پشتون‌ها

{{Infobox ethnic group
| image            =
| caption          = مردان پشتون در جنوب افغانستان
| group = پشتون‌ها
| pop =  ۶۰–۷۰ میلیون
|regions =
| region1 = 
| pop1 = ۴۲٬۵۹۰٬۳۲۰ (۲۰۲۰) 
| ref1 = 
| region2 =  افغانستان
| pop2 = ۱۵٬۳۹۰٬۰۰۰
| ref2 = 
| region3 = 
| pop3 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹)
| ref3 = 
| region4 = 
| pop4 = ۵۰٬۰۰۰ (۲۰۱۰)
| ref4 = 
| region5 = 
| pop5 = ۵۰٬۰۰۰ (۱۹۹۳)
| ref5 = 
| region6 = 
| pop6 = ۴۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹)
| ref6 = 
| region7 = 
| pop7 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۱۸)
| ref7 = 
| region8 = 
| pop8 = ۱۵٬۰۰۰ (۲۰۱۵)
| ref8 = 
| region9 = 
| pop9 = ۵٬۰۰۰ (۲۰۱۳)
| ref9 = 
| region10 = 
| pop10 = ۲۰٬۰۰۰ (۲۰۲۰)
| ref10 = 
| region11 = 
| pop11 = ۸٬۳۵۰ (۲۰۲۰)
| ref11 = 
|langs=پشتو{{smaller|فارسی، اردو و بلوچی به عنوان زبان دوم}}
| rels             = اکثریت:15px اسلاماقلیت:
|related= سایر مردمان ایرانی‌تبار چون: تاجیک‌ها، پشه‌ای‌ها، نورستانی‌ها پراچیها
}}پشتون‌ها، پختون‌ها یا افغان‌ها   گروهی از مردمان ایرانی‌تبار و از اقوام افغانستان و پاکستان هستند، که بیشتر در شمال غربی و جنوب غرب پاکستان و در شمال شرق و جنوب افغانستان سکونت دارند. آن‌ها از دید تاریخی تا سال ۱۹۶۴ با نام افغان نیز نامبرده می‌شدند، سپس این اصطلاح برپایه قانون اساسی ۱۹۶۴ به عنوان نامی برای اتباع افغانستان تبدیل شد. آن‌ها به زبان پشتو سخن می‌گویند و بیشتر پیرو اسلام سنی، و مذهب حنفی هستند.

جمعیت پشتون‌ها در سال ۲۰۱۰ بیش‌از ۴۹٬۵۲۹٬۰۰۰ نفر بوده است و در منابع جدید برآورد می‌شود که میان ۶۰ تا ۷۰ میلیون نفر در سراسر جهان باشند.

پشتون‌ها بیشتر در مناطق مرزی میان افغانستان و پاکستان زندگی می‌کنند. این مناطق بیشتر «سرزمین‌های مرزی» نامیده می‌شوند و بسیاری از پشتون‌ها به‌گونه سنتی در دو سوی خط دیورند، که مرز مورد مناقشه میان دو کشور را تشکیل می‌دهد، زندگی کرده‌اند. این امر منجر به آن شده است که فرهنگ و جامعه آنها به شدت تحت تأثیر مرز و چالش‌ها و ویژگی‌های ناشی از آن قرار گیرد.https://geopolitika.no/spenninger-mellom-pakistan-og-afghanistan-historiske-rotter-politiske-dimensjoner-og-sikkerhetsperspektiver/

پشتون‌ها بومی سرزمین‌های جنوب افغانستان و شمال‌غربی پاکستان (که به پشتونستان شناخته می‌شوند) هستند. همچنین جوامع مهم و تاریخی از پشتون‌های مهاجر در ایالت‌های پنجاب و سند پاکستان (بیشتر در شهرهای کراچی و لاهور) و در مناطق روهیله هند ایالت اوتار پرادش هند (در شهرهای بزرگ مانند بمبئی و دهلی) بود و باش دارند. در این چند دهه جمعیتی از پشتون‌ها در کشورهای پیرامون خلیج فارس (به ویژه در امارات) ایجاد شده است.

پشتون‌ها به عنوان بزرگ‌ترین گروه قومی افغانستان، ۴۲ درصد یا ۴۰ درصد یا بنا بر تقسیم‌بندی بی‌طرفانهٔ قومی سازمان ملل در کنفرانس بن سال ۲۰۰۱ نزدیک به ۳۵ درصد از جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دهند. از زمان بنیان‌گذاری افغانستان، آن‌ها در این کشور به عنوان گروه قومی حاکم و غالب نقش داشته‌اند. همچنین پشتون‌ها در پاکستان به عنوان دومین گروه قومی بزرگ ۱۵ تا ۱۸ درصد از کل جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند.https://snl.no/pashtunere

پشتون‌ها ۲۶مین گروه قومی بزرگ جهان و بزرگ‌ترین جامعهٔ قبیله‌ای جهان را تشکیل می‌دهند. نزدیک ۳۵۰ تا ۴۰۰ قبیله و گروه هم‌تبار پشتون وجود دارد.

احمد شاه درانی (به شمار آورده شده به عنوان بنیان‌گذار افغانستان) و عبدالغفار خان (کنش‌گر جنبش استقلال‌طلبی هند در زمان راج بریتانیا) دو چهرهٔ تاریخی برجستهٔ پشتون هستند.

 پراکندگی جغرافیایی 

افغانستان و پاکستان

پشتون‌ها در یک منطقه جغرافیایی وسیع، جنوب رود آمو و غرب رود سند پراکنده شده‌اند. آن‌ها را می‌توان در سراسر افغانستان و پاکستان یافت. شهرهای بزرگ با اکثریت پشتون شامل جلال‌آباد، قندهار، بنوں، دیره اسماعیل خان، خوست، کوهات، لشکرگاه، مردان، غزنی، مینگوره، پیشاور، کویته و غیره هستند. پشتون‌ها همچنین در ابیت‌آباد، فراه، هرات، اسلام‌آباد، کابل، کراچی، قندوز، لاهور، مزار شریف، میانوالی و اٹک زندگی می‌کنند.
شهر کراچی، پایتخت مالی پاکستان، بزرگترین جامعه شهری پشتون‌ها در جهان را در خود جای داده است که از جمعیت کابل و پیشاور نیز بزرگتر است. به همین ترتیب، اسلام‌آباد، پایتخت سیاسی این کشور، نیز به عنوان مرکز شهری اصلی پشتون‌ها عمل می‌کند. بیش از بیست درصد از جمعیت این شهر متعلق به جامعه پشتو زبان هستند.
هند

پشتون‌ها در هند اغلب خود را «پتان» (واژه هندوستانی برای پشتون) می‌نامند و سایر گروه‌های قومی شبه قاره نیز به همین نام از آن‌ها یاد می‌کنند. برخی از هندی‌ها ادعا می‌کنند که از سربازان پشتونی که در هند با ازدواج با زنان محلی در جریان فتوحات مسلمانان در شبه قاره هند ساکن شده‌اند، نسل می‌برند.
بسیاری از پتان‌ها پس از تقسیم هند تصمیم گرفتند در جمهوری هند زندگی کنند. خان محمد عاطف، استاد دانشگاه لکنو، تخمین می‌زند که «جمعیت پتان‌ها در هند دو برابر جمعیت آن‌ها در افغانستان است».
از نظر تاریخی، پشتون‌ها قبل و در طول راج بریتانیا در هند مستعمراتی در شهرهای مختلف هند ساکن شدند. این شهرها شامل بمبئی (که اکنون مومبای نامیده می‌شود)، فرخ‌آباد، دهلی، کلکته، ساهارنپور، روهیلکند، جیپور و بنگلور هستند. این ساکنان از پشتون‌های پاکستان و افغانستان امروزی (هند بریتانیا قبل از ۱۹۴۷) نسل می‌برند. در برخی مناطق هند، گاهی به آن‌ها «کابلی والا» گفته می‌شود.
در هند، جوامع قابل توجهی از مهاجران پشتون وجود دارند. در حالی که تعداد سخنوران پشتو در این کشور تا سال ۲۰۱۱ فقط ۲۱,۶۷۷ نفر بوده است، تخمین‌های جمعیت قومی یا اجدادی پشتون در هند از ۳,۲۰۰,۰۰۰ تا ۱۱,۴۸۲,۰۰۰ و حتی تا دو برابر جمعیت آن‌ها در افغانستان (تقریباً سی میلیون نفر)بندانگشتی|مناطق پشتون‌نشین در پاکستان و افغانستان (شامل مرزهای جنوبی اتحاد جماهیر شوروی سابق، مرزهای شمال شرقی ایران و مرزهای شمال غربی هند مورد مناقشه با پاکستان)، در اوایل دهه ۱۹۸۰.
منطقه روهیلکند در اوتار پرادش به نام جامعه روهیلا با تبار پشتون نامگذاری شده است؛ این منطقه تحت حکومت خاندان سلطنتی رامپور، یک سلسله پشتون، قرار گرفت. آن‌ها همچنین در ایالت‌های مهاراشترا در مرکز هند و بنگال غربی در شرق هند زندگی می‌کنند که هر کدام جمعیتی بیش از یک میلیون نفر با تبار پشتون دارند؛ هم بمبئی و هم کلکته از مراکز اصلی مهاجرت پشتون‌ها از افغانستان در دوران استعمار بوده‌اند. همچنین در شهرهای جیپور در راجستان و بنگلور در کارناتاکا هر کدام بیش از صد هزار نفر جمعیت دارند. بمبئی (که اکنون مومبای نامیده می‌شود) و کلکته هر دو جمعیتی بیش از یک میلیون نفر پشتون دارند، در حالی که تخمین زده می‌شود جیپور و بنگلور حدود صد هزار نفر داشته باشند. پشتون‌های بنگلور شامل برادران خان فیروز، سنجای و اکبر خان هستند که پدرشان از غزنی در بنگلور ساکن شد.
در طول قرن نوزدهم، زمانی که انگلیسی‌ها دهقانان را از هند بریتانیا به عنوان خدمتکاران قراردادی برای کار در کارائیب، آفریقای جنوبی و سایر نقاط استخدام می‌کردند، روهیلاها برای کار در مزارع نیشکر و انجام کارهای دستی به ترینیداد، سورینام، گویان و فیجی فرستاده شدند. بسیاری از آن‌ها ماندند و جوامع خود را تشکیل دادند. برخی از آن‌ها با سایر ملیت‌های مسلمان جنوب آسیا همگون شدند تا در کنار جامعه بزرگتر هند، یک جامعه مسلمان هندی مشترک را تشکیل دهند و میراث متمایز خود را از دست دادند. برخی از پشتون‌ها در همان دوره تا استرالیا نیز سفر کردند.
امروزه، پشتون‌ها مجموعه‌ای از جوامع متنوع و پراکنده در طول و عرض هند هستند که بیشترین جمعیت آن‌ها عمدتاً در دشت‌های شمالی و مرکز هند ساکن هستند. پس از تقسیم هند در سال ۱۹۴۷، بسیاری از آن‌ها به پاکستان مهاجرت کردند. اکثریت پشتون‌های هند جوامع اردو زبان هستند، که در طول نسل‌ها در جامعه محلی ادغام شده‌اند. پشتون‌ها در زمینه‌های مختلف هند، به ویژه سیاست، صنعت سرگرمی و ورزش، تأثیرگذار بوده‌اند و مشارکت داشته‌اند. بعدها این منطقه بخشی از خود امپراتوری درانی شد. دومین پادشاه درانی افغانستان، تیمورشاه درانی در مشهد به دنیا آمد. همزمان با حکومت درانی‌ها در شرق، آزاد خان افغان، یک پشتون غلجی، که قبلاً نفر دوم آذربایجان در زمان حکومت افشاریه بود، برای مدت کوتاهی در مناطق غربی ایران و آذربایجان به قدرت رسید. بر اساس یک نظرسنجی نمونه‌ای در سال ۱۹۸۸، ۷۵ درصد از کل پناهندگان افغان در بخش جنوبی استان خراسان ایران درانی‌های پشتون بودند.
در مناطق دیگر

پشتون‌های هند و پاکستان از پیوندهای بریتانیا/مشترک‌المنافع کشورهای مربوطه خود استفاده کرده‌اند و جوامع مدرن از حدود دهه ۱۹۶۰ عمدتاً در بریتانیا، کانادا، استرالیا و همچنین در سایر کشورهای مشترک‌المنافع (و ایالات متحده) تأسیس شده‌اند. برخی از پشتون‌ها نیز در خاورمیانه، مانند شبه جزیره عربستان، ساکن شده‌اند. به عنوان مثال، حدود ۳۰۰,۰۰۰ پشتون بین سال‌های ۱۹۷۶ و ۱۹۸۱ به کشورهای عربی خلیج فارس مهاجرت کردند که ۳۵ درصد از مهاجران پاکستانی را تشکیل می‌دادند. مهاجران پاکستانی و مهاجران افغان در سراسر جهان شامل پشتون‌ها نیز می‌شوند.
 ریشه‌شناسی 
 اشاره‌های تاریخی باستانی: پشتون 
قبیله‌ای به نام پکت‌ها، یکی از قبایلی که در داشاراجنا یا «نبرد ده پادشاه» علیه سوداس جنگیدند، در هفتمین ماندالا از ریگ‌ودا، متنی از سرودهای سانسکریت ودایی که قدمت آن بین حدود ۱۵۰۰ تا ۱۲۰۰ قبل از میلاد تخمین زده می‌شود، ذکر شده‌اند:p. 2 "Some Aspects of Ancient Indian Culture" By D. R. Bhandarkar

هاینریش زیمر آن‌ها را با قبیله‌ای که هرودوت (پکتیان‌ها) در ۴۳۰ قبل از میلاد در تاریخ‌ها ذکر کرده است، مرتبط می‌داند:مک‌دانل، آ.آ. و کیث، آ.ب. ۱۹۱۲. فهرست ودایی نام‌ها و موضوعات.نقشه امپراتوری ماد، نشان دهنده قلمرو «پکتیان‌ها» در آنچه اکنون افغانستان و پاکستان است...http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/shepherd/oriental_empire.jpg پیوند]

این پکتیان‌ها در مرز شرقی ساتراپی هخامنشی آراخوزیا از هزاره اول قبل از میلاد، افغانستان امروزی، زندگی می‌کردند. هرودوت همچنین از قبیله‌ای به نام آپاریتای (Ἀπαρύται) یاد می‌کند. توماس هولدریچ آن‌ها را با قبیله آفریدی مرتبط دانسته است:

یوزف مارکوارت ارتباط پشتون‌ها را با نام‌هایی مانند پارسیِتای (Παρσιῆται)، پارسیوی (Πάρσιοι) که توسط بطلمیوس در ۱۵۰ پس از میلاد ذکر شده‌اند، برقرار کرد:
استرابون، جغرافی‌دان یونانی، در جغرافیا (نوشته شده بین ۴۳ قبل از میلاد تا ۲۳ پس از میلاد) از قبیله سکایی پاسیانی (Πασιανοί) یاد می‌کند، که با توجه به اینکه زبان پشتو یک زبان ایرانی شرقی است، بسیار شبیه به زبان‌های سکایی، با پشتون‌ها نیز شناسایی شده است:

این یک برداشت متفاوت از پارسیوی (Πάρσιοι) بطلمیوس در نظر گرفته می‌شود. جانی چونگ، با تأمل بر «پارسیوی (Πάρσιοι)» بطلمیوس و «پاسیانی (Πασιανοί)» استرابون اظهار می‌دارد: «هر دو شکل تغییرات آوایی جزئی را نشان می‌دهند، یعنی جایگزینی υ به جای ι، و از دست دادن r در پاسیانی ناشی از تکرار از آسیانوی قبلی است. بنابراین، آن‌ها محتمل‌ترین نامزدها به عنوان اجداد (زبانی) پشتون‌های امروزی هستند.»
 منابع تاریخی میانه: افغان 

در قرون وسطی تا ظهور افغانستان مدرن در قرن هجدهم، پشتون‌ها اغلب با عنوان «"افغان‌ها"» شناخته می‌شدند.
دیدگاه ریشه‌شناسی که توسط بسیاری از محققان برجسته پشتیبانی می‌شود، این است که نام «افغان» آشکارا از واژه سانسکریت «آشواکان» یا «آساکنوی» آریان گرفته شده است، که نامی بود که برای ساکنان باستانی هندوکش به کار می‌رفت.* «نام افغان آشکارا از آسواکان، آساکنوی آریان گرفته شده است...» (مگاستنس و آریان، ص ۱۸۰. همچنین نگاه کنید به: حمله اسکندر به هند، ص ۳۸؛ جی. دبلیو. مک‌کریندل).
 * «حتی نام افغان آریایی است و از آسواکایانا، یک طایفه مهم آسواکاها یا اسب‌سواران گرفته شده است که احتمالاً این عنوان را از نگهداری نژادهای مشهور اسب به دست آورده‌اند.» (نگاه کنید به: آثار اندیشه و فرهنگ هند در خارج از کشور، ص ۱۲۴، Vivekananda Kendra Prakashan).
 * مقایسه کنید با: «نام آنها (افغان) به معنای "سوارکار" است و از سانسکریت، آسوا یا آسواکا، به معنای اسب گرفته شده است و نشان می‌دهد که کشور آنها در دوران باستان، همانطور که امروزه نیز مشهور است، به خاطر نژاد برتر اسب‌هایش شناخته شده بود. آسواکا یک قبیله مهم بود که در شمال رود کابل مستقر بود و مقاومت شجاعانه‌ای اما بی‌نتیجه در برابر سلاح‌های اسکندر نشان داد.» (منبع: مجله جغرافیایی اسکاتلند، ۱۹۹۹، ص ۲۷۵، انجمن سلطنتی جغرافیایی اسکاتلند).
 * «افغان‌ها همان آساکانی‌های یونانیان هستند؛ این واژه سانسکریت آشواکا به معنای "اسب‌سواران" است.» (منبع: سوا، ۱۹۱۵، ص ۱۱۳، کریستوفر مولزورث بردود).
 * مقایسه کنید با: «این نام نمایانگر واژه سانسکریت آسواکا به معنای "سوارکار" است و این واژه به شکلی اندک تغییر یافته در نام‌های آساکانی یا آساکنی مورخان لشکرکشی اسکندر دوباره ظاهر می‌شود.» (Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial انگلیسی-هندی words and phrases, and of kindred terms, etymological..by Henry Yule, A.D. Burnell). آشواکان در لغت به معنای «اسب‌سواران»، «پرورش‌دهندگان اسب» یا «سوارکاران» است (از آشوا یا اسپا، واژه‌های سانسکریت و اوستایی برای «اسب»). این دیدگاه توسط محققانی مانند کریستین لاسن،Indische Alterthumskunde, Vol I, fn 6; also Vol II, p 129, et al. جی. دبلیو. مک‌کریندل،«نام افغان آشکارا از آسواکان، آساکنوی آریان گرفته شده است...» (مگاستنس و آریان، ص ۱۸۰. همچنین نگاه کنید به: حمله اسکندر به هند، ص ۳۸؛ جی. دبلیو. مک‌کریندل). ام. وی. دو سنت مارتین،Etude Sur la Geog Grecque & c, pp 39–47, M. V. de Saint Martin. و اِ. رکلوThe Earth and Its Inhabitants, 1891, p 83, Élisée Reclus – Geography.«حتی نام افغان آریایی است و از آسواکایانا، یک طایفه مهم آسواکاها یا اسب‌سواران گرفته شده است که احتمالاً این عنوان را از نگهداری نژادهای مشهور اسب به دست آورده‌اند.» (نگاه کنید به: آثار اندیشه و فرهنگ هند در خارج از کشور، ص ۱۲۴، Vivekananda Kendra Prakashan).مقایسه کنید با: «نام آنها (افغان) به معنای "سوارکار" است و از سانسکریت، آسوا یا آسواکا، به معنای اسب گرفته شده است و نشان می‌دهد که کشور آنها در دوران باستان، همانطور که امروزه نیز مشهور است، به خاطر نژاد برتر اسب‌هایش شناخته شده بود. آسواکا یک قبیله مهم بود که در شمال رود کابل مستقر بود و مقاومت شجاعانه‌ای اما بی‌نتیجه در برابر سلاح‌های اسکندر نشان داد.» (منبع: مجله جغرافیایی اسکاتلند، ۱۹۹۹، ص ۲۷۵، انجمن سلطنتی جغرافیایی اسکاتلند).«افغان‌ها همان آساکانی‌های یونانیان هستند؛ این واژه سانسکریت آشواکا به معنای "اسب‌سواران" است.» (منبع: سوا، ۱۹۱۵، ص ۱۱۳، کریستوفر مولزورث بردود).مقایسه کنید با: «این نام نمایانگر واژه سانسکریت آسواکا به معنای "سوارکار" است و این واژه به شکلی اندک تغییر یافته در نام‌های آساکانی یا آساکنی مورخان لشکرکشی اسکندر دوباره ظاهر می‌شود.» (Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial انگلیسی-هندی words and phrases, and of kindred terms, etymological..by Henry Yule, A.D. Burnell).برای منابع بیشتر در مورد آسواکا = افغان نگاه کنید به: The Numismatic Chronicle, 1893, p 100, Royal Numismatic Society (Great Britain); Awq, 1983, p 5, Giorgio Vercellin; Der Islam, 1960, p 58, Carl Heinrich Becker, Maymūn ibn al-Qāsim Tabarānī; Journal of Indian History: Golden Jubilee Volume, 1973, p 470, Trivandrum, India (City), University of Kerala. Dept. of History; Literary History of Ancient India in Relation to Its Racial and Linguistic Affiliations, 1970, p 17, Chandra Chakraberty; Stile der Portugiesischen lyrik im 20 jahrhundert, p 124, Winfried Kreutzen.; See: Works, 1865, p 164, Dr H. H. Wilson; The Earth and Its Inhabitants, 1891, p 83; Chants populaires des Afghans, 1880, p clxiv, James Darmesteter; Nouvelle geographie universelle v. 9, 1884, p.59, Elisée Reclus; Alexander the Great, 2004, p.318, Lewis Vance Cummings (Biography & Autobiography); Nouveau dictionnaire de géographie universelle contenant 1o La géographie physique ... 2o La .., 1879, Louis Rousselet, Louis Vivien de Saint-Martin; An Ethnic Interpretation of Pauranika Personages, 1971, p 34, Chandra Chakraberty; Revue internationale, 1803, p 803; Journal of Indian History: Golden Jubilee Volume, 1973, p 470, Trivandrum, India (City). University of Kerala. Dept. of History; Edinburgh University Publications, 1969, p 113, University of Edinburgh; Shi jie jian wen, 1930, p 68 by Shi jie zhi shi chu ban she. Cf also: Advanced History of Medieval India, 1983, p 31, Dr J. L. Mehta; Asian Relations, 1948, p 301, Asian Relations Organization ("Distributed in the United States by: Institute of Pacific Relations, New York."); Scottish Geographical Magazine, 1892, p 275, Royal Scottish Geographical Society – Geography; The geographical dictionary of ancient and mediaeval India, 1971, p 87, Nundo Lal Dey; Nag Sen of Milind Paṅhö, 1996, p 64, P. K. Kaul – Social Science; The Sultanate of Delhi, 1959, p 30, Ashirbadi Lal Srivastava; Journal of Indian History, 1965, p 354, University of Kerala Dept. of History, University of Allahabad Dept. of Modern Indian History, University of Travancore – India; Mémoires sur les contrées occidentales, 1858, p 313, fn 3, Stanislas Julien Xuanzang – Buddhism.
بندانگشتی|سند باختری به خط یونانی از قرن چهارم که در آن واژه افغان (αβγανανο) ذکر شده است: «از طرف اورمزد بونوکان به بردگ واتانان، رئیس افغان‌ها»
نخستین اشاره به نام «افغان» («آبگان») توسط شاپور یکم از شاهنشاهی ساسانی در قرن سوم میلادی صورت گرفته است. در قرن چهارم، واژه «افغان‌ها/افغانا» (αβγανανο) به عنوان اشاره به گروهی خاص از مردم در اسناد باختری یافت شده در شمال افغانستان ذکر شده است.

نام افغان بعدها در قرن ششم میلادی به شکل «آواگانا» [अवगाण] توسط ستاره‌شناس هندی واراهامیهیرا در اثرش بریهات-سامهیتا ثبت شده است.

واژه افغان همچنین در سال ۹۸۲ میلادی در حدود العالم ظاهر شده است، جایی که به روستایی به نام ساول اشاره شده است که احتمالاً در نزدیکی گردیز، افغانستان واقع شده بود.
 همین کتاب همچنین از پادشاهی در نینهار (ننگرهار) سخن می‌گوید که همسرانی مسلمان، افغان و هندو داشته است. در قرن یازدهم، افغان‌ها در کتاب تاریخ الهند («تاریخ سند») البیرونی ذکر شده‌اند، که گروه‌هایی از افغان‌های شورشی را در سرزمین‌های قبیله‌ای غرب رود سند در پاکستان امروزی توصیف می‌کند.A Glossary of the Tribes And Castes of the Punjab And North-West Frontier Province Vol. 3 By H.A. Rose, Denzil Ibbetson Sir Published by Atlantic Publishers & Distributors, 1997, Page 211, , 
عتبی، مورخ غزنویان، در کتاب تاریخ یمینی ثبت کرده است که بسیاری از افغان‌ها و خلجی‌ها (احتمالاً غیلجی‌های امروزی) پس از شکست جایپال به ارتش سبکتگین پیوستند. عتبی همچنین اظهار داشت که افغان‌ها و غلجی‌ها بخشی از ارتش محمود غزنوی را تشکیل می‌دادند و در لشکرکشی او به تخارستان اعزام شدند، در حالی که در مناسبتی دیگر محمود غزنوی به گروهی از افغان‌های مخالف حمله کرد و آنها را مجازات کرد، همانطور که ابوالفضل بیهقی نیز آن را تأیید کرده است.R. Khanam, Encyclopaedic ethnography of Middle-East and Central Asia: P-Z, Volume 3 – Page 18 ثبت شده است که افغان‌ها در سلطنت غوریان (۱۱۴۸–۱۲۱۵) نیز ثبت نام کرده بودند. در آغاز سلسله خلجی در سال ۱۲۹۰، افغان‌ها در شمال هند کاملاً شناخته شده بودند.
ابن بطوطه، هنگام بازدید از افغانستان پس از دوران سلسله خلجی، نیز درباره افغان‌ها نوشت.

فرشته، یک مورخ مسلمان قرن شانزدهم که درباره تاریخ حکومت مسلمانان در شبه‌قاره می‌نوشت، اظهار داشت:

 تاریخچه و ریشه‌ها 

بندانگشتی|ساتراپی آراخوزیا و مردم پاکتیان در دوره امپراتوری هخامنشی در پانصد سال پیش از میلاد
قوم‌زایی گروه قومی پشتون نامشخص است. نظریه‌های متناقض بسیاری در میان مورخان و خود پشتون‌ها وجود دارد. محققان مدرن معتقدند که همه پشتون‌ها منشأ یکسانی ندارند. نیاکان اولیه پشتون‌های امروزی ممکن است متعلق به قبایل ایرانی باستانی بوده باشند که در سراسر فلات ایران شرقی گسترش یافتند. مورخان همچنین به اشاراتی به قبایل مختلف هند و آریایی باستانی به نام پختون‌ها (پاکتیان) بین هزاره دوم و هزاره اول پیش از میلاد برخورده‌اند. اگرچه به گفته ریچارد ن. فرای شناسایی پشتون‌ها با پختون‌ها صرفاً یک حدس است و ثابت نشده است. و محققانی مانند جورج مورگنستیرنه پیشنهاد می‌کنند که پشتو از پارسا یا پارسوانا مشتق شده است.
موهان لال کشمیری در سال هزار و هشتصد و چهل و شش اظهار داشت که «منشأ افغان‌ها چنان مبهم است که هیچ‌کس، حتی پیرترین و باهوش‌ترین افراد قبیله، نمی‌تواند اطلاعات رضایت‌بخشی در این مورد ارائه دهد.» دیگران پیشنهاد کرده‌اند که منشأ واحدی برای پشتون‌ها بعید است، بلکه آنها یک کنفدراسیون قبیله‌ای هستند.
 منشأ زبانی 
بندانگشتی|راست|مجسمه یک جنگجوی سکا در ترمذ، ازبکستان
پشتو عموماً به عنوان یک زبان ایرانی شرقی طبقه‌بندی می‌شود. این زبان ویژگی‌هایی را با زبان مونجی، که نزدیک‌ترین زبان موجود به زبان باختری منقرض‌شده است، و همچنین ویژگی‌هایی را با زبان سغدی و همچنین زبان خوارزمی، زبان شغنی، زبان سنگلیچی و زبان ختنی سکایی به اشتراک می‌گذارد.
برخی پیشنهاد می‌کنند که پشتو ممکن است در منطقه بدخشان سرچشمه گرفته باشد و با یک زبان سکایی شبیه به ختنی مرتبط باشد. در واقع زبان‌شناس برجسته جورج مورگنستیرنه پشتو را یک گویش سکایی توصیف کرده است و بسیاری دیگر نیز شباهت‌های بین پشتو و دیگر زبان‌های سکایی را مشاهده کرده‌اند، که نشان می‌دهد گویشوران اصلی پشتو ممکن است یک گروه سکایی بوده‌اند. علاوه بر این، پشتو و زبان آسی، زبان دیگری که از سکاها منشأ گرفته است، دارای هم‌ریشه‌هایی در واژگان خود هستند که دیگر زبان‌های ایرانی شرقی فاقد آن هستند چئونگ یک هم‌زبانی مشترک بین پشتو و آسی را پیشنهاد می‌کند که آن را با یک گویش سکایی مستند نشده توضیح می‌دهد که احتمالاً در آن زمان در شمال جیحون نزدیک به پشتوی باستانی بازسازی‌شده صحبت می‌شده است. با این حال، دیگران با توجه به قرابت با اوستایی باستان، یک نیای ایرانی بسیار قدیمی‌تر را پیشنهاد کرده‌اند.
 منشأ گوناگون 
بر اساس یک مکتب فکری، پشتون‌ها از اقوام گوناگونی از جمله ایرانیان، یونانیان، ترک‌ها، اعراب، باختریان، داردی‌ها، سکاها، تاتارها، هون‌ها (هپتالی‌ها)، مغول‌ها، مغول‌ها (مغولی‌ها) و هر کس دیگری که از منطقه‌ای که این پشتون‌ها در آن زندگی می‌کنند عبور کرده است، نشأت گرفته‌اند. به طور غیرمنتظره، این شامل پیوندهای ادعایی با تبار اسرائیلی‌ها نیز می‌شود.
برخی از قبایل پشتون ادعای تبار از اعراب دارند، از جمله برخی که ادعا می‌کنند سید هستند.Caroe, Olaf. 1984. The Pathans: 500 B.C.-A.D. 1957 (Oxford in Asia Historical Reprints)." Oxford University Press.
یک روایت تاریخی پشتون‌ها را به گذشته احتمالی مصر باستان مرتبط می‌کند، اما این فاقد شواهد پشتیبان است.
هنری والتر بلو، که به طور گسترده در مورد فرهنگ افغانی نوشت، خاطرنشان کرد که برخی افراد ادعا می‌کنند که پشتون‌های بنگش با اسماعیل سامانی مرتبط هستند.
منشا یونانی
مطابق با فراست و همکاران در سال ۲۰۰۷، بخشی از پشتون‌ها ممکن است از یونانیان باشند، اما آن‌ها همچنین پیشنهاد می‌کنند که تبار یونانی ممکن است از بردگان یونانی که توسط خشایارشای یکم آورده شده‌اند نیز نشأت گرفته باشد.
تبار یونانی پشتون‌ها ممکن است بر اساس یک گروه همولوگ نیز ردیابی شود. و هاپلوگروه J۲ از جمعیت سامی است، و این هاپلوگروه در ۶٫۵٪ یونانی‌ها و پشتون‌ها و ۵۵٫۶٪ جمعیت اسرائیلی یافت می‌شود.
اخیراً تعدادی مطالعه ژنتیکی بر روی پشتون‌ها توسط محققان مؤسسات و مراکز تحقیقاتی مختلف انجام شده است. میراث یونانی پشتون‌های پاکستانی مورد تحقیق قرار گرفته است. در این مطالعه، ادعا شده است که پشتون‌ها، کالاش و بوروشو از سربازان اسکندر مقدونی نسل می‌برند.
هنری والتر بلو (۱۸۳۴–۱۸۹۲) بر این عقیده بود که پشتون‌ها احتمالاً ریشه‌های یونانی و راجپوت هندی مختلط دارند.
به دنبال اشغال کوتاه اسکندر، دولت جانشین امپراتوری سلوکی نفوذ خود را بر پشتون‌ها گسترش داد تا سال ۳۰۵ پیش از میلاد، زمانی که آن‌ها قدرت مسلط را به عنوان بخشی از یک پیمان اتحاد به امپراتوری مائوریای هند واگذار کردند.
برخی گروه‌ها از پیشاور و قندهار معتقدند که از مردم یونانی که با اسکندر کبیر آمده‌اند، نسل می‌برند.
 منشأ هپتالی 
بر اساس برخی روایات، قبیله غلجي با مردم خلج مرتبط دانسته شده است. به دنبال خوارزمی، جوزف مارکوارت ادعا کرد که خلج‌ها بازماندگان کنفدراسیون هپتالیان هستند."ḴALAJ i. TRIBE" – Encyclopaedia Iranica, 15 December 2010 (Pierre Oberling) هپتالیان ممکن است هندوایرانی بوده‌اند، اگرچه دیدگاه مبنی بر اینکه آن‌ها از تبار ترک گائوجو بوده‌اند "در حال حاضر برجسته‌ترین به نظر می‌رسد".. "پیشنهاد اینکه هپتالیان در اصل ترک تبار بودند و تنها بعداً باختری را به عنوان زبان اداری و احتمالاً زبان مادری خود پذیرفتند (de la Vaissière 2007: 122) در حال حاضر برجسته‌ترین به نظر می‌رسد." خلج‌ها ممکن است در اصل ترک‌زبان بوده و تنها در دوران قرون وسطی با قبایل ایرانی پشتوزبان متحد شده باشند.
با این حال، به گفته زبان‌شناس نیکلاس سیمز-ویلیامز، اسناد باستان‌شناسی از این پیشنهاد که خلج‌ها جانشینان هپتالیان بوده‌اند، پشتیبانی نمی‌کند، در حالی که به گفته مورخ ولادیمیر مینورسکی، خلج‌ها "شاید فقط از نظر سیاسی با هپتالیان مرتبط بوده‌اند."
به گفته جورج مورگنستیرنه، قبیله درانی که پیش از تشکیل امپراتوری درانی در سال ۱۷۴۷ با نام "ابدالی" شناخته می‌شد، ممکن است با هپتالیان مرتبط باشد؛ آیدوگدی قربانوف این دیدگاه را تأیید می‌کند و پیشنهاد می‌کند که پس از فروپاشی کنفدراسیون هپتالیان، هپتالیان احتمالاً در جمعیت‌های محلی مختلف ادغام شدند.
بر اساس جلد ۳، شماره ۱ تاریخ کمبریج ایران، قبیله غلجی افغانستان از نسل هپتالیان هستند.
 انسان‌شناسی و سنت‌های شفاهی 
نظریه تبار پشتون از بنی‌اسرائیل

برخی از انسان‌شناسان به سنت شفاهی خود قبایل پشتون اعتبار می‌دهند. برای مثال، بر اساس دانشنامه اسلام، نظریه تبار پشتون از بنی‌اسرائیل به نعمت‌الله هروی بازمی‌گردد، که در قرن هفدهم در زمان سلطنت مغول جهانگیرشاه، تاریخی را برای خان جهان لودی تدوین کرد. کتاب طبقات ناصری در قرن سیزدهم میلادی به استقرار مهاجران بنی‌اسرائیل در پایان قرن هشتم میلادی در منطقه غور افغانستان می‌پردازد، استقراری که با کتیبه‌های یهودی در غور تأیید شده است. مورخ آندره وینک پیشنهاد می‌کند که این داستان "ممکن است سرنخی برای نظریه قابل توجه منشأ یهودی برخی از قبایل افغان باشد که به طور مداوم در تواریخ فارسی-افغانی از آن دفاع می‌شود." این اشارات به بنی‌اسرائیل با دیدگاه رایج پشتون‌ها مبنی بر اینکه پس از پراکنده شدن دوازده قبیله اسرائیل، قبیله یوسف در میان دیگر قبایل عبری، در منطقه افغانستان ساکن شدند، همخوانی دارد. این سنت شفاهی در میان قبایل پشتون بسیار رایج است. در طول قرن‌ها افسانه‌های بسیاری در مورد تبار از ده قبیله گمشده پس از گرویدن گروه‌ها به مسیحیت و اسلام وجود داشته است. از این رو، نام قبیله یوسف‌زی در زبان پشتو به معنای "پسر یوسف" است. داستان مشابهی توسط بسیاری از مورخان، از جمله ابن بطوطه در قرن چهاردهم و فرشته در قرن شانزدهم، نقل شده است. با این حال، شباهت نام‌ها را می‌توان به حضور زبان عربی از طریق اسلام نیز نسبت داد.
این نظریه منشأ یهودی پشتون‌ها تا حد زیادی رد شده و گفته می‌شود که ادعاهای کتاب مقدس آن حکایتی، مستندات تاریخی آن ناسازگار، ادعاهای جغرافیایی آن نامنسجم و ادعاهای زبانی آن غیرقابل باور است.
یک مسئله متناقض در اعتقاد به اینکه پشتون‌ها از بنی‌اسرائیل نسل می‌برند این است که ده قبیله گمشده توسط حاکم آشور تبعید شدند، در حالی که مخزن افغانی می‌گوید که حاکم به آن‌ها اجازه داد به شرق، به افغانستان بروند. این ناسازگاری را می‌توان با این واقعیت توضیح داد که ایران پس از فتح امپراتوری ماد و کلدانی بابل که دهه‌ها قبل آشور را فتح کرده بود، سرزمین‌های امپراتوری باستانی آشور را به دست آورد. اما هیچ نویسنده باستانی به چنین انتقال بنی‌اسرائیل به شرق دورتر اشاره نکرده است، یا هیچ متن باستانی غیرازبوراتی به ده قبیله گمشده اشاره نمی‌کند.
برخی از مورخان افغان معتقدند که پشتون‌ها با بنی‌اسرائیل باستان مرتبط هستند. موهان لال زوتشی از مونت استوارت الفینستون نقل قول می‌کند که نوشته است:

این نظریه به دلیل عدم اثبات آن توسط شواهد تاریخی مورد انتقاد قرار گرفته است. زمان ستانیزی از این نظریه انتقاد می‌کند:

بر اساس مطالعات ژنتیکی، پشتون‌ها نسبت به یهودیان فراوانی بیشتری از هاپلوگروه R1a1a*-M198 دارند:

 دوران امروزی 

بندانگشتی|امیر افغان شیرعلی خان (در مرکز با پسرش) و هیئت نمایندگی او در آمبالا، نزدیک لاهور، در سال 1869|چپ
گذشته مدرن آن‌ها به سلطنت دهلی (خلجی و لودی)، سلسله هوتکی و امپراتوری درانی بازمی‌گردد. حاکمان هوتکی علیه صفویان شورش کردند و از سال ۱۷۲۲ تا ۱۷۲۹ کنترل بیشتر ایران را به دست گرفتند. پس از آن فتوحات احمدشاه درانی رخ داد که یک فرمانده نظامی بلندپایه سابق در ارتش نادرشاه و بنیانگذار امپراتوری درانی بود. این امپراتوری بیشتر مناطق افغانستان، پاکستان، کشمیر، پنجاب هند و همچنین ولایات قهستان و خراسان ایران را در بر می‌گرفت. پس از زوال سلسله درانی در نیمه اول قرن نوزدهم تحت حکومت شجاع شاه درانی، سلسله بارکزایی کنترل امپراتوری را به دست گرفت. به طور خاص، محمدزاییها از حدود سال ۱۸۲۶ تا پایان سلطنت محمد ظاهرشاه در سال ۱۹۷۳، پادشاهی افغانستان را در اختیار داشتند.
در طول به اصطلاح "بازی بزرگ" در قرن نوزدهم، رقابت بین امپراتوری‌های بریتانیا و روسیه برای پشتون‌های افغانستان در مقاومت در برابر سلطه خارجی و حفظ درجه‌ای از خودمختاری مفید بود (نگاه کنید به محاصره مالاکند). با این حال، در زمان سلطنت عبدالرحمن خان (۱۸۸۰–۱۹۰۱)، مناطق پشتون‌نشین به طور سیاسی توسط خط دیورند تقسیم شدند – مناطقی که بعداً پاکستان غربی شدند، در نتیجه این مرز در داخل هند بریتانیا قرار گرفتند.
بندانگشتی|رهبر جنبش غیرخشونت‌آمیز خدایی خدمتگار، که به عنوان جنبش "پیراهن سرخ‌ها" نیز شناخته می‌شود، باچا خان، در کنار مهانداس گاندی
در قرن بیستم، بسیاری از رهبران سیاسی فعال پشتون که تحت حکومت بریتانیا در هند یکپارچه زندگی می‌کردند، از جنبش استقلال هند حمایت کردند، از جمله اشفق‌الله خان، عبدالصمد خان اچکزئی، اجمل ختک، باچا خان و پسرش ولی خان (هر دو عضو خدایی خدمتگار بودند) و از روش مقاومت غیرخشونت‌آمیز مهانداس گاندی الهام گرفته بودند. بسیاری از پشتون‌ها همچنین در اتحادیه مسلمانان سراسر هند برای مبارزه برای یک پاکستان مستقل از طریق مقاومت غیرخشونت‌آمیز، از جمله یوسف ختک و سردار عبدالرب نشتر که از نزدیکان محمدعلی جناح بود، فعالیت کردند.
پشتون‌های افغانستان در زمان سلطنت امان‌الله خان، پس از جنگ سوم افغان و انگلیس، به استقلال کامل از دخالت سیاسی بریتانیا دست یافتند. در دهه ۱۹۵۰، خواست عمومی برای پشتونستان در افغانستان و دولت جدید پاکستان شنیده شد. این امر منجر به روابط بد بین دو کشور شد. سلطنت افغانستان با کودتای داوود خان در سال ۱۹۷۳ علیه پسرعمویش ظاهرشاه با یک دستور کار ناسیونالیستی پشتون به پایان رسید، که درهای یک جنگ نیابتی توسط همسایگان را گشود. در آوریل ۱۹۷۸، داوود خان به همراه خانواده و بستگانش در یک کودتای خونین که توسط حفیظ‌الله امین سازماندهی شده بود، ترور شد. فرماندهان مجاهدین افغان در تبعید در پاکستان همسایه، شروع به سربازگیری برای یک جنگ چریکی علیه جمهوری دموکراتیک افغانستان کردند – دولت مارکسیستی که توسط خلقی‌های پشتون که دیدگاه‌های ناسیونالیستی از جمله حفیظ‌الله امین، نورمحمد تره‌کی، ژنرال محمد اسلم وطنجار، شهنواز تنی، سید محمد گلابزوی و بسیاری دیگر داشتند، نیز تسلط داشت. در سال ۱۹۷۹، اتحاد جماهیر شوروی به همسایه جنوبی خود افغانستان برای شکست دادن یک شورش رو به رشد مداخله کرد. مجاهدین افغان توسط ایالات متحده، عربستان سعودی، چین و دیگران تأمین مالی می‌شدند و شامل برخی از فرماندهان پشتون مانند عبدالرسول سیاف، گلبدین حکمتیار، جلال‌الدین حقانی، محمد نبی محمدی و محمد یونس خالص بودند. در همین حال، میلیون‌ها پشتون به دیاسپورای افغان در پاکستان و ایران پیوستند و از آنجا ده‌ها هزار نفر به اروپا، آمریکای شمالی، اقیانوسیه و سایر نقاط جهان رفتند. دولت افغانستان و ارتش تا سقوط جمهوری افغانستان در آوریل ۱۹۹۲ عمدتاً پشتون باقی ماندند.
بندانگشتی|دیپلمات آمریکایی زلمی خلیلزاد با مقامات طالبان عبدالغنی برادر، عبدالحکیم اسحاقزی، شیر محمد عباس استانکزی و سهیل شاهین
بندانگشتی|عمران خان، بازیکن کریکت سابق پاکستانی که به سیاستمدار تبدیل شده و نخست‌وزیر سابق، به قبیله نیازی تعلق دارد.
بسیاری از مقامات بلندپایه دولتی در جمهوری اسلامی افغانستان پشتون بودند، از جمله: عبدالرحیم وردک، عبدالسلام عظیمی، انوارالحق احدی، امیرزی سنگین، غلام فاروق وردک، حامد کرزی، محمد اسحاق الکو، عمر زاخیلوال، شیر محمد کریمی، زلمی رسول، یوسف پشتون. فهرست والیان کنونی افغانستان نیز درصد بالایی از پشتون‌ها را شامل می‌شود. ملا یعقوب به عنوان سرپرست وزارت دفاع، سراج‌الدین حقانی به عنوان سرپرست وزارت داخله، امیرخان متقی به عنوان سرپرست وزارت خارجه، گل آغا اسحاقزی به عنوان سرپرست وزارت مالیه و حسن آخوند به عنوان سرپرست نخست‌وزیری خدمت می‌کنند. تعدادی دیگر از وزرا نیز پشتون هستند.
خاندان سلطنتی افغانستان، که توسط شاه ظاهرشاه نمایندگی می‌شد، به عنوان محمدزاییها شناخته می‌شوند. دیگر پشتون‌های برجسته عبارتند از شاعران قرن هفدهم خوشحال خان ختک و رحمان بابا، و در دوران معاصر فضانورد افغان عبدالاحد مومند، سفیر سابق ایالات متحده در سازمان ملل زلمی خلیلزاد و اشرف غنی در میان بسیاری دیگر.
بسیاری از پشتون‌های پاکستان و هند فرهنگ‌های غیرپشتون را پذیرفته‌اند، عمدتاً با کنار گذاشتن زبان پشتو و استفاده از زبان‌هایی مانند اردو، پنجابی و هندکو. از جمله این افراد می‌توان به ملک غلام محمد (اولین وزیر دارایی از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۱ و سومین فرماندار کل پاکستان از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۵)، ایوب خان، که دومین رئیس جمهور پاکستان بود، ذاکر حسین که سومین رئیس جمهور هند بود و عبدالقدیر خان، پدر برنامه تسلیحات هسته‌ای پاکستان.
بسیاری دیگر مناصب عالی دولتی را بر عهده داشتند، مانند اسفندیار ولی خان، محمود خان اچکزئی، سراج الحق و آفتاب احمد خان شیرپائو، که رؤسای احزاب سیاسی مربوطه خود در پاکستان هستند. دیگران در ورزش (مانند عمران خان، منصور علی خان پاتاودی، یونس خان، شاهد آفریدی، عرفان پتان، جهانگیر خان، جان شیر خان، هاشم خان، راشد خان، شاهین آفریدی، نسیم شاه، مصباح الحق، مجیب الرحمن و محمد وسیم) و ادبیات (مانند غنی خان، حمزه شینواری و کبیر ستوری) مشهور شدند. ملاله یوسف‌زی، که در سال ۲۰۱۴ جوان‌ترین دریافت‌کننده جایزه صلح نوبل شد، یک پشتون پاکستانی است.
بسیاری از ستارگان فیلم بالیوود در هند تبار پشتون دارند؛ برخی از برجسته‌ترین آن‌ها عبارتند از عامر خان، شاهرخ خان، سلمان خان، فیروز خان، مدهوبالا، کادر خان، سیف علی خان، سها علی خان، سارا علی خان و زرین خان. علاوه بر این، یکی از رؤسای جمهور سابق هند، ذاکر حسین، به قبیله آفریدی تعلق داشت. محمد یونس، سفیر سابق هند در الجزایر و مشاور ایندیرا گاندی، اصالتاً پشتون است و با باچا خان افسانه‌ای نسبت دارد.
در اواخر دهه ۱۹۹۰، پشتون‌ها گروه قومی اصلی در رژیم حاکم، یعنی امارت اسلامی افغانستان (رژیم طالبان) بودند. ائتلاف شمال که علیه طالبان می‌جنگید نیز شامل تعدادی از پشتون‌ها بود. از جمله آن‌ها می‌توان به عبدالله عبدالله، عبدالقادر و برادرش عبدالحق، عبدالرسول سیاف، اسدالله خالد، حامد کرزی و گل آغا شیرزی اشاره کرد. رژیم طالبان در اواخر سال ۲۰۰۱ در جریان جنگ افغانستان به رهبری ایالات متحده سرنگون شد و با دولت کرزی جایگزین شد. پس از آن دولت غنی و بازپس‌گیری افغانستان توسط طالبان (امارت اسلامی افغانستان) صورت گرفت.
جنگ‌های طولانی در افغانستان منجر به کسب شهرت پشتون‌ها به عنوان مبارزان استثنایی شده است. برخی از فعالان و روشنفکران در تلاش برای بازسازی روشنفکری پشتون و فرهنگ پیش از جنگ آن هستند.

 ژنتیک 
اکثریت پشتون‌های افغانستان به هاپلوگروه R1a تعلق دارند، با فراوانی ۵۰ تا ۶۵ درصد. زیرشاخه R1a-Z2125 با فراوانی ۴۰ درصد رخ می‌دهد. این زیرشاخه عمدتاً در تاجیک‌ها، ترکمن‌ها، ازبک‌ها و در برخی جمعیت‌ها در قفقاز و ایران یافت می‌شود. هاپلوگروه G-M201 به ۹ درصد در پشتون‌های افغان می‌رسد و دومین هاپلوگروه رایج در پشتون‌های جنوب افغانستان است. هاپلوگروه L و هاپلوگروه J2 در مجموع با فراوانی ۶ درصد رخ می‌دهند. بر اساس تجزیه و تحلیل دی‌ان‌ای میتوکندریایی چهار گروه قومی افغانستان، اکثریت دی‌ان‌ای میتوکندریایی در میان پشتون‌های افغان به دودمان‌های اوراسیای غربی تعلق دارد و قرابت بیشتری با جمعیت‌های اوراسیای غربی و آسیای مرکزی نسبت به جمعیت‌های آسیای جنوبی یا آسیای شرقی دارند. تجزیه و تحلیل هاپلوگروه‌ها نشان می‌دهد که پشتون‌ها و تاجیک‌ها در افغانستان میراث اجدادی مشترکی دارند. در میان گروه‌های قومی مورد مطالعه، پشتون‌ها بیشترین تنوع دی‌ان‌ای میتوکندریایی را دارند. رایج‌ترین هاپلوگروه در میان پشتون‌های پاکستانی هاپلوگروه R است که با نرخ ۲۸ تا ۵۰ درصد یافت می‌شود. هاپلوگروه J2 در ۹ تا ۲۴ درصد بسته به مطالعه یافت شد و هاپلوگروه E با فراوانی ۴ تا ۱۳ درصد یافت شده است. هاپلوگروه L با نرخ ۸ درصد رخ می‌دهد. برخی از گروه‌های پشتون پاکستانی سطوح بالایی از R1b را نشان می‌دهند. به طور کلی گروه‌های پشتون از نظر ژنتیکی متنوع هستند و گروه قومی پشتون یک جمعیت ژنتیکی واحد نیست. گروه‌های مختلف پشتون پیشینه‌های ژنتیکی متفاوتی را نشان می‌دهند که منجر به ناهمگونی قابل توجهی می‌شود.
نمونه‌های هاپلوگروه Y و هاپلوگروه mtDNA از مردان جدون، یوسف‌زای، سید، گوجر و تنولی ساکن در ناحیه سوابی، خیبر پختونخوا در پاکستان گرفته شد. مردان جدون عمدتاً دارای تبار پدری با منشأ آسیای شرقی با تبار مادری اوراسیای غربی و مقدار کمتری تبار مادری آسیای جنوبی بر اساس آزمایش هاپلوگروه Y و mtDNA هستند که نشان‌دهنده ازدواج زنان محلی با مردان مهاجر در دوره قرون وسطی است. هاپلوگروه Y O3-M122 اکثریت مردان جدون را تشکیل می‌دهد، همان هاپلوگروهی که اکثریت (۵۰ تا ۶۰ درصد) مردم هان چین آن را حمل می‌کنند. ۸۲.۵ درصد از مردان جدون دارای Q-MEH2 و O3-M122 هستند که هر دو منشأ آسیای شرقی دارند. O3-M122 در جمعیت سید (Syed) غایب بود و در تعداد کمی در میان تنولی‌ها، گوجرها و یوسف‌زاییها ظاهر شد. به نظر می‌رسد اثر بنیان‌گذار در O3-M122 در میان جدون‌ها وجود دارد. ۷۶.۳۲ درصد از مردان جدون دارای O3-M122 هستند، در حالی که ۰.۷۵ درصد از تنولی‌ها، ۰.۸۱ درصد از گوجرها و ۲.۸۲ درصد از یوسف‌زایی‌ها دارای O3-M122 هستند.
۵۶.۲۵ درصد از جدون‌ها در آزمایش دیگری دارای هاپلوگروه H (mtDNA) مادری اوراسیای غربی بودند. ریخت‌شناسی دندانی جدون‌های سوابی نیز تجزیه و تحلیل و با گروه‌های دیگر در مناطق مانند یوسف‌زایی‌ها و سیدها مقایسه شد.
تعاریف
مطابق با برجسته‌ترین دیدگاه‌ها در میان پشتون‌ها درباره اینکه دقیقاً چه کسی واجد شرایط پشتون بودن است:
 کسانی که به زبان پشتو تسلط دارند و به طور قابل توجهی از آن استفاده می‌کنند. زبان پشتو «یکی از نشانگرهای اصلی هویت قومی» در میان پشتون‌ها است.
 پایبندی به آیین پشتونوالی. تعریف فرهنگی مستلزم آن است که پشتون‌ها به کدهای پشتونوالی پایبند باشند.
 تعلق به یک طایفه پشتون از طریق تبار پدری، بر اساس یک قانون مهم ارتدکس پشتونوالی که عمدتاً ایجاب می‌کند فقط کسانی که پدر پشتون دارند، پشتون هستند. این تعریف تأکید کمتری بر زبان دارد.
 طایفه‌ها 

قبایل پشتون نمونه‌ای شاخص از جوامع قبیله‌ای کلاسیک به‌شمار می‌روند: فاقد تمرکز سیاسی و دستگاه حکومتی یکپارچه، اما دارای نظم و انسجامی درونی که از طریق خویشاوندی، اصل برابری، و شبکه‌ای از اتحادها و رقابت‌های متقابل حفظ می‌شود. این ساختار نه‌تنها هویت جمعی قبیله را حفظ کرده، بلکه در گذر تاریخ نیز توانسته است در برابر فشارهای بیرونی و تغییرات سیاسی دوام بیاورد.

جوامع قبیله‌ای معمولاً دولت یا حکومت متمرکز ندارند و زندگی اجتماعی آن‌ها بر پایهٔ پیوندهای خویشاوندی و سنت‌ها می‌چرخد. قانون و نظم در این جوامع بیشتر از طریق عرف و روابط خانوادگی برقرار می‌شود، نه نهادهای رسمی. نمونه‌های شناخته‌شدهٔ چنین نظامی را می‌توان در میان زولوهای آفریقا یا نُورهای سودان دید که بدون حکومت مرکزی، تنها با تکیه بر پیوندهای خویشاوندی اداره می‌شدند.

ویژگی اصلی این جوامع، برابری میان مردان و استقلال شاخه‌های خویشاوندی است. هیچ شاخه‌ای بر دیگری سلطهٔ کامل ندارد و همین باعث نوعی تعادل درونی می‌شود؛ رقابت‌ها و اختلاف‌ها وجود دارد، اما مانع از برتری مطلق یک گروه بر گروه دیگر است.

در قبایل پشتون نیز همین الگو دیده می‌شود. قبایل بزرگ به شاخه‌ها و طوایف کوچک‌تر تقسیم می‌شوند و هر طایفه نسب خود را به یک نیای مشترک می‌رساند. برای نمونه، در طایفهٔ «مُهمَند» شاخه‌هایی چون تارکزی، باکزی و خلوزی وجود دارند که خود دوباره به خیل‌ها و خانوارهای کوچک‌تر تقسیم می‌شوند. این زنجیرهٔ خویشاوندی در هر سطحی، یک واحد اجتماعی و سیاسی به شمار می‌رود.

نهاد برجسته در میان مردم پشتون، نظام پیچیده طایفهای است. نظام طایفه‌ای دارای چندین سطح سازماندهی است: طایفه‌ای که به آن تعلق دارند از چهار گروه طایفه‌ای «بزرگتر» نشأت می‌گیرد: سربنی، بیتنی، غرغشتی و کرلانی. سپس طایفه به گروه‌های خویشاوندی به نام خیل تقسیم می‌شود که به نوبه خود به گروه‌های کوچکتر (پلارینه یا پلارگانی) تقسیم می‌شود و هر یک شامل چندین خانواده گسترده به نام کاهول است.
 پشتون‌های دُرانی و غَلزایی 

دُرانی‌ها و غَلزایی‌ها دو گروه بزرگ پشتون هستند که تقریباً دو سوم پشتون‌های افغانستان به این کنفدراسیون‌ها تعلق دارند. طایفه دُرانی بیشتر شهری و از نظر سیاسی موفق‌تر بوده است، در حالی که غَلزایی‌ها از نظر تعداد بیشتر، روستایی‌تر و ظاهراً سرسخت‌تر هستند. در قرن هجدهم میلادی، این گروه‌ها گاهی با یکدیگر همکاری می‌کردند و گاهی با یکدیگر می‌جنگیدند. با چند وقفه، دُرانی‌ها به طور مداوم بر افغانستان مدرن تا زمان انقلاب ثور در سال هزار و نهصد و هفتاد و هشت حکومت کردند؛ حاکمان کمونیست جدید خَلقی بودند.
وفاداری‌های طایفه‌ای در میان غَلزایی‌ها قوی‌تر است، در حالی که حکومت کنفدراسیون دُرانی بیشتر مربوط به ساختارهای فراتیره‌ای مالکیت زمین است.

 زبان 

پشتو زبان مادری بیشتر پشتون‌ها است. این زبان یکی از دو زبان ملی افغانستان است.Modarresi, Yahya: "Iran, Afghanistan and Tadjikistan, 1911–1916." In: Sociolinguistics, Vol. 3, Part. 3. Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill (eds.). Berlin, De Gryuter: 2006. p. 1915.   در پاکستان، با وجود اینکه دومین زبان بزرگ از نظر تعداد گویشوران است،Population by Mother Tongue , Population Census – Pakistan Bureau of Statistics, Government of Pakistan اغلب به طور رسمی در نظام آموزشی نادیده گرفته می‌شود. این امر مورد انتقاد قرار گرفته است زیرا تأثیر نامطلوبی بر پیشرفت اقتصادی پشتون‌ها دارد، زیرا دانش‌آموزان توانایی درک کامل آنچه به زبان دیگر آموزش داده می‌شود را ندارند. رابرت نیکولز اظهار می‌دارد:

پشتو به عنوان یک زبان ایرانی شرقی طبقه‌بندی می‌شود، اما تعداد قابل توجهی از واژه‌ها منحصر به فرد زبان پشتو هستند. ساختمان واژگانی پشتو در رابطه با افعال در مقایسه با سایر زبان‌های ایرانی پیچیده است. در این رابطه دیوید نیل مکنزی اظهار می‌دارد:

پشتو دارای تعداد زیادی گویش است: به طور کلی به گروه‌های شمالی، جنوبی و مرکزی تقسیم می‌شود؛Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Language Family Trees. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. و همچنین تارینو یا وَنِتسی به عنوان یک گروه متمایز. همانطور که الفینبین اشاره می‌کند: «تفاوت‌های گویشی عمدتاً در واژگان و واژگان است: صرف و نحو، باز هم به استثنای وانِتسی، به طرز قابل توجهی یکنواخت است». ابراهیم خان طبقه‌بندی زیر را در مورد حرف ښ ارائه می‌دهد: گویش شمال غربی (به عنوان مثال، گویش غَلزایی‌ها) دارای ارزش آوایی ، شمال شرقی (گویش یوسف‌زایی‌ها و غیره) دارای صدای ، جنوب غربی (گویش ابدالی‌ها و غیره) دارای  و جنوب شرقی (گویش کاکرها و غیره) دارای  است. او نشان می‌دهد که گویش‌های مرکزی، که توسط طایفه‌های کرلانی صحبت می‌شوند، نیز می‌توانند بر اساس تمایز شمال  و جنوب  تقسیم شوند، اما علاوه بر این، این گویش‌های مرکزی تغییر مصوتی داشته‌اند که آنها را متمایز می‌کند: به عنوان مثال  که با الف در گویش‌های غیرمرکزی نشان داده می‌شود، در گویش بَنیسی به  تبدیل می‌شود.
اولین الفبای پشتو توسط پیر روشن در قرن شانزدهم میلادی توسعه یافت. در سال هزار و نهصد و پنجاه و هشت، جلسه‌ای از دانشمندان و نویسندگان پشتون از افغانستان و پاکستان، که در کابل برگزار شد، الفبای کنونی الفبای پشتو را استاندارد کرد.

 فرهنگ 

بندانگشتی|لباس‌های محلی مورد استفاده کودکان پشتون
فرهنگ پشتون بر اساس پشتونوالی، اسلام و درک زبان پشتو استوار است. لهجه کابلی برای استانداردسازی الفبای کنونی خط پشتو به کار می‌رود. شعر نیز بخش مهمی از فرهنگ پشتون بوده و قرن‌هاست که چنین بوده است. سنت‌های پیش از اسلام، که احتمالاً قدمت آن‌ها به شکست امپراتوری هخامنشی توسط اسکندر کبیر در ۳۳۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد، احتمالاً در قالب رقص‌های سنتی باقی مانده‌اند، در حالی که سبک‌های ادبی و موسیقی نفوذ سنت ایرانی و سازهای موسیقی منطقه‌ای را منعکس می‌کنند که با گونه‌های محلی و تفسیر درآمیخته‌اند. پشتون‌ها مانند دیگر مسلمانان، اعیاد اسلامی را جشن می‌گیرند. برخلاف پشتون‌های ساکن پاکستان، نوروز در افغانستان به عنوان سال نوی افغانی توسط همه اقوام افغان جشن گرفته می‌شود.
جرگه

نهاد برجسته دیگر پشتون‌ها لویه جرگه () یا «شورای بزرگ» متشکل از بزرگان منتخب است. بیشتر تصمیمات در زندگی قبیله‌ای توسط اعضای جرگه () گرفته می‌شود، که نهاد اصلی اقتداری بوده است که پشتون‌های عمدتاً مساوات‌طلب آن را با میل و رغبت به عنوان یک نهاد حاکمیتی قابل قبول می‌شناسند.
 مذهب 

بندانگشتی|آرامگاه احمدشاه درانی در شهر قندهار، که به عنوان مسجد جامع نیز عمل می‌کند و خرقه مبارک را در خود جای داده است که پیامبر اسلام محمد آن را پوشیده بود.
پیش از اسلام، باورهای گوناگونی توسط پشتون‌ها رواج داشت، مانند زرتشتی‌گری،https://fieldsupport.dliflc.edu/products/pak_pashto/pw_co/pashto.pdf "اعتقاد بر این است که هزاران سال پیش آن‌ها از قندهار در افغانستان و کوه‌های سلیمان در پاکستان ظهور کردند. سپس شروع به گسترش به منطقه‌ای کردند که امروزه به عنوان NWFP شناخته می‌شود. اعتقاد بر این است که آن‌ها عمدتاً به ادیان بودایی و زرتشتی عمل می‌کردند." بودیسم و هندوئیسم.
اکثریت قریب به اتفاق پشتون‌ها پیرو اسلام سنی و متعلق به مکتب حنفی هستند. جوامع کوچک شیعه در خیبر پختونخوا و پکتیا وجود دارند. شیعیان متعلق به قبیله توری هستند، در حالی که قبیله بنگش تقریباً ۵۰٪ شیعه و بقیه سنی هستند که عمدتاً در و اطراف پاراچنار، کرم، هنگو، کوهات و اورکزئی یافت می‌شوند.
بندانگشتی|چپ|مردان در حال انجام نماز در فضای باز در ولایت کنر افغانستان
میراث فعالیت‌های صوفیانه را می‌توان در برخی مناطق پشتون‌نشین، به ویژه در خیبر پختونخوا، یافت، همانطور که در آهنگ‌ها و رقص‌ها مشهود است. بسیاری از پشتون‌ها علمای برجسته اسلامی هستند، مانند مولانا اعظم، نویسنده بیش از پانصد کتاب از جمله تفاسیر قرآن مانند نقیب التفاسیر، تفسیر العظمتین، تفسیر نقیبی و نور التفاسیر و غیره، و همچنین محمد محسن خان که در ترجمه قرآن کریم، صحیح بخاری و بسیاری از کتاب‌های دیگر به زبان انگلیسی کمک کرده است. بسیاری از پشتون‌ها می‌خواهند هویت خود را از اینکه با طالبان و تروریسم بین‌المللی یکسان انگاشته شوند، بازپس گیرند، که مستقیماً با فرهنگ و تاریخ پشتون ارتباطی ندارد.
اطلاعات کمی در مورد غیرمسلمانان در دسترس است زیرا داده‌های محدودی در مورد گروه‌های بی‌دین و اقلیت‌ها وجود دارد، به ویژه از آنجایی که بسیاری از پشتون‌های هندو و سیک پس از تقسیم هند و بعداً، پس از ظهور طالبان از خیبر پختونخوا مهاجرت کردند.
همچنین پشتون‌های هندو نیز وجود دارند که گاهی با نام شین خالای شناخته می‌شوند و عمدتاً به هند نقل مکان کرده‌اند. یک جامعه کوچک پشتون هندو، معروف به شین خالای به معنای «پوست آبی» (اشاره به رنگ خالکوبی صورت زنان پشتون)، پس از تقسیم هند به اونّیارا، راجستان، هند مهاجرت کردند. پیش از سال ۱۹۴۷، این جامعه در مناطق کویته، لورالای و میختر در استان بلوچستان بریتانیا ساکن بودند. آن‌ها عمدتاً از اعضای قبیله کاکار پشتون هستند. امروزه، آن‌ها همچنان به زبان پشتو صحبت می‌کنند و فرهنگ پشتون را از طریق رقص اتن جشن می‌گیرند.
همچنین اقلیتی از سیک‌های پشتون در تیراه، اورکزئی، کرم، ملکنډ و سوات نیز وجود دارند. به دلیل شورش در خیبر پختونخوا، برخی از سیک‌های پشتون از روستاهای اجدادی خود آواره داخلی شده و در شهرهایی مانند پیشاور و ننکانه صاحب ساکن شده‌اند.Ruchi Kumar, The decline of Afghanistan's Hindu and Sikh communities, Al Jazeera, 2017-01-01, "فرهنگ در میان هندوهای افغان عمدتاً پشتون است"Beena Sarwar, Finding lost heritage, Himal, 2016-08-03, "سینگ همچنین با بسیاری از پیروان غیرعمامه‌دار گورو نانک در پاکستان، که همگی اصالتاً پشتون و از منطقه خیبر بودند، برخورد کرد."Sonia Dhami, Sikh Religious Heritage – My visit to Lehenda Punjab, Indica News, 2020-01-05, "ننکانه صاحب همچنین خانه بزرگترین جامعه سیک‌های پشتون است که بسیاری از آن‌ها از استان‌های مرزی شمال غربی، که اکنون خیبر پختونخوا نامیده می‌شود، مهاجرت کرده‌اند."Neha, Pak misusing Durand Line to facilitate terrorists, says Pashtun, Siasat Daily, 2019-09-20, "اعضای جامعه سیک‌های پشتون و افغان ساکن اروپا و بریتانیا در ژنو گرد هم آمده‌اند"Sabrina Toppa, Despite border tensions, Indian Sikhs celebrate festival in Pakistan, TRT World, 2019-04-16, "حسن ابدال خانه حدود ۲۰۰ خانواده سیک است که عمدتاً از استان خیبر پختونخوا پاکستان، از جمله مناطق قبیله‌ای سابق پاکستان، نقل مکان کرده‌اند. اکثریت آن‌ها سیک‌های پشتون هستند که خانه‌های خود را رها کرده و در نزدیکی اماکن تاریخی سیکیسم پناهنده شده‌اند."
 ادبیات و شعر پشتو 

بندانگشتی|چپ|محمود طرزی، پسر غلام محمد طرزی، با انتشار اولین روزنامه سراج‌الاخبار پیشگام روزنامه‌نگاری افغانستان شد.
اکثریت پشتون‌ها از پشتو به عنوان زبان مادری خود استفاده می‌کنند که به زبان‌های ایرانی خانواده زبانی تعلق دارد.نیکلاس سیمز-ویلیامز، ، در دانشنامه ایرانیکا، نسخه آنلاین، ۲۰۱۰. "زبان‌های ایرانی شرقی مدرن حتی متعددتر و متنوع‌تر هستند. بیشتر آنها به عنوان شمال شرقی طبقه‌بندی می‌شوند: آسی؛ یغنابی (که از گویشی نزدیک به سغدی مشتق شده است)؛ گروه شغنی (شغنی، روشانی، خُفی، بارتنگی، روشوروی، سریکولی)، که یازغلامی (سوکولوا ۱۹۶۷) و وانجی منقرض‌شده (جی. پین در اشمیت، ص. ۴۲۰) ارتباط نزدیکی با آن دارند؛ اشکاشمی، سنگلیچی و زیباکی؛ واخی؛ مونجی و یدغه؛ و پشتو." و توسط حدود شصت میلیون نفر صحبت می‌شود. این زبان با خط عربی-پشتو نوشته می‌شود و به دو گویش اصلی، "پشتو" جنوبی و "پختو" شمالی تقسیم می‌شود. این زبان ریشه‌های باستانی دارد و شباهت‌هایی با زبان‌های منقرض‌شده‌ای مانند اوستایی و باختری دارد. نزدیک‌ترین خویشاوندان مدرن آن ممکن است شامل زبان‌های پامیری مانند شغنی و واخی و آسی باشند. پشتو ممکن است میراث باستانی وام‌گیری واژگان از زبان‌های همسایه از جمله فارسی و سانسکریت ودایی را داشته باشد. وام‌گیری‌های مدرن عمدتاً از زبان انگلیسی است.آوده، نیکلاس و عصمت‌الله سروان. ۲۰۰۲. پشتو: فرهنگ لغت و عبارتنامه، نیویورک: انتشارات هیپوکرین. . بازیابی شده در ۱۸ فوریه ۲۰۰۷.
اولین اثر مکتوب، فتح سوات توسط شیخ مالی را شرح می‌دهد. اعتقاد بر این است که پیر روشان در زمان جنگ با مغول‌ها تعدادی کتاب به زبان پشتو نوشته است. دانشمندان پشتون مانند عبدالحی حبیبی و دیگران معتقدند که قدیمی‌ترین اثر پشتو به امیر کرور سوری باز می‌گردد و از نوشته‌های موجود در پته خزانه به عنوان مدرک استفاده می‌کنند. امیر کرور سوری، پسر امیر پولاد سوری، یک قهرمان مردمی و پادشاه قرن هشتم از منطقه غور در افغانستان بود. با این حال، این موضوع به دلیل فقدان شواهد قوی توسط چندین کارشناس اروپایی مورد مناقشه قرار گرفته است.
ظهور شعر به گذار پشتو به دوره مدرن کمک کرد. ادبیات پشتو در قرن بیستم با شعر امیر حمزه شینواری که غزلیات پشتو را توسعه داد، برجستگی قابل توجهی یافت. در سال ۱۹۱۹، در جریان گسترش رسانه‌های جمعی، محمود طرزی سراج‌الاخبار را منتشر کرد که اولین روزنامه پشتو در افغانستان شد. در سال ۱۹۷۷، خان روشن خان کتاب تواریخ حافظ رحمت‌خانی را نوشت که شامل شجره‌نامه‌ها و نام‌های قبایل پشتون است. برخی از شاعران برجسته عبارتند از: ملک احمد خان یوسفزی، عبدالغنی خان، افضل خان خټک، احمد شاه درانی، گجو خان، کالو خان یوسفزی، اجمل خټک، غلام محمد طرزی، حمزه شینواری، حنیف بختش، خوشحال خان خټک، نازو توخی، پریشان خټک، رحمان بابا، شجاع شاه درانی و تیمورشاه درانی.
 رسانه و هنر 

رسانه‌های پشتو در دهه گذشته گسترش یافته‌اند و تعدادی کانال تلویزیونی پشتو در دسترس قرار گرفته‌اند. دو کانال محبوب آن ای‌وی‌تی خیبر مستقر در پاکستان و پشتو وان هستند. پشتون‌ها در سراسر جهان، به ویژه کسانی که در کشورهای عربی زندگی می‌کنند، این کانال‌ها را برای سرگرمی و دریافت آخرین اخبار مربوط به مناطق بومی خود تماشا می‌کنند. دیگر کانال‌ها عبارتند از شمساد تی‌وی، رادیو تلویزیون افغانستان، طلوع‌نیوز و لمر تی‌وی مستقر در افغانستان که یک برنامه ویژه کودکان به نام باغچه سمسم دارد. منابع خبری بین‌المللی که برنامه‌های پشتو ارائه می‌دهند عبارتند از بی‌بی‌سی پشتو و صدای آمریکا.
تهیه‌کنندگان مستقر در پیشاور از دهه ۱۹۷۰ فیلم‌های به زبان پشتو تولید کرده‌اند.
هنرمندان پشتون همچنان شرکت‌کنندگان مشتاق در اشکال مختلف بیان فیزیکی از جمله رقص، شمشیربازی و سایر شاهکارهای بدنی هستند. شاید رایج‌ترین شکل بیان هنری را بتوان در اشکال مختلف رقص‌های پشتون مشاهده کرد. یکی از برجسته‌ترین رقص‌ها اتن است که ریشه‌های باستانی دارد. اتن یک تمرین سخت است که در هنگام نواختن سازهای بومی مختلف از جمله دهل (طبل)، طبلا (سازهای کوبه‌ای)، رباب (یک ساز آرشه کشی ساز زهی) و توله (فلوت چوبی) توسط نوازندگان اجرا می‌شود. رقاصان با یک حرکت دایره‌ای سریع می‌چرخند تا زمانی که دیگر کسی برای رقصیدن باقی نماند، مشابه صوفیان درویش‌های چرخان. رقص‌های متعدد دیگری وابسته به قبایل مختلف، به ویژه از پاکستان، از جمله خټک وال اتنړه (همنام قبیله خټک)، محسود وال اتنړه (که در دوران مدرن شامل شعبده‌بازی با تفنگ‌های پر است) و وزیرو اتنړه در میان دیگران وجود دارد. یک زیرمجموعه از خټک وال اتنړه معروف به براغونی شامل استفاده از حداکثر سه شمشیر است و مهارت زیادی می‌طلبد. زنان و دختران جوان اغلب در عروسی‌ها با تومبل (دایره) که یک ساز است، به سرگرمی می‌پردازند.
 ورزش 

بندانگشتی|عمودی|شاهد آفریدی، کاپیتان سابق تیم ملی کریکت پاکستان
هم تیم ملی کریکت پاکستان و هم تیم ملی کریکت افغانستان بازیکنان پشتون دارند. یکی از محبوب‌ترین ورزش‌ها در بین پشتون‌ها کریکت است که در اوایل قرن هجدهم با ورود انگلیسی‌ها به جنوب آسیا معرفی شد. بسیاری از پشتون‌ها به بازیکنان برجسته بین‌المللی کریکت تبدیل شده‌اند، از جمله عمران خان، شاهد آفریدی، مجید خان، مصباح‌الحق، یونس خان، عمر گل، جنید خان، فخر زمان، محمد رضوان، عثمان شنواری، نسیم شاه، شاهین آفریدی، افتخار احمد، محمد وسیم و یاسر شاه. کریکت‌باز استرالیایی فواد احمد اصالتاً پشتون پاکستانی است که برای تیم ملی استرالیا بازی کرده است.
ماخا یک ورزش سنتی تیراندازی با کمان در خیبر پختونخوا است که با یک تیر بلند (غیشای'') با یک صفحه فلزی بشقابی شکل در انتهای دور آن و یک کمان بلند بازی می‌شود. در افغانستان، برخی از پشتون‌ها هنوز در ورزش باستانی بزکشی شرکت می‌کنند که در آن سوارکاران تلاش می‌کنند لاشه بز یا گوساله را در یک دایره هدف قرار دهند.https://www.independent.co.uk/voices/columnists/dom-joly/dom-joly-know-your-kokpar-from-your-kyz-kuu-1917860.html "دام جولی: کوکپار را از کیز کوو بشناسید" ، ایندیپندنت: ستون‌نویساندین، روث و ملیسا تامسون، بهتر کردن زمین خوب: میراث کرتز برادرز، اینک. صص. ۱۷–۱۸
 زنان 
زنان پشتون به دلیل پوشش محترمانه‌شان به عنوان زنانی باحیا و شریف شناخته می‌شوند. احمد، ا. (۲۰۱۰). عاملیت زنان در جامعه مسلمان. کتاب راهنمای مطالعات اسلامی سیج، ۲۲، ۲۱۳آگروال، ب. (۱۹۹۸). مزرعه‌ای از آن خود: جنسیت و حقوق زمین در جنوب آسیا. نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج. زندگی زنان پشتون از کسانی که در مناطق روستایی فوق محافظه‌کار ساکن هستند تا کسانی که در مراکز شهری یافت می‌شوند، متفاوت است. در سطح روستا، رهبر زن روستا "قریه‌دار" نامیده می‌شود. وظایف او ممکن است شامل شهادت دادن در مراسم زنان، بسیج زنان برای انجام جشنواره‌های مذهبی، آماده کردن مردگان زن برای دفن و انجام خدمات برای زنان متوفی باشد. او همچنین ترتیب ازدواج‌های خانواده خود را می‌دهد و در اختلافات بین مردان و زنان میانجیگری می‌کند. اگرچه بسیاری از زنان پشتون قبیله‌ای و بی‌سواد باقی مانده‌اند، برخی از آنها دانشگاه‌ها را به پایان رسانده و به دنیای اشتغال منظم پیوسته‌اند.
175px|thumb|ملاله یوسف‌زی، فعال پاکستانی در زمینه آموزش زنان و برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۱۴
دهه‌ها جنگ و ظهور طالبان سختی‌های قابل توجهی را برای زنان پشتون به همراه داشته است، زیرا بسیاری از حقوق آنها با تفسیر سختگیرانه‌ای از قانون اسلامی محدود شده است. زندگی دشوار پناهندگان زن افغان با تصویر نمادین «دختر افغان» (شربت گله) که روی جلد ژوئن ۱۹۸۵ مجله نشنال جئوگرافیک به تصویر کشیده شد، شهرت زیادی پیدا کرد.
اصلاحات اجتماعی مدرن برای زنان پشتون در اوایل قرن بیستم، زمانی که ملکه ثریا طرزی افغانستان اصلاحات سریعی را برای بهبود زندگی زنان و جایگاه آنها در خانواده انجام داد، آغاز شد. او تنها زنی بود که در فهرست حاکمان افغانستان ظاهر شد. او به عنوان یکی از اولین و قدرتمندترین فعالان زن افغان و مسلمان شناخته می‌شود. حمایت او از اصلاحات اجتماعی برای زنان منجر به اعتراض و در نهایت سقوط سلطنت شاه امان‌الله در سال ۱۹۲۹ شد. حقوق مدنی در دهه ۱۹۷۰، زمانی که رهبر فمینیست مینا کشور کمال برای حقوق زنان مبارزه کرد و در سال ۱۹۷۷ انجمن انقلابی زنان افغانستان (RAWA) را تأسیس کرد، موضوع مهمی باقی ماند.
امروزه زنان پشتون از زنان خانه‌دار سنتی که در انزوا زندگی می‌کنند تا زنان شاغل شهری که برخی از آنها به دنبال برابری با مردان هستند یا به آن دست یافته‌اند، متفاوت هستند. اما به دلیل موانع اجتماعی متعدد، میزان باسوادی در بین آنها به طور قابل توجهی پایین‌تر از مردان است. خشونت علیه زنان وجود دارد و به طور فزاینده‌ای توسط سازمان‌های حقوق زنان که با گروه‌های مذهبی محافظه‌کار و همچنین مقامات دولتی در پاکستان و افغانستان در کشمکش هستند، به چالش کشیده می‌شود. بر اساس کتابی که در سال ۱۹۹۲ منتشر شد، «یک اخلاق قدرتمند خویشتن‌داری به شدت توانایی زنان سنتی پشتون را برای کاهش رنجی که در زندگی خود می‌پذیرند، محدود می‌کند.»
در چالش بیشتر با وضعیت موجود، ویدا صمدزی در سال ۲۰۰۳ به عنوان دوشیزه افغانستان انتخاب شد، موفقیتی که با ترکیبی از حمایت از سوی کسانی که از حقوق فردی زنان حمایت می‌کنند و کسانی که چنین نمایش‌هایی را ضد سنت‌گرا و غیراسلامی می‌دانند، روبرو شد. برخی از آنها در افغانستان و پاکستان به مناصب سیاسی دست یافته‌اند. تعدادی از زنان پشتون به عنوان مجری تلویزیون، روزنامه‌نگار و بازیگر دیده می‌شوند. در سال ۱۹۴۲، مدهوبالا (ممتاز جهان)، مرلین مونرو هند، وارد صنعت فیلم بالیوود شد. فیلم‌های پرفروش بالیوود در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ با بازی پروین بابی، که از نسل جامعه تاریخی پاتان گجرات، یعنی سلسله سلطنتی بابی بود، ساخته شدند. دیگر بازیگران و مدل‌های هندی، مانند زارین خان، همچنان در این صنعت کار می‌کنند. در دهه ۱۹۸۰ بسیاری از زنان پشتون در صفوف ارتش رژیم کمونیستی افغانستان خدمت کردند. خاتول محمدزی در طول جنگ داخلی افغانستان به عنوان چترباز خدمت کرد و بعداً به درجه سرتیپ در ارتش افغانستان ارتقا یافت. نگار جوهر یک ژنرال سه ستاره در ارتش پاکستان است، یک زن پشتون دیگر به عنوان خلبان جنگنده در نیروی هوایی پاکستان خدمت کرده است.
حقوق قانونی زنان پشتون اغلب به نفع شوهران یا بستگان مردشان محدود می‌شود. به عنوان مثال، اگرچه زنان رسماً حق رای دادن در پاکستان را دارند، اما برخی از آنها توسط مردان از صندوق‌های رای دور نگه داشته شده‌اند.
 افراد سرشناس 

 یادداشت‌ها 

 یادداشت: آمار جمعیتی پشتون‌ها (از جمله کسانی که یادداشتی ندارند) در کشورهای خارجی از سرشماری‌های مختلف، سازمان ملل، کتاب حقایق جهان سیا و اتنولوگ گرفته شده است.

 جستارهای وابسته 
 مردمان ایرانی‌تبار
 قبیله‌های پشتون
 فهرست شاعران پشتون
 پشتونوالی
 پشتون‌سازی
 پشتون‌ستیزی
 زبان پشتو
 پراکندگان پشتون

 پانویس 

 دانشنامه بریتانیکا، ذیل واژهٔ «Pashtun»
 مقدمه بر افغانان، آلفرد جاناتا
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosia

 منابع 
 افغانستان
 افغانان
 مقدمه بر افغانان، آلفرد جاناتا
 دانشنامه ایرانیکا
 دانشنامه بریتانیکا
 ویکی‌پدیای انگلیسی

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosia
اراخوزیا هخامنشیان

جمیعت پشتونها منابع جدید:

 پیوند به بیرون 
 https://www.britannica.com/place/Arachosia
 https://www.britannica.com/biography/Ahmad-Shah-Durrani

رده:اقوام آسیا
رده:اقوام در افغانستان
رده:اقوام در پاکستان
رده:اقوام در هند
رده:جوامع مسلمان
رده:عشایر مدرن
رده:عشایر
رده:کوچ‌گردهای ایرانی‌تبار
رده:گروه‌های اجتماعی ایالت بلوچستان پاکستان
رده:گروه‌های اجتماعی خیبر پختونخوا
رده:گروه‌های قومی جداشده توسط مرزهای بین‌المللی
رده:مردمان ایرانی‌تبار
رده:مردمان پشتون