میخکیان

میخَکیان یا قرنفلیان (Caryophyllaceae) خانواده‌ای از گیاهان دولپه‌ای ( Dicotyledon) از راستهٔ میخک‌سانان (Caryophyllales) است. میخک‌ها خانوادهٔ بزرگی با ۸۸ سَرده (جنس) و حدود ۲۰۰۰ گونه است.

 توصیف 
میخکیان خانواده‌ای است از گیاهان علفی که در سراسر جهان یافت می‌شود. از سرده‌ها و گونه‌های آن می‌توان به میخک صدپر، قلیانک (سیلن) و میخک آتشی، قرنفل، جغجغک، صدفی‌سا و زمین‌گستر اشاره کرد. بسیاری از گونه‌های میخک‌ها گل‌های تزئینی به‌شمار می‌آیند ولی بسیاری نیز به عنوان علف هرز می‌رویند.

تمام انواع این تیره علفی بوده و گل‌های آن‌ها با تیره‌های دیگر تفاوت بسیار دارد. کاسهٔ گل در آن‌ها از پنج کاسبرگ ساخته شده که بیخ آن‌ها به هم نزدیک گشته و لوله‌ای می‌سازد که پنج کُنگره دارد و ممکن است کاسهٔ کوچک‌تر اضافی نیز داشته باشد. در گل میخک کاسبرگ‌ها به هم چسبیده ولی در انواع دیگر از یکدیگر جدا است. جام آن‌ها دارای پنج گلبرگ است که قسمت بالای آن‌ها به طرف خارج گل برگشته و لبهٔ آن‌ها بریدگی بسیار دارد. شمارهٔ پرچم‌های آن‌ها ده تاست و در دو حلقه قرار گرفته است. پنج پرچم در برابر کاسبرگ‌ها و پنج پرچم در مقابل گلبرگ‌هاست. ممکن است در بعضی گونه‌ها حلقهٔ دوم پرچم‌ها از میان برود و فقط پنج پرچم باقی بماند. 

مادگی آن‌ها دارای تخمدانی درشت و کلاله‌ای چندشاخه است و در برش تخمدان یک ستون مرکزی است که تخمک‌ها به اطراف آن ستون چسبیده‌اند. از روی شاخه‌های کلاله شمارهٔ برچه‌هایی که تخمدان را ساخته‌اند معلوم می‌شود. میوهٔ آن کپسولی است که از بالا شکاف خورده و دانه‌ها را بیرون می‌ریزد. برگ‌های تمام گیاهان قرنفلی ساده و متقابل و در محلی که به ساقه می‌چسبد گرهی برجسته تشکیل می‌دهد. قرنفلیان را از روی شکل گل‌ها به دو دسته تقسیم می‌کنند: اول دستهٔ میخک‌ها که قسمتی از کاسبرگ‌های آن‌ها به هم چسبیده است. 

این خانواده سرده‌های متعدد و گونه‌های بسیار دارد. گونهٔ سیلن به‌عنوان گیاه زینتی کاشته می‌شود. صابونی یا غاسول که ساقه‌های زیرین و ساقه و برگ آن دارای مادهٔ لعابی است و مانند صابون در آب کف می‌کند. لیخنس در مزارع گندم می‌روید و دانه‌های آن دارای مادهٔ سمی است که اگر با دانه‌های گندم مخلوط شود آن را سمی و خطرناک می‌کند و گل قرنفل که بریدگی‌های گلبرگ‌های آن زیادتر است. 

دستهٔ دوم گیاهانی هستند که کاسبرگ‌های آن‌ها به‌کلی از یکدیگر جدا است و گل‌های بسیار کوچک دارند مانند استلاریا وارناریا که در ماسه‌های کنار نهر آب می‌روید، و نوع چوبک که ریشه‌های ضخیم آن دارای مادهٔ لعابی است و به مصرف رخت‌شویی می‌رسد.گیاه‌شناسی گل گلاب صص ۳۱۲ - ۴۱۲

 نمونه‌هایی از میخک‌ها 

 سرده‌ها 
 چوبک (سرده)
 Achyronychia – onyxflower, frost-mat
 Agrostemma – corncockles
 الوانی
 Alsinidendron
 Ankyropetalum
 Arenaria – sandworts
 Bolanthus
 Bolbosaponaria
 Brachystemma
 Bufonia
 Cardionema
 دانه مرغ (سرده) – mouse-ear chickweeds
 Cerdia
 Colobanthus – pearlworts
 Cometes
 Corrigiola – strapworts
  Cucubalus 
 Cyathophylla
 گل میخک Diaphanoptera
 Dicheranthus
 Drymaria
 Drypis
 Eremogone
 Geocarpon
 Gymnocarpos
 گچ‌دوست
 Habrosia
 Haya
 Heliosperma
 علف فتق (سرده) – ruptureworts
 Holosteum – jagged chickweeds
 Honckenya
 Illecebrum
 Kabulia
 Krauseola
 Kuhitangia
 Lepyrodiclis
 Lochia Loeflingia
 لیخنس – campions, catchflies
  Melandrium 
 Mesostemma
 Microphyes
 مرواریدی
 Moehringia – sandworts
 Moenchia – upright chickweeds
  Myosoton 
 Ochotonophila
 Ortegia
 Paronychia – chickweeds
 Pentastemonodiscus
 Petrocoptis
 Petrorhagia (previously known as Tunica)
 Philippiella
 Phrynella
 Pinosia
 Pirinia
 Pleioneura Plettkia
 Pollichia
 پردانه‌ای (سرده)
 پردانه (سرده)
 Polytepalum
 Pseudostellaria
 Pteranthus
 Pycnophyllopsis
 Pycnophyllum
 Reicheella
 صدفی‌سا
 Sanctambrosia
 صابونی (سرده) – soapworts
 Schiedea
 Scleranthopsis
 کله‌سردوا (سرده) – knawels
 Sclerocephalus
 Scopulophila
 Selleola
 قلیانک افتانی (سرده) – spurreys
 زمین‌گستر
 Sphaerocoma
 گندمک (سرده) – chickweeds, "stitchworts
 Stipulicida
 Thurya
 Thylacospermum
 Uebelinia
 جغجغک
 Velezia
 Wilhelmsia
 Xerotia

 جستارهای وابسته 

 میخک
 میخک‌سانان
 میخک صدپر
 میخک قرنفلی
 میخک زینتی
 میخک آتشی

 منابع 

 ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۳۱ دسامبر ۲۰۰۶.
 برابرهای واژه‌های علمی از: عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.

 پیوند به بیرون 

میخکیان
رده:تیره‌های گیاهی
رده:دولپه‌ای‌ها
رده:گل‌ها
رده:گل‌های زینتی
رده:گیاگان ایران