درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

درجه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به درجات نظامی مرسوم در نیروهای مسلح ایران اشاره دارد، که از ۳ سازمان نظامی شامل: ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل می‌شود. درجه‌های ارتش به ۴ نیرو شامل: نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی پدافند هوایی و نیروی دریایی، درجه‌های سپاه به دو بخش (نیروی زمینی و نیروی هوافضا در یک بخش و نیروی دریایی به‌عنوان بخش دوم) هم‌چنین درجه‌های فراجا تقسیم می‌گردد.

 ترتیب و تطبیق درجات میان نیروها 

تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، درجه ارتشبدی، معادل دریابد در نیروی دریایی بوده‌است.قانون استخدام نیروهای مسلح ارتش شاهنشاهی مصوب ۳۰/۴/۱۳۳۶ ترتیب درجات ژاندارمری کل کشور مانند درجات نیروی زمینی است به استثناء سرباز و سرباز یکم که در ژاندارمری، ژاندارم یکم نامیده می‌شود.همان. واژهٔ خطاب امرا تا اواخر دههٔ ۱۳۷۰ تیمسار بود.

 حداقل مدت توقف در درجات 
بنا بر بند ب - ماده ۳۲ قانون استخدام نیروهای مسلح مصوبه ۲۹ آبان ۱۳۵۸ حداقل مدت توقف در درجات سربازی تا ستوانی یکمی به شرح زیر بود:سامانه قوانین و مقررات: حافظه قوانین، بازدید: مارس ۲۰۰۹.
از سربازی به سرباز یکمی ۶ ماه
از سربازی یکمی به سرجوخگی ۶ ماه
از سرجوخگی به گروهبان سومی ۱ سال
از گروهبان سومی به گروهبان دومی ۳ سال
از گروهبان دومی به گروهبان یکمی ۳ سال
از گروهبان یکمی به استوار دومی ۴ سال
از استوار دومی به استوار یکمی ۴ سال
از استوار یکمی به ستوان سومی ۴ سال
از ستوان سومی به ستوان دومی ۴ سال
از ستوان دومی به ستوان یکمی ۴ سال

تبصره - حداقل توقف در درجات از سرجوخگی تا گروهبان دومی (داخل در ژاندارمری در صورتی که آموزشگاه دیده نباشند)، یک برابر و نیم مدت‌های مذکور در این ماده بود.

 برابرهای قدیمی 
در دورهٔ پادشاهی پهلوی با برپایی فرهنگستان زبان فارسی نام‌های درجه‌های ارتشی نیز دگرگون شد. پس از تشکیل قشون متحدالشکل به سال ۱۳۰۰، درجات و مناصب سابق لغو و درجات جدید به این شرح تعیین گردید:مجله قشون، شماره ۳، مورخ ۱۶ برج حوت، ص ۴ و ۵
 به درجات سرهنگ تمام و بالاتر سردار گویند
 تابین اول ارشد بند که دو الی چهار ردیف است.
 سرجوقه که رئیس یک جوقه‌است و از دو الی چهار بند تشکیل می‌شود.
 وکیل راست و چپ که که اولی رئیس جوقه‌های اول و دوم (نیم رسد اول) و دومی رئیس جوقه‌های سوم و چهارم (نیم رسد دوم) است.
 وکیل اول کارهای کلی گروهان را عهده‌دار است.
 نایب که رئیس یک رسد است و از دو الی چهار جوقه تشکیل می‌شود.
 سلطان رئیس گروهان است که از دو الی چهار رسد تشکیل می‌شود.
 یاور فرمانده گردان است که از دو الی چهار گروهان تشکیل می‌شود.
 سرهنگ رئیس فوج است که از دو الی چهار گردان تشکیل می‌شود.
 سرتیپ رئیس تیپ است که از دو الی چهار فوج تشکیل می‌شود.
 امیرلشکر فرمانده لشکر است که حداقل از دو تیپ پیاده، یک تیپ سوار و توپخانه لشکری تشکیل می‌شود.
 سپهبد رئیس سپاه است که مرکب است از دو الی سه لشکر که باهم در عملیات شرکت کنند.
 کلیه سپاه ایران تحت امر فرمانده کل قشون قرار می‌گیرد.
پس از تشکیل فرهنگستان ایران در فروردین ماه ۱۳۱۴، واژه‌های جدیدی برای ارتش برگزیده شد و از همان سال استعمال آن‌ها در واحدهای نظامی اجباری شد.باقر عاقلی، رضاشاه و قشون متحدالشکل، چاپ پنجم ۱۳۸۶ (ISBN 964-6895-05-0) نشر نامک، ص ۳۳۵. در جدول زیر برابرهای امروزی و قدیمی این درجات می‌آید:برابرها از: گاهنامهٔ پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی. پاریس: سازمان چاپ و انتشارات سهیل، ص۱۶.

 درجه‌های جدید و قدیم ارتش ایران امروزی اوایل دوره رضاشاهسپهبدسپهبد سرلشکر امیر لشکر سرتیپ سرتیپ سرهنگسرهنگ سرهنگ دوم نایب‌سرهنگ سرگرد یاور سروان سلطان ستوان یکم نایب اول ستوان دوم نایب دوم ستوان سوم نایب سوم استوار یکم معین نایب درجه یک استوار دوم معین نایب درجه دو سرگروهبان وکیل اول گروهبان دوم وکیل راست گروهبان سوم وکیل چپ سرجوخه سرجوقه سرباز یکم تابین اولسربازدومتابین دوم سرباز تابین

 درجه‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران 
 درجه‌های نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نزاجا) 
150px|center
درجه‌های امیران و افسران نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایرانارتشبدسپهبدسرلشگرسرتیپسرتیپ دومسرهنگسرهنگ دومسرگردسروانستوان یکمستوان دومستوان سوموسط|150x150پیکسلوسط|150x150پیکسل وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
سردوشی‌های دانشجویان افسری نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایرانافسر دانشجوی سال چهارمافسر دانشجوی سال سومافسر دانشجوی سال دومافسر دانشجوی سال اول وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایراناستوار یکماستوار دومگروهبان یکمگروهبان دومگروهبان سومسرجوخهسرباز یکمسرباز دومسرباز وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px

 درجه‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نهاجا) 
150px|center
درجه‌های امیران و افسران نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانارتشبدسپهبدسرلشگرسرتیپسرتیپ دومسرهنگسرهنگ دومسرگردسروانستوان یکمستوان دومستوان سوموسط|150x150پیکسلوسط|150x150پیکسل وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
سردوشی‌های دانشجویان افسری نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانافسر دانشجوی سال چهارمافسر دانشجوی سال سومافسر دانشجوی سال دومافسر دانشجوی سال اول وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایراناستوار یکماستوار دومگروهبان یکمگروهبان دومگروهبان سومسرجوخهسرباز یکمسرباز دومسرباز وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px

 درجه‌های نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (پداجا) 
150px|center
 درجه‌های امیران و افسران نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانارتشبدسپهبدسرلشگرسرتیپسرتیپ دومسرهنگسرهنگ دومسرگردسروانستوان یکمستوان دومستوان سوم وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px وسط|45px
سردوشی‌های دانشجویان افسری نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانافسر دانشجوی سال چهارمافسر دانشجوی سال سومافسر دانشجوی سال دومافسر دانشجوی سال اول وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایراناستوار یکماستوار دومگروهبان یکمگروهبان دومگروهبان سومسرجوخهسرباز یکمسرباز دومسرباز وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px

 درجه‌های نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران (نداجا) 
150px|center
درجه‌های امیران نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایراندریابددریاسالاردریاباندریاداردریادار دوموسط|150x150پیکسلوسط|150x150پیکسلوسط|150x150pxوسط|150x150pxوسط|150x150px
 درجه‌های افسران نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانناخدا یکمناخدا دومناخدا سومناوسروانناوبان یکمناوبان دومناوبان سوم وسط|110px وسط|110px وسط|110px وسط|110px وسط|110px وسط|110px وسط|110px
سردوشی‌های دانشجویان افسری نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانافسر دانشجوی سال چهارمافسر دانشجوی سال سومافسر دانشجوی سال دومافسر دانشجوی سال اول وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایرانناواستوار یکمناواستوار دوممهناوی یکممهناوی دوممهناوی سومسرناویناوی یکمناوی دومناوی وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px

 درجه‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی 
100px|center
درجه‌های فرماندهان - سرداران و افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامیارتشبد پاسدار /دریابد پاسدارسپهبد پاسدار / دریاسالار پاسدارسرلشگر پاسدار/ دریابان پاسدارسرتیپ پاسدار/ دریادار پاسدارسرتیپ دوم پاسدار/ دریادار دوم پاسدارسرهنگ پاسدار/ ناوسالار یکم پاسدارسرهنگ دوم پاسدار/ ناوسالار دوم پاسدارسرگرد پاسدار/ ناوسالار سوم پاسدارسروان پاسدار/ ناوسروان پاسدارستوان یکم پاسدار/ ناوبان یکم پاسدارستوان دوم پاسدار/ ناوبان دوم پاسدارستوان سوم پاسدار/ ناوبان سوم پاسداررتبه ۲۱وسط|150x150پیکسلرتبه ۲۰وسط|150x150پیکسلرتبه ۱۹وسط|55pxرتبه ۱۸وسط|55pxرتبه ۱۷وسط|55pxرتبه ۱۶وسط|55pxرتبه ۱۵وسط|55pxرتبه ۱۴وسط|55pxرتبه ۱۳وسط|55pxرتبه ۱۲وسط|55pxرتبه ۱۱وسط|55pxرتبه ۱۰  وسط|55px
سردوشی‌های دانشگاه امام حسین سپاه پاسداران انقلاب اسلامیافسر دانشجوی سال چهارم پاسدارافسر دانشجوی سال سوم پاسدارافسر دانشجوی سال دوم پاسدارافسر دانشجوی سال اول پاسدار وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران و سربازان وظیفهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامیرزم‌دار یکم/ ناودار یکمرزم‌دار دوم/ ناودار دومرزم‌آور یکم/ ناویار یکمرزم‌آور دوم/ ناویار دومرزم‌آور سوم/ ناویار سومرزم‌یار/ سرناویسرباز یکم/ ناوی یکمسرباز دوم/ ناوی دومسرباز/ ناویوسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px وسط|80px

 درجه‌های فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران 
100px|center
درجه‌های سرداران و افسران فراجاارتشبدسپهبدسرلشگرسرتیپسرتیپ دومسرهنگسرهنگ دومسرگردسروانستوان یکمستوان دومستوان سوموسط|150x150پیکسلوسط|150x150پیکسل وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
سردوشی‌های دانشجویان افسری فراجاافسر دانشجوی سال چهارمافسر دانشجوی سال سومافسر دانشجوی سال دوم افسر دانشجوی سال اول وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران کادر فراجااستوار یکماستوار دومگروهبان یکمگروهبان دومگروهبان سوم وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px
 درجه‌های درجه‌داران وظیفه و سربازان فراجااستوار یکماستوار دومگروهبان یکمگروهبان دومگروهبان سومسرجوخهسرباز یکمسرباز دومسرباز وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|55px وسط|103x103px

 درجه‌های یگان حفاظت جنگل‌ها و زندان‌ها 

درجه‌های یگان حفاظت جمهوری اسلامی ایران محافظ محافظ یکم محافظ دوم حافظ حافظ یکم حافظ دوم حافظ سوم سرپاسیار یکم سرپاسیار دوم پاسیار یکم پاسیار دوم120x120پیکسل120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل 120x120پیکسل

 جستارهای وابسته 
 نشان‌ها و جایزه‌های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
 رسته (نیروهای مسلح)
 درجه‌های نظامی قدیم ایران
 درجه‌های ارتش افغانستان
 درجه‌های نیروهای مسلح تاجیکستان

 پانویس 

 منابع 
 دادگستری جمهوری اسلامی ایران، مجموعه قوانین سال ۱۳۵۸، تصویب‌نامه‌ها، ص۲۷۹.
 ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶.
 فرهنگ همراه پیشرو آریانپور، انگلیسی-فارسی.

رده:ارتش جمهوری اسلامی ایران
رده:سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
رده:فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
رده:درجه‌های نظامی ایران
رده:نشان‌های نظامی
رده:نشان‌های رسته‌های نظامی ایران