شامی کرمانشاهی

مراد مشتاق معروف به شامی کرماشانی (زادهٔ ۱۲۹۶ در کرمانشاه – درگذشتهٔ ۲ آذر ۱۳۶۳ در کرمانشاه) شاعر کردزبان بود. اشعار او به گویش کردی جنوبی از زبان کردی و به لهجهٔ کردی کرمانشاهی سروده شده‌است.

 زندگی 
شامی کرمانشاهی در سال ۱۲۹۶ خورشیدی در محلهٔ چنانی کرمانشاه به دنیا آمد. نام پدرش خدامراد و نام مادرش فانوس بود. شامی در چهار سالگی در پی بیماری آبله نابینا شد. وی در دوران کودکی، پدر و مادر خود را از دست داد و از همان سال‌ها مجبور بود با اتکا به قوت بازوی خود زندگی‌اش را اداره کند.سلطانی، محمدعلی، حدیقهٔ سلطانی: احوال و آثار شاعران برجستهٔ کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۲. فقر شدید به شامی امکان تحصیل نداد و او بی سواد ماند، با این حال وی با یکی از روحانیان شهر به نام شمس‌الدین آل آقا (شمس‌العلما) ارتباط پیدا کرد و وی شامی را با ادبیات کلاسیک فارسی و به ویژه خیام، سعدی و حافظ آشنا کرد. شامی تحت تأثیر اشعاری که می‌شنید دست به سرایش شعر به زبان کردی زد.سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سُها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۲.thumb|300px|چه‌پکه گول

 اشعار 
اشعار شامی به گویش جنوبی از زبان کردی و با لهجهٔ کرمانشاهی سروده شده‌است. افزون بر این وی اشعاری نیز به زبان فارسی سروده است. مضمون اشعار وی بیان فقر و تنگدستی طبقه فرودست اجتماع و محرومیت‌های آنان به زبانی عامیانه است.سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۴.thumb|مجموعه اشعار شامی(رودکی کرد)
وی اشعاری نیز با مضمون سیاسی دارد که بازآفرینی یک گفتگو میان شاعر و نخست وزیر وقت، محمد مصدق است. محمدعلی سلطانی ادعا می‌کند که وی در وقایع سال ۱۳۳۲ خورشیدی، به عضویت جبهه ملی ایران درآمده بوده‌است.سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۵. شامی در دوم آذر ماه ۱۳۶۳ در سن ۶۷ سالگی در پی یک بیماری طولانی در کرمانشاه درگذشت.

کلمه «شامی» نه تنها مخفف و فرم عامیانۀ نام «شاهمراد» در کردی جنوبی است، بلکه صفت نسبی و به معنای «منسوب به زمان شام» نیز هست که به تاریکی زندگی شاعر به دلیل نابینا بودن او اشاره دارد.

 سبک شعری 
اشعار شامی مملو از صنایع ادبی بدیع است. همچنین از نظر قواعد دستور زبان نیز در خور تحسین است و مسائل ظریف صرفی و نحوی در اشعار او به وفور به چشم می‌خورد.
 جناس تامسلطانی، محمدعلی، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: سها، ۱۳۷۴، ص۸.

 جناس زایدسلطانی، محمدعلی، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: سها، ۱۳۷۴، ص۹.

 تشبیه مطلق مراعات نظیر'''

 آثار 

تاکنون سه تصحیح از اشعار شامی کرمانشاهی انجام شده و با مشخصات زیر به چاپ رسیده‌است:
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له ش‍ێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش، ۱۳۶۴.
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له شێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، ئاماده کردنی ماجد مه‌ردوخ روحانی، تهران: آنا، مهاباد: موساسیر، ۱۳۹۰.
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: س‍ُها، ۱۳۷۴.
 ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، اشعار شامی کرمانشاهی، به کوشش یداله یوسفی‌پور (فرشید یوسفی)، کرمانشاه: ماهتاب غرب‏‫، ۱۳۹۸.‬

 ترجمۀ آثار  
بخشی از اشعار شامی به زبان فارسی ترجمه شده‌است:
 شامی کرماشانی، شاه‌مراد، کرانشینی، برگردان به فارسی به کوشش م. رنجبر، سنندج: پرتو بیان، ۱۳۸۷.
 ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، شعر کرانشینی کُردی''، نسخۀ مصور با ترجمۀ فارسی، به کوشش خسرو پرهام، کرمانشاه: دینور‏‫، ۱۳۹۹.

 اقتباس از آثار 
بر اساس شعر بلند کرانشینی از شامی کرماشانی فیلمی به نام کرانشینی به کارگردانی غلامحسین لطفی در صدا و سیمای مرکز کرمانشاه ساخته شده‌است. این فیلم در اولین ج‍ش‍ن‍وارۀ ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ وی‍دئو و ف‍ی‍ل‍م‌ س‍وره‌ که در دی ۱۳۷۲ در اصفهان برگزار شد مقام اول را کسب کرده‍م‍س‍ف‍ر ب‍ا ل‍ش‍ک‍ر ه‍ن‍روران‌ ک‍رای‍ه‌‌ن‍ش‍ی‍ن‌ ...، نوشتۀ مسعود پیامنی، در روزنامۀ جمهوری اسلامی، ۱۳ دی‌ ۱۳۷۲، ص‌ ۱۱؛  بازدید در ۹ مهر ۱۴۰۰. و از شبکۀ سوم سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز با زیرنویس فارسی پخش شد.خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): گفت‌و‌گوی هفته‌نامۀ نقد حال با پرویز اعراضی، شاعر طنزپرداز و هنرمند کرمانشاهی، نوشته‌شده در ۱۸ آبان ۱۳۹۳؛ بازدید در ۹ مهر ۱۴۰۰.

 نمونهٔ اشعار 
 کردی 

 فارسی 

 پانویس 

 منابع 



 پیوند به بیرون 
 پایگاه اینترنتی ادبی بلوط: شامی راوی رنج‌های روزگار ما ، نوشتهٔ جلیل آهنگرنژاد، ۶ آذر ۱۳۸۹. بازدید در ۸ اکتبر ۲۰۱۳.

رده:اهالی کرمانشاه
رده:پژوهشگران ادبیات اهل ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در گورستان باغ فردوس
رده:درگذشتگان ۱۳۶۲
رده:درگذشتگان ۱۹۸۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۹۶
رده:زادگان ۱۹۲۷ (میلادی)
رده:شاعران اهل کرمانشاه
رده:شاعران سده ۲۰ (میلادی)
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران
رده:شاعران کرد
رده:شاعران کرد اهل ایران
رده:شاعران کردی جنوبی
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:کردهای اهل ایران
رده:مقاله‌های خرد زندگینامه اهالی ایران
رده:نابینایان اهل ایران
رده:شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران