ترفند هرمی

ترفند هرمی یا طرح هرمی نوعی مدل کسب‌وکار غیر پایدار است. شکل کلی آن به این صورت است که افراد با پرداخت مقداری پول عضو شرکتی می‌شوند تا در آینده با به عضویت درآوردن چند نفر دیگر و رشد زیرمجموعه مشتریان به چند برابر حق عضویت دست پیدا کنند. برخی از این شرکت‌ها به واسطه عضویت باواسطه نیز به اعضایشان حق‌الزحمه می‌دهند ولی در اکثر این سیستم‌ها، عضو می‌بایست دست‌کم دو نفر را مستقیماً به شرکت معرفی کند.

 نام گذاری 
شبکه اعضای این شرکت‌ها در لایه‌های پایین افزایش پیدا می‌کند و از این جهت ساختار شبکه مشتریان شبیه هرم است. ساده‌ترین صورت این شبکه‌ها نوع دودویی است که اگر با یک عضو شروع شود پس از ده مرحله به بیش از هزار عضو جدید خواهد رسید. فعالیت این نوع شرکت‌ها این است که تعداد اعضایشان آن‌قدر رشد خواهد کرد تا محدودیت جمعیت مشتاقان عضو نشده موجب شود یافتن عضو جدید کم و بیش ناممکن شود. در چنین وضعیتی جمعیت بسیار بالایی از اعضا، که گاهی تا نود درصد کل هم می‌رسد، در لایه‌های پایینی قرار دارند و پولشان را از دست داده‌اند و در عوض شرکت و درصد کمی به پول رسیده‌اند. این در حالی است که شرکت نیز طبق قوانینش عمل کرده‌است.

 مثالی ساده از یک ترفند هرمی 
بندانگشتی
شرکتی صد هزار تومان می‌گیرد و در صورتی که عضوی دو عضو جدید معرفی کند به او صد و پنجاه هزار تومان حق‌الزحمه می‌دهد. این شرکت با عضویت هر دو نفر، دویست هزار تومان می‌گیرد و صد و پنجاه هزار تومانش را به عنوان حق‌الزحمه می‌دهد. در نتیجه بی هیچ کار مفیدی پنجاه هزار تومان برایش می‌ماند. در چنین فعالیتی همیشه بیش از ۵۰ درصد اعضاء فقط حق عضویت داده‌اند و با گسترش شبکه تعدادشان افزایش پیدا می‌کند تا زمانی که رشد شبکه متوقف شود.

 قوانین کشورهای مختلف 
در بسیاری از کشورها از جمله آلبانی، استرالیا، اتریش،Trade Practices Amendment Act (No. 1) 2002 ''Trade Practices Act 1974 (Cth) ss 65AAA - 65AAE, 75AZO بلژیک، برزیل، کانادا، چین، کلمبیا، دانمارک، جمهوری دومینیکن، استونی، فنلاند، فرانسه، آلمان، هنگ کنگ، مجارستان، ایسلند، ایرلند، ایتالیا،Legge 17 agosto 2005, n. 173  ژاپن،無限連鎖講の防止に関する法律  (in Japanese) مالزی، مالدیو، مکزیک، نپال، هلند، نیوزیلند،Laws and Regulations Covering Multi-Level Marketing Programs and Pyramid Schemes  Consumer Fraud Reporting.com نروژ، فیلیپین،NYtimes.com, "Investors in Philippine Pyramid Scheme Lose over $2 Billion" لهستان، پرتغال، رومانی،Explozia piramidelor  Ziarul Ziua, 12 اوت 2006 روسیه، صربستان،, "Trading law" آفریقای جنوبی،Whitecollarcrime.co.za , Pyramid Schemes اسپانیا، سری‌لانکا،Pyramid Schemes Illegal Under Section 83c of the Banking Act of Sri Lanka Department of Government Printing, Sri Lanka سوئد،lagen.nu - Tillkännagivande (2008:487) med anledning av marknadsföringslagen (2008:486) سوئیس، تایوان، تایلند،TDSA.gov , ข้อมูลเพิ่มเติมในระบบธุรกิจขายตรงและธุรกิจพีระมิด by Thai Direct Selling Association (in Thai) ترکیه، اوکراین،Rada at first reading passes bill on banning financial pyramid schemes in Ukraine, Interfax-Ukraine (20 November 2013) بریتانیا، ایران و ایالات متحده آمریکا. قوانینی بر ضد این نوع فعالیت‌ها وضع شده‌است.

 جستارهای وابسته 
 چارلز پانزی
 هایپ
 کیونت
 مدل کسب و کار

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 بیانیهٔ کمیسیون فدرال تجارت ایالات متحدهٔ آمریکا (FTC) در سال ۲۰۰۰ میلادی در مورد بازاریابی چندسطحی (MLM)
 گزارشی در مورد گلدکوئست در ایران از سایت فارسی BBC: گنج طلا یا چاه فنا! و گزارش صوتی تکمیلی

رده:بازاریابی
رده:بازاریابی مستقیم
رده:ترویج و ارتباطات بازاریابی
رده:مدل‌های کسب و کار
رده:طرح‌های پانزی و هرمی