نوار بهداشتی

نوار بهداشتی دستمالی است که از نظر ظاهری همانند پوشک نوزادان و کوچکتر از آن است، زنان در دوران قاعدگی، برای جلوگیری از نفوذ خون خارج شده از خود به لباس آن را روی لباس زیر خود قرار می‌دهند. یک طرف نوار بهداشتی چسب دارد و به داخل لباس می‌چسبد تا در سکون قرار بگیرد. نوار بهداشتی‌های امروزی معمولاً استریل هستند و از پوششی از الیاف مصنوعی و توده‌ای پنبه و مواد جاذب مایعات درون آن تشکیل می‌شوند.

نوار بهداشتی یک وسیلۀ جاذب است که هنگام قاعدگی، خونریزی پس از زایمان، بهبودی از جراحی زنان، تجربۀ سقط جنین خودبه‌خودی یا سقط جنین عمدی، یا در هر موقعیت دیگری که جذب جریان خون از مهبل ضروری باشد، در لباس زیر پوشیده می‌شود. نوار بهداشتی نوعی محصول بهداشت قاعدگی است که برخلاف تامپون‌ها و کاپ‌های قاعدگی که درون مهبل قرار می‌گیرند، در بیرون از بدن استفاده می‌شود. نوارها معمولاً با جدا کردن از لباس زیر تعویض می‌شوند؛ به این صورت که نوار قدیمی برداشته شده، نوار جدید به داخل شورت چسبانده می‌شود. توصیه می‌شود نوارها هر ۳ تا ۴ ساعت تعویض شوند تا از رشد برخی باکتری‌ها که می‌توانند در خون تکثیر شوند، جلوگیری شود؛ این زمان ممکن است بسته به نوع نوار، شدت جریان خون و مدت زمان استفاده متفاوت باشد.

نوع امروزی نوار بهداشتی تا مدت‌ها در ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه مورد استفاده نبود و زنان از پنبه و پارچه‌ای که در زیر آن قرار می‌دادند یا از تا نمودن یک پارچه به‌طوری که مانع رسیدن خون به بیرون از لباس باشد استفاده می‌کردند و هربار آن را شسته و اتو می‌کردند استفاده از این پارچه‌ها به صورت مکرر و با گذشت زمان باعث بیماری‌های عفونی مختلفی در زنان شد به گونه ای که قبل از تولید و عرضه نوار بهداشتی‌ها امید به زندگی زنان و میانگین طول عمر آنها نسبت به زمان حال کم‌تر بود.
بعدها نیز انواع دیگر نوار بهداشتی تولید شد از میان آنها می‌توان به فنجان قاعدگی و همین‌طور تامپونها اشاره کرد که هر دو ی این محصولات بهداشتی در داخل مهبل قرار داده می‌شوند و مانع نشت خون می‌شوند.

نوارهای بهداشتی از مواد گوناگونی ساخته می‌شوند که بسته به مدل، کشور سازنده و نشان تجاری متفاوت است. این نوارها با پدهای بی‌اختیاری، که معمولاً قدرت جذب بالاتری دارند و توسط افرادی که دچار مشکلات بی‌اختیاری ادرار هستند استفاده می‌شوند، یکسان نیستند. اگرچه نوارهای بهداشتی برای این منظور ساخته نشده‌اند، برخی از افراد از آنها برای این کار استفاده می‌کنند.

 انواع 
 یک‌بارمصرف 
بندانگشتی|200px|نوار بهداشتی پلاتینیوم سایز بزرگ

اگرچه تولیدکنندگان معمولاً تمایلی به افشای ترکیب دقیق محصولات خود ندارند، مواد اصلی نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف معمولاً ریون سفیدشده (سلولز حاصل از خمیر چوب)، پنبه و پلاستیک است. علاوه بر این، ممکن است اسانس و عوامل ضدمیکروبی نیز به آنها اضافه شود. بخش‌های پلاستیکی شامل لایۀ پشتی و پودر پلیمری به عنوان یک جاذب قدرتمند اضافی (پلیمرهای فوق‌جاذب) است که در تماس با رطوبت به ژل تبدیل می‌شود. شرکت پراکتر اند گمبل (Procter & Gamble) ماده‌ای انحصاری به نام اینفینیسل (Infinicel) را به عنوان هستۀ نوارهای خود تبلیغ می‌کند.

به طور کلی، لایه‌بندی به این شرح است: «یک مادۀ هستۀ جاذب که بین یک لایۀ رویی منعطف و نفوذپذیر به مایع و یک لایۀ پشتی پلاستیکی نفوذناپذیر به مایع قرار گرفته است که در قسمت بیرونی خود چسبی برای اتصال نوار به لباس زیر دارد». همانند تامپون‌ها و پوشک‌های یک‌بارمصرف، بازیافت این محصولات دشوار است و به دلایل هزینه‌ای به ندرت انجام می‌شود، هرچند به نظر می‌رسد راه‌حل‌های اثبات مفهومی وجود داشته باشد. محصولات بهداشتی متداول، هنگامی که در محل دفن زباله ریخته نشوند (جایی که قطعات زیست‌تخریب‌ناپذیر آنها ممکن است هزاران سال باقی بمانند)، در بهترین حالت می‌توانند «بازیافت حرارتی» (سوزانده) شوند.

انواع مختلفی از نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف وجود دارد:

 نوار روزانه: برای جذب ترشحات روزانۀ مهبل، جریان خفیف قاعدگی، لکه‌بینی، بی‌اختیاری ادراری جزئی، یا به عنوان پشتیبان برای تامپون یا فنجان قاعدگی طراحی شده است.
 بسیار نازک: یک نوار بسیار فشرده که ممکن است به اندازۀ یک نوار معمولی یا بزرگ/بسیار جاذب باشد اما حجم کمتری دارد.
 معمولی: نواری با قدرت جذب متوسط.
 بزرگ/سوپر: نواری با قدرت جذب بیشتر که برای ابتدای دورۀ قاعدگی که خونریزی اغلب شدیدتر است، مفید است.
 شبانه: نواری بلندتر برای محافظت بیشتر در هنگام دراز کشیدن، با قدرت جذبی مناسب برای استفاده در طول شب.
 مخصوص پس از زایمان: این نوارها معمولاً کمی بلندتر از نوارهای بزرگ/سوپر هستند و برای جذب خونریزی پس از زایمان طراحی شده‌اند و همچنین می‌توانند ادرار را نیز جذب کنند.

شکل، قدرت جذب و طول نوارها ممکن است بسته به تولیدکننده متفاوت باشد، اما معمولاً از پدهای روزانۀ کوتاه و باریک تا نوارهای شبانۀ بزرگتر و بلندتر را در بر می‌گیرد. نوارهای بلند برای محافظت بیشتر یا برای زنان درشت‌اندام‌تر که لباس زیرشان ممکن است با نوارهای با طول معمولی کاملاً محافظت نشود و همچنین برای استفاده در طول شب عرضه می‌شوند.

گزینه‌های دیگری نیز اغلب در خط تولید نوارهای یک تولیدکننده ارائه می‌شود، مانند باله‌هایی که دور کناره‌های لباس زیر می‌پیچند تا محافظت بیشتری در برابر نشت ایجاد کرده و به محکم شدن نوار در جای خود کمک کنند. به برخی نوارها مادۀ خوشبوکننده نیز اضافه می‌شود که برای پوشاندن بوی قاعدگی با یک عطر ملایم طراحی شده است. حتی پدهای روزانه‌ای وجود دارند که به طور خاص برای پوشیدن با شورت بندی/جی-استرینگ طراحی شده‌اند.

 قابل‌استفاده مجدد (پارچه‌ای) 

بندانگشتی|نوار بهداشتی پارچه‌ای قابل‌استفادۀ مجدد با طرح کوکوپلی

بندانگشتی|نوارهای پارچه‌ای مدرن قابل‌استفادۀ مجدد در اندازه‌های مختلف

برخی از زنان از نوار بهداشتی پارچه‌ای قابل‌شستشو یا قابل‌استفادۀ مجدد استفاده می‌کنند. این نوارها از انواع مختلفی از پارچه ساخته می‌شوند—بیشتر از فلانل پنبه‌ای، بامبو یا شاهدانه (که بسیار جاذب است و به اندازۀ پنبه حجیم نیست). بیشتر مدل‌ها دارای باله‌هایی هستند که دور لباس زیر محکم می‌شوند، اما برخی نیز فقط (بدون باله) بین بدن و لباس زیر در جای خود نگه داشته می‌شوند. برخی (به‌ویژه مدل‌های قدیمی‌تر) به صورت کمربندی موجود هستند. نوارهای بهداشتی پارچه‌ای در حدود دهۀ ۱۹۷۰ دوباره مورد توجه قرار گرفتند و محبوبیت آنها در اواخر دهۀ ۱۹۸۰ و اوایل دهۀ ۱۹۹۰ افزایش یافت. دلایلی که زنان به استفاده از نوارهای بهداشتی پارچه‌ای روی می‌آورند شامل راحتی، صرفه‌جویی در هزینه‌ها در درازمدت، تأثیرات زیست‌محیطی و دلایل بهداشتی است.

نوارهای بهداشتی قابل‌شستشو پس از استفاده نیازی به دور انداختن ندارند و بنابراین جایگزین اقتصادی‌تری ارائه می‌دهند. نوارهای بهداشتی قابل‌استفادۀ مجدد را می‌توان در وب‌سایت‌های متعددی یافت یا در خانه ساخت (دستورالعمل‌های آن به صورت آنلاین موجود است). آنها به یک جایگزین محبوب تبدیل شده‌اند زیرا فاقد مواد حساسیت‌زا و عطر هستند و می‌توانند برای زنانی که از استفاده از نوارهای یک‌بارمصرف دچار سوزش و ناراحتی می‌شوند، راحت‌تر باشند.

امروزه مدل‌های زیادی از نوارهای بهداشتی پارچه‌ای، از پدهای روزانه گرفته تا نوارهای شبانه، موجود است. مدل‌های محبوب نوارهای بهداشتی پارچه‌ای شامل پدهای همه‌کاره یا AIO (all-in-one) است که در آنها لایۀ جاذب در داخل نوار دوخته شده است، پدهای مدل «پد اضافه روی نوار» که دارای لایه‌های جاذب هستند و می‌توانند در صورت نیاز روی نوار محکم شوند، پدهای مدل پاکتی یا جیبی که لایه‌های جاذب در صورت نیاز می‌توانند داخل نوار قرار گیرند، و مدل تاشو که در آن نوار به دور لایه‌های جاذب تا می‌شود. نوارهای بهداشتی پارچه‌ای همچنین می‌توانند دارای آستر ضدآب باشند که محافظت بیشتری در برابر نشت ایجاد می‌کند اما ممکن است نسبت به نوارهای بدون آستر، قابلیت تنفس کمتری داشته باشد.

 کاربردها 
نوارهای بهداشتی برای جذب ترشحات قاعدگی و در نتیجه محافظت از لباس و وسایل خانه پوشیده می‌شوند. آنها معمولاً به صورت جداگانه بسته‌بندی می‌شوند تا حمل آنها در کیف دستی یا کیف‌های دیگر آسان‌تر و محتاطانه‌تر باشد. از این بسته‌بندی می‌توان برای پیچیدن نوارهای استفاده‌شده پیش از انداختن آنها در سطل‌های مخصوص استفاده کرد. برخی از زنان ترجیح می‌دهند به جای (یا علاوه بر) استفاده از بسته‌بندی، نوارها را با دستمال توالت بپیچند، زیرا بسته‌بندی‌ها که اغلب از پلاستیک صاف با یک نوار چسب کوچک ساخته شده‌اند، ممکن است به خوبی نچسبند. هیچ نوع نوار بهداشتی را نباید در توالت انداخت زیرا می‌تواند باعث گرفتگی شود. در کشورهای توسعه‌یافته، آبریزگاه‌های همگانی تقریباً همیشه دارای یک سطل مخصوص برای قرار دادن نوارهای استفاده‌شده هستند. در کمک‌های اولیه، به دلیل قدرت جذب بالا، اگر گاز استریل در دسترس یا کافی نباشد، این نوارها پانسمان‌های بسیار خوبی برای خونریزی شدید محسوب می‌شوند.

بسیاری از زنانی که بی‌اختیاری ادرار  را تجربه می‌کنند، از نوارهای بهداشتی برای مدیریت نشت مثانه استفاده می‌کنند. با این حال، از آنجا که نوارهای بهداشتی برای جذب جریان قاعدگی طراحی شده‌اند، در جذب نشت ادرار چندان مؤثر نیستند؛ پدهای بی‌اختیاری برای این منظور طراحی شده‌اند.

اگر فردی در دوران قاعدگی نوار بهداشتی در دسترس نداشته باشد، ممکن است از دستمال توالت به عنوان جایگزین موقت استفاده کند.

 تاریخچه  
قاب|راست|عمودی|یک پوستر تبلیغاتی برای نوارهای بهداشتی هارتمان، مربوط به حدود سال ۱۹۰۰. واژۀ فرانسوی «Accouchement» به معنای زایمان است و «puerperal fever» (تب نفاسی) یک نوع عفونت پس از زایمان است.
بندانگشتی|عمودی|کیسه برای نوار بهداشتی
در طول تاریخ، جوامع از اشکال گوناگونی برای محافظت در دوران قاعدگی استفاده کرده‌اند. از نوارهای بهداشتی در اوایل قرن دهم میلادی در فرهنگ‌نامۀ سودا یاد شده است؛ جایی که گفته می‌شود هیپاتیا، که در قرن چهارم پس از میلاد می‌زیست، یکی از پارچه‌های قاعدگی استفاده‌شدۀ خود را به سوی یکی از ستایندگانش پرتاب کرد تا او را دلسرد کند. در مصر باستان، زنان از پاپیروس نرم‌شده، گیاهی علف‌مانند، برای جذب خون قاعدگی خود استفاده می‌کردند. پیش از آنکه محصولات بهداشت قاعدگی به صورت تجاری در دسترس قرار گیرند، بیشتر زنان از تکه‌های پارچه برای جذب جریان قاعدگی خود استفاده می‌کردند. عبارت انگلیسی «On the rag» اصطلاحی است که در اصل به پارچه‌های قاعدگی اشاره داشت، اما کاربرد امروزی آن به عنوان یک تعبیر ملایم برای قاعدگی است.

تا پیش از ابداع نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف، پدهای پارچه‌ای یا قابل استفادۀ مجدد به طور گسترده برای جمع‌آوری خون قاعدگی استفاده می‌شد. زنان اغلب از انواع نوارهای بهداشتی خانگی استفاده می‌کردند که آنها را از پارچه‌های مختلف یا سایر مواد جاذب برای جمع‌آوری خون قاعدگی می‌ساختند. حتی پس از آنکه نوارهای یک‌بارمصرف به صورت تجاری در دسترس قرار گرفتند، تا چندین سال برای بسیاری از خانواده‌ها بسیار گران بودند. زمانی که تهیۀ آنها ممکن شد، به زنان اجازه داده می‌شد تا پول را در جعبه‌ای قرار دهند تا مجبور نباشند با فروشنده صحبت کنند و خودشان یک جعبۀ نوار بهداشتی کوتکس (Kotex) را از روی پیشخوان بردارند. چندین سال طول کشید تا نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف رایج شوند. برای استفادۀ آسان‌تر، مخترعی به نام کارولین آر. مابلی، ساختار زبانه‌دار را برای نوار بهداشتی به ثبت رساند. اکنون در بیشتر دنیای صنعتی، تقریباً به طور انحصاری از نوارهای یک‌بارمصرف استفاده می‌شود.
بندانگشتی|تبلیغ کمربند نوار بهداشتی، ۱۹۲۰

نخستین نوارهای یک‌بارمصرف معمولاً به شکل مستطیلی از پشم‌پنبه یا الیاف مشابه بودند که با یک آستر جاذب پوشانده می‌شدند. انتهای آستر از جلو و عقب بلندتر بود تا از حلقه‌های یک شکم‌بند یا کمربند مخصوص که زیر لباس زیر پوشیده می‌شد، عبور کند. این طراحی به دلیل سر خوردن به جلو یا عقب از محل مورد نظر، بدنام بود.

به نظر می‌رسد اولین نوارهای بهداشتی یک‌بارمصرف از حدود سال ۱۸۸۰ با پد توماس و ویلیام ساوت‌هال به صورت تجاری در دسترس قرار گرفتند. اولین نوارهای یک‌بارمصرف آمریکایی که به صورت تجاری عرضه شدند، حوله‌های لیستر (Lister's Towels) بودند که توسط شرکت جانسون اند جانسون (Johnson & Johnson) در سال ۱۸۸۸ ساخته شدند. نوارهای یک‌بارمصرف با پرستارانی آغاز شد که از بانداژهای خمیر چوب خود برای جذب جریان قاعدگی استفاده می‌کردند و به این ترتیب پدی ساختند که از مواد به راحتی در دسترس و به اندازۀ کافی ارزان بود که پس از استفاده دور انداخته شود. اولین آگهی شرکت کوتکس برای محصولاتی که با این خمیر چوب (سلوکتان) ساخته شده بودند، در ژانویۀ ۱۹۲۱ منتشر شد. شرکت جانسون اند جانسون در سال ۱۹۲۶ نوارهای بهداشتی مودس (Modess) را معرفی کرد، که پژوهش‌های آن توسط لیلیان گیلبرت انجام شده بود. گزارش پژوهش بازار لیلیان گیلبرت که در سال ۱۹۲۷ منتشر شد، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ تجربیات زنان آمریکایی از قاعدگی در دهۀ ۱۹۲۰ ارائه می‌دهد. نظرسنجی‌هایی که او از بیش از ۱۰۰۰ زن انجام داد، نشان داد که «مهم‌ترین واقعیت دربارۀ جنبه بازاریابی نوار بهداشتی [...] این است که در دسترس بودن، عامل فروش یک نوار است». چندین مورد از اولین تولیدکنندگان پدهای یک‌بارمصرف، تولیدکنندۀ بانداژ نیز بودند، که می‌تواند نشان‌دهندۀ شکل این محصولات باشد.

در سال ۱۹۵۶، مری کنر حق ثبت اختراع یک کمربند بهداشتی قابل تنظیم با یک جیب داخلی مقاوم در برابر رطوبت را به دست آورد.

بعدها، یک نوار چسب در قسمت زیرین نوارهای بهداشتی برای اتصال به فاق شورت قرار داده شد و این روش به روشی محبوب تبدیل شد. نوار بهداشتی کمربندی در اوایل دهۀ ۱۹۸۰ به سرعت ناپدید شد.

طراحی ارگونومیک و مواد مورد استفاده برای ساخت نوارها نیز از دهۀ ۱۹۸۰ تا به امروز تغییر کرده است. از آنجا که مواد اولیه به اندازۀ کافی جاذب و مؤثر نبودند و ضخامت نوارهای اولیه تا دو سانتی‌متر می‌رسید، نشت یک مشکل بزرگ بود. برخی از تغییرات ایجاد شده شامل لایه‌دوزی آستر، افزودن «باله» و کاهش ضخامت نوار با استفاده از محصولاتی مانند خزۀ تورب (اسفاگنوم) و ژل‌های فوق‌جاذب پلی‌آکریلات مشتق از نفت بود. مواد مورد استفاده برای تولید بیشتر نوارها از صنایع نفت و جنگل‌داری به دست می‌آیند. هستۀ جاذب، که از خمیر چوب سفیدشدۀ با کلر ساخته شده است، با افزودن ژل‌های پلی‌آکریلات که مایع را به سرعت جذب کرده و آن را تحت فشار در حالت سوسپانسیون نگه می‌دارد، می‌تواند برای ساخت محصولات باریک‌تر کاهش یابد. مواد باقی‌مانده عمدتاً از صنعت نفت مشتق شده‌اند؛ پوشش رویی مورد استفاده از پلی‌پروپیلن نبافته است و لایۀ ضد نشت از فیلم پلی‌اتیلن ساخته شده است.

 جامعه و فرهنگ  
 کشورهای در حال توسعه  
در کشورهای در حال توسعه، هنوز از پدهای دست‌ساز برای جمع‌آوری خون قاعدگی استفاده می‌شود زیرا ارزان‌تر هستند. گزارش شده است زنانی که توانایی خرید نوارهای یک‌بارمصرف گران‌تر یا تامپون را ندارند، از پارچه، خاک و گل نیز برای جمع‌آوری جریان قاعدگی استفاده می‌کنند.

برای پاسخ به نیاز دستیابی به یک راه‌حل ارزان برای کاهش اقدامات غیربهداشتی در کشورهایی مانند هند، آروناچالام موروگانانتام از منطقۀ روستایی کویمباتور در ایالت جنوبی تامیل نادو، دستگاهی را توسعه داد و به ثبت رساند که می‌توانست نوارهای بهداشتی کم‌هزینه را با کمتر از یک سوم قیمت قبلی تولید کند. بنیاد بیل و ملیندا گیتس به بنیاد زاناآفریکا (ZanaAfrica) مستقر در نایروبی، کمک هزینه‌ای به مبلغ ۳ میلیون دلار آمریکا اعطا کرد. زاناآفریکا رویکردهای خلاقانه‌ای را برای آموزش بهداشت قاعدگی به دختران نوجوان بررسی می‌کند.

 اثرات بر سلامتی  
در سال ۲۰۲۴ گزارش شد که یک نشان تجاری نوار بهداشتی حاوی مادۀ شیمیایی سمی PFOA است.

در ۱۵ مارس ۲۰۲۵، تلویزیون مرکزی چین (CCTV) تخلفات گسترده‌ای را در صنعت بهداشت زنان، شامل خرید محصولات معیوب و پسماند تولید برای ساخت نوار بهداشتی، افشا کرد. از آنجا که مشخص شد ده‌ها نشان تجاری نوار بهداشتی چینی دارای برچسب‌های نادرست هستند و برخی حتی حاوی تخم حشرات و پای سوسک بودند، تعداد زیادی از گردشگران چینی برای خرید نوار بهداشتی به هنگ کنگ هجوم آوردند.

 جستارهای وابسته 
 قاعدگی
 تامپون
 پد قاعدگی پارچه‌ای

 منابع 

رده:بهداشت زنان
رده:سلامت زنان
رده:عادت ماهانه
رده:لوازم بهداشتی
رده:محصولات بهداشت فردی
رده:محصولات دورانداختنی