دنگ شیائوپینگ

دنگ شیائوپینگ  (زاده ۲۲ اوت ۱۹۰۴ – درگذشته ۱۹ فوریه ۱۹۹۷) سیاستمدار و رهبر نخبگان نسل دوم جمهوری خلق چین که از ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۹ رهبر عالی‌مقام چین بود. وی در دههٔ ۱۹۲۰ به حزب کمونیست چین پیوست. او در طول فعالیت خود در حزب کمونیست چین سه بار مورد تصفیه قرار گرفت، امّا هیچ‌گاه از حزب اخراج نشد که مهم‌ترین آن در دوران انقلاب فرهنگی چین بود. شیائوپینگ در دوران جئو ئن لای به عنوان معاون نخست‌وزیر برگزیده شد، گرچه دوباره در سال ۱۹۷۶ برکنار شد.

بعد از درگذشت مائو تسه‌تونگ رهبر انقلاب کمونیستی چین و از اواخر دههٔ ۱۹۷۰ تا اوایل دههٔ ۱۹۹۰ قدرت دنگ به تدریج افزایش یافت. با آغاز رهبری دنگ شیائوپینگ بر حزب کمونیست چین، سیاست درهای باز و حرکت به سمت کاپیتالیسم (با عنوان رسمی سوسیالیسم خاص چین) آغاز شد. در سال ۱۹۷۸ دنگ شیائوپینگ با سیاست اصلاحات کشاورزی، صنعت، قوای دفاعی، علم و صنعت باعث تحول عظیمی در چین شد و مسیر این کشور را به‌طور کامل تغییر داد. با این حال، او در سال ۱۹۸۹ در طول حرکت به سمت سرمایه‌داری بازار آزاد، اعتراضات دانشجویان دموکراسی‌خواه چین را در میدان تیان‌آن‌من به خاک و خون کشید و دست به یک سرکوب گسترده زد.

اصلاحات دنگ و متحدانش به‌تدریج چین را از اقتصاد دستوری و مائوئیسم خارج کرد و فرصت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های خارجی ایجاد و نیروی کار عظیم چین را به بازار جهانی شناساند. از این رو، یک میلیارد نفر از فقر نجات یافتند و چین یکی از سریع‌ترین رشدهای اقتصادی جهان را داشت. دنگ و جانشینان منتخب او جیانگ زمین و هو جینتائو در دگرگونی چین به دومین اقتصاد بزرگ جهان از نظر تولید ناخالص داخلی اسمی در سال ۲۰۱۰ نقش داشتند.

 شخصیت فردی 
بندانگشتی|دنگ شیائوپینگ در دوران تحصیل در لیون، فرانسه
اگرچه دنگ از لحاظ قد و قامت ریز نقش بود ولی یکی از برجسته‌ترین رهبران به‌شمار می‌رفت. وقتی در اتاقی حضور داشت مانند فرماندهی بود که به صورتی غیرارادی تمام توجهات را به خود جلب می‌کند. اکثر افرادی که وی را دیده بودند، در داشتن این اعتقاد مشترک بودند که دنگ مانند نیرویی کهربایی افراد حاضر در اتاق را مجذوب خود می‌کند. دنگ به صورت غریزی خصلت میهن‌پرستی داشت و به حزب کمونیست متعهد بود. از چهارده سالگی درست زمانی که امواج ناسیونالیسم کشور چین را درنوردیده بود، وی به عنوان یک شرکت‌کننده نوجوان دبیرستانی در تظاهرات خیابانی شرکت کرده بود. پنج سال بعد در فرانسه ناامید از کار طاقت‌فرسا در کارخانه و محیط کثیف آن که برای چینی‌ها اختصاص یافته بود، از وعده و قول خود صرف‌نظر می‌کند و مجبور می‌شود فرصت مطالعه را کنار بگذارد و بدین‌ترتیب به شاخهٔ فرانسوی حزب کمونیست چین می‌پیوندد.

دنگ با شرکت در فعالیت‌های زیرزمینی در پاریس و شانگهای در دهه ۱۹۲۰ فهمیده بود که کاملاً باید بر حافظه خود اتکا کند. اون هیچ نوشته‌ای از خود بر جای نگذاشت. طی انقلاب فرهنگی چین، منتقدان تلاش کردند تا سابقه‌ای از خطاهای مرتکب شده توسط او جمع‌آوری کنند، امّا هیچ اثر مکتوبی نیافتند.

 بخش اوّل: پیش از انقلاب کمونیستی چین 
بهار ۱۹۱۹ (۱۴ سالگی): ورود به دوره آموزش برای اعزام به خارج از کشور جهت تحصیل.

اکتبر ۱۹۲۰: ورود به فرانسه و شروع به تحصیل دوره متوسطه در مدرسه پسرانه بایو در منطقه نرماندی.

آوریل ۱۹۲۱: شروع به کار در شرکت فولاد اشنایدر اند سی در شهر لو کروزو فرانسه و استعفا در آخر همان ماه و سپس کار در یک کارخانهٔ نساجی به مدت سه ماه و بعداً کار در کارخانهٔ صنایع لاستیک HUTCHINSON از فوریه ۱۹۲۲ تا مارس ۱۹۲۳.

تابستان ۱۹۲۳: عضویت در کنگره جوانان کمونیست اروپا و شروع به کار در ژوئن آن سال در دفتر تشکیلات کمونیست اروپا در پاریس تحت‌نظر جئو ئن لای و سردبیری مجله پرتو سرخ (RED LIGHT).

ژانویه ۱۹۲۶: حضور در مسکو و ثبت‌نام در کالج سون جونگ شان (سون یات سن) مسکو تحت شاخه حزب کمونیست چین در روسیه.

بهار ۱۹۲۷: بازگشت به چین و اعزام به مدرسه نظامی شهر شی‌آن به عنوان دبیر بخش سیاسی. در این برهه و در زمان شکست ائتلاف دو حزب کمونیست و گئو مینگدانگ، وی نام خود را به «دنگ شیائوپینگ» تغییر داد و در هفتم اوت به جلسه اضطراری حزب در ووهان رفته و سپس عازم شانگهای شد.

اوائل سال ۱۹۲۸ ازدواج با خانم ژانگ شی یوان (سال بعد هنگام زایمان فوت کرد).

از ۱۹۲۸ تا ۱۹۲۹ منصوب شدن به دبیر ارشد (منشی) حزب کمونیست.

مه ۱۹۳۳: عزل از تمامی سمت‌ها و «درج اخطار نهایی» در پرونده و اعزام به روستایی در توابع شهر «له آن» به عنوان مأمور گشت‌زنی و سپس بازگشت به کار در اوت همان سال و منصوب شدن به عنوان دبیر گارد سرخ چین و سردبیر مجله ستاره سرخ.

سپتامبر ۱۹۳۹ ازدواج با خانم جئو لین.

۱۹۴۵ عضویت در کمیته مرکزی حزب کمونیست چین.

 بخش دوم: بعد از پیروزی انقلاب کمونیستی چین 
۳۰ سپتامبر ۱۹۴۹: انتخاب به عنوان عضو کمیته دولت خلق چین

ژوئیه ۱۹۵۲: انتخاب به عنوان معاون نخست‌وزیر دولت خلق چین و معاون رئیس کمیته اقتصادی و سپس انتصاب به رئیس دفتر اموری حمل و نقل و همچنین وزیر اقتصاد با حفظ سمت.

آوریل ۱۹۵۴ (بعد از تشکیل هیئت دولت جمهوری خلق چین): انتصاب به عنوان وزیر سازماندهی و در سپتامبر همان سال انتصاب به عنوان معاون نخست‌وزیر (در تشکیلات جدید) و معاون کمیته دفاع ملی و عضویت در کمیته نظامی.

سپتامبر ۱۹۵۶: انتصاب به عنوان عضو دائم دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، دبیرکل دبیرخانه حزب و تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین اعضای همکار مائو تسه‌تونگ و رهبران نسل اوّل چین.

۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳: مورد غضب مائو واقع شدن و اقدام به خود انتقادی، سلب تمامی پست‌ها و عناوین و اعزام به کارخانهٔ تعمیر تراکتور در استان جیانگشی برای کار اجباری.

از مارس تا اوت ۱۹۷۳: شروع بازگشت به سمت‌ها و پست‌های متعاقب نامه درخواست از مائو تسه‌تونگ در تاریخ ۳ اوت ۱۹۷۲

اوّل ژانویه ۱۹۷۵: انتصاب به عنوان معاون رهبر حزب مائو تسه‌تونگ، معاون نخست‌وزیر، معاون کمیته نظامی مرکزی و رئیس ستاد کل ارتش آزادی‌بخش چین

اکتبر ۱۹۷۶: عزل از تمامی پست‌ها و سمت‌ها برای بار سوم توسط مائو، پیرو اعتراضات در مراسم یابود نخست‌وزیر جئو ئن لای و اقدامات گروه چهار نفره

 بخش سوم: دوران رهبری چین 
ژوئیه ۱۹۷۷ (۱۰ ماه بعد از مرگ مائو): بازیابی تمامی سمت‌ها و پست‌های رهبری دنگ شیائوپینگ به او (پیرو دستگیری همسر مائو و گروه چهار نفره).

دسامبر ۱۹۷۸: تشکیل پلنوم سوم یازدهمین کنگره سراسری حزب و بازگشت رسمی وی به قدرت و آغاز رهبری نسل دوم نخبگان چین به رهبری دنگ شیائوپینگ (بدون داشتن سمت رسمی رهبری حزب).

۲۸ ژانویه تا ۶ فوریه ۱۹۷۹: آغاز دور جدیدی از روابط خارجی با ایالات متحده آمریکا و بازدید معاون نخست‌وزیر چین کمونیست (دنگ شیائوپینگ) از این کشور.

سپتامبر ۱۹۸۰: استعفا از مقام معاونت نخست‌وزیری.

سپتامبر ۱۹۸۲: انتخاب وی به عنوان عضو دائم کمیته سیاسی حزب و همچنین تثبیت ریاست وی بر کمیته نظامی و کمیته مشورتی در دوازدهمین اجلاس سراسری حزب کمونیست چین. دیدار با مارگارت تاچر نخست‌وزیر وقت بریتانیا و آغاز مذاکرات در خصوص بازگشت هنگ کنگ به چین.

آوریل ۱۹۸۹: آغاز اعتراضات و جنبش دانشجویی در میدان تیان‌آن‌من پکن همزمان با آمادگی برای نخستین حضور میخائیل گورباچف رهبر شوروی در چین و آغاز روابط دو کشور.

ژوئن ۱۹۸۹: حادثه میدان تیان‌آن‌من و عزل ژائو زیانگ رهبر حزب و انتصاب جیانگ زمین به عنوان رهبر جدید.

نوامبر ۱۹۸۹: استعفا از آخرین و مهم‌ترین مقام خود یعنی ریاست کمیته نظامی مرکزی و قبول آن در مارس ۱۹۹۰.

ژانویه و فوریه ۱۹۹۲: سفر به مناطق جنوبی چین و شانگهای و ترسیم سیاست تسریع پیشرفت اقتصادی و «اقتصاد سوسیالیستی بازارمحور» در چین و تصویب آن در اکتبر همان سال.

۱۹ فوریه ۱۹۹۷: درگذشت در پکن در سن ۹۲ سالگی.

 استعفا و تور سفر به جنوب ۱۹۹۲ 
بندانگشتی|یک قایق گشتی که در سفر دنگ شیائوپینگ به جنوب مورد استفاده قرار گرفت.
در نوامبر ۱۹۸۹ دنگ شیائوپینگ از ریاست کمیسیون مرکزی نظامی کناره‌گیری کرد و جانشین او، جیانگ زمین، رئیس جدید کمیسیون مرکزی نظامی و رهبر عالی‌مقام شد. بدین‌ترتیب، دنگ رسماً تصمیم گرفت تا از سمت‌های ارشد خود بازنشسته شود. با این حال، چین هنوز در دوران دنگ شیائوپینگ به سر می‌برد. او همچنان به‌طور گسترده به عنوان رهبر بالفعل کشور شناخته می‌شد و اعتقاد بر این بود که با وجود نداشتن هیچ سمت رسمی خاصی به‌جز ریاست انجمن کانترکت بریج چین، کنترل پشت‌پرده را در دست دارد و در چهاردهمین کنگره حزب در سال ۱۹۹۲، هو جینتائو را به عنوان جانشین جیانگ زمین منصوب کرد.

به دلیل اعتراضات میدان تیان‌آن‌من در سال ۱۹۸۹، قدرت دنگ به‌طور قابل توجهی تضعیف شده بود و یک جناح فرمالیست رو به رشد در حزب کمونیست وجود داشت که با اصلاحات دنگ مخالف بود. او برای تأکید مجدد بر دستور کار اقتصادی خود، در بهار ۱۹۹۲، سفری به جنوب چین داشت و از گوانگ‌ژو، شنژن، ژوهای بازدید کرد و سال نو را در شانگهای گذراند. دنگ از سفرهای خود به عنوان روشی برای تأکید مجدد بر سیاست‌های اقتصادی‌اش پس از بازنشستگی از مقام خود استفاده کرد. او گفت: «بعضی‌ها به نظام سوسیالیستی ما به عنوان نظام چین تهمت می‌زنند که آزاردهنده است! نظام ما تمامیت‌خواه نیست، بلکه تمرکزگرایی دموکراتیک است. در دورهٔ رئیس مائو، نظام چین نبود، بلکه تمرکزگرایی دموکراتیک بود. من می‌گویم که بیشتر شبیه نظام فرانسه است.» سفر به جنوب در سال ۱۹۹۲ به‌طور گسترده به عنوان نقطهٔ عطفی در تاریخ مدرن چین در نظر گرفته می‌شود، زیرا اصلاحات و گشایش اقتصادی را نجات داد و ثبات جامعه را حفظ کرد.

سلامت دنگ پس از سال ۱۹۹۴ به شدت رو به وخامت گذاشت. در ژانویه ۱۹۹۵، دختر دنگ به مطبوعات گفت: «یک سال پیش، او می‌توانست روزی دو بار به مدت ۳۰ دقیقه راه برود، امّا اکنون نمی‌تواند راه برود… او به دو نفر نیاز دارد تا از او حمایت کنند.» همچنین گزارش شده است که متخصصان پارکینسون در سال ۱۹۹۵ برای کمک به او به پکن اعزام شدند. دنگ معمولاً ترجیح می‌داد مستقیماً از مرگ صحبت نکند. در عوض خود را «به دیدار نخست‌وزیر می‌روم» (که منظور از نخست‌وزیر، جئو ئن لای بود) توصیف می‌کرد.Chatwin, Jonathan (2024). The Southern Tour: Deng Xiaoping and the Fight for China's Future. Bloomsbury Academic. ISBN 9781350435711.

 درگذشت 
دنگ شیائوپینگ در ۱۹ فوریه ۱۹۹۷ در ساعت ۹:۰۸ بعد از ظهر به وقت پکن و در سن ۹۲ سالگی بر اثر عفونت ریه و بیماری پارکینسون درگذشت. اکثر مردم چین تا حدود زیادی برای مرگ او آماده بودند، زیرا شایعاتی مبنی بر وخامت حال او وجود داشت. ساعت ۱۰ صبح روز ۲۴ فوریه، لی پنگ نخست‌وزیر وقت چین از مردم خواست تا به مدت سه دقیقه سکوت کنند. پرچم‌های این کشور بیش از یک هفته به حالت نیمه‌افراشته درآمدند.

در آگهی ترحیم رسمی او، مردم چین به مطالعهٔ روش دنگ شیائوپینگ برای ایجاد سوسیالیسمی با ویژگی‌های چینی سفارش شده بود. در این آگهی از «نگرش علمی و روحیه خلاقانه او در به‌کارگیری موضع مارکسیستی» و «دیدگاه‌ها و روش‌های او برای مطالعهٔ مسائل جدید و حل مشکلات جدید» تقدیر شده بود.

مراسم تشییع جنازه او که به صورت سراسری از تلویزیون پخش می‌شد، یک مراسم ساده و نسبتاً خصوصی بود که رهبران کشور و خانوادهٔ دنگ در آن حضور داشتند و از تمام کانال‌های کابلی پخش شد. پس از تشییع جنازه، اعضای بدن او به تحقیقات پزشکی اهدا شد. بقایای جسد او در گورستان انقلابی بابااوشان سوزانده شد و خاکسترش متعاقباً توسط همسرش از هواپیما به دریا ریخته شد. برای دو هفتهٔ بعد، رسانه‌های دولتی چین اخبار و مستندهایی مربوط به زندگی و مرگ دنگ شیائوپینگ پخش می‌کردند، به‌طوری که برنامهٔ خبری ملی ساعت ۱۹:۰۰ عصرها تقریباً دو ساعت بیشتر از زمان پخش معمول طول می‌کشید.

جانشین دنگ، جیانگ زمین، فلسفه‌های سیاسی و اقتصادی او را حفظ کرد. دنگ به عنوان «یک مارکسیست بزرگ، انقلابی پرولتری بزرگ، دولتمرد، استراتژیست نظامی و دیپلمات، یکی از رهبران اصلی حزب کمونیست چین، ارتش آزادی‌بخش خلق چین و جمهوری خلق چین، معمار بزرگ سیاست سوسیالیستی و ساخت مدرن چین و بنیانگذار نظریه دنگ شیائوپینگ مورد ستایش قرار گرفت.CNN: China officially mourns Deng Xiaoping  24 February 1997 با این حال، برخی عناصر، به‌ویژه مائوئیست‌های مدرن و اصلاح‌طلبان رادیکال (چپ افراطی و راست افراطی) نسبت به او دیدگاه‌هایی منفی داشتند.

درگذشت شیائوپینگ با واکنش‌های بین‌المللی همراه شد. کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل متحد در این باره گفت که دنگ باید «در جامعهٔ بین‌المللی به عنوان معمار اصلی نوسازی و توسعهٔ اقتصادی چشمگیر چین» به یادگار بماند. ژاک شیراک، رئیس‌جمهور فرانسه نیز در این باره گفت: «در طول این قرن، کمتر کسی به اندازهٔ دنگ، جامعهٔ بشری وسیعی را از طریق چنین تغییرات عمیق و تعیین‌کننده‌ای رهبری کرده است.» ژان کرتین، نخست‌وزیر کانادا، دنگ را «شخصیتی محوری» در تاریخ چین نامید. همچنین دفتر ریاست‌جمهوری کومینتانگ در تایوان، مراتب تسلیت خود را ابراز کرد و گفت که آرزوی صلح، همکاری و رفاه را دارد. دالایی لاما از اینکه دنگ بدون حل مسائل مربوط به تبت درگذشت، ابراز تاسف کرد.CNN:World leaders praise Deng's economic legacy  24 February 1997

 جستارهای وابسته 
 نظریه دنگ شیائوپینگ
 اقتصاد چین
 اصلاحات اقتصادی چین
 بازار آزاد
 جهانی شدن
 صنعتی‌سازی

 منابع 

 جمهوری خلق چین و ارزیابی تاریخی سوسیالیسم
 شانزدهمین کنگره حزب کمونیست چین و رهبران جدید
 گشایش کنگره ۱۶ حزب کمونیست چین

رده:اصلاح‌گران اهل چین
رده:اعضای دبیرخانه حزب کمونیست چین
رده:افراد جنگ جهانی دوم اهل چین
رده:افراد جنگ داخلی چین
رده:انقلابیون اهل چین
رده:اهالی گوانگان
رده:تدفین‌ها در دریا
رده:چریک‌های اهل چین
رده:حاکمان کمونیست
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کمونیستی زحمتکشان شرق
رده:درگذشتگان ۱۹۹۷ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت بیماری پارکینسون
رده:درگذشتگان به علت بیماری عصبی در جمهوری خلق چین
دنگ شیائوپینگ
رده:دور از وطن‌های اهل چین در اتحاد شوروی
رده:دور از وطن‌های اهل چین در فرانسه
رده:دیپلمات‌های اهل چین
رده:رهبران جنگ سرد
رده:زادگان ۱۹۰۴ (میلادی)
رده:سران حکومت سده ۲۰ (میلادی) اهل چین
رده:سیاستمداران اهل چین
رده:سیاست‌مداران هاکاتبار اهل چین
رده:شخص سال برگزیده مجله تایم
رده:ضدفاشیست‌ها
رده:قربانیان انقلاب فرهنگی چین
رده:کمونیست‌های اهل چین
رده:ملی‌گرایان چین
رده:نظریه‌پردازان مارکسیست
رده:نویسندگان اهل سیچوآن
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل چین
رده:نویسندگان هاکا
رده:وزیران دارایی جمهوری خلق چین