ولایت کنر

کُنَر (لاتین: Choaspes/کواَسپِس؛ یونانی باستانی Khoáspēs/خواَسپیس؛ اوستایی نو: هووَسپه؛ ایرانی کهن: Aspasii) یکی از ۳۴ ولایت افغانستان به مرکزیت شهر اسعدآباد می‌باشد که از ولایات شرقی افغانستان به‌شمار می‌رود. براساس احصائیه ۱۳۹۹ ولایت کنر ۴۹۹٬۳۹۳ جمعیت، و ۴٬۳۳۹ کیلومتر مربع پهناوری دارد. ۹۹٪ از جمعیتِ این ولایت، پشتون و ۱٪ کجر و نورستانی هستند.Afghanistan's Provinces Kunar at NPS

کنر به همراه نورستان بخشی از آن منطقه‌ی مرزی به شمار می‌‌آمده که به کافرستان (سرزمین کافر‌ها) مشهور بوده است، و تا چند دهه پیش، هیچگاه به عنوان یک بخش واقعی‌ از افغانستان محسوب نشده‌ است. کنر ولایتی کم‌جمعیت، مرزی، کوهستانی و جنگلی است. اسعدآباد شهری کوچک در افغانستان و مرکز ولایت کنر است. نام قدیم آن چغان‌سرای است و بابر از آن به عنوان یک شهر کوچک در مرز‌های افغانستان و ناحیه کافرستان نام برده‌است. افغانی‌هایی‌ که ادعا میکنند جمال‌الدین اسدآبادی افغانی‌ است، او را زادهٔ این شهر کوچک می‌دانند. در دامنه کوه‌های منطقه یخه‌چینه و احمدی‌غوندی ولسوالی خاص ولایت کنر معادن کرومیت وجود دارد که مکان این معدن در فاصله ۲۰۸ کیلومتری شهر کابل و ۴۸ کیلومتری شهر جلال‌آباد قرار دارد.وزارت معادن افغانستان . ۹ ژوئن ۲۰۱۲.

 نام 

کلمه کنر از Choaspes/کواَسپِس (لاتین‌شدهٔ واژهٔ یونانی باستانی Khoáspēs/خواَسپیس؛ اوستایی نو: هووَسپه گرفته شده‌است. (هووَسپا): نام رود کنر در منابع باستانی (نام دو رود دیگر؛ یکی در سرزمین سوسیانا، و دیگری در شمال سرزمین پارس هم به همین نام خوانده شده).Rüdiger Schmitt, 1991, CHOASPES, Encyclopædia Iranica. آریان (ح۹۲-ح۱۷۵ م)، تاریخ‌نگار یونانی، این رود را بنام Euaspla یاد کرده، که احتمالاً نیم‌برگردانی است از نام ایرانی کهن هواَسپه به‌معنای «داشتن اسب‌های خوب». Aspasii نام مردمانی قبیلوی بوده که در سرزمین گندهارا در اطراف رود کُنَر می‌زیستند. استرابو (۲۷ ق.م. -۱۴ م)، تاریخ‌نگار دیگر یونان باستان، نام این مردمان را Hypasii خوانده‌است.C. J. Brunner, 1987, ASPASII, Encyclopædia Iranica.

 تاریخ 
میر سید علی همدانی معروف به علی ثانی از عارفان سده هشتم هجری که به سرزمین‌های گوناگون ازجمله بلخ، بدخشان، کابل و کشمیر سفر کرده‌بود سرانجام در «عرض راد» در کنر در سال ۷۸۶ درگذشت و بعد از چندی پیکر او را از کنر به ختلان بردند و در کنر در آنجا که پیکر وی بوده مزار ساخته‌اند. گفته‌اند که زادگاه سید جمال الدین افغان در کنار همان مزار است.خلیلی افغانستانی، خلیل‌الله: یمگان و وثائق تاریخی دربارهٔ ناصر خسرو. در: نشریه: «یغما»، آذر ۱۳۴۶ - شماره ۲۳۳. ص۴۷۵.

برخی منابع سید جمال‌الدین اسدآبادی را به سادات کنر منتسب کرده‌اند. در روزگار سید جمال‌الدین، کنر دورافتاده‌ترین ولایت شرقی و مرزی افغانستان بوده، زیرا هنوز سرزمین ماورای آن به تصرف حکومت افغانستان درنیامده بود.نشریه «کیهان اندیشه»، فروردین و اردیبهشت ۱۳۷۶ - شماره ۷۱. ص۱۷۶.

از سادات کنر کسی که در جریان‌های سیاسی افغانستان دخالت داشته سید محمد کنری بوده‌است که سردار محمد رفیق خان در زمان امارت محمد افضل خان به‌وسیلهٔ او مکتوبی به شاهزاده شاپور پسر شجاع‌الملک فرستاد و به سلطنت دعوتش نمود.سمیعی، کیوان: سردار کابلی. در: نشریه: «وحید»، تهران: آبان ۱۳۴۷ - شماره ۵۹. ص۱۰۲۵.

در زمان حکومت نورمحمد تره‌کی مردم نورستان و کنر در تاریخ ۲۰/۷/۱۹۷۸ قیام و با نیروهای دولتی برخورد کردند.افغانستان در پنج قرن اخیر نوشته میر محمد صدیق فرهنگ

در سال ۱۹۸۵ میلادی نیروهای شوروی و حکومتی به دره‌های کنر حمله کردند.رضایی، اکبر: نمایه تاریخی افغانستان از امان‌الله خان تا کرزای. در: نشریه: «مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز». تهران: زمستان ۱۳۷۲ - شماره ۳۲. (از صفحه ۴۰۹ تا ۴۲۶).
در ۲۰ آوریل ۱۹۹۱ انفجار عظیمی در اسعدآباد کنر روی داد که حدود هزار کشته و زخمی بر جای گذاشت.همان.

ولایت کنر اولین استانی بود که طالبان پس از تصرف آن برپایی آنچه از سوی آن‌ها «اولین خلافت اسلامی» نام گرفته‌بود را در آن اعلام کردند.آقا رضی، بهمن: بازگشت القاعده. در: نشریه «روند اقتصادی»، آبان ۱۳۸۵ - شماره ۲۶. ص۵۵.

 اقتصاد 
در حدود سال نهم هجری، طلا، نقره، مروارید، عنبر، پشم سفید و انواع جواهر و سنگ‌های گران‌بها در ولایات مرزی افغانستان و هندوستان تجارت می‌شد و در آن زمان، از افغانستان به سرزمین هند، سه راه بازرگانی وجود داشت که یکی از آن‌ها مسیر کابل و کنر به پیشاور و سواحل دریای هند بود. مسیر غرنی (معروف به گذرگاه هند) دره گومل، بینان قدیم پنجاب؛ و مسیر هرات کویته پاکستان (امروزی) درّه بولان سند، دو مسیر دیگر بودند.سلیمی، عبدالحکیم: بررسی بحران افغانستان از منظر ژئوپولیتیک. در: نشریه: «معرفت» تیر ۱۳۸۰ - شماره ۴۳. ص۱۱۸.

 زراعت 
بندانگشتی|رود کنر که تازه منبع گرفته‌است.
 لیمو
پروژه زنجیره ارزش باغداری وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، ۲۳ جریب باغ تجارتی لیمو در کنر ساخته‌است که سالانه از آن ۶۰۹ تن لیمو برداشت می‌شود. یوریکا، یک نوع لیمو است که باغ‌های تجارتی آن در دو ولسوالی خاص کنر و سوکی در سال ۱۳۹۹ ساخته شده‌است. در این باغ‌ها بیش از سه‌هزار و ۲۰۰ نهال لیمو کاشت شده‌است.
 برنج
براساس آمار سروی مشترک وزارت زراعت و ادارهٔ ملی احصاییه، ولایت کنر با تولید ۲۰ هزار تُن برنج در سال ۱۳۹۹، در جایگاه ششم تولید برنج افغانستان قرار دارد.

 تقسیمات اداری 
بندانگشتی|300x300پیکسل|ولسوالی‌های کُنَر
 اسعدآباد
 بَرکُنر
 خاص‌کُنر
 دانگام
 دره‌پیچ
 چپه‌دره
 چوکی سرکانی
 شیگل و شِلتَن
 غازی‌آباد
 مَرَوَره
 ناری
 نَرَنگ
 نورگُل
 وَتَه‌پور

 جستارهای وابسته 
ولایت‌های افغانستان

 منابع 

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۸ نوامبر ۲۰۰۶.


کنر