محمدحسن ممقانی

شیخ محمد حسن، (درگذشته ۱۸ محرم ۱۳۲۳ ق. در نجف) پسر ملا عبدالله، پسرِ محمدباقر ممقانی (مامقانی) از فقیهان بنام و از مراجع شیعه بود.

 تولد و تحصیلات 
محمدحسن مامقانی، پسر عبدالله پسر باقر مامقانی، در مامقان دیده به جهان گشود. او پس از این که مقدمات را آموخت، برای ادامه تحصیل به کربلا رفت. او پس از مدتی، از سویی به سبب فتنه نجیب‌پاشا و کشتار زایران و مردم کربلا و از دیگر سو به درخواست مردم آذربایجان از شیخ محمدحسن نجفی به تبریز و مامقان بازگشت، اما پس از اقامتی ۸ ساله بار دیگر رهسپار نجف شد و در همان شهر ساکن شد و در محرمِ ۱۳۲۳ هجری قمری، در همان‌جا درگذشت و به خاک سپرده شد.

 استادان 
مامقانی در نجف سال‌های پایانی سده سیزدهم -که کانون دوست‌داران دانش بود- نخست نزد شیخ مرتضی انصاری و پس از درگذشت او در حوزهٔ درس سید حسین کوه‌کمری و برخی دیگر از بزرگان، حضور یافت و سپس به تألیف و تصنیف سرگرم شد.

 تالیفات 
تالیفات‌اش بسیارند، از جمله «البشری الوصول» و «درایع الاحکام». شرحِ خوی خداپسندانه و رفتار پارسایانه‌اش در «تنقیح المقال» و «ریحانه الادب»، به کلکِ پسرش -شیخ عبدالله مامقانی- آمده است.

 شاگردان 
 سید حسین بادکوبه‌ای لاهیجی
 سید ابوالحسن اصفهانی
 میرزا حسین فقیه سبزواری

 داماد 
سید علی تبریزی مشهور به سید علی داماد، از مراجع و فقیهان مشروطه‌خواه داماد مامقانی است.

 فرزند 
شیخ عبداله مامقانی رجالی مشهور سده چهاردهم فرزند او است. همچنین محی الدین مامقانی نوه پسری او است که در خرداد سال ۱۳۸۷ش در قم درگذشت.

 فعالیت‌های سیاسی 
محمدحسن مامقانی مخالف استبداد قاجار بود و در عزل و تکفیر اتابک اعظم با آخوند خراسانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی و ملا محمد شربیانی همراه بود.

همچنین در جریان نهضت مشروطه، پس از آن که نامه‌های بسیاری از مردم ایران در شکایت از حکام مستبد قاجار به مراجع نجف رسید، آخوند خراسانی، شیخ حسن مامقانی، فاضل شربیانی و حاجی میرزا حسین تهرانی برای بررسی اوضاع و چاره‌جویی و اقدام دربارهٔ مشکلات، جلسات ۴ نفره‌ای را تشکیل دادند که سری بود و فرزندان و یاران او حق شرکت در جلسات را نداشتند. جلسات سیار، و به تناوب در منزل یکی از آنان برگزار می‌شد ولی با مرگ شربیانی و ممقانی جلسات پی گرفته نشد.

 تأثیر در گسترش وبا در ایران 
در سال ۱۹۰۴ میلادی، ممقانی قصد داشت از نجف وارد خاک ایران شده و به مشهد برود. با توجه به گسترش وبا در عراق آن زمان، مأموران جلوی او و کاروانش را گرفتند. ژوزف نوز از عبدالمجید عین‌الدوله (صدراعظم وقت) خواست با پرداخت پول به ممقانی از او بخواهد سفرش را به تعویق بیندازد اما عین‌الدوله این کار را نکرد. نیروهای دولتی مرزبان که مأمور اجرای قرنطینه بودند هم به تعداد کافی نبودند؛ بنابراین زائران همراه ممقانی (۸۰۰ نفر) به زور وارد ایران شدند و وبا را با خود به ایران آوردند. گسترش این بیماری همراه با کاروان ممقانی از کرمانشاه به تهران و سپس به مشهد ادامه یافت. همسر ممقانی هم در حرم عبدالعظیم قربانی وبا شد.
برخی این ادعا را نادرست دانسته‌اند.

 درگذشت 
محمدحسن ممقانی یک سال پیش از مشروطه و در ۵ فروردین ۱۲۸۴ در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابی‌طالب دفن شد.

 منابع 

 لغت نامهٔ دهخدا
 فرهنگ معین- فهرست اعلام
 گلشن ابرار، ج۶، ص۶۳.
 گلشن ابرار، ج۴، ص۳۷۰(شرح حال پسرش)

رده:اهالی ممقان
رده:رهبران مذهبی اهل ایران
رده:عالمان شیعه
رده:فقیهان شیعه اهل آذربایجان شرقی
رده:مراجع تقلید در دوره قاجار
رده:مراجع تقلید درگذشته