پیشینه دانشگاه تهران

مطالعه 
وزیر دربار وقت، عبدالحسین تیمورتاش، از طرف رضا شاه، دکتر عیسی صدیق (صدیق اعلم) را مأمور کرد تا در سال ۱۳۱۰ خورشیدی به ایالات متحده آمریکا سفر کرده، پس از مطالعه در «تأسیسات علمی دنیای جدید»، طرحی برای تأسیس دانشگاه در کشور به دولت تقدیم کند.آموزش و پرورش در ایران. ناصر تکمیل همایون. دفتر پژوهش‌های فرهنگی. شابک ۹۶۴-۳۷۹-۰۹۲-۴ ۱۳۸۵ ص۸۷–۸۸ از همین رو، برخی منابع، زحمات اولیه تأسیس دانشگاه تهران را به وی نسبت داده‌اند."The deserved credit for these achievements however, was due to Abdolhossein Khan Teymourtash,..." The New Iranian Leadership. Alexander and Hoenig. Praeger Security International. 2008.  pp.2

 تأسیس 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shah_and_Shahbanu_at_University_of_Tehran.jpg|بندانگشتی|محمدرضا پهلوی و فرح در داشگاه تهران
کلیات طرح تأسیس دانشگاه تهران را از سال ۱۳۰۷ محمود حسابی به وزیر معارف وقت اعتمادالدوله قراگوزلو پیشنهاد داد. اما این طرح تا رسیدن علی اصغر حکمت به سمت وزارت معارف دنبال نشد. دربارهٔ این پیشنهاد، علی اصغر حکمت کفیل (سرپرست) وقت وزارت معارف و مسئول اجرای طرح تأسیس دانشگاه تهران و نخستین رئیس این دانشگاه، در کتاب خاطراتش چنین نوشته‌است: 

علی اصغر حکمت بی‌درنگ دست به کار شد و جستجو برای مکان‌یابی مناسب دانشگاه را با کمک و مشاوره آندره گدار، معمار چیره‌دست فرانسوی که در آن روزگار به عنوان مهندس در خدمت وزارت معارف بود آغاز کرد. آنان پس از جستجوی بسیار در میان ابنیه، باغ‌ها و زمین‌های فراوان آن‌روز اطراف تهران باغ جلالیه را برای احداث دانشگاه برگزیدند.

علی اصغر حکمت نوشته‌است:

سرانجام با پیگیری های دکتر عیسی صدیق، علی‌اصغر حکمت، دکتر محمود حسابی و دیگران، طرح ایجاد دانشگاه تهران در ۲۲ اسفند ۱۳۱۲ به مجلس شورای ملی رفت در و در هشتم خرداد ۱۳۱۳ به تصویب رسید.https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92826

در ۱۵ بهمن ماه همان سال بود که کلنگ تأسیس دانشگاه تهران را رضاشاه در زمین‌های جلالیه تهران (در جنوب پارک لاله کنونی) به زمین زد و در جمعه ۲۴ اسفند رسماً دانشگاه تهران تأسیس شد.

بندانگشتی|سنگ یادبود گشایش دانشگاه تهران

 نخستین شورا 
دانشگاه تهران زیر نظر شورایی کار خود را آغاز کرد که اعضای آن عبارت بودند از:
 لقمان الدوله، دکتر امیر اعلم (از دانشکده طب)
 عیسی صدیق، دکتر علی‌اکبر سیاسی (از دانشکده ادبیات)
 میرزا غلامحسین خان رهنما (از دانشکده علوم)
 حاج سید نصرالله تقوی، بدیع الزمان فروزانفر (از دانشکده علوم منقول و معقول)
 دکتر محمود حسابی (از دانشکده فنی)
 دکتر ولی خان نصر (پدر سید حسین نصر) (از وزارت معارف)

 زمین دانشگاه و طراحی پردیس 
باغ جلالیه در شمال تهران آنروز مابین قریه امیرآباد و خندق شمالی تهران قرار داشت. این باغ زیبا که پوشیده از درختان کهنسال مثمر و غیرمثمر بود، در حدود ۱۳۰۰ ه‍.ق در واپسین سال‌های حکومت ناصرالدین شاه قاجار به فرمان شاهزاده‌ای به نام جلال الدوله بنا یافته و در آن روز در مالکیت تاجری به نام حاج رحیم آقای اتحادیه تبریزی بود.

باغ جلالیه از قرار متری ۵ ریال و جمعاً به مبلغ ۱۰۰۰۰۰ تومان از این تاجر خریداری شد و آندره گدار به سرعت مأمور تعیین حدود، نرده گذاری، طراحی و اجرای عملیات ساختمانی در آن شد.

دانشگاه تهران بر اساس مؤسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتی طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند، و دروس و برنامه‌های هنرکده (دانشکده هنرهای زیبای فعلی) دقیقاً بر اساس الگوی دانشسرای عالی ملی هنرهای زیبای پاریس طراحی گردید.

پردیس و بناهای این دانشگاه توسط معماران اروپایی رولان دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، آلکساندر موزر، آندره گدار، و محسن فروغی طراحی گردید.M. Marefat. "The Protagonists who Shaped Modern Tehran" , in Ch. Adle and B. Hourcade, eds. Teheran, capitale bicentenaire, Paris and Tehran, l۹۹۲, pp. 106.

 نخستین ساختمان دانشگاه 
تالار کالبدشکافی نخستین ساختمان دانشگاه بود. قرار شد که ساختمان دانشگاه از دانشکده پزشکی آغاز شود. در اوایل اردیبهشت این ساختمان شروع شد. نقشه محل نگهداری اجساد در طبقه زیرزمین و تالارهای کالبدشکافی در دو طبقه و آمفی‌تئاتر ویژه آموزش‌های نظری به مرحله اجرا گذارده شد و تا اواخر دی‌ماه ۱۳۱۳ خاتمه پذیرفت. دکتر امیر اعلم که رئیس کرسی تشریح بود و دکتر ابوالقاسم بختیار جراح و معاون دانشکده پزشکی و دکتر بلر جراح بیمارستان آمریکایی تهران کوشش فراوان در این راه به خرج دادند. به نوشتهٔ حکمت، حتی برای اولین بار اجساد اموات بلاصاحب را مخفیانه دکتر بختیار از مریض‌خانه‌های دولتی تحویل گرفته و در اتوموبیل شخصی خود به تالار تشریح می‌آورد و در سالن زیرزمین در محفظه‌های مخصوص مملو از محلول ضدعفونی قرار می‌گرفت.

هم‌زمان با گشایش تالار کالبدشکافی، در پانزدهم بهمن ماه ۱۳۱۳ ه‍.خ لوح یادبود تأسیس دانشگاه با حضور رضاشاه در محلی که اکنون پلکان جنوبی دانشکده پزشکی است در دل خاک به امانت گذاشته شد.
بندانگشتی|دانشکده حقوق دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۸
 ادغام مؤسسات دیگر در دانشگاه تهران 
دانشگاه تهران با ادغام کردن مدرسه سیاسی، مدرسه طب (که شامل مدارس دندانسازی، داروسازی و مامایی نیز می‌شد)،Encyclopædia Iranica - Faculties Of The University Of Tehran مدرسه فلاحت مظفری (اولین مدرسه کشاورزی در ایران)، مدرسه صنایع مستظرفه (تأسیس توسط کمال الملک)، مدرسه حقوق و دانشسرای عالی در تهران دایر گشت.دانشنامه ایرانیکا: 

 نقش مؤسسات آمریکایی 
در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی ساختار درسی و پژوهشی دانشگاه رفته رفته به سمت الگوبرداری از سیستم دانشگاه‌های آمریکایی شروع به حرکت نمود:Encyclopædia Iranica - Faculties Of The University Of Tehran به‌طور نمونه دانشکده کشاورزی این دانشگاه به کمک دانشگاه یوتا توسعه و گسترش یافت.

اما نمونه‌های دیگری نیز می‌توان برشمرد: در سال ۱۹۵۴ مؤسسه علوم اداری دانشگاه (دانشکده مدیریت کنونی) به کمک دانشگاه کالیفرنیا جنوبی و به ریاست دکتر هری مارلو از این دانشگاه آغاز به ارائه مدارج دکترا نمود. در سال ۱۹۵۸ مؤسسه روزنامه‌نگاری دانشگاه تهران به کمک دانشگاه ویرجینیا و دکتر جیمز ولارد آغاز به کار نمود؛ و دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا بود که در سال ۱۹۶۵ رشته دکترای بیماری‌های سلولی (cytopathology) را راه اندازی نمود.

 انقلاب ۱۳۵۷ ایران و اثرات آن 

پس از انقلاب فرهنگی ایران در سال ۱۳۶۴ دانشکده‌های علوم پزشکی از دانشگاه تهران رسماً به دستور بخشنامهٔ جدید دولت جدا و مستقل گردیدند و دانشگاه علوم پزشکی تهران را تشکیل دادند.

اما بر اساس تفاهم نامه بین دو دانشگاه در سال ۱۳۸۵، اعضای هیئت علمی دانشجویان و پژوهشگران دو دانشگاه کماکان متعهد هستند مقالات علمی و پژوهشی خود را در مجلات و کتب و کنفرانس‌های خارجی و بین‌المللی با یک نام به چاپ برسانند.

 جستارهای وابسته 
 آموزش عالی در ایران

 منابع 

رده:تاریخ آموزش در ایران
رده:تاریخ تهران
رده:تاریخچه دانشگاه‌ها
رده:دانشگاه تهران