گام‌های ماه

بندانگشتی|200px|پویانمایی حرکت بخش روشن ماه از دید زمین

گام‌های ماه، اَهِلِّه ماه یا نِمودهای ماه،مصوبه فرهنگستان (اول) زبان فارسی. مجموعه قوانین سال ۱۳۲۰. روزنامه رسمی. ص۱۵۳. در ستاره‌شناسی به حالت‌های مختلف دیده شدن بخش روشن ماه از زمین گفته می‌شود. برخی از این حالت‌ها نامی ویژه دارند:
 ماه نو یا بَرنلغت‌نامهٔ دهخدا، درآیند «برن»
 تربیع اول (یک‌چهارم نخست): یکی از اَهِلّهٔ ماه که در آن نیمی از قرص ماه روشن دیده شود.
 بدر یا ماه تمام
 تربیع دوم (یک‌چهارم دوم)
 محاق (ماه تاریک)

ماه در نخستین نیمه از دورش از ماه نو تا ماه پُر پیش می‌رود که به این بخش، ماه افزاینده می‌گویند. ماه در نیمه دوم دورش، ماه کاهنده نام گرفته است.

فضانوردان که از ماه زمین را می‌نگرند زمین هم به ترتیب همان نمودهایی را دارا است که ما از روی زمین در مورد ماه مشاهده می‌کنیم. اما هر نمود زمین درست نقطه مقابل اهله ماه خواهد بود. اگر ماه در نمود ربع سوم باشد فضانوردان زمین را در ربع اول خواهند دید.

 مقارنه 
هنگامی که ماه بین زمین و خورشید قرار دارد هیچ بخشی از ماه برای ناظر زمینی روشن نیست. اصطلاحاً به این لحظه مقارنه ماه و خورشید یا گفته می‌شود. مقارنه لحظه تولد ماه است و ماه نو مدت زمانی پس از آن ایجاد می‌شود. شاید به نظر برسد که در هر ماه قمری باید یک خورشیدگرفتگی داشته باشیم ولی از آنجا که در اغلب مواقع صفحه مدار ماه با صفحه مدار زمین به دور خورشید زاویه می‌سازد بنابراین در برخی از موارد سایه ماه از بالا یا پایین صفحه مدار زمین می‌گذرد و خورشیدگرفتگی اتفاق نمی‌افتد. در سال تنها دوبار این دو مدار همعنان شده و خورشیدگرفتگی صورت می‌گیرد.https://web.archive.org/web/20071006033440/http://www.mehrnews.ir/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=247954

 ماه نو 
در حالت ماه نو، مدت زمانی پس از مقارنه که ماه در فاصله میان زمین و خورشید است، بخشی از آن به‌صورت هلال باریکی نورانی می‌شود.http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=خانواده+زمین&SSOReturnPage=Check&Rand=0

 ماه تمام یا مقابله 
در حالت بدر (ماه تمام یا مقابله)، ماه در یک طرف و خورشید در طرف دیگر زمین است و تمام نیمه روشن آن، قابل رؤیت می‌شود.http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=خانواده+زمین&SSOReturnPage=Check&Rand=0

 هلال ماه 
250px|بندانگشتی|هلال ماه
هلال ماه نمایش بخش روشن ماه است آنگونه که بیننده از روی زمین می‌بیند. دورهٔ قمری همراه با دور زدن ماه در مدار خود به دور زمین بر پایهٔ تغییر جایگاه نسبی زمین، ماه و خورشید تغییر می‌کند. یک‌نیمه از رویهٔ ماه همواره توسط خورشید روشن می‌شود (به جز در زمان ماه‌گرفتگی)، و بنابراین روشن است، اما بخش نیم‌کرهٔ روشن که برای بیننده قابل رؤیت است می‌تواند از ۱۰۰٪ (ماه کامل) تا ۰٪ (ماه نو) باشد. مرز میان نیم‌کرهٔ روشن و ناروشن، سایه‌مرز نامیده می‌شود.

 جستارهای وابسته 
 خانه‌های ماه

 منابع 

 دانشنامه رشد
 هشتمین دوره تخصصی هلال ماه ایران

 پیوند به بیرون 

 رویت هلال ماه و علل اختلاف در تقاویم هجری قمری کشورهای اسلامی

رده:اخترشناسی رصدی
رده:عوامل فنی اختربینی
رده:فازهای ماه
رده:ماه