نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

نیروی هوایی ارتش با نام رسمی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (به‌اختصار: نهاجا) یکی از ۴ نیروی زیرمجموعه ارتش جمهوری اسلامی ایران است، که مسئولیت حفاظت از مرزهای هوایی و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران را برعهده دارد. ریشه‌های شکل‌گیری نیروی هوایی در ایران، به دوره سلطنت احمدشاه قاجار بازمی‌گردد، که با کوشش نخست‌وزیر وقت؛ رضاخان سردار سپه، در سال ۱۳۰۳ نیروی هوایی شاهنشاهی ایران تأسیس شد. نیروی هوایی در دوره سلطنت محمدرضا شاه، توسعه فراوانی یافت و با وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷ نام آن به فرم کنونی تغییر پیدا کرد. در خلال جنگ ایران و عراق و در پی اعمال تحریم‌های بین‌المللی، ناوگان نیروی هوایی ارتش ایران به شدت آسیب دید و هم‌اکنون بر پایه آمار غیررسمی، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ۳۴۵ فروند هواپیمای جنگنده در اختیار دارد. در حال حاضر، سرتیپ خلبان بهمن بهمرد، فرماندهی نیروی هوایی ارتش را بر عهده دارد.

 تاریخچه 

ایجاد نیروی هوایی در دوران قاجار و در سال ۱۳۰۱ با فرمان تشکیل دفتر هوایی در ارکان حرب اعلان شد. این مجموعه در ابتدا هواپیمایی نداشت اما پس از مدتی
یک هواپیمای یونکرس با یک خلبان و تکنیسین در اختیار گرفته و در منطقه قلعه مرغی مستقر می‌کند.تاریخ موسسات تمدنی جدید ایران کتابی از حسین محبوبی اردکانی - جلد سوم - ص 49-50 پس از مدتی نیروی هوایی به دستور رضاخان سردار سپه در ۱۱ خرداد ۱۳۰۳ حکم عمومی قشون، تحت شمار ۲۲۲ برای تأسیس نیروی هوایی صادر گردید و سرهنگ احمد نخجوان به ریاست ستاد آن، انتخاب شد.

 پایگاه‌ها 

350px|بندانگشتی|چپ|پایگاه‌های شکاری متعلق به نیروی هوایی ارتش و محل قرارگیری هر یک در نقشه
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اکنون ۱۵ پایگاه هوایی نظامی شناخته شده در اختیار دارد. از این تعداد، شمار ۱۲ پایگاه در زمان سلطنت محمدرضا شاه پهلوی ساخته شدند.افتتاح نخستین پایگاه هوایی ایران پس از انقلاب  (بی‌بی‌سی فارسی)
 پایگاه اول: تهران (مهرآباد)
 پایگاه دوم: تبریز (فکوری)
 پایگاه سوم: همدان (نوژه)
 پایگاه چهارم: دزفول (وحدتی)
 پایگاه پنجم: امیدیه (اردستانی)
 پایگاه ششم: بوشهر (یاسینی)
 پایگاه هفتم: شیراز (دوران)
 پایگاه هشتم: اصفهان (بابایی)
 پایگاه نهم: بندرعباس
 پایگاه دهم: چابهار (کنارک)
 پایگاه یازدهم: تهران (دوشان تپه)
 پایگاه دوازدهم: بیرجند (حسینی)
 پایگاه سیزدهم: زاهدان
 پایگاه چهاردهم: مشهد (حبیبی)
 پایگاه پانزدهم: عقاب ۴۴

در سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷ میلادی) ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که نخستین پایگاه نظامی خود، پس از انقلاب ۱۳۵۷ را، در نزدیکی شهر بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، (پایگاه دوازدهم) در شرق ایران راه‌اندازی کرده است. از ۱۴ پایگاه هوایی فعال در ایران، دو پایگاه امیدیه و زاهدان، پس از تغییرات ساختاری در نیروی هوایی ارتش، به نیروی پدافند هوایی ارتش واگذار شدند و پایگاه دوشان‌تپه تهران نیز، پایگاه آموزشی می‌باشد.

در بهمن ماه ۱۴۰۱ برای اولین بار خبرگزاری صدا و سیما گزارشی از پایگاه هوایی راه‌کنشی عقاب ۴۴ نهاجا پخش کرد که یک پایگاه هوایی مخفی در عمق چند ده متری کوه است و در این گزارش ادعا شد که چندین پایگاه هوایی مخفی مانند این پایگاه در ایران وجود دارد.

 گردان پهپادی 
در اسفندماه سال ۱۳۹۳ نیروی هوایی ارتش، اقدام به راه‌اندازی گردان‌های رزمی پهپادی، در کلیه پایگاه‌های هوایی نمود. نخستین دوره خلبانان پهپاد نیز به صورت آکادمیک آموزش دیدند.نیروی هوایی ارتش گردان پهپادی تشکیل داد  خبرگزاری انتخاب به گفته فرمانده پهپاد نیروی هوایی ارتش، از پهپاد در ماموریت‌های شناسایی، مراقبت، مشاهده صحنه نبرد، جمع‌آوری اطلاعات، انجام پروازهای رزمی، اجرای جنگ الکترونیک، عملیات فریب، عملیات‌های انتحاری، شکاری رهگیر، آموزشی و پشتیبانی فرماندهی، استفاده می‌شود. همچنین در کلیه مأموریت‌هایی که می‌خواهند نیروی انسانی به صورت مستقیم درگیر نشود، پهپادها به‌عنوان مکمل پروازهای جنگنده‌ها، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 جنگ ایران و عراق 
نیروی هوایی ارتش ایران در سالهای پس از وقوع انقلاب، در جریان آزادسازی کردستان از اشغال احزاب تجزیه طلب، جنگ ایران و عراق و مقابله با نیروهای طالبان، همچنین عقب راندن کشتی‌های اکتشافی جمهوری آذربایجان از میدان‌ها نفتی مورد مناقشه در دریای خزر و نیز در عملیات منجر دستگیری عبدالمالک ریگی، حضوری فعال داشت.

 عملیات کمان ۹۹ 

عملیات کمان ۹۹ (یا عملیات سایه البرز) پس از عملیات انتقام (نخستین پاسخ، در فاصله زمانی ۲ ساعت پس از حمله رسمی عراق به ایران) توسط نیروی هوایی ارتش طرح‌ریزی و اجرا شد. این عملیات اولین عملیات هوایی گسترده‌ای بود، که توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از حمله عراق به ایران و در تاریخ ۱ مهرماه ۱۳۵۹ انجام گرفت. در عملیات کمان ۹۹ شمار ۲۰۰ فروند هواپیمای جنگنده شرکت داشتند، که از این تعداد، تعداد ۱۴۰ فروند، از مرز عبور کردند و ۶۰ فروند دیگر نیز وظیفه پشتیبانی را برعهده داشتند. در این عملیات خلبانان ایرانی، فرودگاه‌ها و آشیانه‌های نظامی متعلق به نیروی هوایی عراق و ارتش عراق را در مناطق کرکوک، موصل، رشید، حبانیه، ناصریه، شعیبیه، کوت و المثنی، مورد هدف قرار دادند. در عملیات کمان۹۹ نیروی هوایی ارتش، از جنگنده-بمب‌افکن‌های اف-۵ و اف-۴؛ برای بمباران مواضع، از هواگردهای شکاری-رهگیر اف-۱۴؛ برای محافظت از هواپیماها، از هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ و بوئینگ ۷۰۷؛ برای سوخت‌رسانی و از هواپیمای سی-۱۳۰ هرکولس؛ به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات الکترونیکی جهت مشخص کردنِ محل پایگاه‌های موشکی، استفاده شد. کمان ۹۹ بزرگ‌ترین عملیات نظامی تاریخ نیروی هوایی ایران و عملیاتی موفق بود، که باعث برتری هوایی ارتش ایران در ماه‌های آغازین جنگ ایران و عراق شد.

 عملیات اچ-۳ 

عملیات اچ-۳ در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، با هدف حمله به پایگاه هوایی اچ-۳ در خاک عراق و در نزدیکی مرز اردن انجام گرفت. در این عملیات بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی که بیشتر آن‌ها بمب‌افکن‌های ساخت روسیه بودند، از بین رفتند.

 عملیات اوسیراک 
عملیات شمشیر سوزان (حمله به اوسیراک) یا عملیات اوسیراک، از عملیات‌های هوایی در طول جنگ ایران و عراق بود، که توسط نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و در تاریخ ۸ مهر ۱۳۵۹ (۳۰ سپتامبر ۱۹۸۰) سازماندهی و اجرا گردید. در طی این عملیات جنگنده‌های اف-۴ ایرانی، با نفوذ به عمق خاک عراق، تأسیسات اتمی اوسیراک را که در حال تکمیل و دریافت سوخت بود، بمباران کردند. ۳ ماه بعد، دومین حمله به این تأسیسات، توسط نیروی هوایی اسرائیل انجام شد، که این بمباران به انهدام کامل نیروگاه اتمی اوسیراک انجامید.

 فرماندهان 

کفیل فرماندهی نیروی هوایی ملی ایران:
 سرتیپ کیومرث ثقفی - از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا ۲۳ بهمن ۱۳۵۷

کفیل ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران:
 سپهبد سید سعید مهدیون - از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا ۲۷ بهمن ۱۳۵۷

رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران:
 سپهبد شاپور آذربرزین - از ۲۷ بهمن ۱۳۵۷ تا ۶ اسفند ۱۳۵۷

فرمانده نیروی هوایی ارتش:
 سرتیپ اصغر ایمانیان - از ۶ اسفند ۱۳۵۷ تا ۲۰ مرداد ۱۳۵۸
 سرلشکر مصطفایی - از ۲۰ مرداد ۱۳۵۸ تا ۲۸ مرداد ۱۳۵۸
 سرلشکر امیربهمن باقری - از ۲۸ مرداد ۱۳۵۸ تا تیر ۱۳۵۹
 سرهنگ جواد فکوری - از تیر ۱۳۵۹ تا ۲۱ شهریور ۱۳۶۰پس از درگذشت، نخست سرتیپ و سپس سرلشکر شد
 سرهنگ محمدحسین معین‌پور - از ۲۱ شهریور ۱۳۶۰ تا ۴ آذر ۱۳۶۲
 سرهنگ هوشنگ صدیق - از ۴ آذر ۱۳۶۲ تا ۱۰ بهمن ۱۳۶۵
 سرهنگ منصور ستاری - از ۱۰ بهمن ۱۳۶۵ تا ۱۵ دی ۱۳۷۳نخست سرتیپ و پس از درگذشت، سرلشکر شد
 سرتیپ حبیب بقایی - از ۶ بهمن ۱۳۷۳ تا ۶ خرداد ۱۳۸۰
 سرتیپ سید رضا پردیس - از ۶ خرداد ۱۳۸۰ تا ۱۴ مهر ۱۳۸۳
 سرتیپ کریم قوامی - از ۱۴ مهر ۱۳۸۳ تا ۶ آبان ۱۳۸۵
 سرتیپ احمد میقانی - از ۶ آبان ۱۳۸۵ تا ۱۰ شهریور ۱۳۸۷
 سرتیپ حسن شاه‌صفی - از ۱۰ شهریور ۱۳۸۷ تا ۲۸ مرداد ۱۳۹۷
 سرتیپ عزیز نصیرزاده - از ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ تا ۲۸ شهریور ۱۴۰۰
 سرتیپ حمید واحدی - از ۲۸ شهریور ۱۴۰۰  تا ۲۶ آذر ۱۴۰۴
 سرتیپ بهمن بهمرد - از ۲۶ آذر ۱۴۰۴  تاکنون

 ناوگان 

تعداد پرسنل نیروی هوایی ارتش در حدود ۵۲ هزار نفر است. هواپیماهای فعال در نیروی هوایی ارتش بر اساس آمار غیررسمی شامل این موارد است:Iran Air Force Equipment  Global Security

هواگردتصویراصلیتنقشویرایش‌هادر حال خدمت (تخمینی)Aviation Week & Space Technology 2009, 26 JAN 2009 240. Web.5 Aug 2009.توضیحات هواگردهای بال ثابت صاعقه 100x100پیکسل  چند منظوره ۵ فروند یاک-۱۳۰ 100x100پیکسل  آموزشی-رزمی نامعلوم سوخو-۳۵ بی‌قاب|99x99پیکسل  جنگنده برتری هوایی نامعلوم ۴۸ فروند سفارش داده شده است.رسانه آلمانی: ایران در پی خرید ۴۸ فروند سوخو از روسیه دست کم ۲ فروند تحویل داده شده است. اف-۱۴ تام‌کت بی‌قاب|99x99پیکسل  جنگنده رهگیر و برتری هوایی ۵۵ فروند از مجموع ۷۹ فروند، دست کم ۱۹ فروند دچار سانحه شدند و ۵ فروند دیگر در طول جنگ ایران و اسرائیل از بین رفتند. تعداد نامعلومی نیز در خدمت عملیاتی نیستند. داسو میراژ اف۱ 100x100پیکسل  جنگنده رهگیر و چندمنظوره ۲۴ F1EQ5/6 و F1BQ3میگ-۲۹آبی‌قاب|101x101پیکسل  جنگنده برتری هوایی ۶۲ فروندتعداد نامشخصی میگ ۲۹ دست دوم به گفته ابوالفضل ظهره‌وند عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس سفارش داده شده و حتی در ایران نیز مستقر شده است. اف-۴ فانتوم ۲ بی‌قاب|102x102پیکسل|جایگزین=F-4  چند منظوره ۷۰ فروند نورثروپ اف-۵ئی 100px  چند منظوره ۶۰ فروند چنگدو جی-۷ (اف-۷ام) 100px  رهگیر ۲۰ فروند آذرخش 100px  پشتیبانی نزدیک هوایی ۳ فروند سوخو سو-۲۴ بی‌قاب|100x100پیکسل|جایگزین=Sukhoi su-24  جنگنده بمب‌افکن ۳۴ فروند بوئینگ ۷۴۷ 100px  هواپیمای ترابری ۷۴۷–۱۰۰F ۳ فروندبویینگ kc-33a100x100پیکسلهواپیمای سوخت‌رسان/ترابری۷۴۷–۱۰۰۱ تا ۳ فروند بوئینگ ۷۰۷ 100px  تشریفات/سوخت‌رسان/ترابری ۲۰ فروند داسو فالکن-۵۰ 100px  ترابری/VIP ۳ فروندلاکهید جت استار100px ترابری/VIP ۱ فروند هسا درنا  آموزشی درنا ۵ فروند پرستو  آموزشی ۱ فروند کوثر 100px  چند منظوره ۳ فروند اف-۵ بی (سیمرغ) 100px  آموزشی ۱۰ فروندبیچ‌کرفت بونانزا 100px  آموزشی F33C ۲۵ فروند لاکهید تی-۳۳ شوتینگ استار 100px  آموزشی T-33A غیر عملیاتیمیگ-۲۹ یوبی 100px  آموزشی ۷ فروند پیلاتوس پی سی-۷ 100px  آموزشی ۳۵ فروند چنگدواف تی-۷ 100px  آموزشی ۱۰ فروند امبرائر ئی‌ام‌بی ۳۱۲ توکانو 100px  آموزشی ۱۵ فروند ساب سافاری 100px   آموزشی Mushshak ۲۵ فروند سی-۱۳۰ 100px  ترابری تاکتیکی C-130EC-130H ۳۶ فروند هسا سیمرغ 100px  ترابری سبک ۲ فروند شرایک کمندر ۶۸۰ 100px  ترابری ۳ فروند ایلیوشین آی‌ال-۷۶ 100px  ترابری ۷ فروند سوکاتا تی‌بی 100px  حمل و نقل سبک تیبی-۲۱ ترینیدادتیبی-۲۰۰ توباگو ۴ فروند۸ فروند فوکر اف۲۷ فرندشیپ 100px  ترابری F27-400MF۲۷–۶۰۰ ۱۰ فروند پیلاتوس پی‌سی-۶ پورتر 100px  ترابری ۱۰ فروند پی-۳ اوریون 100px  گشت دریایی شناسایی
ضد زیردریایی P-3F ۳ فروند بالگردها آگوستا-بل ۲۰۶ 100px  هلیکوپتر سبک ۵ فروند بل ۲۱۴ 100px  چندمنظوره - حمل و نقل متوسط بل-۲۱۴ سی ۱۶۷ فروند (بیشتر بالگردها در هوانیروز هستند و فقط ۲۶ فروند در نیروی هوایی خدمت می‌کند)سی‌اچ-۴۷ شینوک 100px  حمل و نقل سنگین CH-47C ۵۱ فروند بالگرد در هوانیروز هستند و فقط حدود ۱۰ فروند در نیروی هوایی است پهپادهانورثروپ بی‌کیوام-۷۴ چوکار100x100pxهدف پرندهمورد استفاده در رزمایش و تمریناتکمان۱۲100x100پیکسلپهپاد رزمینامعلومکمان۲۲پهپاد رزمی-شناسایینا معلومابابیل۳100x100پیکسلپهپاد رزمی-شناسایینامعلومکرار100x100پیکسلپهپاد رزمی-انتحاری - رهگیرنامعلومعلاوه بر نیروی هوایی در نیروی زمینی و نیروی دریایی نیز استفاده می‌شودآرش100x100پیکسلپهپاد انتحارینامعلومعلاوه بر نیروی هوایی در نیروی زمینی و نیروی دریایی نیز استفاده مشودفطرس100x100پیکسلپهپاد رزمینامعلومدست کم ۲ فروند در خدمتمهاجر ۶100x100پیکسلپهپاد رزمی-شناسایینامعلومعلاوه بر نیروی هوایی در نیروی زمینی نیز استفاده می‌شودامیدپهپاد انتحاری-شناسایینامعلومابابیل ۵پهپاد رزمی - شناسایینامعلوماخگرپهپاد انتحارینامعلومسفارش‌های لغو شدهاف-۱۶ فالکن110x110پیکسل جنگنده چند منظوره بلوک ۳۰ ۱۶۰ فروند سفارش ساخت به همراه ۱۴۰ فروند حق سفارش لغو شده در جریان انقلاب ۱۳۵۷اف-۱۴ تامکت95x95پیکسل برتری هوایی F-14A یک فروند در ایالات متحده باقی ماند لغو شده در جریان انقلاب ۱۳۵۷ اف-۱۸ هورنت136x136پیکسل جنگنده چند منظوره F-18L۲۰۰ تا ۲۵۰ فروندبه‌علت مخالفت کنگره آمریکا و وقوع انقلاب، لغو شد.بوئینگ سی‌اچ-۴۷ شینوک102x102پیکسلبالگرد ترابریتولید آگوستا۲۷ فروند از ۵۳ فروند تحویل نشدلغو شده در جریان انقلاباف-۴ فانتوم۲101x101پیکسلجنگنده
بمب افکن۳۱ فروند از ۳۸ فروند تحویل نشدلغو شده در جریان انقلاببویینگ ئی-۳ سنتری92x92پیکسلAWACS۷ فروندلغو شده در جریان انقلاب
سفارش‌ها به نیروی هوایی عربستان سعودی تحویل شد.

در سال ۲۰۰۷، عراق از ایران خواست تا تعدادی از هواپیماهای جنگنده عراقی را که پیش از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ به آنجا پرواز کرده بودند، بازگرداند. از سال ۲۰۱۴، ایران پذیرای درخواست‌ها بود و در حال کار بر روی نوسازی تعداد نامشخصی از جت‌ها بود. در اواخر سال ۲۰۱۴، ایران ۱۳۰ هواپیمای نظامی را به عراق بازگرداند.

 هواپیماهای پناهنده عراق 
در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ میلادی، بیش از ۲۰۰ فروند هواپیمای متعلق به نیروی هوایی عراق، منهدم شدند و بمب‌های هدایت لیزری نیروهای ائتلاف، پناهگاه‌های هواپیماهای عراقی را نابود کردند. پس از آن حدود نیمی از ناوگان نیروی هوایی عراق، برای جلوگیری از انهدام بیشتر، به ایران پناهنده شدند. دلیل این کار به درستی مشخص نیست. تعداد این هواپیماها بر اساس یک برآورد ۱۲۲ تا ۱۳۷ فروند و بر اساس برآورد دیگری ۱۱۵ تا ۱۴۰ فروند بوده است. مقامات عراقی در سال ۲۰۰۰ مدعی بودند که بیش از ۱۰۰ فروند هواپیمای نظامی و ۳۳ هواپیمای غیرنظامی آن‌ها، به ایران رفته‌اند اما ایرانی‌ها تعداد آن‌ها را بسیار کمتر می‌دانند.Air Force Equipment - Introduction

هواپیماخاستگاهنقشتعداد فرار به ایران میگ-۲۳  جنگنده بمب افکن ۱۲ میگ-۲۵  جنگنده رهگیر ۷ میگ-۲۹  جنگنده برتری هوایی ۴ میراژ اف-۱  جنگنده چندمنظوره ۲۴ سوخو-۲۰ جنگنده بمب افکن ۴ سوخو-۲۲  جنگنده بمب افکن ۴۰ سوخو-۲۴  جنگنده ضربتی ۲۴ سوخو-۲۵  جنگنده پشتیبانی نزدیک ۷ ایلیوشین-۷۶  ترابری سنگین استراتژیک ۱۵تعداد کل  ۱۳۷

 دانشگاه نیروی هوایی 
دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری یا به‌اختصار؛ دانشگاه هوایی، دانشجویان داوطلب را در رشته‌های زیر آموزش می‌دهد:
 دانشکده پرواز: خلبانی، خلبانی پهپاد و مراقبت پرواز
 دانشکده هوافضا: مهندسی هوافضا و مهندسی نگهداری هواپیما
 دانشکده کنترل: پدافند، فاشا (فرماندهی اطلاعات و شناسایی)
 دانشکده برق: مهندسی برق و جنگال (جنگ الکترونیک)
 دانشکده کامپیوتر: مهندسی رایانه گرایش مهندسی نرم‌افزار
 دانشکده مدیریت: مدیریت
 دانشکده تحصیلات تکمیلی: رمزخوانی و امنیت پرواز
 از آنجا که دانش‌آموختگان این دانشگاه، افسران نیروی هوایی ارتش خواهند بود، در زمان دانشجویی، افزون بر آموزش‌های علمی، دوره‌های آموزش نظامی را نیز می‌گذرانند. ساختمان مرکزی دانشگاه علوم و فنون هوایی، در منطقه مهرآباد جنوبی مستقر می‌باشد.

 کتاب‌شناسی 
مهم‌ترین کتاب‌های منتشر شده دربارهٔ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران:
 علی‌بابایی، غلامرضا، (۱۳۸۳)، تاریخ نیروی هوایی ایران از پهلوی تا انقلاب، تهران: انتشارات آشیان.
 مهرنیا، احمد، (۱۳۹۱)، حمله هوایی به الولید، تهران: سوره مهر.
 مهرنیا، احمد، (۱۳۹۲)، ستاره‌های نبرد هوایی، تهران: سوره مهر.

 نگارخانه 
بندانگشتی|چپ|200px|اف۱۴ای تام‌کت در آموزشگاه تاپ‌گان، که به رنگ و نشان نیروی هوایی ایران، رنگ‌آمیزی شده است
بندانگشتی|وسط|200px|سی-۱۳۰ هرکولس نیروی هوایی ایران

 جستارهای وابسته 
 فهرست هواگردهای نیروی هوایی ارتش ایران
 نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
 نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
 گردان یازده شناسایی

 منابع 



 پیوند به بیرون 
 وبگاه رسمی

 فهرست پیروزی‌های حاصله از نبردهای هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی ایران، در ۲ سال اول جنگ
 Scramble Magazine Islamic Republic of Iran Air Arms

 وبگاه رسمی نیروی هوایی ارتش ایران 
 اینستاگرام رسمی


رده:ارتش جمهوری اسلامی ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۹ (میلادی) در ایران
ایران
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۹ (میلادی)