باشقیرستان

جمهوری باشقیرستان (گاه باشقورستان )   یکی از واحدهای تشکیل‌دهنده فدراسیون روسیه است. این سرزمین در آسیای میانه، میان رود ولگا و رشته‌کوه اورال قرار دارد.

باشقورستان ۱۴۳٬۶۰۰ کیلومتر مساحت داشته و پایتخت آن اوفا نام دارد. زبان‌های رسمی آن زبان باشقیری روسی هستند. بیشتر مردم باشقورستان را باشقیرها تشکیل می‌دهند.

جمعیت باشقورستان بر اساس آخرین سرشماری، ۴،۰۵۱،۳۳۳ نفرПредварительная оценка численности населения на 1 января 2019 года и в среднем за 2018 г.. Проверено 23 января 2019. است که ۱،۱۲۰،۵۴۷ نفر از این جمعیت در پایتخت این جمهوری؛ شهر اوفا زندگی می‌کنند.Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Проверено 25 июля 2018. Архивировано 26 июля 2018 года.
بر اساس آمار سال ۲۰۱۳ میلادی، درصد اقوام ساکن در این جمهوری به این ترتیب بوده‌است: ۲۱/۶ درصد روس، ۳۹/۵ درصد باشقیر، ۲۵/۴ درصد تاتار، ۲/۷ درصد چوواش، ۱ درصد اوکرایینی و ۲/۷ درصد دیگر اقوام.Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. Проверено 5 марта 2013. Архивировано 11 июня 2013 года.

 تاریخ 
اوفا پایتخت باشقیرستان در دامنه‌های غربی اورال قرار می‌گیرد. در این شهر قدیمی که بسال ۱۵۷۵ تأسیس یافته‌است تقریباً یک چهارم از جمعیت کشور زندگی می‌کنند. باشقیرستان در شرق با تاتارستان و در شمال شرقی با اودمورت همسایه است. بقیه خاک‌های جمهوری نیز توسط روسیه احاطه شده‌است. باشقیرستان که اولین جمهوری خودمختار در فدراسیون روسیه است خودمختاری خود را در ۲۳ مارس سال ۱۹۱۹ بدست آورد. این مردمان امروز به صورت بخشی از این فدراسیون و آن هم در اقلیت زندگی می‌کنند.

شوروی پیشین از طرفی سعی داشت تا جمهوری‌های ایدیل – اورال بین مردمشان تقسیم کرده و از طرف دیگر نیز آن‌ها را از اتحاد مردمان باشقیر دور نماید. در این راستا اتحاد جماهیر شوروی سابق بسال ۱۹۲۵ با به وجود آوردن استان اورنبورگ که هدف ازآن جدا ساختن جمهوری‌های ایدیل – اورال و ترکستان از یکدیگربود، هم از اعلان استقلال جمهوری‌های «ایدیل – اورال» جلوگیری نمود و هم باعث تجرید و جدایی این جمهوری‌ها از دنیای تُرک شد.

باشقیرها نیز مانند تاتارها، استعمار زراعی و صنعتی را رد نمودند. ملی‌گرایی باشقیرها که در سال‌های ۱۹۳۰ اوج گرفت، با مرگ صدها هزار انسان متوقف گردیده و جمعیت آن‌ها با ۱۶/۶ درصد کاهش به ۱۴۱هزارتن رسید. در نتیجه این وقایع، جمعیت باشقیرها تنها در سال ۱۹۶۹ توانست به میزان سال۱۹۲۶ برسد.

در اواخر همین سده آن‌ها زبان تاتاری را قبول نموده بین سال‌های ۱۹۲۳ الی ۱۹۳۰ از الفبای فارسی-عربی و بین سال‌های ۱۹۳۰ الی ۱۹۳۹ نیز از الفبای لاتین استفاده می‌کردند. در سال ۱۹۴۰ نیز همانند دیگر جمهوری‌های آسیای میانه الفبای سیریلیک جای الفبای لاتین را گرفت. با سقوط قازان و با وجود سیاست‌های روسی کردن و مسیحی نمودن حکومت وقت شوروی، بخشی از مسلمانان حتی به بهای محرومیت از امتیازات روس‌ها، تغییر دین را قبول نکرده و اعتقاد به اسلام را ادامه دادند. بخشی از این مردم که دین خود را تغییر داده بودند نیز در قرن نوزدهم دوباره به اسلام گرویدند. در سال ۱۷۸۸ کاترین دوم در منطقه ایدیل- اورال مجلس اسلامی اورِنبِرگ را تأسیس نمود ومجلس بعدها به «اوفا» منتقل شد.

موجودیت باشقیرها درمناطق ایدیل و ولگا در قرن دهم، بر اساس آثار نویسندگان ایرانی ثابت شده‌است. براساس نوشته‌های استخری مردمی به نام باشقیر در یک منطقه کوهستانی که به مسافت ۲۰ روز از محل اسکان بلغارها فاصله داشت، می‌زیستند.

در این دوران باشکردها به دامداری، شکار و زنبورداری پرداخته و در کار وه‌های اورال بودند. آن‌ها از فین-اوگری بودند که تحت تأثیر فرهنگ آلتایی قرار گرفته و از قرن نهم از محل بلغارهای ولگا کوچ کرده واسلام را پذیرفتند. زمانی در خصوص باشقیرها این عقیده حاکم بود: " . باشقیرها که کمتراز تاتارها پراکنده شده بودند بیشتر در جنوب کوه‌های اورال تجمع یافته بودند.

خاک‌های باشقیرها در اوایل سده سیزدهم تحت حاکمیت مغولان اردوی زرین یا بعبارت دیگر «چای بان» پسر «جوجی» قرارگرفت. باشقیرها که به ارتش مغول پیوسته بودند، باسقوط اردوی زرین بسال ۱۵۰۲ بین خان نشینی‌های مختلف تقسیم گردیدند. بخشی که در شمال بودند به خان‌نشین «قازان»، بخشی که در شمال شرقی بودند به سیبری و بخشی که در جنوب قرار داشتند به ارتش نوقای پیوستند. در سال۱۵۵۲ ایوان مخوف، خان‌نشین قازان را تحت استیلای خود در آورد. او در «اوفا» یک پایگاه نظامی تأسیس نموده و شهرهایی مانند سامارا و اورنبورگ را تسخیر نمود.

در سال۱۹۱۷ ملی‌گرایی باشقیرها دوباره شعله‌ور شد. باشکردها مانند تاتارها مناطق کرد مسلمان‌نشین را یکی کرده و تلاش برای تشکیل جمهوری مسلمان‌نشین ایدیل-اورال را آغاز کردند.
پس از نشست‌های کنگره قازان و مجلس عمومی مسلمانان روسیه در اوت سال ۱۹۱۷ و برغم اوضاع مبهم منتج از انقلاب روسیه، درژانویه ۱۹۱۸ دولت حاکم «ایدیل – اورال» تأسیس شد.
در۲۳ مارس ۱۹۱۹، رهبران باشقیر که مجبور به دیدار با دولتمردان شوروی سابق شدند، همانند تاتارها، جمهوری خودمختار باشقیردستان را تأسیس نمودند.

چپ|انگشتدان|260px|جمهوری باشقیرستان در نقشهٔ روسیه.

 سیاست 
رئیس جمهور باشکوردستان، از اکتبر ۲۰۱۸ رادی فردوویچ خبیروف Радий Фаритович Хабиров است.https://ru.wikipedia.org/wiki/Хабиров,_Радий_Фаритович مرتضی رحیموف از سال ۱۹۹۳ اولین رئیس‌جمهور باشکوردستان بود.https://ru.wikipedia.org/wiki/Рахимов,_Муртаза_Губайдуллович

 جغرافیا 
سرزمینی است که در شمال آسیای میانه و در نزدیکی رشته کوه‌های اورال واقع شده. از نظر موقع جغرافیایی نزدیک دشت قبچاق است و میان وولگا و دریای خزر واقع گشته‌است. باشقیرستان ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر دارد، چرا که طبیعت بسیار زیبا و بکر، نیز جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی منحصربفردی را در خود جای داده است.Постановление Правительства Башкортостана № 185 от 7 июня 2012 года о долгосрочной целевой программе «Развитие внутреннего и въездного туризма в Республике Башкортостан на 2012—2016 годы»

 مردم 
بندانگشتی|253x253پیکسل|مردم باشکر با لباس محلی
شناخت اصالت و ریشه و تبار باشکرها تا حد زیادی پیچیده است. منطقه اصلی زندگی باشکرها جنوب شرقی اورال و استپ‌های مجاور بوده که از دیرباز به مردمانی با تبارهای گوناگون و ریشه‌های نژادی فرهنگی متفاوت تعلق داشته‌است. در زمینه ریشه نژادی باشکرها به صورت کلی سه نطریه اصلی و برجسته وجود دارد.
 نظریه ریشه تُرکی.Р. Г. Кузеев. Происхождение башкирского народа. М, Наука, ۱۹۷۴Янғужин Р. З. Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан (Из истории башкирских племён). Өфө: «Китап» , ۱۹۹۵Кузеев Р. Г. Народы Поволжья и Приуралья. М. Наука, ۱۹۸۵Р. М. Юсупов. Краниология башкир. Л. , Наука, 1989; Юсупов Р.М. Некоторые проблемы палеоантропологии Южного Урала и этнической истории башкир//XIII Уральское археологическое совещание. Тезисы докладов, часть II, Башкортостан, Уфа, ВЭГУ, ۲۳-۲۵٫۰۴٫۱۹۹۶, С. 120-123.
 نظریه ریشه فینو اوگریایی.Decsy Gy. Einfuhrung in die finnisch-ugrische Sprachwissenschalft. Wiesbaden, 1965, 149—150.М. И. Артамонов. История хазар. М. -Л. , ۱۹۶۲, С.۳۳۸.
 نظریه ریشه و تبار ایرانی.Мажитов Н.А., Султанова А.Н. История Башкортостана. Уфа, Китап, 2010,  С.108 (Смирнов К.Ф. о дахо-массагетских корнях башкир). Зинуров Р.Н. Башкирские восстания и индейские войны - феномен в мировой истории. Уфа, Гилем, 2001,  С.11 (прабашкиры - потомки отделившихся скифов). Галлямов С. А. Башкорды от Гильгамеша до Заратустры. Уфа, РИО РУНМЦ Госкомнауки РБ, 1999  (О башкордах из родов Тангаур и Гайна) .

زبان باشکری ترکیبی از واژه‌های مغولی، عربی، فارسی و روسی است که در بین آنها وجود ۴ هزار واژه فارسی همانند سایر لهجه‌های زبان تُرکی جلوه ویژه‌ای دارد و امروزه آموزش زبان فارسی با استقبال گسترده‌ای مواجه شده‌است. از قدیم‌ترین دوران تا آخر اولین هزاره میلادی، سرزمینی که امروز با نام جمهوری باشقیرستان شناخته می‌شود، صحنه تماس‌های دایمی بین گروه‌های نژادی چند زبانی ایرانی، عربی و سپس ترکی بوده‌است اما امروزه زبان تُرکی در این جمهوری و سایر مناطق روسیه بشدت در حال انقراض و جایگزینی با زبان روسی است.https://www.farsnews.ir/news/9001190560%20%20%20%20/گزارشي-از-نفوذ-ديرينه-زبان-و-خط-فارسی-در-جمهوري-باشکرستان-

مردم باشکرستان که باشقیری هم خوانده می‌شوند اغلب مسلمان و سنی حنفی مذهب هستند. ۶۷ درصد مردم این جمهوری مسلمان و ۲۲ درصد را مسیحیان ارتدوکس تشکیل می‌دهند.Васильев Д. Ю., Юдкевич Е. Ю. Религия // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-306-8. در جمهوری باشقرستان بر اساس آمار گقته شده در سال ۲۰۱۰ میلادی؛ بیش از ۱۰۰۰ مسجد وجود دارد.Интерфакс. Говорить о притеснении ислама в России кощунственно, считает Талгат Таджуддин
مفتی جمهوری باشقرستان شیخ الاسلام طلعت تاج الدین Талгат Таджуддин است.http://www.islamtat.ru/news/2007-08-30-370
فرهنگ مردم باشقیر امروزه مانند گذشته‌ها نیست؛ و به دلیل آمیختگی زندگی با اقوام اسلاو تغییرات زیادی داشته‌است. اما در هر سو ویژگی‌های صحرانشینان ترک و تاتار هنوز هم در میان آن‌ها وجود دارد.
اسلام در باشقرستان با سرعت زیادی در حال رشد است؛ بطوری‌که تعداد مساجد بعد از فروپاشی شوروی تاکنون از ۱۶مسجد به ۱۰۱۶مسجد رسیده‌است.
ولادیمیر پوتین در ملاقات با مردم باشقرستان بود که اسلام را قسمت روشن تاریخ روسیه معرفی کرد.

 جستارهای وابسته 
 باشقیرها
 زبان باشقیری

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 وب‌گاه رسمی جمهوری باشقیرستان 
 خبرگزاری جمهوری باشقیرستان

رده:باشقیرستان
رده:اعضای سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی
رده:اقوام ترک‌تبار
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۱۷ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۱۹ (میلادی)
رده:باشکیرین
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۱۷ (میلادی) در اروپا
رده:جمهوری‌های روسیه
رده:منطقه‌های اروپا دارای زبان‌های رسمی چندگانه
رده:کشورها و سرزمین‌های روسی‌زبان