سایبرنتیک

در فرهنگ ارتباطات، دانش رایانیک،دانش رایانیک و رایانیک، واژهای مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای cybernetics در انگلیسی هستند.  سایبرنتیک، یا فرمانیک  نام نظریه‌ای است که مناسبات انسان و ماشین، و مناسبات ماشین‌ها با یکدیگر را تبیین می‌کند. این نظریه را نوربرت وینر در سال ۱۹۴۸ مطرح کرده‌است.

سایبرنتیک(فرمان‌شناسی)، مطالعه‌ی میان‌رشته‌ای فرآیندهایی با علت‌یابی دایره‌ای مانند بازخورد و بازگشت است؛ جایی که اثرات فعالیت‌های یک سیستم(خروجی‌های آن)، به عنوان ورودی به همان سیستم برمی‌گردند و بر اقدامات بعدی تاثیر می‌گذارند. این علم با اصولی کلی سر و کار دارد که در زمینه‌هایی مختلف از جمله مهندسی، بوم‌شناسی، اقتصاد، زیست‌شناسی، ادراک و نظام اجتماعی و همچنین در فعالیت‌هایی عملی مانند طراحی، یادگیری و مدیریت به هم مرتبط هستند. فرارشته‌ای بودن دانش سایبرنتیک باعث شده است که با تعدادی دیگر از رشته‌ها تلاقی ایجاد کرده و بدین ترتیب از تاثیر گسترده و همچنین تفسیر‌های متنوعی برخوردار شود.نامگذاری این حوزه، به نمونه‌ای از بازخورد علت‌یابی دایره‌ای که هدایت یک کشتی است، برمی‌گردد(کلمه‌ی یونانی باستان κυβερνήτης (kybernḗtēs) به شخصی اشاره دارد که کشتی را هدایت می‌کند). در هدایت یک کشتی، موقعیت سکان به صورت مداوم بر اساس تاثیری که مشاهده می‌شود تنظیم شده و یک حلقه‌ی بازخورد ایجاد می‌کند که از طریق آن می‌توان در یک محیط متغیر، مسیر ثابتی را حفظ کرد و به اختلالات ناشی از بادهای جانبی و جزر و مد پاسخ دادمنشا دانش سایبرنتیک، به تبادلات میان رشته‌های مختلف در طول دهه‌ی ۱۹۴۰ میلادی برمی‌گردد. توسعه‌های اولیه از طریق جلساتی مانند کنفرانس‌های ماسی و باشگاه نسبت‌ها تقویت شدند. در ابتدا تمرکز بر روی رفتارهای هدفمند، شبکه‌های عصبی، هترارچی(ساختاری با عناصر غیرسلسله مراتبی)، نظریه اطلاعات و سیستم‌های خودکار بود. با توسعه‌ی سایبرنتیک، دامنه‌ی آن گسترش یافت تا شامل فعالیت در طراحی، خانواده درمانی، مدیریت و سازمان، آموزش، جامعه شناسی، هنرهای خلاق و پادفرهنگ‌ها شود.

 ریشه واژه 
ریشه این واژه از ریشه ای یونانی باستان به معنای اداره کردن (علم الاداره)، حکمرانی اجتماعی و هدایت کِشتی می آید.Pekelis, Viktor Davidovich. "Cybernetics A to Z." (Published in Moscow) (1974).

 تاریخچه 
زمینهٔ گستردهٔ سایبرنتیک به صورت مطالعات بین رشته‌ها و از طریق به‌هم وصل‌کردن زمینه‌های متعدد و گوناگونی همچون سیستم‌های کنترل، نظریهٔ شبکه‌های الکتریکی، منطق ریاضی، پایداری سیستم‌های زیست‌شناسی، پایداری سیستم‌های مهندسی، و علوم اعصاب در طی سال‌های دههٔ ۱۹۴۰ آغاز گردید. با گسترش‌های بعدی، میدان‌های علمی دیگری نظیر سیستم‌های اجتماعی، مردم‌شناسی، نظریه عمومی سیستم‌ها، روان‌شناسی، و معماری و طراحی نیز به آغوش سیبرنتیک درآمدند.
 تحلیل سایبرنتیک نظام‌های سیاسی 
بر این اساس نظام سیاسی پیامهایی (اطلاعات) دریافت می‌کند و آنها را تفسیر و تنظیم می‌کند و بر اساس آن ارتباط و تصمیم می‌گیرد؛ لذا تداوم نظام سیاسی به میزان قدرت (کنترل) بر اطلاعات است. سیستم برای تضمین تداوم خویش باید سه نوع اطلاعات دریافت می‌کند:

۱. دربارهٔ جهان خارج ۲. اطلاعات دربارهٔ گذشته (حافظه یا خاطره) ۳. دربارهٔ اجزا و عملکرد خودش (مکانیسم بازخورد)

 جستارهای وابسته 
 فلسفه علوم
 نظریه سامانه‌ها
 نظریه عمومی سیستم‌ها

 پانویس 

 منابع 
 سیبرنتیک: کنترل و ارتباطات در حیوانات و ماشین‌ها 
 سیبرنتیک و سیبرنتیک درجهٔ دوم 
 نظریّهٔ عمومی سامانه‌ها، اسکلت علوم
 شکرخواه، یونس. واژه‌نامهٔ ارتباطات، چاپ سوم. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما)، ۱۳۸۶. 
 نظام‌الدین فقیه، سیستمهای پویا: اصول و تعیین هویت۹۶۴٬۴۵۹-۸۰۶-۷:شابکSystem Dynamics: Principles and Identification
 نظام‌الدین فقیه، سیستمهای کنترل، ۹۶۴-۵۹۵۷-۶۰-۵:شابکسیستم‌های کنترلControl Systems
 نظام‌الدین فقیه، مبانی شبیه‌سازی سیستمها، ۹۶۴-۶۸۱۰-۰۶-۳:شابکمبانی شبیه‌سازی سیستمهاFundamentals of System Simulation
 هاشمی گلپایگانی، محمدرضا. تهامی، سید احسان "مبانی سیستم‌ها و مهندسی سیبرنتیک (مفاهیم و کاربردها)"، انتشارات سخن گستر، معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد،1386.ISBN 978-964-477-390-7

رده:رباتیک
رده:سامانه‌ها
رده:سیبرنتیک
رده:علوم صوری
رده:نظریه سامانه‌ها
رده:نظریه کنترل
رده:مطالعات علم و فناوری
رده:ترابشریت