سروش (ستاره)

سُروشاذکایی، پرویز: چامه ستاره‌شناسی (یا) اخترچامه (فخر گرگانی). در: مجله «کلک». آبان ۱۳۶۹ - شماره ۸. (صفحه ۱۹۷).رصدخانه دانشگاه کاشان.، بازدید: ژانویه ۲۰۱۲.، یا  عیوق https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%D8%B9%DB%8C%D9%88%D9%82یا بُزبانبرابر فارسی از: دهخدا  یا آلفای ارابه‌ران (Alpha Aurigae به اختصار  Alpha Aur یا α Aur) پرنورترین ستارهٔ صورت‌فلکی ارابه‌ران است. این ستاره، ششمین ستارهٔ پرنور آسمان و چهارمین ستارهٔ نورانی آسمان نیمکرهٔ شمالی بعد از شباهنگ (شِعرای یمانی) در صورت فلکی سگ بزرگ و ژوبین‌دار (سِماک رامح) در صورت فلکی گاو ران و کرکس نشسته (نسر واقع) در صورت فلکی چنگ رومی است. سروش اگرچه با چشم بدون ابراز یک ستاره دیده می‌شود، اما در واقع یک سامانهٔ ستاره‌ای چهارگانه است: یک جفت ستارهٔ دوتایی که به دور جفت دیگری می‌گردد. سروش ستاره‌ای زرد است و نشانگر شانه چپ رانندهٔ ارابه در صورت فلکی ارابه‌ران است. گاهی نیز در میان بزی که ارابه‌ران بر دوش دارد دیده می‌شود.

نام عربی آن یعنی عیوق از ریشه عوق گرفته‌شده و به معنی نگهبان و بازدارنده‌است. در قدیم این ستاره را نگهبان خوشه پروین می‌انگاشتند. سه ستاره روشن که در پی سروش می‌آیند را در قدیم «دیگ‌پایه» (یا اقلام) می‌نامیدند.

نظامی گنجوی از سروش با نام «دیگپایه‌کردار» یاد کرده و در بیتی می‌نویسد: «و آن کوکب دیگپایه‌کردار / در دیگ فلک فشانده افزار.»لغتنامه دهخدا: مدخل دیگپایه‌کردار.

ستاره الماعز کمی پایین‌تر از سروش قرار گرفته‌است. نام الماعز از عربی و به معنای بز است و سروش را به این خاطر که در بالای الماعز قرار دارد بزبان هم نامیده‌اند.Almaaz

 در ادبیات فارسی 
سروش یا بُزبان، با نام عربی عیّوق، در ادبیات فارسی کنایه از ستاره به‌رنگ سرخ روشن و همچنین کنایه از دوریِ مسافت است.

نمونه از ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی:

نمونه از سعدی:

نمونه از ناصر خسرو:

نمونه از محتشم کاشانی:

 منابع 

 Wikipedia contributors, «Capella (star),» Wikipedia, The Free Encyclopedia,

 لغتنامه دهخدا، سرواژه‌های عیوق و بزبان.

رده:اجرام اچ‌آر
رده:اجرام اچ‌آی‌پی
رده:اجرام بایر
رده:اجرام فلمستید
رده:اجرام کاتالوگ هنری دراپر
رده:اجرام گلیز و جی‌جی
رده:دوتایی‌های طیفی
رده:ستارگان
رده:ستارگان دارای نام خاص
رده:ستارگان غول کلاس G
رده:ستارگان غول کلاس K
رده:ستارگان متغیر
رده:ستاره‌های موجود در فهرست نظرسنجی بن
رده:صورت فلکی ارابه‌ران
رده:ستارگان رشته اصلی کلاس M
رده:سامانه‌های ستاره‌ای چندگانه