بشار بن برد

بَشّار پسر بُرد پسر یرجوخ تخارستانی  (۹۵ - ۱۶۷ یا ۱۶۸ ق.؛ برابر با ۷۱۴ م. - ۷۸۴ م.) شاعر ایرانی دوره‌های امویان و عباسیان بود. وی، به زبان عربی شعر می‌سرود و در این کار درخشندگی بسیاری داشت و سرآمد هماوردان خویش در این زمینه همچون فرزدق بود. وی، نابینا مادرزاد بود.Esat Ayyıldız, Abbâsî Dönemi Şairi Beşşâr b. Burd'un Uzun Manzumeleri, Filoloji Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Ankara: Gece Kitaplığı, 2021, v. 2, p.27-58.

 زندگی‌نامه 
پدر بشار از تخارستان (واقع در خراسان بزرگ یا افغانستان امروزی) بود که به دست عربها به بند کشیده شده و به بصره آورده شده بود. بشار در نزدیکی همین شهر زاده شد. وی نابینا از مادر زاده شد. از کودکی به سرودن شعر به زبان عربی پرداخت و پس از چندی به شعوبیه پیوست. او همچنین، با خاندان برمکیان در پیوند بوده و خالد برمکی را ستوده بود.

کنیه‌ی بشار ابومُعاذ و لقبش مُرعّث به معنای گوشواره‌دار بود. او در بصره بزرگ شد و در زمان خلافت منصور دوانیقی به بغداد رفت و پله‌های پیشرفت را پیمود. وی به فرمان مهدی (خلیفه) عباسی، به علت هجوی که بشار درباره‌ی او گفته بود و به گناه زندیقی در برابر دیدگان مردم بصره، وی را آن قدر تازیانه زدند که بر اثر آن شکنجه، جان سپرد. برخی گزارش کرده‌اند که به فرمان خلیفه، وی را در آب خفه کرده‌اند.

 شعرهای بشار 
شعرهای بشار بیشتر در قالب قصیده و غزل و با موضوعیت ستایش ایرانیان و نکوهش تازیان بوده‌است. دیوان کوچکی از اشعار او برجای مانده و نمونه‌های شعر شعوبیه او را می‌توان در کتاب‌های وفیات‌الاعیان ابن خلکان و الاغانی ابوالفرج اصفهانی جست.

ابوالفرج اصفهانی، دربارهٔ دیدگاه بشار درباب برتریتِ ایرانیان و خوار شمردن ِ عرب‌ها می‌آوَرَد که روزی عربی به بشر گفت :
بشار از این سخن عرب آشفته می‌شود و چنین پاسخ می‌دهد:

همچنین، پاره‌ای از شعرهای او بر جستار برتری دادن آتش -عنصر مقدس زرتشتیان- بر خاک -عنصر اسطوره‌ای پدید آمدن آدمیان در نزد مسلمانان- بود. وی همچنین، شیطان را -که از آتش آفریده شده بود- از آدمی -که از خاک آفریده شده بود- برتر می‌دانست. چنین دیدگاه هایی البته برای او پیامدی نیز داشت، که فرجام او را به اعدام براثرِ جرمِ «کفر» کشاند.

غزل‌های بشار در روزگار عباسی میان زنان هوا خواهان بسیاری یافت. بسیاری از زنان به خانه او می‌رفتند تا اشعارش را یاد بگیرند. دین‌یارانِ زمان، بر این باور بودند که این غزل‌ها زنان را گمراه می‌کند. در نتیجه، مهدی عباسی او را از غزل گفتن بازداشت.

 سابقهٔ ادبی 
وی که پیشرو شعرای محدثین برشمرده می‌شود، در تفاخر به نَسَب خود و تحقیر عرب و وصف جواری و کنیزکان و ایراد تشبیهات و استعارات دقیق و به کار بستن امثال و حکم مشهور است. اهمیت خاص او درآمیختن معانی متغزل با معانی مدحی و پی‌ریزی سبکی خاص در قصیده سرایی است که به زودی مقبول شاعران تازی ‌گوی گردید.

 وفات 
او نیز مانند ابوسلمه خلال همدانی، ابومسلم خراسانی، فضل بن سهل و خاندان برمک قربانی سیاست فریبکارانه عباسیان شدتاریخ ادبیات ایران - ذبیح‌الله صفا - پوشینه نخست. و به سال ۲۱۶ ه‍.ق به اتهام زندقه (کفر) به ضرب تازیانه کشتند.دو قرن سکوت - عبدالحسین زرین کوب - جنگ عقاید - بشار بن برد - صفحهٔ ۲۷۱

 منابع 

 افتخارزاده، محمودرضا. شعوبیه، ناسیونالیسم ایرانی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶.
 ویکی‌پدیای عربی، نسخه ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۶
 حسینعلی ممتحن، نهضت شعوبیه، جنبش ملی ایرانیان در برابر خلافت اموی و عباسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
 زرین کوب، عبدالحسین. «دو قرن سکوت» ، انتشارات جاویدان، ۱۳۳۶.

 پیوند به بیرون 
 قصایدی از بشار، در وبگاه Adab.wiki 
 دیوان بشار بن برد

رده:اعدام‌شدگان اهل ایران
رده:اعدام‌شدگان به‌دست خلفای عباسی
رده:اعدام‌شدگان به اتهام بدعت در دین
رده:افراد ایرانی عراقی‌تبار
رده:اهالی ایران در سده ۸ (میلادی)
رده:اهالی بصره
رده:اهالی تخارستان
رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۸ (میلادی)
رده:ایرانی‌تبارهای اهل عراق
رده:بی‌خدایان اهل ایران
رده:بی‌خدایان اهل عراق
رده:درگذشتگان ۱۶۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۷۸۳ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۷۸۴ (میلادی)
رده:زادگان ۷۱۴ (میلادی)
رده:زادگان ۹۵ (قمری)
رده:شاعران ادبیات فارسی قرون وسطی
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران دوره امویان
رده:شاعران دوره عباسیان
رده:شاعران شعوبی
رده:شاعران عرب
رده:شاعران عربی ایرانی در سده‌های میانه
رده:شاعران عربی سده ۸ (میلادی)
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران
رده:شاعران هجوسرا
رده:عراقی‌های سده ۸ (میلادی)
رده:عراقی‌های فارس‌تبار
رده:عرب‌های ایرانی‌تبار
رده:قربانیان شکنجه اهل ایران
رده:کشته‌شدگان با ضرب و شتم
رده:متهمان به زندقه
رده:مسلمانان سده ۸ (میلادی)
رده:مقاله‌های خرد شاعر خاورمیانه‌ای
رده:منتقدان اسلام
رده:نابینایان اهل ایران
رده:نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)
رده:شاعران نابینا
رده:مسلمانان سابق منتقد اسلام
رده:جنبش شعوبیه
رده:شاعران قرون وسطی جهان اسلام