نظامی عروضی

نظامی عروضی سمرقندی نویسنده و شاعر ایرانی سدهٔ ششم هجری قمری و نویسندهٔ کتاب چهار مقاله است. احمد بن عمر بن علی سمرقندی، با کنیهٔ ابوالحسن، ملقب به نظام‌الدین یا نجم‌الدین، و معروف به نظامی عروضی است. تمام آنچه از زندگی شخصی وی می‌دانیم برگرفته از همین چهار مقاله است.Edward Granville Browne, A Literary History of Persia, 4 vols. (New York: Charles, Scribner and Sons, 1902-1906), vol. 2, p. 337. نظامی، پس از کسب علوم مقدماتی در سمرقند، در سال‌های ۵۰۴ تا ۵۰۶ رهسپار خراسان شد، و در سال ۵۰۶ در بلخ به خدمت عمر خیام و در سال ۵۱۰ در طوس به خدمت امیر معزی رسید. وی به دربار ملوک آل شنسب پیوست و سال‌ها مداحی شاهان آن سلسله را کرد. نظامی کتاب معروف خویش، مجمع‌النوادر مشهور به چهار مقاله، را در حدود سال‌های ۵۵۱–۵۵۲ ه‍.ق به نام ابوالحسن حسام‌الدین علی بن فخرالدوله مسعود برادرزاده ملک شمس‌الدین محمد، پادشاه غوری تألیف کرد. این کتاب شامل چهار «مقالت» (= «گفتار»)  دربارهٔ چهار فن مختلفِ دبیری و شاعری و نجوم و طبابت است که هرکدام یک مقدمه و چند حکایت را شامل می‌شود. نظامی بر آن است که « دبیر و شاعر و منجم و طبیب از خواص پادشاه‌اند و از ایشان چاره‌ای نیست.» او، پیش از پرداختن به این فنون، در مقدمه کتاب، پس از حمد خدا و تقدیم اثر خود به ممدوح، از منظر خویش، طی پنج فصل، دربارهٔ آفرینش جهان و انسان سخن می‌گوید. نظامی در چهار مقاله مدعی شده است که در اخترشناسی و پزشکی نیز دستی دارد.Nizami Aruzi, A Revised Translation of the Chahár maqála ("Four discourses"), xi, 74, 96.

چهار مقاله به اردو، انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی، ژاپنی و سوئدی ترجمه شده‌است.

 کتاب‌شناسی 
 چهار مقاله: نظامی عروضی سمرقندی، مصحح: محمد قزوینی و محمد معین و به اهتمام عزیزالله علیزاده، تهران: فردوس، ۱۳۸۸، (وزیری، گالینگور)، ۲۲۶ صفحه. 

 نمونه شعر 
از نظامی عروضی است:

 منابع 

 ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، جلد دوم، ص ۹۶۱
 لباب الالباب عوفی، چاپ سعید نفیسی ص ۶۹۵
 Ashk Dahlén, Kingship and Religion in a Mediaeval Fürstenspiegel: The Case of the Chahār Maqāla of Nizami Aruzi, Orientalia Suecana, vol. 58, Uppsala, 2009

رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:اهالی سمرقند
رده:اهالی فرارود
رده:افراد ازبکستانی تاجیک‌تبار
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران دوره سلجوقی
رده:شاعران دوره غزنویان
رده:شاعران سده ۱۲ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۶ (قمری)
رده:فاقد سال درگذشت
رده:تاجیک‌های اهل ازبکستان