فرمالدهید

فرمالدهید  که نام علمی آن متانال (methanal) است، گازی با بوی تند و زننده‌است و کوچک‌ترین آلدهید به‌شمار می‌آید.

فرمالدهید به آسانی از سوخت ناقص ترکیب‌های کربن‌دار به دست می‌آید و در دود حاصل از آتش‌سوزی جنگل‌ها و دود خودروها نیز یافت می‌شود. فرمالدهید از اکسایش متانول در دمای ۵۰۰ درجه سانتی گراد با استفاده از نقره به عنوان کاتالیزگر به‌دست می‌آید.
مقادیر اندک فرمالدهید در فرایندهای متابولیک پسماندها در بسیاری از جانوران زنده نیز ساخته می‌شود. از فرمالدهید برای نگهداری نمونه‌های جانوری استفاده می‌شود.

 ساختار شیمیایی 
متانال، با فرمول شیمیایی CH2O یک آلدهید محسوب می‌شود که دارای گروه عاملی کربونیل (C=O) می‌باشد؛ بنابراین اتم کربن دارای سه قلمروی الکترونی است و هیبریداسیون sp2 را اتخاذ کرده‌است. پس فرمالدهید یک مولکول مسطح و به شکل مثلث است.Chemistry; Charles E. Mortimer; 6th Edition; Chapter9 الکترونگاتیوی بیش‌تر اکسیژن نسبت به کربن، این مولکول را به یک مولکول قطبی تبدیل کرده‌است.

 خواص فیزیکی 
فرمالدهید دارای مولکول‌های قطبی است، بنابراین جاذبه‌های دوقطبی-دوقطبی بین این مولکول‌ها و همین‌طور بین مولکول‌های متانال با دیگر مواد می‌تواند برقرار شود. در اثر جاذبه‌های بین مولکولی، فرمالدهید در فاز مایع به شکل سه‌پار (trimer) هم یافت می‌شود. این جاذبه‌های دوقطبی موجب می‌شود تا متانال در حلال‌های قطبی نظیر آب و اتانول حل شود (محلول آبی فرمالدهید را «فرمالین» هم می‌گویند).Organic Chemistry; Morrison & Boyd; 6th Edition; Chapter18

 تهیه 
فرمالدهید را از طریق اکسید احیا تهیه می‌کنند و معمولاً برای این که راندمان تولید بالا رود باید مقداری صبر کنیم که باعث تولید اسید فرمیک HCOOH در کنار فرمالدهید می‌شود پس پیش از اندازه‌گیری باید فرمیک اسید را خنثی کنیم، در بازار به آن‌ها فرمالین هم می‌گویند.

 کاربردها 
استفاده فرمالدهید به عنوان یک ضد عفونی‌کننده همچون گلوتار آلدئید می‌باشد.
یکی از کاربردهای فرمالدهید در صنایع چسب‌سازی است. این ماده در فاضلابهای صنایع مختلف همچون صنایع چسب‌سازی و پتروشیمی یافت می‌گردد.
یکی دیگر از کاربردهای این ماده استفاده از آن به عنوان فیکساتیو در آماده‌سازی نمونه‌های بافتی برای بررسیهای دیگر می‌باشد. مثل تشریح آناتومیک یا بررسی بافت‌شناسی. مورد استفاده دیگر کاربرد آن به عنوان یک ماده استریل‌کننده و ضد عفونی‌کننده است.

 آسیب‌ها 
فرمالدهید به عنوان نگهدارنده در صنعت رنگ و رزین استفاده می‌شود.
اما به دلیل مقاومت حرارتی پائین در گذشت زمان تبخیر می‌شود لذا ماده رنگ یا رزین عاری از ماده نگهدارنده می‌شود. فرمالدهید 
بخارات سمی دارد.
نهاد بین‌المللی تحقیقات روی سرطان (IARC) فرمالدهید را از مواد شناخته شده به سرطان زایی می‌داند.

 منابع 




رده:آلاینده‌های خطرناک هوا
رده:آلدهیدها
رده:آلدهیدهای درون‌زا
رده:آلودگی آب
رده:ایمنی و بهداشت شغلی
رده:ترکیب‌های آلی با ۱ اتم کربن
رده:سرطان‌زاهای گروه ۱ پژوهشگاه بین‌المللی سرطان
رده:شیمی آلی