افغانی (واحد پول)

افغانی (نماد:  یا Af (جمع: Afs) کد:AFN) واحد پول رایج افغانستان است، وضعیتی که از دهه ۱۲۹۸ خورشیدی تاکنون داشته است. این واحد پول به‌طور اسمی به ۱۰۰ پول تقسیم می‌شود، اگرچه این روزها سکه‌های پول در گردش نیستند. پول افغانی که در لهستان چاپ می‌شود، منحصراً توسط بانک مرکزی افغانستان مدیریت می‌شود.

افغانی در سال ۱۳۰۱ خورشیدی معرفی شد، اما هنوز هم به‌طور غیررسمی توسط برخی در مکالمات و معاملات به عنوان روپیه شناخته می‌شود، که میراثی از روپیه افغانستان سابق است. نرخ ارز فعلی آن حدود ۶۵ افغانی برای ۱ دلار آمریکا است.

 تاریخچه 
 افغانی اول (۱۳۰۱–۱۳۸۱) 

افغانی اصلی (کد ایزو ۴۲۱۷: AFA) در سال ۱۳۰۱ در دوران امان‌الله خان معرفی شد، و جایگزین روپیه افغانستان شد که از سال ۱۲۶۹ مورد استفاده قرار می‌گرفت. علاوه بر اینکه به ۱۰۰ پول تقسیم می‌شد، ۲۰ افغانی برابر با یک امانی بود. نرخ تبدیل روپیه گاهی اوقات به صورت ۱ افغانی = ۱ روپیه ۶ پیسه ذکر می‌شود، که بر اساس میزان نقره آخرین سکه‌های روپیه و اولین سکه‌های افغانی محاسبه می‌شود. افغانی در ابتدا حاوی ۹ گرم نقره بود. در کنار ارز جدید، واحدهای مختلف وزن مورد استفاده در افغانستان با یک سیستم متریک واحد جایگزین شدند.

در طول جنگ جهانی اول به جز نرخ ارز خارجی افغانستان آزادانه توسط نیروهای بازار تعیین شده است.Fry, Maxwell J. (1976) "A Monetary Approach to Afghanistan's Flexible Exchange Rate", Journal of Money, Credit and Banking, Vol. 8 (2): 219-225 با این حال، برای برخی دوره‌ها، یک رژیم نرخ ارز دوگانه در افغانستان وجود داشته است: یک نرخ ارز رسمی که توسط بانک‌های بزرگ کشور تعیین می‌شد و یک نرخ ارز بازار آزاد که توسط نیروهای عرضه و تقاضا در بازار پول کابل به نام «سرای شهزاده» تعیین می‌شد.Fry, Maxwell J. (1974) "The Afghan Economy: Money, Finance, and the Critical Constraints to Economic Development", Brill Publications, Leiden, Holland به عنوان مثال، برای جلوگیری از نوسانات فصلی نرخ ارز، در سال ۱۳۱۳ توسط بانک ملی، که در آن زمان مسئول سیستم نرخ ارز و ذخایر رسمی کشور بود، یک نرخ ارز ثابت اتخاذ شد. بانک ملی در سال ۱۳۱۳ موافقت کرد که افغانی را با ۴ افغانی در برابر ۱ روپیه هند مبادله کند. پس از تأسیس بانک مرکزی افغانستان به عنوان بانک مرکزی افغانستان، چنین نرخ ارز رسمی و ترجیحی ثابتی همچنان اعمال می‌شد. اگرچه بانک مرکزی افغانستان تلاش کرد نرخ رسمی خود را نزدیک به نرخ ارز «سرای شهزاده» نگه دارد، اما شکاف بین نرخ ارز رسمی و بازار آزاد در دهه ۱۳۵۸ و در طول جنگ داخلی پس از آن بیشتر شد.

در سال ۱۳۵۱، هر ۶۷ افغانی در برابر یک دلار آمریکا بود. پس از آغاز جنگ داخلی در سال ۱۳۷۱، با همان دلار آمریکا ۱۶٬۰۰۰ افغانی خرید و فروش می‌شد. اسکناس‌های دوران سلطنت ظاهرشاه تا سال ۱۳۷۱ دیگر پول قانونی نبودند. پس از ایجاد یک دولت ناکارآمد و آغاز جنگ داخلی، جنگ‌سالاران و جناح‌های مختلف، قدرت‌های خارجی و جاعلان اسکناس، هر کدام اسکناس‌های افغانی خود را برای حمایت مالی خود، بدون توجه به استانداردسازی یا رعایت شماره سریال، تولید کردند.

در آذر ۱۳۷۵، اندکی پس از آنکه طالبان کنترل نهادهای افغانستان را به دست گرفتند، احسان‌الله احسان، رئیس بانک مرکزی طالبان، بیشتر اسکناس‌های افغانی در گردش را بی‌ارزش اعلام کرد (تقریباً ۱۰۰ تریلیون افغانی) و قرارداد با شرکت روسی که از سال ۱۳۷۱ این پول را چاپ می‌کرد، لغو کرد. احسان این شرکت را به ارسال محموله‌های جدید اسکناس‌های افغانی برای برهان‌الدین ربانی رئیس‌جمهور برکنار شده، در ولایت تخار متهم کرد. نرخ ارز در زمان اعلام احسان، ۲۱٬۰۰۰ افغانی در برابر هر دلار آمریکا بود. سپس ارزش آن به ۴۳٬۰۰۰ افغانی در برابر هر دلار کاهش یافت. عبدالرشید دوستُم، که ولایت جوزجان و روستاهای ازبک‌نشین اطراف را به صورت نظامی کنترل می‌کرد، نیز برای مدت کوتاهی پول خود را چاپ کرد.

در اواخر سال ۱۳۸۰ و اوایل سال ۱۳۸۱، ارزش پول ملی به شدت بی‌ثبات شد. در شهریور ۱۳۸۰، هر دلار آمریکا معادل ۷۳٬۰۰۰ افغانی بود که پس از روی کار آمدن دولت جدید حامد کرزی در شهریور ۲۰۰۱، به ۲۳٬۰۰۰ افغانی افزایش یافت و سپس در ژانویه ۱۳۸۱ دوباره به ۳۶٬۰۰۰ افغانی سقوط کرد. در آن زمان حدود هفت نسخه مختلف از این پول در گردش بود. یکی از فرمانداران سابق در آن زمان گفت که در نتیجه، شاید «تریلیون‌ها» اسکناس در گردش باشد.

افغانی دوم (۱۳۸۱–تاکنون)
در سال ۱۳۸۱، افغانی دوباره ارزش‌گذاری شد و کد جدید ایزو ۴۲۱۷ به نام AFN دریافت کرد. هیچ تقسیم‌بندی دیگری صورت نگرفت. این اسکناس با دو نرخ مجزا جایگزین افغانی قبلی شد: اسکناس‌های دولت رئیس‌جمهور سابق برهان‌الدین ربانی (دوژور ۱۳۷۱–۱۳۸۱) با نرخ ۱٬۰۰۰ افغانی جدید جایگزین شدند، در حالی که اسکناس‌های دوستم (۱۳۷۱-۱۳۷۵ در شمال افغانستان) با نرخ ۲٬۰۰۰ افغانی جدید جایگزین شدند. این اسکناس‌ها در تلاشی برای تثبیت اقتصاد و جلوگیری از تورم سریع ایجاد شدند. این اسکناس‌ها در آلمان چاپ می‌شدند.

پول جدید در ۱۳ شهریور ۱۳۸۱ توسط رئیس‌جمهور کرزی اعلام و در ۱۶ مهر ۱۳۸۱ به بازار عرضه شد.ظ این اصلاحات پولی با استقبال خوبی از سوی مردم روبرو شد، زیرا نشانه‌ای از امنیت و ثبات، به ویژه تلاش برای بازسازی کشور بود. مردم دیگر مجبور نبودند برای کارهای عادی کیسه‌های پول زیادی حمل کنند. این اولین بار پس از سال‌ها بود که یک واحد پول واحد به جای جنگ‌سالاران، تحت کنترل بانک مرکزی بود. اکثر اسکناس‌های قدیمی تا پایان سال ۱۳۸۱ از بین رفتند.

بانک مرکزی افغانستان رژیم نرخ ارز شناور را اتخاذ کرده و اجازه داده است که نرخ ارز آزادانه توسط نیروهای بازار تعیین شود. ارزش هر افغانی جدید ۴۳ افغانی در برابر یک دلار آمریکا بود.

پس از کاهش ارزش پول ملی در سه ماهه آخر سال ۱۳۸۲/۸۳، ارزش افغانی به طور پیوسته افزایش یافت و بین اسفند ۱۳۸۲ تا تیر ۱۳۸۳، ۸ درصد در برابر دلار آمریکا افزایش یافت. این افزایش ارزش، در زمان افزایش تورم، نشان دهنده تمایل بیشتر مردم به استفاده از افغانی به عنوان وسیله مبادله و ذخیره ارزش بود. به نظر می‌رسد این روند به ثبات نسبی نرخ ارز از زمان معرفی پول جدید و اقدامات اداری با هدف ترویج استفاده از آن، مانند الزام مغازه‌داران به قیمت‌گذاری کالاها به افغانی، مربوط می‌شود. اهداکنندگان به طور فزاینده‌ای به جای دلار آمریکا، پرداخت‌ها را به افغانی انجام می‌دادند و به نظر می‌رسید که این امر به طور گسترده پذیرفته شده است. تا سال ۱۳۸۸، افغانی به ازای هر دلار آمریکا ۴۵ افغانی ارزش داشت. در سال ۱۳۹۸، ارزش افغانی به ۷۵ افغانی در برابر هر دلار آمریکا رسید.

پس از استقرار مجدد امارت اسلامی افغانستان در سال ۱۴۰۱، دارایی‌های خارجی این کشور مسدود شد. صندوق بین‌المللی پول در ماه اوت مانع از آزادسازی ۴۵۰ میلیون دلار شد. متعاقباً، ارزش افغانی کاهش یافت. امارت اسلامی برای تشویق استفاده از افغانی به عنوان پول رایج ملی، استفاده از تمام ارزهای خارجی را ممنوع کرده است. در سه ماهه سوم سال ۱۴۰۲، افغانی با افزایش بیش از ۹ درصدی در برابر دلار آمریکا، به بهترین عملکرد در بین ارزهای جهان رسید.

 سکه‌ها 
در سال ۱۳۳۰ خورشیدی، آلومینیوم ۲۵ پول و فولاد با روکش نیکل ۵۰ پول معرفی شدند و پس از آن در سال ۱۳۳۶، آلومینیوم ۲ افغانی و ۵ افغانی عرضه شد. در سال ۱۳۳۹، فولاد با روکش نیکل ۱ افغانی، ۲ افغانی و ۵ افغانی ضرب شد؛ سکه‌های ۱ افغانی و ۲ افغانی سال ۱۳۴۰ هجری خورشیدی و سکه‌های ۵ افغانی سال ۱۳۸۱ هجری قمری را نشان می‌دهند.

در ۲۲ فروردین ۱۳۸۴، سکه‌هایی با واحد ۱ افغانی، ۲ افغانی و ۵ افغانی معرفی شدند.

سکه‌های افغانی رو  پشت  بها  پارامترهای فنی  شرح قطر  جرم  جنس  لبه  رو  پشت 300px ۱ افغانی(۱۹۶۱) ۲۳ میلی ۴٫۰ گرم نیکل روکش فولاد دندانه دار گندم، نام کشور و سال.با نویسه «افغانستان»، «۱۳۴۰» نشانوارهبا ستاره در اطرافو «یوه ۱ افغانی». 150px 150px ۱ افغانی ۲۰ میلی ۳٫۲۵ گرم مس و فولاد اندود شده صاف نشانواره افغانستان نشانواره و سال 150px 150px ۲ افغانی ۲۲ میلی ۱٫۴ گرم فولاد ضدزنگ 150px 150px ۵ افغانی ۲۴ میلی ۸٫۵ گرم برنجی دندانه دار

 اسکناس‌ها 
بین سال‌های ۱۳۰۳ تا ۱۳۰۶، اسکناس‌های خزانه‌داری با واحدهای ۵، ۱۰ و ۵۰ افغانی عرضه شدند. در سال ۱۳۱۴، اسکناس‌های ۲، ۲۰ و ۱۰۰ افغانی نیز اضافه شدند. بانک مرکزی افغانستان در سال ۱۳۱۷ تولید پول کاغذی را به دست گرفت و اسکناس‌هایی با مبالغ ۲، ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۵۰۰ و ۱٬۰۰۰ افغانی منتشر کرد. اسکناس‌های ۲ و ۵ افغانی در سال ۱۳۳۶ با سکه جایگزین شدند. در سال ۱۳۷۱، اسکناس‌های ۵٬۰۰۰ و ۱۰٬۰۰۰ افغانی نیز عرضه شدند.

گفته می‌شود که یک «غار گودالی» یا «دهانه چاه» روی اسکناس ۱۰٬۰۰۰ افغانی سال ۱۳۷۱ به صورت یک منطقه تاریک محدود در دامنه تپه بالای «پل» باستانی یا دروازه در ویرانه‌های نزدیک شهر لشکرگاه قابل مشاهده است. این احتمالاً ورودی یکی از زیرزمین‌های ساخته دست بشر در قلعه بست است.»Gebauer, Herbert Daniel. 2004. Resources on the Speleology of Afghanistan. Berliner Hoehlenkundliche Berichte. Band 14. . Page 81.

 سری ۱۳۵۶ نگاره  بها  ابعاد  رنگ  شرح رو  پشت  رو  پشت115px ۱۰ افغانی۱۱۵ × میلی‌مترسبزنشان بانک مرکزی افغانستانگذرگاه سالنگ ۲۰ افغانی۱۲۵ × ۵۶ میلی‌متر نارنجیپارک ملی بند امیر ۵۰ افغانی۱۳۴ × ۵۸ میلی‌متر فیروزه‌ای قصر دارالامان ۱۰۰ افغانی۱۴۲ × ۶۲ میلی‌متر صورتینشان بانک مرکزی افغانستان، کشاورز بند، نیروگاه برق آبی151px ۵۰۰ افغانی۱۵۱ × ۶۶ میلی‌متر ارغوانینشان بانک مرکزی افغانستان، بزکشی قلعه بالاحصارنارنجی و سبز ۱٬۰۰۰ افغانی۱۶۰ × ۷۰ میلی‌متر قهوه‌اینشان بانک مرکزی افغانستان، مسجد کبود طاق ظفر 165px ۵٬۰۰۰ افغانی۱۶۵ × ۷۴ میلی‌متر ارغوانینشان بانک مرکزی افغانستان، مسجد پل خشتی آرامگاه احمدشاه درانی ۱۰٬۰۰۰ افغانی۱۷۰ × ۷۷ میلی‌متر فیروزه‌اینشان بانک مرکزی افغانستان، مسجد جامع هرات قلعه بست

در ۱۵ مهر ۱۳۸۱، اسکناس‌های ۱، ۲، ۵، ۱۰، ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۵۰۰ و ۱٬۰۰۰ افغانی وارد بازار شدند. اسکناس‌های ۱، ۲ و ۵ افغانی در سال ۱۳۸۴ با سکه جایگزین شدند. در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۸، ویژگی‌های امنیتی چندین نوع اسکناس بهبود یافت. در سال ۱۳۹۳، اسکناس ۱٬۰۰۰ افغانی جدید برای جلوگیری از جعل اسکناس معرفی شد.

 سری ۱۳۸۱ نگاره  بها  ابعاد  رنگ  شرح  تاریخ رو  پشت  رو  پشت  چاپ  انتشارFile:العمله 738.jpgFile:العمله 737.jpg ۱ افغانی ۱۳۱ × ۵۵ میلی‌متر صورتی نشان بانک مرکزی افغانستان مسجد کبود ۱۳۸۱ ۱۵ مهر ۱۳۸۱File:2 Afghanis (2002 - top).jpgFile:2 Afghanis (2002 - back).jpg ۲ افغانی آبیطاق ظفرFile:5 Afghanis (2002 - top).jpgFile:5 Afghanis (2002 - back).jpg ۵ افغانی قهوه‌ای قلعه بالاحصارFile:10 Afghanis (2002 - top).jpgFile:10 Afghanis (2002 - back).jpg ۱۰ افغانی ۱۳۶ × ۵۶ میلی‌متر زرد و سبز آرامگاه احمدشاه درانی طاق ظفرFile:20 Afghanis (2002 - top).jpgFile:20 Afghanis (2002 - back).jpg ۲۰ افغانی ۱۴۰ × ۵۸ میلی‌متر قهوه‌ای آرامگاه سلطان محمود غزنوی ارگ کابلFile:50 Afghanis (2019 - top).jpgFile:50 Afghanis (2019 - back).jpg ۵۰ افغانی ۱۴۴ × ۶۰ میلی‌متر سبز مسجد شاه دوشمشیره گذرگاه سالنگFile:100 Afghanis (2019 - top).jpgFile:100 Afghanis (2019 - back).jpg ۱۰۰ افغانی ۱۴۸ × ۶۲ میلی‌متر بنفش مسجد پل خشتی قلعه بستFile:500 Afghanis (2022 - top).jpgFile:500 Afghanis (2022 - back).jpg ۵۰۰ افغانی ۱۵۲ × ۶۴ میلی‌متر آبی مسجد جامع هرات فرودگاه قندهارFile:1000 Afghanis (2022 - top).jpgFile:1000 Afghanis (2022 - back).jpg ۱٬۰۰۰ افغانی ۱۵۶ × ۶۶ میلی‌متر نارنجی مسجد کبود آرامگاه احمدشاه درانی

 نرخ کنونی ارز 
نرخ ارز افغانی (LCU به USD)Sources: Fry, Maxwell (1976); and "World Development Indicators" database of the World Bankتاریخنرخ ارز بازار آزادنرخ رسمی ارز۱۹۵۰۳۹٫۰۱۹۶۰۴۰٫۸۱۷٫۷۱۹۷۰۸۴٫۸۳۹٫۹۱۹۸۰ ۳۹٫۲۲۰۰۳۴۹٫۰۴۹٫۰۲۰۱۰۴۵٫۲۴۵٫۲۲۰۱۵۶۸۶۸۲۰۱۹۷۵۷۵۲۰۲۴۶۵۶۵

 جستارهای وابسته 
 اقتصاد افغانستان
 فهرست یکای پول رایج کشورها

 یادداشت 

 منابع 

 پیوند به بیرون 

Afghanistan's paper money (archived 2۲ اکتبر ۲۰۰۲)
Ancient banknotes of Afghanistan (archived ۳ مارس ۲۰۱۶)
Ministry of Finance, Afghanistan
1 USD to AFN - Convert US Dollars to Afghan Afghanis
Afghanistan Coins Catalog

رده:یکاهای پول آسیا
رده:یکاهای پول در گردش
رده:یکای پول معرفی‌شده در ۱۹۲۳ (میلادی)
رده:یکای پول معرفی‌شده در ۱۹۲۵ (میلادی)