اسلحه دستی

تپانچه یا اسلحه دستی  (یا به اصطلاح غلط کلت) ، سلاح گرم نیمه‌خودکاری است که کوچک، سبک و قابل حمل است. این سلاح معمولاً یک سلاح کمری به حساب می‌آید. تپانچه ها با این که دقت تیراندازی کمتری نسبت به تفنگ ها دارند (به‌ویژه در فاصله بیشتر از حدود ۱۰ متر) ولی بخاطر سبک بودن و امکان پنهان بودن مورد توجه قرار می‌گیرند.

تپانچه ها در تمامی شاخه های نظامی و نیرو های پلیس کاربرد گسترده دارند. پرکاربرد ترین تپانچه در دوره ی معاصر تپانچه نیمه خودکار است.  برخی از انواع تپانچه (معمولاً با افزودن دوربین نشانه‌روی به سلاح) در شکار نیز بکار می‌رود. تیراندازی با تپانچه یکی از ورزش‌ها نیز هست و در بازی‌های المپیک مسابقاتی در چند رشته تیراندازی با تپانچه برگزار می‌شود. در برخی از کشورها داشتن تپانچه برای افراد غیرنظامی به منظور دفاع شخصی مجاز است.

 انواع اسلحه کمری 
بندانگشتی|نمونه تپانچه چخماقی تک تیر نیروی دریایی فرانسه، 1837

 تک‌تیر 
این نوع از سلاح‌های دستی که در گذشته وجو داشته اند، هم‌ اکنون منسوخ شده‌اند. این گونه تپانچه در دوره ی تفنگ های فتیله ای و چخماقی رواج داشته و توانای شلیک تنها یک گلوله را در هر بار فشنگ گذاری داشته است. این گلوله معمولا از جنس سرب بوده و به وسیله انفجار باروت پرتاب می شده است.

 رِوُلْوِر (چند لول) 

بندانگشتی|کلت مدل ۱۸۷۳ نمونه‌ای از ششلولهفت تیر، شش لول یا رِوُلْوِر (به انگلیسی: Revolver) دارای خشابی استوانه‌ای است که خانه‌هایی برای جای دادن فشنگ دارند و با هر بار شلیک استوانه چرخیده و یکی از فشنگ‌ها آمادهٔ شلیک می‌گردد. این سلاح تک لول است و عنوان شش لول فقط به علت ظرفیت مخزن آن، به این اسلحه داده شده‌است. رولورها به سلاحی تعیین‌کننده در مصارف نظامی، انتظامی و غیرنظامی در طول قرن‌های نوزدهم و بیستم تبدیل شدند. این نوع تفنگ که به دلیل سادگی مکانیکی و دوامش شناخته می‌شود، همچنان به‌عنوان دسته‌ای مهم از تفنگ‌های دستی باقی مانده و کاربرد آن از دفاع شخصی و تیراندازی ورزشی تا نگهداری در کلکسیون شخصی گسترده است.

 پیستول ( تپانچه خشابدار) 

بندانگشتی|تپانچه نیمه خودکار ساخت اسواکی ، مدل Grand Power K100 Target
پیستول یا تپانچه خشابدار، نوعی دیگری از سلاح دستی است که در آن گلوله ها در یک خشاب جای می‌گیرند و پس از شلیک هر گلوله، پوکه به بیرون پرتاپ و گلوله دیگری آماده شلیک می‌شود مانند کلت1911. این تپانچه ها در دو نوع نیمه خودکار و خودکار وجود دارند. برای نخستین شلیک، لازم است روپوش فوقانی لوله که نقش گلنگدن را دارد به سمت عقب کشیده شده، تا نخستین فشنگ در جان لوله مستقر شود؛ پس از آن با شلیک هر گلوله، پوکه به صورت خودکار خارج شده و بر اثر فشار گاز باروت، فشنگی تازه از خشاب آزاد شده و درون جان لوله جای می‌گیرد.

 تپانچه بادی 
بندانگشتی|تپانچه بادی اشتایر ، مدل Steyr LP10
تفنگ بادی نوعی تفنگ است که برای شلیک گلوله از فشار هوای ایجاد شده توسط یک پیستون که با چکاندن ماشه توسط فنری قوی به جلو رانده می‌شود یا فشار هوای محبوس در کپسول هوا استفاده می‌کند.

امروزه تفنگ‌های بادی در سطح وسیعی، از مسابقات تیراندازی گرفته تا شکار جانوران، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این اسلحه هم در نوع تفنگ و هم در نوع سلاح کمری در دسترس است و نیز تفنگ بادی نرم با امکان شلیک گلوله‌های گِرد پلاستیکی (تفنگ ایرسافت) و تفنگ بادی ساچمه ای (BB) در این رده قرار دارد.

 ریشه نام‌های متداول برای سلاح دستی 
 تپانچه
در اصل به معنی سیلی و ضربه با دست ولی بعدها برای اشاره به سلاح کمری به کار رفته‌است. طپانچه هم نوشته شده.
 کلت
در اصل کلت برای اشاره به سلاح کمری کلت ام۱۹۱۱ از کارخانه کلت آمریکا و بعدها به هر سلاح دستی که کم و بیش شبیه آن (پیستول) باشد، گفته شده‌است.
 شش لول یا هفت تیر
برای اشاره به رولور
 پیشتو یا پیشتاب
هم ریشه با واژه پیستول در زبان‌های اروپایی، به معنای سلاح کمری.
 پارابلوم
نام سلاح دستی آلمانی پارابلوم ۱۹۰۸ که در ورماخت رایج بود و پلیس ایران نیز تعدادی از آن را خریداری کرده بود.
 اسپرینگ‌فیلد
برای اشاره به رولور کالیبر ۰/۳۸ اسمیت و وسون. از نام شهری که کارخانه اسمیت و وسون در آن قرار دارد.
 براونینگ
نام کارخانه سازنده برای اشاره به سلاح دستی نیمه خودکار کالیبر ۹ میلیمتر این کارخانه.
 ده‌تیرو یا موزر
سلاح دستی موزر سی ۹۶ آلمانی که خزانه آن ده فشنگ گنجایش دارد.
 نوغان
نام رولور ساخت کارخانه موزین-ناگان روسیه. ناغان هم گفته شده‌است.
 والتر
نام کارخانه اسلحه‌سازی آلمانی، برای اشاره به سلاح دستی نیمه خودکار ساخت این کارخانه که در جنگ جهانی دوم رایج بود.

 جستارهای وابسته 
 اسلحه کمری
 فهرست سلاح‌های کمری

 منابع 


رده:سلاح‌های پلیس
رده:سلاح‌های کمری
رده:معرفی‌شده‌های سده ۱۶ (میلادی)
رده:تفنگ‌های دستی
رده:ابزار و اصطلاح‌شناسی سبک وسترن