ماهیچه اسکلتی

ماهیچه‌های اسکلتی  یا مخطّط گروهی از عضلات بدن هستند که اصطلاحاً حرکت ارادی را انجام می‌دهند (اما حرکت غیرارادی هم دارند، مانند دیافراگم). ماهیچه‌های اسکلتی از هزاران تار ماهیچه‌ای انقباض‌پذیر تشکیل شده است که به صورت موازی در کنار یکدیگر قرار گرفته و توسط غلافی از بافت همبند احاطه شده است. این ماهیچه‌ها رنگی قرمز دارند و شکلی استوانه‌ای دارند و همۀ آنها چندهسته‌ای هستند.
این عضلات حدود دو سوم وزن بدن را تشکیل می‌دهند.

 بافت‌شناسی 
این ماهیچه‌ها حاوی ۷۰٪ آب ،۲۰٪ پروتئین ۵٪ کربوهیدرات (به شکل گلیکوژن)، چربی‌ها و نمک‌ها هستند.
بافت ماهیچه‌های اسکلتی از سلول‌های بزرگی (با طولی حدود ۱ الی ۴۰ میلی‌متر و قطر ۱۰ الی ۸۰ میکرون) تشکیل شده است. سلول‌های ماهیچه‌های اسکلتی چند هسته یاخته‌ای هستند. غشای سلولی فیبر ماهیچه‌ای سارکولما نام دارد.

 فیزیولوژی 
تماس عصبی ماهیچه‌ای  ناحیه‌ای است که هر صفحه انتهایی منشعب از نورون حرکتی تحتانی با قسمتی از غشای یک فیبر ماهیچه اسکلتی ارتباط سیناپسی ایجاد می‌کند. نورون‌های حرکتی آلفا که در ایجاد واحدهای حرکتی شرکت می‌کنند، دستور نهایی را از دستگاه عصبی مرکزی جهت ایجاد انقباض ماهیچه صادر می‌کنند. نورون‌های حرکتی تحتانی در انتهای مسیر خود که به ماهیچه اسکلتی ختم می‌شوند، منشعب شده و با ایجاد صفحات انتهایی در کنار فیبرهای ماهیچه، پیام‌های عصبی را به ماهیچه‌های بدن جهت عمل حرکتی منتقل می‌کنند. آزاد شدن استیل کولین از انتهای عصب با تحریک گیرنده‌های نیکوتینی عضله موجب ورود کلسیم به داخل سارکولما و انقباض فیبرهای عضلانی می‌شود.

200px|بندانگشتی|چپ|۱. آکسون۲. پایانهٔ آکسون۳. سارکومر۴. تارچه
300px|بندانگشتی|left

 انقباض ماهیچه اسکلتی 
بندانگشتی|فیبر ماهیچه اسکلتی
با رسیدن پیام عصبی به غشای سلول عضلانی (سارکو لما)، عدم تعادل بار الکتریکی در سلول رخ می‌دهد.

این عدم تعادل از طریق فرورفتگی‌هایی به نام لوله تی (به انگلیسی:t tubule) با افزایش آزاد شدن یون‌های کلسیم از شبکه سارکوپلاسمی (به انگلیسی: Sarcoplasmic reticulum) درون سارکوپلاسم به درون تارچه یا میوفیبریل‌های ماهیچه تعداد بیشتری از این یون‌ها به درون فضای ساکرومر در درون میوفیبریل می‌روند که در آنجا به پروتئین‌های تروپونین (به انگلیسی: troponin) که بر روی رشته‌های تروپومایوسین (به انگلیسی: tropomyosin) که خود بر روی رشته‌های پروتئینی اکتین (به انگلیسی: actin) قرار دارند چسبیده و پس از واکنش با آن‌ها سبب حرکت کردن آن‌ها از سر جایشان می‌شوند که این حرکت منجر به آزاد شدن محل اتصال رشته‌های پروتئینی میوزین (به انگلیسی: myosin) به اکتین می‌شود. پس از آزاد شدن محل اتصال زائده‌های مویی‌شکلی (به انگلیسی: bulbous head) که بر روی رشته‌های پروتئینی مایوسین وجود دارند، به درون محل‌های اتصال روی رشته‌های پروتئینی اکتین فرورفته و اتصالی به نام پل متقاطع (به انگلیسی:cross bridge) را تشکیل می‌دهند. این حرکت منجر به آزاد شدن فسفاتهایی که بر روی زائده‌های مایوسین قرار داشته‌اند می‌شوند، با آزاد شدن فسفات‌ها آدنوزین دی فسفات (ADP)هایی که تاکنون در سر این زائده‌ها ذخیره شده بودند واکنش داده و انرژی مورد نیاز برای حرکت این زائده‌ها را در یک جهت و به میزان ۴۵ درجه را فراهم می‌آورند. با حرکت این زائده‌ها، رشته‌های اکتینی که به این زائده‌های مایوسینی متصل هستند نیز حرکت می‌کنند. با حرکت رشته‌های اکتینی و با کوتاه شدن نوار اچ (به انگلیسی: H band) ماهیچه منقبض می‌شود. این زنجیره از فرایندها تا حدی تکرار می‌شود که عضله به میزان انقباض لازم برسد. پس از هر حرکت یک آدنوزین تری‌فسفات (ATP) جدید به سوی سر زائده‌های مایوسینی آمده و در همین هنگام این زائده‌ها از رشتهٔ اکتین جدا می‌شوند. آدنوزین تری‌فسفات در سر زائده‌های مایوسینی توسط آنزیم ای تی پاز (به انگلیسی: atpase) به آدنوزین دی‌فسفات و یک فسفر (Pi) تجزیه می‌شود، اکنون زائده‌های مایوسینی آماده برای انقباض بعدی ماهیچه می‌باشند. پس از پایان یافتن هر انقباض یون‌های کلسیم به رتیکولوم‌های ساکروپلاسمیک (به انگلیسی: Sarcoplasmic reticulum) ای در خارج از میوفیبریل که از آن‌ها به هنگام رسیدن پیام عصبی آزاد شده بودند بازمی‌گردند.

 بیماری‌های تماس عصبی ماهیچه‌ای 
بعضی از بیماری‌های عصبی ماهیچه‌ای (نرو ماسکولار) به علت اختلال در ناحیه تماس عصبی ماهیچه‌ای ایجاد می‌شوند. کاهش میزان استیل کولین به علت اشکال در آزاد کردن آن، اختلال در ساختمان طبیعی چین‌های پس سیناپسی (از نظر عمق و تعداد) و خرابی گیرنده‌های استیل کولین از جمله عوامل ایجاد بیماری‌های مریوط به ناحیه تماس عصبی ماهیچه محسوب می‌شوند. بیماری‌های میاستنی به دلیل اختلال در ناحیه تماس عصبی ماهیچه ایجاد می‌شوند. ضعف عضلانی و خستگی زودرس در عضلات اسکلتی از علایم مهم این بیماری‌ها است که گاهی یک قسمت از بدن یا می‌تواند چندین ناحیه از عضلات فرد را درگیر نماید. میاستنی گراویس از جمله بیماری‌های تماس عصبی عضلانی است.

 منابع 

 جستارهای وابسته 
 ماهیچه‌های صاف
 تماس عصبی-ماهیچه‌ای


رده:بافت ماهیچه
رده:بافت‌شناسی
رده:دستگاه حرکتی پیکری
رده:دستگاه ماهیچه‌ای