شهرستان آستارا

شهرستان آستارا از شهرستان های کرانه ای استان گیلان درون ایران است که هم جوار دریای کاسپیان است. مردم این شهرستان به زبان تالشی صحبت می‌کنند،library Great Encyclopedia of Islam – Astara و مرکز این شهرستان، شهر آستارا است. این شهرستان با جمهوری آذربایجان همسایست و همچنین زبان اذری نیز در این شهرستان وجود دارد. شغل اکثر مردم شهرستان آستارا صادرات یا واردات کالا از جمهوری آذربایجان و کشاورزی است. همچنین این شهرستان همه ساله به خصوص در فصل‌های بهار و تابستان میزبان گردشگران بسیاری است که از شهرهای مختلف ایران و کشورهای قفقاز به این شهرستان مسافرت می‌کنند. وجود بازارچه ساحلی، پاساژهای متعدد نیز باعث رونق وضعیت اقتصادی این شهرستان شده است. وسعت این شهرستان ۳۴۰ کیلومتر مربع است.

 تقسیمات کشوری 
شهر: آستارا
 بخش مرکزی شهرستان آستارا
 دهستان حیران
 دهستان ویرمونی
شهر: لوندویل
 بخش لوندویل
 دهستان چلوند
 دهستان لوندویل

 تاریخچه 
منطقه آستارا در دوران صفوی مرکز حاکم‌نشین تالش و تابع ولایت گیلان بود. در سال ۱۱۳۵ ه‍.ق که ولایت گیلان به اشغال روسیه درآمد، آستارا نیز تحت حاکمیت نظامیان روسی درآمد. با ظهور نادرشاه و انعقاد عهدنامه رشت بین ایران و روسیه در سال ۱۱۴۴ ه‍.ق، مناطق شمالی ایران از ارتش روسیه تخلیه شده و مجدداً حاکمیت محلی در منطقه از جمله در آستارا احیا شد. پس از کشته‌شدن نادرشاه در سال ۱۱۶۰ ه‍.ق، آستارا مرکز یک حکومت نیمه‌مستقل به نام خان‌نشین تالش شد که دوام زیادی نداشت و مرکز خان‌نشین تالش به لنکران منتقل شد. پیامدهای جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار، تغییرات جدیدی در منطقه پدید آورد. انعقاد عهدنامه ترکمانچای در شعبان ۱۲۴۳ ه‍.ق/ اسفند ۱۲۰۶ ه‍.ش موجب جدایی نیمهٔ شمالیِ سرزمین تالش از ایران شده و نیمهٔ جنوبیِ تالش، از جمله آستارا، در اختیار نایب‌السلطنه عباس میرزا حکمران آذربایجان قرار گرفت. قسمتی از تالش جنوبی بین خان‌های محلی گیلان به صورت تیول تقسیم شده و مابقی به ایالت آذربایجان ضمیمه شد. بنابراین آستارا از اواخر پادشاهی فتحعلی‌شاه در ترکیب ایالت آذربایجان محسوب می‌گردید که این وضعیت تا پایان دوران قاجار ادامه پیدا کرد.

در دوره دوم مجلس شورای ملی و به تاریخ صفر ۱۳۲۸ ه‍.ق/ اسفند ۱۲۸۸ ه‍.ش، اهالی آستارا با ارسال طومارهایی به مجلس، خواستار جدا شدن آستارا از ایالت آذربایجان و الحاق به ولایت گیلان شدند. این درخواست مورد موافقت وزارت داخله قرار نگرفت. مردم آستارا در فروردین ۱۳۱۱ نیز تقاضای الحاق به گیلان را از طریق ارسال طومار به دربار پیگیری کردند که این تلاش نیز ناکام ماند. از سال ۱۳۱۶ و براساس قانون تقسیمات کشوری، بخش آستارا به‌عنوان یکی از بخش‌های تابعهٔ شهرستان اردبیل از استان سوم (آذربایجان شرقی) تعیین شد.

در آبان ۱۳۲۹، پیشنهاد وزارت کشور مبنی بر جدا شدن بخش آستارا از شهرستان اردبیل و پیوستن آن به شهرستان خمسهٔ طوالش به تصویب هیئت دولت رسید اما این مصوبه دوام نداشت و یک ماه بعد باطل شد. سرانجام در مهر ۱۳۳۷، بخش آستارا به یکی از شهرستان‌های مستقل استان سوم (آذربایجان شرقی) ارتقا پیدا کرد و در خرداد ۱۳۳۹ به استان یکم (گیلان) ملحق گردید.

از دوره بیستم مجلس شورای ملی، شهرستان آستارا دارای نماینده مستقل در قوه مقننه بوده است.

 فهرست فرمانداران 

 نایب‌الحکومهٔ آستارا
از سوی حاکم طالش تعیین می‌شد.
 احمدخان زمانی: ؟ تا ۱۲۷۹ ه‍.ق
 میررضاقلی‌خان افخم‌السلطنه: از ۱۳۰۵ ه‍.ق تا ؟
 معین دیوان: حوالی ۱۳۲۳ ه‍.ق
 میرمحمدباقر صارم‌الدوله: حوالی ۱۳۲۵ ه‍.ق
 …
 ابوالفتح‌خان: از ۱۲۹۰ تا ۱۲۹۳.
 صادق‌خان صارم‌السلطنه: از ۱۲۹۳ تا ۱۲۹۹.
 بصیرالوزاره: از ۲۰ اسفند ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۱.
 صادق‌الملک: از آذر ۱۳۰۱ تا تیر ۱۳۰۲
 نایب ۳ عباس‌خان (حاکم نظامی): از ۱۸ تیر ۱۳۰۲ تا مرداد ۱۳۰۳
 سلطان محمدباقرخان (حاکم نظامی): از ۱۲ مرداد ۱۳۰۳ تا ؟
 حاکم آستارا
 عبدالله بصیر: از شهریور ۱۳۱۰ تا ؟.
 امیر ابراهیمی: ؟ تا اسفند ۱۳۱۴.
 ابوالفتح صدوقی (سرپرست): اسفند ۱۳۱۴ تا ؟ تا ۲۲ فروردین ۱۳۱۵. (وی همزمان سرپرست شهرداری آستارا نیز بود.)
 خسروی: از فروردین ۱۳۱۵ تا ؟ (وی همزمان رئیس شهرداری آستارا نیز بود.)
 بخشدار آستارا
از تغییر تقسیمات کشوری در سال ۱۳۱۶ تا قبل از تأسیس فرمانداری در سال ۱۳۳۷، آستارا توسط یک بخشدار اداره می‌شد.
 …
 احمد آزاد: از شهریور ۱۳۲۲ تا ؟ (وی همزمان سرپرست شهرداری آستارا نیز بود.)
 میرابراهیم افخمی: از ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۴.
 غلامحسین رحمانی (از سوی حکومت خودمختار آذربایجان): از ۱۳۲۴ تا آذر ۱۳۲۵.
صادق زمانی (رئیس شعبه فرقه دموکرات و فرماندار آستارا از سوی حکومت خودمختار آذربایجان)
 …
 باقر منصوری: از بهمن ۱۳۲۹ تا ؟
 …
 جورابچی: حوالی سال ۱۳۳۴.
 …
 احمد اکبر: ؟ تا ۱۳۳۷.
 فرماندار آستارا
 روحی: از ۱۳۳۷ تا تیر ۱۳۳۸.
 سیف‌الله رزاقی: از تیر ۱۳۳۸ تا ؟
 پیشوایی: حوالی سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۳.
 بوند (سرپرست فرمانداری): سال ۱۳۴۳.
 …
 مهرداد نادری: حوالی سال‌های ۱۳۵۲ و ۱۳۵۴.
 تراب‌زاده: سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷.
 …
 محمود ارشیا (سرپرست فرمانداری): سال ۱۳۵۸.
 حمید جمشیدی: از آذر ۱۳۵۸.
 محمود ارشیا: حوالی سال ۱۳۵۹.
 آقایی: حوالی سال‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۲.
 …
 امیری: حوالی سال ۱۳۶۴.
 نجفی: حوالی سال ۱۳۶۶.

 وضعیت سازمان‌های سیاسی

 فرماندار محل تولد آغاز تصدی پایان تصدی استاندار منبع حسن رضایی مشهد ۱۳۶۸ ۱۳۷۲ علیرضا تابش سید علی‌اکبر طاهایی اسماعیل هادی‌پور صومعه‌سرا ۱۳۷۲ ۱۳۷۲ ۱۳۷۲ ۱۳۷۴ عبدالرضا بی‌آزار رودسر ۱۳۷۴ ۱۳۷۹ علی صوفی محمد اخوان بازارده لنگرود ۱۳۷۹ ۱۳۸۳ مسعود سلطانی‌فر علی پاینده ؟ ۱۳۸۳ ۱۳۸۴ عسگر حسنی‌پور لاهیجان ۱۳۸۴ ۱۳۸۴ علی عبداللهی مرتضی طالبی رودبار ۱۳۸۴ ۱۳۸۷ روح‌الله قهرمانی کیوان اسدپور تالش ۱۳۸۷ ۱۳۹۲ مهدی سعادتی کیهان هاشم‌نیا سیروس شفقی تالش ۱۳۹۲ ۱۳۹۵ محمدعلی نجفی محمدمهدی مظفری املش ۱۳۹۵ ۱۳۹۵ یونس رنجکش کیسمی آستانه اشرفیه ۱۳۹۵ ۱۳۹۷ مصطفی سالاری حسن رستم‌زاد ایلام ۱۳۹۷ ۱۳۹۹ ارسلان زارع رضا جمشیدی سه‌ساری صومعه‌سرا ۱۳۹۹ ۱۳۹۹ عباس صابر ؟ ۱۳۹۹ ۱۴۰۰ سید سعید میرقربانی ؟ ۱۴۰۰ ۱۴۰۰ عنایت رضایی‌پور نودهی رودبار ۱۴۰۰ ۱۴۰۰ اسدالله عباسی ۱۴۰۰ ۱۴۰۲ محمدرضا شهاب‌زاده رودسر ۱۴۰۲ ۱۴۰۲ ۱۴۰۲ ۱۴۰۳ علی درمانی شکردشت تالش ۱۴۰۳ ۱۴۰۴ هادی حق‌شناس ۱۴۰۴ در حال تصدی

تعویض پیاپی فرمانداران و انتصاب پرتعداد سرپرستان فرمانداری در اواخر دههٔ ۱۳۹۰ موضوعی چالش‌برانگیز بود.

 جغرافیا 
شهرستان آستارا از شمال با کشور جمهوری آذربایجان، از غرب به شهرستان نمین (استان اردبیل)، از جنوب به شهرستان طوالش همسایه است. همچنین از شمال به رودخانه مرزی آستاراچای، از جنوب به رود قره‌سو و از غرب به کوه‌های تالش محدود می‌شود.

 گردشگری 
آستارا با داشتن جاذبه‌های گردشگری متعدد در تمامی فصول سال میزبان تعداد زیادی از مسافرین ایرانی و گردشگران خارجی به خصوص از حوزه قفقاز می‌باشد. منطقه نمونه گردشگری حیران، جنگل فندقلو، ساحل صدف، طرح شناگاه سفیر امید و نیز بازارچه ساحلی، چشمه آبگرم 'کوته کومه' و علی داشی در گیلده، تالاب استیل، پناهگاه حیات وحش لوندویل و… که باعث شده است سالانه در حدود شش میلیون نفر از ایرانیان و بالغ بر ششصد هزار نفر از کشورهای خارجی از این شهر دیدن کنند.

 اماکن گردشگری 

 آبشار لاتون
 تله کابین حیران
 گردنه حیران
 پناهگاه حیات وحش لوندویل
 باغ پرندگان آستارا
 کوته کومه
 تالاب استیل
 آستاراچای
 پارک جنگلی بی‌بی یانلو
 ساحل صدف
 جنگل فندقلو
 باغ ملی
 باغ چای عباس‌آباد
 بهشت کاکتوس‌ها
 کوه اسپیناس
 ساحل شریعتی
 آسیو شوان (آسیاب آبی)
 چشمه آب گرم علی داشی
 پیست کارتینگ حیران
 سورتمه (حیران)

 اماکن تاریخی 
 قلعه شیندان
 قلعه تک آغاج
 بقعه پیرقطب الدین
 بقعه شیخ تاج‌الدین محمود خیوی
 بقعه سیدمحمد دوست
 امامزاده ابراهیم و قاسم
 دبیرستان حکیم نظامی
 کتابخانه عمومی شماره یک آستارا
 مدرسه شهیدمدنی 
 مدرسه سنایی سیبلی
 طرق مظفری

 آثار تاریخی 
اکنون قدیمی‌ترین بنای منطقه متعلق به دوره ایلخانی بوده و تعداد دیگر از آثار دوران صفویه و قاجاریه این بنای کهن را همراهی می‌کنند. شایان ذکر است که بناها و آثار دوران اسلامی منطقه شهرستان آستارا اکثراً شامل قبور قدیمی و بقاع و آرامگاه‌هایی هستند که در دامنه کوه‌ها و جنگل‌ها به صورت متروک و برخی بدون تاریخ و بنا واقع شده‌اند و از لحاظ فیزیکی وضعیت مناسبی ندارند.

 هتل 
آستارا با دارا بودن ۱۳ هتل، ۹ هتل آپارتمان، هفت مهمانپذیر، ۲۶ واحد پذیرایی بین راهی، ۷۰۰ مسافر کاشانه، چهار کمپینگ با حدود ۴۶۶ سکو، ۱۶۹ کلاس درس که برخی از هتل‌های مشغول به فعالیت عبارتند از:

 ردیف نام هتل وب سایت۱هتل بین‌المللی اسپیناس(*****)https://web.archive.org/web/20140517115526/http://espinashotels.com/fa/hotels-a-resorts/۲هتل ایساتیس (***)http://www.esatishotel.com۳هتل ابوالفضل(***)۴هتل تتیس(***)۵مهمانسرای جهانگردی آستاراwww.ittic.com/Reservation/default.aspx?tabid=۱۳۷۴۶هتل وصلی۷هتل خلیج فارس۸هتل بلال۹هتل نژلا۱۰هتل باران۱۱هتل دریا۱۲هتل سیدان۱۳هتل جهانگردی۱۴هتل کاجبه جز هتل‌های شماره(۱٬۲٬۳٬۴) مابقی دارای درجه‌بندی کمتر از سه ستاره هستند

 مردم 
 جمعیت 
در سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهرستان آستارا ۹۱٬۲۵۷ نفر (۲۸٬۷۴۲ خانوار) اعلام شد.

 کشاورزی و دامداری 
بندانگشتی|300 px|چپ|باغات کیوی آستارا از مهم‌ترین و معروفترین محصولات کشاورزی صادراتی
این شهرستان با توجه به شرایط ویژه اقلیمی از مناطق مستعد کشاورزی به‌شمار می‌آید و یکی از فعالیت‌های مهم مردم این شهرستان می‌باشد. از محصولات مهم کشاورزی آن می‌توان برنج، گندم، جو، ذرت، محصولات جالیزی و سبزیها را نام برد.. سطح زیر کشت این شهرستان۴۲۹۵۸ هکتار که برنج، سبزی و صیفی، مرکبات و میوه‌های دانه دار برداشت می‌شود.
در نتیجه کاشت برنج در شالیزارهای شهرستان آستارا، گمان بر این است که برخی ارقام برنج مانند رقم حسنی در اثر انتخاب سنتی توسط کشاورزان، از این شهرستان نشات گرفته‌اند. کاشت برنج در ۳۲۰۰ هکتار زمین و شالیکوبی در ۱۰ کارخانه برنجکوبی تولید به ۱۵۱۰۷ تن محصول در سال منجر می‌شودبرنج. کام همچنین از ۳۰۰ هکتار زمین زیر کشت توتون هر ساله ۲۱۰ تن برگ سبز به دست می‌آید.شمال نیوز
گندم نیز در ۳۹۸ هکتار کشت می‌شود و ۴۹۲ تن در سال محصول می‌دهد.سرزمین خبر

شهرستان آستارا به دلیل شرایط مناسب آب و هوایی برای کشت نباتات علوفه‌ای و برخورداری از مراتع برای دامپروری نیز مستعد است. در این شهرستان گوشت قرمز، گوشت مرغ، شیرو تخم مرغ و عسل تولید می‌گرددو انواع مختلف ماهی پرورش وصید و خاویار تولید می‌گردد.

از دیگر فعالیت‌های اقتصادی شهرستان زنبورداری است که از رونق زیادی برخوردار است و براساس آمارگیری از زنبورداران، در سالجاری مقدار ۲۵۸ نفر از اعضاء تعاونی زنبورداران شهرستان آستارا با ۳۷۵۰۹ کلنی زنبورعسل مقدار ۷۹۴ تن عسل به ارزش اقتصادی سی و پنج میلیارد ریال پرورش دادند.
وجود دریای خزر علاوه بر اینکه صید ماهی را رواج داده است موجب ایجاد کارخانجات صدف کوبی گردیده که در آن‌ها از صدف‌های اطراف ساحل، خوراک طیور تهیه می‌کنند
شهرستان آستارا از مراکز مهم کشاورزی در استان گیلان به‌شمار می‌رود که همه ساله بخش وسیعی از تولیداتی چون؛ برنج، کیوی، ازگیل، خرمالو، ذرت و گندم، علاوه بر عرضه در بازار مصرف داخلی به کشورهای حاشیه دریای خزر صادر می‌گردد.خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران

نخستین باغ کیوی گیلان در شهرستان آستارا با ۲۲ سال قدمت در فضایی به مساحت دو هکتار معروف به 'باغ کیوی ماهوتی دایر شده است.
مرکز تحقیقاتی به منظور مطالعات کارشناسی ایجاد باغات کیوی در شمال و همه مناطق مستعد کشور در کنار قدیمی‌ترین باغ کیوی استان گیلان دایر می‌شود.خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران
باغ کیوی برادران شیبانی به مساحت پنج هکتار در حومه آستارا هر ساله به تولید بیش از ۱۵۰ تن کیوی می‌پردازد.

 یادداشت 

 پانویس 

 منابع 

 اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.






آستارا
رده:مناطق تقسیم‌شده