چراغ

چـِراغ وسیله‌ای برای (روشنایی) است. واژهٔ چراغ واژه‌ای با ریشهٔ پارسی است.open-dictionary ، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸. این واژه از زبان پارسی به زبان سریانی رفته و به صورت s̲h̲rāḡā یا s̲h̲rāg̲h̲ā تغییر یافته‌است و سپس زبان عربی آن را از زبان سریانی به شکل سراج وام گرفته‌است.

 تاریخچه 
در دوران‌های قدیم منابع نور به روشنایی حاصل از آتش محدود می‌شد که بعدها به صورت مشعل تکمیل گردید. از زمان‌های بسیار قدیم شاید ۴۰۰۰ سال قبل نوعی چراغ بنام پیه‌سوز در ایران و هند بکار گرفته شد. پیه‌سوز شامل یک فتیله پنبه‌ای نازک و ظرف کوچکی پر از روغن کرچک بود که سری از فتیله در روغن بود و سر دیگر آن با کبریت روشن می‌شده‌است.اوتادی، رمضان: فرهنگ لغت ترکی به فارسی. مؤسسه انتشارات دُرّ دانش بهمن. کرج ۱۳۸۶. ص۹۴.

بعدها چراغ موشی جای آن را گرفت پس از چراغ موشی چراغ سیمی یا فانوس به بازار آمد و سپس چراغ گرد سوز نفتی که دارای شیشه های طولانی عمودی بود و سپس چراغ توری نفتی که هنوز هم چراغ توری در بعضی مکان‌ها بکار می‌رود.

در اواخر قرن ۱۸ میلادی چراغ روغنی که با سوزاندن نوعی روغن نباتی کار می‌کردند و شمع از بهترین منابع نور به حساب می‌آمدند. این منابع ضعیف بودند ولی نیازی هم به استفاده از نور مصنوعی به منظور طولانی‌تر کردن روز کاری حس نمی‌شد. با آغاز دوران انقلاب صنعتی در پایان قرن هجدهم، استفاده از روشنایی در شب برای ادامهٔ کار کارخانه‌ها رفته‌رفته جای خود را باز کرد. در سال ۱۸۲۰ میلادی چراغ گازی ساخته شد که با گاز زغال کار می‌کرد. در میانهٔ قرن ۱۹ میلادی روغن نباتی در چراغ‌های روغنی جای خود را به پارافین داد. در سال ۱۸۵۸ با کشف نفت و فراهم‌شدن امکان استفاده از منابع نفتی در آمریکا، زمینهٔ استفاده گسترده از منابع نوری نفتی در ابتدای قرن ۲۰ میلادی در اروپا پدید آمد. با این وجود استفاده از نفت از قرن‌ها پیش نزد ایرانیان، چینی‌ها و هندی‌ها با استفاده از نفت استخراج‌شده در باکو برای این کار رایج بود.

چراغ‌های الکتریکی اولیه با جریان دائم کار می‌کردند. اولین منبع جریان دائم پیل ولتا بود که در سال ۱۸۰۰ میلادی کشف شد. در سال ۱۸۰۲ اثر جریان در ایجاد نور شناخته شد ولی استفاده از جریان الکتریکی در ایجاد نور ده‌ها سال پس از آن صورت پذیرفت. در سال ۱۸۷۹ توماس ادیسون نخستین چراغ الکتریکی را که برای تولید در کارخانه مناسب بود تکمیل کرد. لامپ ادیسون از یک رشتهٔ زغالی تشکیل می‌شد که بر اثر عبور جریان ملتهب می‌شد و نور ساطع می‌کرد. برای جلوگیری از سوختن زغال، آن را در یک حباب شیشه‌ای خالی از هوا قرار می‌دادند، اما به علت تبخیر شدن زغال، بالابردن درجه حرارت بیشتر از حد معینی ممکن نبود. با گذشت زمان رشته‌های زغالی جای خود را به رشته‌هایی از جنس دیگر مانند اوسیوم با نقطهٔ ذوب ۲۵۰۰ درجه سانتیگراد (۱۹۰۵ میلادی) و تانگستن با نقطهٔ ذوب ۳۴۰۰ درجه سانتی‌گراد (۱۹۰۶ میلادی) داد و تولید نور بیشتر با استفاده از همان توان الکتریکی ممکن گردید. لامپ‌های التهابی امروزی از تانگستن استفاده می‌کنند. در سال ۱۹۱۳ میلادی لانگمیر به جای خالی‌کردن حباب لامپ از هوا، آن را با گاز خنثی پر کرد تا از تبخیر رشتهٔ لامپ جلوگیری کند، اما به علت بالا رفتن تلفات حرارتی (بر اثر هدایت گرما توسط گاز خنثی) درجهٔ حرارت رشته افت می‌کرد. برای رفع این مشکلات لانگمیر رشته را به صورت سیم‌پیچ درآورد تا سطح جانبی آن را بکاهد و در نتیجه اتلاف حرارت کاهش یابد. این نوع لامپ‌ها در ۱۹۳۴ میلادی وارد بازار شدند. برای جلوگیری از تبخیر تانگستن که موجب سیاه‌شدن سطح داخلی حباب می‌شد و طول عمر لامپ را کاهش می‌داد، کمی ید به گاز داخل حباب افزوده شد. این کار باعث می‌شود که در نقاط دور از رشتهٔ تانگستنی (دمای ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد) بخار تانگستن با ید ترکیب شود و یدور تانگستن تولید کند. یدور تانگستن در دمایی نزدیک به ۲۰۰۰ درجه سانتی‌گراد (اطراف رشته تانگستنی) دوباره تجزیه شده و تانگستن روی رشته می‌نشیند. علاوه بر ید از گازهای دیگری از خانوادهٔ هالوژنها هم استفاده می‌شود که به همین خاطر به این لامپ‌ها لامپ‌های هالوژنی می‌گویند.

لامپ‌های تخلیه در گاز در سال ۱۹۵۰ معرفی شدند که در آن‌ها از بخار جیوه یا بخار سدیم استفاده می‌شد. با عبور جریان از گاز یونیزه، الکترونها با اتمهای گاز برخورد می‌کنند که موجب تولید تشعشع الکترومغناطیسی می‌شود. رنگ نور حاصل از این تشعشع به نوع گاز و فشار آن بستگی دارد. در این لامپ‌ها بر خلاف لامپ‌های رشته‌ای نور از راه درجه‌حرارت بالا و التهاب بدست نمی‌آید و نور تولیدی آن‌ها تنها دارای فرکانس‌های معینی است که بستگی به نوع گاز دارد (در لامپ‌های التهابی طیف نور پیوسته‌است).

نسل بعدی لامپ‌های گازی لامپ‌های فلورسنت هستند که در آن‌ها سطح داخلی لامپ از پودری که می‌تواند تشعشع گاز را گرفته و نور با طول موج بالاتر تولید کند پوشیده می‌شود. با ترکیب پودرهای فلورسنت مختلف می‌توان نوری با طیف‌های تقریباً پیوسته تولید کرد که همانند نور حاصل از لامپ‌های التهابی مناسب است. این لامپ‌ها بازدهی و بهرهٔ نوری بالایی دارند.

روش تازه‌تری از تولید نور به نام الکترولومینانس هم وجود دارد که در آن با عبور دادن جریان متناوب از اجسام به‌خصوص می‌توان نور تولید کرد.

به شیشه‌ای بلوری به شکل خمره سر و ته باز که برای جلوگیری از باد و خاموش شدن چراغ، بر روی چراغ‌ها می‌گذارند مَردَنگی گفته می‌شود.شهری، جعفر، قلم سرنوشت، تهران: انتشارات معین، ۱۳۷۸، شابک: ۶–۷۱–۵۶۴۳–۹۶۴. ص۱۳۱.

 انواع 
چراغ‌های روشنایی بر اساس نحوه نصب، عملکرد نور یا نوع لامپ طبقه‌بندی می‌شوند.

 ایستاده یا قابل حمل 

 چراغ‌های رومیزی، چراغ‌های استاندارد و چراغ‌های روشنایی اداری.
 چراغ ایستاده

 ثابت 

 گنبد سقفی - منبع (یا منابع) نور در پشت یک لایه شفاف که معمولاً از شیشه ساخته شده است، پنهان شده‌اند و ترکیبی از پوشش‌های مات و بافت‌دار سطحی برای پخش نور وجود دارد. این‌ها می‌توانند چراغ‌های توکار نصب شده در سقف یا چراغ‌های نیمه‌توکار باشند که با فاصله کمی (معمولاً حدود ۳ تا ۱۲ اینچ) از هم جدا شده‌اند.
 چراغ توکار - محفظه محافظ در پشت سقف یا دیوار پنهان می‌شود و فقط خود چراغ در معرض دید قرار می‌گیرد. مدل سقفی اغلب چراغ توکار نامیده می‌شود.
 نور مخفی - نورپردازی غیرمستقیم که در یک جعبه بلند در کنار دیوار، در سقف تعبیه می‌شود.
 ترافر - چراغ‌های فلورسنت توکار، معمولاً به شکل مستطیلی که در شبکه سقف کاذب قرار می‌گیرند.

 چراغ روکار - بدنه‌ی نهایی نمایان است و با سطح هم‌سطح نیست.
 لوستر  - چراغ تزئینی شاخه‌ای که برای نصب روی سقف طراحی شده است
 چراغ آویز - با زنجیر یا لوله از سقف آویزان است.
 دیوارکوب - نورهای بالا یا پایین را فراهم می‌کند؛ می‌تواند برای روشن کردن آثار هنری، جزئیات معماری استفاده شود؛ معمولاً در راهروها یا به عنوان جایگزینی برای روشنایی سقفی استفاده می‌شود.
 چراغ‌های روشنایی مسیر - چراغ‌های روشنایی مجزا را می‌توان در هر جایی در امتداد مسیر قرار داد که برق را تأمین می‌کند.
 چراغ زیر کابینتی - زیر کابینت‌های دیواری آشپزخانه نصب می‌شود.
 چراغ ویترینی یا چراغ ویترینی - کالاهایی را که در یک ویترین محصور مانند جواهرات، فروشگاه‌های مواد غذایی و فروشگاه‌های زنجیره‌ای به نمایش گذاشته شده‌اند، نشان می‌دهد.
 پنکه سقفی - گاهی اوقات ممکن است دارای یک چراغ باشد که اغلب به عنوان کیت چراغ نصب شده روی آن شناخته می‌شود. پنکه‌های سقفی با چراغ‌های توکار می‌توانند نیاز به چراغ‌های سقفی جداگانه در یک اتاق را از بین ببرند و کیت‌های چراغ همچنین می‌توانند جایگزین هر چراغ سقفی شوند که با نصب پنکه سقفی جابجا شده‌اند.
 چراغ اضطراری یا علامت خروج - به یک باتری پشتیبان یا به یک مدار الکتریکی که در صورت قطع برق اصلی دارای برق اضطراری است، متصل است .
 نورپردازی با دهانه بالا و پایین - معمولاً برای روشنایی عمومی ساختمان‌های صنعتی و اغلب فروشگاه‌های بزرگ استفاده می‌شود .
 چراغ‌های نواری یا روشنایی صنعتی - اغلب ردیف‌های طولانی از لامپ‌های فلورسنت که در انبار یا کارخانه استفاده می‌شوند .

 نورپردازی فضای باز و نورپردازی محوطه - برای روشن کردن پیاده‌روها، پارکینگ‌ها ، جاده‌ها ، نمای بیرونی ساختمان‌ها و جزئیات معماری، باغ‌ها و پارک‌ها استفاده می‌شود . چراغ‌های فضای باز همچنین می‌توانند شامل اشکالی مشابه نورپردازی داخلی باشند، مانند آویزها، چراغ‌های توکار یا نزدیک به سقف، فانوس‌های دیواری و چراغ‌های گنبدی.
 دکل بلند ، معمولاً نصب شده روی تیرک یا پایه برای محوطه‌سازی، جاده‌ها و پارکینگ‌ها.
 بولارد - نوعی نورپردازی معماری در فضای باز که یک واحد کوتاه و عمودی است که روی زمین نصب می‌شود و معمولاً برای تأمین روشنایی قطع کننده برای روشنایی خروجی، روشن کردن پیاده‌روها، پله‌ها یا سایر مسیرها استفاده می‌شود.
 لامپ خورشیدی
 چراغ خیابانی
 نور حیاط

 چراغ‌های مخصوص 

 نور تأکیدی - هر نور جهت‌داری که یک شیء را برجسته می‌کند یا توجه را به یک ناحیه خاص جلب می‌کند.
 نور پس‌زمینه - برای استفاده در تولید ویدیو .
 بلک‌لایت
 چراغ‌های کریسمس - که به آنها چراغ‌های پری یا چراغ‌های چشمک‌زن نیز گفته می‌شود و اغلب در کریسمس و سایر تعطیلات برای تزئین استفاده می‌شوند.
 چراغ اسکله - نور لازم برای ایمنی قایق‌رانی را فراهم می‌کند. معمولاً بالای ستون‌ها یا مستقیماً روی کف اسکله نصب می‌شود.
 چراغ اضطراری - در هنگام قطع برق، حداقل نور را برای ساختمان فراهم می‌کند.
 تابلوی خروج
 نور سیل
 سیف‌لایت (برای استفاده در تاریکخانه )
 چراغ ایمنی (برای استفاده در معادن زغال سنگ )
 چراغ جستجو (برای مصارف نظامی و تبلیغاتی)
 روشنایی امنیتی
 چراغ پله
 نور بارق
 چراغ وظیفه
 چراغ راهنمایی
 تئاتری
 ابزار نورپردازی صحنه
 روشنایی هوشمند
 دنبال کردن
 وال واشر

 چراغ موشی
 چراغ گردسوز
 چراغ برق
 چراغ راهنما
 چراغ قوه
 چراغ‌های پروژکتوری
 چراغ‌های فلورسنت
 چراغ‌های خیابانی
 چراغ‌های صنعتی و کارگاهی
 چراغ‌های روشنایی کم مصرف
 چراغ‌های دکوراتیو
 چراغ‌های دیواری
 چراغ‌های حیاطی و پارکی
 چراغ‌های زیر کابینتی
 چراغ‌های خطی و لاینر
 چراغ‌های استخری
 چراغ‌های روشنایی آبنما
 چراغ‌های مگنتی
 چراغ‌های پارکتی
 چراغ‌های ریلی
 چراغ‌های دفنی
 چراغ‌های اضطراری
 چراغ‌های کنار پله
 چراغ‌های رشد گیاه
 چراغ‌های ضد انفجار و ضد رطوبت
 چراغ‌های رگال
 چراغ‌های بالا آینه
 چراغ‌های تونلی
 چراغ‌های مطالعه
 چراغ‌های رومیزی و آباژور
 چراغ‌های وال واشر

 جستارهای وابسته 
لامپ

فانوس

چلچراغ

 منابع 



رده:ابزارها
رده:سامانه‌های الکتریکی
رده:وسایل خانگی
رده:وسایل نوری