آکتینیدها

۱۵ عنصر فلزی از اکتینیم (با عدد اتمی ۸۹) تا لورنسیم (با عدد اتمی ۱۰۳) واقع در دورهٔ هفتم جدول تناوبی را اکتینیدها می‌گویند. این نام از نام عنصر اکتینیم گرفته شده‌است. خواص شیمیایی این عناصر شبیه به عنصر اکتینیم است. همهٔ این عنصرها به جز لورنسیم جزو بلوک اف هستند. لورنسیم جزو بلوک دی است اما خواص شیمیایی‌اش مشابه با چهارده‌تای دیگر است. برعکس عنصرهای لانتانید، تنها چند عنصر اول این ردیف (توریم، پروتاکتینیوم، اورانیوم،
اکتینیم، مقدار خیلی کمی کوریوم، نپتونیم در ماه و مقادیر فوق‌العاده کمی پلوتونیم در معدن اورانیوم یافت می‌شود) در طبیعت یافت می‌شوند. از عنصر چهارم این سری به بعد که عنصرهای ترانس اورانیوم نام دارند، در طبیعت یافت نمی‌شوند و همگی رادیواکتیو هستند. در این عنصرها ساختارهسته نسبت به آرایش الکترونی از اهمیت کاربردی بیشتری برخوردار است. همه اکتینیدها هسته ناپایداری دارند، به این علت که ازجمله عنصرهای پرتوزا به‌شمار می‌آیند. شاید مشهورترین اکتینید، اورانیوم باشد که از فروپاشی هسته آن انرژی لازم برای تولید برق در نیروگاه‌ها، زیر دریایی‌ها و ناوهای هواپیمابر فراهم می‌شود.

89Ac90Th91Pa92U93Np94Pu95Am96Cm97Bk98Cf99Es100Fm101Md102No103Lr

 خواص 

+ خواص اکتینیدها (the mass of the most long-lived isotope is in square brackets)Greenwood, p. 1263Property Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No LrCore charge ۸۹ ۹۰ ۹۱ ۹۲ ۹۳ ۹۴ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۹۹ ۱۰۰ ۱۰۱ ۱۰۲ ۱۰۳جرم اتمی [۲۲۷] ۲۳۲٫۰۳۸۱ ۲۳۱٫۰۳۵۸۸ ۲۳۸٫۰۲۸۹۱ [۲۳۷] [۲۴۴] [۲۴۳] [۲۴۷] [۲۴۷] [۲۵۱] [۲۵۲] [۲۵۷] [۲۵۸] [۲۵۹] [۲۶۲]تعداد ایزوتوپ‌های طبیعی ۳ ۱ ۲ ۳  ۱ ۲  — — — — —  — —  — —Longest-lived isotope ۲۲۷ ۲۳۲ ۲۳۱ ۲۳۸ ۲۳۷ ۲۴۴ ۲۴۳ ۲۴۷ ۲۴۷ ۲۵۱ ۲۵۲ ۲۵۷ ۲۵۸ ۲۵۹ ۲۶۲نیمه‌عمر of the longest-lived isotope 21.8 years 14 billion years ۳۲٬500 years 4.47 billion years 2.14 million years 80.8 million years ۷٬370 years 15.6 million years ۱٬400 years 900 years 1.29 years 100.5 days 52 days 58 min 261 minElectronic configuration in the ground state 6d17s2 6d27s2 5f26d17s2or 5f16d27s2 5f36d17s2 5f46d17s2or 5f57s2 5f67s2 5f77s2 5f76d17s2 5f97s2or 5f86d17s2 5f107s2 5f117s2 5f127s2 5f137s2 5f147s2 5f147s27p1Oxidation state ۳ ۳، ۴ ۳، ۴، ۵ ۳، ۴، ۵، ۶ ۳، ۴، ۵، ۶، ۷ ۳، ۴، ۵، ۶، ۷ ۲، ۳، ۴ ۳، ۴ ۳، ۴ ۲، ۳ ۲، ۳ ۲، ۳ ۲، ۳ ۲، ۳ ۳Metallic radius, nm ۰٫۲۰۳ ۰٫۱۸۰ ۰٫۱۶۲ ۰٫۱۵۳ ۰٫۱۵۰ ۰٫۱۶۲ ۰٫۱۷۳ ۰٫۱۷۴ ۰٫۱۷۰ ۰٫۱۸۶ ۰٫۱۸۶  — —  — —Ionic radius, nm:An4+An3+—۰٫۱۲۶۰٫۱۱۴—۰٫۱۰۴۰٫۱۱۸۰٫۱۰۳۰٫۱۱۸۰٫۱۰۱۰٫۱۱۶۰٫۱۰۰۰٫۱۱۵۰٫۰۹۹۰٫۱۱۴۰٫۰۹۹۰٫۱۱۲۰٫۰۹۷۰٫۱۱۰۰٫۰۹۶۰٫۱۰۹۰٫۰۸۵۰٫۰۹۸۰٫۰۸۴۰٫۰۹۱۰٫۰۸۴۰٫۰۹۰۰٫۰۸۴۰٫۰۹۵۰٫۰۸۳۰٫۰۸۸Temperature, °C:meltingboiling۱۰۵۰۳۳۰۰ ۱۷۵۰۴۸۰۰ ۱۵۷۲۴۴۰۰ ۱۱۳۰۳۸۰۰ ۶۴۰۳۹۰۰ ۶۴۰۳۲۳۰ ۱۱۷۶۲۶۱۰ ۱۳۴۰— ۱۰۵۰— ۹۰۰— ۸۶۰— ۱۵۳۰— ۸۳۰— ۸۳۰— ۱۶۳۰—Density, g/cm3۱۰٫۰۷ ۱۱٫۷۸  ۱۵٫۳۷ ۱۹٫۰۶۲۰٫۲۵۱۹٫۸۴۱۱٫۷۱۳٫۵۱۱۴٫۷۸     Standard electrode potential, V:E° (An4+/An0)E° (An3+/An0)—−۲٫۱۳−۱٫۸۳—−۱٫۴۷—−۱٫۳۸−۱٫۶۶−۱٫۳۰−۱٫۷۹−۱٫۲۵−۲٫۰۰−۰٫۹۰−۲٫۰۷−۰٫۷۵−۲٫۰۶−۰٫۵۵−۱٫۹۶−۰٫۵۹−۱٫۹۷−۰٫۳۶−۱٫۹۸−۰٫۲۹−۱٫۹۶—−۱٫۷۴—−۱٫۲۰-−۲٫۱۰Color[M(H2O)n]4+[M(H2O)n]3+—ColorlessColorlessBlueYellowDark blueGreenPurpleYellow-greenPurpleBrownVioletRedRoseYellowColorlessنخودیYellow-greenسبزسبز—Pink————————

+Approximate colors of actinide ions in aqueous solutionGreenwood, p. 1265 Oxidation state ۸۹  ۹۰  ۹۱  ۹۲  ۹۳  ۹۴  ۹۵  ۹۶  ۹۷  ۹۸ ۹۹ +3 Ac3+ Th3+ Pa3+ U3+ Np3+ Pu3+ Am3+ Cm3+ Bk3+ Cf3+ Es3+ +4  Th4+
| style="background:#ffd;"| Pa4+| style="background:#0f0;"| U4+| style="background:#cf0;"| Np4+| style="background:#d60;"| Pu4+| style="background:#fd0;"| Am4+| style="background:#ffd;"| Cm4+| style="background:#ffa;"| Bk4+| style="background:#0c0;"| Cf4+|
|-
| +۵|| ||
| PaO2+| style="background:#ff88ff;"| UO2+| style="background:#0c0;"| NpO2+| style="background:#d17;"| PuO2+
| style="background:#ff0;"| AmO2+|| || || ||
|-
| +۶|| || ||
| style="background:#ff0;"| UO22+| style="background:#fbb;"| NpO22+| style="background:#fa7;"| PuO22+| style="background:#ff5;"| AmO22+|| || || ||
|-
| +۷|| || || ||
| style="background:#4a4;"| NpO23+| style="background:#44aa88;"| PuO23+| style="background:#4a4;"| [AmO6]5-'''   

 خواص فیزیکی

 400pxMajor crystal structures of some actinides vs. temperatureMetallic and ionic radii of actinides

بندانگشتی|238PuO2 
بندانگشتی|170px|چپ|کالیفرنیم

+ Comparison of ionic radii of lanthanides and actinidesMyasoedov, pp. 30–31 لانتانیدها Ln3+، Å Actinides An3+، Å An4+، Å لانتان ۱٫۰۶۱ اکتینیم ۱٫۱۱ – سریم ۱٫۰۳۴ توریم ۱٫۰۸ ۰٫۹۹ پرازئودیمیم ۱٫۰۱۳ پروتاکتینیم ۱٫۰۵ ۰٫۹۳ نئودیمیم ۰٫۹۹۵ اورانیم ۱٫۰۳ ۰٫۹۳ پرومتیم ۰٫۹۷۹ نپتونیوم ۱٫۰۱ ۰٫۹۲ ساماریم ۰٫۹۶۴ پلوتونیم ۱٫۰۰ ۰٫۹۰ یوروپیم ۰٫۹۵۰ امریسیم ۰٫۹۹ ۰٫۸۹ گادولینیم ۰٫۹۳۸ کوریم ۰٫۹۸ ۰٫۸۸ تربیم ۰٫۹۲۳ برکلیم -- دیسپروزیم ۰٫۹۰۸ کالیفرنیم -- هولمیم ۰٫۸۹۴ اینشتینیم -- اربیم ۰٫۸۸۱ فرمیم -- تولیم ۰٫۸۶۹ مندلیفیم -- ایتربیم ۰٫۸۵۸ نوبلیم -- لوتتیم ۰٫۸۴۸ لارنسیم --

 ترکیب‌ها 
 اکسیدها و هیدروکسیدها

+ اکسیدهای اکتینیدهاMyasoedov, p. 88ترکیبرنگساختار شیمیایی، نوعثابت شبکه بلوری، Åچگال، g/cm3دما، °Cabc Ac2O3 سفید Hexagonal, La2O3 ۴٫۰۷ - ۶٫۲۹ ۹٫۱۹ – PaO2- مکعبی، CaF2 ۵٫۵۰۵ ---- Pa2O5 سفید مکعبی، CaF2مکعبیTetragonalHexagonalRhombohedralOrthorhombic ۵٫۴۴۶۱۰٫۸۹۱۵٫۴۲۹۳٫۸۱۷۵٫۴۲۵۶٫۹۲ -----۴٫۰۲ -۱۰٫۹۹۲۵٫۵۰۳۱۳٫۲۲-۴. ۱۸ - ۷۰۰۷۰۰–۱۱۰۰۱۰۰۰۱۰۰۰–۱۲۰۰۱۲۴۰–۱۴۰۰– ThO2 بی‌رنگ مکعبی ۵٫۵۹ -- ۹٫۸۷ – UO2 قهوه‌ای-سیاه مکعبی ۵٫۴۷ -- ۱۰٫۹ – NpO2 Greenish-قهوه‌ای مکعبی، CaF2 ۵٫۴۲۴ -- ۱۱٫۱ – PuO سیاه مکعبی، NaCl ۴٫۹۶ -- ۱۳٫۹ – PuO2 Olive green مکعبی ۵٫۳۹ -- ۱۱٫۴۴ – Am2O3 Red-brownRed-brown مکعبی، Mn2O3Hexagonal, La2O3 ۱۱٫۰۳۳٫۸۱۷ --۵٫۹۷۱ ۱۰٫۵۷۱۱٫۷ – AmO2 Black مکعبی، CaF2 ۵٫۳۷۶ ---- Cm2O3 سفیدAccording to other sources, cubic sesquioxide of curium is olive-green. See -- مکعبی، Mn2O2Hexagonal, LaCl3Monoclinic, Sm2O3 ۱۱٫۰۱۳٫۸۰۱۴٫۲۸ --۳٫۶۵ -۶۸٫۹ ۱۱٫۷ – CmO2 سیاه مکعبی، CaF2 ۵٫۳۷ ---- Bk2O3 قهوه‌ای روشن مکعبی، Mn2O3 ۱۰٫۸۸۶---- BkO2 قرمز-قهوه‌ای مکعبی، CaF2 ۵٫۳۳ ---- Cf2O3The atmosphere during the synthesis affects the lattice parameters, which might be due to non-stoichiometry as a result of oxidation or reduction of the trivalent californium. Main form is the cubic oxide of californium(III). ColorlessYellowish- مکعبی، Mn2O3Monoclinic, Sm2O3Hexagonal, La2O3 ۱۰٫۷۹۱۴٫۱۲۳٫۷۲ -۳٫۵۹- -۸٫۸۰۵٫۹۶ -- CfO2 سیاه مکعبی ۵٫۳۱ ---- Es2O3- مکعبی، Mn2O3Monoclinicشش‌گوش، La2O3 ۱۰٫۰۷۱۴٫۱۳٫۷ -۳٫۵۹- -۸٫۸۰۶ --

+ رنگ تقریبی اکسیدهای اکتیندها (پایدارترین‌ها پررنگ شده‌اند)Greenwood, p. 1268 Oxidation state ۸۹  ۹۰  ۹۱  ۹۲  ۹۳  ۹۴  ۹۵  ۹۶  ۹۷  ۹۸ ۹۹ +۳     Pu2O3 Am2O3 Cm2O3 Bk2O3 Cf2O3 Es2O3 +4  ThO2
|bgcolor=black| PaO2
| style="background:#765538;"| UO2
| style="background:#616639;"| NpO2| style="background:#e1bb11;"| PuO2|bgcolor=black| AmO2
|bgcolor=black| CmO2
|bgcolor=brown| BkO2|bgcolor=black| CfO2
|
|-
| +۵|| ||
| PaO2+''' U2O5 Np2O5      +۶    U3O8         UO3      

+ دی‌اکسیدهای برخی اکتینیدهافرمول شیمیایی ThO2 PaO2 UO2 NpO2 PuO2 AmO2 CmO2 BkO2 CfO2شماره ثبت سی‌ای‌اس ۱۳۱۴-۲۰-۱ ۱۲۰۳۶-۰۳-۲ ۱۳۴۴-۵۷-۶ ۱۲۰۳۵-۷۹-۹ ۱۲۰۵۹-۹۵-۹ ۱۲۰۰۵-۶۷-۳ ۱۲۰۱۶-۶۷-۰ ۱۲۰۱۰-۸۴-۳ ۱۲۰۱۵-۱۰-۰PubChem 14808 ۱۰۹۱۶جرم مولی ۲۶۴٫۰۴  ۲۶۳٫۰۳۵  ۲۷۰٫۰۳  ۲۶۹٫۰۴۷  ۲۷۶٫۰۶۳  ۲۷۵٫۰۶  ۲۷۰–۲۸۴** ۲۷۹٫۰۶۹  ۲۸۳٫۰۷۸نقطه ذوب ۳۳۹۰ °C۲۸۷۸ °C2600 °C2400 °C2050 °C  نقطه جوش ۴۴۰۰ °C   ۲۸۰۰ °C   ساختار250pxAn4+: __ / O2−: __گروه فضاییFmmعدد کوئوردیناسیونAn[8], O[4]
 An – اکتینید**بسته به ایزوتوپ‌ها

 نمک‌ها

+ تری‌کلرید برخی اکتینیدهاGreenwood, p. 1270فرمول شیمیایی AcCl3 UCl3 NpCl3 PuCl3 AmCl3 CmCl3 BkCl3 CfCl3شماره ثبت سی‌ای‌اس ۲۲۹۸۶-۵۴-۵ ۱۰۰۲۵-۹۳-۱ ۲۰۷۳۷-۰۶-۸ ۱۳۵۶۹-۶۲-۵ ۱۳۴۶۴-۴۶-۵ ۱۳۵۳۷-۲۰-۷ ۱۳۵۳۶-۴۶-۴ ۱۳۵۳۶-۹۰-۸PubChem ۱۶۷۴۴۴جرم مولی ۳۳۳٫۳۸۶  ۳۴۴٫۳۸۷  ۳۴۳٫۴۰۶  ۳۵۰٫۳۲  ۳۴۹٫۴۲  ۳۴۴–۳۵۸** ۳۵۳٫۴۲۸  ۳۵۷٫۴۳۸نقطه ذوب ۸۳۷ °C800 °C767 °C715 °C695 °C603 °C545 °Cنقطه جوش ۱۶۵۷ °C۱۷۶۷ °C850 °C  ساختار بلوری| Colspan = "8"|250px|The crystal structure of uranium trichlorideAn3+: __ / Cl−: __گروه فضاییP63/mعدد کوئوردیناسیونAn*[9], Cl [۳]ثابت شبکه بلوری a = ۷۶۲ pmc = 455 pm a = 745.2 pmc = 432.8 pm  a = 739.4 pmc = 424.3 pm a = 738.2 pmc = 421.4 pm a = 726 pmc = 414 pm a = 738.2 pmc = 412.7 pm a = 738 pmc = 409 pm
  *An – اکتینید**بسته به ایزوتوپ‌ها

+ فلوئوریدهای اکتینیدهاMyasoedov, pp. 96–99ترکیبرنگساختار بلوری، نوعثابت شبکه بلوری، Åچگالی، g/cm3abc AcF3 سفید Hexagonal, LaF3 ۴٫۲۷ - ۷٫۵۳ ۷٫۸۸ PaF4 Dark brown دستگاه بلوری مونوکلینیک ۱۲٫۷ ۱۰٫۷ ۸٫۴۲ – PaF5 Black دستگاه بلوری تتراگونال، β-UF5 ۱۱٫۵۳ - ۵٫۱۹ – ThF4 Colorless Monoclinic ۱۳ ۱۰٫۹۹ ۸٫۵۸ ۵٫۷۱ UF3 Reddish-purple Hexagonal ۷٫۱۸ - ۷٫۳۴ ۸٫۵۴ UF4 Green Monoclinic ۱۱٫۲۷ ۱۰٫۷۵ ۸٫۴۰ ۶٫۷۲ α-UF5 Bluish Tetragonal ۶٫۵۲ - ۴٫۴۷ ۵٫۸۱ β-UF5 Bluish Tetragonal ۱۱٫۴۷ - ۵٫۲۰ ۶٫۴۵ UF6 Yellowish Orthorhombic ۹٫۹۲ ۸٫۹۵ ۵٫۱۹ ۵٫۰۶ NpF3 Black or purple Hexagonal ۷٫۱۲۹ - ۷٫۲۸۸ ۹٫۱۲ NpF4 Light green Monoclinic ۱۲٫۶۷ ۱۰٫۶۲ ۸٫۴۱ ۶٫۸ NpF6 Orange Orthorhombic ۹٫۹۱ ۸٫۹۷ ۵٫۲۱ ۵ PuF3 Violet-blue Trigonal ۷٫۰۹ - ۷٫۲۵ ۹٫۳۲ PuF4 Pale brown Monoclinic ۱۲٫۵۹ ۱۰٫۵۷ ۸٫۲۸ ۶٫۹۶ PuF6 Red-brown Orthorhombic ۹٫۹۵ ۹٫۰۲ ۳٫۲۶ ۴٫۸۶ AmF3 Pink or light نخودی hexagonal, LaF3 7.04- ۷٫۲۵۵ ۹٫۵۳ AmF4 Orange-red دستگاه بلوری مونوکلینیک ۱۲٫۵۳ ۱۰٫۵۱ ۸٫۲۰ – CmF3 قهوه‌ای تا سفید Hexagonal ۴٫۰۴۱ - ۷٫۱۷۹ ۹٫۷ CmF4 Yellow Monoclinic, UF4 ۱۲٫۵۱ ۱۰٫۵۱ ۸٫۲۰ – BkF3 Yellow-green دستگاه بلوری لوزی‌پهلو، LaF3دستگاه بلوری اورتورومبیک، YF3 ۶٫۹۷۶٫۷ -۷٫۰۹ ۷٫۱۴۴٫۴۱ ۱۰٫۱۵۹٫۷ BkF4- Monoclinic, UF4 ۱۲٫۴۷ ۱۰٫۵۸ ۸٫۱۷ – CfF3 -- Trigonal, LaF3Orthorhombic, YF3 ۶. ۹۴۶٫۶۵ -۷٫۰۴ ۷٫۱۰۴٫۳۹ – CfF4 -- Monoclinic, UF4Monoclinic, UF4 ۱٫۲۴۲۱٫۲۳۳ ۱٫۰۴۷۱٫۰۴۰ ۸٫۱۲۶۸٫۱۱۳ –

بندانگشتی|120px|اینشتینیم تری یدید در تاریکی می‌درخشد.

 کاربردها 
 جستارهای وابسته 
 لانتانیدها

 منابع 

 Wikipedia contributors, "Actinide," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/w/index.php?title=Actinide&oldid=447118919 (accessed September 2, 2011).

 دانشنامه رشد

 پیوند به بیرون 

Lawrence Berkeley Laboratory image of historic periodic table by Seaborg showing actinide series for the first time
"actinide%20series" Lawrence Livermore National Laboratory, Uncovering the Secrets of the Actinides
Los Alamos National Laboratory, Actinide Research Quarterly

آکتینیدها
رده:انرژی هسته‌ای
رده:جدول تناوبی
رده:عناصر شیمیایی
رده:گروه‌های عناصر شیمیایی