عیوقی

بندانگشتی|320px|ورقه و گلشاه، شیراز، مکتب سلجوقی، نیمهٔ اول سدهٔ هفتم قمری، کتابخانهٔ موزهٔ توپقاپی استانبول.
عَیّوقی از سرایندگان اوایل سدهٔ پنجم قمری و سرایندهٔ مثنوی ورقه و گلشاه است. از زندگی او اطلاعات چندانی در دست نیست. او مثنوی خود را به نام سلطان محمود کرده و از آن‌جا که این سلطان را با کنیهٔ «ابوالقاسم» و لقب «سلطان غازی» یاد کرده، بی‌تردید منظور سلطان محمود غزنوی بوده‌است. بنا بر گفتهٔ احمد آتش، عیوقی در نوبهاری، ورقه و گلشاه را سروده و به‌عنوان عیدانه به سلطان محمود پیشکش کرده‌است. ذبیح‌الله صفا هم به همین دلایل، سلطان غازی را محمود می‌داند و بر این باور است که واژگان، مفردات و عبارات مثنوی این حدس را تقویت می‌کند.

عَیّوقی به‌خاطر سرودن منظومهٔ عاشقانهٔ وَرْقه و گُلشاه مشهور است.شورای گسترش زبان فارسی، بازدید: دسامبر ۲۰۰۸.
او مثنوی دیگری در بحر رمل مسدس و قصایدی نیز داشته‌است.«عیوقی» ، لغت‌نامهٔ دهخدا. عیوقی در بخشی از منظومه ورقه و گلشاه به ناکامی عشقی خود نیز اشاره‌ای دارد و از روزگار خود و «نامردمی» برخی افراد گلایه می‌کند که مانع خوشبختی او شده‌اند.

با توجه به زبان متوسط و توصیفاتی که عیوقی در این داستان می‌کند (برای نمونه پخت‌وپز گلشاه برای ورقه در حالی که گلشاه زن شاه شام است) به نظر می‌آید عیوقی از طبقه متوسط و پایین جامعه بوده‌است.محمدی، علی: داستان ورقه و گلشاه. در نشریهٔ «ادبیات داستانی». شماره ۳۵. ص۱۰۹

 ورقه و گلشاه 
وَرْقه و گُلشاه منظومهٔ عاشقانه‌ای است به زبان فارسی با بیش از دو هزار بیت در بحر متقارب.

این منظومه از نخستین منظومه‌های داستانی فارسی در سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم هجری است.موسوی، راضیه؛ صادقیان، محمدعلی، غلامرضایی، محمد، ورقه و گلشاه عیوقی و مقایسه آن با لیلی و مجنون نظامی  مجتمع علوم انسانی، دانشکده زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد، مجتمع علوم انسانی، دانشکده زبان و ادبیات فارسی.
عیوقی داستان ورقه و گل‌شاه را از داستان‌های عربی برگرفته‌بود و سرچشمهٔ آن را با سرچشمهٔ عربی داستان لیلی و مجنون نظامی یکی دانسته‌اند.Pellat, Ch. ; Bruijn, J.T.P. de; Flemming, B. ; Haywood, J.A. "Mad̲j̲nūn Laylā.» Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2008. Brill Online. UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK LEIDEN. 04 December 2008

ورقه و گلشاه با داستان عاشقانه و کهن عروه و عفرا که در سدهٔ چهارم معروف بوده همانندی و نزدیکی دارد.ورقه و گلشاه نویسنده:زهره حیدرپور مأخذ:رشد آموزش زبان و ادب فارسی، شماره ۱۹، پاییز ۱۳۸۴، ص ۳۲-۳۵ .
طبق نوشتهٔ خود عیوقی، داستان اثر بر اساس عروه و عفراست.Dj. Khaleghi-Motlagh. «ʿAYYŪQĪ». In Encyclopædia Iranica. December 15, 1987. Retrieved February 26, 2012.
منظومه ورقه و گل‌شاه عیوقی داستان دلدادگی عاشق و معشوق است و با زبانی ساده و بی‌پیرایه بیان شده، در حالی که در منظومه لیلی و مجنون نظامی با استعاره و کنایه و انواع آرایه‌های بدیعی بازگو شده‌است.

ورقه و گلشاه از قدیمی‌ترین درپیوست‌های بزمی زبان فارسی است و نخستین بار احمد آتش، نسخه خطی آن را در کتابخانه استانبول یافت و زیر عنوان «یک مثنوی گم‌شده» معرفی کرد.مجله دانشکده ادبیات تهران، شماره چهارم، سال اول، دکتر احمد آتش.

شانزده بین نخست منظومه ورقه و گلشاه که اشعار مقدمه آن و در ستایش خدا و پیامبر اسلام است بعدها به این متن افزوده شده است. این شانزده بیت گزیده‌ای است از ابیات مثنوی همای و همایون، سروده خواجوی کرمانی، شاعر معروف سده هشتم هجری. در این شانزده بیت، برخلاف بقیه متن دست‌نویس ورقه و گلشاه، حروف پ و چ با سه نقطه آمده و دال‌ها، جز در کلمه خداوند، همه‌جا ذال نوشته شده است.قاسمی، مسعود: اشعار آغازین منظومه ورقه و گلشاه. نامه فرهنگستان. ۱/۸. نقد و بررسی.

 منابع 



 پیوند به بیرون 

 داستان ورقه و گلشاه 


رده:شاعران دوره غزنویان
رده:شاعران سده ۱۰ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:نویسندگان مرد اهل ایران