گروه عاملی

گروه عاملی  در شیمی آلی، به گروه‌های معینی از اتم‌های یک مولکول گفته می‌شود که در واکنش‌های شیمیایی ویژه آن مولکول شرکت می‌کنند و دارای خصلت شیمیایی مخصوصی هستند که یک مولکول از خویش در طول واکنش نشان می‌دهد. گروه‌های عاملی یکسان در مولکول‌های مختلف به واکنش شیمیایی یکسان در آن مولکول‌ها می‌انجامند و حتی برخی خواص فیزیکی مشابه در مولکولها را نیز سبب می‌شوند. برای نمونه گروه عاملی آلدئید می‌تواند در واکنش‌های مانند کاهش و افزایش شرکت نماید و به‌طور کلی تمام مولکول‌های دارای این گروه عاملی، در چنین واکنش‌هایی شرکت می‌کنند.

 جدول گروه‌های عاملی رایج 
در زیر لیستی از گروه‌های عاملی متداول آمده است. در فرمول، نمادهای R و 'R معمولاً به معنی هیدروژن یا زنجیره‌های هیدروکربن با هر طول ممکن است، ولی برخی اوقات ممکن است به هر گروه از اتمها برگردد.

 هیدروکربن‌ها 
هیدروکربن‌ها گروهی از ترکیبات آلی هستند که در دسته‌بندی گروه‌های عاملی آن‌ها را هیدروکربیل می‌نامند به این معنی که تنها حاوی کربن و هیدروژن هستند. با این‌حال هیدروکربن‌ها خود شامل دسته‌های متفاوتی هستند چرا که وجود پیوندهای غیراشباع و ساختار حلقوی خود باعث ایجاد تفاوت‌های شیمیایی می‌شود.

 رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال آلکان  آلکیل RH 75px|Alkyl آلکیل-  -ان 75px|methaneاتان آلکن  آلکنیل R2C=CR2 75px|آلکن آلکنیل-  -اِن 75px|ethyleneاتیلن(اتن) آلکین  آلکینیل RC≡CR 100px|آلکین آلکینیل-  -این 100px|acetyleneاستیلن(اتین) مشتقات بنزن فنیل RC6H5 75px|فنیل فنیل-  -بنزن 50px|کومنکومن(۲-فنیل پروپان) مشتقات تولوئن بنزیل RCH2C6H5 100px|بنزیل بنزیل- ۱-تولوئن 100px|بنزیل برمیدبنزیل برمید(۱-بروموتولوئن)نفتالین

 گروه‌های شامل هالوژن‌ها 
هالوآلکان‌ها گروهی از ترکیبات آلی هستند که شامل حداقل یک پیوند کربن-هالوژن هستند. بسته به نوع هالوژن این نوع پیوند می‌تواند خیلی ضعیف (مثل کربن–ید) یا خیلی قوی (کربن–فلوئور) باشد. به‌صورت عمومی و با استثنا گرفتن فلوئور، بقیه ترکیب‌های آلی هالوژن‌دار، به آسانی وارد واکنش‌های جانشینی هسته‌دوستی (تک‌مولکولی یا دومولکولی) یا حذفی می‌شوند.

 رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند نمونه هالوآلکان  هالوژن RX 50px|Halide group هالو-  هالید 75px|Chloroethaneکلرواتان(اتیل کلرید) فلوئوروآلکان فلوئور RF 50px|Fluoro group فلورو-  فلورید 75px|Fluoromethaneفلوئورومتان(متیل فلوئورید) کلرومتان  کلر RCl 50px|Chloro group کلرو-  کلرید 75px|Chloromethaneکلرومتان(متیل کلرید) برموآلکان برم RBr 50px|Bromo group برمو-  برمید 75px|Bromomethaneبرمواتان(متیل برمید) یدومتان ید RI 50px|Iodo group یدو-  یدید 75px|Iodomethaneیدومتان(متیل یدید)

 گروه‌های عاملی اکسیژن‌دار 
ترکیبات حاوی پیوند کربن-اکسیژن بسته به محل و نوع هیبریداسیون پیوند کربن-اکسیژن دارای خواص متفاوتی هستند. یکی از دلایل این موضوع تفاوت الکترون کشندگی هیبریداسیون‌های مختلف است.

 رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال الکل  هیدروکسیل ROH 60px|center هیدروکسی-  -اُل 75px|Methanolمتانول آلدهید  آلدهید RCHO 75px فرمیل-  -ال 75px|استالدهیداستالدهید(اتانال) کتون  کربونیل R'COR 80px|کتون اُکسو-  -اُن 80px|بوتانونبوتانون(اتیل متیل کتون) کربوکسیلیک اسید  کربوکسیل RCOOH 100px|کربوکسیلیک اسید کربوکسی-  -اوییک اسید 75px|استیک اسیداتانوییک اسید(استیک اسید) استر  استر R'COOR 75px|استر آلکوکسی کربونیل- آلکیل آلکانوات 100px|اتیل بوتیراتاتیل بوتانوآت(اتیل بوتیرات) اتر  اتر R'OR 60px|center|اتر آلکوکسی-  آلکیل اتر 100px|دی‌اتیل‌اتردی‌اتیل‌اتر(اتوکسی اتان) هیدروپراکسید هیدروپراکسی ROOH 75px|Hydroperoxy هیدروپراکسی- هیدروپراکسید 75px|tert-Butyl hydroperoxideترشری-بوتیل‌هیدروپراکسید پراکسید پراکسی R'OOR 75px|Peroxy پراکسی- پراکسید 75px|Di-tert-butyl peroxideدی-ترشری-بوتیل‌پراکسید اتر  اتر R'OR 60px|center|Ether آلکوکسی- اتر 75px|Diethyl etherدی‌اتیل اتر همی‌استال  همی‌استال R2CH(OR1)(OH) 75px|Hemiacetal آلکوکسی اُل -همی‌استال همی‌کتال  همی‌کتال R'C(ORʺ)(OH)R 75px|Hemiketal اُل -همی‌کتال استال  استال R"CH(OR')(OR) 75px|Acetal دیالکوکسی- -استال کتال (یا استال)  کتال (یا استال)  75px|Ketal دیالکوکسی- -کتال استال  استال  75px|Orthoester تری‌آلکوکسی- ناجورحلقه  متیلن دیوکسی  50px|Methylenedioxy chemical structure. متیلن‌دیوکسی- -دیوکسول 75px۱و۳-متیلن‌دیوکسی بنزن'' استر ارتوکربنات  استر ارتوکربنات  100px|ارتوکربنات استر تترالکوکسی- تتراآلکیل ارتوکربنات File:Tetramethylorthocarbonat.svgتترامتوکسی متان انیدرید اسید  انیدرید  100px|Carboxylic anhydride انیدرید 130px|Butyric anhydrideبوتیریک انیدرید

 گروه‌های عاملی نیتروژن‌دار 
آمین‌ها، آمیدها، ایمین‌ها، ایمیدها، ترکیبات آزو، سیانات‌ها و نیتریل‌ها از ترکیب‌های آلی دارای نیتروژن می‌باشد.

 گروه‌های عاملی شامل گوگرد 
تیول‌ها، سولفیدها، دی‌سولفیدها، سولفون‌ها و سولفونیک اسیدها از گروه‌های مختلف مواد آلی هستند که در مولکول خود، اتم گوگرد دارند.

 گروه‌های عاملی دارای فسفر 
فسفین‌ها، فسفات‌ها، فسفودی‌استرها و فسفونیک اسیدها، چهار گروه مهم از مواد آلی دارای فسفر هستند.

 منابع 



رده:ترکیب‌های آلی
رده:شیمی آلی
رده:شیمی
رده:گروه‌های عاملی