جعفر پناهی

جعفر پناهی (زادهٔ ۲۰ تیر ۱۳۳۹) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس و تدوین‌گر ایرانی است.Jafar Panahi (Born 11 July 1960) is an Iranian film director imdb.com او در سطح بین‌المللی به دلیل نقش برجسته‌اش در سینمای ایران شناخته می‌شود و جوایز متعددی از جشنواره‌های معتبر جهانی از جمله شیر طلایی از جشنواره فیلم ونیز برای دایره (۲۰۰۰)، خرس طلایی از جشنواره بین‌المللی فیلم برلین برای تاکسی (۲۰۱۵) و نخل طلا از جشنواره فیلم کن برای یک تصادف ساده (۲۰۲۵) را دریافت کرده است. با این افتخارات، پناهی پس از آنری-ژرژ کلوزو، میکل‌آنجلو آنتونیونی و رابرت آلتمن، چهارمین فیلم‌ساز تاریخ و البته تنها فرد زنده به‌شمار می‌رود که جوایز اصلی هر سه جشنوارهٔ بزرگ سینمایی جهان را کسب کرده است. ضمن اینکه جوایز دیگر همچون  لوکارنو  را نیز گرفته و کاندید اسکار نیز شده است.

پناهی فعالیت سینمایی خود را با ساخت فیلم‌های کوتاه و دستیاریِ عبّاس کیارستمی آغاز کرد. نخستین فیلم بلند او، بادکنک سفید (۱۹۹۵)، جایزه دوربین طلایی (Caméra d'Or) جشنواره کن را دریافت کرد که نخستین جایزه مهم برای یک فیلم ایرانی در این جشنواره به‌شمار می‌رود. او از آن زمان به بعد با موج نوی سینمای ایران شناخته می‌شود و موضوعاتی چون محدودیت‌های اجتماعی و زندگی افراد به‌حاشیه‌رانده‌شده در ایران، محور آثارش بوده‌اند.

فیلم‌های او بارها در ایران ممنوع شده‌اند و فعالیت حرفه‌ای‌اش همواره با برخورد و فشار از سوی مقامات ایرانی همراه بوده است. در سال ۲۰۱۰، پناهی بازداشت و بعدها به شش سال زندان و ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌سازی و سفر محکوم شد. با وجود این محدودیت‌ها، او همچنان به ساخت فیلم ادامه داد؛ از جمله این فیلم نیست (۲۰۱۱) که به‌صورت قاچاقی از ایران خارج شد و در جشنواره کن به نمایش درآمد. از دیگر آثار برجسته او می‌توان به آینه (۱۹۹۷)، آفساید (۲۰۰۶)، پرده (۲۰۱۳)، سه‌رخ (۲۰۱۸) و خرس نیست (۲۰۲۲) اشاره کرد.

 اوایل زندگی و تحصیلات 
جعفر پناهی در میانه در خانواده‌ای آذری به دنیا آمد که خود آن را خانواده‌ای از طبقه کارگر توصیف کرده است. او با چهار خواهر و دو برادر بزرگ شد. پدرش نقاش ساختمان بود. خانواده‌اش در خانه به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کردند، اما با دیگر ایرانیان به فارسی.Stone, Judy. Eye on the World: Conversations with International Filmmakers. Silman-James Press, Los Angeles, 1997, , pp. 386. در ده سالگی، پناهی با یک دوربین فیلم‌برداری ۸ میلی‌متری کار کرد. همچنین در یک فیلم بازی کرد و به مدیر کتابخانه «کانون» کمک کرد تا برنامه‌ای برای آموزش کار با دوربین فیلم‌برداری به کودکان اجرا کند.

از دوازده سالگی، پناهی بعد از مدرسه کار می‌کرد تا بتواند هزینه رفتن به سینما را تأمین کند. کودکی فقیرانه‌اش به شکل‌گیری نگاه انسانی در فیلم‌هایش کمک کرد.

در بیست سالگی، پناهی به خدمت سربازی در ارتش فراخوانده شد و درجنگ ایران و عراق از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۲ به عنوان فیلم‌بردار ارتش فعالیت کرد. در سال ۱۹۸۱ به‌دست شورشیان کرد اسیر شد و به مدت ۷۶ روز در اسارت بود.

او از تجربیات جنگی‌اش مستندی ساخت که بعدها از تلویزیون پخش شد. پس از پایان خدمت سربازی، پناهی در دانشکده سینما و تلویزیون تهران ثبت‌نام کرد و در آنجا فیلم‌سازی خواند و به آثار فیلم‌سازانی مانند آلفرد هیچکاک، هاوارد هاکس، لوئیس بونوئل و ژان-لوک گدار علاقه‌مند شد. در این دوره با پرویز شهبازی، فیلم‌ساز، و فرزاد جودت، فیلم‌بردار که تمام کارهای اولیه پناهی را فیلم‌برداری کرد، آشنا و دوست شد. در طول تحصیل، در مرکز بندرعباس در ساحل خلیج فارس کارآموزی کرد و اولین فیلم‌های مستند کوتاه خود را ساخت. همچنین به عنوان دستیار کارگردان در فیلم‌های استادش فعالیت کرد و در سال ۱۹۸۸ فارغ‌التحصیل شد.

 سبک 
سبک پناهی اغلب شکلی ایرانی از نئورئالیسم توصیف می‌شود. به گفتهٔ خودش، او به دنبال به تصویر کشیدن «جنبه‌های انسانی چیزها» است. جیک ویلسون فیلم‌های او را به دلیل «تنش میان بی‌واسطگی مستندگونه و مجموعه‌ای از پارامترهای فرمال دقیقاً تعریف‌شده» و همچنین «خشم آشکارا ابرازشده نسبت به محدودیت‌هایی که جامعه ایران اعمال می‌کند» متمایز می‌داند."A mirror under the veil – and inside the stadium", The Age, 26 September 2006

پناهی در مقایسه با همکار رئالیست خود، عباس کیارستمی، در صراحت نقد اجتماعی‌اش تفاوت دارد. استفن تئو نوشته است:"The Case of Jafar Panahi" at Sense of Cinema, June 2001

پناهی خود می‌گوید سبک او را می‌توان «رویدادهای انسانی که به شکلی شاعرانه و هنری تفسیر شده‌اند» توصیف کرد. او گفته است: «در جهانی که فیلم‌ها با میلیون‌ها دلار ساخته می‌شوند، ما فیلمی دربارهٔ دختری کوچک ساختیم که می‌خواهد با کمتر از یک دلار ماهی بخرد [بادکنک سفید]—این چیزی است که ما سعی در نشان دادنش داریم.» پناهی همچنین اظهار کرده است: «در تمام فیلم‌هایم، هیچ‌گاه شخصیتی شرور، چه مرد و چه زن، نمی‌بینید. من معتقدم همه انسان‌ها خوب هستند.»

در مصاحبه‌ای با آنتونی کافمن، پناهی گفت: «من بسیار آگاه بودم که نباید با احساسات مردم بازی کنم؛ ما سعی نکردیم صحنه‌های اشک‌آور خلق کنیم؛ بنابراین فیلم جنبه فکری مخاطب را درگیر می‌کند. اما این با کمک جنبه احساسی و ترکیبی از این دو صورت می‌گیرد.»The Dark Balloon; Jafar Panahi's Vicious "Circle", at IndieWire2001  4 December 2001

حمید دبّاشی عقیده دارد پناهی در تاریخ سینمای ایران کمترین خودنمایی یا تظاهر را دارد و گفته که فیلم‌های او بازتابی از ایران پس از انقلاب از دید خودش است،Dabashi. pp. 395. و فیلم طلای سرخ را نه تنها روایتی از یک سرقت جواهرات ناکام، بلکه تاریخچه‌ای «از تاریخ معاصر ایران، تاریخ انقلاب اسلامی ناکام و به‌ویژه جنگ ایران و عراق» توصیف کرده است.

دبّاشی به تصویر محتاطانه خشونت توسط پناهی اشاره کرده و می‌گوید: «نحوه نمایش خشونت بدون نشان دادن عامل آن، اکنون به امضای سینمای پناهی تبدیل شده است.»Dabashi. pp. 396. او به‌طور خاص به برادر راضیه در بادکنک سفید اشاره می‌کند که در یک صحنه به‌وضوح کتک خورده، اما تنها اشاراتی به خشونت پدر راضیه از خارج از کادر ارائه می‌شود. در دایره، نرگس مورد ضرب و شتم قرار گرفته، اما هرگز توضیح داده نمی‌شود که چرا یا توسط چه کسی. دبّاشی می‌نویسد: «خشونت در سینمای پناهی مانند شبحی است: آن را می‌بینید، اما منشأ یا حضور فیزیکی ندارد—عامل آن به‌طور عمدی مبهم نگه داشته شده است. نتیجه، حس ترس و اضطرابی است که در هر فریم از فیلم‌های او نهفته است، اما این ترس مرجع مشخصی ندارد.»

برخی از ایرانیان از آثار او انتقاد کرده‌اند و مدعی‌اند که فیلم‌هایش «تصویری واقع‌بینانه از ایران ارائه نمی‌دهند، یا مشکلات زنان در فیلم‌های او تنها به طبقه خاصی از زنان مربوط می‌شود.»Dönmez-Colin. pp. 92. او از سوی منتقدان محافظه‌کار ایران متهم به سیاه‌نمایی است. پناهی در تاکسی (۲۰۱۵) به اتهامات مطرح‌شده پاسخ داد: «واقعیاتی وجود دارد که نمی‌خواهند نشان داده شود… نمی‌خواهند آن را نشان دهند، اما خودشان این کار را می‌کنند».10 Great Directors Who Were Banned In Their Home Countries - Taste of Cinema

 زندگی شخصی 
پناهی با طاهره سعیدی ازدواج کرده است. اولین بار در دوران دانشگاه، زمانی که طاهره پرستار بود، با او آشنا شد."همسر جعفر پناهی: می‌خواهند او را درهم بشکنند آنها یک پسر به نام پناه پناهی، که خود فیلم‌ساز است، و یک دختر به نام سولماز دارند. پناه در دانشگاه تهران تحصیل کرده و سولماز در تهران به تحصیل در رشته تئاتر پرداخته است.

 دیدگاه‌های سیاسی 
پناهی یکی از ۱۵ فعال سیاسی و مدنی بود که در بهمن ۱۳۹۶ با تأکید بر «اصلاح‌ناپذیری» نظام جمهوری اسلامی ایران خواستار برگزاری همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای «گذار مسالمت‌آمیز» از حکومت فعلی «به یک دموکراسی سکولار پارلمانی» شد.

در ۱۲ دی ۱۴۰۴ جعفر پناهی و ۱۶ فعال مدنی و سیاسی دیگر با انتشار بیانیه‌ای مشترک، از خیزش سراسری در ایران حمایت کرده و گذار صلح‌آمیز از جمهوری اسلامی را «ضرورتی غیرقابل سرکوب» توصیف کردند. امضاکنندگان با اشاره به تداوم خیزش خیابانی، این تحرکات را «جنبش بزرگ مقاومت مدنی مردم ایران» و بازتاب اراده ملی برای برکناری نظام حاکم دانستند و بر مطالباتی چون آزادی، عدالت، کرامت انسانی و حق تعیین سرنوشت تأکید کردند. در این بیانیه همچنین از نیروهای انتظامی و امنیتی خواسته شده است با پایبندی به مسئولیت حفاظت از جان شهروندان، از سرکوب معترضان و به‌کارگیری خشونت علیه مردم خودداری کنند.

 بازداشت و محکومیت به زندان 
بندانگشتی|در جشنوارهٔ برلین ۲۰۰۶
در جریان اعتراضات انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸، جعفر پناهی دو بار دستگیر شد. بار اول، در روز ۸ مرداد ۱۳۸۸ هنگامی که به همراه گروه دیگری از فیلم‌سازان برای گرامیداشت کشته‌شدگان اعتراضات به نتیجهٔ انتخابات دهم ریاست‌جمهوری به بهشت زهرا رفته بود که پس از چند روز آزاد شد. بار دوم در دوشنبه ۱۰ اسفند به همراه ۱۸ نفر از اعضای خانواده و دوستانی که در خانه او در تهران مهمان بودند. صندلی او در جشنوارهٔ کن خالی ماند. او در یک مرحله برای مدتی اعتصاب غذا کرد.

پناهی در روز ۴ خرداد ۱۳۸۹ به دستور بازپرس و تأیید دادستان عمومی و انقلاب تهران با تودیع وثیقهٔ ۲۰۰ میلیون تومانی از زندان آزاد شد.

بر اساس حکم دادگاه پناهی به اتهام «اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» به ۶ سال حبس تعزیری و ۲۰ سال محرومیت از فیلم‌سازی، ۲۰ سال محرومیت از فیلمنامه‌نویسی، ۲۰ سال محرومیت از سفر به خارج از ایران و ۲۰ سال ممنوعیت از هر نوع مصاحبه با رسانه‌ها و مطبوعات داخلی و خارجی محکوم شد.

در ۱۳ بهمن ۱۳۸۹ (۲ فوریهٔ ۲۰۱۱) تیه‌ری فره‌مو مدیر هنری جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کن، در یک کنفرانس مطبوعاتی که به منظور حمایت از پناهی و محمد رسول‌اف در سینماتک پاریس برگزار شد، اعلام کرد که امسال جایزهٔ ویژهٔ «مربی طلا» یجایزهٔ یک عمر فعالیت سینمایی جشنوارهٔ کن کن را به پناهی تقدیم می‌کنند. او اضافه کرد: «از این پس جعفر پناهی، عضو هیئت داوران تمام فستیوال‌های فیلم بین‌المللی خواهد بود و جایگاهی خالی برای او در نظر گرفته شده است.»

 بازداشت‌ها 
بار اول، پناهی در روز پنجشنبه ۸ مرداد ۱۳۸۸ هنگامی که به همراه گروه دیگری از فیلم‌سازان برای گرامیداشت کشته‌شدگان اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست جمهوری دهم به بهشت زهرا رفته بود، به‌همراه مهناز محمدی، مستندساز بازداشت و پس از چند روز آزاد شد.

پناهی بار دوم در شامگاه دوشنبه ۱۰ اسفند به همراه ۱۸ نفر از اعضای خانواده و دوستانی که در خانه او در تهران مهمان بودند، بازداشت شد. پس از چند روز و در چند مرحله، اعضای خانواده و همکاران پناهی آزاد شدند، اما خود او همچنان در بازداشت بود. مقام‌های قضایی تاکنون علت بازداشت و اتهام او را اعلام نکرده‌اند. در این مورد صرفاً دادستان تهران بازداشت او را غیرسیاسی دانست. رسانه‌های وابسته به محافظه‌کاران ادعا کرده‌اند، دلیل دستگیری او تدارک برای ساختن فیلمی علیه نظام، بوده است.

 اجرای حکم زندان 
جعفر پناهی تیر ۱۴۰۱ در تهران برای اجرای حکم زندان خود بازداشت و زندانی شد. او که برای پیگیری وضعیت دو فیلمساز بازداشت شده، محمد رسول‌اف و مصطفی آل‌احمد به دادسرای اوین رفته بود، ۲۰ تیر ۱۴۰۱ در همان‌جا بازداشت و به بند ۸، سالن ۷، زندان اوین منتقل شد. پس از نزدیک به هفت ماه حبس در زندان اوین، سرانجام در پی اعتصاب غذای خشک، با قرار وثیقه به‌طور موقت آزاد شد.

 ابتلا به کووید-۱۹ 
جعفر پناهی ۱۴ مرداد ۱۴۰۱ در زندان اوین دچار تب و لرز شدید شد و صبح روز ۱۵ مرداد پس از مراجعه به بهداری زندان اوین تست کووید ۱۹ او مثبت اعلام شد. او درخواست کرد تا با هزینهٔ شخصی خودش، وی را به بیمارستان منتقل کنند اما درخواستش با مخالفت مسئولان زندان مواجه شد. با این حال همسر پناهی برای دریافت مرخصی برای او و انتقالش به خارج از زندان تلاش کرد.

 اعتصاب غذا 
پس از انتشار نامه جعفر پناهی به همکارانش در جشنواره کن، قرار بازداشت موقت او، دو ماه دیگر تمدید شد. مأموران امنیتی، خانواده پناهی را تهدید به بازداشت کردند و از آن‌ها خواستند از مصاحبه و اطلاع‌رسانی دربارهٔ او پرهیز کنند. در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹ پناهی در نامه‌ای با شرح برخورد و تهدیدهای بازجوهای زندان اوین، اعلام اعتصاب غذا کرد.

صبح روز سه شنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹ پناهی اعلام کرد اعتصاب غذا کرده است. وی طی تماسی با خانوادهٔ خود نامه‌اش را از زندان برای آن‌ها خواند. در این نامه آمده است:پناهی پس از شروع اعتصاب غذا قسم خورد تا تحقق خواسته‌هایش دست از اعتصاب غذا برندارد:او دو روز پس از آزادی از زندان، در فیلمی که از تلویزیون آرته پخش شد دربارهٔ علت اعتصاب غذا گفت:

 واکنش‌ها به بازداشت و زندان 
در پی این بازداشت، جشنواره بین‌المللی فیلم کن، جشنواره بین‌المللی فیلم برلین، و بسیاری از چهره‌های سینمایی، فرهنگی و سیاسی، در واکنش به بازداشت این سینماگر اعتراض کردند. در واکنشی دیگر، در روزهای آغازین سال ۱۳۸۹، چهل و پنج تن از سینماگران و هنرمندان سرشناس ایران از جمله بهرام بیضایی، کیومرث پوراحمد، ناصر تقوایی، رخشان بنی‌اعتماد، خسرو سینایی، مسعود کیمیایی، تهمینه میلانی و اصغر فرهادی، در نامه‌ای سرگشاده خطاب به حاکمان ایران ضمن تأکید بر حق فیلم‌سازی، آزادی بیان و حق اعتراض برای همگان، خواهان آزادی نامشروط جعفر پناهی و محمد نوری‌زاد شدند. همچنین صدها تن از سینماگران مطرح جهان، با انتشار نامه‌ای دیگر خطاب به صادق لاریجانی، رئیس قوه قضاییه ایران، ضمن اعتراض نسبت به زندانی کردن بی‌دلیل جعفر پناهی، که از او به عنوان کارگردان مطرح بین‌المللی یاد کرده‌اند، و نیز ناعادلانه خواندن بازداشت او، خواهان آزادی سریع پناهی شدند. عبّاس کیارستمی در واکنش به بازداشت جعفر پناهی و محمّد رسول‌اف در نامه‌ای سرگشاده نوشت «مسئولیت وخیم و بازتاب عواقب زشت و غیر فرهنگی جهانی این بازداشت‌ها متوجه مدیریت سوء و سیاست‌های غلط وزارت ارشاد در این سال‌هاست.»

طاهره سعیدی همسر پناهی در دیداری با عزت‌الله انتظامی رئیس هیئت مدیره موزه سینما در اعتراض به زندانی‌شدن همسرش خواستار آن شد تا به فوریت به نامه وی جهت بازگرداندن تمام جوایز جعفر پناهی به خانواده‌اش اقدام شود.

جمعی از فیلمسازان و هنرپیشه‌های معروف هالیوود دستگیری جعفر پناهی کارگردان ایرانی را محکوم کردند و از حکومت ایران خواستار آزادی فوری او شدند. مارتین اسکورسیزی، استیون اسپیلبرگ، فرانسیس فورد کاپولا، برادران کوئن، مایکل مور، الیور استون، رابرت دنیرو و رابرت ردفورد و چندین هنرپیشه و کارگردان دیگر آمریکایی جزء امضا کنندگان این نامه هستند.

در این نامه آمده است:

 جشنواره کن 
در شصت و سومین جشنواره کن، سازمان عفو بین‌الملل صندلی خالی جعفر پناهی را نماد اختناق در ایران دانست. برنار کوشنر و فردریک میتران، وزرای خارجه و فرهنگ فرانسه با انتشار بیانیه‌ای خواستار آزادی فوری او شدند و نوشتند: «جعفر پناهی یکی از سرشناس‌ترین نمایندگان سینمای ایران است و کاملاً جا دارد که در جشنواره کن حضور داشته باشد. از مقامات ایرانی می‌خواهیم که حقوق بنیادین آزادی بیان و آفرینش را برای همه ایرانیان محترم بشمارند.»

تیم برتون، رئیس هیئت داوران کن، در مراسم افتتاحیه خواستار آزادی پناهی شد و گفت: «گفت همه ما خواستار آزادی بیان هستیم و هرکس باید بتواند در بیان خود آزاد باشد.». عبّاس کیارستمی نیز در سخنرانی خود بازداشت پناهی را حمله‌ای به تمامیت هنر خواند و گفت که فیلم نساخته نمی‌تواند جرم باشد. کیارستمی در ادامه گفت: با «دست‌گیری پناهی حریم بین دولت و هنرمندان برداشته شد.» ژولیت بینوش، بازیگر فرانسوی، در هنگام سخنرانی حین دریافت جایزه خود از در جشنواره کن به عنوان بهترین بازیگر زن، با یادآوری بازداشت پناهی در نشست خبریبینوش، بازیگر فیلم کیارستمی بهترین بازیگر زن جشنواره کن شد بی‌بی‌سی فارسی و در هنگام دریافت جایزه بهترین بازیگر زن در کن، گریست.جعفر پناهی اعتصاب غذا کرد

 جایزه‌ها 
پناهی در جشنوارهٔ فیلمِ کنِ ۲۰۱۸ با فیلم سه‌رخ جایزهٔ بهترین فیلمنامه را دریافت کرد. آخرین فیلم جعفر پناهی با نام یک تصادف ساده برندهٔ جایزهٔ نخل طلایی جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵ شد. او در سال ۲۰۰۰ میلادی، با فیلم دایره برندهٔ جایزهٔ شیر طلایی جشنوارهٔ فیلم ونیز و در ۲۰۰۶ میلادی، برندهٔ خرس نقره‌ای جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم آفساید شد.
بندانگشتی|چپ|300px|پناهی در خاکسپاریِ زاون قوکاسیان
فیلم مستند «این فیلم نیست» ساختهٔ پناهی در دسامبر سال ۲۰۱۱، جایزهٔ اول بخش آسیا-آفریقای هشتمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم دبی را دریافت کرد.

جعفر پناهی، در ۹ مارس ۲۰۱۲، برندهٔ نشان هنر برای آزادی از بنیاد فیر پلی در سوئیس شد.

 جایزهٔ دوربین زرین جشنوارهٔ کن ۱۹۹۵ 
پناهی با بادکنک سفید درخشید و در جشنوارهٔ کن حضور یافت و موفق به دریافت جایزهٔ دوربین زرین این دوره از جشنوارهٔ کن شد.

 جایزه ساخاروف 
در آبان ماه سال ۱۳۹۱ اعلام شد جایزهٔ آزادی افکار ساخاروف از طرف پارلمان اروپا به جعفر پناهی و نسرین ستوده اهدا شد. اعضای هیئت پارلمانی اروپا نیز تصمیم گرفتند طی سفر از پیش برنامه‌ریزی‌شده‌شان به تهران، ضمن دیدار با ستوده و پناهی، دعوتنامهٔ رسمی پارلمان اروپا از آن‌ها در ارتباط با دریافت جایزهٔ ساخاروف را به‌دست آن‌ها برسانند. اما سفر هیئت اروپایی مذکور به‌دلیل عدم پذیرش شرط آن‌ها مبنی بر دیدار با نامبردگان به ایران لغو شد.

 خرس نقره‌ای جشنوارهٔ فیلم برلین ۲۰۱۳ 
روز شنبه ۲۹ بهمن ۹۱ (شانزدهم فوریهٔ ۲۰۱۳)، هیئت داوران جشنوارهٔ فیلم برلین، جایزهٔ خرس نقره‌ای بهترین فیلمنامه را به جعفر پناهی به خاطر نوشتن فیلمنامهٔ پرده اهدا کرد. کامبوزیا پرتوی که این فیلم ساختهٔ مشترک او و جعفر پناهی است برای دریافت جایزه به روی سن رفت.

 جایزهٔ آسیا پاسیفیک برای فیلم‌نامهٔ گُل 
در سال ۲۰۱۴ فیلم‌نامهٔ گُل پناهی جایزهٔ ۲۵ هزار دلاری هشتمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم آسیا پاسیفیک را که به عنوان کمک‌هزینه برای ساخت فیلم اهدا می‌شود، در کنار سه فیلم دیگر از بنگلادش، دانمارک و اسرائیل از آن خود کرد.

 خرس طلایی جشنوارهٔ فیلم برلین ۲۰۱۵ 
پناهی در ۱۴ فوریهٔ ۲۰۱۵ به خاطر فیلم تاکسی برندهٔ خرس طلایی جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم برلین شد.

 جایزهٔ بهترین فیلم‌نامهٔ جشنوارهٔ فیلم کن ۲۰۱۸ 
فیلم «سه‌رخ» جعفر پناهی پس از نامزدی در بخش رقابت اصلی برای نخل طلای جشنوارهٔ فیلم کن سال ۲۰۱۸ برندهٔ جایزهٔ بهترین فیلمنامهٔ این جشنواره شد. بدین ترتیب، پس از اصغر فرهادی وی دومین فیلمساز ایرانی‌ای شد که برندهٔ این عنوان می‌شود.

 نامزدی در آکادمی اسکار 
در ۱۴ آذر ۱۳۹۱، این فیلم نیست به عنوان یکی از ۱۵ نامزد اولیه برای دریافت جایزهٔ اسکار بهترین فیلم مستند انتخاب شد. درحالی‌که این فیلم در ایران به نمایش در نیامده است.

بندانگشتی|جعفر پناهی در جشنواره کن ۲۰۲۵

 جایزهٔ نخل طلای جشنوارهٔ فیلم کن ۲۰۲۵ 
فیلم «یک تصادف ساده» جعفر پناهی پس از نامزدی در بخش رقابت اصلی برای نخل طلای جشنوارهٔ فیلم کن سال ۲۰۲۵ برندهٔ نخل طلای این جشنواره شد.

 فیلم‌شناسی 
 فیلم‌های بلند 
سالعنوانسمت توضیحاتکارگرداننویسندهتدوینگرتهیه‌کنندهبازیگر۱۳۶۷گلناردستیار کارگردان۱۳۷۲زیر درختان زیتونعبّاس کیارستمیدستیار کارگردان۱۳۷۳بادکنک سفیدنویسنده عبّاس کیارستمی۱۳۷۵مسافر جنوبپرویز شهبازی۱۳۷۶آینه۱۳۷۸دایرهنویسندگی مشترک با کامبوزیا پرتوی، قبل از انتشار در ایران توقیف بود.۱۳۷۸جمعه۱۳۸۲طلای سرخنویسنده عبّاس کیارستمی، قبل از انتشار در ایران توقیف بود.۱۳۸۲سربازهای جمعهمسعود کیمیایی۱۳۸۳کافه ترانزیتکامبوزیا پرتوی۱۳۸۴حکممسعود کیمیایی۱۳۸۴آفسایدبرنده خرس نقره‌ای از جشنوارهٔ فیلم برلین در سال ۲۰۰۶۱۳۸۷کشتزارهای سپیدمحمّد رسول‌اف۱۳۸۸اوریونتدوین مشترک با علی زمانی عصمتی۱۳۹۰این فیلم نیستاین فیلم به عنوان یکی از ۱۵ نامزد اولیه برای دریافت جایزهٔ اسکار بهترین فیلم مستند انتخاب شد۱۳۹۱پردهبرنده خرس نقره‌ای بهترین فیلم‌نامه از جشنوارهٔ فیلم برلین۱۳۹۳تاکسیبرندهٔ جایزه خرس طلایی بهترین فیلم از شصت و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم برلین۱۳۹۷سه‌رخبرنده نخل طلایی بهترین فیلمنامه از هفتاد و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم کن۱۳۹۸نامو۱۴۰۰جاده خاکیپناه پناهیسال طوفان ابدیفیلم آنتولوژی۱۴۰۱خرس نیستبرندهٔ جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران از هفتاد و نهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز۱۴۰۳یک تصادف سادهبرندهٔ جایزه نخل طلا از هفتاد و هشتمین جشنواره فیلم کن

 فیلم‌های کوتاه 
سالعنوانسمت توضیحات۱۹۸۸یارالی باشلر۱۹۹۱کیشمستند۱۹۹۲دوست۱۹۹۲آخرین امتحان۱۹۹۳نگاه دوممستند۱۹۹۷اردکولمستند۲۰۰۷گره‌گشاییقسمتی از فیلم فرش ایرانی۲۰۱۰آکاردئون

 جایزه‌ها و افتخارات 
 جایزه‌ها 
سالسازمانجایزهفیلم ۱۹۹۵ جشنواره فیلم کن دوربین طلایی بادکنک سفید ۱۹۹۷ جشنواره فیلم لوکارنو پلنگ طلایی آینه ۲۰۰۰ جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز شیر طلایی دایره ۲۰۰۳ جشنواره فیلم کن جایزهٔ هیئت داوران – جایزه برای کارهای نو و نگاهی نو طلای سرخ ۲۰۰۶ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین جایزهٔ بزرگ هیئت داوران آفساید ۲۰۰۷ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم والدیویا جایزهٔ پودو جایزهٔ یک عمر دستاورد هنری ۲۰۰۷ هیفوس جایزهٔ نامحدود سینما ۲۰۱۱ جشنواره فیلم کن جایزه مربی طلایی این فیلم نیست ۲۰۱۱ جشنواره آزادی لندن جایزه ویژه هیئت داوران این فیلم نیست ۲۰۱۲ پارلمان اروپا جایزه ساخاروف ۲۰۱۳ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین خرس نقره‌ای برای فیلمنامه پرده ۲۰۱۴ انجمن سینمایی آمریکا کمک مالی صندوق آکادمی فیلم گٌل ۲۰۱۵ جشنواره بین‌المللی فیلم برلین خرس طلایی تاکسی ۲۰۱۸ جشنوارهٔ فیلم کن جایزهٔ بهترین فیلم‌نامه سه‌رخ ۲۰۱۸ جشنواره بین‌المللی فیلم پرتقال طلایی آنتالیا پرتقال طلایی بهترین فیلم سه‌رخ ۲۰۱۸ جشنوارهٔ فیلم سلیمانیه بلوط طلایی بهترین فیلم سه‌رخ ۲۰۱۸ جشنوارهٔ فیلم سلیمانیهبرنده جایزه افتخاری (صنوبر طلایی) سه‌رخ۲۰۲۵جشنواره فیلم کننخل طلای کنیک تصادف ساده

 داوری در جشنواره‌های فیلم 
 رئیس هیئت‌داوران جشنواره بین‌المللی فیلم مونترآل

 بزرگداشت‌های وی 
در سال ۱۳۸۶ بزرگداشت جعفر پناهی در چهارمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم ارمنستان برگزار شد.

 عضویت در هیئت داوران جشنواره‌ها 
سالجشنوارهنقش ۲۰۰۱ جشنوارهٔ فیلم کارلووی واری عضو هیئت داوران ۲۰۰۷ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم اوراسیا عضو هیئت داوران ۲۰۰۷ جشنواره فیلم کرالا رئیس هیئت داوران ۲۰۰۸ جشنواره بین‌المللی فیلم روتردامرئیس هیئت داوران ۲۰۰۹ جشنواره بین‌المللی فیلم مونترآل رئیس هیئت داوران

 پانویس 

 منابع 
 ویکی‌پدیای انگلیسی
 «هنرمندان هالیوود خواستار آزادی پناهی شدند» (بی‌بی‌سی فارسی)
 وبگاه ایسنا
 نامهٔ ۴۵ هنرمند برای آزادی فیلمسازان زندانی، خبرآنلاین

 پیوند به بیرون 



 فیلم ده‌دقیقه‌ای نادر تکمیل همایون دربارهٔ پناهی، تلویزیون آرته فرانسه (فارسی با زیرنویس فرانسوی)
 حرف‌های پناهی دربارهٔ بازداشت‌اش، ویدئو، تلویزیون آرته، ۲ ژوئن ۲۰۱۰، ۶ دقیقه، (فارسی و فرانسوی)
 درخواست ده‌ها سینماگر ایرانی برای «آزادی نامشروط» پناهی و نوری‌زاد

رده:اعتصاب‌های غذا
رده:افراد ایرانی آذری‌تبار
رده:افراد زنده
رده:اهالی تهران
رده:اهالی میانه
رده:بازداشت‌شدگان حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ ایران
رده:برندگان پلنگ طلایی
رده:برندگان جایزه خرس نقره‌ای برای بهترین کارگردانی
رده:برندگان جشنواره فیلم کن برای بهترین فیلم‌نامه
رده:برندگان خرس طلایی
رده:برندگان شیر طلایی بهترین کارگردانی
رده:بشردوستان اهل ایران
رده:تدوینگران اهل ایران
رده:تهیه‌کنندگان فیلم اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه صدا و سیما
رده:دریافت‌کنندگان جایزه ساخاروف
رده:زادگان ۱۳۳۹
رده:زادگان ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:زندانیان اهل ایران
رده:زندانیان سیاسی در ایران
رده:زندانیان عقیدتی عفو بین‌الملل زندانی‌شده توسط ایران
رده:زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل ایران
رده:زندانیان وجدان عفو بین‌الملل
رده:سربازان ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ ایران و عراق
رده:فعالان اهل ایران
رده:فعالان جنبش سبز
رده:فعالان دموکراسی در ایران
رده:فیلم‌سازان مخالف جمهوری اسلامی ایران
رده:فیلم‌نامه‌نویسان آذری‌تبار اهل ایران
رده:فیلم‌نامه‌نویسان اهل ایران
رده:کارگردانان آذری
رده:کارگردانان برنده خرس طلایی
رده:کارگردانان برنده دوربین طلایی
رده:کارگردانان برنده نخل طلا
رده:کارگردانان فیلم آذری‌تبار اهل ایران
رده:کارگردانان فیلم اهل ایران
رده:کارگردانان فیلم‌های فارسی‌زبان
رده:محکومان به تبلیغ علیه نظام در ایران
رده:فیلم‌سازان مستند اهل ایران
رده:نظامیان اهل ایران در جنگ ایران و عراق
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:نویسندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران
رده:نویسندگان سده ۲۱ (میلادی)