آخن

thumb
بندانگشتی|شهرداری شهر آخِن

بندانگشتی|280px|چپ|محل شهر آخن بر روی نقشهٔ آلمان

اکس-لا-شاپل  یا آخن ()  شهری در ایالت نوردراین-وستفالن، در شمال‌غرب آلمان، نزدیکی مرزهای هلند و بلژیک جای گرفته است. جمعیت اکس-لا-شاپل در سال ۱۸۹۰ از مرز ۱۰۰٬۰۰۰ نفر گذشت و به جمع کلان‌شهرهای آلمان پیوست.
تاریخ اکس-لا-شاپل به دوره رومیان می‌رسد. شارلمانی آن را به پایتختی برگزید و از ۹۳۶ تا ۱۵۳۱م پادشاهان بزرگ آلمان در آن تاجگذاری کردند.
آخن در منطقه مرزی هلند و بلژیک واقع شده و با شهرهایی مانند کلن، دوسلدورف، دویسبورگ، بن، مونشن‌گلادباخ، کرفلد و لورکوزن در آلمان، لیژ در بلژیک و ماستریخت، هیرلن و رورموند در هلند هم‌جوار است.

کلیسای جامع اکس-لا-شاپل به عنوان نماد شهر آخن در سال ۱۹۷۸ به عنوان اولین بنای تاریخی آلمان در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

دانشگاه فنی اکس-لا-شاپل که یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های فنی اروپاست در این شهر واقع شده است.

 موقعیت جغرافیایی 
شهر آخن در نقطه امتداد مرزهای آلمان، هلند و بلژیک واقع شده است. این شهر ۲۳٬۸ کیلومتر مرز مشترک با بلژیک و ۲۱٬۸ کیلومتر مرز مشترک با هلند دارد. این شهر در حوضه آبریز رود ماس قرار دارد.

 نام 
این شهر بخاطر مرزی بودن و نزدیکی به حوزه‌های زبانی گوناگون، در هر یک از زبان‌های منطقه نامی دیگر یا تلفظی دیگر پیدا کرده است. جدول زیر شامل نام‌ها و تلفظ‌های مختلف این شهر است. در منابع فارسی مثل عمده شهرهای آلمان نام این شهر از زبان فرانسوی گرفته شده است.

 زبان  نام  تلفظ در سامانه IPA آلمانی Aachen فرانسوی Aix-la-Chapelle  لاتین Aquae Granni, AquisgranumAquisgranum اسپانیایی Aquisgrán لوکزامبورگی Oochen  هلندی Aken  چکی Cáchy  لهستانی Akwizgran  ایتالیایی Aquisgrana  روسی Ахен 

 گویش 
لهجه محلی آخن که با نام Aachener Platt – Öcher () شناخته می‌شود، جزء زبان ریپواری است.

 سرزمین‌ها و شهرهای همسایه 
شهرهای هرزوگنراس، وورسلن، اشوایلر، اشتولبرگ و روتگن در ناحیه آخن، رئران، کلمی و پلومبیر در استان لیژ بلژیک، و شهرهای والس، گولپن-ویتم، سیمپلولد و هیرلن در استان لیمبورخ در هلند از منطقه‌های هم‌مرز آخن هستند.

 شهرهای خواهر 
آخن با شهرهای زیر خواهر است:
 ۱۹۵۵  لیژ، بلژیک
 ۱۹۶۷  رنس، فرانسه
 ۱۹۷۹  هلیفکس، انگلستان
 ۱۹۸۵  تولدو، اسپانیا
 ۱۹۸۶  ننگبو، چین
 ۱۹۸۸  ناومبورگ، آلمان
 ۱۹۹۳  آرلینگتون، ایالات متحده آمریکا
 ۱۹۹۹  کیپ تاون، آفریقای جنوبیAachen-Kapstadt.de
 ۲۰۰۱  کلادنو، جمهوری چک
 ۲۰۰۵  کوستروما، روسیه
 ۲۰۱۰  بالتیمور، شهرستان کورک، ایرلند
 ۲۰۱۳  ساری یر، ترکیه

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای آلمان

 منابع 
ویکی‌پدیای آلمانی


رده:۷۶۵ (میلادی)
رده:آخن (شهرستان)
رده:ایالت‌های امپراتوری مقدس روم
رده:پایانه‌های مرزی آلمان و بلژیک
رده:تاریخ یهودیان آلمان
رده:سده ۱ (میلادی)
رده:سکونتگاه‌های دارای چشمه آب گرم در آلمان
رده:شهرستان‌ها در نوردراین-وستفالن
رده:شهرک‌های نوردراین-وستفالن
رده:شهرها و شهرک‌های امپراتوری روم در آلمان
رده:شهرهای امپراتوری روم
رده:شهرهای دانشگاهی آلمان
رده:شهرهای نوردراین-وستفالن
رده:ماده فرانسه
رده:مکان‌های زیارتی کاتولیک
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱ (میلادی)