اجاره‌نشین‌ها

اجاره‌نشین‌ها فیلم سینمایی کمدی-درام به کارگردانی و نویسندگی داریوش مهرجویی محصول ۱۳۶۵ است. این فیلم با بازی عزت‌الله انتظامی، اکبر عبدی و حمیده خیرآبادی داستان ساکنان یک ساختمان فرسوده در حاشیهٔ تهران را روایت می‌کند که برای تعمیر محل زندگی‌شان با مشکلاتی روبه‌رو می‌شوند.

این فیلم بین سال‌های ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۴ در سینماهای ایران اکران شد و علاوه بر اینکه پرفروش ترین فیلم سال اکران شد، با ۸ سال اکران، با جذب بیش از ۵ میلیون مخاطب، یکی از پربیننده‌ترین فیلم‌های سینمای ایران در طی سال‌های اکران خود در سالن‌های سینماست. بر اساس نظرسنجی ماهنامهٔ فیلم از منتقدان سینمایی، اجاره‌نشین‌ها در بین فیلم‌های برتر تاریخ سینمای ایران قرار گرفت.

اجاره‌نشین‌ها در زمانی ساخته شد که فیلم‌های کلیشه‌ای و شعارزده صحنه سینمای ایران را به تسخیر خود درآورده بودند و از این جهت فیلمی بسیار متفاوت با ارجاعات سیاسی و اجتماعی فراوان است.

 داستان 
راست|بندانگشتی|اجاره نشین‌ها
یک آپارتمان در حاشیه شهر تهران که مالکش درگذشته، بدون وارث مانده و اداره امور آپارتمان و مستاجرها را مباشر مالک که خود نیز ساکن همین ساختمان است به عهده گرفته و قصد دارد با همکاری یک مشاور املاک محلی ملک را تصاحب کند. آپارتمان، فرسوده و نیازمند تعمیرات اساسی است. ولی عباس آقا (مباشر مالک درگذشته با بازی عزت‌الله انتظامی) نه خود وظیفه تعمیرات را به عهده می‌گیرد و نه به دیگر ساکنان اجازه انجام این کار را می‌دهد. در این ساختمان هر یک از ساکنان به دنبال به کرسی نشاندن حرف‌ونظر خود هستند و این امکان تفاهم بر سر چگونگی تأمین هزینه‌های تعمیرات را از بین می‌برد تا اینکه عباس آقا به توصیه مادرش (با بازی حمیده خیرآبادی) مجلس شامی تدارک می‌بیند و می‌پذیرد که با مشارکت همه ساکنان هزینه تعمیرات تأمین شود. اما فردای آن روز این توافق با توصیه‌های غلام ترکه‌ای به عباس آقا برهم می‌خورد و کار تعمیرات ساختمان همچنان بر زمین می‌ماند تا این که در شبی بارانی منبع آب بزرگ ساختمان سقوط می‌کند و کل ساختمان فرو می‌ریزد. روز بعد مأموران شهرداری به اجاره‌نشین‌ها اعلام می‌کنند که این ملک به شکل قسطی به آن‌ها واگذار می‌شود.

 حواشی 
پاییز ۱۳۶۴ داریوش مهرجویی پس از فراز و نشیب فراوان و چند ماهی که به ایران بازگشته برای یکی از فیلمنامه‌های خود که طرح آن را در پاریس نوشته اجازه ساخت می‌گیرد. دیگر فیلمنامه‌های او در آن زمان، همچنان توقیف بودند. 

پس از نمایش فیلم تحلیل‌های مختلف اجتماعی و سیاسی پیرامون اثر شکل گرفت. در یکی از مشهورترین واکنش‌ها، محسن مخملباف در سال ۱۳۶۶ پس از اکران فیلم در نامه‌ای به محمد بهشتی- رئیس وقت فارابی- می‌نویسد اجاره‌نشین‌ها یک فیلم ضد انقلاب است و او پس از تماشای فیلم تصمیم داشته نارنجک به خود ببندد، مهرجویی را بغل کند و ضامن را بکشد اما با قرآن استخاره کرده و نتیجه خوب نیامده است. او از بهشتی در این نامه می‌خواهد از اکران فیلم جلوگیری کند.

 مکان فیلمبرداری 
ایرج راد در گفتگو با خبرگزاری مهر گفته است: در آن سال‌ها فیلمبرداری اجاره نشین‌ها نسبت به ساخت دیگر فیلم‌ها بیشتر طول کشید. برای این فیلم سینمایی بیش از ۳ ماه مشغول به کار بودیم. تمام لحظات فیلمبرداری این فیلم برای عوامل فیلم خاطره بود. از ساختمانی که در آن کار می‌کردیم تا سکانس‌هایی که مجبور بودیم خودمان به جای بدلکار بازی کنیم.

برای فیلمبرداری اجاره‌نشین‌ها از دو ساختمان استفاده می‌کردیم. بخش درونی ساختمان در خیابان پیامبر بود که در آن زمان تنها یک بیابان بود. به گونه‌ای که عزت‌الله انتظامی می‌گفت اگر یک شب فیلمبرداری طول بکشد ممکن است گرگ‌ها ما را تکه‌پاره کنند. ساختمان بیرونی و نمای ظاهری ساختمان اجاره‌نشین‌ها نیز روبروی نیروگاه برق آلستوم بود که تمام اطراف این نیروگاه نیز بیابان بود.

فیلمبرداری اجاره‌نشین‌ها به دلیلی ویژگی‌های خاص اجرایی فیلمنامه برای تخریب یک خانه با امکانات آن زمان سینمای ایران با مشکلات زیادی همراه بود. هرچند این فیلم سینمایی پر از حادثه بود اما از هیچ‌گونه جلوه‌های ویژه‌ای برای گرفتن این سکانس‌ها استفاده نشد.حتی زمانی که تلفن در دستان اکبر عبدی منفجر می‌شود از بدلکار استفاده نشد و خودش این سکانس را بازی کرد. همه سکانس‌هایی که در این فیلم گرفته شده واقعاً اتفاق افتاد و بازیگران بارها در این فیلم صدمه دیدند.

 نقش‌ها 
 بازیگران 
  بازیگر  نقشعزت‌الله انتظامی  عباس‌آقا درخشش حمیده خیرآبادی  مادر حسین سرشار  سعدیاکبر عبدی  قندیایرج راد  آقای توسلیرضا رویگری  مهندسفردوس کاویانی  مش مهدیمنیژه سلیمی (نیاز سلیمی)  خانم توسلیفریماه فرجامی  مهندس افجه‌یینسرین قاسم‌زاده  خانم کوچکمنوچهر حامدی  باقر باقریحسن تهمورث‌نیا  غلام ترکه‌ایشاپور شهیدی  اصغر دلالعلی علینقی کنی  اکبررضا بنفشه‌خواه  مأمور شهرداریمحمد علینقی کنی  مهندس شهرداریعلیرضا اسدیان  سالکصفر کشکولی مراه باقریفرهاد خان‌محمدی  کارمند غلام ترکه‌ایاحمد علی‌نژاد (احمد فیضی در تیتراژ)  کارمند غلام ترکه‌ایاکبر صادقی عباس حیدری رحمان مقدم اسکندر ضعیف نژاد شهاب کلیددارزاده صفرعلی امینی منوچهر کنی 

 فروش 
میزان فروش فیلم به تفکیک سال نمایش، به شرح زیر است:

 سال تعداد بلیت میزان فروش منبع۱۳۶۶۳٬۰۵۱٬۳۹۰۳۳٬۹۲۳٬۸۵۸ ۱۳۶۷ ۱٬۲۳۹٬۳۴۴ ۹٬۴۱۶٬۹۴۳۱۳۶۸۴۰۹٬۶۹۲۴٬۸۵۱٬۴۶۴۱۳۶۹۲۷۴٬۴۸۴۴٬۴۴۰٬۳۱۲۱۳۷۰۳۹٬۱۹۳۸۳۲٬۸۸۹۱۳۷۱۵۰٬۰۷۱۱٬۴۹۹٬۵۳۴۱۳۷۲۸٬۰۲۱۲۷۱٬۲۱۵۱۳۷۴۵۲۷۳۴٬۲۵۵مجموع۵٬۰۷۲٬۷۲۲۵۵٬۲۷۰٬۴۷۰

 جوایز 
 پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر 
 قسمت  نامزد  نتیجه بهترین صدابرداری جهانگیر میرشکاری و اصغر شاهوردی و بهروز معاونیان  بهترین فیلم‌برداری حسن قلی‌زاده  بهترین تدوین داریوش مهرجویی و حسن حسن‌دوست  بهترین بازیگر نقش اول مرد عزت‌الله انتظامی  بهترین فیلمنامه داریوش مهرجویی  بهترین کارگردانی داریوش مهرجویی  بهترین فیلم محمدعلی سلطان‌زاده و هارون یشایائی 

 منابع 

 فیلم در وبگاه ایران آکتور

 سید اصفهانی، ساناز. نامبرده حسین سرشار. اچ انداس مدیا. لندن. ۲۰۱۳

 پیوند به بیرون 





رده:فیلم‌ها به زبان فارسی
رده:فیلم‌های ۱۳۶۵
رده:فیلم‌های ۱۹۸۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های ۱۹۸۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های اجتماعی ایرانی
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی هارون یشایایی
رده:فیلم‌های کمدی ایرانی
رده:فیلم‌های کمدی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی-درام ۱۹۸۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های کمدی-درام ایران
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ایران
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در تهران
رده:فیلم‌ها به کارگردانی داریوش مهرجویی