اسوان

اَسوان یکی از شهرهای کشور مصر است که در جنوب این کشور واقع شده و حدود ۳۰۰٫۰۰۰ نفر جمعیت دارد. سد اسوان در فاصله کمی از این شهر و در جنوب آن واقع شده‌است.

شهر اسوان مرکز استان اسوان در مصر است. اسوان از نظر تاریخی یکی از مهم‌ترین شهرهای جنوب مصر و دروازه جنوبی این کشور محسوب می‌شود؛ به‌طوری که شلال اول نیل در جنوب آن واقع شده که مرزی طبیعی میان مصر علیا و نوبه ایجاد کرده است. این شهر در کرانه شرقی رود نیل قرار دارد و از طریق خط آهن، جاده‌های بیابانی و کشاورزی، کشتی‌های نیل و پروازهای داخلی به قاهره متصل می‌شود. اسوان از سال ۲۰۰۵ میلادی به عنوان یکی از شهرهای خلاق در زمینه صنایع دستی و هنرهای بومی در شبکه شهرهای خلاق یونسکو ثبت شده است.

 ریشه‌شناسی نام 

اسوان در دوران مصر باستان با نام «سونو» به معنای بازار شناخته می‌شد؛ چرا که مرکز تجاری کاروان‌هایی بود که به مصر وارد یا از آن خارج می‌شدند. در دوره بطلمیوسی نام آن به «سین» تغییر یافت و مصریان آن را «یبا سوان» می‌نامیدند.

این شهر همچنین به نام «سرزمین طلا» شناخته می‌شد، زیرا به مثابه گنجینه‌ای بزرگ یا آرامگاهی برای پادشاهان مصر بود که هزاران سال در آن زیستند. مرزهای اسوان در قدیم از اسنا در شرق تا مرزهای سودان در جنوب امتداد داشت و پس از فتح اسلامی، برخی قبایل عرب در آن ساکن شدند.

 تاریخ 

اهمیت اسوان از عصر پادشاهی کهن مصر آغاز شد، چرا که مرز جنوبی کشور را تشکیل می‌داد. همچنین در دوران پادشاهی میانه مرکز تجمع ارتش برای گسترش نفوذ به سمت جنوب بود و نقشی حیاتی در مبارزه با هیکسوس ایفا کرد. جزیره فیله، جایگاه الهه «ایزیس»، مورد توجه بطالمه قرار گرفت و آن‌ها معبد بزرگ آن را تکمیل کردند. رومیان نیز معابدی به سبک فرعونی ساختند که از آن جمله می‌توان به معبد کوچکی در جزیره فیله که توسط امپراتور تراژان بنا شد، اشاره کرد.

با رسمی شدن مسیحیت در قرن پنجم میلادی، اکثر معابد فرعونی به کلیسا تبدیل شدند و جزیره فیله مرکز یک اسقف‌نشین شد که منجر به گسترش مسیحیت به سمت جنوب و سرزمین نوبه گشت.

پس از ظهور اسلام، اسوان در قرن دهم میلادی شکوفا شد؛ زیرا در مسیر رسیدن به بندر «عیذاب» در ساحل دریای سرخ قرار داشت که کشتی‌ها از آنجا به مقصد حجاز، یمن و هند حرکت می‌کردند. همچنین در قرن ششم و هفتم هجری یک مرکز فرهنگی مهم بود و سه مدرسه در آن وجود داشت. محمدعلی پاشا نیز نخستین مدرسه نظامی را در سال ۱۸۳۷ میلادی در این شهر تأسیس کرد.

 دوران باستان 
در اسوان بود که اراتوستن نظریه زمین تخت را رد کرد و نخستین محاسبه محیط زمین را انجام داد. او اسوان را مرکز و اسکندریه را نقطه پایانی قرار داد و با محاسبه طول قوس بین دو نقطه و زاویه تابش خورشید، محیط زمین را به دست آورد. اراتوستن بر اساس عمود تابیدن خورشید بر مدار رأس‌السرطان (که تقریباً از اسوان می‌گذرد) در روز ۲۱ ژوئن این آزمایش را انجام داد.

 اقلیم 
اسوان مانند دیگر مناطق مصر دارای اقلیم بیابانی گرم است. اسوان و اقصر گرم‌ترین روزهای تابستان را در میان شهرهای مصر دارند. اسوان یکی از گرم‌ترین، آفتابی‌ترین و خشک‌ترین شهرهای جهان است. میانگین دمای بالا در طول تابستان به طور مداوم بالای ۴۰ درجه سلسیوس است، در حالی که میانگین دمای پایین بالای ۲۵ درجه سلسیوس باقی می‌ماند.

آب و هوای اسوان در تمام طول سال بسیار خشک است و میانگین بارندگی سالانه آن کمتر از ۱ میلی‌متر است. این شهر یکی از خشک‌ترین شهرهای جهان است و بارندگی در آن هر ساله رخ نمی‌دهد. اسوان همچنین یکی از کم‌رطوبت‌ترین شهرهای زمین محسوب می‌شود که میانگین رطوبت نسبی آن تنها ۲۶٪ است.

بالاترین دمای ثبت شده در این شهر ۵۱ درجه سلسیوس در ۴ ژوئیه ۱۹۱۸ و کمترین دمای ثبت شده ۲.۴- درجه سلسیوس در ۶ ژانویه ۱۹۸۹ بوده است.

 جمعیت 
بندانگشتی|پیرمردی از ساکنان اسوان
 دین 
مانند سایر شهرهای مصر، اکثر ساکنان اسوان پیرو اسلام و اهل سنت و جماعت هستند که از مذاهب چهارگانه فقهی و طریقت‌های صوفیه پیروی می‌کنند. بخشی از جمعیت را نیز مسیحیان تشکیل می‌دهند که اکثر آن‌ها پیرو کلیسای ارتدوکس قبطی هستند.

 صنعت 
 کارخانه‌های کیما 

شرکت صنایع شیمیایی مصر (معروف به: کیما)؛ فرمان تأسیس این شرکت در ۲۲ مارس ۱۹۵۶ توسط ریاست شورای وزیران صادر شد. این شرکت در بخش مواد با تمرکز بر مواد شیمیایی متنوع فعالیت می‌کند.

 خدمات دولتی 
بندانگشتی|مجتمع قضایی اسوان

 مجتمع قضایی اسوان 
در چارچوب طرح شورای دولتی برای نزدیک کردن نهادهای قضایی به شهروندان و کاهش هزینه‌ها و مشقت سفر از دوش مراجعان، مجتمع دادگاه‌های شورای دولتی و قضای اداری اسوان راه‌اندازی شد. این مجتمع پس از پایان عملیات مقدماتی افتتاح شد و افزوده‌ای مهم برای شهروندان، اعضای کادر قضایی و وکلای اسوان محسوب می‌شود تا مشقت سفر به نزدیک‌ترین شعب که بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ کیلومتر فاصله داشتند، برطرف شود. این مرکز همچنین به شبکه سراسری الکترونیک شورای دولتی متصل شده است تا دسترسی به داده‌ها برای کادر قضایی و مراجعان تسهیل شود.

 گردشگری 
شهر اسوان و مناطق اطراف آن یک منطقه گردشگری و باستانی محسوب می‌شوند و شمار زیادی از گردشگران خارجی به‌ویژه از اروپا و شرق آسیا از آن بازدید می‌کنند. از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بندانگشتی|چپ|ضریح آقاخان

 جزیره الفانتین 

این جزیره در مقابل شهر اسوان واقع شده و در متون مصر باستان به نام «آبو» به‌معنای دندان فیل شناخته می‌شد که در زبان یونانی به الفانتین تبدیل گشت؛ زیرا تصور می‌شود زمانی مرکز تجارت عاج بوده است. این جزیره شامل معبد خنوم، نیل‌سنج، آرامگاه قوچ مقدس، دروازه پادشاه آمنهوتپ دوم و تثلیث ساتت و عنت است.

 ضریح آقاخان 

این بنا بر روی یک فلات در کرانه غربی نیل و در مقابل بخش جنوبی باغ گیاه‌شناسی واقع شده است. آقاخان سوم این بنا را پس از موافقت فرماندار وقت اسوان در منطقه‌ای که در آن تحت درمان بود ساخت. آقاخان معماران و کارگران را برای ساخت این مقبره مجلل از سنگ آهک و مرمر به خدمت گرفت و در سال ۱۹۵۹ بنا بر وصیتش در آنجا به خاک سپرده شد. معماری این مقبره الهام‌گرفته از طراحی مقبره‌های فاطمی مصر است.

 جزیره فیله 

جزیره فیله در میان رود نیل واقع شده و یکی از مستحکم‌ترین دژها در طول مرزهای جنوبی مصر بوده است. این جزیره نیل را در اسوان به دو کانال تقسیم می‌کند. مجموعه معبد فیله که در این جزیره قرار داشت، پس از ساخت سد اسوان از جای اصلی خود به جزیره اجیلیکا منتقل و بازسازی شد. این معبد که به الهه ایزیس تقدیم شده، به دلیل بالا آمدن آب نیل قطعه‌قطعه شد و در ۵۰۰ متری مکان اصلی‌اش دوباره برپا گشت. گردشگران می‌توانند شب‌ها نمایش صوتی و نوری را که به زبان‌های مختلف ارائه می‌شود، تماشا کنند.

 قبه الهوا 

این کوه صخره‌ای در کرانه غربی نیل نزدیکی اسوان قرار دارد و ارتفاع آن حدود ۱۳۰ متر است. در این کوه مقبره‌های تراشیده شده در سنگ متعلق به اشراف و کاهنان اسوان از دوران مصر باستان قرار دارد. بر قله جنوبی این کوه، آرامگاه یکی از اولیای مسلمان به نام «سیدی علی بن الهوا» قرار گرفته که نام این مکان نیز از او گرفته شده است. این ضریح سفید دارای گنبدی است که از دور دیده می‌شود و در پایین آن بقایای یک دیر قبطی (سنت جورج) وجود دارد. مقبره‌های اشراف در سه طبقه در دل کوه قرار گرفته‌اندFriedrich Wilhelm Rösing: Qubbet el-Hawa und Elephantine. Zur Bevölkerungsgeschichte von Ägypten. 1990. و تعداد آن‌ها به بیش از ۱۰۰ مقبره می‌رسد که حدود ۱۰۰۰ نفر از مردان، زنان و کودکان به‌ویژه از دوران پادشاهی کهن مصر و پادشاهی نوین مصر در آن‌ها دفن شده‌اند.

 ابوسمبل 

ابوسمبل یک سایت باستان‌شناسی در کرانه غربی دریاچه ناصر و در ۲۹۰ کیلومتری جنوب غربی اسوان است. این مکان یکی از سایت‌های «آثار نوبه» است که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. ساخت این مجموعه در حدود ۱۲۴۴ پیش از میلاد آغاز شد و ۲۱ سال به طول انجامید. این معبد تا سال ۱۸۱۳ که توسط شرق‌شناس سوئیسی، جی. ال. بورکهارت، کشف شد فراموش شده بود. عملیات نجات معابد ابوسمبل در سال ۱۹۶۴ با هزینه‌ای بالغ بر ۴۰ میلیون دلار آغاز شد و کل سایت به قطعات بزرگ (به‌طور میانگین ۲۰ تن) تقسیم و در مکانی ۶۵ متر بالاتر از سطح رودخانه دوباره مونتاژ شد که یکی از بزرگترین شاهکارهای مهندسی باستان‌شناسی محسوب می‌شود.

 غرب سهیل 

یکی از روستاهای نوبی در شهر اسوان است که بر روی دامنه‌ای ماسه‌ای در غرب نیل واقع شده است. این روستا حدود صد سال پیش هنگام ساخت سد اسوان (خزان اسوان) در سال ۱۹۰۲ بنا شد و نام آن به دلیل قرار گرفتن در غرب جزیره سهیل انتخاب شده است.

 نماد دوستی مصر و شوروی 

این نماد به شکل یک گل نیلوفر آبی باز شده با ۵ گلبرگ است که توسط شرکت سیمان مسلح مصر اجرا شده است. طراح، گل نیلوفر آبی را به دلیل قداست آن نزد مصریان باستان انتخاب کرد. ساخت این بنا پس از آن صورت گرفت که ایالات متحده و بریتانیا از تأمین مالی پروژه سد اسوان خودداری کردند و مصر به رهبری جمال عبدالناصر از مسکو درخواست کمک کرد.

 جزیره گیاه‌شناسی اسوان 

این جزیره یکی از قدیمی‌ترین باغ‌های جهان و از مهم‌ترین تفرجگاه‌های اسوان است که در مساحتی بالغ بر ۱۷ فدن (واحد مساحت) احداث شده است. این باغ شامل ۷ بخش از گیاهان کمیاب و کهنسال است که با استفاده از گلخانه‌های پلاستیکی شرایط اقلیمی مناسب برای آن‌ها فراهم شده است. شخصیت‌های بزرگی مانند جواهر لعل نهرو، جوزیف بروز تیتو و ملکه الیزابت از این جزیره بازدید کرده‌اند.

 هتل اولد کاتاراکت 

این هتل بر روی صخره‌ای از گرانیت صورتی مشرف به نیل و مقابل جزیره الفانتین ساخته شده است. این هتل از زمان افتتاح در سال ۱۸۸۹ میلادی، به دلیل سبک شرقی افسانه‌ای‌اش در صنعت هتلداری متمایز گشت. ایده ساخت آن در اواخر قرن ۱۹ و با گسترش راه‌آهن به جنوب مصر شکل گرفت. بنای آن در سال ۱۸۹۹ به سبک ویکتوریایی آغاز شد.

 مسجد الطابیه 

نام این مسجد از منطقه‌ای که در آن بنا شده گرفته شده است. تاریخ «الطابیه» (به معنای قلعه یا سنگر) به اوایل سده ۱۹ میلادی بازمی‌گردد، جایی که یک دژ نظامی برای استقرار نخستین دانشکده نظامی مصر در آن ساخته شده بود. این دژ یکی از دو دژ نظامی اسوان در عصر محمدعلی پاشا بود. ساخت مسجد فعلی در دوران جمال عبدالناصر آغاز و در زمان محمد انور سادات افتتاح شد.

 موزه نوبیه 

این موزه در نوامبر ۱۹۹۷ میلادی با مشارکت سران کشورهایی که در عملیات نجات آثار نوبه سهم داشتند افتتاح شد. بیش از ۵۰۰۰ قطعه باستانی از آثار نوبه قدیم در آن به نمایش گذاشته شده است. معماری این موزه توسط محمود الحکیم، معمار مصری، به گونه‌ای طراحی شده که با محیط صخره‌ای و طبیعت گرم و آفتابی اسوان هماهنگ باشد.

 مقبره‌های فاطمی 

گورستان جنوبی اسوان در مسیر سد اسوان و در مجاورت موزه نوبیه قرار دارد و گورستان شمالی در منطقه العنانی واقع شده است. گنبدهای موجود در این مقبره‌ها دارای هشت ضلع متقابل در نمای خارجی هستند که به «شاخ‌ها» معروفند و تاریخ آن‌ها به قرن چهارم هجری بازمی‌گردد.

 تک‌سنگ ناتمام 

این یک مسله از گرانیت صورتی در اسوان است که در بخش شمالی یک معدن سنگ در شرق نیل قرار دارد. اگر این مسله کامل می‌شد، ارتفاع آن به ۴۱.۷ متر و وزن آن به ۱۱۶۸ تن می‌رسید. تصور می‌شود کار ساخت آن در زمان ملکه حت‌شپسوت آغاز شده تا به معبد کرنک در اقصر منتقل شود، اما پس از ظهور ترک در سنگ، کار بر روی آن متوقف شد.

 موزه نیل 

ساخت این موزه در سال ۲۰۰۴ آغاز و در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۶ با حضور نمایندگان ۱۱ کشور کشورهای حوضه نیل افتتاح شد. هزینه ساخت آن ۸۲ میلیون پوند مصر بوده و در مساحتی بالغ بر ۱۴۶ هزار متر مربع بنا شده است. این موزه شامل تالارهای نمایش، سالن‌های کنفرانس، کتابخانه و فضاهای سبز است.

 موزه اسوان 

این موزه که در جزیره الفانتین قرار دارد، شامل تندیس‌های پادشاهان، مومیایی‌های قوچ (نماد خدای «خنوم»)، انواع سفال، عناصر معماری و ابزارهای زندگی روزمره است. در سال‌های اخیر، بخش جدیدی به آن افزوده شده که آثار کشف شده توسط هیئت باستان‌شناسی آلمانی را به نمایش می‌گذارد. همچنین محیط موزه شامل باغ، غارهای سنگی، مناره‌های سبک اسلامی و یک خانه نوبی احاطه شده با دریاچه است.

 آموزش 
 دانشگاه اسوان 

شعبه دانشگاه اسوان در سال ۱۹۷۴ به عنوان واحدی از دانشگاه اسیوط تأسیس شد. در سال ۱۹۹۵ با تأسیس دانشگاه دره جنوب، این واحد به آن دانشگاه ملحق گشت. سرانجام در سال ۲۰۱۲، طبق فرمان ریاست جمهوری، دانشگاه اسوان به عنوان یک دانشگاه دولتی مستقل معرفی شد.

 فرهنگستان عربی علوم، فناوری و ترابری دریایی 
استان اسوان در سال ۲۰۰۵ از این آکادمی دعوت کرد تا شعبه‌ای را در اسوان تأسیس کند. هدف از این کار، ایجاد مرکزی برای ارتقای توسعه انسانی در منطقه جنوب بود که استان‌های اسوان، اقصر، قنا، سوهاج، اسیوط، منیا، دریای سرخ و وادی‌الجدید را پوشش می‌دهد. استانداری ساختمان مهمان‌پذیر وابسته به مدرسه هتل‌داری را به عنوان مقر اولیه شعبه اختصاص داد و زمینی مجاور نیز برای شعبه دائمی تعیین شد. تحصیل در این آکادمی از اکتبر ۲۰۰۶ آغاز گردید.

 دانشگاه الازهر 

دانشکده مطالعات اسلامی و عربی (واحد پسران) که با فرمان وزارتی شماره ۳۰۰ در ۸ اوت ۱۹۸۹ تأسیس شد، شامل گروه‌های مختلف الهیات اسلامی (تفسیر و علوم قرآن، حدیث و علوم آن، عقیده و فلسفه) و حقوق اسلامی (فقه، اصول فقه، فقه تطبیقی) است. کالج دخترانه الازهر در اسوان نیز علاوه بر علوم شریعت، شامل سایر تخصص‌های فرهنگی است.

 زیرساخت 
 تندرستی 

مراقبت‌های بهداشتی و خدمات پزشکی اورژانسی در شهر اسوان و حومه آن توسط چندین بیمارستان از جمله بیمارستان‌های دانشگاه اسوان ارائه می‌شود. سایر مراکز پزشکی عبارتند از: بیمارستان تخصصی اسوان، AMC اسوان، بیمارستان هیئت تبشیری انجیلی، مرکز قلب اسوان، بنیاد مجدی یعقوب، بیمارستان عمومی اسوان، بیمارستان نظامی اسوان، بیمارستان بیمه سلامت، بیمارستان تخصصی نیل، بیمارستان تخصصی هلال احمر و بیمارستان سلامت روان اسوان.

ترابری 

 هوایی 

بندانگشتی|ورودی ترمینال ۱ فرودگاه بین‌المللی اسوان

این فرودگاه که در اسوان واقع شده، یک فرودگاه بین‌المللی توریستی است که علاوه بر فرودگاه ابوسمبل، به منطقه نوبه در جنوب مصر خدمات‌رسانی می‌کند. فرودگاه در حدود ۱۰ کیلومتری شهر قرار دارد و بخشی از پایگاه هوایی اسوان است. در مه ۱۹۵۶، پروژه‌ای برای ساخت فرودگاه جدید اسوان با هزینه نیم میلیون پوند مصر تصویب شد. این فرودگاه برای پاسخگویی به ترافیک فزاینده توریستی و همچنین توسعه کارخانه‌های کود شیمیایی و نیروگاه سد اسوان ساخته شد و در سال ۱۹۶۰ شروع به کار کرد.

 راه‌آهن 

در سال ۱۸۹۸، ساخت سومین خط راه‌آهن از قاهره به اقصر آغاز شد. شرکت راه‌آهن قنا-اسوان این خط را تا اسوان، جنوبی‌ترین نقطه شبکه راه‌آهن، امتداد داد.

اسوان از طریق راه‌آهن کیپ به قاهره به قاهره متصل می‌شود که آن را به وادی حلفا نیز وصل می‌کند. این راه‌آهن به سمت جنوب ناقص مانده است. سایر زیرساخت‌های کلیدی حمل و نقل شامل بندر اسوان (بزرگترین بندر رودخانه‌ای منطقه) و فرودگاه بین‌المللی اسوان است.

 سیستم جاده‌ای، اتوبوس، تاکسی و تاکسی آبی 

بندانگشتی|پل اسوان

بزرگراه کیپ به قاهره از شهر عبور می‌کند و آن را از شمال به اقصر و قاهره و از جنوب به روستای ابوسمبل و وادی حلفا متصل می‌سازد. همچنین بزرگراه اسوان-برنیس که به بنادر دریای سرخ منتهی می‌شود، حائز اهمیت است.

ساخت پل اسوان به سال ۱۹۹۶ بازمی‌گردد. این پل که در ۹ کیلومتری شمال اسوان واقع شده، امکان ایجاد یک کورنیش (جاده ساحلی) جدید و اسکله‌های توریستی برای هتل‌های شناور بین اسوان و اقصر را فراهم کرد. پل اسوان در سال ۲۰۰۲ افتتاح شد.

پل جایگزین سد اسوان نیز با هدف منحرف کردن ترافیک سنگین از روی سد قدیمی (که دیگر توان تحمل بارهای سنگین را ندارد) و تسهیل تردد بین کرانه شرقی و غربی نیل در حال اجراست. این پروژه به حفظ ارزش تاریخی سد اسوان و کاهش زمان سفر گردشگران بین سایت‌های توریستی شرق اسوان و فرودگاه در غرب شهر کمک می‌کند.

یک شبکه جاده‌ای گسترده اسوان را به سایر شهرها و روستاهای مصر وصل می‌کند، از جمله محور جدید کلابشه که حومه شهر را دور می‌زند.

اسوان دارای تاکسی‌های سفید و آبی است که توسط افراد اداره شده و تمام شهر را پوشش می‌دهند. با این حال، تاکسی آبی یکی از ویژگی‌های مهم حمل و نقل در اسوان است؛ چرا که بسیاری از مقاصد در نیل قرار دارند و شهر شامل چندین جزیره است.

 روابط بین‌المللی 
 شهرهای خواهرخوانده 

اسوان با شهرهای زیر خواهرخوانده است:

 سونوما، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
 چونگ‌کینگ، چین

 افراد مشهور 
 خلیل عبدالکریم، نویسنده
 الأسوانی، دیپلمات
 ادریس علی، نویسنده
 عباس محمود عقاد، روزنامه‌نگار و شاعر
 مکرم قیصر، کنه‌شناس و انگل‌شناس
 خلیل کلفت، نویسنده
 احمد مصطفی، فوتبالیست
 محمد منیر، خواننده
 اشرف ربیع، بازیکن بسکتبال
 عمر شرف، دیپلمات
 شیکابالا، فوتبالیست
 یکن حسین، فوتبالیست

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 قبه الهوا

 منابع 


رده:شبکه شهرهای خلاق یونسکو
رده:شهرهای کرانه نیل
رده:گردشگری در مصر
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی یونان باستان در مصر
رده:محوطه‌های رومی در مصر
رده:مراکز استان‌های در مصر
رده:مناطق مسکونی در استان اسوان