قاسم انوار

قاسم انوار  (۸۳۷-۷۵۷ قمری) سید معین‌الدین علی پسر نصیر پسر هارون پسر ابوالقاسم حسینی قاسمی انواری تبریزی مشهور به قاسم انوار، از شاعران ایرانی است. وی در شعر بیشتر قاسم و قاسمی و گاه قاسم انوار تخلص کرده‌است.

 زندگی‌نامه 
قاسم انوار در سال ۷۵۷ هجری قمری در شهر سراب استان آذربایجان شرقی زاده شد. او از پیروان خاندان صفی‌الدین اردبیلی بود. یکی از پسران شیخ صفی‌الدین به اسم صدرالدین موسی به او لقب قاسم‌الأنوار را بخشید.

دربارهٔ نحوه ورود او به حلقه اهل طریقت ابهام‌هایی وجود دارد. گزارش جامی در ترجمه حال او از آن حکایت می‌کند که وی در اوایل به صدرالدین فرزند صفی‌الدین اردبیلی ارادت داشته و بعد از آن به صحبت صدرالدین علی یمنی رسیده که از اصحاب اوحدالدین کرمانی بوده‌است.

 سیر و سفر 
قاسم بعدها شاگردی سید محمد میرمخدوم را نمود که از مدینه به نیشابور آمده بود. سید قاسم بعد از آن‌که مدتی در آذربایجان بود، به اشارت صدرالدین به گیلان رفت. این اقامت سبب شد تا اشعاری یه زبان گیلکی از او به یادگار بماند. پس از چندی اقامت در گیلان و قزوین عازم خراسان شد. او در نیشابور با اعتراض علما و اهل ظاهر روبرو شد و به هرات رفت و در آن شهر اقامت گزید. در این شهر شماری به حلقه تربیت وی درآمدند و در خراسان شهرتی فراگیر یافت. در میان شاگردان و پیروان وی شماری از امیرزادگان دربار هرات نیز حضور داشتند. شهرت قاسم انوار در هرات و افزایش روزافزون پیروان او موجب هراس صاحب‌منصبان این دیار خاصه بایسنقر میرزا شد. تا آن که در سال ۸۳۰ در حجرهٔ احمد لر دیوان قاسم انوار یافت شد و به سبب تهمت ارتباط با احمد لر، قاتل شاهرخ تیموری، مجبور به ترک هرات شد.

در این زمان سید قاسم در سمرقند سکونت گزید و سپس به خرگرد جام رفت. در جام، خانقاهی ترتیب داد. 

 درگذشت 
قاسم انوار در سال ۸۳۷ هجری قمری در ۸۰ سالگی درگذشت و پیکرش در باغ خانقاهش در روستای لنگر تربت جام به خاک سپرده شد. امیرعلیشیر نوایی دستور داد بر قبر او بقعه‌ای بسازند؛ وی همچنین به مردم و به صوفیان اجازه داد که از قبر قاسم انوار دیدن کنند.

 کتاب‌شناسی 
اشعار قاسم انوار شامل تعدادی غزل، قطعه، رباعی و چند مثنوی است. مثنوی‌های او انیس‌العارفین و صدمقام نام دارد که در بیان اصطلاحات عرفان و تصوف سروده شده‌اند. آثار نثر او به فارسی ساده تحریر شده‌اند. وی به زبان‌های فارسی، ترکی و گیلکی شعر سروده‌است.
 دیوان اشعار؛ دیوان شاه قاسم انوار با مقابله بیش از هشت نسخه به تصحیح حسن نصیری جامی به انضمام کتاب بررسی احوال و اشعار شاه قاسم انوار از سوی نشر مولی منتشر گردیده‌است.
 کلیات قاسم انوار: با تصحیح و مقابله و مقدمه سعید نفیسی ، تهران: کتابخانه سنائی، ۱۳۳۷.
 انیس العارفین به انضمام رسائل حورائیه، مقامات العارفین، بیان علم، سؤال و جواب، بیان واقعه، مصحح حسن نصیری جامی، نشر مولی

نمونه ای از اشعار قاسم انوار:

از هر طرفی چهره گشائی که منم
در هر صفتی جلوه گر آئی که منم
با این همه گه گاه غلط می‌افتم
نادان کس و بله روستائی که منم

نمی‌توان خبری داد از حقیقت دوست ولی
بروی حقیقت حقیقت همه اوست

از مسجد و میخانه وز کعبه و بتخانه
مقصود خدا عشق است باقی همه افسانه

در ملک عاشقی که دو عالم طفیل اوست
آن کس قدم نهاد که اول ز سر گذشت

قضا شخصی است پنج انگشت دارد
چو خواهد از کسی کامی برآرد
دو بر چشمش نهد وآنگه دو بر گوش
یکی بر لب نهد گوید که خاموش

از افق مکرمت صبح سعادت دمید
محو مجازات شد شاه حقیقت رسید
راه به وحدت نبرد هر که نشد در طلب
جمله ذرات را از دل و از جان برید
در حرم وصل دوست زنده دلی راه یافت
کز همه خلق جهان بار ملامت کشید
وصلت الله یافت قاسم و ناگاه یافت
زآنکه به شمشیر لا از همه عالم برید

 پانویس 

 منابع 







رده:اهالی تربت جام
انوار، قاسم
رده:درگذشتگان ۱۴۳۳ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۸۳۷ (قمری)
رده:زادگان ۱۳۵۶ (میلادی)
رده:زادگان ۷۵۷ (قمری)
رده:شاعران آذری اهل ایران
رده:شاعران آذری‌زبان
رده:شاعران اهل جمهوری آذربایجان
رده:شاعران ترک‌زبان ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۸ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۹ (قمری)
رده:شاعران گیلکی‌گوی اهل ایران
رده:شاعران مرد آذری‌تبار
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:صوفیان اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران