زبان مجاری

زبان مَجاری  زبانی از خانواده زبان‌های فینو-اوگری و شاخه زبان‌های اوگری و بی‌پیوند با دیگر زبان‌های هندواروپایی است.

این زبان ۱۳ تا ۱۵ میلیون گویشور دارد که ۹٫۵ تا ۱۰میلیون از آنان در مجارستان کنونی و نزدیک به دو میلیون در سرزمین‌هایی می‌زیند که تا پیش از جنگ جهانی یکم در پادشاهی مجارستان جای می‌گرفتند. بزرگ‌ترین بخش از این گروه با ۱٫۴ میلیون در ترانسیلوانی، رومانی و باقی در کشورهای اسلواکی، کرواسی، صربستان، اوکراین، اتریش و اسلوونی سکنی دارند. از این گذشته نزدیک به یک میلیون مجاری‌زبان هم در سراسر جهان پراکنده‌اند.

 دسته‌بندی و تاریخچه 
زبان مجاری عضوی از خانواده زبان‌های اورالی است.Michalove, Peter A. (2002) The Classification of the Uralic Languages: Lexical Evidence from Finno-Ugric. In: Finnisch-Ugrische Forschungen, vol. 57Salminen, Tapani (2002): Problems in the taxonomy of the Uralic languages in the light of modern comparative studies ارتباط بین مجاری و سایر زبانهای اورالی در دهه ۱۶۷۰ مورد توجه قرار گرفت و خانواده زبانی، که در آن زمان فینو-اوگری نامیده می‌شد در سال ۱۷۱۷ تأسیس شد. مجاری به همراه زبان‌های مانسی و خانتی سیبری غربی (در منطقه خانتی-مانسی) به‌طور سنتی به شاخه زبان‌های اوگری در گروه فینو-اوگری منصوب می‌شد، اگرچه اعتبار این گروه دیگر مشخص نیست. با اضافه کردن زبان‌های سامویدی به این خانوادهٔ زبانی در ابتدا تصور می‌شد که زبان‌های فینی و اوگری (فینو-اوگری) نزدیکی بیشتری باهم نسبت به شاخه زبان‌های سامویدی دارند، اما این مطلب اکنون مورد تردید است.

نام مجارستان (به لاتین: Hungaria) می‌تواند نتیجه تغییرات صوتی منظم اوگری/اونگری باشد و به نظر می‌رسید این واقعیت که اسلاوهای شرقی از مجارها به عنوان اُگری/اُگرُو یاد می‌کنند این مطلب را تأیید می‌کند.. همچنین واژهٔ لاتین شدهٔ اونْگْرُی (به یونانی بیزانسی: Οὔγγροι) خود وام‌گرفته از واژهٔ غز اُن-اُگور، به معنی ۱۰طایفهٔ اُگور است. اُگور نام مشترک طایفه‌هایی بود که به کنفدراسیون قبایل بلغار پیوستند و در بخش‌های شرقی مجارستان پس از آوارها فرمانروایی کردند.

 پیوند آوایی 
آواهای بی‌شماری بین مجاری و سایر زبانهای اوگری مرتبط است. به عنوان مثال، /a:/ در مجاری در موقعیت‌های خاص مربوط به /o/ در خانتی بوده و همچنین /h/ در مجاری مربوط به /x/ در خانتی است؛ همچنین /z/ مجاری در آخر واژه به حرف خانتی /t/ در آخر مرتبط است. به عنوان مثال: ház [haːz] در مجاری را می‌توان به خانتی xot [xot] هر دو به معنی «خانه» و مجاری száz [saːz] را به خانتی сот [sot] به معنی «صد» همانند کرد.

فاصله بین زبانهای اوگری و فینی بیشتر است، اما همانندی منظمی دارند.

آوای [f] در مجاری در زبان‌های فنلاندی و استونیایی برابر با آوای [p] است:
مجاریفنلاندیاستونیاییمعناfapuupuuدرختfélpelätäpelgamaترسیدنfészekpesäpesaآشیانه
[k] در مجاری منطبق با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های جلویی است:
مجاریفنلاندیاستونیاییمعناkönnykyynelküünistamaاشکkézkäsikäsiدست، بازوkőkivikiviسنگ
[h] مجاری برابر با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های پشتی است:
مجاریفنلاندیاستونیاییمعناhalkalakalaماهیházkotakodaخانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی و استونیایی)húgykusikusiپیشاب
[t] در مجاری منطبق است با [t] در آغاز واژه در فنلاندی و استونیایی:
مجاریفنلاندیاستونیاییمعناtéltalvitalvزمستانtudtunteateadma, tundmaدانستنtavasztoukoteki (گرفته‌شده از 'tekkima')بهار
در میان واژه‌های [z] مجاری به [t] در فنلاندی و [d] یا [t] در استونیایی تطبیق وجود دارد:
مجاریفنلاندیاستونیاییمعناházkotakodaخانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی)kézkäsi: käte-käsi: käte-دست، بازوfazékpatapadaدیگ

 الفبا 
cs dz dzs gy ly ny sz ty zs
 A Á B C Cs D Dz Dzs E É F G Gy H I Í J K L Ly M N Ny O Ó Ö Ő P (Q) R S Sz T Ty U Ú Ü Ű V (W) (X) (Y) Z Zs
حرف‌های درون دوکمان تنها برای واژگان بیگانه کاربرد دارند.

 نمونه‌های زبانی 
بندانگشتی|چپ|250px|کتابی مجاری از سده‌های میانه
 Jó napot (:یو ناپُت) :روزخوش
 Viszlát (ویسلات):بدرود (نیمه‌رسمی)
 Elnézést! (النیزیشت) :ببخشید!
 Köszönöm (کؤسؤنؤم) :سپاسگزارم
 Mennyi? (مِن‌نی) :چه اندازه؟
 Igen :آره
 Nem :نه
 Nem értem (نِم ایرتِم) :نمی‌دانم
 víz (ویز):آب
 bor :باده
 sör (شؤر): آبجو
 tea (ته‌آ):چای
 tej (تِی):شیر (نوشیدنی)
 Szeretlek (سِرِتلِک): دوستت دارم.

 جستارهای وابسته 
 یاس‌برنی
 گویش یاسی

 منابع 


مجاری
رده:زبان‌های اتریش
مجاری
رده:زبان‌های استان خودمختار وویوودینا
رده:زبان‌های اسلواکی
رده:زبان‌های اسلوونی
رده:زبان‌های اوکراین
رده:زبان‌های ایزو ۶۳۹–۱
رده:زبان‌های پیوندی
رده:زبان‌های جمهوری چک
رده:زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
رده:زبان‌های دارای هماهنگی واکه‌ای
رده:زبان‌های رومانی
رده:زبان‌های صربستان
رده:زبان‌های فاعل-مفعول-فعل
رده:زبان‌های کرواسی
رده:زبان‌های مجارستان
مجاری