امیرحسین آریان‌پور

امیرحسین آریان‌پور (زادهٔ ۸ اسفند ۱۳۰۳ – درگذشتهٔ ۸ مرداد ۱۳۸۰) جامعه‌شناس، نویسنده، فرهنگ‌نویس، مترجم، استاد دانشگاه، انسان‌شناس مارکسیست اهل ایران و از اعضای حزب توده بود.

 زندگی 
امیرحسین آریان‌پور، هشتم اسفند ۱۳۰۳ در تهران به دنیا آمد.

او از نوادگانِ عصیانگران نایبی کاشان بود و از طرفی، نسبتی هم با خاندان ملک‌المورخین محمدتقی سپهر، نویسنده ناسخ التواریخ، داشته‌است، همچنین از نوادگان عبدالرحیم کلانتر ضرابی است. پشت دیوارهای بلند او در ۱۸ سالگی، یعنی در سال ۱۳۲۱، در مسابقات بوکس خراسان و در سال ۱۳۲۳ در مسابقات وزنه‌برداری چندملیتی خاور نزدیک، اول شد. او از نظریه‌پردازان در زمینهٔ علم جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی نیز، به‌شمار می‌آید و در گسترش آن، بیشترین تلاش‌ها و خدمات را در حوزه پژوهش و تحقیق، انجام داد. آریان‌پور در سه زمینهٔ انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و معرفت‌شناسی. کار او تدوین فرهنگ تفصیلی علوم اجتماعی (در حوزه فرهنگ فلسفه و جامعه‌شناسی) به چهار زبان فارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی است که در مدت زمانی بیش از چهل سال به طول انجامیده و بی‌شک، یکی از مهم‌ترین آثار فرهنگ تفصیلی علوم در زبان پارسی و یکی از گرانبهاترین و بزرگترین آثار امیرحسین آریان‌پور است که حاوی سیصدهزار فیش بوده و تاکنون انتشار نیافته‌است.

آریان‌پور در جامعه‌شناسی، دیدگاهی ماتریالیستی داشت.بی‌بی‌سی، مرتضی مطهری، ۲۲ بهمن ۱۳۷۸ وی پسرخالهٔ سهراب سپهری شاعر بزرگ معاصر و نوه نایب حسین کاشی است. همچنین، دربارهٔ اختلاف وی با برخی از اسلام‌گرایان، نوشته شده‌است که مرتضی مطهری، به آریان‌پور، به خاطر اعتقادات مارکسیستی‌اش حمله می‌کرد و معتقد بود کسی که دیدگاه‌های مارکسیستی را ارائه می‌دهد، نباید در دانشکده الهیات، تدریس کند. مطهری بارها از وی رسماً دعوت به مناظره در انظار عمومی می‌کرد اما آریانپور هیچ‌گاه از این کار استقبال نکرد.بی‌بی‌سی، مرتضی مطهری، ۲۲ بهمن ۱۳۷۸

ابتکار ترجمهٔ پسوند ایسم (-ism) به «-گرایی»، از آنِ اوست. وی، در مقدمهٔ ترجمهٔ سیر فلسفه در ایران می‌نویسد: «ism-» های غربی را با پسوند «-گرایی» که با تأیید مرحوم دکتر محمدباقر هوشیار نخست در سال ۱۳۲۵ به‌ کارش بردم و اکنون زبان‌زد بسیاری از اهل علم و ادب است - [ترجمه کردم].»آریان‌پور، امیرحسین (۱۳۳۷)، سیر فلسفه در ایران (محمد اقبال لاهوری)، توضیح مترجم، ص ۱۳

امیرحسین آریان‌پور در روز دوشنبه، ۸ مرداد ۱۳۸۰، در تهران درگذشت. پیکرش در آرامگاه خانوادگی آریان‌پور در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.

 آثار 
 تألیفات 

 ترجمه‌ها 

 جستارهای وابسته 
 امیراشرف آریانپور

 منابع 

 موسوی خوزستانی، جواد، کتاب توسعه،  تهران: ۱۳۶۹خ به بعد، جلد ۱۲، ص ۴۶.
 یادنامهٔ امیرحسین آریانپور
 روزنامه ایران
 دانشنامه دانش‌گستر، مؤسسه علمی- فرهنگی دانش‌گستر، ۱۳۸۹. ذیل مدخل آریان‌پورُ، امیرحسین.

 پیوند به بیرون 

 مؤسسه همیاری‌های جامعه شناختی  امیرحسین آریان‌پور
 روزنامه ایران
 صفحه آریان‌پور در وبگاه خواندنی‌های خوب

رده:استادان دانشگاه تهران
رده:اعضای حزب توده ایران
رده:اهالی تهران
رده:جامعه‌شناسان اهل ایران
رده:جامعه‌شناسان اهل تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه آمریکایی بیروت
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه پرینستون
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کمبریج
رده:درگذشتگان ۱۳۸۰
رده:درگذشتگان ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۰۳
رده:زادگان ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان اهل ایران
رده:زبان‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
رده:فرهنگ‌نویسان اهل ایران
رده:مارکسیست‌های اهل ایران
رده:مترجمان اهل ایران
رده:مترجمان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:مترجمان هنریک ایبسن
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:ایران‌شناسان اهل ایران