فیزیک پزشکی

فیزیک پزشکی شاخه‌ای از فیزیک کاربردی است که مفاهیم و کاربرد مجموعه علوم فیزیک را در تشخیص و درمان پزشکی بررسی می‌کند.A call for recognition of the medical physics profession. Ahmed Meghzifene. The Lancet. Vol.379. April 21, 2012. pp.1464-1465. حرفهٔ فیزیک پزشکیMilano F, Sprawls P. Encyclopaedia of Medical Physics. Taylor & Francis. 2020. ISBN 978-1-4822-2484-9 با اینکه ماهیتاً در زمرهٔ علوم پایه پزشکی است؛ اما از سال ۲۰۰۸ تا کنون توسط استاندارد بین‌المللی شاخه‌بندی مشاغل سازمان بین‌المللی کارGuidelines for the Certification of Clinically Qualified Medical Physicists. IAEA. Link: https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/TCS-71web.pdf یک تخصص بالینیa clinical and/or health profession محسوب می‌گردد.https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1610_web.pdf

فیزیک پزشکی در قالب رشته، علوم پرتودرمانی، حفاظت در برابر پرتوها، پرتوشناسی تشخیصی (و زیرشاخه‌های آن، همانند سی تی اسکن، ام آر آی و غیره) و پزشکی هسته‌ای را دربرمی‌گیرد؛ اما در عین حال از جهت حرفه و پیشه، از مهندسی پزشکی و بیوفیزیک مستقل است. تحصیل‌کردگان و دانش‌آموختگان این شاخهٔ علمی در خدمات بالینی در مراکز درمانی، کنترل کیفیت و محافظت از تشعشع، پژوهش و توسعه، و فعالیت‌های دانشگاهی (همانند آموزش رزیدنت‌های پزشکی) به کار، مشغول می‌شوند. رشد فیزیک پزشکی و زیرشاخه‌های آن در سال‌های اخیر با سیر صعودی، روبرو بوده است؛ برای نمونه، تصویربرداری مولکولی که یکی از زیرشاخه‌های فرعی این رشته است، امروزه به تنهایی، یک صنعت پنج میلیارد دلاری است.

حرفه فیزیک پزشکی به صورت کنونی، ریشه در سال‌های پایانی قرن نوزدهم و کشف رادیواکتیویته و پرتوهای یونیزه کننده دارد، به ویژه، سه جایزه نوبل به سال‌های ۱۹۰۱ (فیزیک)، ۱۹۵۲ (فیزیک) و ۱۹۴۳ (شیمی)، تأثیر مستقیمی در پیدایش این شاخه از دانش داشتند؛ در حالی که از سوی دیگر، فیزیک پزشکی به نوبهٔ خود، باعث دریافت سه جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال‌های ۱۹۷۹، ۱۹۷۷ و ۲۰۰۳ شد.

در ایران نیز در همان آغاز تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳، تدریس این دانش توسط متخصصان ایرانی در کشور، آغاز گشت. تربیت نیروی متخصص فیزیک‌دان پزشکی، مستلزم تحصیلات فراتر از کارشناسی است. در ایران، این رشته هنوز یک رشته نوپاست؛ ولی همانند سایر کشورها در حال گسترش و فعالیت است.

امروزه بیش از ۱۸٬۰۰۰ فیزیک‌دان پزشکی، به‌طور رسمی در سراسر جهان، مشغول به کار هستند و در حالی که به‌طور سنتی، فیزیک، رشته‌ای در تحت تسلط مردان بوده است، زنانی نیز توانسته‌اند در فیزیک پزشکی، موفقیت‌های چشمگیری را به نام خود ثبت کنند؛ به‌طور مثال، از میان افرادی که برای به رسمیت شناخته‌شدن این رشته در سازمان بین‌المللی کار تلاش فراوان نموده‌اند می‌توان اعظم نیرومندراد از دانشگاه جرجتاون را نام برد.

 تعریف 
|250px|left|thumb|نمایی از یک تصویر ترکیبی موسوم به PET/CT که از رادیوایزوتوپ فلور-۱۸ استفاده می‌کند.
دانشکده پزشکی دانشگاه کنتاکی فیزیک پزشکی را شاخه‌ای کاربردی از دانش فیزیک تعریف می‌کند که با کاربرد پرتوهای یونیزان و غیر یونیزان، در تشخیص و درمان بیماری‌ها استفاده می‌شود. فیزیک پزشکی به صورت عملی یا نظری، می‌تواند به‌طور مستقیم با معاینه بیماران، تشخیص و درمان بیماری‌ها مرتبط شود.

دانشگاه پردیو فیزیک پزشکی را به صورت زیر، تعریف می‌کند: «شاخه‌ای کاربردی از فیزیک است که با کاربردهای انرژی برای تشخیص و درمان بیماری‌ها سر و کار دارد. همچنین با الکترونیک پزشکی، مهندسی زیست و نیز فیزیک بهداشت (کنترل و محافظت از پرتو)، رابطه نزدیکی دارد.»
دانشگاه دوک در ایالت کارولینای شمالی، فیزیک پزشکی را چنین تعریف می‌کند:

 تقسیم‌بندی 
در اکثر کشورهای جهان، فیزیک پزشکی، امروزه از نظر حرفه، عمدتاً به دو شاخهٔ تصویربرداری پزشکی و پرتودرمانی تقسیم می‌گردد؛ با این حال، فیزیک پزشکی نوین، گسترهٔ قابل توجهی از دانش‌ها و فناوری‌های متفاوتی را پوشش می‌دهد و دربرگیرندهٔ موضوعات و مباحث متعددی از رادیوبیولوژی گرفته تا دزیمتری و نیز پردازش سیگنال در ام‌آرآی است؛ به همین دلیل، دشوار بتوان مرزهای مشخصی را برای آن تعریف کرد؛ اما معمولاً فیزیک پزشکی را از نظر آکادمیک، به چهار دسته گوناگون، طبقه‌بندی می‌کنند که مشخصات هر یک از این بخش‌ها جداگانه در پی آمده‌اند. رابطهٔ متقابل این شاخه‌ها با یکدیگر را می‌توان با نمودار ون زیر نمایش داد:
 310px|center رابطه شاخه‌های فیزیک پزشکی با یکدیگر:
 روش‌های تصویرسازی مولکولی، پت اسکن، اسپکت و غیره
 برکی‌تراپی و دیگر روش‌های پرتودهی از داخلInternal radiation therapy
 روش‌های ترکیبی، همانند «درمان با هدایت تصویری»Image Guided Therapy
 فیزیک بهداشت و محافظت از پرتو، و نیز مباحثی از دزیمتری و رادیوبیولوژی.

 پرتوشناسی تشخیصی 
فیزیک پرتوشناسی تشخیصی:Diagnostic Radiologic Physics در این شاخه از فیزیک پزشکی، با مدالیتههایی همچون: سی تی اسکن، ام آر آی (تصویربرداری تشدید مغناطیسی)، سونوگرافی، ماموگرافی، فلوروسکوپی و رادیوگرافی معمولی می‌توان سر و کار داشت. فیزیک پرتوشناسی زیرمجموعهٔ این شاخه از فیزیک پزشکی است. طراحی و ضمانت کارکرد صحیحaccreditation و کنترل کیفیت این‌گونه دستگاه‌ها بر عهدهٔ متخصصان فیزیک پزشکی می‌باشد.

 حفاظت در برابر پرتوها 
فیزیک بهداشت یا حفاظت تشعشعی:Health Physics در این شاخه از فیزیک پزشکی، بر مباحثی تمرکز می‌شود که با محاسبات کنترل کیفیت و به‌ویژه دزیمتری و شرایط محافظت از پرتوهای یونیزان در محیط‌های متفاوت، سروکار دارد. طراحی سیستم‌های حفاظتی در بخش‌های رادیوتراپی و پرتوافکن در بیمارستانها، وضع قوانین و پروتکل‌های کار با رادیوایزوتوپهای گوناگون و ضایعات هسته‌ای در سطح کشوری و حتی مسئولیت ضمانت سامانه‌های پوششیShielding calculations و حفاظتی راکتورهای هسته‌ای از وظایف کارشناسان فیزیک بهداشت، از جمله، مسئول فیزیک بهداشت (RSO) می‌باشد.

 پرتودرمانی 
فیزیک پرتودرمانی:Radiation Therapy Physics در پزشکی، معضلات زیادی (به‌طور مثال، بسیاری از سرطانها) را می‌توان نام برد که توسط پرتوزایی (گاما، الکترون، پروتون و نوترون)، مداوا یا حتی معالجه می‌شوند. مسئولیت عملکرد و تضمین کارکردQuality Control and Accreditation این‌گونه سیستم‌ها بر عهدهٔ متخصص رادیوتراپی است؛ در واقع، بیشتر شاغلان این رشته، عضوی از تیم‌های بالینی غده‌شناسی پرتویRadiation Oncology هستند. در فرم نوین، متخصصان این رشته، بیشتر، روی دستگاه‌های پرتوزایی، همچون: چاقوی گاما، سایبر نایف، پروتون درمانی، لیناک یا توموتراپی، مطالعه و اشتغال دارند یا در زمینه‌هایی مانند براکی‌تراپی، تخصص می‌گیرند. این نقش و مسئولیتِ متخصصان فیزیک پزشکی، توسط سازمان بهداشت جهانی نیز به رسمیت شناخته شده است. روش‌های دیگر همانند پرتودرمانی سرطان با لیزرphotodynamic therapy یا PDT یا روش‌های حرارتیRadiofrequency ablation نیز گاهی در این شاخه، بررسی می‌شوند.

 پزشکی هسته‌ای 
فیزیک پزشکی هسته‌ای:Nuclear Medicine Physics با مدالیته‌هایی نظیر اسپکت، پت اسکن، سامانه‌های ترکیبی همچون: پت-سی‌تی و اسپکت-سی‌تی و نیز روش‌های تصویرسازی مولکولی سروکار دارد؛ در واقع، این شاخه هم، زیرمجموعه‌ای از پرتوشناسی تشخیصی است؛ اما از آنجا که مکانیزم تولید پرتو در این شیوه، بر خلاف منشأ فتوالکتریکی و عبوری، منشأ نشر یا گسیلِ از داخلدر مدالیته‌های متعارف، بیشتر، از پرتو و امواج، به صورت external transmission استفاده می‌شود؛ در حالی که در مدالیته‌های پزشکی هسته‌ای، از in vivo emission بهره‌برداری می‌شود. سیستم‌های پت-سی‌تی یا اسپکت-سی‌تی هر دو را دارند. دارد، این شاخه را بیشتر، جدای از سایر مدالیتههای متعارف در پرتوشناسی دانسته‌اند.

 وجه تمایز با مهندسی پزشکی 
 از لحاظ علمی و آموزشی 
بین مهندسی پزشکی و فیزیک پزشکی، مرزهای مشخصی نمی‌توان تعیین کرد و اغلب، بین این دو (و نیز رشته‌های دیگر) طبیعتاً اشتراکات بسیاری وجود دارد؛ اما شاید بتوان گفت که فیزیک پزشکی، اساساً یک علم کاربردی در حرفه پزشکی است.

از یک دیدگاه می‌توان پژوهش و توسعه در مهندسی پزشکی را مسبب پیشرفت سریع تکنولوژی و افزایش روزافزون دستگاه‌های تخصصی در بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها دانست؛ به‌طور مثال، متخصصان مهندس، کسانی هستند که کدهای برنامه‌های نرم‌افزاری الگوریتم‌های پویشگر ام آر آی را نوشته و نیز مدارهای الکترونیکی، قطعه‌ای از یک دستگاه ماموگرافی را طراحی کرده، یا پژوهش در ساخت تجهیزات بهتر و پیشرفته‌تری برای سنجش گلوکز انجام می‌دهند؛ اما متخصص فیزیک پزشکی، کسی است که کارایی همان الگوریتم جدید پویشگر ام آر آی را برای کاربرد معینی، مثل تصویر برداشتن از دیواره‌های کرنری قلبCardiac volumetry. Comparison of echoplanar an... Invest Radiol.  می‌آزماید یا برای یافتن روشی بهتر برای ماموگرافی سینه در هنگام پرتودرمانیBreast Imaging for Interventional Pathol... [Arch Pathol Lab Med. 2012] (مثلاً با کم و زیاد کردن انرژی یا جریان پرتوها یا ابداع شیوه‌ای جدید) تلاش می‌کند، یا در به‌کارگیری تجهیزات جدید سنجش گلوکز برای پاسخ دادن به پرسش‌های علمی در ماهیچه‌های بدنA novel 13C NMR method to assess intracellular ... [Am J Physiol. 1998] کوشش می‌کند.

به بیان دیگر، در حالی که تمرکز مهندسی پزشکی روی تکنیک، بهبودسازی و نیز فناوری خودِ تجهیزات پزشکی و تحقیقات مربوط به آن است، فیزیک پزشکی یک «دانش انتقالی»ترجمهٔ Translational Science. برای تعریف دقیق این واژه به این و این  وبگاه مراجعه کنید. برای پژوهش‌های translational science حتی جوایزی نیز اعطا می‌گردد . و یک «حرفهٔ کاربردی»Applied Profession محسوب می‌گردد. در واقع فیزیک پزشکی با استفاده از فناوریِ به‌دست‌آمده از مهندسی پزشکی، سعی در پاسخ گفتن به پرسش‌هایی دارد که نیاز به درک هم‌زمان عمیق‌تری از علم فیزیک و آناتومی و فیزیولوژی بدن انسان دارد؛ برای همین است که فیزیک پزشکی، بیشتر، در رسته رشته‌های پایه پزشکی و در نتیجه، از زیرشاخه‌های دانشکده‌های علوم پزشکی، به‌شمار می‌آید؛
برای نمونه، برخی از سؤالاتی که در زمینه مطالعات فیزیک پزشکی، چنین است:
 آیا می‌توان از ترکیبات اسید هیالورانیک به‌عنوان ماده حاجب برای تصویربرداری از قلب و عروق استفاده کرد؟
 کیفیت تصاویر از بخش‌های گوناگون مغز با پویشگر ام آر آی ۷ تسلا چگونه است؟
 آیا «پادپروتونتراپی» به‌عنوان روشی جدید در پرتودرمانی ممکن است؟ اگر آری، با چه کیفیت؟
 مشخصات قدرت تفکیک کنتراستیcontrast resolution یاخته‌های پلاک در تصلب شرایین با سی تی اسکن به چه شیوه‌ای است؟
این در حالی است که در مهندسی پزشکی، موضوعات نمونه، بیشتر، از قبیل مهندسی بافت، مهندسی سلول و مولکول، بیوانفورماتیک، فناوری نانو و نیز اعضای مصنوعی هستند.

 از لحاظ اشتغال 
بر خلاف لحاظ علمی که در آن، بین مهندسی پزشکی و فیزیک پزشکی، اشتراکات گوناگونی هست، در کشورهای پیشرفته از لحاظ اشتغال، بین این دو، تفاوت‌های مشخصی وجود دارد. انجمن فیزیک پزشکی آمریکا اشتغال در فیزیک پزشکی را در سه حوزه، تعریف کرده است:AAPM - What do Medical Physicists Do?
 خدمات بالینی در محیط‌های بیمارستانی و مراکز درمانی؛
 پژوهش؛
 آموزش و تدریس رزیدنت‌ها و نیروهای جدید.

محور اول (خدمات بالینی)، نوعی اشتغال است که فقط یک فیزیک‌دان پزشکی، قادر و (از لحاظ قانونی) مُجاز به انجام آن می‌باشد، و متخصصان رشته‌های دیگر (همانند مهندسان پزشکی و غیره) برای اشتغال در این حرفه، نیاز به تحصیلات (دوره رزیدنسی) و مجوز ویژه (مثلاً اخذ گواهی‌نامه بورد رادیولوژی آمریکا) دارند که به این موضوع، در بخش‌های آتیِ همین مقاله، به تفصیل، اشاره شده است.

 تاریخچه 

 تلاش‌های اولیه 
تاریخ پیوند میان فیزیک و پزشکی، بسیار فراتر از تصور عام، پیشینه دارد؛ در واقع، فیزیک پزشکی، بسته به اینکه چگونه تعریف شود، بین ۱۰۰ تا ۵۰۰۰ سال، قدمت دارد.Physics and Medicine: a historical perspective. Stephen F Keevil. The Lancet. Vol 379. April 21, 2012. pp.1517-1524 قدیمی‌ترین نمونه از کاربرد فیزیک در پزشکی را می‌توان در پاپیروس موسوم به ادوین اسمیتEdwin Smith Surgical Papyrus یافت. این سند-که بین سنوات ۳۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد در مصر باستان نوشته شده- شرحی است مبتنی بر چگونگی سوزاندنcauterize یک دمل یا آبسه سینه با کمک حرارت. چندی بعد، پزشک معروف یونان باستان، بقراط حکیم، برای نخستین بار، روشی را برای سنجش دمای بدن، پدیدآورد که به روش‌های ترموگرافی امروزی، شباهت دارد و از این جهت می‌توان این را کهن‌ترین نمونه تصویربرداری تشخیصی در تاریخ، محسوب کرد. ابن هیثم نیز برای نخستین بار، توصیفی صحیح با فیزیک نور از چگونگی کارکرد حس بینایی ارائه کرد.

در قرن ۱۸ میلادی لوئیجی گالوانی و آلساندرو ولتا نشان دادند که الکتریسیته، منشأ فعل و انفعالات ماهیچه‌ای است و بدین طریق، علم الکتروفیزیولوژی را پایه‌گذاری کردند.Porter R. The Greatest Benefit to mankind. A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present. London. Harper Collins. 1997. سپس در سال ۱۸۲۵، نیل آرنوت،Neil Arnott پزشک زبردست اسکاتلندی، کتابی در دو جلد، منتشر ساخت به نام عناصر فیزیکElements of Physics که با ذکر مثال‌هایی از آناتومی و فیزیولوژی، سعی در تبیین اصول دانش فیزیک داشت. در سال ۱۸۵۶ آدولف فیک (۱۸۲۹–۱۹۰۱) نیز اثری منتشر ساخت به نام فیزیک پزشکیMedizinische Physik که در آن از روش‌های نوین سنجش در فیزیولوژی و نیز فیزیک شش‌ها و کاربرد ترمودینامیک در فعل و انفعالات بدن، صحبت شده بود؛Anonymous. Adolph Fick. (1829-1901). mathematician, physicist, physiologist. JAMA. 1967. 202, pp.126-127 در همین زمان بود که مایکل فاراده در بیمارستان سنت جرج در لندن، درس‌هایی را تدریس می‌کرد و در پاریس، فیزیک‌دان‌هایی در مدارس علوم پزشکی به استخدام درآمدند.Duck F. Nineteenth Century Medical Physics. Scope. 1994. 3. pp.32-35

سال‌های پایانی قرن ۱۹، سال‌های بسیار مهمی در تاریخ فیزیک پزشکی هستند؛ هانری بکرل، نخست، رادیواکتیویته را در دهه ۱۸۹۰ کشف کرد و به‌دنبال آن، با برداشته‌شدن اولین تصویر رادیوگرافِ اشعه ایکس از بدن انسان توسط ویلهلم رونتگن در سال ۱۸۹۶، دانش فیزیک پزشکی نوین، به‌صورت امروزی پدید آمد؛ طولی نکشید که پیشرفت‌های پیر و ماری کوری در کشف رادیوم و دیگر عناصر پرتوده، زبان‌زد خاص و عام محافل علمی شد؛ در همان زمان، نخستین نشریه در تصویربرداری پزشکی (در آوریل سال ۱۸۹۶ میلادی) چاپ شد که Archives of Clinical Skaigraphy نام داشت و در همان سال، برای نخستین بار در تاریخ از تجهیزات رادیوگرافی در میدان جنگ و به‌شیوه سیار استفاده شد.Mould R. A century of x-rays and radioactivity in medicine. Bristol: IOP Publishing, 1993.Mould R. A century of x-rays and radioactivity in medicine. Bristol: IOP Publishing, 1993.Robison RF. The race for megavoltage. X-rays versus telegamma. Acta Oncol 1995; 34: 1055-–74.

افرادی مانند پیر و ماری کوری، با آنکه از پایه‌گذاران علوم پرتوی هستند، به‌طور رسمی، در زمره متخصصان «فیزیک پزشکی» از آنان یاد نمی‌شود؛ همین‌طور افرادی به‌مانند کلارنس دالیClarence Dally (1865-1904) (دستیار توماس ادیسون) و ویلیام کولیجWilliam Coolidge (1873-1975)-با آنکه در اختراع و تکامل تجهیزاتی همانند مولدهای اشعه ایکس، نقش محوری داشتند-بیشتر به‌عنوان افرادی یاد می‌شوند که در این پهنه از دانش پرتوی، صرفاً نقش ایفا کردند تا اینکه به‌عنوان متخصص «فیزیک پزشکی» محسوب شوند؛ در واقع، این افتخار اولیه را شاید بتوان به افرادی همچون سرگرد استنلی فیلیپسMajor Charles Edmund Stanley Phillips (1871-1945) داد که تا سال ۱۹۲۷ در بیمارستان سلطنتی سرطان، لندن خدمت کرد. همین‌طور می‌توان از سیدنی راسSidney Russ (1879-1963) نام برد که در سال ۱۹۱۳ میلادی برای نخستین بار، رسماً توسط یک بیمارستانLondon Middlesex Hospital با عنوان فیزیک‌دان استخدام شد؛Haggith JW, ed. History of the Hospital Physicists’ Association. Newcastle upon Tyne: Hospital Physicists’ Association, 1983.Stieve F-E. Medical physics, in the past, today and in the future—the development of medical physics from the point of view of a radiologist. Phys Med Biol 1991; 36: 687–708 این شخص برای نخستین بار در دستگاه پرتودرمانی رادیومی خود، از یک کولیماتور، بهره برد. یکی دیگر از پیشروان حرفه فیزیک پزشکی، فرانک هاپوودFrank Hopwood (1884-1954) در بیمارستان سنت بارتولومیوSt. Bartholomew's Hospital, London و نیز گیلبرت ستدGilbert Stead (1888-1979) در بیمارستان گیGuy's Hospital, London در انگلستان بود. در سال ۱۹۳۲ میلادی مجموعاً دوازده «متخصص فیزیک پزشکی»، در مراکز درمانی انگلیس، در حال خدمت بودند.Roberts JE. Meanderings in medical physics. A personal account of hospital physics. Bristol: IOP Publishing, 1999. این تعداد با شروع جنگ جهانی دوم به ۳۵ تا ۴۰ نفر افزایش پیدا کرد.

مشخص نیست که چه کسی برای نخستین بار در تاریخ، از پرتوهای یونیزان برای مقاصد درمانی استفاده کرد؛ اما یکی از اولین کوشش‌های این‌چنینی، به سال ۱۸۹۶ بازمی‌گردد که ویکتور دسپن،Victor Despeignes (1866-1937) به‌طور ناموفق، سعی در درمان سرطان معده با پرتوهای ایکس نمود.Leszczynski K, Boyko S. On the controversies surrounding the origins of radiation therapy. Radiother Oncol. 1997; 42, pp.213-217 در آن زمان، پرتوها دارای انرژی کافی نبودند و به همین دلیل، پرتودرمانی را فقط برای غده‌های سطوحی، امکان‌پذیر می‌نمودند؛ البته این وضعیت با ابداع تجهیزات ویژه ۲۰۰ کیلوولتی در سال ۱۹۲۲ میلادی دچار دگرگونی شد؛Robinson RF. The race for megavoltage. X-rays versus telegamma. Acta Oncol. 1995. 34; pp.1055-74 در همان سال، یک جراح اتریشی به نام لئوپولد فرویند،Leopold Freund چگونگی درمان یک خال گوشتی با پرتوهای اشعه ایکس را برای نخستین بار، به انجمن پزشکی وین، نشان داد.Radiobiology for the Radiobiologist. Eric Hall. 2006. 6ED.  pp.5

در سال ۱۹۰۱ میلادی نخستین گزارش از ابداع روش براکیتراپی در محافل علمی منتشر گردید؛Danlos M, Bloch P. Note sur la traitment du lupus erithemateux par des applications de radium. Ann Dermatol Syphilograph 1901; 2: 986–88. دوازده سال بعد و در سال ۱۹۱۳، یک فیزیک‌دان مجاری به نام جرج دِهِوِسی برای نخستین بار، روش استفاده از تریسر در تصویربرداری را ابداع نمود. او ده سال بعد، موفق شد که روش خود را در گیاهان به‌کار گیرد. او به دلیل ابداع همین روش‌ها، در سال ۱۹۴۳ برنده جایزه نوبل شیمی گردید. با رواج یافتن این‌گونه کاربردها به‌طور روزافزون، افرادی همانند رولف سیورتRolf Sievert (1896-1966) به مسئله پایه‌ای و پراهمیت استانداردسازی این روش‌ها و سنجش این پرتوها پرداختند. بعدها واحد دز سیورت، به افتخار او نام‌گذاری شد.

 ورود پزشکی هسته‌ای 
اولین آزمایش استفاده از تزریق رادیوایزوتوپ در تصویربرداری از یک انسان، به‌دست هرمان بلومگارتHerrmann L. Blumgart و سومن وایسSoma Weiss از دانشگاه هاروارد انجام گرفت؛ این آزمایش در سال ۱۹۲۷ و به کمک یک اتاقک ابری و رادون انجام گرفت. دهه ۱۹۳۰ شاهد ساخت شتاب‌دهنده سیکلوترون به‌دست ارنست لورنس بود که باعث ساخت و تکمیل سیستم‌های رادیوتراپی مدرن شد. با وجود تلاش‌های فراوان، آزمایش‌های وایس و بلومگارت با رادون، موفقیت‌آمیز نبودند، و این پژوهشگران آزمایشگاه ملی لارنس برکلی بودند که برای نخستین بار توانستند با موفقیت از یک رادیوایزوتوپ در محیطی بالینی بهره ببرند.Hamilton JG, Soley MH. Studies in iodine metabolism by use of a new radioactive isotope of iodine. Am J Physiol 1939; 127: 557–72. آن‌ها به کمک سیکلوترون معروف خود، ایزوتوپ ید-۱۳۱ تولید کردند که برای پروژه‌های تیروئیدی به‌کار رفت؛ پس از مدت کوتاهی، از همین ایزوتوپ برای درمان سرطان تیروئید و پرکاری تیروئید استفاده شد.Hertz S, Roberts A. Radioactive iodine as an indicator in thyroid physiology. V. The use of radioactive iodine in the in the diff erential diagnosis of two types of Graves’ disease. J Clin Invest 1942; 21: 31–32.Hamilton JG, Lawrence JH. Recent clinical developments in the therapeutic application of radio-phosphorus and radioiodine. J Clin Invest 1942; 21: 624.Seidlin SM, Marinelli LD, Oshry E. Radioactive iodine therapy eff ect on functioning metastases of adenocarcinomas of the thyroid. JAMA 1946; 132: 838–47.

یکی از نتایج پروژه منهتن در اواخر دهه ۱۹۴۰، دستیابی به قابلیت تولید رادیوایزوتوپ به میزان کافی برای کاربردهای پزشکی بود؛ در حالی که جان لورنس،John H. Lawrence برادر ارنست لورنس مشغول تحقیق روی روش‌های درمانی با رادیوایزوتوپ فسفر-۳۲ در دانشگاه برکلی بود، بندیکت کاسنBenedict Cassen که یک فیزیک‌دان دیگر از نیویورک بود، اولین دستگاه اسکنِ خطی را در سال ۱۹۵۱ در دانشگاه یو سی ال ای اختراع کرد؛ دستگاه اختراعی وی از اواخر دهه ۵۰ میلادی تا اوایل دهه ۷۰ میلادی، پراستفاده‌ترین ساختهٔ دست بشر در تصویربرداری از اندام داخلی بدن بود؛ از همین روی، امروزه برخی از کاسن به‌عنوان «پدر تصویربرداری بدن» نام می‌برند.

از سوی دیگر در سال ۱۹۵۱، هارولد جانز کانادایی برای اولین بار، از چشمه‌های کبالت-۶۰ برای درمان بیماران استفاده کرد. این سیستم‌ها به‌دست لارس لکسل سوئدی، تکامل پیدا کرد و به‌صورت چاقوی گامای امروزی درآمد؛ اهمیت این سیستم‌ها در پزشکی نوین به گونه‌ای است که حکومت کانادا به افتخار آن‌ها یک تمبر یادبود در سال ۱۹۸۸ منتشر ساخت. هل انگر در سال ۱۹۵۸ دوربین انگر را در دانشگاه برکلی ابداع کرد؛ علاوه بر این، استفاده از رادیوایزوتوپ تکنیتیوم-۹۹m در ۱۹۶۴ توسط تیم متشکل از پل هارپرPaul Harper و رابرت بکRobert Beck از دانشگاه شیکاگو باعث ایجاد نقطه عطفی در تاریخ فیزیک پزشکی شد.

در دهه ۷۰ میلادی، فناوری سیستم‌های پت اسکن به‌دست مایکل فلپسMichael Phelps در دانشگاه واشینگتن در سنت لوییس به‌کار گرفته شد. در همان دوره، دیوید کوهلDavid Kuhl و گروه همراهش در دانشگاه یو سی ال ای توانستند دانش به‌کارگیری از اسپکت را به نمایش بگذارند.

 پیدایش شیوه تصویربرداری نوین 
ماموگرافی به شیوه امروزی (به‌خصوص شیوه آزمایشیScreening mammography) نخست در اواخر دهه ۱۹۵۰ در مرکز سرطان ام دی اندرسون دانشگاه تگزاس توسط باب ایگنBob Egan ابداع گردید. او از نوآوری‌های خود همانند افزایش mA هم‌زمان با کاهش kVp و نیز استفاده از فیلم تک-امولسیونی در مقاله‌ای در سال ۱۹۵۹ و سپس کتابی با نام «ماموگرافی» در سال ۱۹۶۴، پرده برداشت.Medich DC, Martel C. Medical Health Physics. Health Physics Society 2006 Summer School. pp.25

هم‌زمان با تکامل مدالیته‌های پت و اسپکت در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی، سیستم‌های سی تی اسکن و ام آر آی نیز به‌سرعت، در حال ترقی بودند، به‌طوری‌که گودفری هاونسفیلد، آلن کورماک، پال لاتربور و پیتر منسفیلد را برای تکمیل همین سیستم‌ها به دو جایزه نوبل (در سال‌های ۱۹۷۹ و ۲۰۰۳) نائل نمودند. اداره پُست حکومت آمریکا در سال ۱۹۹۹ با انتشار تمبری از یک تصویر ام آر آی از مغز، این پویشگرها را از «افتخارات قرن بیستم» نامید.نام سری تمبر:Celebrate The Century. 1970sتوضیحات بر روی کاتالوگ منتشره این سری تمبرها: «Stamp series that comemmorates the most significant people, events, and accomplishments of the 20th century»لینک رسمی سری

در اواخر دهه ۹۰ میلادی و آغاز قرن جدید، ادغام سیستم‌های تصویری آناتومیکال-فیزیولوژیکی باعث ایجاد جهش بزرگ دیگری در این دانش شد؛ سیستم‌های پت-سی تی و اسپکت-سی تی از این نوع هستند. سیستم‌های پت-سی تی اول بار توسط دیوید تاونسندDavid Townsend که در آن زمان در دانشگاه ژنو اقامت داشت و نیز، رونالد ناتRonald Nutt از شرکت CPS Innovations در شهر ناکسویل، تنسی پایه‌ریزی شدند. در سال ۱۹۹۸ نخستین سیستم آزمایشی برای ارزیابی بالینی توسط انستیتو ملی سرطان ایالات متحده آمریکا و در مرکز درمانی دانشگاه پیتسبورگ نصب شد. در سال ۲۰۰۱ نخستین سیستم پت-سی تی وارد بازار شد و سه سال بعد، چیزی حدود ۴۰۰ دستگاه در سراسر جهان، نصب گردید.Kalender, Willi. Computed Tomography. Publicis. 2011. pp.79

در دهه نخست قرن جدید، در پرتودرمانی نیز تحولات مهمی رخ داد؛ در این میان می‌توان به روش‌های نوینی همانند پروتون‌درمانی اشاره کرد که رفته‌رفته در این سالیان در مراکز بالینی در اروپا و آمریکا فراگیر شدند.

 در ایران 

استفاده از مواد پرتوزا در پزشکی در ایران با سنجش مقدار یُد رادیواکتیو در سال ۱۳۳۹ به‌وسیله یک شمارشگر گایگر در آزمایشگاه پیمان مرکزی دانشکده علوم پزشکی تهران آغاز شد؛ در این راستا، یک کارشناس بریتانیایی به نام مالکوم کاتبرت نوکسMalcolm Cuthbert Nokes سهم بزرگی در پیشرفت کار پزشکی هسته‌ای در ایران ایفا کرد. با یاری وی، دکتر نظام مافی برای اولین بار در سال ۱۳۴۰ با یک پویشگر تیروئید، تحقیقاتی را به انجام رسانید و پایه‌های پزشکی هسته‌ای را در ایران بنا نهاد. در سال ۱۳۴۶، مرکز پزشکی هسته‌ای و تحقیقات غدد مترشحه داخلی دانشگاه تهران تأسیس شد که در واقع، اولین و قدیمی‌ترین مرکز پزشکی هسته‌ای کشور محسوب می‌شود؛ امکانات این بخش در آن زمان، در حد یک دستگاه دوربین انگر بود که به تدریج مجهزتر گردید.

از سوی دیگر، سیستم‌های رادیوتراپی لیناک، نخست در دهه ۱۳۵۰ در ایران فراگیر شدند و دیری نپایید که اولین راکتور هسته‌ای ایران-که در دانشگاه تهران در امیرآباد به‌دست برخی آمریکاییان ساخته شده بود-شروع به تولید رادیوایزوتوپهای پزشکی نمود و در نهایت، در سال ۱۳۷۰ بود که انجمن فیزیک پزشکی ایران تشکیل شد و در سال ۱۹۹۳، ایران، عضو سازمان بین‌المللی فیزیک پزشکی گشت؛خبرنامه انجمن فیزیک پزشکی، شماره ۱، زمستان ۱۳۷۷، ص۲ ایران در سال ۲۰۰۷ میلادی، ۹۳ عضو در این سازمان داشت. از زمان تأسیس این سازمان در ایران، سازمان انرژی اتمی ایران وظیفه تأمین پرتوداروهای مورد نیاز برای درمان بیماران را بر عهده داشته است.

از بین متخصصان ایرانی فعال در بیرون از ایران-که نقش بسزایی در پیشرفت این علم داشتند-می‌توان از عباس علوی نام برد که در دهه ۱۹۷۰ میلادی، شاگرد و یکی از اعضای تیم دیوید کوهل بود که نامش در ابداع سیستم‌های اسپکت به‌همراه وی دیده می‌شود.اسامی کامل تیم متخصص همراه دیوید کوهل عبارت است از:Roy Q. Edwards - Anthony R. Ricci - Robert J. Yacob - Thomas J. Mich - Abass Alavi جامعه پزشکی هسته‌ای آمریکا نیز به‌دلیل خدمات علمی وی گسترش در سیستم‌های پت اسکن، در سال ۲۰۰۴ به او یکی از بالاترین جوایز خود را-که جایزهٔ دِهِوِسی برای پیشبرد برجستهٔ پزشکی هسته‌ای استThe 2004 de Hevesy Award for Outstanding Contributions to Nuclear Medicine-اهدا کرد.

 آموزش فیزیک پزشکی 
در بیشتر کشورها از جمله ایران، رشته فیزیک پزشکی، بیشتر در مقطع کارشناسی ارشد به‌بالا، ارائه می‌گردد. در بسیاری از کشورها نیز برای کار کردن در این رشته، دست‌کم به گواهی‌نامه کارشناسی ارشد نیاز است. در مقطع کارشناسی، وضع به‌طور کلی، به گونهٔ دیگری است و تمرکز آموزش، بیشتر برای تربیت نیروهای تکنیسین می‌باشد. بیشتر تحصیل‌کردگان، تحصیلات کارشناسی در رشته فیزیک یا فیزیک کاربردی را بهترین رشته برای آماده‌سازی برای ورود به فیزیک پزشکی در مراحل کارشناسی ارشد به‌بالا می‌دانند.

دانشجویان این رشته، معمولاً مجموعه‌ای از دروس پرتوشناسی، پرتودرمانی، پزشکی هسته‌ای، رادیوبیولوژی، و فیزیک بهداشت را در کمیت و کیفیت‌های متفاوت (بنا بر گرایش خود و قدرت و گرایش‌های موجود در آن مرکز یا دانشکده) فرا می‌گیرند.برای نمونه، توجه شود به دروس اجباری و انتخابی دوره دکترا فیزیک پزشکی  در مرکز علوم درمانی دانشگاه تگزاس در سن آنتونیو مفاد و تعداد این درس‌ها توسط سازمان‌های مربوط در هر کشور، تنظیم و تصویب می‌گردد.به‌طور مثال، درس‌های اجباری برای accreditation دوره‌های آموزشی فیزیک پزشکی آمریکا در گزارش ۱۹۷ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا قید گردیده است؛ همین‌طور برای accreditation دوره‌های رزیدنسی فیزیک پزشکی، گزارش ۹۰ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا راهنمای مؤسسات و مراکز آموزش عالی می‌باشد.

 در ایران 

پس از تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳، تدریس «فیزیک طبی» در دانشکده علوم پزشکی توسط محمود مرشدزاده، آغاز گردید. «آزمایشگاه فیزیک پزشکی» در سال ۱۳۱۹ توسط دکتر فرهاد پایه‌گذاری شد و سرانجام، در سال ۱۳۴۵ آزمایشگاه فیزیک پزشکی از نظر اداری به گروه، تبدیل شده و منوچهریان مدیریت گروه را عهده‌دار گردید.

امروزه در ایران، رشته فیزیک پزشکی در چهارده دانشگاه و در مقطع کارشناسی ارشد به‌بالا (شش مرکز دکتری) ارائه می‌گردد؛ از جمله:Education and training of medical physics in Iran: The past, the present and the future. Mahdavi, Seyed Rabi. Physica medica. April 2017. Volume: 36 Page: 66-72
 دانشگاه علوم پزشکی تهران
 دانشگاه علوم پزشکی شیراز
 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
 دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
 دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز
 دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس

جدول-۱ دروس آزمون کارشناسی ارشد، تعداد سؤال، ضرایب و درصد نمره اکتسابی توسط رتبه اول در آزمون سال ۱۳۸۷ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را نشان می‌دهد.

جدول ۱: مفاد آزمون ورودی کارشناسی ارشد فیزیک پزشکی در ایرانبیات، ابوالقاسم، راهنمای تحصیلات تکمیلی فیزیک پزشکی، ویرایش دوم، دانشگاه تربیت مدرس، شهریور ۱۳۸۷، ص ۱۸

 نام درس تعداد سؤال ضریب درصد نمره اکتسابی فیزیک عمومی ۴۰ ۲ ۵۷٫۵ فیزیک هسته‌ای و اتمی ۳۰ ۲ ۶۷٫۷۸ ریاضی ۲۰ ۳ ۶۷٫۵۶ فیزیولوژی ۵ ۲ ۵۳٫۳۳ آناتومی ۵ ۲ ۲۰ زبان انگلیسی ۲۰ ۲ ۴۵

رزیدنسی پزشکی هسته‌ای نیز در سه دانشگاه در ایران ارائه می‌گردد.

 در خارج از ایران 
250px|thumb|مرکز سرطان ام. دی. اندرسون دانشگاه تگزاس یکی از مراکز بالینی دانشگاهی برتر در فیزیک پزشکی در جهان است، که مورد تأیید کمیسیون کمپپ می‌باشد. این دانشگاه نخستین مرکز بالینی سرطان جهان به روش پروتون‌درمانی را تأسیس نمود.

 در آمریکای شمالی 
 دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترای PhD و دکترای DMP 
در کره جنوبی، استرالیا، ایرلند، ایالات متحده آمریکا و کانادا دوره‌های آموزشی فیزیک پزشکی به‌سوی یک ساختار منسجم و مشترک، پیش می‌روند؛ در این کشورها می‌توان با داشتن کارشناسی ارشد یا دکتری از مراکز مورد تأیید سازمان CAMPEP واجد شرایط بورد ABR شد. در حال حاضر، داشتن گواهی‌نامه بورد ABR (بورد رادیولوژی آمریکا یا معادل آن) برای کار در تمام مراکز درمانی برای متخصصان فیزیک پزشکی در این کشورها اجباری است؛ در برخی از ایالات آمریکا (همانند نیویورک و تگزاس و هاوایی و فلوریدا) این شرط حتی جنبه قانونی دارد. ایالات دیگری نیز در حال گرفتن چنین سیاست‌هایی هستند و رفته‌رفته انتظار می‌رود این سیاست آموزشی-اشتغالی در آینده در تمام آمریکا و کانادا فراگیر شود.

در حال حاضر، دانشگاه‌های گوناگونی در کشورهای پیشرفته، رشته فیزیک پزشکی را در سطوح مقطع کارشناسی ارشد MMPMaster of Medial Physics و MSc,Master of Science in Medial Physics و نیز دکترای نوع PhD و DMP ارائه می‌دهند، و برنامه و شیوه درسی این دانشگاه‌ها باید مورد تأیید کمپپ (CAMPEP) قرار داشته باشد؛ در واقع، شرط واجد شرایط بودن برای ثبت نام در امتحان بورد، و گرفتن گواهی‌نامه اشتغال بورد رادیولوژی آمریکا (ABR)، داشتن مدرک (کارشناسی ارشد یا دکترا یا رزیدنسی) از دانشگاه یا مؤسسه‌ای است که مورد تأیید کمیسیون کمپپ باشد. در حال حاضر حدود ۷۰ دانشگاه در آمریکای شمالی، کره جنوبی و ایرلند مورد تأیید این سازمان هستند.

250px|thumb|یک جلسه سمینار برای رزیدنت‌های پرتوشناسی در مرکز درمانی دانشگاه تگزاس. استنتِ پالماز،Palmaz-Schatz stent در سال ۱۹۹۴ مورد تأیید اف دی ای قرار گرفت که «یکی از مهم‌ترین اختراعات پزشکی جهان» است، در گروه رادیولوژی این دانشگاه اختراع شد.

 دوره رزیدنسی بعد از کارشناسی ارشد و دکتری 
همه دارندگان مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری، قبل از امتحان بورد باید دوره دو یا سه سالهٔ تخصص رزیدنسی فیزیک پزشکی را بگذرانند؛ در غیر این صورت، واجد شرایط بورد ABR نخواهند بود. این دوره‌ها معمولاً در سال سوم، مفاد درسی پزشکی هسته‌ای را دربرمی‌گیرند. دوره‌های رزیدنسی می‌توانند یا در مراکز درمانی برگزار شوند یا در شرکت‌های مورد تأیید خصوصی.Consulting firms

 جنبهٔ شغلی 
از سال ۲۰۰۸ تا کنون سازمان بین‌المللی کار حرفهٔ فیزیک پزشکی را در زمرهٔ مشاغل شناخته‌شده در علوم پزشکی قرار داده که این امر در پی تلاش‌های گسترده و پیوستهٔ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا انجام شد که سال‌هاست سعی در گنجاندن شروطی در قوانین بیمهٔ آمریکاMIPPA and CMS داشته است؛ از این نمونه می‌توان شرط لزوم ضروری حضور یک فیزیک‌دان متخصص در فرایند کسب اعتباری از سازمان‌هایی مثل کمیسیون مشترکJoint Commission یا کالج رادیولوژی آمریکا را نام برد. افرادی که در رشته فیزیک پزشکی (در کشورهای غربی) تحصیلات و دوره‌های آکادمیک را می‌گذرانند، معمولاً جذب یکی (یا بیشتر) از سه گونه زمینه شغلی زیر می‌شوند:

۱- مشاوره و خدمات سرویس‌دهیPrivate Consulting Practice Medical Physicist در بخش خصوصی
۲- پژوهش و تدریس در دانشگاهAcademic Medical Physicist
۳- فیزیک‌دان پزشکی بالینیClinical Medical Physicist در بیمارستان.

جدول-۲ طیف گسترده‌تری از انواع فرصت‌های شغلی ممکن در رشته‌های فیزیک پزشکی را بر پایه تعاریف انجمن فیزیک پزشکی آمریکا گروه‌بندی می‌کند؛ اما در زیر، به این سه گرایش عمده از نظر شغلی در فیزیک پزشکی، پرداخته شده است.

بیشتر شاغلان مربوط، در بیش از یک نوع گرایش از سه گرایش پیش‌گفته، فرصت شغلی می‌یابند؛ در برخی اوقات نیز شاغلان این رشته، جذب صنعت و حتی پست‌های مدیریتی و اجرایی می‌شوند؛ مثلاً گاهی برخی دانش‌آموختگان این رشته می‌توانند پژوهشگر و نویسنده دنباله‌های پالسی دستگاه‌های ام آر آی در یک شرکت پژوهشی-تولیدیهمانند توشیبا، جنرال الکتریک، فیلیپس، هیتاچی، زیمنس، واریان مدیکال سیستمز یا الکتا-که از صاحب‌نامان این صنعت می‌باشند-شوند؛ از این جهتِ ویژه، فیزیک‌دانان پزشکی، تشابه زیادی به مهندسان پزشکی دارند و این وجه تشابه، در کشورها تفاوت و تنوع دارد.

تکنولوژیست‌های رادیولوژی و رادیوتراپی در بیشتر کشورهای جهان، دارای مدرک و رشته جدا می‌باشند؛ هر چند که درس‌هایشان اغلب، همان درس‌های فیزیک پزشکی و در سطوح ابتدایی‌تر است؛به‌طور مثال، کار عکس‌برداری مستقیم از بیمار بر عهده تکنولوژیست بخش رادیولوژی بیمارستان است و نه فیزیک‌دان پزشکی. مشابهاً با اینکه فیزیک‌دان پزشکی در نقش مسئول امور حفاظت از پرتو (RSO) می‌تواند مشغول به کار شود، اغلب، مسئولیت حفاظت پرتو با متخصصان رشته فیزیک بهداشت است که آن نیز قوانین و امتحان ویژه بُرد خود را دارد.

در نهایت، بیشتر دانش‌آموختگان این رشته، به پست‌های ترکیبی دست می‌یابند؛ مثلاً هم مشغول کارهای بالینی می‌شوند (کنترل کیفیت تجهیزات در یک بیمارستان) و هم وظایف دانشگاهی دارند (مانند تدریس و تربیت نیروهای جوان، اعم از: دانشجویان دکتری و رزیدنت) و هم پژوهش‌های علمی انجام می‌دهند یا حتی گاهی مشاور یک شرکت تجهیزات پزشکیِ مرتبط (مثلاً در ساخت فانتوم‌های جدید) می‌شوند؛ همچنین فرصت‌های شغلی در این رشته بنا به اقسام رشته فیزیک پزشکی، متفاوت و امکان‌پذیر است.

نکتهٔ قابل توجه اینکه به دلیل شروط وضع‌شدهٔ جدید در آمریکا، از سال ۲۰۱۴ به این سو، کمبود متخصص در این رشته (به‌خصوص در شاخهٔ تصویربرداری) به‌شدت وضعیت حادی به خود گرفته و پیش‌بینی می‌شود که نیاز به این‌گونه متخصصان، دست‌کم در سطح آمریکای شمالی در ده سال آینده، بسیار احساس شود. برخی منابع خبر، رشد سالیانهٔ ده درصد به‌بالا در این رشته را دست‌کم تا سال ۲۰۲۲ میلادی داده‌اند.http://learn.org/articles/Whats_the_Job_Outlook_for_a_Medical_Physicist.html اتفاق نظر بر این است که وضعیت فعلی به معنای وجود مشاغل فراوان و بازار کار عالی اما با رقابت بسیار شدید برای قبولی در دوره‌های رزیدنسی است.http://citizenhomorationalis.blogspot.com/2015/02/so-you-want-to-be-medical-physicist.html

 ۱-اشتغال در شرکت‌های خدماتی 
در کشورهای غربی، بسیاری از فارغ‌التحصیلان یا شاغلان رشته فیزیک پزشکی، در جاهایی به تأسیس پرداخته یا استخدام می‌شوند که به شرکت‌های خدماتی و مشاوره فیزیک پزشکی، معروفند.Private Consulting Practices این شرکت‌ها کارشان آزمودن و کنترل کیفیت سالیانه دستگاه‌های مؤسسات بیمارستانی و کلینیک‌های خصوصی به صورت حق‌الزحمه‌ای (دریافت مزد به ازای مقدار ساعت کار) می‌باشد. بیشتر شاغلان این رشته، آزمون ABR را گذرانده‌اند و گاهی نیز در نقش مشاور به‌طور موقت در یک بیمارستان نیز انجام وظیفه می‌کنند تا بلکه بیمارستان مذکور بتواند از سازمان‌های بهداشت ایالت یا سازمان‌های فدرال آمریکا مجوز فعالیت دریافت یا تمدید مجوز کند.به‌طور نمونه این شرکت، نزدیک به ده فیزیک‌دان پزشکی در استخدام دارد که تقریباً همگی آن‌ها مجوز ABR دارند؛ همین یک شرکت تقریباً تمام بیمارستان‌های منطقه جنوب تگزاس را پوشش می‌دهد. برخی شرکت‌ها به حدی گسترده‌اند که حتی برای مراکز درمانی کشورهای دیگر نیز خدمات ارائه می‌دهند؛ برای نمونه این شرکت، بیمارستان‌های کشورهای دریای کارائیب را پوشش می‌دهد. گاهی یک شرکت، ممکن است فقط در زمینه رادیوتراپی خدمات ارائه دهد (همانند این شرکت) و گاهی نیز بر عکس، تمرکزشان روی دستگاه‌های تصویری است (مثل این شرکت)؛ به هر حال می‌توان گفت که خدمات فیزیک پزشکی، صنعتی پررونق در کشورهای غربی است.

 ۲-اشتغال در آکادیمیا 
پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، متخصصان فیزیک پزشکی می‌توانند در زمینه‌های متفاوتی در آکادیمیا مشغول به‌کار شوند که بستگی به فرصت‌های ارائه شده در دانشگاه محل تحصیل و توانایی‌های علمی و عملیِ خودِ فرد دارد. شاغلان این گرایش در دانشگاه‌ها یا مؤسسات پژوهشی (خصوصی و دولتی) در سمَت پژوهشگر یا استاد دانشگاه، اشتغال می‌یابند.مؤسسه تحقیقات سرطان اطفال گریهی یک نمونه از این محیط‌های کار است.

 ۳-اشتغال در محیط‌های بالینی 
کار شاغلان این گرایش، مانند کار فیزیک‌دان‌های پزشکی در شرکت‌های خدماتی است، با این تفاوت که در اینجا فیزیک‌دان پزشکی به‌طور دائم در استخدام (و حقوق‌بگیر) یک بیمارستان و مراکز درمانی وابسته به آن، قرار دارد؛ به این فرد، «فیزیک‌دان پزشکی بالینی» می‌گویند.Clinical Medical Physicist وظایف فیزیک‌دان پزشکی بالینی توسط انجمن فیزیک پزشکی آمریکا به‌خوبی، تعریف شده است.http://www.aapm.org/pubs/reports/rpt_42.pdf
این افراد می‌توانند (مثلاً) مسئول کنترل کیفیت دستگاه‌های پرتو درمانی در کلینیک مبارزه با سرطان یا بیمارستان باشندکه در این‌صورت (در آمریکا و کانادا) نیاز به گرفتن گواهی‌نامه ای بی آر خواهند داشت. که در این‌صورت (مثلاً) به محاسبات دز جذبی و دز معادل و شکل پرتوهای رادیوتراپی برای درمان معضلات سرطانی می‌پردازند. برخی دیگر ممکن است به کنترل کیفی عملکرد مدالیته‌های (دستگاه‌های) پرتوی یا تصویری بر طبق موازین فنی قانونیمثلاً همانند استانداردهای قانونی TG-21 و TG-51 که در آمریکا بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند بپردازندمثلاً مسئول کنترل کیفیت و کالیبراسیون دستگاه‌های سی تی اسکن و ماموگرافی و در درمانگاه‌ها جذب می‌شوند. برخی دیگر نیز به عنوان مسئول فیزیک بهداشت یک بیمارستان یا مؤسسه استخدام می‌شوند؛ ولی فیزیک‌دان پزشکی بالینی، بیشتر با پزشکان بخش خود، ارتباط همکارانه دارد؛ مثلاً با رادیوآنکولوژیست در رابطه با دزیمتری بیمار و طرح‌های پرتودهی به بیمارtreatment planning همکاری و مشاوره می‌کند. برخی از این افراد هم ممکن است هم‌زمان به‌عنوان هیئت علمی پاره‌وقت در این‌گونه مراکز، مشغول به تدریس نیز باشند.

جدول ۲: تعاریف انواع اشتغال فیزیک پزشکی بر طبق گروه‌بندی انجمن فیزیک پزشکی آمریکاگزارش Professional Information Report Calendar Year 2009 منتشره انجمن فیزیک پزشکی آمریکا در سال ۲۰۰۹ ص۱۰

 از نظر دسته‌بندی اشتغال از نظر نوع مؤسسه استخدامی از نظر رشته یا شاخه علمی عمدتاً بالینیPrimarily Clinical بیمارستان‌ها و مراکز درمان خصوصی (مثال)و گروه‌های طبابت خصوصیMedical (physician's) Group آنکولوژی عمدتاً آکادمیکPrimarily Academic بیمارستان‌ها و مراکز درمان دولتی(همانند مراکز وی ای) تصویربرداری عمدتاً اجراییPrimarily Administrative بیمارستان‌ها و مراکز درمانی وابسته به یک دانشگاه(مثال) هسته‌ای عمدتاً دولتی و قانون‌گذاری(مثلاً در ان آر سی)Primarily Regulatory آموزش عالی(به‌عنوان هیئت علمی تمام وقت) محافظت از پرتو عمدتاً تحقیقات و توسعهPrimarily Project Research, Development & Management سازمان‌های دولتی غیر بیمارستانیمثلاً در بخش تجهیزات پرتوی سازمان اف دی ای:  شرکت‌های خدمات مشاورهMedical Physics Service Group که کارهای خدماتی به صورت حق‌الزحمه‌ای برای مراکز درمانی انجام می‌دهند؛ به این گروه‌ها، گروه‌های consulting گفته می‌شود؛ این هم یک نمونه از این شرکت‌ها بخش صنعت و تجارت(همانند شرکت‌های زیمنس و غیره)

 آمار و ارقام 
بر طبق گزارش دفتر آمار وزارت کار ایالات متحده آمریکاUS Bureau of Labor Statistics در سال ۲۰۱۲ نزدیک به ۲۱٫۰۰۰ نفر فقط در ایالات متحده آمریکا در یکی از شاخه‌های فیزیک پزشکی، مشغول به کار بودند. بر طبق گفتهٔ انجمن فیزیک آمریکا، در این میان، ۸۵٪ متخصصان فیزیک پزشکی در گرایش رادیوتراپی قرار دارند؛ در حالی که این رقم برای گرایش تصویربرداری، ۱۰٪ و برای پزشکی هسته‌ای و نیز محافظت از پرتو، ۵٪ بوده است؛http://www.physicstoday.org/jobs/profiles/medical-physics-jobs
همچنین ۷۸٪ آن‌ها در محیط‌های بالینی (بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها و غیره)، ۹٪ در محیط‌های آکادمیک (پست‌های دانشگاهی) و ۴٪ در بخش تحقیقات (مؤسسات پژوهشی و دانشگاه‌ها) قرار داشتند. نمودار-۱ آمار و ارقام حقوق‌ها یا درآمد فیزیک‌دان‌های پزشکی در سال ۲۰۱۵ برای چهار گروه شغلی در آمریکا را نمایش می‌دهد.

650px|thumb|center|نمودار-۱: درآمد متخصصان فیزیک پزشکی بر طبق پرسشنامهٔ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا از شاغلان آمریکا و کانادا در سال ۲۰۱۵ میلادی.گزارش Professional Information Report Calendar Year 2015 منتشره انجمن فیزیک پزشکی آمریکا در سال ۲۰۱۵ نقطه قرمز، حقوق میانه، و میل‌های بالا و پایین، نمایشگر مقادیر 80th percentile و 20th percentile هستند.

 اشتغال زنان 
بر خلاف رشته‌های متداول فیزیک و مهندسی-که بیشتر به‌طور سنتی در حیطه علاقه مردان بوده است-رشته فیزیک پزشکی، رشته‌ای بسیار فعال برای زنان بوده استhttp://www.sciencemag.org/careers/2014/04/career-bringing-physics-medicine که در این زمینه، شمار چشمگیری از زنان مشهور را می‌توان نام برد. ۲۳٪ اعضای دائم انجمن فیزیک پزشکی آمریکا در سال ۲۰۱۵، زنان بودند.AAPM PROFESSIONAL SURVEY REPORT: CALENDAR YEAR 2015

 نشریات 
نخستین نشریه در تصویربرداری پزشکی در آوریل سال ۱۸۹۶ میلادی چاپ شد که Archives of Clinical Skaigraphy نام داشت. امروزه نشریات فراوانی در طیف‌های گوناگون، رشته فیزیک پزشکی را پوشش می‌دهند. جدول زیر، برخی از ژورنال‌های معاصر و پرتیراژ فیزیک پزشکی و ناشر آن‌ها را نمایش می‌دهد.

جدول ۳: برخی از ژورنال‌های گوناگون نشریات فیزیک پزشکی و ناشر آن‌هاRadiology, medical imaging : Free medical journals
 پژوهشیپرونده:Arrow-U.svgپرونده:Arrow-C.svgپرونده:Arrow-C.svgپرونده:Arrow-C.svgپرونده:Arrow-C.svgپرونده:Arrow-C.svgپرونده:Arrow-D.svgبالینی کشور  سازمان ناشر  نشریه آمریکا  American Association of Physicists in Medicine(AAPM)  Medical Physics انگلیس  Institude of Physics(IOP)  Physics in Medicine and Biology آمریکا  American Association of Physicists in Medicine(AAPM)  Journal of Applied Clinical Medical Physics آمریکا  American Society for Radiation Oncology(ASTRO)  International Journal of Radiation Oncology Biology Physics آمریکای شمالی  Radiological Society of North America(RSNA)  Radiology

 در ایران 
در ایران، مجله پزشکی هسته‌ای ایران-که از سال ۱۹۹۳ و در ابتدا تنها با زبان فارسی شروع به فعالیت رسمی کرد-در کنار مجله پرتو پژوه IJRR-که از سال ۲۰۰۷ شروع به فعالیت کرده-و نیز مجله علمی-پژوهشی فیزیک پزشکی ایران-که از سال ۲۰۰۴ فعالیت خود را آغاز نموده است-از مهم‌ترین نشریات ادواری این رشته، محسوب می‌شوند.

 در دیگر جاهای جهان 
در جاهای دیگر جهان، نشریات متفاوت و متنوعی وجود دارند. در اینکه نشریات مربوط به فیزیک پزشکی، دقیقاً چه شاخه‌هایی و چه مخاطبانی دربرمی‌گیرد، تفاوت‌های بسیاری دیده می‌شود؛ به‌طور نمونه، برخی نشریات، تأکید بر جنبه‌های بالینی مفاهیم فیزیک پزشکی دارند؛ از جمله، ژورنال «رادیولوژی» چاپ جامعه رادیولوژی آمریکای شمالی است که از سال ۱۹۲۳ منتشر می‌شود و می‌تواند مهم‌ترین نشریه از این قسم باشد. برخی دیگر از نشریات صرفاً بر جنبه‌های آکادمیک و پایه پزشکی این شاخه‌ها تأکید دارند؛ مهم‌ترین نشریات تخصصی از این نوع را شاید بتوان مدیکال فیزیکس چاپ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا دانست. همچنین برخی نشریات دیگر، به مدیران صنایع و بیمارستان‌ها و نیز سیاست‌گذاران مربوط می‌شود؛ نشریه رادیولوژی تودیRadiology Today چاپ سازمان ACR، یک نمونه از این نوع است. همچنین، برخی از ژورنال‌ها فقط آنلاین منتشر شده و نسخه چاپی ندارند؛ نشریه تخصصی فیزیک پزشکی بالینیJournal of Applied Clinical Medical Physics-که از سال ۲۰۰۰ فعالیت خود را آغاز نموده است.-نمونه خوبی از این قسم نشریات است. آثار محققان ایرانی در بیشتر این نشریات، دیده می‌شود.

از نظر ضریب تأثیرگذاری مجله، رتبه‌بندی نشریات معروف فیزیک پزشکی، معمولاً در شاخه‌ای به نام «radiology, nuclear medicine and medical imaging» انجام می‌شود. در سال ۲۰۱۵ و بر اساس این شاخص، ۱۰ نشریه‌ای که بیشترین امتیاز را کسب کرده و جایگاه‌های نخست را به خود، اختصاص دادند عبارتند از:

جدول ۴: رتبه‌بندی نشریات فیزیک پزشکی جهان
 رتبه نشریهاز نظر ضریب تأثیرگذاری مجله نام نشریه لینک نشریه ۱ JACC: Cardiovascular Imaging  ۲ Radiology  ۳ Circulation Cardiovascular Imaging  ۴ Cancer Treatment Reviews  ۵ Journal of Cardiovascular Magnetic Resonance  ۶ Human Brain Mapping  ۷ Investigative Radiology  ۸ Journal of the American Society of Echocardiography  ۹ Radiotherapy & Oncology  ۱۰ Journal of Nuclear Medicine 

 سازمان‌ها و انجمن‌ها 
نخستین انجمن فیزیک پزشکی در سال ۱۸۹۷ میلادی به نام جامعه رونتگن"The Rontgen Society" در لندن تشکیل شد؛ این انجمن، هم از پزشک‌ها و هم از فیزیک‌دان‌ها در یک سطح عضو می‌پذیرفت.Roberts JE. Meanderings in Medical Physics. A Personal Account of Hospital Physics. Bristol: IOP Publishing, 1999. امروزه این انجمن، مؤسسه پرتوشناسی بریتانیا"British Institute of Radiology" نام دارد؛ ولی در سطوح جهانی، مؤسسات گسترده و فراوان دیگری نیز در حال فعالیت هستند؛ برخی مانند سازمان بین‌المللی فیزیک پزشکی در سطح بین‌المللی، و برخی دیگر، همانند انجمن فیزیک پزشکی آمریکا در سطح یک کشور فعالیت دارند. بزرگ‌ترین این انجمن‌ها از نظر مشارکت متخصصان، جامعه رادیولوژی آمریکای شمالی است که هر ساله بزرگ‌ترین گردهمایی پرتوشناسی در جهان را در شهر شیکاگو و در ماه نوامبر برگزار می‌کند؛ برای نمونه، در گردهمایی سال ۲۰۱۵، ۵۱٫۹۲۲ متخصص، شرکت کردند.https://rsna2015.rsna.org/information/attendancefigures.cfm

از سوی دیگر، برخی سازمان‌ها مانند موسسه ملی تصویربرداری زیست‌پزشکی مؤسساتی دولتی‌اند، و برخی دیگر، همانند اسپای و کالج رادیولوژی آمریکا، متعلق به بخش خصوصی بوده یا با بخش خصوصی، ارتباط تنگاتنگی دارند؛ در ایران نیز انجمن فیزیک پزشکی ایران از سال ۱۳۷۰ تا کنون مسئولیت همگرایی متخصصان علوم و فنون فیزیک پزشکی را بر عهده داشته است. در سال گذشته، انجمن فیزیک پزشکی ایران نزدیک به ۳۰۰ عضو داشت.

 جستارهای وابسته 

 مؤسسه ملی تصویربرداری زیست‌پزشکی و مهندسی زیست
 مدیکال فیزیکس
 سازمان بین‌المللی فیزیک پزشکی

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 تحصیلات 
 فهرست دوره‌های دکترا و کارشناسی ارشد کمپپی
 فهرست دوره‌های رزیدنسی فیزیک پزشکی مورد تأیید کمپپ

 انجمن‌های کشورهای مختلف 
 انجمن فیزیک پزشکی آمریکا
 سازمان فیزیک پزشکی کانادا
 انجمن فیزیک پزشکی ایران
 فدراسیون کشورهای اروپایی
 فهرست سازمان‌های سایر کشورها
 انجمن فیزیکدانان ایرانی در پزشکی (آمریکا و کانادا)

 نشریات علمی 
 JACMP 
 وبگاه رسمی مجله فیزیک پزشکی ایران

 برخی متخصصین ایرانی در سطوح بین‌المللی 
 سعید میرزاده: عضو ارشد گروه پزشکی هسته‌ای آزمایشگاه ملی اوکریج، و برنده سال ۲۰۰۷ جایزه سیبورگ انجمن ملی هسته‌ای آمریکا
 فرزاد رهنما: رئیس گروه فیزیک پزشکی جورجیا تک
 محمد صالحپور: مدیر آموزشی فیزیک پزشکی شاخه آنکولوژی پرتوی مرکز سرطان ام. دی. اندرسون دانشگاه تگزاس
 اسماعیل پارسایی: سردبیر سابق خبرنامه سازمان بین‌المللی فیزیک پزشکی و مدیر شاخه فیزیک پزشکی واقع در دانشگاه تولیدو
 امیر امینی: ریاست افتخاری بخش تصویربرداری پزشکی دانشگاه لویی ویل
 احسان سامعی: ریاست مطالعات تحصیلات تکمیلی فیزیک پزشکی دانشگاه دوک، و ریاست آزمایشگاه پیشرفته تصویربرداری دانشگاه دوک.

رده:پرتودرمانی
رده:تخصص‌های پزشکی
رده:رشته‌های آکادمیک
فیزیک پزشکی