مشروعیت سیاسی

در علوم سیاسی، مشروعیت سیاسی  یا مختصراً مشروعیت مفهومی برای توصیف داشتن حقِ اقتدارِ دولت (یا رژیم، حکومت و غیره) بر کنش‌های جامعه است. در نظام‌های سیاسی که این امر صادق نیست، رژیم‌های نامحبوب به این علت دوام می‌آورند که گروهی کوچک و بانفوذ از نخبگان، آنها را مشروع تلقی می‌کنند.Dahl, Robert A. Polyarchy: Participation and Opposition (pp. 124–188). New Haven (Connecticut) and London: Yale University Press, 1971

در فلسفۀ اخلاق، اصطلاح مشروعیت اغلب به صورت مثبت به عنوان جایگاه هنجاری اطلاق می‌شود که مردم به نهادها، مناصب و اعمال حاکمان خود اعطا می‌کنند، بر اساس این باور که اعمال حکومت آنها، استفاده‌هایی مناسب از قدرتِ مشروع یک حکومت قانونی است.

سیسرون این واژه را برای بیان قانونی‌بودن قدرت به‌کار برد. بعدها واژهٔ مشروعیت در اشاره به روش‌های سنتی، اصول قانون اساسی و انطباق با سنت‌ها به‌کار برده شد. در عصر روشنگری، جان لاک عنصر «رضایت» را نیز به معنای آن افزود و رضایت را پایه و اساس فرمانروایی مشروع دانست.Ashcraft, Richard (ed.): John Locke: Critical Assessments (p. 524). London: Routledge, 1991 در دوران مدرن برای نخستین بار ماکس وبر مفهوم مشروعیت را به صورت مفهومی عام بیان کرد. به عقیدهٔ او، مشروعیت بر «باور» مبتنی است و از مردم اطاعت می‌طلبد. قدرت فقط وقتی مؤثر است که مشروع بوده باشد.

 منابع مشروعیت 
ماکس وبر سه منبع آرمانی برای مشروعیت ارائه کرده است که عبارتند از:
 مشروعیت سنتی
 مشروعیت کاریزمایی
 مشروعیت عقلانی ـ قانونی

 مشروعیت سنتی 
بر اعتقاد به تقدس سنت‌های قدیمی و مشروعیت پایگاه کسانی که از زمان‌های قدیم جامعه تحت حکومت آنان بوده است، استوار است. مثل: حکومت مبتنی بر وراثت، پدرسالاری یا پیرسالاری.

 مشروعیت فرهمند 

بر سرسپردگی تقدسی و استثنایی و دارا بودن شخصیتی ویژه و نمونه و منحصر به فرد که نماد دلاوری و الگوهای هنجاری در جامعه است، استوار است و این الگوها توسط او آشکار یا مقرر می‌گردد افرادی مانند اسکندر، ژولیوس سزار، هیتلر، گاندی، جمال عبدالناصر، قذافی یا سید روح‌الله خمینی.

 مشروعیت عقلانی و قانونی 
بر اعتقاد به قانونی‌بودن الگوهای قواعد هنجاری و حق کسانی که تحت چنین قواعدی برای صدور دستور اقتدار یافته‌اند، استوار است. دولت بوروکراتیک امروزی که براساس قواعد و هنجارهای قانونی استوار است نمونهٔ بارز مشروعیت عقلانی و قانونی است.

 پانویس 

 منابع 


 پیوند به بیرون 
 موازنه مقبولیت و مشروعیت از دیدگاه سید محمد باقر صدر، نوشته علی معموری

رده:اقتدار
رده:حاکمیت
رده:فرهنگ سیاسی
رده:واژگان علوم سیاسی