منطقه‌های ایتالیا

منطقه‌ها (؛ مفرد ) نخستین سطح تقسیمات کشوری در جمهوری ایتالیا هستند و دومین سطح اداری آن در طبقه‌بندی واحدهای سرزمینی برای آمار به‌شمار می‌آیند. بیست منطقه وجود دارد که پنج منطقه از آن‌ها منطقه‌های خودگردان با وضعیت ویژه هستند. بر پایهٔ قانون اساسی ایتالیا، هر منطقه یک واحد خودگردان با اختیارات مشخص است. به‌جز واله دائوستا (از سال ۱۹۴۵)، هر منطقه به چند استان تقسیم می‌شود.

 تاریخچه 
در دوران پادشاهی ایتالیا، منطقه‌ها صرفاً نواحی آماری دولت مرکزی بودند. در دوران جمهوری، بر پایهٔ قانون اساسی ایتالیا در سال ۱۹۴۸، به آن‌ها میزانی از خودگردانی سیاسی اعطا شد. فهرست اولیه شامل منطقهٔ سالنتو بود (که در نهایت در پولیا ادغام شد)؛ «فریولی» و «ونتسیا جولیا» دو منطقهٔ جداگانه بودند و باسیلیکاتا با نام «لوکانیا» شناخته می‌شد. آبروتسو و مولیزه در پیش‌نویس نخست به‌عنوان دو منطقهٔ جداگانه معرفی شده بودند، اما در قانون اساسی نهایی سال ۱۹۴۸ در هم ادغام شده و به‌صورت «آبروتسی و مولیزه» درآمدند و سپس در سال ۱۹۶۳ از یکدیگر جدا شدند.

اجرای خودگردانی منطقه‌ای تا نخستین انتخابات منطقه‌ای سال ۱۹۷۰ به تعویق افتاد. حزب حاکم دموکراسی مسیحی نمی‌خواست حزب کمونیست، که در برخی منطقه‌ها ریشهٔ تاریخی داشت (نظیر «کمربند سرخ» امیلیا-رومانیا، توسکانی، اومبریا و مارکه)، به قدرت برسد.

منطقه‌ها پس از اصلاح قانون اساسی در سال ۲۰۰۱، که توسط دولت میانه‌ٔ چپ انجام شد و در همه‌پرسی عمومی تأیید گردید، سطح قابل‌توجهی از خودگردانی به‌دست آوردند که شامل اختیارات باقی‌ماندهٔ سیاست‌گذاری می‌شد. در سال ۲۰۰۵، حزب منطقه‌گرای  و دولت راست میانه به رهبری سیلویو برلوسکونی اصلاح فدرالیستی تازه‌ای پیشنهاد دادند که در صورت تصویب، قدرت منطقه‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش می‌داد.

این پیشنهادها که به‌ویژه با  پیوند خورده بودند و از سوی برخی به‌منزلهٔ گامی به‌سوی یک دولت فدرال تلقی می‌شدند، در همه‌پرسی قانون اساسی ایتالیا (۲۰۰۶) با ۶۱٫۷٪ رأی «نه» در برابر ۳۸٫۳٪ رأی «آری» رد شدند. نتایج بسته به منطقه متفاوت بود؛ از ۵۵٫۳٪ رأی موافق در ونتو تا ۸۲٪ رأی مخالف در کالابریا.

 کنترل سیاسی 
تعداد منطقه‌هایی که از سال ۱۹۹۵ توسط هر ائتلاف اداره شده‌اند:

منطقه‌ها
پرچممنطقهوضعیتجمعیتژانویهٔ ۲۰۲۳مساحتتراکم جمعیت(نفر در کیلومتر مربع)شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۲)پایتخترئیس منطقهتعداد کومونه‌هااستان یاکلان‌شهرتعداد٪کیلومتر مربع٪40px|borderآبروتسوعادی۱٬۳۰۷٬۰۰۰۲٫۱۶٪۳٫۵۹٪۱۱۸۰٫۸۸۹لاکوئیلا مارکو مارسِلیوبرادران ایتالیا۳۰۵۴40px|borderواله دائوستاخودگردان۱۴۳٬۰۰۰۰٫۲۱٪۱٫۰۸٪۳۸۰٫۸۸۷ائوستا رنزو تِستولیناتحاد والدستانی۷۴۱40px|borderپولیاعادی۳٬۹۴۵٬۰۰۰۶٫۶۳٪۶٫۴۸٪۲۰۰۰٫۸۵۴باری میکِله امیلیانوحزب دموکراتیک ایتالیا۲۵۷۶40px|borderباسیلیکاتاعادی۵۵۹٬۰۰۰۰٫۹۲٪۳٫۳۴٪۵۴۰٫۸۶۲پوتنتسا ویتو باردیفورتسا ایتالیا۱۳۱۲40px|borderکالابریاعادی۱٬۸۷۰٬۰۰۰۳٫۱۳٪۵٫۰۴٪۱۲۱۰٫۸۴۵کاتانزارو روبرتو اوکیتوفورتسا ایتالیا۴۰۴۵40px|borderکامپانیاعادی۵٬۶۱۵٬۰۰۰۹٫۴۸٪۴٫۵۳٪۴۰۹۰٫۸۵۴ناپل وینچِنزو دِ لوکاحزب دموکراتیک ایتالیا۵۵۰۵40px|borderامیلیا-رومانیاعادی۴٬۴۵۲٬۰۰۰۷٫۵۱٪۷٫۴۴٪۱۹۷۰٫۹۲۱بولونیا میکِله دِ پاسکالهحزب دموکراتیک ایتالیا۳۳۰۹40px|borderفریولی ونتسیا جولیاخودگردان۱٬۲۱۹٬۰۰۰۲٫۰۳٪۲٫۶۳٪۱۵۱۰٫۹۰۳تریسته ماسی‌میلیانو فِدریگالیگ۲۱۵۴40px|borderلاتسیوعادی۵٬۷۴۵٬۰۰۰۹٫۶۹٪۵٫۷۱٪۳۳۲۰٫۹۱۴رم فرانچسکو روکامستقل۳۷۸۵40px|borderلیگوریاعادی۱٬۵۳۵٬۰۰۰۲٫۵۶٪۱٫۷۹٪۲۷۸۰٫۸۹۸جنوآ مارکو بوتیمستقل۲۳۴۴40px|borderلمباردیعادی۱۰٬۳۴۲٬۰۰۰۱۶٫۸۹٪۷٫۹۱٪۴۱۸۰٫۹۱۲میلان آتّیلیو فونتانالیگ۱٬۵۰۶۱۲40px|borderمارکهعادی۱٬۵۲۴٬۰۰۰۲٫۵۳٪۳٫۱۲٪۱۵۸۰٫۹۰۱آنکونا فرانچسکو آکوارولیبرادران ایتالیا۲۲۵۵40px|borderمولیزهعادی۳۲۴٬۰۰۰۰٫۴۹٪۱٫۴۸٪۶۵۰٫۸۷۲کامپوباسو فرانچسکو روبِرتیفورتسا ایتالیا۱۳۶۲40px|borderپیه‌مونتهعادی۴٬۳۰۲٬۰۰۰۷٫۲۱٪۸٫۴۱٪۱۶۸۰٫۸۹۸تورین آلبرتو چیریوفورتسا ایتالیا۱٬۱۸۱۸40px|borderساردینیاخودگردان۱٬۶۰۴٬۰۰۰۲٫۶۸٪۷٫۹۹٪۶۶۰٫۸۶۸کالیاری آلساندرا تودهجنبش پنج ستاره۳۷۷۵40px|borderسیسیلخودگردان۴٬۸۲۵٬۰۰۰۸٫۱۴٪۸٫۵۶٪۱۸۶۰٫۸۴۵پالرمو رِناتو اسکيفانیفورتسا ایتالیا۳۹۱۹40px|borderترنتینو-آلتو آدیجهخودگردان۱٬۱۱۱٬۰۰۰۱٫۸۳٪۴٫۵۱٪۷۹ترنتینو: ۰٫۹۲۰ترنتو آرنو کومپاتشرحزب مردم تیرول جنوبی۲۸۲۲تیرول جنوبی: ۰٫۹۱۰40px|borderتوسکانیعادی۳٬۶۹۸٬۰۰۰۶٫۲۳٪۷٫۶۲٪۱۶۰۰٫۹۰۷فلورانس اوژنّیو جِیانیحزب دموکراتیک ایتالیا۲۷۳۱۰40px|borderاومبریاعادی۹۳۰٬۰۰۰۱٫۴۶٪۲٫۸۱٪۱۰۲۰٫۸۹۷پروجا استفانیا پرویِتّیمستقل۹۲۲40px|borderونتوعادی۴٬۸۸۳٬۰۰۰۸٫۲۳٪۵٫۹۷٪۲۶۵۰٫۹۰۰ونیز لوکا زایالیگ۵۶۳۷40px|borderایتالیا—۵۹٬۹۳۳٬۰۰۰۱۰۰٫۰۰٪۱۰۰٫۰۰٪۱۹۵۰٫۸۹۲رم سرجو ماتارلامستقل۷٬۹۰۴۱۰۷

 کلان‌منطقه‌ها 
کلان‌منطقه‌ها اولین سطح کد جغرافیایی در اتحادیهٔ اروپا هستند.(it)

نقشهکلان‌منطقهنام ایتالیاییمنطقه‌هاشهر اصلیجمعیتژانویهٔ ۲۰۲۲مساحت (ک. م مربع)تراکم جمعیت(نفر در ک. م مربع)نمایندگان پارلمان اروپاتعداد٪ک. م مربع٪130px|centerمرکزCentroلاتسیومارکهتوسکانیاومبریارم ۱۱٬۷۴۰٬۸۳۶ ۱۹٫۹۱٪  ۱۹٫۲۳٪ ۲۰۲ ۱۵130px|centerشمال‌غربNord-Ovestواله دائوستالیگوریالمباردیپیه‌مونتهمیلان ۱۵٬۸۴۸٬۱۰۰ ۲۶٫۸۷٪  ۱۹٫۱۸٪ ۲۷۴ ۲۰130px|centerشمال‌شرقNord-Estامیلیا-رومانیافریولی ونتسیا جولیاترنتینو آلتو آدیجهونتوبولونیا ۱۱٬۵۶۱٬۶۷۶ ۱۹٫۶۰٪  ۲۰٫۶۳٪ ۱۸۶ ۱۵130px|centerجنوبSudآبروتسوپولیا (ایتالیا)باسیلیکاتاکالابریاکامپانیامولیزهناپل ۱۳٬۴۵۱٬۸۶۱ ۲۲٫۸۱٪  ۲۴٫۴۳٪ ۱۸۲ ۱۸130px|centerجزیره‌ایIsole یا Insulareساردینیاسیسیلپالرمو ۶٬۳۸۰٬۶۴۹ ۱۰٫۸۲٪  ۱۶٫۵۳٪ ۱۲۸ ۸

 وضعیت 
هر منطقه دارای «اساس‌نامه»‌ای است که در حکم قانون اساسی منطقه عمل می‌کند و شکل حکومت، اصول بنیادین سازمان و نحوهٔ عملکرد منطقه را طبق آنچه در قانون اساسی ایتالیا (مادهٔ ۱۲۳) آمده، تعیین می‌کند.
اگرچه همهٔ منطقه‌ها به‌جز توسکانی در نخستین ماده از اساس‌نامه‌های خود به‌گونه‌های گوناگون خود را «منطقهٔ خودگردان» تعریف می‌کنند، پانزده منطقه دارای اساس‌نامه‌های عادی و پنج منطقه دارای اساس‌نامه‌های ویژه هستند که خودگردانی گسترده‌تری به آن‌ها اعطا می‌کند.

 منطقه‌ها با اساس‌نامهٔ عادی 
این منطقه‌ها، که اساس‌نامه‌هایشان توسط شوراهای منطقه‌ای خودشان تصویب می‌شود، در سال ۱۹۷۰ ایجاد شدند، هرچند قانون اساسی ایتالیا به سال ۱۹۴۸ بازمی‌گردد.
از زمان اصلاح قانون اساسی در سال ۲۰۰۱، این منطقه‌ها دارای اختیارات قانون‌گذاری باقی‌مانده هستند: «منطقه‌ها در همهٔ اموری که به‌صراحت در صلاحیت قوانین دولت قرار نگرفته‌اند، دارای قدرت قانون‌گذاری انحصاری هستند» (مادهٔ ۱۱۷).
با این حال، خودگردانی مالی آن‌ها نسبتاً محدود است: تنها ۲۰٪ از مالیات‌های اخذشده را در اختیار دارند که بیشتر برای تأمین هزینه‌های نظام سلامت منطقه‌محور استفاده می‌شود.Report رای (شبکه رادیو تلویزیونی) – Le regioni a statuto speciale (Italian), retrieved 21 January 2009  ,  

 منطقه‌های خودگردان با اساس‌نامهٔ ویژه 
مادهٔ ۱۱۶ قانون اساسی ایتالیا حاکمیت محلی را به پنج منطقه اعطا می‌کند: واله دائوستا، فریولی ونتسیا جولیا، ساردینیا، سیسیل و ترنتینو آلتو آدیجه. این ماده به آن‌ها قدرت‌هایی قانون‌گذاری، اداری و مالی تا حدود متفاوت، بسته به اساس‌نامهٔ خاص هر منطقه، می‌بخشد.
این منطقه‌ها برای در نظر گرفتن تفاوت‌های فرهنگی و حفاظت از اقلیت‌های زبانی خودگردان شدند. افزون بر این، دولت می‌خواست از جدایی احتمالی آن‌ها یا جدا شدنشان از ایتالیا پس از شکست کشور در جنگ جهانی دوم جلوگیری کند.Hiroko Kudo, "Autonomy and Managerial Innovation in Italian Regions after Constitutional Reform", Chuo University, Faculty of Law and Graduate School of Public Policy (2008): p. 1. Retrieved on 6 April 2012 from http://www.med-eu.org/proceedings/MED1/Kudo.pdf .

 نهادها 
هر منطقه دارای یک پارلمان انتخابی است که در بیشتر منطقه‌ها کنسیلیو رِجیوناله (شورای منطقه‌ای) و در سیسیل آسِمبِله رِجیوناله (مجمع منطقه‌ای) نامیده می‌شود. همچنین هر منطقه دارای دولتی به نام جونتا رِجیوناله (کمیتهٔ منطقه‌ای) است که ریاست آن بر عهدهٔ فرمانداری با عنوان پرِزیدِنته دِلا جونتا رِجیوناله (رئیس کمیتهٔ منطقه‌ای) یا پرِزیدِنته دِلا رِجیونه (رئیس منطقه) است.
رئیس منطقه مستقیماً توسط شهروندان هر منطقه انتخاب می‌شود، به‌جز در منطقه‌های واله دائوستا و ترنتینو-آلتو آدیجه/تیرول جنوبی که در آن‌ها رئیس توسط شورای منطقه‌ای برگزیده می‌شود.

بر اساس قانون انتخاباتی سال ۱۹۹۵، ائتلاف پیروز اکثریت مطلق کرسی‌های شورا را به‌دست می‌آورد. رئیس منطقه ریاست جونتا را بر عهده دارد و اعضای آن را که آسِسوری (assessori) نامیده می‌شوند، منصوب یا عزل می‌کند. در صورتی که رئیس منتخب مستقیماً استعفا دهد، فوراً انتخابات جدید برگزار می‌شود.

در منطقهٔ ترنتینو-آلتو آدیجه/تیرول جنوبی، شورای منطقه‌ای از نشست مشترک دو شورای استانی ترنتینو و تیرول جنوبی تشکیل می‌شود. رئیس منطقه یکی از دو کمیسر استانی است.

 نمایندگی در سنا 
مادهٔ ۵۷ قانون اساسی ایتالیا در ابتدا مقرر می‌کرد که سنا جمهوری بر پایهٔ منطقه‌ای و توسط شهروندان ایتالیایی ۲۵ ساله یا بالاتر انتخاب شود (بر خلاف مجلس نمایندگان، که بر پایهٔ ملی و توسط همهٔ شهروندان ۱۸ ساله یا بالاتر انتخاب می‌شود).
هیچ منطقه‌ای نمی‌توانست کمتر از ۷ سناتور داشته باشد، به‌جز دو منطقهٔ کوچک‌تر: واله دائوستا (۱ سناتور) و مولیزه (۲ سناتور). از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۰، ۶ نفر از ۳۱۵ سناتور (و ۱۲ نفر از ۶۳۰ نماینده) توسط ایتالیایی‌های مقیم خارج انتخاب می‌شدند.

با تصویب دو اصلاحیهٔ قانون اساسی در سال‌های ۲۰۲۰ (از طریق همه‌پرسی قانون اساسی ایتالیا) و ۲۰۲۱، تغییراتی اعمال شد.
سنا همچنان بر پایهٔ منطقه‌ای انتخاب می‌شود، اما تعداد سناتورها از ۳۱۵ به ۲۰۰ کاهش یافت. از این پس، آن‌ها توسط همهٔ شهروندان ۱۸ ساله یا بالاتر انتخاب می‌شوند، درست مانند نمایندگان (که شمارشان از ۶۳۰ به ۴۰۰ نفر کاهش یافته است).
ایتالیایی‌های مقیم خارج اکنون ۴ سناتور (و ۸ نماینده) را انتخاب می‌کنند.

۱۹۶ سناتور باقی‌مانده میان منطقه‌ها به‌صورت نسبی و بر اساس جمعیت تخصیص می‌یابند.
بر اساس نسخهٔ اصلاح‌شدهٔ مادهٔ ۵۷ قانون اساسی، هیچ منطقه‌ای نمی‌تواند کمتر از ۳ سناتور داشته باشد، به‌جز واله دائوستا و مولیزه که به‌ترتیب ۱ و ۲ سناتور خود را حفظ کرده‌اند.
منطقهتعداد کرسیمنطقهتعداد کرسیمنطقهتعداد کرسی ۴ ۴ ۵ ۱ ۱۸ ۱۶ ۱۳ ۵ ۶ ۳ ۳۱ ۱۲ ۶ ۵ ۳ ۱۸ ۲ ۱۶ ۱۴ ۱۴ حوزه‌های برون‌مرزی۴

 اقتصاد منطقه‌ها و کلان‌منطقه‌ها 
 پرچم نام تولید ناخالص داخلی ۲۰۱۸میلیون یورو تولید ناخالص داخلی سرانه ۲۰۱۸یورو تولید ناخالص داخلی ۲۰۱۱میلیون PPS تولید ناخالص داخلی سرانه ۲۰۱۱PPS40px|borderآبروتسو۳۳٬۹۰۰۲۵٬۸۰۰۲۹٬۴۳۸۲۱٬۹۰۰40px|borderواله دائوستا۴٬۹۰۰۳۸٬۹۰۰۴٬۲۳۶۳۳٬۰۰۰40px|borderپولیا۷۶٬۶۰۰۱۹٬۰۰۰۶۸٬۴۹۶۱۶٬۷۰۰40px|borderباسیلیکاتا۱۲٬۶۰۰۲۲٬۲۰۰۱۰٬۵۱۷۱۷٬۹۰۰40px|borderکالابریا۳۳٬۳۰۰۱۷٬۰۰۰۳۲٬۳۵۷۱۶٬۱۰۰40px|borderکامپانیا۱۰۸٬۰۰۰۱۸٬۶۰۰۹۱٬۶۵۸۱۵٬۷۰۰40px|borderامیلیا-رومانیا۱۶۱٬۰۰۰۳۶٬۲۰۰۱۳۹٬۵۹۷۳۱٬۴۰۰40px|borderفریولی ونتسیا جولیا۳۸٬۰۰۰۳۱٬۲۰۰۳۵٬۸۵۵۲۹٬۰۰۰40px|borderلاتسیو۱۹۸٬۰۰۰۳۳٬۶۰۰۱۶۸٬۶۰۹۲۹٬۳۰۰40px|borderلیگوریا۴۹٬۹۰۰۳۲٬۱۰۰۴۳٬۰۶۹۲۶٬۷۰۰40px|borderلمباردی۳۸۸٬۸۰۰۳۸٬۶۰۰۳۳۰٬۰۴۲۳۳٬۲۰۰40px|borderمارکه۴۳٬۲۰۰۲۸٬۳۰۰۴۰٬۰۱۴۲۵٬۵۰۰40px|borderمولیزه۶٬۵۰۰۲۰٬۹۰۰۶٬۲۷۸۱۹٬۷۰۰40px|borderپیه‌مونته۱۳۷٬۰۰۰۳۱٬۵۰۰۱۲۳٬۳۳۶۲۷٬۶۰۰40px|borderساردینیا۳۴٬۹۰۰۲۱٬۲۰۰۳۲٬۳۷۷۱۹٬۳۰۰40px|borderسیسیل۸۹٬۲۰۰۱۷٬۸۰۰۸۲٬۱۸۳۱۶٬۳۰۰40px|borderترنتینو آلتو آدیجه۴۱٬۷۰۰۳۹٬۲۰۰۳۵٬۰۴۱۳۳٬۷۰۰40px|borderتوسکانی۱۱۸٬۰۰۰۳۱٬۵۰۰۱۰۳٬۷۷۵۲۷٬۶۰۰40px|borderاومبریا۲۲٬۵۰۰۲۵٬۴۰۰۲۱٬۰۷۸۲۳٬۲۰۰40px|borderونتو۱۶۳٬۰۰۰۳۳٬۲۰۰۱۴۶٬۳۶۹۲۹٬۶۰۰
 کد نام تولید ناخالص داخلی ۲۰۱۱میلیون یورو تولید ناخالص داخلی سرانه ۲۰۱۱یورو تولید ناخالص داخلی ۲۰۱۱میلیون PPS تولید ناخالص داخلی سرانه ۲۰۱۱PPSITEمرکز۳۴۰٬۶۶۹۲۸٬۴۰۰۳۳۳٬۴۷۵۲۷٬۸۰۰ITCشمال‌غرب۵۱۱٬۴۸۴۳۱٬۷۰۰۵۰۰٬۶۸۳۳۱٬۰۰۰ITDشمال‌شرق۳۶۴٬۵۶۰۳۱٬۲۰۰۳۵۶٬۸۶۲۳۰٬۶۰۰ITFجنوب۲۴۳٬۸۹۵۱۷٬۲۰۰۲۳۸٬۷۴۴۱۶٬۸۰۰ITGجزیره‌ای۱۱۷٬۰۳۱۱۷٬۴۰۰۱۱۴٬۵۶۰۱۷٬۰۰۰–برون‌منطقه‌ای۲٬۷۷۱–۲٬۷۱۲–

 جستارهای وابسته 
 اولین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا
 فهرست ناحیه‌های ایتالیا بر پایه شاخص توسعه انسانی
 استان‌های ایتالیا
 کلان‌شهرهای ایتالیا
 کومونه

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 CityMayors article
 Regional Governments of Italy on Italia.gov.it
 Regional Governments of Italy on Governo.it


ایتالیا
رده:تقسیمات کشوری در اروپا
رده:زیربخش‌های ایتالیا
رده:فهرست‌های تقسیم‌بندی کشوری
رده:فهرست‌های زیربخش‌های ایتالیا
رده:فهرست‌های مربوط به ایتالیا