هوگو چاوز

هوگو رافائل چاوز فریاس (؛ ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴ – ۵ مارس ۲۰۱۳) سیاستمدار، انقلابی و افسر نظامی اهل ونزوئلا بود که از سال ۱۹۹۹ تا زمان مرگش در سال ۲۰۱۳ ریاست‌جمهوری ونزوئلا را بر عهده داشت. چاوز همچنین از زمان تأسیس حزب جنبش جمهوری پنجم در سال ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۷ رهبر آن بود؛ در سال ۲۰۰۷ این حزب با چند حزب دیگر ادغام شد و حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا (PSUV) را تشکیل داد که چاوز تا زمان مرگش رهبری آن را بر عهده داشت.

چاوز در خانواده‌ای از طبقهٔ متوسط در سابانتا، ایالت باریناس، به دنیا آمد و به‌عنوان افسر حرفه‌ای نظامی فعالیت کرد. پس از نارضایتی از نظام سیاسی ونزوئلا مبتنی بر پیمان پونتوفیخو، در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ جنبش انقلابی بولیواری–۲۰۰ (MBR-200) را بنیان نهاد. او در سال ۱۹۹۲ رهبری تلاش ناموفق این جنبش برای کودتای نظامی علیه دولت حزب اقدام دموکراتیک به ریاست‌جمهوری کارلوس آندرس پرز را بر عهده داشت که به‌دلیل آن زندانی شد. دو سال بعد مورد عفو قرار گرفت و حزب جنبش جمهوری پنجم را تأسیس کرد. وی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۹۹۸ ونزوئلا با کسب ۵۶٫۲٪ آرا به ریاست‌جمهوری رسید. او در انتخابات سراسری سال ۲۰۰۰ با ۵۹٫۸٪ آرا و بار دیگر در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۶ با ۶۲٫۸٪ آرا دوباره انتخاب شد. پس از پیروزی در چهارمین دورهٔ ریاست‌جمهوری خود در انتخابات ۲۰۱۲ با ۵۵٫۱٪ آرا، قرار بود در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳ سوگند یاد کند؛ اما به‌دلیل درمان سرطان، مراسم تحلیف لغو شد و او در ۵ مارس ۲۰۱۳ در ۵۸ سالگی درگذشت.

پس از تصویب قانون اساسی ونزوئلا در سال ۱۹۹۹، چاوز تمرکز خود را بر اجرای اصلاحات اجتماعی در چارچوب انقلاب بولیواری گذاشت. دولت او با بهره‌گیری از درآمدهای بی‌سابقهٔ نفتی دههٔ ۲۰۰۰، صنایع کلیدی را ملی کرد، شوراهای مشارکتی دموکراتیک موسوم به شوراهای اشتراکی را ایجاد نمود و برنامه‌های اجتماعی‌ای با عنوان ماموریت‌های بولیواری را برای گسترش دسترسی به غذا، مسکن، بهداشت و آموزش به اجرا گذاشت. هرچند این ابتکارها در دوره‌های قیمت بالای نفت به بهبودهای موقتی در کاهش فقر و رفاه اجتماعی انجامید، اتکای آن‌ها به کنترل دولتی و برنامه‌ریزی متمرکز، با کاهش قیمت نفت ضعف‌های ساختاری قابل‌توجهی را آشکار کرد. سودهای بالای نفت هم‌زمان با آغاز ریاست‌جمهوری چاوز موجب بهبودهای موقتی در حوزه‌هایی مانند فقر، سوادآموزی، برابری درآمدی و کیفیت زندگی—عمدتاً بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷—شد، هرچند تغییرات گسترده‌ای در نابرابری‌های ساختاری رخ نداد. در ۲ ژوئن ۲۰۱۰، چاوز به‌دلیل کمبودها، «جنگ اقتصادی» علیه طبقات بالای ونزوئلا اعلام کرد که به‌زعم برخی آغاز بحران ونزوئلا بود. تا پایان ریاست‌جمهوری او در اوایل دههٔ ۲۰۱۰، سیاست‌های اقتصادی دولت او در دههٔ قبل — مانند خرج کردن بیش از درآمد دولت (کسری بودجه) و تعیین دستوری قیمت‌ها — دیگر قابل ادامه نبود و باعث شد اقتصاد ونزوئلا دچار مشکل و بی‌ثباتی شود. هم‌زمان، فقر، تورم و کمبودها افزایش یافت.

در دوران چاوز، ونزوئلا با پسرفت دموکراتیک روبه‌رو شد؛ از جمله سرکوب مطبوعات، دست‌کاری قوانین انتخاباتی و بازداشت و تبعید منتقدان دولت. استفادهٔ او از قوانین تفویض اختیار که به او اجازه می‌داد بدون تصویب مجلس قانون‌گذاری کند و نیز بهره‌گیری دولتش از تبلیغات، موضوع مناقشه بود. ریاست‌جمهوری چاوز شاهد افزایش قابل‌توجه نرخ قتل در کشور و تداوم فساد در نیروی پلیس و دولت بود.

در سراسر طیف سیاسی، چاوز یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال جنجالی‌ترین سیاستمداران تاریخ معاصر ونزوئلا و آمریکای لاتین به‌شمار می‌رود. ۱۴ سال ریاست‌جمهوری او آغازگر «موج صورتی» سوسیالیستی در آمریکای لاتین بود؛ او از همکاری‌های آمریکای لاتین و کارائیب حمایت کرد و نقشی کلیدی در ایجاد اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی، جامعهٔ کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب، ائتلاف بولیواری برای قارهٔ آمریکا، بانک جنوب و شبکهٔ تلویزیونی منطقه‌ای تله‌سور ایفا نمود. در عرصهٔ بین‌المللی، چاوز با دولت‌های مارکسیست-لنینیست فیدل کاسترو و سپس رائول کاسترو در کوبا، و نیز دولت‌های سوسیالیست اوو مورالس در بولیوی، رافائل کورئا در اکوادور و دانیل اورتگا در نیکاراگوئه همسو بود. اندیشه‌ها، برنامه‌ها و سبک سیاسی چاوز مبنای چاوزیسم را شکل می‌دهد؛ ایدئولوژی‌ای سیاسی که به‌طور نزدیک با بولیوارینیسم و سوسیالیسم قرن بیست و یکم پیوند دارد. چاوز سیاست‌های خود را ضد امپریالیستی توصیف می‌کرد و از مخالفان برجستهٔ سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا و نیز منتقد صریح نئولیبرالیسم و سرمایه‌داری بازار آزاد بود. او خود را مارکسیست می‌دانست.

 زندگی 
چاوز دومین فرزند از شش فرزند هوگو دِ لوس ریِس چاوز و النا فریاس دِ چاوز بود که در ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴ در منطقهٔ روستایی سابانتا در ایالت باریناس به دنیا آمد. او در ۱۶ سالگی به ارتش ونزوئلا پیوست و توانست به درجهٔ سرهنگ دومی برسد.

نام او برای نخستین بار در ۱۹۹۲ بر سر زبان‌ها افتاد؛ هنگامی که کودتایی نافرجام را بر ضد رهبر وقت، کارلوس آندرس پرز، به انجام رساند. او پیش از افتادن به زندان، در جلوی دوربین‌های تلویزیونی گفت که کودتایش «برای حالا» ناموفق بوده است. این سخن او هواداران بسیاری برایش در میان فقیران ونزوئلا پدیدآورد، چرا که مردم فرودست در آن هنگام بر این باور بودند که دولت وقت فاسد است و به آن‌ها توجهی نمی‌کند.

چاوز پس از به زندان افتادن، همرزمانش را به بر زمین گذاشتن سلاح ترغیب کرد.

او در سال ۱۹۹۴ توسط رئیس‌جمهور وقت، رافائل کالدرا مورد عفو قرار گرفت و پس از آن اقدام به راه‌اندازی کارزاری سیاسی کرد. کارزار سیاسی او باعث شد که چهار سال بعد در سال ۱۹۹۹، بتواند بانوی رقیب خود را شکست دهد و به ریاست‌جمهوری ونزوئلا برسد.

 شکست در همه‌پرسی ونزوئلا 
در همه‌پرسی خبرساز سال ۲۰۰۷ هوگو چاوز برای افزایش اختیارات خود، پیشنهاد تغییرات گسترده‌ای را در ده‌ها ماده از قانون اساسی ونزوئلا داده بود. در قانون اساسی جدید محدودیت تصدی مقام ریاست‌جمهوری که در آن زمان حداکثر دو دورهٔ متوالی تعیین شده بود، برداشته می‌شد. (با این حال، در سال ۲۰۰۶ وی قانون اساسی را نادیده گرفت و برای بار سوم نامزد انتخابات و دوباره رئیس‌جمهور شد) از دیگر تغییرات مهم پیشنهادی هوگو چاوز، می‌توان به لغو استقلال بانک مرکزی ونزوئلا و قرار گرفتن آن تحت نظر رئیس‌جمهوری اشاره کرد.

نهایتاً در همه‌پرسی ۳ دسامبر ۲۰۰۷ میلادی، ۵۱٪ شرکت‌کنندگان در انتخابات به درخواست وی برای تغییر در قانون اساسی ونزوئلا رأی مخالف دادند.هوگو چاوز در همه‌پرسی ونزوئلا شکست خورد (بی‌بی‌سی فارسی)

 اقدامات و عملکرد 
هوگو چاوز کارش را به عنوان یک رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب شروع کرد. او مصمم بود به نابرابری‌ها در جامعهٔ ونزوئلا پایان داده و غذا و خدمات درمانی در اختیار آنان قرار دهد و همچنین کاری کند که صدای مردم در عرصهٔ سیاست شنیده شود؛ با این حال، وی نتوانست راهکاری درازمدّت برای مشکلات اقتصادی ونزوئلا پیاده کند و در دورهٔ زمامداری او فساد دولتی ادامه یافت و جرائم خشونت‌بار در سطح خیابان‌ها افزایش پیدا کرد. ضدیت او با آمریکا در حد پارانویا بود. البته وی مقادیر زیادی نفت به آمریکا فروخت، آن هم در حالی که به گفتهٔ خودش از این کشور بیزار بود. در نهایت، هوگو چاوز در جست‌وجوی قدرت فردی، از اصلاح‌طلبی پیشرو به دیکتاتوری خودکامه تبدیل شد.

در عرصهٔ اقتصادی، هوگو چاوز جملهٔ «مصادره شود.» را به شعار اصلی خود تبدیل کرد و از سال ۲۰۰۷ آن را برای اعلام ملّی کردن کارخانه‌ها، بانک‌ها، هتل‌ها، شرکت‌های مخابراتی و انرژی و همچنین پنج میلیون هکتار زمین‌های کشاورزی به کار برد. ملّی‌سازی یکی از ارکان اصلی مدل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود که او در اوایل دهه ۲۰۰۰ در ونزوئلا ترویج کرد؛ مدلی که به «سوسیالیسم قرن بیست و یکم» مشهور شد. در طول ریاست‌جمهوری چاوز تقریباً نیمی از شرکت‌هایی که در سال ۱۹۹۹ در ونزوئلا وجود داشتند، از بین رفتند و این کشور سیاست صنعتی‌زدایی را در پیش گرفت. طبق آمار کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین سازمان ملل، بین سال‌های ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱ حجم واردات کالا دو برابر شد، در حالی که صادرات شاهد کاهش یک چهارمی بود. با این حال، میزان فقر در ونزوئلا از ۴۹٫۴٪ در سال ۱۹۹۹ به ۲۷٫۸٪ در سال ۲۰۱۰ و آمار بی‌سوادان از ۹٫۱٪ در سال ۱۹۹۹ به ۴٫۹٪ در سال ۲۰۱۱ رسید.

 سیاست خارجی 
بندانگشتی|چاوز و مادورو درکنار هیلاری کلینتون؛ آوریل ۲۰۰۹‏
هوگو چاوز در دوران ریاست‌جمهوری خود، سیاست خارجی ونزوئلا را بر اساس دیپلماسی نفتی قرار داد. او در ۲۰۰۷ پیشنهادی ارائه کرد که مطابق با آن برخی از کشورهای آمریکای جنوبی و آمریکای لاتین این امکان را می‌یافتند که بهای ۴۰ درصد از نفت خریداری شده از ونزوئلا را برای ۲۵ سال، با سود تنها یک درصد عقب بیندازند. منتقدان چاوز او را متهم می‌کردند که از ثروت نفتی ونزوئلا برای گسترش نفوذ سیاسی خود و دولت کوبا در سراسر منطقه استفاده می‌کرده است.پیشنهاد چاوز برای تبادل نفت در برابر کالا وبگاه بی‌بی‌سی فارسی چاوز میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی ونزوئلا را در کشورهای دیگر آمریکای لاتین سرمایه‌گذاری یا صرف کمک به بازپرداخت بدهی کشورهایی چون آرژانتین و برزیل کرد.پول نفت در خدمت ونزوئلا و آمریکای لاتین وبگاه بی سی فارسی

در نوامبر سال ۲۰۰۷ میلادی و در اجلاسی در شیلی، او در حضور نخست‌وزیر وقت اسپانیا، خوزه لوئیز رودریگز ساپاترو و پادشاه اسپانیا، در سخنانی خوزه ماریو ازنار را فاشیست خطاب کرد."Behind the King's Rebuke to Chávez  وبگاه تایم علی‌رغم تذکر زاپاته رو به چاوز، او بر سخنان خود اصرار ورزید که در نهایت پادشاه اسپانیا با گفتن جملهٔ «چرا خفه نمی‌شی؟» به این سخنان واکنش نشان داد. چاوز اعلام کرد که این جمله را نشنیده است. در سال ۲۰۰۷ هوگو چاوز اعلام کرد که از دولت‌های اروپایی و آمریکا خواهد خواست که گروه شورشی چپی فارک در کلمبیا را تروریست قلمداد نکنند. رئیس‌جمهور کلمبیا در واکنش به این موضوع اعلام کرد که اعضای فارک تروریست‌هایی هستند که برای براندازی دولتی که به شیوه‌ای دموکراتیک انتخاب شده، با قاچاق کوکائین هزینهٔ عملیات خود را تأمین می‌کنند، کودکان را به کار می‌گیرند و مین کار می‌گذارند.چاوز: فارک تروریست نیست، وبگاه بی‌بی‌سی فارسی

او همچنین روابط نزدیکی با افرادی چون فیدل کاسترو، محمود احمدی‌نژاد و ولادیمیر پوتین داشت. وی در سال ۲۰۰۰ در طی سفر خود به ده کشور عضو اوپک با صدام حسین، رئیس‌جمهور وقت عراق دیدار کرد.

 سیاست اقتصادی 
در طول ریاست‌جمهوری چاوز در بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ رشد اقتصادی ونزوئلا به ۱٫۲٪ سقوط کرد ولی با افزایش درآمدهای نفتی و پایان اعتصابات در صنعت نفت ونزوئلا رشد اقتصادی افزایش یافت و در سال ۲۰۰۴ به ۱۸٪ رسید. در سال ۲۰۰۷ صادرات نفت و گاز ۹۰٪ صادرات ونزوئلا را تشکیل می‌داد. در سال ۲۰۰۶ تجارت با ایالات متحده آمریکا ۵۳٪ کل تجارت ونزوئلا را تشکیل می‌داد.Factsheet میزان تورم در سال ۲۰۰۸، ۳۱٫۴٪ بود. هوگو چاوز در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد که ونزوئلا باید از بانک جهانی خارج شود.'ونزوئلا از بانک جهانی خارج می‌شود' وبگاه بی‌بی‌سی فارسی پس از ملّی شدن یک پروژه نفتی در ونزوئلا و خروج شرکت آمریکایی اکسون موبیل از این پروژه، این شرکت به وسیلهٔ شکایت‌هایی در کشورهای انگلیس، هلند و آمریکا موفق به مسدودسازی ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های شرکت نفت دولتی ونزوئلا شد.هشدار چاوز درباره قطع فروش نفت به آمریکا وبگاه بی‌بی‌سی فارسی

 رابطه با رسانه‌ها 
در سال ۲۰۰۵ چاوز شبکه تلویزیونی TeleSUR را برای رقابت با شبکهٔ منطقه‌ای سی‌ان‌ان اسپانیولی (CNN en Español) راه اندازی کرد. در سال ۲۰۰۶ چاوز پروانه اجازه پخش امواج رادیویی شبکهٔ تلویزیونی RCTV دومین شبکهٔ تلویزیونی ونزوئلا را به اتهام حمایت از کودتا علیه دولت، تمدید نکرد و یک شبکه تلویزیونی دولتی جایگزین آن شد.Venezuela replaces opposition TV with state network ده‌ها هزار تن از مردم ونزوئلا در تظاهراتی این اقدام را محکوم کردند و آن را تلاشی برای خاموش کردن صدای مخالفان دانستند.تظاهرات مخالفان تعطیلی یک تلویزیون در ونزوئلا وبگاه بی‌بی‌سی فارسی

همچنین وی تلاش می‌کرد تا ذهنیت مردم ونزوئلا را با سیاست‌های اقتصادی‌اش هماهنگ کند. به همین دلیل، دستور داده بود که سریال‌های عامه‌پسند سوسیالیستی تولید شوند. او در یک سخنرانی تلویزیونی در این باره مدعی شد: «فیلم‌های کاپیتالیستی سم هستند و بچه‌ها را به مصرف مواد مخدر و بزهکاری تشویق می‌کنند. ما خودمان می‌توانیم فیلم بسازیم.» اشپیگل در تفسیر این خبر نوشت که هدف چاوز از ترغیب سریال‌های عامه‌پسند سوسیالیستی رسیدن به الگویی شبیه کوبا است. در کوبا چنین سریال‌هایی با پیام‌های سوسیالیستی از تلویزیون پخش می‌شود.

به همین دلیل، هوگو چاوز در سال ۲۰۰۶ یک استودیوی فیلمبرداری را در حومهٔ کاراکاس افتتاح کرد که کار آن ساختن فیلم‌های کوتاه و مستند بود. استودیویی که گفته می‌شد بسیار هزینه‌بر بوده و برای مقابله با هالیوود ساخته شده بود! چاوز از زمان به دست گرفتن قدرت، رسانه‌های مستقل ونزوئلا را به شدّت زیر فشار قرار داد و چندین فرستنده تلویزیونی منتقد خود را نیز تعطیل کرد.

 مرگ 

چاوز چند سال با سرطان دست به گریبان بود و سرانجام در ۵ مارس ۲۰۱۳ در ۵۸ سالگی درگذشت. به همین دلیل، مقرر شد تا انتخاباتی زودهنگام در ونزوئلا ۳۰ روز پس از مرگ وی برگزار شود.

 پانویس 

 Universidad Católica Andrés Bello
 Munckton
 Ellner
 McCoy

 منابع 

 Wikipedia contributors, "Hugo Chávez," Wikipedia, The Free Encyclopedia,(نسخه ۸ ژانویه ۲۰۰۶.).
 از منابع زیر به صورت دست‌دوم استفاده شده است:
 Universidad Católica Andrés Bello. "Cuadro de Presidentes Venezolanos". Retrieved Internet Archive, 25 Nov 2004. (Spanish)
 Munckton, Stuart, "Chavez steps up calls for socialism", 2005-03-13. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۶-۰۴.
 Ellner, Steve. "The 'Radical' Thesis on Globalization and the Case of Venezuela's Hugo Chavez" Latin American Perspectives, Vol. 29, No. 6, Globalization and Globalism in Latin America and the Caribbean. (Nov. , 2002), pp. 88–93. Stable URL
 McCoy, Jennifer & Trinkunas, Harold (1999). Observation of the 1998 Venezuelan Elections: A Report

 پیوند به بیرون 

 چاوز و ریاست جمهوری مادام العمر
 ونزوئلا شعله‌های انقلاب روی چاه‌های نفت
 مارکسیسم و بلیواریسم - مشخصه اصلی روند جاری در ونزوئلا
 زندگی‌نامه چاوز
 وقتی مرگ «هوگو رافائل چاوز فریاس» در ایران عزای عمومی می‌شود! تابناک
 رئیس‌جمهور و خصوصی‌سازی اعتقادات شیعه! تابناک


رده:افراد بحران‌زده در ونزوئلا
رده:افراد ونزوئلایی اسپانیایی‌تبار
رده:افراد ونزوئلایی ایتالیایی‌تبار
رده:امپریالیسم‌ستیزی در آمریکای جنوبی
رده:اهالی باریناس، ایالت
رده:درگذشتگان ۲۰۱۳ (میلادی)
رده:رئیس‌جمهورهای ونزوئلا
رده:زادگان ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:سربازان اهل ونزوئلا
رده:سوسیالیست‌های اهل ونزوئلا
رده:سوسیالیست‌های کاتولیک
رده:سوسیالیست‌های مسیحی اهل ونزوئلا
رده:سیاستمداران حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا
رده:سیاستمداران محکوم‌شده به جرم اهل ونزوئلا
رده:شورشیان اهل ونزوئلا
رده:صهیونیسم‌ستیزی در آمریکای جنوبی
رده:فعالان همبستگی با فلسطینیان
رده:کاتولیک‌های رومی اهل ونزوئلا
رده:مخالفان صهیونیسم
رده:ملی‌گرایان اهل ونزوئلا
رده:ملی‌گرایی چپ