مسقط

مَسْقَط ، پایتخت و بزرگ‌ترین شهر عمان و مرکز استان مسقط است.
این شهر مرکز استان مسقط است. طبق گزارش مرکز ملی آمار و اطلاعات (NCSI)، جمعیت استان مسقط در سال ۲۰۲۲، ۱/۷۲ میلیون نفر بوده است. منطقه شهری شامل شش استان به نام ولایت است و تقریباً ۳۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. مسقط که از اوایل قرن اول میلادی به عنوان بندری پیشرو برای تجارت بین غرب و شرق شناخته می‌شد، به طور متوالی توسط قبایل بومی مختلف و همچنین قدرت‌های خارجی مانند ایرانیان، امپراتوری پرتغال و امپراتوری عثمانی اداره می‌شد. در قرن ۱۸، مسقط یک قدرت نظامی منطقه‌ای بود: نفوذ آن تا شرق آفریقا و زنگبار گسترش یافت. مسقط به عنوان یک شهر بندری مهم در خلیج عمان، بازرگانان و مهاجران خارجی مانند ایرانیان، بلوچ‌ها و سندی‌ها را به خود جذب کرد از سال ۱۹۷۰، پس از به تخت نشستن قابوس بن سعید به عنوان سلطان عمان، مسقط توسعه زیرساختی سریعی را تجربه کرد؛ اقتصادی پویا ایجاد کرد و به جامعه‌ای چند قومیتی تبدیل شد.

شبکه تحقیقات جهانی شدن و شهرهای جهانی، مسقط را به عنوان یک شهر جهانی سطح بتا طبقه‌بندی می‌کند.

 نام شناسی 
نقشه عربستان بطلمیوس، سرزمین‌های کریپتوس پورتوس و موشا پورتوس را مشخص می‌کند. محققان در مورد اینکه کدام یک از این دو به شهر مسقط مربوط می‌شود، اختلاف نظر دارند. به طور مشابه، آریانوس در سفر نئارخوس به اومانا و موشا اشاره می‌کند

تفسیرهای ویلیام وینسنت و ژان باپتیست بورگینیون دانویل از اثر آریانوس به این نتیجه می‌رسد که اومانا اشاره به عمان بوده، در حالی که موچا به مسقط اشاره داشته است. به طور مشابه، سایر محققان اشاره پلینی بزرگ به آمیتوسکوته را مسقط می‌دانند. 

ریشه واژه مسقط مورد اختلاف است. برخی از نویسندگان ادعا می‌کنند که این کلمه ریشه عربی از moscha دارد، به معنی پوست یا چرم باد کرده گرفته شده است. نویسندگان دیگر ادعا می‌کنند که نام مسقط به معنی لنگرگاه یا محل «انداختن لنگر» است، سایر مشتقات شامل muscat از پارسی باستان به معنی بوی تند یا از عربی به معنی محل افتادن یا پنهان است.  Cryptus Portus مترادف با عمان («سرزمین پنهان») است. اما «Ov-man» (عمان) و نام قدیمی سومری Magan (Maa-kan) در عربی به معنی مردم دریا است. در سال ۱۷۹۳ میلادی، پایتخت از رستاق به مسقط منتقل شد.

 تاریخچه 
شواهد فعالیت اجتماعی در منطقه اطراف مسقط به هزاره ششم پیش از میلاد در رأس الحمرا برمی‌گردد، جایی که محل دفن ماهیگیران پیدا شده است. به نظر می‌رسد این قبرها به خوبی شکل گرفته‌اند و نشان دهنده وجود آیین‌های تدفین هستند. در جنوب مسقط، بقایای سفال‌های هاراپان نشان دهنده سطحی از ارتباط با تمدن دره سند است. شهرت مسقط به عنوان یک بندر از اوایل قرن اول میلادی توسط جغرافیدان یونانی بطلمیوس، که از آن به عنوان کریپتوس پورتوس (بندر پنهان) یاد کرد و توسط پلینی بزرگ، که آن را آمیتوسکوتا نامید، اذعان شد. 

این بندر در قرن سوم میلادی، تحت حکومت شاپور اول ساسانی  قرار گرفت، در حالی که گرویدن به اسلام در قرن هفتم رخ داد.

اهمیت مسقط به عنوان یک بندر تجاری در قرن‌های بعد، تحت تأثیر سلسله عضد، یک قبیله محلی، همچنان رو به افزایش بود. تأسیس امامت اول در قرن نهم، اولین گام در تحکیم جناح‌های قبیله‌ای پراکنده عمانی تحت پرچم یک دولت اباضی بود. با این حال، درگیری‌های قبیله‌ای ادامه یافت و به عباسیان بغداد اجازه داد تا عمان را فتح کنند. عباسیان این منطقه را تا قرن یازدهم اشغال کردند، زمانی که توسط قبیله محلی یحمد بیرون رانده شدند. قدرت بر عمان از قبیله یحمد به طایفه عضدی نباهینه منتقل شد که در طول حکومت آنها، مردم بنادر ساحلی مانند مسقط از تجارت دریایی و اتحاد نزدیک با شبه قاره هند، به قیمت بیگانگی مردم داخل عمان، رونق گرفتند

دریاسالار پرتغالی، آفونسو د آلبوکرک، در سال ۱۵۰۷ به قصد برقراری روابط تجاری به مسقط سفر دریایی کرد. همین که به بندر نزدیک شد، کشتی‌هایش مورد حمله قرار گرفتند. سپس تصمیم گرفت مسقط را فتح کند. بیشتر شهر در طول جنگ و پس از آن در آتش سوخت.

پرتغالی‌ها علی‌رغم چالش‌های ایران و بمباران شهر توسط ترک‌های عثمانی در سال ۱۵۴۶، بیش از یک قرن بر مسقط تسلط داشتند. ترک‌ها دو بار مسقط را از پرتغالی‌ها گرفتند، در فتح مسقط (۱۵۵۲) و ۱۵۸۱-۱۵۸۸. انتخاب نصیر بن مرشد الیعربی به عنوان امام عمان در سال ۱۶۲۴، موازنه قدرت را در منطقه، از ایرانیان و پرتغالی‌ها به عمانی‌های محلی، دوباره تغییر داد.

در میان مهمترین قلعه‌ها و دژهای مسقط، قلعه جلالی و قلعه المیرانی برجسته‌ترین بناهایی هستند که از پرتغالی‌ها به جا مانده‌اند. در ۱۶ آگوست ۱۶۴۸، امام ارتشی را به مسقط اعزام کرد که برج‌های بلند پرتغالی‌ها را تصرف و ویران کرد و تسلط آنها بر شهر را تضعیف نمود. در سال ۱۶۵۰، گروهی کوچک اما مصمم از نیروهای امام شبانه به بندر حمله کردند و در نهایت پرتغالی‌ها را در ۲۳ ژانویه ۱۶۵۰ مجبور به تسلیم کردند. جنگ داخلی و تهاجم‌های مکرر نادرشاه افشار، پادشاه ایران، در قرن هجدهم، منطقه را بی‌ثبات کرد و روابط بین داخل و مسقط را بیش از پیش متشنج ساخت. این خلاء قدرت در عمان منجر به ظهور سلسله آل بوسعید شد که از آن زمان تاکنون بر عمان حکومت می‌کند. 

برتری دریایی و نظامی مسقط در قرن نوزدهم توسط سعید بن سلطان، که در ۲۱ سپتامبر ۱۸۳۳ با ادموند رابرتز، نماینده رئیس جمهور آمریکا، اندرو جکسون، پیمانی امضا کرد، دوباره برقرار شد. سعید پس از به دست گرفتن کنترل زنگبار، در سال ۱۸۴۰ پایتخت خود را به استون تاون، محله باستانی شهر زنگبار، منتقل کرد. با این حال، پس از مرگ او در سال ۱۸۵۶، کنترل زنگبار با تبدیل شدن به یک سلطان‌نشین مستقل تحت حکومت پسر ششمش، مجید بن سعید (۱۸۳۴/۳۵-۱۸۷۰)، از دست رفت، در حالی که پسر سوم، ثوینی بن سعید، سلطان عمان شد.

تا قرن نوزدهم، یک جامعه بزرگ تاجر هندو در این شهر بندری، حیات تجاری آن را تحت سلطه خود داشت. گفته می‌شود که سکونت آنها حداقل از قرن پانزدهم آغاز شده است؛ یکی از دلایل این است که پرتغالی‌ها برای تضمین انحصار تجاری در اقیانوس هند و خلیج فارس به شدت به آنها متکی بودند. سندی‌ها از اولین اقوام در این دوران بودند و پس از آنها کوچی‌ها قرار گرفتند. جامعه تاجران نقش مهمی در اخراج اروپایی‌ها در سال ۱۶۵۰ ایفا کردند. آنها تحت تأثیر جنگ داخلی که منجر به تأسیس سلسله آل بوسعید شد، قرار نگرفتند و در زمان احمد بن سعید البوسعیدی به شکوفایی خود ادامه دادند. تجارت مهمی بین این شهر و تته و بعدها کوچ وجود داشت که به سایر نقاط هند گسترش می‌یافت. 

در نیمه دوم قرن نوزدهم، بخت و اقبال آل بوسعید رو به افول گذاشت و اختلافات با امامان داخلی دوباره بالا گرفت. مسقط و مطرح در سال ۱۸۹۵ و دوباره در سال ۱۹۱۵ مورد حمله قبایل داخلی قرار گرفتند. یک آتش‌بس موقت با میانجیگری بریتانیا برقرار شد که به مناطق داخلی خودمختاری بیشتری بخشید. با این حال، درگیری‌ها بین قبایل مختلف داخلی و با سلطان مسقط و عمان تا دهه ۱۹۵۰ ادامه یافت و در نهایت به شورش ظُفار (۱۹۶۲) منجر شد. این شورش، سلطان سعید بن تیمور را مجبور کرد تا برای سرکوب قیام‌های داخلی از بریتانیا کمک بخواهد. سوء قصد نافرجام به جان سعید بن تیمور در ۲۶ آوریل ۱۹۶۶ منجر به انزوای بیشتر سلطان شد که در بحبوحه درگیری‌های مسلحانه غیرنظامی، محل اقامت خود را از مسقط به صلاله منتقل کرده بود در ۲۳ ژوئیه ۱۹۷۰، قابوس بن سعید، پسر سلطان، با کمک بریتانیا کودتای بدون خونریزی را در کاخ صلاله ترتیب داد و به عنوان حاکم به قدرت رسید.

قابوس بن سعید با کمک بریتانیا به قیام ظفار پایان داد و سرزمین‌های قبیله‌ای پراکنده را متحد کرد. او نام کشور را به سلطان‌نشین عمان (که تاکنون مسقط و عمان نامیده می‌شد) تغییر داد تا به انزوای داخلی از مسقط پایان دهد. قابوس از خدمات عمانی‌های توانمند برای پر کردن مناصب در دولت جدید خود استفاده کرد و از شرکت‌هایی مانند توسعه نفت عمان بهره برد. وزارتخانه‌های جدیدی برای خدمات اجتماعی مانند بهداشت و آموزش تأسیس شدند. ساخت مینا قابوس، بندر جدیدی که در ابتدا توسط سعید بن تیمور طراحی شده بود، در اوایل حکومت قابوس توسعه یافت. به طور مشابه، یک فرودگاه بین‌المللی جدید در منطقه سیب مسقط ساخته شد. مجموعه‌ای از دفاتر، انبارها، مغازه‌ها و خانه‌ها، روستای قدیمی روی در مطرح را به یک منطقه تجاری تبدیل کرد. اولین برنامه توسعه پنج ساله در سال ۱۹۷۶ بر توسعه زیرساخت‌های مسقط تأکید داشت که فرصت‌های جدیدی را برای تجارت و گردشگری در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ فراهم کرد و مهاجران را از سراسر منطقه جذب کرد. در ۶ ژوئن ۲۰۰۷، طوفان گونو مسقط را درنوردید و خسارات گسترده‌ای به املاک، زیرساخت‌ها و فعالیت‌های تجاری وارد کرد.

عکس‌های اولیه از شهر و بندر، که در اوایل قرن بیستم توسط هرمان بورشارت، جهانگرد و عکاس آلمانی، گرفته شده است، اکنون در موزه مردم‌شناسی برلین نگهداری می‌شود.

 اقتصاد 
پیشه مردم مسقط: تجارت، صناعت، نجاری و ماهی‌گیری است.

پیشه‌هایی مانند طلاسازی، نقره سازی و صنایع دستی مسقط مشهور است.

همچنین ساخت «حلوای عمانی» (مسقطی) در این منطقه زیاد رایج است.

صید ماهی نیز در طول ساحل مسقط به چشم می‌خورد و تمام مردم ساحل‌نشین ماهی‌گیری پیشه گرفته‌اند.

حکومت عمان یک روستای مدرن برای ماهی‌گیران در ساحل مسقط بنانهاده‌است، این روستا «سداب الخرا» نام دارد.

خانه‌های این روستا به‌طور رایگان از طرف حکومت به صیادان اهداء شده‌است.

 آثار تاریخی 
در این شهرستان جاهای تاریخی و اماکن گردشگری گوناگونی وجود دارد که بارزترین آن‌ها از این قرارند:
 قلعه جلالی.
 قلعه می‌رانی.
 بلدة السیفة.
 دیوار مسقط.
 خانه‌های أثری.
 الخیران.
 باشگاه دریایی بندر روضة.
 باشگاه غواصی عمان.
 ساحل البستان.
 ساحل قنتب.
 ساحل الجصه.
 موزه عمان.
 موزه عمان و فرانسه.
 موزه خانه الزبیر.
 موزه اسکناس وسکه عمانی.

 اماکن دیدنی شهرستان مسقط 
 ۱ ـ بیت جریزه:
 ۲ ـ بیت فرنسا:
 ۳ ـ بیت مغب:
 ۴ ـ بیت السید نادر:
 ۵ ـ بیت الخارجیة:
 ۶ ـ بیت الزبیر:

 نگارخانه 

 منابع 


 السلطان:قابوس، البوسعید،  موسوعة  دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی).
 دکتر:القاسمی، سلطان، بن محمد،  «(تقسیم الإمبراطوریة العُمانیة)» ، چاپ دوم، مطابع البیان التجاریة دبی: سال انتشار ۱۹۸۹ میلادی.
 عمان فی عام ۱۹۸۶ (عام الحصاد و التراث) إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی
 لفتنانت کونیل، سیر آرنولد ویلسون،  «(تاریخ عمان و الخلیج)» ، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی.

رده:مسقط، عمان
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۲ (میلادی) در آسیا
رده:پایتخت فرهنگ عربی
رده:پایتخت‌های آسیا
رده:دریای عمان
رده:شهرستان‌های عمان
رده:شهرهای بندری در شبه‌جزیره عربستان
رده:مستعمره‌های پیشین پرتغال
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۲ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در استان مسقط
رده:مناطق مسکونی در عمان
رده:مناطق مسکونی ساحلی در عمان