بسپارش

بندانگشتی|یک مولکول غول‌پیکر، اَبَرمولکول یا درشت مولکول(پُلیمِر). که از از پیوستن شمار بسیار زیادی از مونومِر(تک مولکول،تک‌پاره)های اِستایرِین (C6H5CH=CH2)ساخته شده است.

بَسپارِش یا پُلیمِریزاسیون  یک واکنش شیمیایی است که در آن مولکول‌های کوچک و ساده یا همان تکپارmonomer...http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Monomer&oldid=433137185 (مونومر) با یکدیگر پیوند برقرار کرده و مولکولی بزرگ با جرم مولکولی چندین برابر مولکول اولیه به وجود می‌آورند.

بسپارش فرایندی است که در آن مولکول‌های کوچک و تکی به نام «تَک‌پار» کنار هم قرار می‌گیرند و زنجیره‌های بسیار بلند و بزرگی را می‌سازند که «بسپار» یا پُلیمر نام دارد. برای تصور کردن این موضوع می‌توانیم دانه‌های یک تسبیح را در نظر بگیریم؛ هر دانه یک تک‌پار است و وقتی آن‌ها را با نخ به هم وصل می‌کنیم، یک رشته بلند ساخته می‌شود که همان بسپار است. مواد زیادی که در زندگی روزمره استفاده می‌کنیم مثل پلاستیک‌ها، لاستیک‌ها و حتی پروتئین‌های بدن ما از همین بسپارها ساخته شده‌اند.Encyclopaedia Britannica, "Polymerization", Encyclopaedia Britannica, 2025. دسترسی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵.

این فرایند می‌تواند به شکل‌های مختلفی رخ دهد. در بعضی حالت‌ها تک‌پارها مستقیماً به هم وصل می‌شوند و زنجیره تشکیل می‌دهند، و در حالت‌های دیگر با واکنش‌های شیمیایی پیچیده‌تر به هم متصل می‌شوند.Encyclopaedia Britannica, "Polymerization", Encyclopaedia Britannica, 2025. دسترسی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵.

پلی در یونانی به معنای بسیار و مر به معنای تکه یا همان پار و پاره‌ای و قطعه‌ای از چیزی است. بسپار هم بنابراین یعنی «دارنده پاره‌ها و تکه‌های بسیار».

 دسته‌بندی 
روش‌های انجام بسپارش را می‌توان به صورت‌های مختلف دسته‌بندی کرد:

دسته‌بندی بر اساس طریقهٔ عمل کرد:
 بسپارش آنیونی Anionic polymerization
 بسپارش رادیکالی Radicalic polymerization
 بسپارش کاتیونی Cationic polymerization

 دسته‌بندی بر اساس محصولات واکنش  
واکنش بسپارش با توجه به امکان تشکیل مولکول دیگری به دو دسته تقسیم می‌شود:

 بسپارش تراکمیhttp://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Condensation_polymer&oldid=443004344 (=Condensation polymerization)
 بسپارش افزایشی (=Addition polymerization)

در بسپارش تراکمی، متصل شدن مونومرها به یکدیگر با حذف اتم‌ها یا گروه‌های اتمی همراه است (مانند آب و ...)Odian, G.Principles of polymerization,John Wiley and sons,(2004)

بسپارهای زیر به روش تراکمی تولید می‌شوند:

پلی آمید(نایلون‌ها), پلی استرها و بعضی پلی یورتان ها است.

 بسپارش افزایشی 
در بسپارش افزایشی مونومرها بدون از دست دادن مولکول، به یکدیگر متصل می‌شوند؛ بنابراین بسپارش تولید شده با این واکنش دارای واحدهای تکرار شونده‌ای همانند مونومر اولیه هستند.
بسپارهای زیر به روش فرایند بسپارش افزایشی تولید می‌شوند:پلی اتیلن (PE), پلی پروپیلن (PP), پلی استایرن (PS), پلی وینیل استات (PVAS) و پلی تترافلوئورواتیلن یا تفلون (PETFE) و بیشتر گرمانرم‌ها و برخی گرماسخت‌ها.

 مرحله‌ای-زنجیره‌ای 
در سال ۱۹۵۲ فلوری طبقه‌بندی فوق را اصلاح و واکنش‌های بسپارش را براساس مکانیسم بسپارش به دو گروه واکنش‌های بسپارش مرحله‌ایStep reaction و زنجیره‌ایChain reaction تقسیم‌بندی کرد. طبقه‌بندی یاد شده بر اساس این نظریه بود که در بسپارش‌های مرحله‌ای همهٔ مونومرهامونومر- monomer از ابتدا تبدیل به دی مر (دو مونومر به هم چسبیده)دیمر -dimer و سپس تری مر (سه مونومر به هم چسبیده)Trimer-تری مر و تترامر و … می‌شوند ولی در پلیمریزاسیون زنجیره‌ای تنها مونومرهایی قابلیت تبدیل شدن به دوپار را دارند که بتوانند در ابتدای واکنش (رادیکاله یا یونیده) شوند. در مرحلهٔ بعدی نیز همین دی مرها هستند که به مونومرهای دیگر حمله می‌کنند و طول زنجیر خود را می‌افزایند و به سرعت به زنجیر بلندی تبدیل می‌شوند.

 دسته‌بندی بر اساس محیط انجام واکنش 
واکنش‌های بسپارش بر اساس محیط انجام واکنش به سه دسته تقسیم می‌شوند.
 بسپارش توده‌ایhttp://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulk_polymerization&oldid=440629899 Bulk polymerization
 بسپارش امولسیونی Emulsion polymerization
 بسپارش محلولیhttp://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Solution_polymerization&oldid=44216933 Solution polymerization

 جستارهای وابسته 
 بسپار
 بازپلیمریزاسیون re-polymerization
 واپلیمریزاسیون de-polymerization
 هم پلیمریزاسیون co-polymerization
 پلیمریزاسیون امولسیونی

 برای مطالعهٔ بیشتر 
 حدادی اصل، وحید. تکنولوژی پلیمرها

 پانویس 

 منابع 

 Odian, G.Principles of polymerization,John Wiley and sons,(۲۰۰۴)

رده:بسپارها
رده:ترکیب‌های آلی
رده:ترکیب‌های شیمیایی
رده:سنتز ترکیب‌های آلی
رده:شیمی آلی
رده:شیمی بسپار
رده:واکنش‌های بسپارش
رده:واکنش‌های شیمیایی