شهرستان کوهسرخ

شهرستان کوهسرخ با نام‌های تاریخی بردارود و بژداروحمدالله مستوفی، نزهةالقلوب، ص ۱۷۵ یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. مرکز این شهرستان، شهر ریوش است و برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت آن برابر با ۲۵٬۰۱۴ نفر بوده است.

شهرستان کوهسرخ در تاریخ  از شهرستان کاشمر جدا و مستقل شده است. کوهسرخ در ۲۵ کیلومتری شمال کاشمر و ۱۰۰ کیلومتری جنوب نیشابور واقع شده است. این شهرستان در رشته‌کوه کوهسرخ قرار گرفته است.

 نام‌گذاری 
نام اصلی این منطقه بردارود است که یکی چهار قلعه مهم ترشیز بوده است سپس از آنجا که در شهرستان کوهسرخ، به‌ویژه جادهٔ کوهسرخ به نیشابور شاهد رخساره‌های خاکی با ترکیبات آهن‌دار هماتیتی می‌باشد و این رخساره‌ها در بیشتر نمونه‌ها، رنگ سرخ را از خود نشان می‌دهند؛ می‌توان نام کوهسرخ را بر آن گذاشت. کوهسرخ یکی از مناطق ییلاقی و خوش آب‌وهوای خراسان رضوی است و به دلیل کوهستانی بودن این منطقه، معادن فراوان و مهمی در آن وجود دارد. از جمله این معادن می‌توان به معادن طلا، مس، آهن، سنگ مرمر و… اشاره کرد.

 پیشینه 
با توجه به شواهد این منطقه پیش از ورود دین اسلام نیز مسکونی بوده و با توجه به این که راه قدیم شهرهای جنوبی خراسان به تهران از این منطقه می‌گذشته، درگذشته دارای رونق بیشتری بوده است. از مهم‌ترین رویدادهای تاریخی می‌توان به حمله مغول اشاره کرد که پس از اشغال نیشابور، به‌دلیل صعب‌العبور بودن و مارهای فراوان این منطقه اسبان و سربازان مغول نتوانسته‌اند از این منطقه رد شوند و از گزند آن در امان مانده‌اند.

در قرن هشتم هجری؛ خواجه علی مؤید (حکومت: ۷۶۶–۷۸۳) واپسین امیر سربداری، ناحیه ترشیز را به قلمرو خود درآورد، اما در سال ۷۷۹ق، درویش رکن‌الدین و جلال‌الدین شاه‌شجاع همداستان شده و بر حکومت سربداران تاختند و ترشیز یکی از مناطقی بود که به آن دست یافتند. پس از آن، خواجه‌علی به کمک امیرولی استرآبادی (حاکم استرآباد)، دوباره بر ترشیزمسلط شد. او در این گیر و دار، یک بار نیز از خواجه سدید که از سدیدیان ترشیز بود کمک گرفت. خواجه‌علی، بار دیگر در سال ۷۷۲ق به کمک جلال‌الدین شاه‌شجاع که قبلاً به درویش رکن‌الدین کمک کرده بود، ترشیز را تسخیر نمود. سرانجام، با تسلیم خواجه‌علی مؤید به امیر تیمور گورکانی در حدود سال ۷۸۲ ه‍. ق، حکومت محلی سربداری‌ها از خراسان و ناحیه ترشیز برچیده شد. گفتنی است برخی منابع، پس از خواجه‌علی و در فاصله سال‌های ۷۸۲ تا ۷۸۴ق از حکومت امیرولی استرآبادی و پس از وی، امیرلی سدیدی بر ناحیه ترشیز گزارش داده‌اند.حسینی، احمد. تاریخ بردسکن با نگاهی ویژه به ترشیز قدیم، انتشارات امید مهر، ۱۳۸۳

 تقسیمات کشوری 
بندانگشتی|تقسیمات کشوری شهرستان کوهسرخ در سال ۱۴۰۴
شهرستان کوهسرخ شامل ۲ بخش، ۴ دهستان و ۱ شهر به شرح زیر است:
بخشمرکز بخشجمعیت بخش ۱۳۹۵نام دهستانمرکز دهستانجمعیت دهستان ۱۳۹۵شهرجمعیت شهر ۱۳۹۵مرکزیریوش۱۷٬۰۴۴ نفربرکوهایور ۶٬۱۵۹ نفرریوش ۵٬۶۸۷ نفرکوه سفیدتولا ۵٬۱۹۸ نفربررودطرق۷٬۹۷۰ نفربررودطرق ۳٬۵۸۶ نفر****************تکاباوندر ۴٬۳۸۴ نفر

 موقعیت جغرافیایی 
بندانگشتی|جادهٔ کاشمر به ریوش
شهرستان کوهسرخ دارای ۲۸ روستا با دو بخش مرکزی و بررود می‌باشد که از آب و هوای سرد و کوهستانی با تابستان‌های معتدل برخوردار است. این شهرستان از شمال با شهرستان میان‌جلگه، از شمال‌غربی با شهرستان ششتمد، از شرق با شهرستان تربت حیدریه، از جنوب با شهرستان کاشمر و از جنوب‌غربی با شهرستان خلیل‌آباد و شهرستان بردسکن همسایه است. به‌دلیل جغرافیای خاص شهرستان کوهسرخ بزرگ‌ترین بادامستان دیم کشور در این منطقه واقع شده است و گسترده‌ترین و پهناورترین روستای آن، روستای ده‌میان می‌باشد.

کوهسرخ به‌علت قرارگرفتن در ارتفاعات رشته‌کوه کوهسرخ و برخورداری از آب‌وهوای معتدل، آب فراوان و باغ‌های وسیع و چشم‌اندازهای طبیعی دیدنی به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم مسافران و گردشگران از شهر کاشمر و شهرهای مجاور است. همچنین کوه آریا به‌عنوان یکی از مستعدترین پیست‌های پروازی در استان شناخته شده است.

از ۱۸ معدن شهرستان، ۶ معدن فعال هستند و سرمایه‌گذاری‌هایی بالغ‌بر ۴۰۰ میلیارد تومان در معدن مس روستای کریز انجام شده است. مشکلات قنوات و وضعیت جاده‌ها از معضلات اساسی این شهرستان است.

 مردم 
 جمعیت 
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهرستان ۲۵٬۰۱۴ نفر (۱۳۹۵) بوده است.

 زبان 
مردم شهرستان کوهسرخ به زبان فارسی و به گویش کوهسرخی سخن می‌گویند.مقداری، صدیقه سادات و حسن‌نژاد، رضا. تحلیل ساخت واژی گویش کوهسرخ، نهمین همایش ملی متن پژوهی ادبی، ۱۴۰۰

 ره‌آورد 
بندانگشتی|باغات ریوش در پاییز

 محصولات کشاورزی 
مهم‌ترین محصولات کشاورزی در شهرستان کوهسرخ خربزه، هندوانه، بادام، گردو، گیلاس، زردآلو، آلبالو، هلو، شلیل، گندم، جو، گوجه‌فرنگی، چغندر قند، شلغم، سنجد و غیره است.

 محصولات کوهی و دارویی 
از مهم‌ترین محصولات کوهی و دارویی در این شهرستان می‌توان از ریواس، آنقوزه، ترنگبین، بنه، پیازچهٔ کوهی، زیرهٔ کوهی، آویشن، بومادران، گل گاوزبان و کنگر نام برد.

 اماکن تاریخی، آثار باستانی و گردشگری 

 آثار ثبت‌شده 

 دیگر آثار 

 جستارهای وابسته 
 ترشیز
 خراسان
 استان خراسان رضوی
 فهرست روستاهای شهرستان کوهسرخ

 منابع 


رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۹۸ در ایران
رده:شهرستان‌های استان خراسان رضوی
کوهسرخ