آذر

آذر (در تقویم هجری خورشیدی افغانستان: قَوس) نهمین ماه سال در گاه‌شماری هجری خورشیدی است و همواره ۳۰ روز دارد و از روز ۲۴۷م سال آغاز شده و در روز ۲۷۶م سال پایان می‌یابد. آذر سومین و آخرین ماه فصل پاییز است. برج فلکی آذرماه برج قوس (کمان) است.

در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه نهم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری [زرتشتی] نهمین روز هر برج نیز آذر نام دارد و در آذرروز از آذرماه، جشن آذرگان برگزار می‌شود. ایزد این ماه ایزدآذر است.

ایزدآذر، در اسطوره‌های ایرانی و زرتشتی، ایزد نگاهبان آتش و فروزه اهورامزدا است برای همین گاه جایگاه او را در شمار امشاسپندان نیز آورده‌اند و او را پسر اهورامزدا دانسته‌اند.

 واژه‌شناسی 
واژهٔ آذر به‌معنای آتش و در اوستایی آتَر (ātar) و 'آدُر (ĀDUR) و در پارسی میانه آدُر (ĀDUR یا ādar) است. واژهٔ آتَش (ātaš) که در پارسی میانه آتَخش (ātaxš) بوده، برگرفته از این واژه است.

 رویدادها 
۱ _ انتقال پایانی آرمان عبدالعالی ؛ دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور به قرنطینه زندان انفرادی پس از تعویق های مکرر برای اجرای حکم قصاص _ ۲ آذر ۱۴۰۰ 

۲ _ اجرای حکم آرمان عبدالعالی ، دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور _ ۳ آذر ۱۴۰۰

۳ _ آخرین قرنطینه زندان انفرادی خدیجه (شهلا) جاهد ؛ پرستار، دانشجوی روان‌شناسی ،مربی مهد کودک ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و محکوم به جنایت قتل فاطمه (لاله ) سحرخیزان (خیّر و همسر اول ناصر محمدخانی)، پیش از قصاص _ ۹ آذر ۱۳۸۹ 

۴ _ اعدام خدیجه ( شهلا ) جاهد ؛ پرستار ، دانشجوی روان‌شناسی ، مربی مهدکودک ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و محکوم به جنایت قتل فاطمه ( لاله ) سحرخیزان (خیّر و همسر اول ناصر محمدخانی ) - ۱۰ آذر ۱۳۸۹   

 مناسبت‌ها 
۱ - آذرجشن

۹ - جشن آذرگان

۱۵ - روز هوانیروز - روز حسابدار

۱۶ - روز دانشجو

۳۰ - روز انارام، جشن میانه سال، جشن شب یلدا یا شب چله: انقلاب زمستانی و جشن زایش خورشید است، ایرانیان در این شب با فراهم آوردن خوراکی‌های گوناگون تا بامداد به انتظار دیدار نخستین پرتوهای خورشید بیدار می‌نشسته‌اند.

۲۵ - روز پژوهش

 نامگذاری‌ها 
۵ - روز بسیج مستضعفان

۷ - روز نیروی دریایی

۹ - روز بزرگداشت شیخ مفید.

۱۰ - روز مجلس.

۱۲ - روز قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و روز جهانی معلولان.

۱۴ - روز بیمه.

۱۵ - روز هوانیروز

۱۶ - روز دانشجو.

۱۹ - روز جهانی حقوق بشر.

۲۵ - روز پژوهش. روز مادر پیش از انقلاب ۱۳۵۷.

۲۶ - روز حمل و نقل.

۲۷ - روز وحدت حوزه و دانشگاه.

 زادروزها 
۱
 ۱۳۰۲ - داریوش اسدزاده، بازیگر ایرانی
 ۱۳۳۰ - فرخ نعمتی، بازیگر ایرانی
 ۱۳۳۴ - حمید باکری ، نظامی ایرانی
 ۱۳۳۶ - ایرج بسطامی، خواننده
 ۱۳۳۶ - علیرضا اوسیوند، بازیگر سینما و تلویزیون
 ۱۳۴۲ - امیر قلعه نوعی، بازیکن فوتبال اهل ایران
 ۱۳۴۵ - فریبا کوثری، بازیگر
 ۱۳۴۸ - مرجان ساتراپی، نویسنده، کارگردان، فعال حقوق بشر و انیماتور داستان‌های مصور
 ۱۳۶۵ - جهانگیر عسگری، بازیکن فوتبال اهل ایران

۲
 ۱۳۰۸ - ویگن، خواننده
 ۱۳۱۲ - علی شریعتی، استاد تاریخ، سخنران، نویسنده، اسلام‌شناس، جامعه‌شناس و پژوهشگر دینی
 ۱۳۵۶ - حمید گودرزی، بازیگر

۳
 ۱۳۴۲ - کیهان کلهر، آهنگساز و نوازنده
 ۱۳۴۷ - امید زندگانی، بازیگر و مجری

۴
 ۱۳۶۳ - لیلا بلوکات، بازیگر
 ۱۳۷۵ - علی شادمان، بازیگر

۵
 ۱۳۳۴ - محمدعلی بنی اسدی، نقاش، تصویرگر.
 ۱۳۳۷ - نادر مشایخی، موسیقی‌دان و رهبر ارکستر.

۶
 ۱۲۱۸ - عباس میرزا ملک‌آرا، شاهزاده قاجار و برادر ناتنی ناصرالدین‌شاه قاجار، (درگذشته ۱۲۷۶)
 ۱۳۱۳ - جمشید مشایخی، بازیگر پیشکسوت
 ۱۳۲۶ - داریوش فرهنگ، کارگردان، فیلم نامه‌نویس و بازیگر
 ۱۳۲۸ -  شاهرخ شاهید، خواننده

۷
 ۱۳۰۷ - داریوش صفوت، موسیقی‌دان ایرانی
 ۱۳۳۵ - محمد عمرانی، بازیگر، کارگردان، نویسنده و صداپیشه
 ۱۳۳۸ - نادر دست‌نشان، بازیکن بازنشسته و مربی کنونی فوتبال
 ۱۳۴۶ - حسین شهابی، نویسنده و کارگردان
 ۱۳۴۷ - حمید امجد، نویسنده، کارگردان، داستان‌نویس، مترجم و پژوهشگر
 ۱۳۴۹ - منصور ضابطیان، روزنامه‌نگار، کارگردان، مجری رادیو و تلویزیون، پادکست ساز، نویسنده و تهیه‌کننده
 ۱۳۵۸ - روزبه بمانی، شاعر و ترانه‌سرا

۸
 ۱۳۴۴ - سروش صحت، بازیگر، کارگردان و نویسنده
 ۱۳۵۶ - الهام حمیدی، بازیگر
 ۱۳۵۹ - هومن سیدی، بازیگر، کارگردان و نویسنده

۹
 ۱۳۶۳ - آزاده نامداری، مجری
 ۱۳۵۶ - پانته‌آ پناهی‌ها، بازیگر

۱۰
 ۱۲۹۱ - حسن علوی‌کیا، سرتیپ نیروی زمینی شاهنشاهی در دوران پهلوی و از بنیان‌گذاران سازمان ساواک
 ۱۳۰۲ - نظام فاطمی، ادیب، ترانه‌سرا، و فیلم‌ساز
 ۱۳۱۵ - نادر گلچین، خواننده آواز سنتی ایرانی
 ۱۳۲۵ - ابراهیم آشتیانی، بازیکن و مربی فوتبال
 ۱۳۳۲ - شهلا معززی، نقاش
 ۱۳۴۱ - پرویز شهبازی، کارگردان، نویسنده و تدوینگر
 ۱۳۵۲ - بهاره رهنما، بازیگر
 ۱۳۵۹ - علی صادقی، بازیگر
 ۱۳۶۰ - مینا ساداتی، بازیگر

۱۱
 ۱۳۰۲ - جلال آل احمد،
 ۱۳۴۵ - علی مصفا، بازیگر، نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان
 ۱۳۵۶ - سالار عقیلی، خواننده

۱۲
 ۱۳۲۵ - کوروش یغمایی، خواننده
 ۱۳۷۰ - سینا مهراد، بازیگر

۱۳
 ۱۳۷۴ - امیرمحمد متقیان، مجری کودک

۱۴
 ۱۳۶۱ - پندار اکبری، بازیگر
 ۱۳۷۵ - علی یاسینی، خواننده

۱۶
 ۱۳۵۰ - مهراب قاسمخانی، نویسنده

۱۷
 ۱۳۱۸ - داریوش مهرجویی، کارگردان، نویسنده و مترجم
 ۱۳۲۲ - محمدرضا اصلانی، کارگردان، شاعر و فیلسوف 
 ۱۳۴۱ - علی‌رضا بهشتی، فرزند سید محمد حسینی بهشتی، استاد دانشگاه

۱۸
 ۱۲۶۵ - ملک‌الشعرای بهار،
 ۱۳۲۷ - مسعود جعفری جوزانی، کارگردان و فیلم‌ساز ایرانی.

۱۹
 ۱۳۱۰ -حیدر رقابی، شاعر و فعال سیاسی ایرانی، متخلص به «هاله»

۲۰
 ۱۳۶۷ - شیدا یوسفی، بازیگر
۲۱
 احمد شاملو، شاعر و مترجم
 حشمت مهاجرانی، مربی فوتبال
 ۱۳۷۰ - هستی مهدوی‌فر، بازیگر

۲۲
 ۱۳۳۳ - رسول صدرعاملی، کارگردان سینما

۲۳
 ۱۳۲۸ - ناصر حجازی، مربی و بازیکن فوتبال

۲۴
 ۱۳۱۴ - جلال شباهنگی، گرافیست، نقاش و مجسمه‌ساز

۲۵
 ۱۳۱۸ - مهدی فتحی، بازیگر تلویزیون تئاتر سینما
 ۱۳۲۴ - عبدالکریم سروش، فیلسوف
 ۱۳۲۵ - طوفان هل عطایی، آهنگساز، نوازنده و خواننده
 ۱۳۲۸ - کیومرث پور احمد، فیلمنامه‌نویس، کارگردان
 ۱۳۲۹ - بهرام شاه‌محمدلو، کارگردان و هنرپیشه تئاتر و تلویزیون
 ۱۳۵۸ - امیرحسین اصلانیان، بازیکن فوتبال

۲۸
 ۱۳۵۶ - سپند امیرسلیمانی، بازیگر

۲۹
 ۱۳۲۶ - مریم امیرجلالی، بازیگر
 ۱۳۴۴ - مهتاب نصیرپور، بازیگر
 ۱۳۶۳ - سیاوش خیرابی، بازیگر

۳۰
 ۱۳۵۴ - لاله اسکندری، بازیگر و عکاس

آذر
 ۱۳۰۸ - سروژ استپانیان، مترجم ارمنی‌تبار

 درگذشت‌ها 
۲ آذر:
 غلامحسین ساعدی، نویسنده، پژوهشگر و روان‌شناس، ۱۳۶۴ خورشیدی
 درویش خان، ۱۳۰۵ خورشیدی
۳ آذر:
 محمود کریمی، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۳ خورشیدی
 آرمان عبدالعالی ، بسکتبالیست ، دانش آموخته حقوق دانشگاه جامع علمی کاربردی ، دانش آموخته و دانشجوی مهندسی پزشکی   دانشگاه پردیس تربیت مدرس ، دوست و عامل جنایت قتل غزاله شکور - ۱۴۰۰  
۴ آذر:
 بیتا فرهی، بازیگر، ۱۴۰۲
۵ آذر:
 محمدعلی فروغی، ۱۳۲۱ ش
 حسن میرخانی، از بنیان‌گذاران انجمن خوشنویسان ایران، ۱۳۶۹ ش
۶ آذر:
 پروانه معصومی، بازیگر، ۱۴۰۲
۷ آذر:
 میرزا حسن زرین‌خط، استاد خوشنویسی، ۱۳۵۷ ش
 جلال تاج اصفهانی، خواننده، ردیف‌دان و مدرس آواز، ۱۳۶۰ ش
 حمید مصدق، شاعر و وکیل، ۱۳۷۷ ش
۸ آذر:
 سید محمدهاشم پیر، از مورخان و پایه‌گذاران جنبش‌های نوین فکری در ایران، ۱۳۲۵ ش
۹ آذر:
 عیسی بهنام، باستان‌شناس و استاد دانشگاه تهران، ۱۳۶۳
 مهدی خالدی، نوازنده ویولون و مدرس ۱۳۶۹ ش
۱۰ آذر:
 آیت الله مدرس، ۱۳۱۶
 شهلا جاهد ، پرستار ، مربی مهدکودک ، دانشجوی روان‌شناسی ، همسر دوم موقت ناصر محمدخانی و اعدامی - ۱۳۸۹ 
۱۱ آذر:
 میرزا کوچک خان، ۱۳۰۰
۱۲ آذر:
 نصرت‌الله گلپایگانی، نوازنده تار، ویولون، تنبک و آهنگساز، ۱۳۴۱
 شاهرخ شاهید، خواننده، ۱۴۰۲
۱۳ آذر:
 عمر خیام نیشابوری، ۵۰۲
 آیت الله گلپایگانی، ۱۳۷۲
۱۴ آذر:
 غلامحسین یوسفی، استاد زبان و ادبیات فارسی، ۱۳۶۹
 علی حاتمی، فیلم‌ساز، ۱۳۷۵
۱۵ آذر:
 احمد کشوری
۱۶ آذر:
 میرزا آقا امامی اصفهانی (محمد مهدوی)، نقاش، ۱۳۳۴
 هوشنگ پزشک نیا، نقاش معاصر ایرانی، ۱۳۵۱
 جواد معروفی، نوازندهٔ پیانو و آهنگساز، ۱۳۷۲
۱۹ آذر:
 سعدی، ۶۷۱
۲۳ آذر:
 حیدر رقابی، شاعر و فعال سیاسی ایرانی، متخلص به «هاله»، ۱۳۶۶
۲۶ آذر:
 مولوی، ۶۵۲
۲۹ آذر:
 ابوالحسن صبا، ۱۳۳۶

 منابع 

 برگرفته از تقویم رسمی ایران، در سال ۱۳۸۸

*
رده:ماه‌های گاه‌شماری ایرانی