مجمع تشخیص مصلحت نظام

مجمع تشخیص مصلحت نظام از نهادهای اصلی نظام جمهوری اسلامی ایران است که مهم‌ترین مسئولیت آن، حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است. تعداد اعضای این مجمع ۴۶ نفر ثابت و ۱ نفر مهمان متناسب با موضوع جلسه است که اعضای ثابت هر ۵ سال یکبار و با حکم رهبر جمهوری اسلامی انتخاب می‌شوند.

ریاست این مجمع از ابتدای تأسیس رسمی، بر عهده سیدعلی خامنه‌ای در مقام رئیس جمهور وقت بود. پس از آن، به مدت ۲۷ سال اکبر هاشمی رفسنجانی ریاست آن را برعهده داشت و شرط همزمانی ریاست مجمع با ریاست جمهوری بعد از پایان دوره دولت هاشمی عملاً برداشته شد و هاشمی از سال ۷۶ به بعد نیز تا زمان حیات عهده‌دار ریاست مجمع ماند. پس از مرگ او، محمدعلی موحدی کرمانی به مدت ۶ ماه رئیس موقت آیت‌الله موحدی کرمانی، ریاست جلسات مجمع را تا اسفند بر عهده می‌گیرد و در ۲۳ مرداد ۹۶ سید محمود هاشمی شاهرودی رئیس این مجمع شداعضای جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شدند/آیت‌الله هاشمی شاهرودی رئیس جدید مجمع/محسن رضایی ابقا شد خبرگزاری فارس که وی نیز در ۳ دی ماه ۱۳۹۷ درگذشت. اکنون صادق لاریجانی ریاست این نهاد را برعهده دارد. پیش از این مقر مجمع در کاخ مرمر تهران بود. هم‌اینک مقر مجمع در ساختمان پیشین مجلس شورای اسلامی است. محل برگزاری جلسات در سالن اجتماعات ساختمان مجلس قدیم و دفتر رئیس و دبیر مجمع نیز در این ساختمان است.

 تاریخچه 
در اوایل انقلاب اسلامی و در پی بروز اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان برای تصویب مصوبات مجلس و لزوم تطابق آن‌ها با شرع اسلام، ریاست وقت مجلس شورای اسلامی در پنجم مهر ۱۳۶۰ طی نامه‌ای از سید روح‌الله خمینی درخواست کرد که راه حلی ارائه دهد. وی طی نامه‌ای به مجلس اجازه داد تا موارد مصلحتی را با اکثریت اعضا نمایندگان و قید موقت به تصویب برسانند.
اما با وقوع اختلافات بیشتر در این زمینه باقی بودن مشکلات سرانجام پس از مکاتباتی بین مقامات عالی‌رتبه و ذیربط وقت کشور، درخواستی در بهمن ماه ۱۳۶۲ به امضاء رئیس‌جمهور وقت، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، رئیس وقت دیوان عالی کشور، نخست‌وزیر وقت و سید احمد خمینی به سید روح‌الله خمینی برای چاره‌جویی در این باره ارسال گردید. سید روح‌الله خمینی در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۶۶ هجری خورشیدی با صدور فرمانی، مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای رسیدگی به این قبیل امور تأسیس نمود.

این مجمع که در آغاز تأسیس، صرفاً به‌منظور تشخیص مصلحت در موارد اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان تأسیس گردیده‌بود، وقتی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ مورد بازنگری قرار گرفت پس از بحث‌های مشروح دربارهٔ جایگاه مجمع تشخیص مصلحت، وظایف یازده‌گانه‌ای مستند به اصول ۱۱۲، ۱۱۱، ۱۱۰ و ۱۷۷ برعهده‌اش قرار گرفت، تا به عنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی و در شرایط مختلف ایفای نقش نماید.

 وظایف 
بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ۸ وظیفه برای این مجمع در نظر گرفته شده است. ۴ وظیفه عمومی و مستمر و ۴ وظیفه در موقعیت‌ها و شرایط خاص و مقطعی.

چهار وظیفه عمومی:
 تشخیص مصلحت میان نظرات مجلس و شورای نگهبان
 تهیه و پیشنهاد پیش‌نویس سیاست‌های کلی نظام (جمهوری اسلامی) در اجرای بند ۱ اصل ۱۱۰ قانون اساسی
 حل معضلات نظام با ارجاع از سوی مقام رهبری
 اعلام نظر در مورد استفساریه‌های مربوط به مجمع تشخیص مصلحت نظام

چهار وظیفه مقطعی:
 مشاوره در اموری که رهبر ایران در اجرای اصل ۱۱۲ قانون اساسی به مجمع ارجاع می‌کند.
 در صورت فوت یا استعفا مقام رهبری یا عزل توسط مجلس خبرگان رهبری، تشکیل یک شورای ۳ نفره جهت رسیدگی امور تحت اختیار رهبر.
 تصویب مصوبات شورای رهبری ایران در صورت عزل، استعفا یا فوت رهبر وقت. (در زمان وجود رهبر، این بررسی بر عهده شخص وی است)
 مشارکت در شورای بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بر اساس اصل ۱۷۷ قانون اساسی.
در خاطرات ۱ آذر ۱۳۷۷ هاشمی رفسنجانی، از ابلاغ مأموریت جدید توسط آقای خامنه‌ای به مجمع تشخیص مصلحت نظام خبر داده است. هاشمی می‌نویسد: «شب میهمان رهبری بودم. دربارهٔ مسئله‌ای صحبت کردیم که اخیراً رهبری به مجمع تشخیص مصلحت نظام، درخصوص تشکیل شورای ویژه‌ای برای تصمیم‌گیری در مورد مسایل فوق سرّی خارج از مقررات، به عنوان معضل، ارسال کرده‌اند و گفتند، خودشان آن را معضل نمی‌دانند و با اصرار آقای سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور، ارجاع داده‌اند. قرار شد، پیگیری کنم.»

 سازوکار 
از تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ برای بررسی مصوبه‌هایی که برخلاف شرع و قانون اساسی است و در مواردی که اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان باشد، جلسه‌های مجمع با دو سوم اعضا رسمیت پیدا می‌کند و با دو سوم اعضا هم مصوبات به تصویب می‌رسد. پیش از این حضور نیم + ۱ لازم بود.

 رئیسان مجمع 
 وضعیت سازمان‌های سیاسی

  نام نگاره آغاز تصدی پایان تصدی مدت تصدی رهبر ۱ سید علی خامنه‌ای 80px ۱۸ بهمن ۱۳۶۶ ۱۳ خرداد ۱۳۶۸
(انتخاب به‌عنوان رهبر) ۱ سال، ۳ ماه و ۲۶ روز سید روح‌الله خمینی ۲ اکبر هاشمی رفسنجانی 103x103پیکسل ۱۲ مهر ۱۳۶۸ ۱۸ دی ۱۳۹۵
(درگذشت) ۲۷ سال، ۳ ماه و ۷ روزسید علی خامنه‌ای – محمدعلی موحدی کرمانی 80px ۱۳ بهمن ۱۳۹۵ ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ ۶ ماه و ۷ روز ۳ سید محمود هاشمی شاهرودی 80px ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ ۳ دی ۱۳۹۷
(درگذشت) ۱ سال، ۴ ماه و ۱۱ روز ۴ صادق لاریجانی 80px ۹ دی ۱۳۹۷ متصدی 

 دبیران مجمع 
 حسن حبیبی (۱۳۷۶)
 محسن رضایی (۱۳۷۶–۱۴۰۰)
 محمدباقر ذوالقدر (۱۴۰۰-اکنون)

 اعضا 

مجمع تشخیص مصلحت نظام از زمان تشکیل آن در ۱۷ بهمن ۱۳۶۶ تا اکنون ۹ دوره را پشت سر گذاشته است. نخستین دوره به‌مدت ۲ سال، ادوار دوم و سوم به‌مدت ۳ سال و از آن پس هر دوره ۵ سال را دربرگرفته است.

 اعضای کنونی 
اعضای حقوقی
رنامسال۱مسعود پزشکیان ۲محمدباقر قالیباف۳غلامحسین محسنی اژه‌ای۴احمد جنتی۵سید محمدرضا مدرسی یزدی۶مهدی شب‌زنده‌دار۷علیرضا اعرافی۸سید احمد خاتمی۹سید احمد حسینی خراسانی۱۰سید عبدالرحیم موسوی۱۱علی لاریجانیاعضای حقیقی
رنامسال۱صادق لاریجانی۲غلام‌رضا آقازادهاسفند ۱۳۷۵۳سید مصطفی میرسلیماسفند ۱۳۷۵۴علی‌اکبر ولایتیاسفند ۱۳۷۵۵قربانعلی دری نجف‌آبادیاسفند ۱۳۷۵۶سید مرتضی نبویاسفند ۱۳۷۵۷محسن رضاییشهریور ۱۳۷۶۸مجید انصاریاسفند ۱۳۸۰۹محمدجواد ایروانیاسفند ۱۳۸۰۱۰محمدرضا باهنراسفند ۱۳۸۰۱۱حسین مظفراسفند ۱۳۸۰۱۲محمدرضا عارفاسفند ۱۳۸۰۱۳علی آقامحمدیاسفند ۱۳۸۵۱۴داود دانش‌جعفریاسفند ۱۳۸۵۱۵محمد فروزندهاسفند ۱۳۸۵۱۶غلامعلی حداد عادلبهمن ۱۳۹۰۱۷غلامرضا مصباحی‌مقدماسفند ۱۳۹۰۱۸صادق واعظ‌زادهاسفند ۱۳۹۰اعضای حقیقی
رنامسال۱۹محمود محمدی عراقیاسفند ۱۳۹۰۲۰محمدحسین صفار هرندیاسفند ۱۳۹۰۲۱احمد وحیدیاسفند ۱۳۹۰۲۲حسین محمدیاسفند ۱۳۹۰۲۳محمود احمدی‌نژادمرداد ۱۳۹۲۲۴سعید جلیلیشهریور ۱۳۹۲۲۵سید محمد صدرمرداد ۱۳۹۶۲۶علی لاریجانیخرداد ۱۳۹۹۲۷محمدباقر ذوالقدرشهریور ۱۴۰۱۲۸عباسعلی کدخداییشهریور ۱۴۰۱۲۹محسن اراکیشهریور ۱۴۰۱۳۰علی‌اکبر احمدیانشهریور ۱۴۰۱۳۱کمال خرازیشهریور ۱۴۰۱۳۲محمد مخبرشهریور ۱۴۰۱۳۳علی شمخانیخرداد ۱۴۰۲۳۴ – –۳۵ – –

 بودجه 
بر اساس تکلیف قانونی بودجه، دولت هر سال مبالغی را به مجمع تشخیص اختصاص می‌دهد که این رقم برای سال ۹۳ معادل ۲۵ میلیارد تومان و سال ۹۴ نزدیک ۳۰ میلیارد تومان بوده است. همچنین سال ۱۳۹۷ معادل ۸۶ میلیارد تومان و سال ۱۳۹۸ معادل ۶۹ میلیارد تومان (کاهشی) بوده است.

 نهادهای زیرمجموعه 
 دبیرخانه مجمع مسئولیت پشتیبانی ستادی و کارشناسی مجمع را بر عهده دارد. دبیری مجمع بر عهده محمدباقر ذوالقدر است.
 هیئت عالی نظارت مسئولیت نظارت بر حسن اجرای سیاست‌های کلی نظام را بر عهده دارد. ریاست بر این هیئت بر عهده رئیس مجمع است.
 پژوهشکده‌ها و مراکز تحقیقاتی:
 مرکز مطالعات و بررسی‌های راهبردی
 پژوهشکده تحقیقات راهبردی
 کمیسیون‌های تخصصی دائمی:
 کمیسیون علمی، فرهنگی و اجتماعی
 کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی
 کمیسیون زیربنایی و تولیدی
 کمیسیون اقتصاد کلان، بازرگانی و اداری
 کمیسیون حقوقی و قضائیساختار مجمع  مجمع تشخیص مصلحت نظام
 دیگر کمیسیون‌ها:
 کمیسیون نظارت
 کمیسیون علمی راهبردی چشم‌انداز
 کمیسیون چشم‌انداز و نخبگان
 کمیسیون مطالعات اسلامی
 کمیسیون موارد خاص
 کمیسیون مشترک دفتر رهبری و مجمع
 کمیسیون کارآفرینی و کسب و کار
 کمیته خاص محیط زیست
 کمیته مستقل مبارزه با مواد مخدر
 کمیته خاص بانوان و جوانان

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 وبگاه رسمی


رده:حکومت ایران
رده:سازمان‌های زیر نظر رهبری در ایران
رده:شوراهای مشورتی برای رؤسای کشور