محمد مسعود

محمد مسعود با نام مستعار «م. دهاتی» (متولد ۱۲۸۰، قم – درگذشته ۲۳ بهمن ۱۳۲۶، تهران) روزنامه‌نگار و رمان‌نویس ایرانی و مدیر روزنامه مرد امروز بود. وی که فارغ‌التحصیل روزنامه‌نگاری از بلژیک بود، کار مطبوعاتی خود را از روزنامه اطلاعات آغاز کرد و با بسیاری از نشریات مانند روزنامه باختر همکاری داشت.

 زندگی 
محمد مسعود در سال ۱۲۸۰ ش در شهر قم چشم به جهان گشود. پدرش میرزاعبدالله مردی پیشه‌ور و روشنفکر و هوادار نهضت مشروطه و پدربزرگش آخوند ملا محمد قمی بود.
وی پس از اتمام تحصیلات دبستانی به منظور کسب علوم قدیم و دینی با خواندن جامع المقدمات، تحصیلات خود را در یکی از حوزه‌های علمیه قم ادامه داد پس از آن در سال ۱۳۱۱ ه‍.ش جهت امرارمعاش به تهران رفت و در بازار مشغول به کار شد.

 فعالیتی رسانه ای 
پس از شهریور ۱۳۲۰ و برقراری آزادی نسبی، با اخذ امتیاز روزنامه‌ای شروع به روزنامه‌نگاری کرد. وی ابتدا می‌خواست به یاد علی‌اکبر داور که موجبات عزیمتش به فرنگ را فراهم ساخته بود و خود روزنامه‌نگاری قدیمی بود که روزنامه‌ای به نام «مرد آزاد» منتشر می‌ساخت، تقاضای صدور این نام را برای خود کند که طبق قانون مطبوعات امکان نداشت. وی سپس نام «مرد امروز» را برگزید تا سرانجام در اوایل سال ۱۳۲۱ امتیاز آن به نامش صادر شد.
وی زبان تلخی برای انتقاد داشت و همین امر باعث شد که مدت‌ها روزنامهٔ وی توقیف شود و مورد پیگرد قانونی قرار گیرد. وی در روزنامه مرد امروز مورخه ۲۵ مرداد ۱۳۲۶ در مقالهٔ اعتراض‌آمیزی برای اعدام احمد قوام (قوام السلطنه) یک میلیون ریال جایزه تعیین کرده بود.

 ترور 
سرانجام در ۲۳ بهمن همان سال در خیابان اکباتان تهران هنگام خروج از چاپخانه به ضرب گلوله کشته شد.
بعد از ترور، نشریات حزب توده قتل وی را به شدت زیر سؤال بردند و روزنامه مردم در شماره ۲۷۵، آن را «ترور فجیع» نامید و نوشت:

«محمد مسعود… به دست تروریست‌های ماهری که وسائل قتل نامبرده را با نقشه منظم و پیش‌بینی شده‌ای تهیه دیده بودند، کشته شد… ترور مدیر یک روزنامه هنگامی که دشمنان آزادی ایران برای ایجاد یک دیکتاتوری راه را هموار می‌کنند نمی‌تواند تنها جنبه فردی داشته باشد بلکه عملی است که دامنه وسیع اجتماعی دارد و هر فرد یا جمعیتی که به اجتماع ایران علاقه دارد باید اهمیت این اقدام زشت را درک کند… کشتن یک مدیر روزنامه (فقط) برای ایجاد وحشت و رعب (است)... ترور برای منظور سیاسی و برای از میان برداشتن آزادی قلم، طلیعه ایجاد حکومت دیکتاتوری و قلدری است…»

مرگ وی به لحاظ وسعت مقالات تند و تیز او دربارهٔ مسائل گوناگون سیاسی و اجتماعی و ضربات شدید قلمی که به گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی از دولتمردان گرفته تا سیاست بازان و دلالان اقتصادی می‌پرداخت تعابیر مختلفی را در پی داشت و تا مدت‌ها به صورت رازی ناگشودنی باقی ماند و پرونده مسعود به مدت ده سال در دادگستری باقی ماند. به مدت چند دهه بر اساس شایعات همه آن را کار دربار محمدرضا شاه می‌دانستند، تا دکتر فریدون کشاورز سالها بعد نوشت به دستور کیانوری کمیته ای مرکب از هشت نفر تشکیل شده بود در حالی که کمیته مرکزی حزب توده ایران و هیئت اجرائیه از آن بیخبر بودند. قتل محمد مسعود به دست عباسی عضو همین کمیته انجام شد. من و ایرج اسکندری این موضوع را در مسکو در کمیته مرکزی حزب مطرح نمودیم و در پلنیوم چهارم نیز آن را شخصاً دنبال کردم.متینی، جلال. (1377). هفدهم دی ماه 1314. ایران‌شناسی، سال 10، شمارهٔ 40، صفحه 671.

 دستگیری اعضای حزب توده به دلیل ترور وی 
بعدها با دستگیری خسرو روزبه در ۱۵ تیر ۱۳۳۶، وی در بازجویی‌ها در زندان قزل قلعه به ایجاد یک تیم ترور به همراه سروان ابوالحسن عباسی و به قتل محمد مسعود و پنج تن از اعضای حزب توده اعتراف کرد. یکی از این چهار نفر، حسام لنکرانی (فرزند یک روحانی شناخته‌شده در آذربایجان) بوده است.چهار تن دیگر: محسن صالحی، داریوش جعفری، پرویز نوایی و آقابرار فاطری بوده اندو (نقل از مازیار بهروز، کتاب «شورشیان آرمانخواه»، ترجمه پرتوی، صفحه ۳۱۴) با اینحال روزبه در این اعترافات، بر انجام ترورها، بدون اطلاع دادن به حزب و هنگامی که سازمان نظامی منحل شده و اعضای آن دیگر عضو حزب نبودند، تأکید دارد که بازجویان نپذیرفته و رد کردند. این اعترافات در کتابی با نام «کمونیسم در ایران» نوشته سرهنگ ستاد علی زیبایی از بازجویان اصلی اعضای حزب توده انعکاس یافته است.Tortured Confessions by Ervand Abrahamian, Published by University of California Press, 1999, ISBN 0-520-21866-3, 9780520218666, Page۸۹ & ۹۴ & ۹۵مازیار بهروز، کتاب «شورشیان آرمانخواه»، ترجمه پرتوی،61-60

شکل‌گیری تیم ترور از موضوعات جنجالی و مورد مناقشه بوده است که برخی از اعضای بخش میانه‌رو حزب آن را به بخش تندرو نسبت داده‌اند و به نظر می‌رسد که رهبری حزب از برخی با اطلاع و از برخی دیگر بی‌اطلاع بوده است. گزارشهای متفاوتی در این خصوص از اعضای حزب وجود دارد.<ref>مازیار بهروز در کتاب شورشیان آرمانخواه می‌نویسد که یکی از موضوعات مورد مناقشه دو جناح تندرو و محافظه کار حزب توده، ایجاد تیم ترور حزبی برای حذف فیزیکی دشمنان واقعی و خیالی حزب بوده است. وی اینطور نتیجه‌گیری می‌کند که گرچه گزارشهای متفاوتی از رهبران در این مورد وجود دارد، اما شکی نیست که چنین تیمی وجود داشته است. فریدون کشاورز از جناح میانه‌رو معتقد بوده که کل جناح تندرو از این تیم خبر داشته است. در مورد محمد مسعود، کشاورز و همچنین طبری (در اعترافات پس از زندانی شدن وی به سال ۱۳۶۲) ادعا می‌کنند که تیم ترور به فرماندهی روزبه و در ارتباط با جناح تندرو این ترور را انجام داده است، در صورتی‌که در اعترافات منتسب به روزبه پس از دستگیری وی، این ترورها هنگامی صورت گرفتند که سازمان نظامی توسط حزب منحل شده بود و بنابراین احتمالاً حزب از آن خبر نداشت. در مورد سو قصد به شاه، کیانوری هرگونه نقشی را در سوءقصد به شاه در سال ۱۳۲۷ انکار می‌کند با اینحال بر این نظر است که تمام حزب از این عملیات باخبر بوده است، اسکندری این موضوع را مورد تردید قرار داده است.مازیار بهروز، کتاب «شورشیان آرمانخواه»، ترجمه پرتوی،۳۱۱

سالها بعد حسین فاطمی وزیر دولت ملی مصدق هنگام سالگرد ترور وی و در هنگام سخنرانی در مزار او به دست عبدخدایی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.https://iraniraniha.ca/show/1/9/
جایگزین=گور محمد مسعود در گورستان ظهیرالدوله|بندانگشتی|گور محمد مسعود در گورستان ظهیرالدوله

 دیدگاه جمال‌زاده نسبت به مسعود 
محمدعلی جمال‌زاده در آخرین سال‌های زندگی خود دربارهٔ محمد مسعود افشاء می‌کند که هدف و نیت اصلی محمد مسعود از نگارش آن مقالات تند و تیز علیه همه چه بود:

جمالزاده در مورد مقالات جنجالی محمد مسعود ادامه می‌دهد:

بعد یکی از آن‌ها گفت:

 آثار 
وی اولین رمانش، تفریحات شب را در سال ۱۳۱۱ نوشت. در تلاش معاش (۱۳۱۲) و اشرف مخلوقات (۱۳۱۳) را در پی آن نشر داد. در این رمان‌ها رضا شاه را با خشم مورد حمله قرار داد و جوانان سرگردانی را توصیف کرد که عمرشان با کار بیهودهٔ اداری و گشت و گذار در محلات پست شهر، تباه می‌کنند. محمد مسعود در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ گل‌هایی که در جهنم می‌روید (۱۳۲۲) و جلد دوم آن بهار عمر (۱۳۲۴) را منتشر کرد.صد سال داستان‌نویسی ایران، [ویراست دوم]، حسن عابدینی، تهران: نشر چشمه، ۱۳۸۰
 رمان سه‌گانه:
 تفریحات شب (۱۳۱۱)
 در تلاش معاش (۱۳۱۲)
 اشرف مخلوقات (۱۳۱۳)
 گل‌هایی که در جهنم می‌روید (۱۳۲۲)
 بهار عمر (۱۳۲۴) (جلد دوم «گل‌هایی که در جهنم می‌روید»)

 پانویس 

 منابع 

 همنشین بهار: ترور محمد مسعود و بازجویی خسرو روزبه

رده:اهالی قم
رده:ترورشدگان اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۲۶
رده:روزنامه‌نگاران ادبی اهل ایران
رده:روزنامه‌نگاران به‌قتل‌رسیده
رده:زادگان ۱۲۸۴
رده:زندانیان سیاسی در ایران
رده:دفن‌شدگان در گورستان ظهیرالدوله
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:ویکی‌سازی رباتیک