ابن تیمیه

احمد بن عبدالحلیم بن تیمیّه حرانی معروف به ابن تَیمیَه (۱۰ ربیع‌الاول ۶۶۱–۲۰ ذیقعدهٔ ۷۲۸) عالم الهیات، حدیث و فقه، فیلسوف و اخترشناس بود. او را با القابی چون شیخ السلامالرسالة الذکیة فی ثناء العلماء علی ابن تیمیة، مرعی بن یوسف المقدسی38 – 39 مفسّر، رجالی، مفتی و ادیب یاد کرده‌اند. فتوای جهاد او بر ضد حملهٔ سوم غازان خان به دمشق منجر به پایان لشکرکشی مغول‌ها به منطقهٔ شام شد. این اولین موردی بود که یک مسلمان بر ضد مسلمان دیگر اعلام جهاد کرده است. این فتوا مورد استناد القاعده و داعش قرار گرفته است.

مخالفت ابن تمیمه با زیارت قبور و طلب شفاعت یکی از دلایل جنجالی شدن عقاید او میان مسلمانان بود.  محمد بن عبدالوهاب و وهابیت از نظرات او اثر پذیرفته‌اند. او شیعیان را دشمنان داخلی می‌دانست که قتل آن‌ها از صلیبیون و مغول‌ها واجب تر است. برای مثال ابو مصعب الزرقاوی، از رهبران القاعده به نظرات ابن تیمیه در مورد کفر شیعیان استناد می‌کرد. علمای شیعه با او مخالفت کرده و او را یک منحرف می‌دانستند، و از او درخواست برگشت از عقایدش را داشتند، از آنجا که او مقاومت کرده و این را نپذیرفت شش مرتبه به زندان افتاد.Yossef Rapoport and Shahab Ahmed, Introduction in Ibn Taymiyya and His Times, eds. Yossef Rapoport and Shahab Ahmed (Karachi: Oxford University Press, 2010), 6 بابر یوهانسن، دلیل زندانی شدن او را عرفا، فقها و متکلمانی که با قدرت سیاسی مرتبط بودند می‌داند.

ابن تمیمه زندگی خود را وقف تحقیقات دینی و سیاسی کرد. او پیشنهادهای مقام سیاسی را نپذیرفت و تا پایان عمر ازدواج نکرد.

او معتقد بود که قرآن و حدیث را با معانی متداول باید فهمید و کسانی را که به معانی مجازی و کنایه‌ای حمل می‌کنند، مؤوله (به معنای تاویل‌گرا) نامید.

متشخص در زمان خود و قرن‌های پس از آن،Tim Winter The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology Cambridge University Press, May 22, 2008  p. 84 ابن تیمیه به عنوان یکی از تأثیرگذارترین علمای قرون وسطی در اسلام متاخر سنی مدرن ظهور کرده است. او به دلیل درگیر شدن در بحث‌های مذهبی شدیدی که در جریان آنها به مکاتب کلامی، در درجه اول اشاعره و ماتریدی، حمله می‌کرد و از آموزه‌های اثاریه (اهل حدیث یا نقلیون سنی) دفاع می‌کرد قابل توجه است. این امر باعث شد تا روحانیون رقیب و مقامات دولتی ابن تیمیه و شاگردانش را به عقیده خدا انسانی متهم کنند که در نهایت به سانسور آثار او و سپس زندانی شدن منجر شد.

رساله‌های ابن تیمیه در مورد سلفیه اعتقادی محبوب‌ترین مرجع برای جنبش‌های سلفی اخیر است. هرچند جنبشهای سلفی امروزی با فاصله چهار قرن از او مدعی پیروی از تعالیم وی هستند موضع آنها اغلب افراطی تر است. ابن تیمیه در رسائل خود تصریح می‌کرد که بین عقل و وحی منافاتی وجود ندارد البته استفاده از فلسفه را به عنوان ابزاری برای جستجوی حقیقت دین نکوهش می‌کرد.

ابن تیمیه شیعه را منشأ فساد در جوامع مسلمان می‌دانست و در رساله‌هایی مانند منهاج به دلیل مشاجره‌های ضد شیعی خود شهرت دارد و مذهب شیعه امامی را بدعت می‌داند. او حکم جهاد علیه شیعیان منطقه کسروان را صادر کرد و شخصاً در غزوات کسروان شرکت کرد و شیعیان را متهم می‌کرد که به عنوان ستون پنجم صلیبیون فرنگی و ایلخانیان مغول عمل می‌کنند.

اخیرا ابن تیمیه به‌طور گسترده به عنوان تأثیر علمی عمده بر جنبش‌های اسلام‌گرای ستیزه‌جو، مانند جهادگرایی سلفی تلقی شده است.Kepel, Gilles, The Prophet and the Pharaoh, (2003), p.194 جنبه‌های عمده آموزه‌های او، مانند حمایت از توحید ناب و عقیده سه نسل اول مسلمانان و توصیه به لشکرکشی برای ریشه‌کن کردن آنچه او شرک می‌دانست، تأثیر عمیقی بر محمد بن عبدالوهاب، بنیان‌گذار جنبش اصلاح دینی وهابیت در نجد داشت. محمد رشید رضا، متکلم سلفی سوری، از حامیان اصلی آثار ابن تیمیه، او را مجدّد قرن هفتم اسلام معرفی کرد.The Legal Thought of Jalāl Al-Din Al-Suyūṭī: Authority and Legacy, Page 133 Rebecca Skreslet Hernandez مواضع اعتقادی ابن تیمیه، مانند تکفیر ایلخانیان مغول و اجازه جهاد علیه سایر مسلمانان (مغولان که مسلمان شده بودند و شیعیان) توسط جنبش‌های سیاسی اسلامگرای بعدی، از جمله اخوان المسلمین، حزب التحریر، القاعده و داعش برای توجیه قیام‌های خود مورد اشاره قرار گرفت.

ابن تیمیه به اشتباه شهرت ضد صوفی دارد.«The wahhābiyya and Sufism in the eighteenth century ", Frederick De Jong and Bernd Radtke (Eds.), Islamic Mysticism Contested: Thirteen Centuries of Controversies and Polemics, Leiden, Brill, 1999, p. 145–161. که نتیجه استفاده گزینشی و خارج از چارچوب از برخی نوشته‌های او توسط جریان‌های اصولگرا است. او در حالی که گاه مواضع افراطی داشت و برخی از اعمال یا عقایدی را که انحراف می‌دانست مورد انتقاد قرار می‌داد، تصوف را بخشی جدایی ناپذیر از اسلام می‌دانست.[Henri Laoust], Essay on the social and political doctrines of Taḳī-d-Dīn Aḥmad b. Taimīyah: ḥanbalite canonist born in Ḥarran in 661/1262, died in Damascus in 728/1328 (Cairo: IFAO, 1939), p. 89–93.George Makdisi, A Sufi of the Qadiriya Order, p. 123. برخی ادعا کرده‌اند که او خود وابسته به قادریه بوده است.“Al-Hadi” manuscript in the Princeton Library, Yahuda Collection, fol. 154a, 169b, 171b-172a او در سال ۷۲۶ قمری در قلعه دمشق زندانی شد تا اینکه دو سال بعد در سن ۶۵ سالگی در آنجا درگذشت.

 نسب 

تقی‌الدین ابوالعباس احمد بن شهاب‌الدین عبدالحلیم بن مجدالدین عبدالسلام بن عبدالله بن ابی‌القاسم محمد بن الخضر بن محمد بن الخضر الحرّانی الدمشقی الحنبلی النميري.از قبایل هوازن عدنانى.

 اقوال علما 
ذهبی: او شیخ ما شیخ السلام هست در عصر منحصر به فرد خودش با دانش شجاعت و سخاوتش ملتش را امر به معروف و نهی از منکر کرد و آنچه برای اون اتفاق افتاد برای کسی پیش نیامد.الرسالة الذکیة فی ثناء العلماء علی ابن تیمیة، مرعی بن یوسف المقدسی (38 – 39)

ابن قیم الجوزی: او شیخ زاهد، عابد و حافظ بود.الرسالة الذکیة فی ثناء العلماء علی ابن تیمیة – مرعی بن یوسف المقدسی (33-35)

ابن سید ناس دربارهٔ ابن تیمیه می‌گوید: سید استاد ما امام دانشمند شیخ السلام علما سرمشق پیشوایان وبزرگان هست و یاور کننده سنت، کوبنده بدعت و حجت خدا بر روی زمین هست.شذرات الذهب فی أخبار من ذهب (٨١/٦)

جلال الدین سیوطی: ایشان شیخ‌الاسلام، حافظ نکته سنج فقیه مجتهد مفسر و یگانه زمان و از مشاهیر اقیانوس علم دانش هست و از زمره نوابغ پارسا بود.طبقات الحفاظ ص 516، 517

شوکانی: پس از ابن حزم کسی مانند وی را ندیدم و گمان ندارم فاصله زمانی این دو مرد همانند ایشان یا مدعی این را به خود دیده باشد.البدر الطالع، الإمام الشوکانی، (1/63)

ابن دقیق العید: او کسی همچون خود را ندیده است.ذیل طبقات الحنابلة ج 2 ص 392، الشهادة الزکیة فی ثناء العلماء علی ابن تیمیة ص29

ابن حجر عسقلانی :شهرت امامت شیخ تقی الدین اظهر من الشمس هست ملقب ساختن وی به شیخ السلام از حیات تا اکنون بر زبان دانایان جاریست و در آینده هم ادامه خواهد داشت و کسی جز افراد نااگاه منکر لقب او نیست.الدُّرر الکامنة، الإمام ابن حجر، (1/ 144 – 145)

المزی: چون او کسی را ندیده‌ام و او چون خود را ندیده است.الرد الوافر ص 129 – کشف الظنون ج1 ص 162

بهاءالدین السبکی: هوش او با عظمت و ذهن اون همانند دریایی هست که علوم شرعی و عقلی را در خود جای داده هست و ذکاوت اون غیرقابل توصیف هست.الطبقات لابن رجب 2/392

مزعی الکرمی: شیخ السلام تقی الدین دریای دانش ،مفتی و مجتهد هست.الکواکب الدریة الإمام مرْعی الکرمی، ص51

ابوحیان توحیدی: چشمان من همانند او را ندیده است.الصفحات المُضیَّة من ترجمة الإمام ابن تیمیة، بحث لمحمود داود دسوقی خطابی

محمد ابوزهره: وی مجتهدی وابسته به مذهب حنبلی بود.ابن تیمیة، الشیخ محمد أبو زهرة، المقدمة، (ص: 4)

 سال‌های نخست زندگی 
بندانگشتی|چپ|250px| ویرانه‌های شهر و دانشگاه حران زادگاه احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه
پدرش از علمای دارای منبر حنبلی در حران بود و بعدها در مسجد اموی دمشق همان مقام را به دست آورد. حران شهری از قلمرو سلجوقیان روم بود، اکنون حران یک شهر کوچک در مرز سوریه و ترکیه است، در حال حاضر در استان شانلی‌اورفه ترکیه قرار دارد. در آغاز دوره اسلامی، حران در سرزمین قبیله مضر (دِیَارُ مُضَرَ) قرار داشت. حران قبل از نابودی توسط مغولان، از همان روزهای آغازین اسلام نیز به دلیل مکتب و سنت حنبلی، که خانواده ابن تیمیه به آن تعلق داشتند، مشهور بود. پدربزرگش، ابوالبرکت مجد الدین بن تیمیه حنبلی (متوفی ۱۲۵۵) و عمویش، فخرالدین (متوفی ۱۲۲۵) از علمای معتبر مکتب حقوق حنبلی بودند. به همین ترتیب، دستاوردهای علمی پدرش، شهاب الدین عبدالحلیم بن تیمیه (متوفی ۱۲۸۴) نیز به خوبی شناخته شده بود.

 مهاجرت به دمشق 
در سال ۱۲۶۹ میلادی، ابن تیمیه هفت ساله، حران را به همراه پدر و سه برادرش ترک کرد. این شهر در پی حمله مغول به‌طور کامل ویران گشت. خانواده ابن تیمیه نقل مکان کردند و در شهر دمشق سوریه مستقر شدند که در آن زمان تحت سلطنت مملوک بود.

 آموزش 
در دمشق، پدرش مدیر مدرسه سوکاریه بود، جایی که ابن تیمیه نیز تحصیلات نخستین خود را در آنجا گذراند. ابن تیمیه خود را با آموزه‌های دینی و سکولار زمان خود آشنا کرد. مطالعات دینی وی در سال‌های نخست نوجوانی آغاز شد، زمانی که او کل قرآن را به خاطر سپرد و بعدها به فراگیری رشته‌های اسلامی قرآن پرداخت. از پدرش علم دینی فقه (اصول فقه) را فرا گرفت. ابن تیمیه آثار احمد بن حنبل، أبو بکر الخلال و ابن قدامه و همچنین آثار پدربزرگش، ابوالبرکات مجد الدین را آموخت. تحصیل فقه وی منحصر به سنت حنبلی نبود بلکه سایر مکاتب فقهی را نیز آموخت.

 مرگ 
ابن تیمیه در اوایل سپتامبر ۱۳۲۸ (در سال ۷۲۸ ه‍.ق) بیمار شد و در سن ۶۵ سالگی در ۲۶ سپتامبر همان سال در حالی که در زندان ارگ دمشق بود درگذشت. (که از نظر علماء شیعه منحرف بود) هنگامی که خبر به گوش مردم رسید، حمایت شدیدی از طرف مردم از وی به نمایش درآمد.وی در دمشق، در مقبه صوفیه (قبرستان صوفیان) به خاک سپرده شد که برادرش شرف الدین پیش از او در آن قبرستان دفن شده بود.George Makdisi, A Sufi of the Qadiriya Order, p 123.Juan Eduardo Campo, Encyclopedia of Islam, p 340. گزارش شده است که دویست هزار مرد و پانزده تا شانزده هزار زن در نماز مرده او شرکت کردند.

 آرا 

آرای فقهی ابن تیمیه در طول قرون موضوع مباحث فراوانی بوده است. ابن تیمیه از متنازع‌ترین متفکرانِ اسلامی به شمار می‌رود.

ابن تیمیه در کتاب بیان التلبیس الجهمیه می‌آورد: «ابن‌عباس از رسول‌الله نقل می‌کند که:رأیت ربّی عزّ وجلّ، شابّ أمرد و فرده جعد قطط، فی روضه خضرا… خداوند را به صورت نوجوانی دیدم که هنوز موی صورتش در نیامده، سرش پرمو و مجعد است».بیان التلبیس الجهمیه ج۷ص ۲۹۰

و در همان کتاب می‌گوید:
«تمامی این روایات دلالت بر این دارند که این دیدار در خواب و در مدینه انجام گرفته است مگر حدیث عکرمه بن عباس.»بیان تلبیس الجهمیه ج ۷ ص ۲۲۹

همچنین در رد بر مجسمه می‌گوید:
«در این‌گونه اموری که الله و رسولش آن‌ها را نفی کرده است داخل شدند تا این‌که گفتند: او (الله) در دنیا با چشمان دیده می‌شوند.»منهاج السنه ج ۲ ص ۳۱۳

همچنین در کتابی دیگر گفته است:
«و هر یک از عبادت‌گزاران پیشین و پسین که بگوید پروردگارش را با چشم سر دیده است به اجماع اهل علم و ایمان اشتباه کرده است.»وصیه الکبری ص ۷۷
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_…trialsanderrors_-_Minaret_of_the_Bride,_Damascus,_Holy_Land,_ca._1895.jpg|راست|بندانگشتی|300x300پیکسل|مسجد اموی دمشق جایی که ابن تیمیه در آن تدریس می‌کرد.

 استادان 
 شیخ المجد ابن تیمیة (پدر)
 شیخ زین‌الدین ابن المنجا
 مجدالدین ابن عساکر

 شاگردان 
 شمس‌الدین ابن قیم الجوزیه
 ابو عبدالله محمد الذهبی صاحب میزان الاعتدال
 اسماعیل بن عمر بن کثیر
 محمد بن عبدالهادی المقدسی
 ابوالعباس احمد بن الحسن الفارسی مشهور به قاضی الجبل

 آثار 
 مقاله 

 در تفسیر
 رسالة در تفسیر وکیف یکون
 تفسیر سورة الاخلاص
 جواب أهل العلم والایمان
 تفسیر المعوذتین
 در عقاید
 الایمان
 الاستقامة
 اقتضاء الصراط المستقیم
 الفرقان بین أولیاء الرحمن وأولیاء الشیطان
 التوسل والوسیلة
 الرسالة الحمویة
 الرسالة التدمریة
 العقیدة الواسطیة
 رسالة مراتب الادارة
 الاحتجاج بالقدر
 بیان الهدی من الضلال
 الجواب الصحیح
 معتقدات اهل الضلال
 معارج الوصول
 السؤال عن العرش
 بیان الفرقة الناجیة
 درء تعارض العقل والنقل
 منهاج السنة النبویة
 ابطال قول الفلاسفة باثبات الجواهر العقلیة
 شرح حدیث النزول
 نقض المنطق
 الرد علی المنطقیین
 رفع الملام عن الأئمة الأعلام
 الواسطة بین الحق والخلق
 در فقه
 رسالة القیاس
 القواعد
 رسالة الحسبة
 الأمر بالمعروف
 العقود
 المظالم المشترکة
 حقیقة الصیام
 قصائد
 القصیدة التائیة

 کتاب‌شناسی 

 منهاج السنة النبویة
 توحید الالوهیة
 قاعدة جلیلة فی التوسل و الوسیلة
 الاربعین آلتی رواها شیخ‌الاسلام بالسند
 الاکلیل فی المتشابه و التأویل
 التبیان فی نزول القرآن
 الرساله الاکملیه
 الرساله العرشیة
 القاعدة المراکشیة
 رسالة الی اهل البحرین فی رؤیة الکفار ربهم
 رسالة ایضاح الدلالة فی عموم الرسالة
 رسالة فی امراض القلوب و شفاؤها

 پانویس 

 منابع 
 الفتاوی الحدیثه، ص ۸۶
 دفع الشبه عن الرسول، تحقیق جماعة من العلماء، ص. ۱۲۵ و ص. ۱۳۱.
 طبقات الشافعیة، ج ۹، ص ۲۵۳؛ السیف الصقیل، ص ۱۷۷ و الدرّة المضیئة فی الردّ علی ابن تیمیّه، ص ۵
 الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، ج ۱، ص ۱۵۵
 الإعلان بالتوبیخ، ص ۷۷ و تکملة السیف الصقیل، ص ۲۱۸

 پیوند به بیرون 

 ابن تیمیة من موقع الازهر
 کتاب ابن تیمیة موقع الخیمة
 عقاید ابن تیمیه * Fatwa of Mardin by Ibn Yaymiyya
 ابن تیمیه، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۳ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۴ (میلادی)
رده:اقتصاددانان پیش‌کلاسیکال
رده:الهی‌دانان مسلمان
رده:امامان اهل سنت
رده:اهالی حران
رده:جهاد ابتدایی
رده:حنبلی‌ها
رده:درگذشتگان ۱۳۲۸ (میلادی)
رده:درگذشتگان در زندان
رده:رجال شناسان
رده:روحانیان سنی
رده:زادگان ۱۲۶۳ (میلادی)
رده:سلفی‌ها
رده:عرب‌های سده ۱۳ (میلادی)
رده:عرب‌های سده ۱۴ (میلادی)
رده:کردهای اهل سوریه
رده:منتقدان بی‌خدایی
رده:منتقدان تشیع
رده:منتقدان مسیحیت
رده:نظریه‌پردازان حقوق سده ۱۳ (میلادی)
رده:شیخ‌الاسلام‌ها