شهرستان شبستر

شهرستان شَبـِستَر از شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی در ایران است. مرکز این شهرستان شهر شبستر است.

شهرستان شبستر در غرب آذربایجان شرقی با وسعت ۲۷۵۰ کیلومتر مربع قرار گرفته و در بین شهرستان‌های مرند، تبریز، ورزقان، اسکو، خوی، سلماس و دریاچه ارومیه قرار گرفته‌است. شهرستان شبستر از شهرستان‌های واقع در جادهٔ ترانزیت تبریز – ارومیه بوده و در مسیر خط آهن ایران - ترکیه واقع شده‌است.

کوه میشوداغی با جهت شرقی–غربی با طول بیش از یکصد کیلومتر و عرض سی کیلومتر مانند دیواری سرتاسر شمال منطقه را می‌پوشاند و این شهرستان را از شهرستان مرند و خوی جدا می‌کند. این کوه‌ها در امتداد کوه‌های ارسباران قرار گرفته و بلندترین قله آن علی علمدار می‌باشد.

شبستر، شهرستانی دانشگاهی است که به‌رغم جمعیت اندک مرکز آن، دانشجوی بسیاری در خود جا داده‌است. دانشگاه آزاد اسلامی دارای چهار واحد در شهرهای آن است دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد صوفیان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خامنه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تسوج، دانشگاه پیام نور مرکز شبستر و دانشگاه پیام نور واحد بنیس و دانشگاه جامع علمی کاربردی شبستر از دانشگاه‌های این شهرستان است.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۹۵ نفوس و مسکن ۱۳۵٬۴۲۱ نفر بوده‌است

بندر شرفخانه، دریاچه ارومیه، و کوه‌های میشو داغی با آبشار سرکندیزج، از مظاهر طبیعی این شهرستان هستند.

از لحاظ کشاورزی، تولید هلو و صیفی جات و آلبالو و گردو و بادام گندم در شندآباد گندم و انگور در صوفیان، پیاز در زیناب و نظرلو، آلبالو در تسوج و سیب ایوند معروف است.
کارخانجات سیمان صوفیان، کوره‌های آجرپزی وایقان، کارخانه نساجی خامنه، کارخانه‌های ماکارونی وارد سازی، شهرک سرمایه‌گذاری خارجی و شهرک مصالح ساختمانی از مشخصه‌های صنعتی این شهرستان هستند.
شهر فرهنگی، تاریخی خامنه و درختان چنار کهنسال آن و همچنین شهر کوزه‌کنان به ساخت سفالینه شهرت دارد و محصولات سفالین آن به اکثر نقاط کشور صادر می‌شود و شهر شندآباد که به قطب هلوی کشور شهرت دارد و بیش از صد نوع هلو دارد.

 تقسیمات کشوری 
 مرکز شهرستان: شبستر
 بخش مرکزی شهرستان شبستر
 مرکز بخش: شبستر
 دهستان سیس
 دهستان گونی شرقی
 دهستان گونی مرکزی
شهرها: بندر شرفخانه، خامنه، دریان، سیس، شبستر، شندآباد، علیشاه، کوزه‌کنان، وایقان، صوفیان، تسوج
 بخش صوفیان
 مرکز بخش: صوفیان
 دهستان چله خانه
 دهستان رودقات
 دهستان میشو جنوبی
شهرها: صوفیان
 بخش تسوج
 مرکز بخش: تسوج
 دهستان چهرگان
 دهستان گونی غربی
شهرها: تسوج

 تاریخ و فرهنگ 
شبستر زادگاه شاعران و عارفان بسیاری نظیر شیخ محمود شبستری، شیخ محمد خیابانی و میرزا علی معجز شبستری است. شیخ محمود شبستری، متوفی به سال ۷۲۰ هجری قمری، در آن شهر مدفون است و امیر تیمور به سال۷۷۸ ه‍.ق بعد از تسخیر تبریز به زیارت قبر او رفته‌است. میرزا علی معجز شبستری، معروف به معجز شبستری، در سال ۱۲۵۲ هجری شمسی در شبستر که در آن زمان قصبه‌ای کوچک بود، متولد شد. وی فرزند حاجی آقا از تاجران بزرگ شبستر و پدر بزرگش حاجی میرزا بابا حاکم شبستر بود. وی دو برادر بزرگتر از خودش به نام‌های حسن و حسین داشت که به استانبول رفت و آمد داشتند. میرزا علی معجز در شبستر در نزد شخصی به نام آخوند ملا علی با اصول قدیم تحصیل کرده‌است. معجز برای تأسیس یک مدرسه دخترانه با اصول امروزه برای دختران شبستر خیلی تلاش نمود و بالاخره با مساعدتهای رئیس فرهنگ وقت تبریز بنام آقای دکتر محسنی عماد السلطنه، اولین مدرسه دخترانه را در قصبه شبستر ایجاد نمود.

شهرستان شبستر تا عصر قاجاریه جزو املاک قاجاران بوده و بعد از انقراض این سلسله املاک و دارائی شاه جزو املاک دولتی درآمد. تا اینکه در سال ۱۳۱۱ این ناحیه از عرصه دولت درآمده و به مالکین رقبات (ارثی)انتقال داده شده‌است. 

 ویژگی‌های طبیعی 
کوه میشو یا (میشو داغ) درگذشته از نظر تنوع گونه‌های زیستی منطقه‌ای ارزشمند به حساب می‌رفت و اکنون با تخریب زیستگاه‌ها و کم شدن شمار جانداران روبرو است.

میشو داغ در اشل اکوسیستم آذربایجان زیستگاهی پیرامونی و پشتوانه‌ای برای بقای بیوتای اندمیک آذربایجان محسوب می‌شود. وجود بیش از ۳۸۵ گونه گیاه شناخته شده و پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای اندمیک مخصوص و منحصر به میشو بیانگر ارزش و اهمیت پوشش گیاهی این منطقه‌است.

منطقه میشو از لحاظ قرار داشتن در میان مناطق حفاظت شده مرکان و منطقه شکار ممنوع یکانات از سمت شمال و شمال غربی و پارک ملی دریاچه ارومیه از سمت جنوب، و داشتن فون جانوری تنوع زیستی (بیوم) ارزشمند دارای اهمیت فراوانی است.

شیخ محمود شبستری، میرزا علی معجز شبستری، مهرداد شبستری، شیخ محمد خیابانی و حاج مهدی کوزه کنانی، شیخ اسماعیل سیسی، بهلول علیجانی، سید عبدالله فاطمی‌نیا، محسن مجتهد شبستری، محمد مجتهد شبستری، محمدتقی زهتابی، ملا عبداللطیف طسوجی، میر مهدی ورزنده، یوسف کلاهی، رحیم رحمان‌زاده، گیتی خامنه، حسن باله بنیسی، میرزا فتحعلی آخوندزاده، احمد طیبی شبستری و... از مشاهیر این منطقه هستند.

 جاذبه‌های تاریخی، مذهبی 
 مقبرهٔ شیخ محمود شبستری
 مقبرهٔ امامزاده ابراهیم
 مقبرهٔ امامزاده امامزاده پیر محمود
 مقبرهٔ سید ابن میریعقوب بندر شرفخانه
 مقبرهٔ عاشیق قشم
 درختان 1700ساله چنار خامنه
 موزه هدایای خامنه
 خانه شیخ محمد خیابانی در خامنه
 مقبره شیخ نجم الدین گیلانی در خامنه
 مسجد جامع تسوج
 مسجد جامع شبستر
 مسجد تاریخی میرپنج خامنه
 مسجد یادگار شاه تسوج
 آبشار سرکنددیزج 
 کلیسای موجومبار
 کلیسای سهرقه
 کلیسای سهرول
 آبشار عیش آباد
 گنبد نمکی منور
 منطقه توریستی قره کهریز خامنه
 سد امند
 آب انبار قدیمی کوزه کنان
 مدرسه دقیقی شرفخانه
 چشمه آب گرم صوفیان
 تقسیمات کشوری 
شهرستان شبستر دارای ۳ بخش، ۸ دهستان و ۱۱ شهر به شرح زیر است:
بخشمرکز بخشجمعیت بخش ۱۳۹۵نام دهستانمرکز دهستانجمعیت دهستان ۱۳۹۵شهرجمعیت شهر ۱۳۹۵مرکزیشبستر۷۸٬۹۳۳ نفرسیسسیس۶٬۷۲۴ نفرخامنه۳٬۰۵۶ نفرداریان۴٬۱۳۸ نفرسیس۶٬۱۰۶ نفرگونی شرقیبنیس۵٬۵۷۹ نفرشبستر۲۲٬۱۸۱ نفرشرفخانه۴٬۲۴۴ نفرشندآباد۸٬۴۸۹ نفرگونی مرکزیکوزه کنان۵٬۹۹۸ نفرعلیشاه۳٬۰۱۰ نفرکوزه کنان۴٬۷۳۰ نفروایقان۴٬۶۷۸ نفرصوفیانصوفیان۳۷٬۶۴۶ نفرچله خانهچله خانه علیا۷٬۸۷۷ نفرصوفیان۹٬۹۶۳ نفررودقاتامند۱۱٬۱۵۸ نفرمیشو جنوبینعمت الله۸٬۶۴۸ نفرتسوجتسوج۱۸٬۸۴۲ نفرچهرگانچهرگان۲٬۹۸۱ نفرتسوج۷٬۵۲۲ نفرگونی غربیتیل۸٬۳۳۹ نفر

 منابع 

 پیوند به بیرون 

سایت گروه زیست‌محیطی یاشیل می‌شو
درگاه اینترنتی شهرستان شبستر
شبستر از زاویه‌ای دیگر - راهنمای تصویری شبستر

شبستر
شبستر
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۰ (میلادی) در ایران