درنا

دُرناها یا کُلَنگ‌هاکلنگ - لغت‌نامۀ دهخدا ، گروهی از پرندگان هستند که در خانوادهٔ کُلنگان  شناخته می‌شوند و متعلق به راستهٔ کلنگ‌سانان و کلاد کلنگ‌ریختان از کلاد بالاتر کلنگ‌مانندان هستند. آن‌ها پرندگانی هستند بزرگ، با پاها و گردن دراز، دم نسبتاً کوتاه، بال‌های دراز و نوک بلند و کلفت و در مجموع ظاهری شبیه لک‌لک‌ها دارند.

تاکنون ۱۵ گونه از درناها شناسایی شده‌اند که این گونه‌ها در چهار سردهٔ درناها، درناهای تاج‌دار، درنای سیبری و Antigone قرار گرفته‌اند. این گونه‌ها در اکثر نقاط جهان به جز قطب جنوب و آمریکای جنوبی پراکنده هستند. بعضی از انواع درناها، مهاجرت می‌کنند و زمستان‌ها را در جاهای گرم و تابستان‌ها را در نواحی سرد می‌گذرانند. بعضی از آن‌ها نیز مهاجرت نمی‌کنند و به‌صورت ثابت زندگی می‌کنند.

 نام‌گذاری 
کلنگ واژه‌ای پهلوی برای این گروه از پرندگان است که در کتاب «بندهش» آمده بود. تا یک سدهٔ گذشته نام کلنگ در شعرهای شاعران ایران‌زمین، فرهنگ‌های فارسی و کتاب‌های عمومی به کار می‌رفت. نام سنتی آن در بسیاری از گویش‌های ایران «قُلِنگ» است. گاهی به نام «قطار کُلَنگ» یا «غازقُلِنگ» نیز یاد می‌شود. نام‌واژهٔ ترکی «درنا» از زمان چاپ کتاب «پرندگان ایران» در زبان فارسی رایج شد و برای نام فارسی گونه‌ها برای ترجمهٔ نام انگلیسی آن یعنی Crane به کار می‌رود. اکنون نام‌واژهٔ فارسی کهن «کلنگ» برای نام خانواده و راسته این گروه از پرندگان به کار می‌رود. نام این پرنده در زبان کردی، قوڵینگ (قوڵه‌نگ، قوڵنگ، قورنگ، قورینگ است.قوڵینگhttps://ckb.wikipedia.org/wiki/قوڵینگ همچنین «کلنگ» نام یک برنامه نرم‌افزاری با نماد پرنده‌ای افسانه‌ای است. در انگلیسی واژهٔ Crane هم به معنی «درنا» و هم به معنی «جرثقیل» است.

درنا از واژهٔ ترکی turna و آن نیز از زبان نیاترکی به‌صورت turunya گرفته شده است.

 ویژگی‌ها 
بندانگشتی|نمونه ای از درناها
درناها اندازه‌های بسیار بزرگی دارند. برخی معتقدند که این پرندگان درازترین پرندگان پروازی هستند. کوچک‌ترین درنا، درنای طناز است که حدود ۹۰ سانتی‌متر طول دارد و بزرگ‌ترین آن‌ها نیز درنای ساروس است که می‌تواند تا ۱۷۵ سانتی‌متر رشد کند. درنای کاکل‌قرمز با ۱۲ کیلوگرم وزن، سنگین‌ترین گونهٔ درنا است. شاهپرهای ثانویهٔ داخلی بال‌های درناها خیلی بلند شده و روی دم را می‌پوشانند. این پرنده‌ها در زمان پرواز، گردن و پاهای خود را کشیده نگه می‌دارند. گله‌های آن‌ها هنگام مهاجرت در یک آرایش منظم و به شکل یک فلش یا به شکل عدد هفت فارسی پرواز می‌کنند. نر و ماده درناها مشابه هستند اما پرنده‌های نر معمولاً اندازه‌های بزرگ‌تری دارند.

 تغذیه 
درناها با تغییر فصل‌ها و با توجه به نیاز بدنی خود به مواد مغذی، تغذیهٔ خود را تغییر می‌دهند. چند مورد از غذاهای مورد استفادهٔ درناها عبارت‌اند از جوندگان، ماهی‌ها، دوزیستان، برخی از مواد گیاهی مثل غلات و میوه‌ها.

 تولیدمثل 
درناها در فصول تولیدمثل به شکل تک یا جفت-جفت دیده می‌شوند اما در زمانهای دیگر در اجتماع و گروه‌های بزرگی قرار می‌گیرند. درناها آشیانهٔ خود را در سواحل و در نزدیکی آب‌های کم‌عمق و بر روی زمین می‌سازند و در هر مرتبه معمولاً دو تخم می‌گذارند. درنای نر و ماده با همکاری هم از جوجه‌ها نگهداری می‌کنند. معمولاً جوجه‌ها تا دورهٔ بعدی تولیدمثل در کنار والدین خود زندگی می‌کنند.

 تهدیدها 
فعالیت‌های انسانی و تخریب و اشغال زیستگاه‌های این پرندگان باعث شد که امروزه نسل بیشتر گونه‌ها و جمعیت‌های درناها مورد تهدید قرار بگیرد. به‌عنوان مثال طی دهه‌های اخیر، جمعیت غربی درناهای سیبری رو به کاهش گذاشته و امروزه فقط یک درنای نر از جمعیت غربی چندهزارتایی آن‌ها به‌نام «امید» مانده است.

 فهرست گونه‌ها 
نگارهنام علمینام رایجپراکندگیپیوند= https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grus leucogeranus male.jpg|120x120پیکسل Leucogeranus leucogeranusدرنای سیبریاوراسیاپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarus_crane_(Grus_antigone).jpg|180x180پیکسلAntigone antigoneدرنای ساروسشبه قاره هند و جنوب آسیا و استرالیاپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sandhill_Crane_in_New_Mexico.jpg|120x120پیکسلAntigone canadensisدرنای شنزارآمریکای شمالی و شمال شرق سیبریپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brolga-1-Healesville,-Vic,-3.1.2008.jpg|180x180پیکسلAntigone rubicundaدرنای استرالیاجنوب شرق آسیا و شمال استرالیا و گینه نوپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:White-naped_Crane_at_Saijyo_Ehime2.jpg|180x180پیکسلAntigone vipioدرنای پس‌سرسفیدشمال شرقی چین و مغولستان، جنوب شرقی روسیهپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Black_Crowned_Crane_(Balearica_pavonina)_captive_(32172262143).jpg|120x120پیکسلBalearica pavoninaدرنای تاج‌دار سیاهآفریقای سیاهپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grey_crowned_crane_at_Martin_Mere.JPG|160x160پیکسلBalearica regulorumدرنای تاج‌دار خاکستریآفریقای سیاهپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grus_americana_Sasata.jpg|165x165پیکسلGrus americanaدرنای فریادزنآمریکای شمالیپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bugeranus_carunculatus_-Dallas_Zoo,_Texas,_USA-8_(1).jpg|120x120پیکسلGrus carunculataدرنای غبغب‌دارجنوب صحرای بزرگ آفریقاپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Common_crane_grus_grus.jpg|120x120پیکسلGrus grusدرنای خاکستریاروپاپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mandschurenkranich.jpg|140x140پیکسلGrus japonensisدرنای کاکل‌قرمزسیبری (شرق روسیه)، شمال‌شرقی چین، هوکایدو (شمال ڗاپن), شبه‌جزیره کره و شمال‌شرقی مغولستانپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anthropoides_paradiseus_(male,_Etosha).jpg|120x120پیکسلGrus paradiseaدرنای آبی‌رنگآفریقای جنوبیپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grus_monacha_Phila_Zoo.jpg|120x120پیکسلGrus monachaدرنای سرسیاهجنوب و جنوب‌شرقی مغولستان، چین و سیبریپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grus_nigricollis_-Bronx_Zoo-8-3c.jpg|120x120پیکسلGrus nigricollisدرنای گردن‌سیاهفلات تبت و مناطقی از هند و بوتانپیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grue_Demoiselle_0001.jpg|120x120پیکسلGrus virgoدرنای طنازمناطق مرکزی اوراسیا، از دریای سیاه تا مغولستان و شمال شرقی چین و یک جمعیت کوچک در ترکیه

 جستارهای بیشتر 
 کلنگ
 کلنگ‌سانان
 کلنگ‌ریختان
 کلنگ‌مانندان

 پانویس 


رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط نیکولاس ایلوارد ویگورس
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان