هامون (فیلم)

هامون فیلمی اجتماعی و سورئالیستی است که در سال ۱۳۶۸ به کارگردانی داریوش مهرجویی ساخته شد. از بازیگران سرشناس این فیلم می‌توان از خسرو شکیبایی، بیتا فرهی، عزت‌الله انتظامی و فتحعلی اویسی نام برد. این فیلم رنگی و ۱۲۰ دقیقه است.

داریوش مهرجویی گفته که داستان این فیلم با الهام از بوف کور صادق هدایت نوشته شده است.

 داستان فیلم 
حمید هامون که پیوسته با همسرش مهشید کشمکش دارد، زندگی کابوس‌گونهٔ خود را بازنگری می‌کند. او که سرگرم نوشتن سخن‌نامه‌ای دربارهٔ عشق و ایمان است، در پی دوست دیرین و راهنمایش علی عابدینی می‌گردد. خانه و کاشانه را رها می‌کند و دست به کارهای دیوانه‌واری می‌زند. او در حالتی پریشان، در پی شکایت‌هایش خود را به موج‌های دریا می‌سپارد. اما (عابدینی) به دادش می‌رسد. این فیلم همچنین به دغدغه‌های جوانان روشن‌اندیشِ پس از انقلاب میان دنیاخواهی و آرمان‌خواهی می‌پردازد. نمایی از آرمان‌خواهی که به دلیل مهرِ دنیوی (زیبایی و…) در آشفتگی است و در برابر آن (علی عابدینی) فردی که برنامه‌اش با خودش روشن است و دنیا را فدای آرمان‌ها و عقایدش کرده است.

 نقدها 
این فیلم در نظرسنجی منتقدان و نویسندگان ماهنامهٔ سینمایی فیلم به عنوان یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران انتخاب شده است.

هامون نخستین بار در هشتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر به نمایش درآمد و با آنکه جایزه بهترین فیلم را نگرفت (داوران جایزه را به مهاجر حاتمی‌کیا دادند) اما با کسب شش جایزه از جمله جایزه ویژه هیئت داوران و بهترین کارگردانی و فیلمنامه و بازیگر نقش اول مرد، فاتح اصلی جشنواره لقب گرفت. استقبال منتقدان از هامون گسترده و بی‌سابقه بود. اما این فیلم مخالفان جدی از میان مدافعان ایدئولوژیک حکومت و تأثیرگذار بر تصمیمات و نظرات مسئولان بلندپایه نظام داشت. مرتضی آوینی در نقدی بر فیلم نوشت:

سعید عقیقی در سال ۱۳۹۶ جلد نخست نقد سینمای ایران را به فیلم هامون اختصاص داد. نشر سفیدسار این کتاب را چاپ کرد.

حسین پاینده منتقد و استاد نظریه و نقد ادبی، در مقاله‌ای با عنوان شخصیت هامون به منزلهٔ آرکی‌تایپ (کهن‌الگو) در روزنامهٔ اعتماد می‌نویسد: «علت توجهی را که این شخصیت عصبی، پرخاشگر و در عین حال افسرده و مستأصل در میان مخاطبان جدیِ هنر به خود جلب کرده است در چه باید دید؟ یک پاسخ به این پرسش می‌تواند [این باشد] که هامون تداعی‌هایی کهن‌الگویی در ضمیر ناخودآگاه مخاطبان برمی‌انگیزد. مهرجویی با خلق شخصیت هامون به شکل‌گیری آرکی‌تایپ روشن‌فکر ایرانی در ضمیر ناخودآگاه جمعیِ ما ایرانیان کمک شایانی کرد. هامون کهن‌الگوی عنصر روشن‌فکری است که در محاصرهٔ سفلگان یا رَجّاله‌ها (تعبیر صادق هدایت) قرار گرفته است». در یک نشست تخصصی، سیدمهدی ناظمی و عبدالحمید ضیایی در یک نشست تخصصی ردپای شعر و فلسفه در فیلم سینمایی هامون را بررسی کردند. عبدالحمید ضیایی گفت: سینمای مرحوم مهرجویی شاعرانه است. البته وقتی دربارهٔ سینمای ناب حرف می‌زنیم بدین معنی است که پیروزی سینما وقتی است که از ادبیات رهایی یافته و به تصویر رسیده است.

 بازیگران 
بازیگرنقشخسرو شکیباییحمید هامونعزت‌الله انتظامیدبیریبیتا فرهیمهشید سلیمانیحسین سرشارسلیمیجلال مقدمدکتر سماواتیفتحعلی اویسیدکتر سروشتوران مهرزادمادر مهشیدامرالله صابریتقوینادر رجب پورجعفریصدیقه کیانفرننه حجتآنیک شفرازیانمادر بزرگ حمیداکبر مشکاتیعلی عابدینیعلیرضا کشاورزدکتر فرهوشیفاطمه طاهریپرستارفرهاد خان محمدیشرخراسدالله یکتاکوتاه قامترشید اصلانیکوتاه قامتمنصوره حسینیصاحب گالریسیما تیراندازمنشی سلیمیپانته آ بهرامدوست مهشید

 جوایز فیلم 
 هشتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر
+قسمتنامزدنتیجهبهترین کارگردانیداریوش مهرجویی†بهترین بازیگر نقش اول مردخسرو شکیبایی†بهترین بازیگر نقش اول زنبیتا فرهی†بهترین بازیگر نقش مکمل مردعزت‌الله انتظامی†بهترین فیلمنامهداریوش مهرجویی†بهترین موسیقی متنناصر چشم‌آذر†بهترین صدابرداریاصغر شاهوردیبهترین طراحی صحنه و لباسفریار جواهریانبهترین فیلم‌برداریتورج منصوریبهترین تدوینحسن حسن‌دوستبهترین جلوه‌های ویژهمحمدعلی نقی کنیجایزه ویژه هیئت داورانداریوش مهرجویی†

 نهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر
+قسمتنامزدنتیجهبهترین تیزر و آنونسایرج گل‌افشان†

 برنده جایزه خورشید طلایی - جشنواره بین‌المللی فیلم سائو پائولو برزیل ۱۹۹۸
 نامزد جایزه بزرگ - جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو ژاپن ۱۹۹۱
 برنده جایزهٔ برنز بهترین فیلم - بیست و چهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم هیوستون آمریکا ۱۹۹۱
 مجلهٔ فیلم نیز شخصیت حمید هامون را به‌عنوان برترین شخصیت تاریخ سینمای ایران انتخاب کرد.ماهنامهٔ فیلم-ماهنامهٔ فرهنگی - هنری (تخصصی سینما)، شمارهٔ 321، شهریور 1383- ISSN 1019-6382

 اعتراض کارگردان به سانسور فیلم در پخش تلویزیونی 
در دی ۱۳۸۵ مهرجویی در نامه‌ای به رئیس صدا و سیما به سانسور حدود ۴۰ صحنه و گفتگو از فیلم هامون در پخش تلویزیونی از شبکهٔ ۴ تلویزیون ایران اعتراض کرد.

 یادداشت 
فیلم هامون نخستین فیلم بیتا فرهی بود. او تازه از آمریکا به ایران بازگشته بود که ناصر چشم‌آذر او را برای بازی در هامون به مهرجویی معرفی کرد. پیش از او افسانه بایگان برای این نقش انتخاب شده بود. اما مهرجویی معتقد بود که فیزیک و زندگی شخصی فرهی شباهت بسیاری به کاراکتر مهشید دارد.

خسرو شکیبایی پیش از هامون بازیگر سرشناسی در سینما نبود و بیشتر در تئاتر فعالیت داشت. مهرجویی او را در تئاتری از هایده حائری دید و وی را برای بازی در نقش حمید هامون برگزید.شب علی‌اکبر صارمی، مجله فرهنگی و هنری بخارا. بازدید در فروردین 1397.

صحنهٔ کتک‌خوردن فرهی از شکیبایی واقعی است و مهرجویی بی‌آنکه از این صحنه اطلاع قبلی به فرهی دهد، آن را جلوی دوربین برد تا واکنش و شوک ناشی از برخورد، طبیعی از آب دربیاید.

شخصیت علی عابدینی در فیلم که استاد معنوی هامون است، از علی متین‌دفتری پسر احمد متین‌دفتری الهام گرفته شده است.شب علی‌اکبر صارمی، مجله فرهنگی و هنری بخارا. بازدید در فروردین 1397.

 جستارهای وابسته 
 هامون‌بازها
 خسرو شکیبایی

 پانویس 

 منابع 




 پیوند به بیرون 






رده:اقتباس‌ها از آثار سورن کی‌یرکگور
رده:فیلم‌نامه‌های داریوش مهرجویی
رده:فیلم‌ها به زبان فارسی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی داریوش مهرجویی
رده:فیلم‌ها درباره خودکشی
رده:فیلم‌های ۱۳۶۸
رده:فیلم‌های ۱۹۸۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های ایرانی
رده:فیلم‌های برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه
رده:فیلم‌های برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی هارون یشایایی
رده:فیلم‌های درام ۱۹۸۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام ایرانی
رده:فیلم‌های درام روان‌شناختی
رده:فیلم‌های درباره طلاق
رده:فیلم‌های درباره فلسفه
رده:فیلم‌های درباره نویسندگان
رده:فیلم‌های روان‌شناختی
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در استان گیلان
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در استان اصفهان