محمدتقی جعفری

محمّدتقی جعفری تبریزی (۱ مرداد ۱۳۰۲ – ۲۵ آبان ۱۳۷۷) مشهور به علّامه جعفری مفسر نهج‌البلاغه، فقیه، عارف، فیلسوف و مولوی‌شناس معاصر ایران و از بنیانگذاران حقوق بشر اسلامی و اعلامیه حقوق بشر در اسلام بود.

 زندگی 
محمّدتقی جعفری در ۱ مرداد ۱۳۰۲ (۹ ذیحجه ۱۳۴۱) در شهر تبریز به دنیا آمد و کودکی خویش را در کنار پدر و مادرش گذراند.

 تحصیلات 
 تحصیلات مقدماتی حوزوی 
محمدتقی جعفری با ورود به مدارس جدید و تعلیماتی که در تبریز آن زمان، تازه دایر شده بود، آموزش خود را آغاز کرد. او چون خواندن و نوشتن را پیش از آغاز دبستان، از مادر خویش مقداری مقدمات دروس و قرآن فرا گرفته بود، به صلاحدید مدیر مدرسه جواد اقتصادخواه درس و تحصیل را در مدرسه اعتماد تبریز از کلاس چهارم ابتدایی آغاز کرد. پس از پایان دروس ابتدایی، محمدتقی وارد مدرسه طالبیه تبریز شد، سپس راه تهران و قم را در پیش گرفت. وی در تهران و قم از محضر فقها و حکمایی چون: میرزا مهدی آشتیانی، محمدرضا تنکابنی و میرزا محمدتقی زرگر تبریزی بهره برد.

 تحصیلات عالی حوزوی 
در سال ۱۳۲۰ در ۱۸ سالگی، زادگاه خویش را به قصد اقامت در تهران ترک کرد و در مدرسه مروی نزد استادان تحصیل متن رسائل و مکاسب را پی گرفت. پس از سه سال، در سال ۱۳۲۲ به شهر قم مهاجرت کرد و ضمن تحصیل در مدرسه دارالشفای قم ملبس به لباس روحانیت شد و درس خارج را در آنجا آغاز کرد.

وی سپس برای ادامه تحصیلات، راهی نجف شد. بیست و سه ساله بود که به درجهٔ اجتهاد رسید و در سال ۱۳۳۶ یا ۱۳۳۷ پس از یازده سال اقامت در نجف به ایران بازگشت.

او فلسفه و عرفان را در نجف و تهران تکمیل کرد و تا زمان مرگ به آن اشتغال داشت.

 استادان 
از استادان محمدتقی جعفری می‌توان از شیخ محمدکاظم شیرازی، سید عبدالهادی شیرازی، سید ابوالقاسم خویی، مرتضی طالقانی، علی‌محمد بروجردی، میرزا حسن یزدی، سید جمال‌الدین گلپایگانی، سید محمدهادی میلانی، میرزا حسن موسوی بجنوردی، شهیدی (صاحب حاشیه بر مکاسب) و سید محسن حکیم و آقا میرزا علی اکبر اهری نام برد.

 نامه‌نگاری با برتراند راسل 
محمدتقی جعفری مکاتباتی در زمینه‌هایی همچون عمومیت جست‌وجوی کمال و تناقض بین آزادی انسان با عشق و صلح و در پاره‌ای از موارد دربارهٔ کلّیات فیزیک کوانتوم با ریاضیدان و متفکر انگلیسی برتراند راسل داشته است.

 افتخارات 
 دریافت اجازه اجتهاد خود از شیخ محمدکاظم شیرازی
 دریافت نشان دانش درجه یک از سید محمد خاتمی به تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۷۶
 برگزاری مراسم تکریم توسط بنیاد ملی نخبگان استان تهران با حضور جمعی از چهره‌های علمی و فرهنگی کشور، شاگردان ایشان و استعدادهای برتر سال ۱۳۹۵

 درگذشت 
محمدتقی جعفری در سال ۱۳۷۷ به دلیل ابتلا به سرطان، ابتدا در ایران تحت درمان قرار گرفت و سپس به انگلستان منتقل شد ولی پس از یک جراحی بر اثر سکتهٔ مغزی در ۲۵ آبان ۱۳۷۷ درگذشت. دو روز بعد در دانشگاه تهران بر پیکرش نماز خواندند. سپس پیکرش به مشهد فرستاده شد و در حرم امام رضا دفن شد.

 کتاب‌شناسی 
 مجموعه آثار 
پس از مرگ جعفری مؤسسه نشر کرامت به مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری تغییر نام داد و یکی از اهداف آن تهیه مجموعه آثار او بود؛ به‌طوری که شامل تمام آثار او بشود. این مجموعه به تدریج توسط این مؤسسه منتشر می‌شود. تاکنون آثار زیر به صورت مجموعه آثار انتشار یافته‌اند:
 تکاپوی اندیشه‌ها
 عرفان اسلامی
 بررسی افکار هیوم و راسل
 حقوق جهانی بشر و کاوش‌های فقهی
 چهار شاعر (خیام، نظامی گنجوی، سعدی، حافظ)

 دسته‌بندی کتاب‌ها 
 اخلاق و مبانی 
 وجدان
 اخلاق و مذهب

 ادب و ادبیات 
 مبدأ اعلا
 از دریا به دریا (کشف‌الابیات مثنوی مولوی)
 چهار شاعر (خیام، نظامی گنجوی، سعدی، حافظ)
 تحلیل شخصیت خیام

 اندیشه‌های مولوی 
 تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی (۱۵ جلد) (چاپ نخست آن در سال ۱۳۴۹ بوده است و این شرح پیش از شرح نهج البلاغه نگاشته شده است.)
 مولوی و جهان بینی‌ها
 علل و عوامل جذابیت سخنان مولوی
 فکر واره مثنوی

 انسان و جهان‌شناسی 
 ارتباط انسان - جهان
 ایده‌آل زندگی و زندگی ایده‌آل
 فلسفه و هدف زندگی
 آفرینش و انسان
 شناخت انسان در تصعید حیات تکاملی
 انسان در افق قرآن
 حرکت و تحول از دیدگاه قرآن (به انضمام انسان در افق قرآن)

 بررسی و نقد 
 بررسی و نقد نظریات دیوید هیوم در چهار موضوع فلسفی
 توضیح و بررسی مصاحبه برتراند راسل - وایِت
 بررسی و نقد برگزیده افکار برتراند راسل
 بررسی و نقد کتاب «سرگذشت اندیشه‌ها»

 حقوق سیاسی 
 حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب
 حکمت اصول سیاسی اسلام

 زیبایی‌شناسی و هنر 
 زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام (چاپ دوم، ۱۳۷۸، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری)
 موسیقی از دیدگاه فلسفی و روانی و (تهران، ۱۳۸۱، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری)

 عرفان و معرفت 
 عرفان اسلامی

 علوم جدید 
 بررسی فقهی و حقوقی طرح ژنوم انسانی

 فقه 
 رسائل فقهی (منابع فقه)
 الرضاع
 تعبد و تعقل در فقه اسلامی

 فلسفه (مضاف و مطلق) 
 همگرایی دین و دانش
 نهایهٔ الادراک الواقعی بین الفلسفه القدیمه و الحدیثه
 تحقیقی در فلسفه علم

 فلسفه عملی 
 علم و دین در حیات معقول
 شناخت از دیدگاه علمی و قرآن

 کلام و کلام جدید 
 الامر بین الامرین
 جبر و اختیار
 فلسفه دین

 معارف مکتبی 
 نیایش امام حسین در صحرای عرفات
 امام حسین شهید فرهنگ پیشرو انسانیت
 امید و انتظار
 معارف الهی

 نهج البلاغه 
 مجموعه ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، یکی از آثار مهم علامه محمدتقی جعفری به‌شمار می‌رود که مسائل انسانی و اسلامی با نگاهی نو و پویا در آن بررسی شده است. شمول و گسترش این کتاب از فلسفه تا سیاست، از عرفان تا ادیان، از اخلاق‌پژوهی تا جامعه‌شناسی و روان‌شناسی، ادبیات و شعر و متدولوژی را شامل می‌شود. این مجموعه که تا چند سال گذشته در ۲۷ مجلد منتشر می‌شد، اخیراً با ویراست جدید در ۱۱ مجلد توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی به بازار نشر عرضه شده است. در چاپ جدید این مجموعه، شرح و تفصیل برخی موضوعات و حواشی آن‌ها از مجلدات استخراج و در ذیل مجموعه آثار منتشر شده و برخی دیگر، از جمله مباحث: «انسان‌شناسی»، فلسفه اخلاق، تعلیم و تربیت»، «دین‌شناسی» و… در قالب ترتیب همان مجموعه آثار در حال آماده‌سازی است. جلد یازدهم این مجموعه، تفسیر فرمان علی ابن ابی‌طالب به مالک اشتر است
 ترجمه کامل نهج البلاغه
 فکر وارهٔ نهج‌البلاغه

 پرسش و پاسخ 
 تکاپوی اندیشه‌ها (۲ مجلد)
 در محضر حکیم
 حیات معقول

 کلیات 
 مجموعه مقالات.
 پیام خرد.
 طرحی برای انقلاب فرهنگی.
 فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو.

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 پایگاه اطلاع‌رسانی استاد محمدتقی جعفری
 شرح نهج البلاغه
 فهرست آثار علامه محمدتقی جعفری
 آثار منتشرشده علامه محمدتقی جعفری

رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
رده:الهی‌دانان اهل ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
رده:دانشوران اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۷۷
رده:درگذشتگان ۱۹۹۸ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان نشان دانش (جمهوری اسلامی)
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۰۴
رده:زادگان ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:عالمان مسلمان
رده:فقیهان شیعه اهل آذربایجان شرقی
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:فیلسوفان آذری‌تبار اهل ایران
رده:فیلسوفان اهل تبریز
رده:مترجمان اهل ایران
رده:مترجمان اهل تبریز
رده:مترجمان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:مراجع تقلید شیعه اهل استان آذربایجان شرقی
رده:مراجع تقلید شیعه اهل استان تهران
رده:مراجع تقلید و روحانیون اهل آذربایجان ایران
رده:مولوی‌شناسان اهل ایران
رده:نویسندگان دینی اهل ایران
رده:هیوم‌شناسان
رده:اهالی تبریز