روشنک (همسر اسکندر)

روشنکلغتنامه دهخدا، سرواژهٔ "روشنک" (؛ ایرانی باستان: *روخشنه-رخشانه «روشن، درخشان، تابان»؛ گاه رکسانا) یک شاهزادهٔ سغدی یا باختری بود که اسکندر مقدونی پس از شکست داریوش سوم هخامنشی و تسخیر ایران در سال ۳۲۷ پیش از میلاد، با او ازدواج کرد. زادروز او مشخص نیست، اما او احتمالاً هنگام ازدواج با اسکندر در اواخر نوجوانی یا اوایل بیست سالگی خود بوده است. او در سال ۳۱۰ پیش از میلاد درگذشت. سیارک رکسانا ۳۱۷ به افتخار وی نامگذاری شده‌ است.

 اسکندر و روخشنه 
چپ|بندانگشتی|250px|تصویری نقاشی شده از ملاقات اسکندر و روخشنه
روخشنه در سال سیصد و چهل پیش از میلاد متولد شد. او دختر یک اشراف‌زاده سغدی به نام وخشه‌ارته (یکی از زیر دستان بسوس شهربان باختر و سغد) بود و احتمالاً پدرش در قتل داریوش سوم، واپسین شاهنشاه هخامنشی دست داشته است. پس از شکست مقاومت بسوس در برابر اسکندر، وخشه‌ارته به همراه مردم بلخ و مردم سغد به رهبری اسپیتامان به مقاومت ادامه دادند.

با این حال سرانجام سغد سقوط کرد و بلخ نیز پس از دو سال و نیم مقاومت در برابر مقدونیان، با اسکندر سازش کرد. گفته شده که در زمان مذاکرات وخشه‌ارته و اسکندر، اسکندر جهانگشا در نخستین نگاه عاشق روخشنه شده و در سال ۳۲۷ پیش از میلاد با او ازدواج می‌کند. او این تصمیم را درحالی گرفته که سرداران و مشاورانش به شدت با آن مخالف بوده‌اند.

چند سال بعد، اسکندر در آخرین لشکرکشی نظامی‌اش به شهربانی‌های هندی امپراتوری هخامنشیِ سابق حمله کرد. وخشه‌ارته نیز در این حمله یکی از همراهان او بود و گزارش شده که اسکندر پدر روخشنه را به عنوان شهربانی منطقه هندوکش برگزیده است و در تمام این مدت، ملکه جدید در شوش اقامت داشته است. روخشنه یک برادر نیز داشت که گفته شده اسکندر به او علاقه زیادی نشان می‌داد.

پس از مرگ ناگهانی اسکندر در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، احتمالاً روخشنه کسی بود که دستور کشتن دیگر بیوه شاه، یعنی استاتیرا را داد. پروشات نیز دیگر کسی بود که گفته می‌شود به دست این ملکه کشته شد. روخشنه برای از بین بردن رقبای احتمالی فرزندش که در این زمان هنوز متولد نشده بود دست به این اقدام زد.

 در شاهنامه 

چپ|بندانگشتی|250px|تصویری نقاشی شده از عروسی اسکندر و روخشنه اثر آندره کاستینبسیاری از افراد گمان میکنند این بیت(ببستند آذین به شهر اندرون    لبان پر ز خنده دلان پر ز خون) 

که فردوسی در شاهنامه گفته مربوط به روشنک است اما این اشتباه است چون فردوسی این بیت را برای استاتریا (دختر داریوش سوم) که مجبور به ازدواج با اسکندر مقدونی شد گفته است نه روشنک. 

 در آثار دیگر 
 در فیلم اسکندر، رزاریو داوسون نقش روخشنه را ایفا می‌کند.
 روخشنه شخصیت اصلی داستان رومنس رکسانا از ای.جی. کیو است.
 او یکی از شخصیت‌های اصلی داستان «رومنس اسکندر و رکسانا» نوشته مارشال مونرو کیرکمن است.

 پانویس 

 جستارهای وابسته 
 اسکندر چهارم

 منابع 
ویکی‌پدیای انگلیسی|Roxana
 ایران باستان تألیف پورداود
 فرهنگ ایران باستان تألیف پورداود
 داریوش بزرگ شاه ایرانیان/هانس کنایفل: ترجمه جوادسیداشرف، تهران، آثار، ۱۳۸۶

رده:اسکندر مقدونی
رده:اعضای خانواده‌های سلطنتی مقتول مقدونیه باستان
رده:اهالی ایران در سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:اهالی سغد
رده:تاریخ ازبکستان
رده:تاریخ تاجیکستان
رده:تخارستان
رده:جرم‌های ۳۰۹ (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان ۳۰۹ (پیش از میلاد)
رده:درگذشتگان دهه ۳۱۰ (پیش از میلاد)
رده:زادگان دهه ۳۴۰ (پیش از میلاد)
رده:زنان اسکندر مقدونی
رده:زنان جنگاور هلنیستی
رده:زنان سده ۴ (پیش از میلاد)
رده:زنان شاهنشاهی هخامنشی
رده:سغدی‌ها
رده:شهبانوهای مقدونیه باستان
رده:مردمان ایرانی‌تبار
رده:ملکه‌های همسر
رده:نام‌های زنان ایران
رده:نام‌های کوچک
رده:درگذشتگان ۳۱۰ (پیش از میلاد)
رده:ملکه‌های مادر