مردم بومی قاره آمریکا

{{Infobox ethnic group
|group = سرخ‌پوستانمردم بومی آمریکا
|image =
|caption =
|pop = تقریباً ۷۰ میلیون
|regions =
|region1 = 
|pop1 = ۲۵/۷ میلیون
|region2 = 
|pop2 = ۱۴٫۴ میلیون
|ref2 =
|region3 = 
|pop3 = ۶٫۸ میلیون
|ref3 =
|region4 = 
|pop4 = ۶ میلیون
|ref4 =http://www.ine.gob.gt/sistema/uploads/2014/02/26/L5pNHMXzxy5FFWmk9NHCrK9x7E5Qqvvy.pdf
|region5 = 
|pop5 =۳٫۴ میلیون
|ref5 =
|region6 = 
|pop6 = ۳–۵ میلیون
|ref6 =United States Census Bureau. The American Indian and Alaska Native Population: 2010
|region7 = 
|pop7 = ۲ میلیون
|ref7 =http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf%7B%7Bfull  citation needed|date=November 2015}}
|region8 = 
|pop8 = ۱٫۴ میلیون
|ref8 =Canada 2011 Census 
|region9 = 
|pop9 = ۱٫۴ میلیون
|ref9 =DANE 2005 National Census
|region10 = 
|pop10 = ۹۵۵٬۰۰۰
|ref10 =
|region11 = 
|pop11 = ۸۱۸٬۰۰۰
|ref11 =
|region12 = 
|pop12 = ۵۲۴٬۰۰۰
|ref12 =
|region13 = 
|pop13 = ۵۲۰٬۰۰۰
|ref13 =
|region14 = 
|pop14 = ۴۴۴٬۰۰۰
|ref14 =2005 Census
|region15 = 
|pop15 = ۴۵۰٬۰۰۰
|ref15 =
|region16 = 
|pop16 = ۹۵٬۰۰۰
|ref16 =
|region17 = 
|pop17 = ۷۰٬۰۰۰
|ref17 =
|region18 = 
|pop18 = ۱۱۴٬۰۰۰
|ref18 =
|region19 = 
|pop19 = ۶۰٬۰۰۰
|ref19 =Lector de Google Drive. Docs.google.com. Retrieved 12 July 2013.
|region20 = 
|pop20 = ۵۱٬۰۰۰
|ref20 =The World Factbook . Cia.gov. Retrieved 12 July 2013.
|region21 = 
|pop21 = ۴۰٬۰۰۰ (مایا)
|ref21 =Redatam::CELADE, ECLAC – United Nations. Celade.cepal.org. Retrieved 12 July 2013.
|region22 = 
|pop22 = ۱۹٬۰۰۰
|ref22 = 
|region23 = 
|pop23 = ۱۲٬۰۰۰–۲۴٬۰۰۰
|ref23 =
|region24= 
|pop24 = ۳٬۰۰۰
|ref24 =
|region26 = 
|pop26 = ۱٬۵۰۰
|ref26 =https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf  | page 15
|region25 = 
|pop25 = ۲٬۰۰۰
|ref25 =
|languages = زبان‌های بومی آمریکا، انگلیسی، اسپانیایی، پرتغالی، فرانسوی، دانمارکی، آلمانی
|religions = 
|related =
}}سُرخ‌پوست یا بومیان آمریکا یا هندی‌های سرخ' به مردم بومی قاره آمریکا گفته می‌شود که قبل از استعمار اروپا در آمریکا آنجا زندگی می‌کردند. منشأ سرخ‌پوست‌ها به آسیای شرقی بازمی‌گردد. اولین مواجهه با سرخ پوستان توسط مردمان خارج از قاره آمریکا در طول تاریخ مربوط به ارتباط تعدادی از دریانوردان وایکینگ است که از طریق جزایر شمال اقیانوس اطلس به قارهٔ آمریکا راه یافتند. این ارتباط بلند مدت نبود و تا اواخر قرن پانزدهم ارتباطی بین آمریکا و اروپا برقرار نبود. کریستف کلمب، پس از اکتشاف و ورود به قارهٔ آمریکا با این گونهٔ نژادی مواجه شد. در حال حاضر میلیون‌ها نفر از بومیان آمریکا به علاوه میلیون نفرها از ترکیپ نژادی اروپایی و بومی در قاره آمریکا زندگی می‌کنند به این افراد مستیسو می‌گویند.

 پیشینه 

بندانگشتی|درصد سرخ‌پوست‌ها در کشورهای آمریکای لاتین.|راست
ورود سرخ‌پوستان به آمریکا را نزدیک به سی هزار سال پیش برآورد کرده‌اند. این اقوام در هنگام سرما و یخبندان از آسیا و از تنگهٔ برینگ وارد قارهٔ آمریکای شمالی شده‌اند و بعد از چندین نسل به جنوب آمریکا نیز راه یافتند. در کرانه‌های کالیفرنیا جامانده‌هایی احتراق آتش پیدا شده که طبق داده‌های باستان‌شناسی به ۲۵۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. زندگی مدرن و شهرنشینی در آمریکای باستان از حدود سال‌های برابر با میلاد مسیح آغاز می‌شود و در سال ۸۰۰ میلادی با تمدن مایا به اوج شکوفایی خود می‌رسد. در سال‌های پس از آن تمدن‌های دیگری مانند اولمک و آزتک در آمریکای شمالی و تمدن اینکا در آمریکای جنوبی سال‌های درخشانی را به‌ویژه در زمینهٔ معماری و هنر تجربه می‌کنند. با ورود اروپاییان در سال ۱۴۹۲ به قاره آمریکا در پی کشتارهای جمعی و شیوع بیماری‌های متعدد، تمدن‌های اینکا و آزتک کم‌کم رنگ باختند و به نابودی دچارشدند.خلاصه تاریخ هنر، پرویز مرزبان، نشر علمی و فرهنگی
سرخ‌پوستان با ورود اروپاییان با بیماریهای همه‌گیر، نابودی فرهنگفردریش انگلس، منشأ خانواده، نشر جامی و از دست رفتن خاک روبرو شدند.

جنگجویان سرخ‌پوست کمابیش نام‌های برگرفته از خوی‌های جانوران دارند. نامهایی چون «گاو نشسته»، «اسب دیوانه» و «خرس ایستاده» نام‌هایی پرافتخار در تاریخ سرخ‌پوستان هستند.اسب دیوانه: احداث بزرگ‌ترین مجسمه جهان در قلمرو سرخپوستان، بی‌بی‌سی فارسی

 هنر 
330px|بندانگشتی|یک نقاشی از گروه‌های نژادیِ گوناگونِ بومی قارهٔ آمریکا در اوایل سدهٔ بیستم میلادی|راستهنر در میان سرخ‌پوستان آمریکا به‌ویژه در تمدن‌های موجود در آمریکای مرکزی اهمیت بسزایی داشت. دورهٔ هنری در آمریکای مرکزی از ۱۵۰۰ پیش از میلاد آغاز و تا سده ۱۶ مطابق با زمان فتح مکزیک به‌دست ارنان کورتس اسپانیایی ادامه می‌یابد؛ که اوج آن در دوره ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلادی بوده است. هنر اصلی این گونه پیکرتراشی و تندیس‌سازی بود و امروزه تندیس‌ها و صورتک‌های بسیاری از آن دوره که به‌نظر می‌رسد کاربرد مذهبی داشته به جای مانده است.

 تمدن و معماری 
بندانگشتی|250px|سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا

در گوشه و کنار قارهٔ آمریکا آثار بایسته‌ای از تمدن‌های بشری به‌چشم می‌خورد که در میان آن‌ها نام تمدن تئوتی‌هواکان و تمدن قوم مایا، تمدن اولمک و تمدن اینکاها و در نهایت آزتکها شهرت بیشتری دارد. بیشتر این شهرت به‌خاطر معماری‌های شگفت‌انگیزی‌ست که از ایشان باقی‌مانده است. وجود بناهای بلند و با شکل هندسی دقیق مانند بنای مونته آلبان در مکزیک و نیز زیگورات چیچن ایتسا نمونه ای از معماری این گونه است. در آمریکای جنوبی نیز ال دورادو یا شهر گمشدهٔ طلا و شهر باستانی کوسکو در پرو از دورهٔ تمدن اینکاها شناخته شده‌اند. اکثر این بناها با سرستون‌ها و تزئینات رنگی مختلف تزیین شده‌اند که عموم آنها طی چند صد سال رنگ باخته‌اند.

 دبیره 
مایاها از نخستین اقوامی بودند که از خط بهره بردند. گونه‌ای خط هیروگلیفی اندیشه‌نگاشت از ایشان به‌جا مانده است که امروزه تقریباً رمزگشایی شده. مایاها همچنین بیش از هزار جلد کتاب که بیشتر آن‌ها تاشوی آکاردئونی بودند را از خود به جای گذاشته‌اند که امروزه تنها تعداد انگشت‌شماری از آن‌ها به جامانده است و بیشتر آن‌ها یا در درازای زمان از میان رفتند یا به‌دست استعمارگران اروپایی از بین رفته‌اند.

 زبان‌های رایج 
بندانگشتی|upright|چپ|دختر سرخ‌پوست، اثر پی. رومر

در آمریکای باستان زبان‌های فراوانی رواج داشته است که همگی به عنوان اعضای خانوادهٔ زبان‌های التصاقی شناخته می‌شوند. اما تا کنون هیچ خویشاوندی نزدیکی میان زبانهای این گروه از اقوام با دیگر این دسته زبانها شناخته نشده. امروزه شمار گویش‌وران این زبان در مکزیک به ۲ میلیون نفر و در ایالات متحده به نزدیک ۱/۵ میلیون نفر می‌رسد. در کشورهای دیگری مانند گواتمالا، پرو، بولیوی، پاراگوئه، اکوادورو آلاسکا جمعیت بسیاری به یکی از زبان‌های بومیان آمریکایی گفتگو می‌کنند. این زبان‌ها در آمریکای مرکزی شامل ناهواتل (آزتکی نو) در ایالات متحده و مکزیک و زبان‌های مایایی در نواحی گواتمالا و پاناما همچنین گوارانی در برزیل و پاراگوئه، آیمارا و کچوا در بولیوی پرو و اکوادور می‌باشد. حتی زبان آیمارا در پرو و گوارانی در پاراگوئه طی برهه ای در دو دهه پیش به عنوان زبان بومی رسمی شناخته شده‌اند. گوارانی هم‌اکنون نیز در پاراگوئه زبان پراستفاده است.

برخی قبایل سرخ‌پوستان به مدت دو قرن در بردگی سفیدپوستان بودند.Marcel Trudel et Micheline D'Allaire, Deux siècles d'esclavage au Québec
سران قبیله‌های سرخ‌پوست در کانادا با فرانسوی‌ها و انگلیسی‌ها پیمان‌نامه‌هایی امضا کردند تا صلح در مناطق سرخ‌پوستی برقرار شود.

 سرخ‌پوستان آمریکای شمالی سرخ‌پوستان کانادا''

 تعدادی از قبیله‌ها 
 آپاچی
 آزتک
 اینکا
 قوم مایا
 پوئبلو
 چیمو
 اولمک
 تولتک
 ناواهو

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 سرخ‌پوستان دیرین
 اقوام اولیه کانادا
 جنگ فرانسویان و سرخپوستان

 پانویس 

 جستارهای وابسته 
 موزه ملی سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا
 زبان‌های آتاباسکی

 پیوند به بیرون 



رده:اقوام در آمریکای مرکزی
رده:اقوام قاره آمریکا
رده:بومیان قاره آمریکا
رده:تاریخ بومیان قاره آمریکا
رده:رنگین‌پوست
رده:سرخپوستان ایالات متحده آمریکا
رده:سرخپوستان
رده:مقاله‌های نیازمند یادکرد
رده:نظام طبقاتی آمریکای لاتین
رده:اقوام بر پایه منطقه