صابون

بندانگشتی|چگونگی کارکرد صابون
صابون به تعریف علم شیمی، نمک یک اسید چرب است. از صابون بیشتر برای شست‌وشو، حمام‌کردن و پاکیزگی بهره‌گیری می‌شود، اما در ریسیدن پارچه نیز کاربرد دارد و بخشی مهم از روان‌سازها است. به ترکیب صابون با روغن به صورت جامد «گریس» گفته می‌شود. صابون‌های تمیزکاری بیشتر از جمع‌آوری روغن‌ها و چربی‌های گیاهی و حیوانی با محلول غلیظ سود سوز آور(sodium hydroxide)به‌دست می‌آیند. چربی‌ها و روغن‌ها ترکیبی از تری‌گلیسریدها هستند: سه مولکول اسید چرب به یک مولکول گلیسرول متصل شده‌است.صابون‌ها، با ایجاد امولسیون پایدار ولی ناهمگن از چرکها که چربی اند، باعث ایجاد یک کلوئید امولسیون و در نتیجه اتصال مولکول‌های صابون به چربی‌ها از بخش آلکیل (زنجیره بلند کربنی) و اتصال صابون از سر قطبی خودبه مولکول‌های آب باعث شسته‌شدن چربی‌ها می‌شوند. (قسمت باردار صابون، چربی‌ها را در آب پخش می‌کند و با آب، که «قطبی» است، جاذبه برقرار می‌نماید و قسمت هیدروکربنی هم با چربی‌ها جاذبه ایجاد می‌کند)Wikipedia contributors, "Soap," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Soap (accessed October 15, 2015).

 تاریخچه 
نخستین اشاره به ساختن یک ماده شبیه صابون مربوط به حدود ۲۸۰۰ سال پیش از میلاد در بابل باستان است. برخی منابع مصری مربوط به حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد نیز به ساختن چنین ماده‌ای اشاره دارند. در حدود ۶۰۰ سال پیش از میلاد، ملوانان فینیقی‌ها، فن صابون‌سازی (یا صابون پزی) را به سواحل مدیترانه بردند. در قرن اول میلادی، بهترین صابون از چربی بز و خاکسترهای به‌دست‌آمده از سوزاندن چوب «درخت آلش» به‌دست می‌آمد. تا پایان قرن هجدهم، صابون را از چرب انسانی (به‌طور مثال در جنگ جهانی دوم در دادگاه نورنبرگ یهودیان مدعی شدند که در جریان هولوکاست ازچربی یهودیان سوخته شده در کوره آدم سوزی برای ساخت صابون استفاده می‌شده‌است)، چربی حیوانی و خاکستر چوب تهیه می‌کردند. در همان هنگام، معلوم شد که می‌توان به‌جای خاکستر چوب، از سود سوزآور، که قلیای حاصل از نمک معمولی است، استفاده کرد. در همین زمان، روغن‌های گیاهی نظیر روغن زیتون، روغن نخل، روغن نارگیل، روغن کنجد و روغن سویا جانشین چربی‌های حیوانی شدند.دانشنامهٔ آکسفورد

 در خاورمیانه 
صابون توالت سخت با بوی دلپذیر در خاورمیانه در دوره اسلامی تولید شد، زمانی که صابون سازی به یک صنعت تبدیل شد. دستور العمل‌های تهیه صابون توسط محمد بن زکریا رازی (۸۵۴–۸۵۴) شرح داده شده‌است، که همچنین دستور تهیه گلیسیرین از روغن زیتون را داده‌است. در خاورمیانه صابون از تعامل روغن‌های چرب و چربی‌ها با قلیا تولید می‌شد. در سوریه صابون با استفاده از روغن زیتون به همراه قلیا و آهک تولید می‌شد. صابون از سوریه به سایر نقاط جهان اسلام و اروپا صادر می‌شد.Ahmad Y. al-Hassan (2001), Science and Technology in Islam: Technology and applied sciences, pages 73-74 , UNESCO

 در ایران 
حدود زمان دودمان صفویان در بروجرد برای اوّلین بار صابون سازی در ایران شکل گرفت و حدود ۱۵۰ سال پیش در زمان قاجار به شهر مراغه برده شد. هم‌اکنون نیز شهرهای بروجرد و مراغه قطب‌های مهم صابون پزی شناخته می‌شود. در شهر بروجرد نظیر فروش صابون‌هایی با رنگ و بوی خاص معمول است که در آنجا با نام صابون آجز شناخته می‌شود. از مراغه نیز هرسال نزدیک ۲۰۰ تن صابون تولید شده و به اقصی نقاط کشور ارسال می‌شود که به عنوان صابون مراغه معروف است.

 اروپای قرون وسطی 
صابون سازان در ناپل در اواخر قرن ششم یکی اصناف بودند (سپس تحت کنترل امپراتوری روم شرقی)،footnote 48, p. 104, Understanding the Middle Ages: the transformation of ideas and attitudes in the Medieval world, Harald Kleinschmidt, illustrated, revised, reprint edition, Boydell & Brewer, 2000, . و در قرن هشتم، صابون سازی در ایتالیا و اسپانیا به خوبی شناخته شده بود.Anionic and Related Lime Soap Dispersants, Raymond G. Bistline Jr. , in Anionic Surfactants: Organic Chemistry, Helmut Stache, ed. , Volume 56 of Surfactant science series, CRC Press, 1996, chapter 11, p. 632, . سرزمین‌های اسپانیا قرون وسطی در سال ۸۰۰ یک صابون ساز اصلی بود و صابون سازی در پادشاهی انگلستان در حدود ۱۲۰۰ آغاز شد.www.soap-flakes.com . soap-flakes.com. Retrieved on 2015-10-31. صابون سازی هم به عنوان «کار زنان» ذکر می‌شود و هم به عنوان تولید «کارگران خوب» در کنار سایر ملزومات، مانند تولید نجاران، آهنگران و نانوایان.

 روش تهیهٔ صابون 

همهٔ صابون‌های دستشویی با اضافه‌کردن روغن نباتی یا چربی حیوانی (عمدتاً دنبه و پیه) به یک قلیای قوی ساخته می‌شوند. این کار در دما و فشار بالا صورت می‌گیرد. آنچه حاصل می‌شود، صابون و مادهٔ دیگری به نام گلیسیرین یا گلیسرول است. گلیسیرین را با یک محلول غلیظ نمک جدا می‌کنند. سپس صابون مذاب را در دستگاه همزن می‌ریزند. در آنجا عطر و مواد نگهدارنده یا رنگ به آن اضافه می‌کنند. بالاخره صابون مذاب را سرد می‌کنند و در اندازهٔ معین قالب‌گیری می‌کنند یا بُرش می‌دهند.

 تاریخچه صابون‌های مایع 
صابون‌های مایع تا قرن نوزدهم هنوز کشف نشده‌بودند. در سال ۱۸۶۵، ویلیام شپهارد، صابون مایع را اختراع کرد.

 صابون‌های مایع 
اگر در مولکول صابون در بخش کاتیونی به جای Na یکی از یون‌های آمونیوم(+NH4) یا پتاسیم(+K)قرار گیرد، نقطه ذوب صابون پایین رفته و حالت مایع پیدا خواهد کرد.

 جستارهای وابسته 

 صابون ساخته‌شده از اجساد انسان
 صابون فولاد زنگ‌نزن
 صابون اصلاح
 صابون‌سازی
 صابون مراغه
 حباب صابون

 منابع 

رده:حمام و سرویس بهداشتی
رده:سورفکتانت‌های آنیونی
رده:صابون‌ها
رده:فناوری پزشکی
رده:محافظت از پوست
رده:مواد شوینده
رده:نمک‌ها
رده:وسایل بهداشتی