مائده

سورهٔ مائده سورهٔ پنجم قرآن است، ۱۲۰ آیه دارد، و سوره‌ای مدنی است. نامگذاری این سوره به دلیل ذکر داستان نزول مائده برای یاران عیسی در آیهٔ ۱۱۴ این سوره صورت گرفته است. معنای آن جایی که غذا پهن می‌شود یا خوان است. بنابر روایتی اسلامی، این سوره در حجةالوداع در بین راه مکه و مدینه نازل شده است. در بخش اول سوره، به مسئلهٔ ولایت در اسلام، تثلیث در مسیحیت، و قیامت و معاد پرداخته شده است. در قسمت دیگر سوره، به مسائلی مانند وفای به عهد، عدالت اجتماعی، شهادت‌دادن با عدالت، حرام‌بودن کشتن انسان‌ها (در ضمن بیان داستان هابیل و قابیل) و احکام غذاهای حلال و احکام وضو و تیمم پرداخته شده است.

آیات ۳۲ و ۳۳ سورهٔ مائده معمولاً برای نکوهش قتل انسان نقل می‌شوند، در قالب عبارتی خلاصه‌شده مانند:

«هر کس انسانی را بکشد، گویی همهٔ مردم را کشته است؛ و هر کس انسانی را زنده بدارد، گویی همهٔ مردم را زنده داشته است.»

عبارتی با همین ساختار در «میشنا» در رسالهٔ «سنهدِرین» نیز دیده می‌شود. با این حال، یکی از نویسندگان مجلهٔ موزائیک شواهدی ارائه کرده که نشان می‌دهد این همانندی، در واقع بخشی از نقد قرآن بر یهودیت است و مسلمانان نخستین از این زمینهٔ متنی آگاه بوده‌اند.

 خلاصه آیات 
 پیمان‌ها باید وفا شوند.
 خوراک‌های حلال.
 اسلام به‌عنوان دین کامل‌شده معرفی می‌شود.
 خوراکی که توسط حیوانات شکارچی آموزش‌دیده صید شود، حلال است.
 مسلمانان مجازند از خوراک یهودیان و مسیحیان بخورند و با زنان آنان ازدواج کنند.
 احکام مربوط به طهارت و پاکی بیان می‌شود.
 ۷–۸. یادآوری پیمان عقبه؛ مسلمانان مأمور به راست‌گویی در شهادت و پرهیز از بی‌عدالتی به‌سبب نفرت یا تعصب‌اند.
 ۹–۱۱. یادآوری بخشایش و نعمت‌های الهی و دعوت به فراموشی دشمنی‌های گذشته.
 پیمان خدا با بنی‌اسرائیل یادآوری می‌شود.
 ۱۳–۱۶. نافرمانی یهودیان و مسیحیان آشکار می‌گردد.
 ۱۷–۱۸. تحریف تعالیم الهی از سوی یهودیان و مسیحیان مطرح می‌شود.
 یهودیان و مسیحیان فرزندان خدا نیستند؛ محمد (ص) برای تذکر و هشدار به آنان که کتاب‌های آسمانی را نخوانده یا باور نکرده‌اند، فرستاده شده است.
 ۲۰–۲۶. سرگذشت نافرمانی بنی‌اسرائیل در قادِش برنَع (Kadesh Barnea).
 ۲۷–۳۱. داستان قابیل و هابیل.
 گناه قتل نفس.
 ۳۳–۴۰. مجازات دزدی و یادآوری لزوم توبه؛ داوری خداوند برتر از همه داوری‌هاست.
 ۴۱–۴۴. هشدار در برابر تحریف کتاب‌های آسمانی و فرمان به داوری بر پایهٔ وحی الهی.
 ۴۵–۵۵. تأکید دوباره بر اینکه قرآن تصدیق‌کنندهٔ کتاب‌های پیشین است و پیامبر باید بر اساس قوانین خدا حکم کند.
 ۵۶–۵۸. نهی از دوستی و پناه‌جویی نزد تمسخرکنندگان ایمان؛ یگانگی در ولایت با خداوند.
 ۵۹–۶۳. هشدار به منافقان و دستورالعمل برای مؤمنان.
 ۶۴–۶۵. موعظه و هشدار به یهودیان.
 نکوهش ریا و بی‌ایمانی یهودیان و مسیحیان.
 ۶۷–۶۹. دستور به پیامبر برای تبلیغ؛ او گواهی‌دهندهٔ حقانیت کتاب‌های یهودیان و مسیحیان است؛ یهودیان، صابئان و مسیحیان مؤمن رستگار خواهند شد.
 ۷۰–۷۱. یهودیان پیامبران خدا را نپذیرفتند و برخی را کشتند.
 ۷۲–۷۵. رد آموزه‌های تثلیث و الوهیت مسیح.
 ۷۶–۷۷. تأکید دوباره بر یگانگی خدا، پایبندی به اصول، و هشدار نسبت به افراط‌گرایی.
 ۷۸–۸۱. سرزنش یهودیان نافرمان از سوی مسیح.
 ۸۲–۸۷. مقایسهٔ باورهای یهودیان و مسیحیان؛ پاداش درستکاران و کیفر گناهکاران؛ هشدار نسبت به تجاوز از حدود.
 مسلمانان از غذای حلال استفاده کنند و از خدا بترسند.
 کفارهٔ شکستن سوگند.
 ۹۰–۹۴. تحریم مستی‌آورها و قمار.
 ۹۵–۹۶. احکام شکار و صید در زمان حج.
 ۹۷–۱۰۱. بیان مناسک حج و وعدهٔ آمرزش برای اعمال پیش از نزول احکام.
 ۱۰۲–۱۰۴. نکوهش رسوم نادرست عرب جاهلی.
 ۱۰۵–۱۰۸. هر کس تنها مسئول کردار خود است؛ وصیت‌نامه باید با حضور شاهدان تنظیم شود.
 ۱۰۹. پیامبران از باطن پیروان خود آگاه نیستند؛ تنها خدا دانای همه چیز است.
 ۱۱۰. بیان معجزات عیسی و نعمت‌های الهی بر او.
 ۱۱۱. حواریون عیسی ایمان‌آورندگان (مسلمانانِ راستین) معرفی می‌شوند.
 ۱۱۲–۱۱۵. سفره‌ای آسمانی از سوی خدا برای عیسی و شاگردانش نازل می‌شود.
 ۱۱۶–۱۱۸. عیسی تعلیم نداده که مردم او و مادرش را بپرستند.
 ۱۱۹. پاداش مؤمنان راستین.
 ۱۲۰. خداوند حاکم مطلق است. 

 جایگاه و پیوستگی با دیگر سوره‌ها 
اندیشهٔ پیوند متنی میان آیات یک سوره، در آثار مفسران و پژوهشگران قرآنی با عناوینی گوناگون بررسی شده است؛ در ادبیات غیرانگلیسی با اصطلاحاتی چون نظم و مناسبت، و در پژوهش‌های انگلیسی‌زبان با مفاهیمی چون همبستگی، روابط متنی، میان‌متنیت و وحدت ساختاری. حامدالدین فرهی، دانشمند هندی‌تبار اسلامی، به‌ویژه به‌خاطر پژوهش‌های خود دربارهٔ مفهوم «نظم» یا هماهنگی در قرآن شناخته می‌شود. پیش از او و پس از وی، مفسران کلاسیکی مانند فخرالدین رازی (درگذشتهٔ ۱۲۰۹ میلادی) و زرکشی (درگذشتهٔ ۱۳۹۲ میلادی) و نیز شماری از مفسران معاصر، در گسترش این رویکرد نقش داشته‌اند. بر پایهٔ این دیدگاه، قرآن کتابی منسجم و نظام‌مند است که اجزای آن در ارتباطی درونی و هدفمند با یکدیگر قرار دارند. هر بخش از قرآن دارای موضوعی مستقل و مشخص است، و ترتیب موضوعات در هر بخش تا حدودی بازتاب‌دهندهٔ ترتیب نزول آیات به‌شمار می‌رود. در هر یک از این بخش‌ها، سوره‌های هم‌جوار به‌صورت جفت‌های مکمل عمل می‌کنند و از جنبه‌های گوناگون یکدیگر را تفسیر و تکمیل می‌نمایند. بر اساس این تقسیم‌بندی، قرآن به هفت بخش اصلی تقسیم می‌شود که هر یک دارای درون‌مایه و پیوستگی درونی خاص خود است.
بخشاز سورهتا سورهموضوع مرکزی۱الفاتحهالمائدهقانون اسلامی۲الانعامالتوبهپیامدهای انکار محمد برای مشرکان مکه۳یونسالنوربشارت به غلبه و پیروزی محمد۴الفرقانالاحزاباستدلال دربارهٔ نبوت محمد و لوازم ایمان به او۵سبأالحجراتاستدلال دربارهٔ توحید و لوازم ایمان به خدا۶قالتحریمضرورت ایمان به الله و آخرت و اینکه بازگشت نهایی به سوی خداست۷الملکالناسهشدار به قریش دربارهٔ سرنوشت آنان در دنیا و آخرت اگر محمد را انکار کنند

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 متن سوره به همراه ترجمهٔ فارسی
 فضیلت و خواص سوره مائده
 سوره مائده

رده:احکام غذایی اسلام
رده:اسلام و مسیحیت
رده:سوره‌های قرآن
رده:سوره‌های مدنی قرآن
رده:شریعت
رده:هابیل و قابیل