مایکوپلاسما

مایکوپلاسما (Mycoplasma) نام یک سرده‌ای (Genus) از باکتری‌ها است که شناخته شده‌ترین سرده در شبه‌باکتری‌ها (Mollicutes) می‌باشند و قطری بین ۰٫۱ تا ۱ میکرومتر دارند. همچنین برخلاف بسیاری از باکتری‌های دیگر بر روی غشای خود دیوارهٔ سلولی ندارند. نداشتن دیواره سلولی باعث مقاوم شدن این باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر بر دیواره مانند پنی سیلین‌ها می‌شود.

 ویژگی‌ها 
بندانگشتی
برخی گونه‌های این باکتری‌ها ساپروفیت و برخی انگل و همچنین چندین گونه از آن‌ها برای انسان و بسیاری از جانوران دیگر بیماری‌زا هستند. این باکتری‌ها کوچک‌ترین باکتری‌های کشف شده هستند و قادر به زندگی بدون اکسیژن بوده و به دلیل فقدان دیواره اشکال ظاهری متفاوت و قابل تغییری دارند.https://archive.org/details/infectiousdiseas00swee_0 این باکتری‌ها فاقد هسته و هر گونه اندامک غشا دار هستند و دارای یک رشتهٔ دی‌ان‌ای و ریبوزوم‌هایی از نوع 70S هستند. این باکتری‌ها اندازهٔ بسیار کوچکی دارند و طول آن‌ها معمولاً کمتر از یک میکرون است. بنابر این مشاهدهٔ آن‌ها با میکروسکوپ‌های نوری معمولی دشوار و بدون جزئیات خواهد بود.

 بیماری‌زایی 
بندانگشتی|مایکوپلاسما گالی سپتیکوم
چندین گونه از این باکتری‌ها قابلیت بیماری‌زایی در انسان‌ها و سایر موجودات دارند. در انسان گونه مایکوپلاسما پنومونیه باعث سینه پهلو (پنومونی atypical) می‌شود. در ابتدا مایکوپلاسما به سلولهای محافظ غشای مجرای هوایی نفوذ می‌کند. مایکوپلاسما با کشتن این سلولها شروع به ایجاد یک واکنش التهابی در سراسر ناحیه و در برخی از موارد نیز به درون جریان خون نفوذ می‌کند.

در زنان مبتلا به واژینوز باکتریال و بیماری التهابی لگن باکتری مایکوپلاسما ژنیتالیوم یافت شده است و مشخص شده که این باکتری باعث عفونت‌های تناسلی در زنان می‌شود و قابل انتقال از طریق تماس جنسی هستند. این باکتری همچنین می‌تواند باعث افزایش ریسک زایمان زودرس، ناباروری، سقط جنین و عفونت گردن رحم شود. چندین گونه از مایوپلاسماها با ابتلای زنان به سرطان‌های اعضای تناسلی مرتبط می‌باشند.

آنتی‌ژن P1 عامل اولیه در بیماری‌زایی این باکتری است و باکتری از طریق این آنتی‌ژن به سلول‌های بافت پوششی متصل می‌شود. مایکوپلاسماها عامل ۱۷ درصد از راش‌ها (ضایعات پوستی) هستند. برخی از این باکتری‌ها ایجاد بیماری‌های در ناحیه تناسلی کرده و برخی قابل انتقال از طریق رابطه جنسی هستند. باکتری M.hominis می‌تواند ایجاد التهاب‌های تناسلی کرده و حتی موجب ناباروری مردان شود.

مایکوپلاسما گالی سپتیکوم و مایکوپلاسما سینوویا دو گونه مهم و پراهمیت در مبتلا کردن و بیماری‌زایی در پرندگان می‌باشند.

مایکوپلاسماها بیشتر از صد گونه دارند و برخی جانوران و گیاهان را آلوده می‌کنند و برخی بندپایان و مهره داران نیز میزبان و ناقل آن‌ها هستند.

 آلودگی‌های آزمایشگاهی 
مایکوپلاسماها از عوامل اصلی و شایع آلودگی‌های آزمایشگاهی در محیط‌های کشت سلول و بافت در آزمایشگاه‌ها هستند که توسط اشخاص و لوازم یا محیط‌های کشت پخش و منتقل می‌شوند. این باکتری‌ها می‌توانند باعث القای مشکلات در کروموزوم، تغییر در متابولیسم یا رشد سلول‌ها شوند. آلودگی‌های شدید این باکتری می‌توانند به کلی سلول‌های درون یک محیط کشت را نابود کنند. روش شناسایی آن‌ها استفاده از کاوشگر پیوندی، روش تست الایزا و روش PCR و شناسایی و رنگ آمیزی در آگار است. حدود ۱۱ تا ۱۵ درصد از کشت‌های سلول در آزمایشگاه‌های آمریکا آلوده به این باکتری‌ها هستند. این میزان از آلودگی در کشت‌های سلول در آزمایشگاه‌های اروپا و سایر کشورها به مراتب بیشتر است.

 آلودگی‌های مایکوپلاسما در صنایع 
مایکوپلاسماها از جمله آلودگی‌های پنهان اما بسیار خطرناک در فرآیند تولید داروهای بیولوژیک هستند. برخلاف بسیاری از باکتری‌ها، به دلیل نداشتن دیواره سلولی، تشخیص و حذف آن‌ها با روش‌های معمول استریل‌سازی و فیلتر کردن ممکن نیست. حضور این میکروارگانیسم‌ها در خطوط تولید، محیط‌های کشت سلولی یا حتی در مواد خام بیولوژیک، می‌تواند عواقب جدی بر کیفیت و ایمنی محصولات دارویی به‌جا بگذارد.

در صنعت داروسازی، آزمون مایکوپلاسما نه تنها یک الزام کیفی، بلکه یک الزام قانونی و مقرراتی است. بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی نظیر ICH Q5A(R2) و فارماکوپه‌های USP <63>، EP 2.6.7 و JP 4.4، هیچ محصول بیولوژیکی بدون تأیید منفی مایکوپلاسما اجازه ورود به بازار ندارد. مراجع نظارتی مانند FDA، EMA و WHO به‌طور ویژه بر ارائه گواهی عدم آلودگی مایکوپلاسما پیش از رهاسازی هر بچ (Batch Release) تأکید دارند. 

آلودگی مایکوپلاسما در صنایع غذایی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است و جزو الزامات رگولاتوری به‌شمار می‌رود. این آلودگی‌ها می‌توانند تأثیرات منفی جدی بر کیفیت و ایمنی محصولات غذایی بگذارند، به‌ویژه در تولید محصولات حساس مانند سوسیس، کالباس، و فرآورده‌های گوشتی. در تولید سوسیس و کالباس، مایکوپلاسما می‌تواند باعث تغییرات در طعم، رنگ و بافت محصول شود. این میکروارگانیسم‌ها به دلیل عدم وجود دیواره سلولی و اندازه کوچکی که دارند، از روش‌های معمول ضدعفونی فرار کرده و می‌توانند به‌راحتی وارد خطوط تولید شوند. آزمایش مایکوپلاسما در این محصولات برای اطمینان از عدم آلودگی و حفظ کیفیت الزامی است .

در محصولات لبنی مانند شیر و ماست، آلودگی مایکوپلاسما می‌تواند باعث اختلال در فرآیند تخمیر و کاهش کیفیت نهایی محصول شود. این آلودگی‌ها همچنین می‌توانند موجب طعم‌های نامطبوع یا تغییرات در بافت شوند که برای مصرف‌کنندگان غیرقابل قبول است. در آب‌میوه‌ها و نوشیدنی‌های غیرالکلی، حضور مایکوپلاسما می‌تواند منجر به تغییرات در طعم و شفافیت محصولات شود. به‌ویژه در فرآیندهای بسته‌بندی و نگهداری، امکان ورود این میکروارگانیسم‌ها وجود دارد و نیاز به آزمایش‌های دقیق دارد تا از فساد زودهنگام جلوگیری شود . این آلودگی‌ها علاوه بر تأثیرات کیفی، ممکن است مشکلات بهداشتی برای مصرف‌کنندگان ایجاد کنند. بنابراین، تست‌های مایکوپلاسما در بسیاری از کشورها به عنوان بخشی از فرآیندهای کنترل کیفیت و مطابق با استانداردهای رگولاتوری مانند FDA و EFSA ضروری است.

 روش های تشخیص مایکوپلاسما 
مایکوپلاسماها ارگانیسم های کندرشدی هستند و به سختی میتوانیم آنها را با روش های مبتنی بر کشت تشخیص دهیم. در تست های استریلیتی و تست های کشت باکتریایی به ندرت قابل شناسایی شدن هستند و به همین دلیل است که مایکوپلاسما یکی از چالش های مهم صنایع بیولوژیک است. تست های مبتنی بر PCR مانند تست های PCR معمولی و تست های Realtime PCR امروزه گلد استاندارد تشخیص مایکوپلاسما هستند . 
روش های مرسوم و استاندارد تشخیص مایکوپلاسما عبارتند از :

 روش کشت استاندارد (Agar/Broth Media): رشد مایکوپلاسما در محیط‌های اختصاصی مانند PPLO
 PCR معمولی: تکثیر DNA با پرایمرهای خاص؛ سریع (چند ساعت) و حساس برای DNA زنده یا مرده.
 Real-Time PCR (qPCR): نظارت واقعی‌زمان تکثیر با پروب‌های فلورسنت؛ دقیق‌تر و کمی برای مقادیر کم.
 توالی‌یابی DNA (Sequencing): شناسایی گونه‌ها با NGS یا Sanger.
 روش‌های ایمونولوژیک (مانند Immunochromatography): تشخیص پروتئین‌ها با آنتی‌بادی؛ سریع (۱۵-۳۰ دقیقه) برای نمونه‌های بالینی.
 سنجش فعالیت آنزیمی (Enzymatic Assays): اندازه‌گیری آنزیم‌هایی مانند آدنوزین فسفاتاز؛ سریع و ساده.
 روش‌های نوین (نانوتکنولوژی و میکروفلوئیدیک): استفاده از نانوذرات یا دستگاه‌های کوچک برای تشخیص point-of-care؛ سریع و دقیق حتی در مناطق دورافتاده.

 ارتباط با سرطان 
چندین گونه مایکوپلاسما در سلول‌ها و بافت‌های سرطانی در چند گونه سرطان مختلف مشاهده و جداسازی شده‌اند و به نظر می‌رسد این باکتری‌ها به ایجاد سلول‌های سرطانی مرتبط هستند. این باکتری‌ها عبارت اند از:
 M. fermentans
 M. genitalium
 M. hominis
 M. hyorhinis
 M. penetrans
 U. urealyticum

 گونه‌ها 
گونه‌های بیماریزا در انسان :
 M. amphoriforme
 M. buccale
 M. faucium
 M. fermentans
 M. genitalium
 M. hominis
 M. incognitus
 M. lipophilum
 M. orale
 M. penetrans
 M. pirum
 M. pneumoniae
 M. primatum
 M. salivarium
 M. spermatophilum

سایر گونه‌ها :
 M. adleri
 M. agalactiae
 M. agassizii
 M. alkalesens
 M. alligatoris
 M. amphoriforme
 M. anatis
 M. anseris
 M. arginini
 M. arthritidis
 M. auris
 M. bovigenitalium
 M. bovirhinis
 M. bovis
 M. bovoculi
 M. buccale
 M. buteonis
 M. californicum
 M. canadense
 M. canis
 M. capricolum
 M. caviae
 M. cavipharyngis 
 M. citelli
 M. cloacale
 M. coccoides
 M. collis
 M. columbinasale
 M. columbinum
 M. columborale
 M. conjunctivae
 M. corogypsi
 M. cottewii
 M. cricetuli
 M. crocodyli
 M. cynos
 M. dispar
 M. edwardii
 M. elephantis
 M. ellychniae
 M. equigenitalium
 M. equirhinis
 M. falconis
 M. fastidiosum
 M. faucium
 M. felifacium
 M. feliminutum
 M. feriruminatorisLPSN lpsn.dsmz.de
 M. fermentans
 M. flocculare
 M. gallinaceum
 M. gallinarum
 M. gallisepticum
 M. gallopavonis
 M. gaeteae
 M. genitalium
 M. glycophilium
 M. gypis
 M. haemocanis
 M. haemofelis
 M. haemolamae
 M. haemomuris
 M. haemosuis
 M. hominis
 M. hyopneumoniae
 M. hypopharyngis
 M. hyorhinis
 M. hyosynoviae
 M. iguanae
 M. imitans
 M. incognitus
 M. indiense
 M. iners
 M. iowae
 M. lacutcae
 M. lagogenitalium
 M. leachii
 M. leonicptivi
 M. leopharyngis
 M. lipofaciens
 M. lipophilum
 M. lucivorax
 M. luminosum
 M. maculosum
 M. melaleucae
 M. meleagridis
 M. microti
 M. moatsii
 M. mobile
 M. molare
 M. muscosicanis
 M. muris
 M. mustelae
 M. mycoides
 M. neophronis
 M. neurolyticvum
 M. opalescens
 M. orale
 M. ovipneumoniae
 M. ovis
 M. oxoniensis
 M. penetrans
 M. phocae
 M. phocicerebrale
 M. phocidae
 M. phocirhinis
 M. pirum
 M. pneumoniae
 M. primatum
 M. pullorum
 M. pulmonis
 M. putrefaciens
 M. salivarium
 M. simbae
 M. spermatophilum
 M. spumans
 M. sturni
 M. sualvi
 M. subdolum
 M. suis
 M. synoviae
 M. testudineum
 M. testudinis
 M. verecunum
 M. wenyonii
 M. yeatsii

 منابع 




رده:باکتری‌شناسی
رده:باکتری‌ها
رده:بیماری‌های آمیزشی
رده:بیماری‌های منتقل‌شونده جوندگان
رده:علت‌های عفونی سرطان
رده:مولیکوت‌ها
رده:ناباروری
رده:واژینوز باکتریال
رده:ویکی‌سازی رباتیک