مسعود سعد سلمان

مسعود سعد سلمان شاعر، خوش‌نویس، ادیب و اسب‌شناس دوره غزنویان در نیمه دوم قرن پنجم و آغاز قرن ششم هجری بود. بیشتر اشعار او در قالب قصیده و باقی آن‌ها به صورت رباعی و قطعه هستند.

 زندگی 
 تاریخ و محل تولد 
مسعود سعد سلمان، در سال ۴۳۸ قمری به دنیا آمد.هزار سال شعر فارسی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تهران ۱۳۶۵ پدر مسعود فردی ثروتمند بود که به عنوان سفیر از سوی غزنویان به هند فرستاده شده بود. با اینکه اجداد مسعود اهل همدان بودند اما اربابان تذکره دربارهٔ زادبومش اختلاف نظر دارند. بنا به گفته محمد عوفی وی در همدان به دنیا آمدهلباب‌الالباب، ج۲، ص۲۴۶ دولتشاه سمرقندی زادگاهش را جرجان می‌داند.تذکرة الشعرا، ص۴۷ واله داغستانی گوید که اصلش از همدان است ولی مدت‌ها در لاهور به سر برده استریاض الشعرا؛ غلام‌علی آزادهخزانه عامره، ص۱۵–۱۶ وی را اهل لاهور می‌داند و بدیع‌الزمان فروزانفر در سخن و سخنوران زادگاهش را لاهور نوشته است.سخن و سخنوران، ج۱، ص۲۱۳–۲۱۴

 خدمت به غزنویان 
حیات مسعود سعد سلمان مصادف با حکومت شش پادشاه غزنوی فرخزاد غزنوی، ابراهیم غزنوی، مسعود بن ابراهیم، شیرزاد غزنوی، ارسلان‌شاه غزنوی و بهرام‌شاه بوده است. زندگی مسعود سعد در زمان پادشاه فرخزاد و زندگی ادبی و خدمت شاهی او از دوره سلطان ابراهیم آغاز می‌شود.هزار سال شعر فارسی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تهران ۱۳۶۵ در سال ۴۳۸ هجری قمری هنگامی که سلطان مسعود غزنوی، فرزند خود «مجدود» را به فرمانفرمایی هند فرستاد، پدر سعد سلمان همراه او بود. مسعود سعد به مدت شصت سال به عنوان یکی از کارگزاران دیوان غزنوی خدمت کرد. شغل رسمی او کتاب‌دار سلطنتی بوده است.هزار سال شعر فارسی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تهران ۱۳۶۵

 زندان 
بخشی از حیات هشتاد ساله او به دلیل همدستی با مسعود بن ابراهیم در توطئه علیه پدرش (ابراهیم غزنوی) در زندان‌های دهک، نای، سو و مرنجاب گذشت.C.E. Bosworth, The Later Ghaznavids, (Columbia University Press, 1977), 66. بار نخست در سال ۴۷۷ قمری به زندان افتاد و پس از ۱۱ سال در ۴۸۸ هجری توسط فرماندار «چَلَنِدر» آزاد شد و به لاهور بازگشت. ۲ سال بعد و در پی تغییرات سیاسی، بار دیگر برای ۸ سال به زندان افتاد. سال‌های پایانی عمر او به سرودن بهترین شعرهایش در زندان نای گذشت. او خاطرات و رنج‌های خود از زندان را در قالب شعر و زندان‌نامه نگاشته است.نظامی عروضی (چهار مقاله، ص۷۱) گوید: ارباب خرد و اصحاب انصاف دانند که حبسیات مسعود در علو به چه رسیده است و در فصاحت به چه پایه بود. وقت باشد که من از اشعار او همی خوانم، موی بر اندام من بر پای خیزد و جای آن بود که آب از چشم من برود.

 مرگ 
مسعود سعد سلمان در سال ۵۱۸ هجری کشته شد.

 فرزندان 
مسعود سعد سلمان دو پسر و یک دختر داشت. یکی از پسرها معروف به «سعادت» که شاعر بود و پسر دیگر «صالح» (یا محمد) نام داشته که هنگام زندانی بودن پدر، در مرنجاب وفات یافت.هزار سال شعر فارسی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تهران ۱۳۶۵

 آثار 
 قصیده‌ها 
قصیده‌هایش به سبک خراسانی اغلب در مدح پادشاهان غزنوی هستند بیانی ساده و روان داشته و چنین می‌نماید که به فلسفه و ریاضیات آشنا بوده است. در اشعارش برخی کلمات هندی دیده می‌شوند.

 دیوان‌ها 
مسعود، دیوان‌هایی به به زبان‌های فارسی و عربی و هندی داشته است.

 دیوان فارسی 
دیوان فارسی وی قریب به هجده‌هزار بیت دانسته شده است و غیر از قصیده، دارای غزل و رباعی، مثنوی، قطعه و چیستان نیز دارد.

 دیوان عربی 
جز ابیاتی عربی در حدائق السحر فی دقائق الشعر چیزی از دیوان عربی او در دست نیست.

 دیوان هندی 
دیوان هندی او نیز به کلی مفقود است.

 دیدگاه دیگر شعرا 
 شاعران تأثیرگذار 
اشعار مسعود سعد سلمان متأثر از سروده‌های عنصری بلخی (از قصیده‌هایش) و منوچهری دامغانی و ناصرخسرو و فرخی سیستانی است.

 الهام گرفتگان 
کمال‌الدین اسماعیل و ظهیرالدین نیشابوری از مقلدان سبک او بوده‌اند.

 ارتباط با دیگر ادیبان هم عصر 
عثمان مختاری، ابوالفرج رونی و سنایی از دوستان و آشنایان او بوده‌اند.

 نقد 
سنایی او را در شعر «پیشوای کیهان»گوید: و رشیدی «تاج شاعران»عوفی در لباب‌الالباب (ج۲، ص۱۷۷) چند بیت از قصیده رشیدی را در مدح مسعود نقل کرده است، از آن جمله: نامیده است.

بدیع‌الزمان فروزانفر مثنویات او را متوسط شمرده و گفته «اگر نمی‌ساخت بهتر بود».

 نمونه شعر 

برشکال (موسم باران) لاهور:

از حبسیات مسعود سعد (اشعاری که در زندان سروده است):

 جستارهای وابسته 
 زبان و ادب فارسی در هند

 پی‌نوشت 

 منابع 


 رضازاده شفق: تاریخ ادبیات ایران، انتشارات وزارت فرهنگ، تهران، بی‌تا.
 سُبحانی، دکتر توفیق ه‍. : نگاهی به تاریخ ادب فارسی در هند، انتشارات دبیرخانه شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی، تهران، چاپ اول ۱۳۷۷ ه‍.ش
 نظامی عروضی: چهار مقاله، به اهتمام دکتر محمد معین، مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۹ ه‍.ش
 عوفی، محمد: لباب‌الالباب، تصحیح سعید نفیسی، به سرمایه کتابخانه ابن سینا، تهران، اسفندماه ۱۳۳۵ ه‍.ش

 پیوند به بیرون 

رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:اهالی لاهور
رده:درگذشتگان ۱۱۲۱ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۵۱۸ (قمری)
رده:زادگان ۱۰۴۶ (میلادی)
رده:زادگان ۴۳۸ (قمری)
رده:شاعران ایرانی سده ۱۱ (میلادی)
رده:شاعران دوره غزنویان
رده:شاعران سده ۱۲ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل هند
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۵ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۶ (قمری)
رده:شاعران قرون وسطی
رده:نویسندگان اهل لاهور
رده:نویسندگان سده ۱۱ (میلادی)
رده:نویسندگان سده ۱۲ (میلادی)