران و ایران‌شناسان ۱۸٫۱۲ میلیون تومان معادل ۲٫۳ میلیون دلار
 هزینه ساختمان اقامتگاه سران و دهکده توریستی ۴۷٫۱۸ میلیون تومان معادل ۶٫۳ میلیون دلار
 هزینه رژه و تجهیزات افراد ۱٫۶ میلیون تومان معادل ۲۰۰ هزار دلار
 هزینه انتشار کتب در داخل و خارج کشور ۱۴ میلیون تومان
 هزینه خرید اتومبیل که بعداً فروخته می‌شود ۵ میلیون تومان (هزینه آن صاحبان صنایع، بازرگانان و صاحبان بانک‌ها پرداخت کردند)
 هزینه جاده‌سازی و راه‌سازی جز برنامه عمرانی کشور بوده و بودجه آن قبلاً تأمین شد.
 خبرنگاران خارجی و فیلم‌بردارن با هزینه خود به ایران مسافرت کرده بودند و در ایران فقط تسهیلات لازم در اختیارشان گذاشته شد.
 جمع مخارج جشن‌ها معادل ۰٫۰۰۲۵ (۲۵ ده هزارم) کل بودجه کشور بوده است.

هزینه برگزاری جشن‌ها و ساخت تأسیسات جانبی و بناها معادل حدود ۱۲۰۰ میلیون تا ۳۰۰۰ میلیون تومان (معادل حدود ۲۲۰ میلیون دلار با نرخ برابری سال ۱۳۵۰) از سوی منابع مختلف ذکر شده است. البته رقم هزینه شده برای این مراسم به گفته عبدالرضا انصاری که مسوول مستقیم برگزاری جشن بود نزدیک به دویست میلیون تومان بود که ۶۰ میلیون آن از محل کمک بخش خصوصی، ۵۰ میلیون از محل کمک دولتی و بقیه از محل ذخیره دفتر برگزاری جشن‌های شاهنشاهی ایران تأمین شد. برای تأمین هزینه برگزاری جشن‌ها از سال ۱۳۳۹ تا پایان جشن، از روش‌های مختلفی استفاده گردید. از جمله صرفه جویی در هزینه‌های سازمان‌ها و ادارات دولتی و همچنین تخصیص بودجه.

این در حالی‌ست که ژان لوروریه هزینه جشن‌ها و پروژه‌های عمرانی مرتبط را پانصد میلیون دلار و ویلیام شوکراس، سیصد میلیون دلار برآورد می‌کند. البته این هزینه شامل ساختن بنای یادبود شهیاد در تهران، توسعه زیرساخت مخابراتی شهرستان اسدآباد همدان، توسعه فرودگاه شیراز و ساخت و تجهیز هتل‌های تهران و شیراز و راه‌سازی نیز بود. در پایان این جشن‌ها دوازده میلیون تومان در صندوق کمیته برگزاری جشن‌ها باقی‌ماند که به مسجد اعظم آیت‌الله بروجردی در قم اختصاص یافت.مستند هرگز نخواب کوروش از تلویزیون من و تو، پخش: آبان ۱۳۹۰; http://www.manoto1.com/videos/kourosh 

در آخرین شب حضور سران کشورها در ایران، به رستوران ماکسیمMAXIM'S, MIRROR OF PARISIAN LIFE by JEAN-PASCAL HESSE در پاریس سفارش شام داده شده بود. امیراصلان افشار ضمن تأیید تهیه غذای میهمانان خارجی از ماکسیم به گلایه فرح پهلوی در این مورد و پیشنهاد استفاده از غذای ایرانی اشاره کرده است که در نهایت عَلَم و امیر متقی دلایلی نظیر احتمال مسمومیت میهمانان خارجی و ارزانتر شدن سفارش غذا از ماکسیم در مقایسه با غذای ایرانی را عنوان می‌کنند تا رستوران ماکسیم انتخاب شود.تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران مصاحبه با امیراصلان افشار دقیقه ۴۷

 میهمانان خارجی جشن 
بندانگشتی|200px|مراسم شام جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران
بندانگشتی|200px|محمدرضاشاه پس از ادای احترام به آرامگاه کورش بزرگ در جریان برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ سالهٔ شاهنشاهی ایران
بندانگشتی|مدال یادبود سال کوروش بزرگ با نشان ویژه جشن‌های دوهزار و پانصدمین سال شاهنشاهی ایران
بندانگشتی|سری سکه‌های طلا و نقره تهیه شده بمناسبت جشن‌های دوهزار و پانصد ساله شاهنشاهی؛ ضرب کانادا به سفارش دربار
بندانگشتی|200 px| سکهٔ نقرهٔ یادبود جشن دو هزار و پانصد ساله
۲۰ پادشاه و امیر، ۵ ملکه، ۲۱ شاهزاده، ۱۶ رئیس‌جمهور، ۳ نخست‌وزیر، ۴ معاون رئیس‌جمهور و ۶۹ وزیر خارجه از ۶۹ کشور در مراسم شرکت کردند.

 پادشاهان 

 |20px|border امپراتور هایله سلاسی از اتیوپی
 |20px|border پادشاه فردریک نهم دانمارک و ملکه اینگرید
 |20px|border پادشاه بودوئن از بلژیک و ملکه فابیولا
 |20px|border ملک حسین از اردن و شاهزاده منی
 |20px|border پادشاه ماهندرا از نپال و ملکه راتنا
 |20px|border ژان، دوک اعظم از لوکزامبورگ و پرنسس جوزفین کارلوته
 |20px|border پادشاه اولاف پنجم نروژ
 |20px|border امیر عیسی بن سلمان آل خلیفه از بحرین
 |20px|border امیر احمد بن علی آل ثانی از قطر
 |20px|border امیر صباح سالم الصباح از کویت
 |20px|border پادشاه کنستانتین دوم از یونان و ملکه آنه ماری
 |20px|border سلطان قابوس بن سعید از عمان
 |20px|border پادشاه موشوئشوئهٔ دوم از لسوتو
 |20px|border عبدالحلیم معظم شاه از مالزی و ملکه باهیه
 |20px|border شیخ زاید بن سلطان آل نهیان از امارات متحده عربی
 |20px|border پادشاه مخوسینی از سوازیلند

 شاهزادگان 

 |20px|border شاهزاده عبدالولی خان از افغانستان و پرنسس بلقیس
 |20px|border شاهزاده فرانتس یوزف دوم از لیختن‌اشتاین و پرنسس جورجیا
 |20px|border شاهزاده رینیه سوم از موناکو و پرنسس گریس
 |20px|border شاهزاده برنهارد از هلند
 |20px|border شاهزاده فیلیپ، دوک ادینبرا و شاهدخت آن از بریتانیا
 |20px|border ولیعهد کارل گوستاف از سوئد
 |20px|border شاهزاده خوآن کارلوس و پرنسس سوفیا از اسپانیا
 |20px|border شاهزاده ویکتور امانوئل و پرنسس ماریانا از ایتالیا
 |20px|border شاهزاده میکاسا از ژاپن و پرنسس یوریکو
 |20px|border شاهزاده بانوباندو از تایلند

 فهرست رئیس‌جمهورها و نخست‌وزیران 

 |20px|border یوسیپ بروز تیتو رئیس‌جمهور یوگسلاوی
 |20px|border نیکولای پدگورنی رئیس‌جمهور اتحاد جماهیر شوروی
 |20px|border فرانتس یوناس رئیس‌جمهور اتریش
 |20px|border تودور ژیفکوف رئیس‌جمهور بلغارستان
 |20px|border امیلیو گاراستازو مدیسی رئیس‌جمهور برزیل
 |20px|border اورهو ککوهن رئیس‌جمهور فنلاند
 |20px|border جودت سونای رئیس‌جمهور ترکیه
 |20px|border پاول لوسونزی رئیس‌جمهور مجارستان
 |20px|border سوهارتو رئیس‌جمهور اندونزی
 |20px|border لودویک اسووبودا رئیس‌جمهور چکسلواکی
 |20px|border یحیی خان رئیس‌جمهور پاکستان
 |20px|border سلیمان فرنجیه، رئیس‌جمهور لبنان
 |20px|border جاکوبوس فوچه رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی
 |20px|border لئوپولد سدار سنگور رئیس‌جمهور سنگال
 |20px|border وی.وی. گیری رئیس‌جمهور هند
 |20px|border مختار ولد داداه رئیس‌جمهور موریتانی
 |20px|border هوبرت ماگا رئیس‌جمهور کشور داهومی
 |20px|border نیکلای چائوشسکو رئیس‌جمهور رومانی
 |20px|border موبوتو سسه سوکو رئیس‌جمهور زئیر
 |20px|border رودلف گناگی رئیس‌جمهور سوییس
 |20px|border ژاک شابان-دلما نخست‌وزیر فرانسه
 |20px|border کیم جونگ-پیل نخست‌وزیر کره جنوبی
 |20px|border امیلیو کلمبو نخست‌وزیر ایتالیا
 |20px|border کای-اوه فون هاسل رئیس‌جمهور آلمان غربی

 سایر مقامات 

 |20px|border کلیمازسکی معاون رئیس‌جمهور لهستان
 |20px|border اسپیرو اگنو معاون رئیس‌جمهور آمریکا
 |20px|border النا چائوشسکو بانوی اول و معاون نخست‌وزیر رومانی
 |20px|border رویی پاتریکیو وزیر امور خارجه پرتغال
 |20px|border جوانکا بروز بانوی اول یوگسلاوی
 |20px|border ایملدا مارکوس بانوی اول فیلیپین
 |20px|border شاهزاده مولای عبدالله از مراکش و پرنسس لامیا
 |20px|border فرماندار کل پاول هاسلوک از استرالیا
 |20px|border فرماندار کل رولند میشنر از کانادا
 |20px|border فرماندار پال هزلاک میشنر از استرالیا
 کریم آقاخان، امام شیعیان اسماعیلی

 رژه تاریخ 
بندانگشتی|220 px|گارد جاوید هخامنشی در رژه تاریخ مقابل تخت جمشید

نام رژه‌ای که در روز دوم جشن در مقابل تخت جمشید برگزار شد و در این برنامه ارتش ایران در دوره‌های مختلف تاریخی ایران از برابر شاه و میهمانان رژه رفتند. برنامه با تقدیم نامه‌ای از سوی ملت به شاه ایران به وسیله دو سوار که از مجلس شورای ملی در تهران تا مرودشت را با اسب طی کرده بودند شروع شد. آغاز رژه با به حرکت درآمدن درفش کاویانی در مقابل صف سربازان بود و در ردیف دوم درفش همانشان کوروش و ارتش هخامنشی قرار داشتند.کتاب راهنمای رژه، دفتر برگزاری جشن‌های شاهنشاهی ایران، ۱۳۵۰

 یادمان‌ها 
 برج شهیاد به یادبود جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران در تهران طراحی و ساخته شد.
 ورزشگاه آریامهر (که جهت میزبانی از بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران ساخته شده بود) در پایان این جشن‌ها به‌طور رسمی افتتاح شد.
 در جریان جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران، منشور کوروش به رغم مخالفت دولت وقت بریتانیا، برای چند روز به ایران آورده شد و به نمایش درآمد.مذاکره بر سر نمایش منشور کوروش در ایران, بی‌بی‌سی فارسی
 ساخت ۲۵۰۰ مدرسه در روستاهای ایران

 کتاب‌شناسی 

 Maxim's, Mirror of Persian Life, by Jean-Pascal Hesse

 مستندها 
بندانگشتی|نسخه کامل مستند شعله‌های ایران، که به مناسبت ۲۵۰۰مین سالگرد شاهنشاهی ایران فیلمبرداری شده است.
از روند برگزاری جشن‌ها، مستندی با نام فروغ جاویدان (عنوان انگلیسی: Flame of Persia) به تهیه‌کنندگی وزارت فرهنگ و هنر ایران، کارگردانی شاهرخ گلستان، فیلمنامه‌نویسی مک‌دونالد هیستینگز و با روایت انگلیسی به گویندگی اورسن ولز تهیه شد. فیلم پس از یک سال کارهای آماده‌سازی در لندن، تولید و به تهران فرستاده شد تا مهرداد پهلبد (وزیر وقت وزارت فرهنگ و هنر) آن را ببیند. فیلم را پهلبد برای محمدرضاشاه هم پخش می‌کند که نبود آدم‌های عادی در فیلم موجب شگفتی‌ شاه ایران می‌شود. چندی بعد، از تصاویر آرشیوی سینما از مردم کوچه و بازار برای نشان‌دادن حضور مردم در جشن‌ها استفاده می‌شود که همین موضوع باعث می‌شود گلستان از حضور در فیلم به عنوان کارگردان انصراف دهد.

قرار بود در ازای گویندگی اورسن ولز در مستند جشن‌ها، هزینهٔ ساخت فیلم بعدی او توسط حکومت ایران تأمین شود؛ ساخت فیلم ولز چندی بعد آغاز شد ولی به انقلاب ۱۳۵۷ خورد و تولیدش متوقف شد. سی‌‌و‌سه سال پس از مرگ ولز (۲۰۱۸م)، آن فیلم با نام سوی دیگر باد در نتفلیکس پخش شد.

در ۱۳۹۴، مستندی با نام انحطاط و سقوط: مهمانی بزرگ شاه توسط تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی تهیه و پخش شد. در این مستند، با افراد گوناگونی از دو سوی موافق و مخالف برگزاری جشن‌ها و نیز با دست‌اندرکاران خارجی آن‌ رویداد مصاحبه و دیدگاه آنها دربارهٔ چرایی برگزاری آن برنامه بحث‌برانگیز و اثرات آن تا به امروز، ضبط شده است.

 نگارخانه 
بندانگشتی|مدال‌های یادبود جشن‌های دوهزار و پانصد سال شاهنشاهی ایران از جنس طلا (۸/۹۷ گرم) و نقره (۱۱/۴۱ گرم)
بندانگشتی|مدال یادبود طلا بمناسبت جشن‌های ۲۵۰۰ ساله بوزن ۳۷/۸۱ گرم

 پانویس 

 منابع 

 مستند هرگز نخواب کوروش، تلویزیون من و تو ۱
 فیلم جشن ۲۵۰۰ ساله از تلویزیون فرانسه با توضیحات 

 پیوند به بیرون 

 سکه‌ها و مدال‌های یادبود جشن‌های دو هزار و پانصدمین سالگرد بنیان‌گذاری ایران (مجموعه ایران)

رسانه


رده:ایران در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ‌نگاری ایران
رده:تخت جمشید
رده:جشنواره‌ها در ایران
رده:جشنواره‌های ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:جشن‌های سالگرد
رده:رویدادهای تاریخی در ایران
رده:سالگردها
رده:سفرهای دیپلماتیک
رده:محمدرضا پهلوی
رده:هخامنشیان
رده:ایران پهلوی