علی امینی

علی امینی مجدی (۲۱ شهریور ۱۲۸۴ – ۲۱ آذر ۱۳۷۱) سیاست‌مدار ایرانی، از اعضای جبهه ملی و یک دوره از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ نخست‌وزیر ایران بود.

او فرزند محسن امین‌الدوله (داماد مظفرالدین شاه و مالک معروف) نوهٔ علی امین‌الدوله (صدراعظم مظفرالدین شاه) و نتیجهٔ مجدالملک سینکی (وزیر و منشی عصر ناصری) بود. مادرش اشرف‌الملوک فخرالدوله دختر مظفرالدین‌شاه زنی بادرایت و نیکوکار بود.

امینی از نخستین کسانی بود که جهت اصلاحات ارضی در ایران فعالیت و در تدوین اصول اصلاحات ارضی موسوم به انقلاب سفید نقش مؤثری ایفا کرد. از وی به عنوان یکی از مهم‌ترین افراد در انقلاب سفید یاد می‌شود.

 تولد و تحصیلات 
علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران به دنیا آمد. پدرش محسن خان امین‌الدوله، پسر علی خان امین الدوله صدر اعظم زمان مظفرالدین شاه و از مالکان بزرگ لشت نشا بود. مادرش فخرالدوله دختر مقتدر و مدبّر مظفرالدین شاه و برادر بزرگ‌ترش ابوالقاسم امینی مجدی بود. امینی در جوانی با بتول وثوق دختر حسن وثوق (وثوق الدوله) (رئیس‌الوزرای دوره قاجار و عاقد قرارداد ۱۹۱۹) ازدواج کرد.

او پس از اتمام تحصیلات خود در مدرسه دارالفنون تهران به فرانسه رفت و حقوق و اقتصاد خواند و در رشتهٔ اقتصاد موفق به اخذ درجه دکترا شد.

 کارگزار اقتصادی 
بندانگشتی|راست|در سال ۱۳۴۰
پس از بازگشت به ایران نخست در سال ۱۳۱۰ در دادگستری مشغول به کار شد. وی ورود به دادگستری را شروع مناسبی برای ورود به کار سیاسی می‌دانست. با انتصاب داور به وزارت مالیه در سال ۱۳۱۲ او نیز که از افراد مورد اعتماد داور بود به وزارت مالیه رفت و به عنوان عضو اداره اقتصاد مشغول به کار شد.خاطرات علی امینی - شابک ۹۶۴-۵۵۷۰-۳۸-۷ صفحه: 63 - 61

در شانزدهم بهمن ۱۳۲۰ مشرف‌الدوله نفیسی وزیر دارایی کابینه فروغی، امینی را به عنوان معاون اقتصادی خود به مجلس معرفی کرد. او در انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورای ملی بیشترین رأی را در تهران آورد و در سال ۱۳۲۶ به مجلس راه یافت. پس از پایان دوره نمایندگی‌اش در سال ۱۳۲۹ در کابینه منصورالملک به وزارت اقتصاد ملی (بازرگانی و صنایع و معادن) منصوب شد.خاطرات علی امینی - شابک ۹۶۴-۵۵۷۰-۳۸-۷ صفحه: 85-87 اما پیش از پایان عمر دولت کنار رفت. در کابینه مصدق ابتدا به عنوان فرد مناسبی برای وزارت کشور در نظر گرفته شد اما به دلیل مخالفت شاه به وزارت اقتصاد ملی منصوب شد.خاطرات علی امینی - شابک ۹۶۴-۵۵۷۰-۳۸-۷ صفحه: 93-95

پس از کودتای ۲۸ مرداد در مقام وزیر دارائی کابینه سپهبد زاهدی مذاکرات با کنسرسیوم را اداره کرد که منجر به قرارداد کنسرسیوم شد.خاطرات علی امینی - شابک ۹۶۴-۵۵۷۰-۳۸-۷ صفحه: 113 قراردادی که محمد باهری اینطور ادعا کرده است که از شاه شنیده طرف‌های مقابل تنها در صورتی امضا می‌کنند که مجری آن در ایران امینی باشد.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره یک
او همچنین ۱۵۰ میلیون دلار وام از آمریکا و ده میلیون لیره از انگلیس برای ایران گرفت.

در دولت بعدی که حسین علاء تشکیل داد، امینی مدت کوتاهی عهده‌دار وزارت دارایی بود و در همین مدت، قانون جلب سرمایه خارجی را در اردیبهشت ۱۳۳۴ به تصویب رساند. سپس به پیشنهاد علاء در اول خرداد آن سال، وزارت‌خانه دادگستری به او سپرده شد که ماه‌ها بدون وزیر مانده و دولت و مجلس مدت‌ها بود به دنبال وزیری فعال بودند که بتواند دست به اصلاحات در آن بزند.

 نخست‌وزیری 
بندانگشتی|راست|امینی در جلسه کابینه
بنا به اظهارات جعفر شریف امامی در زمانی که جان اف کندی سناتور بود و هنوز به مقام ریاست جمهوری آمریکا نرسیده بود امینی به عنوان سفیر ایران در آمریکا رابطه ای نزدیک با او داشت و حتی ذهن جان اف کندی را نسبت به محمدرضا شاه پهلوی خراب کرده بود.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد- جعفر شریف امامی tape 8 side 2 دقیقه ۱۲:۵۸بنابراین عجیب نبود که
امینی در سال ۱۳۴۰ با حمایت دولت جان اف کندی در آمریکا به سمت نخست‌وزیری منصوب شود.
وی به محض رسیدن به نخست‌وزیری، مجلس را برخلاف قولی که داده بود منحل کرد.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره ۴آزادی فعالیت احزاب سیاسی از جمله جبهه ملی، اصلاحات ارضی و مبارزه با فساد از اقدامات دولت او بود. کوشش‌های او در کاهش نقش شاه در اداره امور کشور با حمایت بخشی از دستگاه ریاست جمهوری آمریکا، خیلی زود با مقاومت و مخالفت محمدرضا شاه پهلوی و عدم همراهی اپوزیسیون شاه مواجه شد و نتیجتاً او پس از ناامیدی از همراهی جبهه ملی ایران مجبور به کناره‌گیری شد.

امینی به دلیل عدم اعتماد شاه به وی و اختلاف با شاه در مورد تنظیم بودجه در سال ۱۳۴۱ از نخست‌وزیری استعفا کرد و دیگر به عنوان نخست‌وزیر منصوب نشد. ارتباط شاه با وی محدود به مشارکت در برخی مراسم رسمی بود. در مهرماه سال ۱۳۵۷ برای مشاوره در مورد رفع ناآرامی‌ها به دیدار شاه دعوت شد. وی به شاه پیشنهاد داد یا به مسافرت برود یا هیأتی را برای تصمیم‌گیری در مورد آینده کشور تشکیل دهد یا یکی از انقلابیون مانند مهندس بازرگان را به نخست‌وزیری انتخاب کند. همهٔ پیشنهادها به دلیل بدگمانی شاه به وی رد شد.خاطرات علی امینی - شابک ۹۶۴-۵۵۷۰-۳۸-۷ صفحه: 177-180او در این مشاوره به شاه گفته بوده است که اگر خارجی‌ها شما را نمی‌خواهند معطل نشوید و بروید.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره ۳۱ امینی پس از انقلاب ۱۳۵۷ در فرانسه زندگی می‌کرد و یکی از رهبران مخالفان جمهوری اسلامی ایران بود.

امینی نمایندگی لاهیجان را در مجلس مؤسسان بر عهده داشت.
بندانگشتی|علی امینی
کتاب خاطرات علی امینی که توسط دانشگاه هاروارد تحت عنوان خاطرات شفاهی ایران گردآوردی شده بود، در سال ۱۳۷۶ در ایران منتشر شد.

 تبارنامه 

 جستارهای وابسته 
 فهرست نخست‌وزیران ایران پس از مشروطه
 جعفر بهبهانی

 پانویس 

 منابع 

 خاطرات علی امینی، حبیب لاجوردی انتشارات صفحه سفید (اصالت تنشیر سابق)
 وبگاه خانه کتاب ایران
 بی. بی. سی. پرشین
 «بر بال بحران»؛ روایت بحث‌انگیز از زندگی علی امینی
 علی امینی؛ نماد ناکامی اصلاحات در دیکتاتوری +تصاویر

رده:اعضای جبهه ملی ایران
رده:اعضای حزب دموکرات ایران
رده:اهالی تهران
رده:ایرانی‌تبارهای مهاجرت‌کرده به فرانسه
رده:پادشاهی‌خواهان اهل ایران
رده:تبعیدشدگان اهل ایران
رده:تبعیدشدگان مربوط به انقلاب ۱۳۵۷ ایران در فرانسه
رده:خاندان امینی
رده:دارندگان لژیون دونور
رده:دانش‌آموختگان دارالفنون
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه سوربن
رده:درگذشتگان ۱۳۷۱
رده:درگذشتگان ۱۹۹۲ (میلادی)
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در فرانسه
رده:زادگان ۱۲۸۴
رده:زادگان ۱۹۰۵ (میلادی)
رده:سفیران ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:سیاستمداران سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:صلیب‌های بزرگ درجه ۱ نشان افتخار شایستگی جمهوری فدرال آلمان
رده:مدفونان در گورستان پاسی
رده:مدفونان در گورستان مونپارناس
رده:مصاحبه‌شوندگان پروژه تاریخ شفاهی ایران
رده:نخست‌وزیران ایران
رده:نمایندگان تهران در مجلس شورای ملی
رده:نمایندگان دوره پانزدهم مجلس شورای ملی
رده:نمایندگان لاهیجان در مجالس قانونگذاری
رده:نمایندگان مجلس مؤسسان
رده:وزیران دادگستری پهلوی
رده:وزیران دولت ایران
رده:وزیران دولت حسین علاء
رده:وزیران دولت محمد مصدق