کاسپی‌ها

بندانگشتی|332x332px|نقشه سرزمین آلبانیای قفقاز تا سال ۳۸۷ پس از میلاد
بندانگشتی|332x332px|نقشه گرافیکی از رود کر در قفقاز جنوبی، کاسپی‌ها سکنه شمال یا جنوب رود کر بودند
کاسپی‌ها یا کاسپیان  یکی از اقوام باستانی در سواحل جنوب غربی دریای کاسپین در شمال یا جنوب رود کرname of an ancient people dwelling along the southwestern shore of the Caspian Sea, whether north or south of the river Kura is not clear, (Rüdiger Schmitt), “CASPIANS ,” Encyclopædia Iranica, online edition واقع در قفقاز جنوبیThe sea’s name derives from the ancient Kaspi peoples, who once lived in Transcaucasia to the west , , “ Caspian Sea ,” Encyclopædia Britannica,online edition می‌زیستند. اکثر محققان کاسپی را با پایتاکاران که سرزمینی ما بین دو رود کُر و ارس بود یکی می‌دانند. به اعتقاد ارنست هرتسفلد برخی منابع کاسی‌ها و کاسپی‌ها را دو قوم نام برده‌اند اما به نظر می‌رسد این دو نام هر دو یک ریشه داشته باشد.Herzfeld, The Persian Empire, (Wiesbaden) 1968:195-99, noted by Rüdiger. هرودوت و استرابو و بسیاری دیگر از تاریخ‌نگاران دورهٔ باستان مکرر به کاسپی‌ها اشاره کرده‌اند اما به نظر می‌رسد چیز چندانی دربارهٔ آنها نمی‌دانستند. در گزارش‌های تاریخی و جغرافیایی دوره باستان با دیگر سکنه باستانی حاشیه جنوبی دریای کاسپین چون آماردها و آناریاکه و کادوسیان (تالشان عهد باستان) و آلبانی‌ها و ویتی‌ها دسته‌بندی شده‌اند و سرزمین کاسپی‌ها (Kaspianḗ) بخشی از آلبانیای قفقاز بوده است. اینکه بخشی از شاهنشاهی ماد بوده‌اند یا نه مشخص نیست ولی به همراه خرده‌فرهنگ‌های پیرامون‌شان (Pausicae و Pantimathi و Daritae) در دوران داریوش بزرگ بخشی از شاهنشاهی هخامنشی بودند و بعدها قلمروشان به ماد آتروپاتن و به نوبه خود به آلبانیای قفقاز پیوست.Herodotus, Strabo, and other classical authors repeatedly mention the Caspians but do not seem to know much about them; they are grouped with other inhabitants of the southern shore of the Caspian Sea, like the Amardi, Anariacae, Cadusii, Albani, and Vitii (Eratosthenes apud Strabo, 11.8.8), and their land (Kaspianḗ) is said to be part of Albania (Theophanes Mytilenaeus apud Strabo, 11.4.5). Whether or not they belonged to the Median empire is not clear. According to Herodotus (3.92.2), they, together with the Pausicae, Pantimathi, and Daritae, were included in the eleventh nomós of the Achaemenid empire under Darius I. This region later was attached to Media Atropatene and Albania in turn., IRANICAONlINE CASPIANS هرودوت، در کتاب «هیستوریای»، در زمینهٔ پرداخت‌های ساتراپ‌های امپراتوری هخامنشی به داریوش، از مردمان کاسپی (Kaspianḗ)، پوسیک (Pausicae)، پانتی‌مات (Pantimathi) و داری (Daritae) در ساتراپ یازدهم نام برده است. بطلمیوس کاسپی‌ها را در نزدیکی ارمنستان شناسایی می‌کند.the caspi dwell in the western part near armenia,. Ptolemy (6.2.6) استرابون اقوام ساکن در حاشیه جنوبی دریای خزر و غرب هیرکانی را بدین‌گونه نام می‌برد، تپوری‌ها (Tapyri) بین هیرکانی‌ها و آریایی‌ها زندگی می‌کنند و در یک مدار در پیرامون دریا پس از هیرکانی‌ها (Hyrcanins)، آماردی‌ها (Amardi) و آناریاکه (Anariacae) و کادوسی‌ها (cadusi) و آلبانی‌ها (albani) و کاسپی‌ها (Caspii) و ویتی‌ها(viti) و شماری دیگر از مردمان، تا جایی که به سکاها (scythians) می‌رسیم و از سوی دیگر به سرزمین هیرکانی و دربیک‌ها (Derbices) هستند، کادوسیان در مرز ماد و ماتیانی و پایین پرخوآتراس هستند.that Tapyri occupy the country between Hyrcani and Arii; that around the shores of the sea, next to the Hyrcani, are Amardi, Anariacæ, Cadusii, Albani, Caspii, Vitii, and perhaps other tribes extending as far as the Scythians; that on the other side of the Hyrcani are Derbices, that the Caducii are contiguous both to the Medes and Matiani below the Parachoathras. strabo (11.8.8) گفته می‌شود که تپوری‌ها (Tapyri) بین دربیک‌ها (Derbices) و هیرکانی‌ها (Hyrcanians) زندگی می‌کنند.The Tapyri are said to live between the Derbices and the Hyrcanians. strabo (11.9.1) در قسمت شمالی اقوام کوه‌نشین کادوسی (Cadusii) و آماردی (Amardi) و تپوری (Tapyri) و کرتی (Cyrtii) سکونت دارند.All regions of this country are fertile except the part towards the north, which is mountainous and rugged and cold, the abode of the mountaineers called Cadusii, Amardi, Tapyri, Cyrtii and other such peoples, who are migrants and predatory. strabo (11.13.3)
به گزارش استرابون مناطقی از کشور پارت، قومس (Comisene) و خوار (Chorene) است و می‌توان گفت کل منطقه‌ای است که تا دروازه‌های اسکندر و ری (Rhagae) و تپوری (Tapyri) گسترش می‌یابد، که در گذشته وابسته به ماد بود.Parts of the Parthian country are Comisene and Chorene, and, one may almost say, the whole region that extends as far as the Caspian Gates and Rhagae and the Tapyri, which formerly belonged to Media. strabo (11.9.1)
لاتیشف به نقل از دیونیس اسکندرانی مورخ سدهٔ دوم میلادی اقوام اطراف دریای خزر را بدین‌ترتیب نام می‌برد: سکاها، اون‌ها، کاسپ‌ها، کادوس‌ها، آلبان‌ها، ماردها، تپورها و هیرکانی.

 پیشینه و تمدن کاسپی‌ها 
نام‌های بازمانده از کاسپی‌ها در اسناد آرامی در مصر به زبان ایرانی‌است؛ بنابراین کاسپی‌ها باید ایرانی یا تحت تأثیر فرهنگ ایرانی قرار گرفته باشند.
هرودوت به مردمان دیگری با همین نام کاسپی (Káspioi) اشاره کرده که به همراه سکاها (Sákai) در پانزدهمین ناحیه سرزمین هخامنشیان ساکن بودند و همچنین در ارتش خشایارشا هخامنشی نیز حضور داشته‌اند. چنین به نظر می‌رسد که در منطقه پامیر یا جایی که امروزه کشمیر است یا نورستان امروزی زیست می‌کردند، هرچند که در درستی این نگاشته‌های هرودوت شک و تردید جدی هست اما نقطه نظر قابل پیشنهاد پژوهشگران بر کوچ کاسپی‌ها به کاپیسا (Kápisoi and Kaspeîroi) می‌باشد. Herodotus (3.93.2) mentions another people with the same name, who, together with the Sacae (Sákai) inhabited the fifteenth nomós; these Káspioi, who were among the participants in Xerxes’ army (Herodotus, 7.67.1; 86.1[.2), are sometimes considered to have been located in the Pamirs or in what is now Kashmir and were perhaps the forerunners of the present-day Nuristanis (for another possible location, see Cook, p. 196). There are, however, serious doubts about the correctness of Herodotus’ text; among the emendations proposed are *Kápisoi and Kaspeîroi.], IRANICAONlINE CASPIANS

شهر کاسپی یکی از قدیمی‌ترین شهرهای گرجستان و از مهم‌ترین شهرهای پادشاهی ایبری می‌باشد. و زبان‌شناسان بر این باورند که نام شهر قزوین نیز برگرفته از همین ریشه است زیرا شهر مذکور دروازه ورود به قلمروی کاسپی‌ها بوده است. کتزیاس از قوم کاسپی در کنار قوم کادوسی، تپوری و هیرکانی به عنوان یکی از نواحی نام می‌برد که توسط نینوس پادشاه آشور فتح شدند. به گزارش کتزیاس، از سرزمین‌های واقع در دریا و دیگر سرزمین‌های هم‌مرز با آن‌ها، نینوس مصر و فنیقیه را تحت سلطه خود درآورد، سپس سیلسیرا، کیلیکیه، پامفیلیه و لیکیه، و همچنین کاریا، فریگیه و لیدیه. به‌علاوه، او ترود، فریگیه را در هلسپونت، پروپونتیس، بیتینی، کاپادوکیه و همه ملل بربر که در سواحل پنتوس تا تنائیس ساکن هستند تحت کنترل خود قرار داد. او همچنین خود را حاکم سرزمین‌های کادوسی، تپوری، هیرکانی، درانگی، دربیکی، کارمانی، کورمنایی و بورکانی و پارت کرد. او هم به پارس و هم به سوزیانا و سرزمین کاسپی‌ها حمله کرد، همان‌طور که می‌گویند، گذرگاه‌های بسیار تنگی وارد آن می‌شوند، به همین دلیل به عنوان دروازه کاسپی شناخته می‌شوند. بسیاری از ملل کوچکتر دیگر را نیز تحت سلطه خود درآورد. اما از آنجا که حمله به باکتریا دشوار بود و شامل بسیاری از مردان جنگجو بود، پس از زحمت و تلاش بیهوده، او جنگ با باکتریا را به زمان دیگری موکول کرد و نیروهای خود را به آشور بازگرداند و مکانی را برای تأسیس یک شهر بسیار بزرگ انتخاب کرد.Of the lands which lie on the sea and of the others which border on these, Ninus subdued Egypt and Phoenicia, then Coele-Syria, Cilicia, Pamphylia, and Lycia, and also Caria, Phrygia, and Lydia; moreover, he brought under his sway the Troad, Phrygia on the Hellespont, Propontis, Bithynia, Cappadocia, and all the barbarian nations who inhabit the shores of the Pontus as far as the Tanais; he also made himself lord of the lands of the Cadusii, Tapyri, Hyrcanii, Drangi, of the Derbici, Carmanii, Choromnaei, and of the Borcanii, and Parthyaei; and he invaded both Persis and Susiana and Caspiana, as it is called, which is entered by exceedingly narrow passes, known for that reason as the Caspian Gates. 4 Many other lesser nations he also brought under his rule, about whom it would be a long task to speak. But since Bactriana was difficult to invade and contained multitudes of warlike men, after much toil and labour in vain he deferred to a later time the war against the Bactriani, and leading his forces back into Assyria selected a place excellently situated for the founding of a great city.. Diodorus Siculus, Library 1-7 (2.2.3)

 ارتباط کاسپی‌ها با کاسی‌ها 
در رابطه با ارتباط کاسپی‌ها با کاسی‌ها، برخی از پژوهشگران، مانند هرتسفلد، کاسپی‌ها را با کاسی‌ها یکی می‌دانند. هرودوت از مردمی به همین نام یاد می‌کند که در کنار ساکاها (ساکای) می‌زیستند. این کاسپی‌ها، گاهی در نظر گرفته می‌شود که در پامیر یا در کشمیر کنونی قرار داشته‌اند و شاید پیشروان نورستانی‌های کنونی بوده‌اند.‏

 پانویس 

 منابع 
 ای. م. دیاکونوف. تاریخ ماد. ترجمه کریم کشاورز. انتشارات: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. تهران ۱۳۸۰. 

 پیوند به بیرون 
 برای مطالعه بیشتر 
 نام دریای شمال ایران، دکتر عنایت‌الله رضا، ناشر: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سال: ۱۳۸۷، تعداد صفحه‌ها: ۱۸۰
 ماهنامهٔ پبام دریا، شماره ۱۳۱ و ۱۳۳ مهر و آذر ۱۳۸۳
 کتاب گیلان – جلد اول - انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم - زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی



رده:اقوام باستانی فلات ایران
رده:اهالی آسیای باستان
رده:تاریخ آذربایجان
رده:تاریخ استان گلستان
رده:تاریخ استان مازندران
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ باستان ایران
رده:تاریخ باستان جمهوری آذربایجان
رده:تاریخ تالش
رده:تاریخ جمهوری آذربایجان
رده:تاریخ قفقاز
رده:تاریخ گیلان
رده:سگ در ایران باستان
رده:قوم‌های باستانی خاورمیانه
رده:کاسیان
رده:مادها
رده:مردمان باستانی اروپا
رده:مردمان باستانی ایران
رده:منائیان