علی تجویدی

علی تجویدی (زادهٔ ۱۵ آبان ۱۲۹۸ در تهران – درگذشتهٔ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ در تهران) نوازندهٔ ویلن و سه‌تار، آهنگساز، پژوهشگر و نویسندهٔ اهل ایران بود.

 زندگی 
علی تجویدی در ۱۵ آبانِ ۱۲۹۸ در کوچه ظهیرالاسلام تهران زاده شد. او اصالتاً  اصفهانی بود. پدرش هادی تجویدی و برادران وی محمد تجویدی و علی‌اکبر تجویدی از نقاشان سرشناس بودند.

در آبان ۱۳۹۸ مراسم نکوداشت یکصدمین سالروز تولد علی تجویدی در تالار وحدت تهران برگزار شد.

 یادگیری موسیقی 
علی تجویدی آموختن موسیقی را از کودکی نزد پدرش «هادی‌خان تجویدی» که در نقاشی از شاگردان کمال‌الملک و در موسیقی از شاگردان درویش‌خان بود آغاز کرد. پس از مدتی نزد «ظهیرالدینی» به فراگیری فلوت پرداخت. خود او نقل کرده که از دوازده سالگی دستگاه‌های موسیقی ایرانی را می‌شناخته‌است.

از شانزده‌سالگی نزد حسین یاحقی نواختن ویولن را آموخت و پس از دو سال به کلاس درس ابوالحسن صبا (که دوست و همکار پدر تجویدی در زمینه نقاشی بود) راه یافت. به مدت هشت سال در مکتب او به فراگیری ویولن و سه‌تار پرداخت. او مدتی نیز در کلاس درس چند نوازندهٔ ویولن کلاسیک با شیوه نوازندگی غربی آشنایی یافت. پس از آن با راهنمایی صبا، به محفل هنری محمد ایرانی مجرد راه یافت و با بسیاری از هنرمندان سرشناس آشنا شد و از هنرمندانی نظیر: محمد ایرانی مجرد، اسماعیل قهرمانی، سید حسین طاهرزاده و رکن‌الدین مختاری که به آن محفل رفت‌وآمد داشتند، بهره برد. تجویدی یکی از شاگردان سرشناس صبا بود و در غیبت وی کلاس او را اداره می‌کرد. او از نوازندگان نامدار ویلن بود و سال‌ها در هنرستان موسیقی تدریس می‌کرد.

 همکاری با خوانندگان 
علاوه بر مهارت در نوازندگی، تجویدی در خلق قطعات موسیقی ایرانی، صدها ترانه را با صدای هنرمندان نامدار به اجرا درآورد.

دوران اوج شکوفایی، خلاقیت و شهرت وی به سال‌های همکاری‌اش با دلکش برمی‌گردد. مثلث تجویدی، دلکش و رحیم معینی کرمانشاهی در سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۰ را می‌توان خالق به‌یادماندنی‌ترین قطعات در موسیقی معاصر ایران دانست. جدای از قابلیت‌های حرفه‌ای و تکنیکی هریک از این سه تن در کار خودشان، رابطه عمیق عاطفی که در سال‌های دور میان این سه نفر شکل می‌گیرد را می‌توان عامل اصلی خلق چنین آثاری به‌شمار آورد.

همسر تجویدی در مصاحبه‌ای می‌گوید:
علاوه بر این‌ها تجویدی ده‌ها ترانه برای مرضیه ساخته که از آن جمله، ترانهٔ سنگ خارا است که شعر آن از رحیم معینی کرمانشاهی و تنظیم و ارکستراسیون آن از روح‌الله خالقی و با ارکستر گل‌ها اجرا شده‌است.
علیرضا افتخاری هم آثاری از علی تجویدی را بازخوانی کرده است.

 پرورش هنرمندان 
او استاد هنرمندانی چون هایده و حمیرا بوده‌است.

 پس از انقلاب 
علی تجویدی پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران فعالیت کمتری داشت. او در سال‌های پایانی عمر، بسیار کم کارشده بود و تنها کاری مشترک با علی‌اصغر شاه‌زیدی بنام چرخ گردون با تنظیم فریدون شهبازیان و دو تصنیف با صدای محمدرضا شجریان و کلام بیژن ترقی به مناسبت آغاز به کار ارکستر ملی ایران و به رهبری فرهاد فخرالدینی بود؛ اجرا شد. آلبوم «یاد استاد» در بهار سال ۱۳۷۷ با صدای علیرضا افتخاری و آثاری از علی تجویدی منتشر شد. او همچنین، منتخب چهارمین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۳ بود. همچنین از تجویدی بعد از انقلاب سه کتاب به نام‌های موسیقی ایران یک و دو توسط انتشارات سروش و کتاب سوم یا ماهور توسط نشر ماهور منتشر شد. یادکرد وب|چهره‌های ماندگار|http://chehreha.iribtv.ir 

 درگذشت 
وی در ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ (۱۵ مارس ۲۰۰۶) در سن ۸۶ سالگی به علت سرطان پروستات درگذشت. پیکر وی در قطعه هنرمندان بهشت زهرا، ردیف ۱۴۱ به خاک سپرده شد.

 آثار 
آثار بی‌شماری از نواخته‌های علی تجویدی در برنامه‌های ساز سلو و برنامه گل‌ها و سایر برنامه‌های موسیقی رادیو ایران موجود است.

قطعات موسیقی زیر از ساخته‌های معروف تجویدی است:

 نام ترانه دستگاهخوانندهشاعر یاد کودکی اصفهان دلکش و علیرضا افتخاری  رحیم معینی کرمانشاهی آتش کاروان شوردلکش و علیرضا افتخاریبیژن ترقی سفرکرده  چهارگاه دلکش و علیرضا افتخاریرحیم معینی کرمانشاهی می‌گذرم  چهارگاه دلکش و علیرضا افتخاریرحیم معینی کرمانشاهی آشفته‌حالی شوردلکش و علیرضا افتخاریرحیم معینی کرمانشاهی بر تربت حافظ  سه‌گاه دلکشعلی تجویدی یاد من کن  ماهور دلکشرحیم معینی کرمانشاهی بس کن اصفهاندلکشرحیم معینی کرمانشاهی بازگشتهاصفهاندلکشرحیم معینی کرمانشاهی مرا عاشقی شیدا سه‌گاهغلامحسین بنان منیره طه نیایش (صبرم عطا کن) سه‌گاهغلامحسین بنان و حمیرابیژن ترقی پشیمانم  همایون  حمیرا بیژن ترقی صبرم عطا کن سه‌گاهحمیرابیژن ترقی با دلم مهربان شو سه‌گاهحمیرابیژن ترقی داد از دل سه‌گاهحسین قوامی (فاخته‌ای) رحیم معینی کرمانشاهی سنگ خارا دشتیمرضیه و علیرضا افتخاری و معینرحیم معینی کرمانشاهی دیدی که رسوا شد دلم  دشتی مرضیه و علیرضا افتخاریرهی معیری رفتم که رفتم (از برت دامن کشان)  آواز شوشتری مرضیهرحیم معینی کرمانشاهی آزاده سه‌گاههایدهرهی معیری رفتم دشتیهایدهاسماعیل نواب صفاتَذَروماهورمحمدرضا شجریانبیژن ترقیمناجات نیمه‌شب (مرغ حق)همایونمحمدرضا شجریانبیژن ترقی بگو چه کنم  نوا هایدهرهی معیری می‌میرمنواهایدهرهی معیری چرخ گردون دشتیعلی‌اصغر شاه‌زیدیبیژن ترقی سروش آسمانی همایونعلی‌اصغر شاه‌زیدیبیژن ترقی نمانده چراابوعطاالهه و علیرضا افتخاریرحیم معینی کرمانشاهی بگو که هستیشوردلکشبیژن ترقی

 جستارهای وابسته 
 بزم عاشقان

 پیوند به بیرون 
 مقاله به بهانهٔ سالروز تولد استاد تجویدی از هنرمند و موسیقیدان فلسفی کشورمان، پژمان مصلح، ۲۰ آبان ۱۳۹۲

 منابع 

رده:آهنگسازان اهل ایران
رده:اهالی تهران
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در موسیقی
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۳۸۴
رده:درگذشتگان ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۹۸
رده:زادگان ۱۹۱۹ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان اهل ایران
رده:موسیقی‌دانان اهل تهران
رده:نوازندگان سه‌تار اهل ایران
رده:نوازندگان ویولن اهل ایران
رده:نوازندگان ویولن سده ۲۰ (میلادی)
رده:آهنگسازان برنامه گل‌ها (برنامه رادیویی)