فخرالدین اسعد گرگانی

فخرالدین اسعد گرگانی شاعر داستانگوی ایرانی نیمهٔ نخست سده پنجم هجری است. زادروز او در آغاز سده پنجم هجری در گرگان و چنانچه پسوند وی نشان می‌دهد اهل گرگان بوده است.Gorgāni also came from the east—from Gorgān, as his nesba indicates, where, it would seem” Encyclopædia Iranica, online edition درگذشت فخرالدین اسعد بعد از سال ۴۴۶ و گویا در اواخر عهد طغرل سلجوقی روی داده است.

وی زاده شهر باستانی جرجان (معرب گرگان) و از داستان‌سرایان بزرگ ایران است و سنی معتزلی مذهب بوده است. او همزمان با سلطان ابوطالب طغرل (۴۲۹–۴۵۵) می‌زیسته است. او در فتح اصفهان با طغرل همراه بوده و بعد از آنکه سلطان از اصفهان به قصد تسخیر همدان خارج شد، فخرالدین اسعد با وی به همدان نرفت و با عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری حاکم اصفهان در آن شهر ماند و تا زمستان سال ۴۴۳ را در آن شهر به‌سر برد. گفتگوهای او با امیر ابوالفتح مظفر به نظم داستان ویس و رامین توسط او انجامید.

بعدها بسیاری از گویندگان در منظومه‌های خویش به شیوهٔ شاعری وی توجه نمودند که ازآن‌جمله نظامی گنجوی را باید نام برد که هنگام سرودن خسرو و شیرین به برخی از موارد این کتاب نظر داشته است.

 ویس و رامین 
پیش کشیده شدن حدیث ویس و رامین بین او و عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری، حاکم اصفهان، موجب شد که فخرالدین آن داستان را به نظم درآورد. این داستان از زبان پارسی میانه به فارسی نو درآمده و تأثیر زبان پهلوی یا پارسی میانه بر شاعر در این منظومه باعث شده که صورت اصل و کهنهٔ بسیاری از واژه ها را در کتاب خویش نگه دارد و افزون بر آن سادگی و بی‌پیرایگی نثر پهلوی شعر وی را بسیار روان و ساده و بی‌آلایش سازد. از این شاعر به جز «ویس و رامین» و چند بیت پراکنده اثر دیگری در دست نیست.

 جستارهای وابسته 
 انوشیروان زیاری

 پانویس 

 منابع 
 حاکمی والا، اسماعیل. منبع:خلاصهٔ ویس و رامین به کوشش اسماعیل حاکمی والا
 فروزانفر، بدیع‌الزمان، سخن و سخنوران (جلد دوم)
 صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران (جلد دوم)
 مینوی، مجتبی، مقاله در دورهٔ ششم مجلهٔ سخن
 عوفی، محمد: لباب‌الالباب، مصحح: عزیزالله علیزاده
 مینورسکی مقاله فرهنگ ایران زمین، ترجمه مصطفی مقربی (دفتر ۱و۲ از جلد ۴)
 خلاصه ویس و رامین: به اهتمام جلال متینی
 مقدمه ویس و رامین: مصحح محمدجعفر محجوب
 تذکره‌های مختلف مانند مجمع‌الفصحاء رضاقلی‌خان هدایت؛ آتشکده آذر؛ تذکرةالشعرا دولتشاه سمرقندی

 پیوند به بیرون 
 امکان اشکانی و واقعی بودن «ویس و رامین»

رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی گرگان
رده:درگذشتگان ۱۰۵۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۰۵۸ (میلادی)
رده:شاعران ایران بزرگ
رده:شاعران ایرانی سده ۱۱ (میلادی)
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۵ (قمری)
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:نویسندگان مرد اهل ایران