پایان ابدیت

پایان ابدیت، داستان بلند علمی-تخیلی نوشته آیزاک آسیموف به سال ۱۹۵۵ میلادی است. داستان به ماجرای کشمکش تکنیسینی به نام اندرو هارلن با خودش و با قوانین ابدیت می‌پردازد.

این داستان گرچه داستانی مستقل دارد، اما می‌توان آن را به نحوی به مجموعهٔ بنیاد کهکشانی آسیموف نسبت داد. این کتاب توسط پیمان اسماعیلیان به فارسی ترجمه شده‌است.

 پس‌زمینه 
ابدیت در این داستان نام بنیادی است که مأمورین آن فارغ از قید زمان، به تغییر در اتفاقات پیش آمده برای انسان‌ها می‌پردازند.

به گفتهٔ خود این افراد، با این کار جلوی اتفاقات بد و محنت بار برای بشر گرفته می‌شود. اما در حقیقت، هربار که واقعیت متحول می‌شود، یک سری از افرادی که خارج از بنیان زندگی می‌کنند محو شده، تعدادی به وجود آمده و برخی هم صاحب همزاد می‌شوند.

 داستان 
در آینده، بشریت از سفر در زمان برای ایجاد «ابدیّت» استفاده می‌کند؛ سازمانی بیرون از جریان زمان که هدف آن بهبود خوشبختی انسان با مشاهدهٔ تاریخ بشر و انجام اقدام‌های کوچک و حساب‌شده برای ایجاد «تغییرات واقعیت» است. این سازمان همچنین دادوستد میان سده‌های مختلف را برقرار کرده تا به نیازمندترین دوره‌ها کمک کند. اعضای آن، «ابدی‌ها»، کاهش رنج بشر را در اولویت می‌گذارند، اما بهای آن را با جلوگیری از پیدایش بسیاری از دستاوردهای فناورانه، هنری و دیگر کوشش‌ها می‌پردازند. افراد عضو ابدیّت «بالا-کی» و «پایین-کی» سفر می‌کنند و با دستگاه‌هایی به نام «کتل» دوباره وارد زمان می‌شوند. آنان نمی‌توانند به زمان‌های پیش از سدهٔ ۲۷م سفر کنند، چون میدان زمانیِ سازندهٔ ابدیّت در آن زمان پدید آمده است؛ این مرز را «پایانهٔ پایین‌کی» می‌نامند. همچنین سرنوشت آیندهٔ بشریت نامعلوم است، زیرا زمین در سال پانزده میلیون میلادی (سدهٔ ۱۵۰ هزارم یا هزارهٔ ۱۵ هزارم) خالی است. پیش از آن دوره‌ای به نام «سده‌های پنهان» یا «هزاره‌های تهی» هست؛ از سال هفت میلیون تا پانزده میلیون، که ابدی‌ها به دلایلی نامعلوم نمی‌توانند از درون ابدیّت به دنیای بیرون دسترسی پیدا کنند.

اندرو هارلن یک ابدی و تکنسینی برجسته است؛ متخصصی در اجرای تغییرات واقعیت که شیفتهٔ دوران‌های ابتداییِ پیش از پایانهٔ پایین‌کی است. رایانهٔ ارشد، لَبان تویسل، رئیس شورای همه‌کی، از هارلن می‌خواهد تازه‌واردی به نام برینزلی شرایدن کوپر را با دوران ابتدایی آشنا کند. هم‌زمان، دستیارِ رایانه فینج او را مأمور می‌کند یک هفته در سدهٔ ۴۸۲م بماند. هارلن در آنجا نزد نوئیس لمبنت، بانویی از اشراف همان دوره، سکونت می‌کند و دلبستهٔ او می‌شود. اما درمی‌یابد که یک تغییر واقعیت قرار است آن سده را تحت تأثیر قرار دهد و برای حفظ نوئیس به همان صورت که هست، قانون ابدیّت را می‌شکند و او را از زمان بیرون برده و در بخش‌های خالی ابدیّت در سده‌های پنهان پنهان می‌کند.

هارلن بعداً می‌فهمد که کتل‌ها به زمانی که او نوئیس را در آن پنهان کرده نمی‌روند، زیرا در سدهٔ ۱۰۰ هزارم (سال ده میلیون) یک سدّ زمانی ایجاد شده است. او با اسلحه فینج را روبه‌رو می‌کند و او را به خرابکاری از روی حسادت متهم می‌سازد، اما فینج می‌گوید رفتار هارلن را گزارش کرده و دخالتی در ایجاد سدّ نداشته است. هارلن به شورای ابدیّت احضار می‌شود، اما تنبیه نمی‌گردد و نتیجه می‌گیرد که نادیده‌گرفتن تخلفش نشانهٔ آن است که باید نقش بزرگ‌تری ایفا کند. او تویسل را روبه‌رو می‌کند و توضیح می‌دهد که خودش ریاضیات زمانی را آموخته و باور دارد مخترع آن، ویکور مالانسون در سدهٔ ۲۳م، باید با کمک کسی از آینده‌اش به این کشف رسیده باشد. هارلن نتیجه می‌گیرد که وظیفهٔ او تربیت کوپر برای این کار است. تویسل تأیید می‌کند و می‌افزاید که طبق خاطرات محرمانهٔ مالانسون، کوپر در حقیقت همان مخترع مشهور است. حفظ ناآگاهی کوپر برای تأسیس ابدیّت در شکل تاریخی‌اش ضروری است. هارلن تویسل را تهدید می‌کند که اگر نوئیس برگردانده نشود، ناآگاهی کوپر را برملا می‌سازد، اما تویسل او را فریب می‌دهد. او هارلن را در اتاق کنترل زندانی می‌کند و تنها اهرم اعزام کوپر را فعال می‌گذارد؛ همان‌طور که در خاطرات آمده بود. هارلن خشمگین، تابلوهای کنترل را می‌شکند و توان خروجی دستگاه را تغییر می‌دهد و باعث می‌شود کوپر به زمانی نامعلوم، احتمالاً آغاز سدهٔ بیستم، فرستاده شود.

تویسل وحشت‌زده است، اما چون ابدیّت هنوز پابرجاست، حدس می‌زند بتوان خطا را اصلاح کرد و کوپر را درست به زمان مورد نیاز فرستاد. آنان تصور می‌کنند کوپر شاید از طریق آگهی‌ای در یکی از مجلات اولیهٔ هارلن پیام بفرستد؛ چیزی که فقط برای یک ابدی قابل تشخیص باشد. هارلن مجله‌ای از سال ۱۹۳۲ را می‌یابد که تغییر کرده و اکنون آگهی‌ای با تصویر یک ابر قارچی دارد؛ تصویری که در ۱۹۳۲ ناشناخته بود. حروف نخست چهار سطر آگهی عبارت ATOM را می‌سازد. هارلن تا بازگرداندن نوئیس از سده‌های پنهان از گفتن این موضوع به تویسل خودداری می‌کند، اما تویسل پافشاری می‌کند که سدّ ۱۰۰ هزارم سده به‌لحاظ نظری ناممکن است. در سفر به بالا-کی برای یافتن نوئیس، تویسل حدس می‌زند که سده‌های پنهان زمانی باشد که انسان‌ها به مرتبه‌ای بالاتر تکامل یافته‌اند و برای جلوگیری از دخالت ابدیّت، بازهٔ میان سده‌های ۷۰ هزارم تا ۱۵۰ هزارم را مسدود کرده‌اند. او فکر می‌کند شاید حضور هارلن و نوئیس در پاسگاه ابدیّت در آن سده‌ها باعث شده آینده‌گان آن را مقدمهٔ یورش بدانند و به‌همین دلیل سدّ کتل را در سدهٔ ۱۰۰ هزارم ایجاد کرده باشند. اما هارلن و تویسل بدون مانع از آن مرز عبور می‌کنند و نوئیس را می‌یابند. هارلن قبول می‌کند برای آوردن کوپر به پایین-کی برود و او را برای انجام مأموریتش به زمان درست بازگردانند، به‌شرطی که نوئیس نیز همراهش بیاید.

در ورود به سال ۱۹۳۲، هارلن اسلحه‌اش را به سوی نوئیس می‌گیرد و می‌گوید گمان دارد او از سده‌های پنهان است و برای جلوگیری از آسیب رساندن به ابدیّت او را همراه خود آورده است. نوئیس اعتراف می‌کند که از همان زمان آمده و توضیح می‌دهد مردمش گونه‌ای دیگر از سفر زمانی را دارند که مجموعه‌ای از آینده‌های ممکن را نشان می‌دهد، نه تنها یک آیندهٔ قطعی را، چنان‌که ابدیّت می‌بیند. آنان دریافته‌اند که انسان در اصل می‌توانست نخستین گونه‌ای باشد که به کهکشان گسترش یابد، اما در هر آینده‌ای که ابدیّت وجود دارد، اولویتِ بیش‌ازحدِ امنیت باعث می‌شود هنگامی که انسان به ستارگان می‌رسد، گونه‌های دیگر از او پیشی بگیرند و مانعش شوند و انسانیت در نهایت افسرده شده و از میان برود. مأموریت نوئیس این بوده که با کمترین دخالت، از تأسیس ابدیّت جلوگیری کند. راه‌های گوناگونی برای این کار وجود داشت و او روشی را برگزیده که در آن هارلن همراه او باشد. نوئیس به هارلن حق انتخاب می‌دهد: او را بکشد و ابدیّت را حفظ کند یا بگذارد زنده بماند و آینده‌ای دیگر شکل گیرد. هارلن، که به روابط ناسالم میان ابدی‌ها و آسیب‌های اجتماعی ناشی از نابودی زمان‌های زادگاهی مردم اندیشیده، با او همراه می‌شود. این تصمیم سبب تغییر واقعیت می‌شود و کتل ناپدید می‌گردد؛ نشانه‌ای از اینکه ابدیّت هرگز به‌وجود نیامده است. کتاب با این جمله پایان می‌یابد: «پایان ابدیّت، و آغاز بی‌کرانگی.»

مفاهیم
زمانِ فیزیکی (Physio-time): زمانی نسبی که یک ابدی آن را تجربه می‌کند.

ابدیّت (Eternity): سازمانی بیرون از جریان عادی زمان که در تغییر دادن تاریخ دخالت می‌کند.

ابدی‌ها (Eternals): اعضای ابدیّت. آن‌ها نامیرا نیستند و به‌عنوان مردان جوان از زمان عادی جذب می‌شوند.

خانه‌-کِی (Homewhen): زمانِ اصلی و زادگاهیِ یک ابدی.

بالا-کِی (Upwhen): حرکت به‌سوی آینده یا اشاره به آیندهٔ نسبی.

پایین-کِی (Downwhen): حرکت به‌سوی گذشته یا اشاره به گذشتهٔ نسبی.

کتل (Kettle): دستگاهی برای سفر رو به آینده («بالا-کِی») یا رو به گذشته («پایین-کِی»).

حداقل تغییر لازم (M.N.C.): کوچک‌ترین تغییری که آیندهٔ مطلوب را ایجاد یا بازیابی می‌کند (نگاه کنید به اثر پروانه‌ای).

شخصیت‌های اصلی

اندرو هارلن: تکنسینی برجسته و عضوی از ابدیّت که مسئول اجرای تغییرات واقعیت است. او به‌عنوان تکنسین شخصیِ تویسل منصوب می‌شود، اما بعدها روشن می‌شود علت اصلی این است که در خاطرات مخترع میدان زمانی، ویکور مالانسون، چنین نقشی برای هارلن ثبت شده و او باید توله، یعنی برینزلی کوپر، را آموزش دهد. به همین دلیل، هارلن این مأموریت‌ها را می‌گیرد تا «دایره کامل شود» و تاریخ همان‌طور که بوده رخ دهد و ابدیّت تأسیس شود.

لَبان تویسل: رایانهٔ ارشد و رئیس شورای همه‌-کِی، که مسئولیت دارد رویدادهای ذکر‌شده در خاطرات مالانسون دقیقاً طبق توصیف رخ دهند.

هاب فینج: دستیار رایانه که به‌شدت از هارلن خوشش نمی‌آید و به او بی‌اعتماد است.

نوئیس لمبنت: انسانی از سده‌های پنهان که نخست به‌عنوان عضوی غیرابدی از اشرافیت سدهٔ ۴۸۲م معرفی می‌شود و رسماً منشی فینج است. مأموریت واقعی‌اش ـــ که هیچ‌یک از ابدی‌ها از آن آگاه نیستند ـــ نابود کردن ابدیّت است، با جلوگیری از تأسیس آن، برای نجات آیندهٔ بشریت.

ویکور مالانسون / برینزلی شرایدن کوپر (توله): مالانسون در سدهٔ ۲۴م میدان زمانی را توسعه می‌دهد و این کار به تأسیس ابدیّت در سدهٔ ۲۷م می‌انجامد. او خاطراتی مهر‌زمان‌خورده بر جا می‌گذارد که نشان می‌دهد شخصی که در جهان به‌عنوان ویکور مالانسون سدهٔ ۲۴م شناخته می‌شود، درواقع توله‌ای به نام برینزلی شرایدن کوپر بوده که شاگردی هارلن را کرده و برای آموختن معادلات میدان زمانی به گذشته فرستاده شده است. پس از آن‌که مالانسون پیش از تکمیل مأموریت در حادثه‌ای می‌میرد، کوپر بی‌آنکه شناخته شود نام او را بر خود می‌گذارد و کارش را کامل می‌کند تا ابدیّت با وجود مرگ مالانسون همچنان پدید آید. کوپر از این سرنوشت بی‌خبر است هنگامی که تویسل او را در سدهٔ ۷۸م پیدا کرده و برای فرستاده شدن به گذشته آموزش می‌دهد.

خاستگاه 
در دسامبر ۱۹۵۳، آسیموف در حال ورق‌زدن شمارهٔ ۲۸ مارس ۱۹۳۲ مجلهٔ Time بود که به‌نظرش رسید نقاشیِ چاپ‌شده در آن شبیه ابر قارچی ناشی از انفجار سلاح هسته‌ای است. با دقت بیشتر دید که آن تصویر در حقیقت یک فوارهٔ آبفشان، «اولدفِیثفول»، است. اما همین باعث شد به این بیندیشد که اگر واقعاً در مجله‌ای از سال ۱۹۳۲ تصویری از ابر قارچی وجود می‌داشت، پیامدهای آن چه می‌بود. این فکر او را به طرح یک داستانِ سفر در زمان رساند.

او نگارش «پایان ابدیّت» را در ۷ دسامبر ۱۹۵۳ آغاز کرد و در ۶ فوریهٔ ۱۹۵۴، در ۲۵ هزار واژه، آن را به پایان رساند. آسیموف داستان را برای مجلهٔ Galaxy Science Fiction فرستاد و چند روز بعد تلفنی از هورِس ال. گُلد، سردبیر مجله، دریافت کرد که آن را رد کرده بود. آسیموف تصمیم گرفت داستان را به رمان تبدیل کند. در ۱۷ مارس، نسخه را نزد والتر آی. برادبری، ویراستار ادبیات علمی‌تخیلی در Doubleday گذاشت تا نظرش را بگوید. برادبری استقبال کرد و تا ۷ آوریل به آسیموف اطلاع داده شد که قرارداد رمان در حال آماده شدن است. آسیموف بسط رمان را آغاز کرد و در ۱۳ دسامبر نسخهٔ کامل را تحویل داد. دابل‌دی رمان را پذیرفت و آن را در اوت ۱۹۵۵ منتشر کرد.

رمان بازتاب‌دهندهٔ دانش علمی زمان خود است و بخشی از آن امروز منسوخ شده؛ برای نمونه، منبع انرژی مسافران زمانی «نوا سول» معرفی می‌شود و پیوندی با آیندهٔ دور که انرژی خورشیدِ «منفجرشده» را می‌گیرد، درحالی‌که اکنون می‌دانیم خورشید برای ابرنواختر شدن بسیار کوچک است.

همچنین این رمان را می‌توان مقدمه‌ای بر مجموعهٔ امپراتوری دانست که بخشی از مجموعهٔ بنیاد است. آسیموف پیش از آن، گونه‌ای از سفر در زمان را در رمان سال ۱۹۵۰ خود Pebble in the Sky آورده بود، اما آن یک سفر یک‌طرفه بود.

نسخهٔ اولیهٔ «پایان ابدیّت» در سال ۱۹۸۶ در مجموعهٔ The Alternate Asimovs منتشر شد.

 منابع 

 دانشنامهٔ ع.ت.ف - مدخل پایان ابدیت

رده:ایزاک آسیموف
رده:رمان‌های ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:رمان‌های آمریکایی ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:رمان‌های آمریکایی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های سفر در زمان
رده:رمان‌های علمی تخیلی ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:رمان‌های علمی-تخیلی ایزاک آسیموف
رده:رمان‌های علمی تخیلی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:علمی-تخیلی
رده:کتاب‌های دوبلدی (ناشر)
رده:رمان‌های معمایی آمریکایی
رده:رمان‌های مهیج ایالات متحده آمریکا
رده:رمان‌های علمی-تخیلی مورد اقتباس در فیلم‌ها