حسن‌آباد (تهران)

حَسَن‌آباد یکی از محله‌های منطقهٔ یازده تهران است.

 تاریخچه 
منطقه حسن‌آباد که ناحیه شمال غرب آن روزهای طهران به‌شمار می‌آمد یکی از بزرگترین باغ‌های شهر بود. این باغ متعلق به میرزا یوسف آشتیانی بود که استخر بزرگ آن محل کنونی سفارت ایتالیاست. مستوفی الممالک قبل از گسترش یافتن طهران و خراب شدن حصار شاه طهماسبی آن به سال ۱۲۸۶ قمری بیشتر زمینهای بیرون حصار تا بهجت آباد و از آنجا تا یوسف آباد ونک و اوین را خریداری کرد. پس از بزرگ شدن طهران باغ بزرگی ایجاد کرد و آن را به نام پسرش حسن، حسن‌آباد نامگذاری کرد. این وجه تسمیه حسن‌آباد است. پس از فوت میرزا یوسف آشتیانی ورثه این ملک را تکه‌تکه کرده به مردم فروختند به صورتی که پس از چندین سال اثری از این باغ باقی نماند و محله مسکونی حسن‌آباد از دل آن زاده شد.

نصرالله حدادی درباره‌اش در «طهران قدیم» می‌نویسد: 

چپ|بندانگشتی|ستون یادبود میرزا محمدرضا کلهر و میرزا کوچک خان در میدان حسن‌آباد
در گوشه شمالغربی میدان در گذشته قدیمی‌ترین قبرستان تهران قرار داشت که به نوعی در گوشه شهر بود اما بعداً و از سال ۱۳۱۷ ه‍.ش آتش‌نشانی بزرگی جای آن قرار گرفت.میدان حسن‌آباد و هشت گنبد معروفش در آن قبرستان پیکر میرزا محمدرضا کلهر و نیز سر میرزا کوچک خان جنگلی را دفن کرده بودند. هرچند سر میرزا کوچک خان بعداً به رشت برده شد، اما پیکر میرزا محمدرضا کلهر در همان مکان باقی ماند.سردار دلاور ایران میرزا کوچک خان جنگلی هم‌اکنون در یادبود این دو نفر ستونی در شمال غربی میدان حسن‌آباد برافراشته شده‌است.

در محل ادارهٔ آتش‌نشانی قبلاً گرمابه‌ای دایر بود که تهرانی‌های آن زمان می‌گفتند شب‌های جمعه از تون (آتش‌دان) آن صدای «سوختم سوختم» برمی‌خیزد. این حمام به دلیل معروف به جنی بودنش رونق چندانی نداشت و ضرر می‌داد تا سرانجام همراه با زمین متروکه کنارش در اختیار آتش‌نشانی قرار گرفت.http://sarmadipress.com/Uploads/Public/Nashriye/nash17/jeni.pdf

 میدان حسن‌آباد 

حسن‌آباد در مرکز شهر تهران و در منطقه منیریه قرار گرفته و میدانی نیز به نام حسن‌آباد (که پس از انقلاب به «میدان سی و یک شهریور» تغییر نام یافته‌است) در آن منطقه وجود دارد. میدان حسن‌آباد از میدان‌های تاریخی و جزء بافت تاریخی و سنتی تهران قاجاری است.

ساختمان‌های چهار طرف میدان کار قلیچ باقلیان است و مهندس محاسب آن، معمار برجستهٔ ارمنی لئون تادوسیان بوده‌است.«یادگارهای معماران ارمنی در تهران»

 وضعیت امروز 
به تازگی ساختمان‌های دورتادور میدان که در وضع بدی به سر می‌بردند مرمت شده و این میدان شکوه نخستینش را تا اندازه‌ای بازیافته است. ساختمان‌های قدیمی بخش جنوب‌شرقی میدان که شبیه سازه‌های سه سوی دیگر میدان بوده‌اند در دوره‌ای تخریب شده و ساختمانی با نمای نوین تمام‌شیشه‌ای به جای آن ساخته شده‌است. این ساختمان متعلق به بانک ملی ایران است. تازگی‌ها در پی بازسازی بناهای این میدان در جلوی ساختمان نوین بانک، سازه‌ای نمایشی شبیه سازه‌های قرینه‌ای که در طرفین دیگر وجود دارند ساخته شده‌است تا تمامیت فضای معماری میدان تا حدی بازگردد.

در طی بازسازی این میدان تاریخی، تمام خیابانهایی که به میدان وارد می‌شده‌اند، سنگفرش شده و گذر خودروها از آن ممنوع گردیده‌است و عبور و مرور خودروها تنها از طریق زیرگذر شمال به جنوب آن که خیابان حافظ را به خیابان وحدت اسلامی متصل می‌کند، انجام می‌گیرد. میدان حسن‌آباد امروزه با یک ایستگاه مترو با بقیه نقاط شهر ارتباط دارد.

متأسفانه در آتش‌سوزی شامگاه ۲۶ تیر ۱۳۹۸ بخشی از این اثر تاریخی دچار صدماتی شد.

 نگارخانه 

 پانویس 

 منابع 
 یادگارهای معماران ارمنی در تهران، بی‌بی‌سی فارسی.

رده:تهران قدیم
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران
رده:محله‌های تهران
رده:میدان‌ها در ایران