لهجه قمی

قُمی یکی از لهجه‌های فارسی است که در شهر قم در استان قم ایران صحبت می‌شود. این لهجه در قلمرو گویش‌های مرکزی ایران قرار می‌گیرد و پیشتر این گویش «کُمِج» یا «کُمیج» نامیده می‌شده است.

 نمونه واژه‌ها 
واژه‌هایی که در لهجه فارسی منطقهٔ قم با فارسی معیار تفاوت دارند:
 باردی: شوخی و مزاح
 کاروم سرا:کاروان سرا

 حلّه حروم:هدر دادن
 باج مالو:موزی
 بدپیله: آدم سمج که تا کارش انجام نگیرد دست بردار نیست
 بد دماغ: زور و رنج و کسی که به اندک چیزی قهر می‌کند
 بلغور: سخن گفتن به زبانی دیگر به گونه نادرست
پلوشتک(pæluʃtæc): پرستو
تَر تِلو: خیس
جُل جا: رخت‌خواب
گُل در چمن: اِشکنه
بی بُر اونوَر: برو کنار
نَیمَده: نیامده
تنگ و تیل: تنگ و باریک
جُستَن: یافتن، پیدا کردن
وِل دِ: کوتاه بیا
 پابند بریده: لجام گسیخته، نافرمان، زرنگ
 پاش به گل بونه بسته: کنایه از داشتن پشتیبانی پرنفوذ
 پخمه: بی عرضه و تنبل
 پسله: جایی دور از انظار
 پسندری: بلندی مرتبه
 جخ: تازه
 چشته: مزه غذا زیر دهان ماندن
 چندیدن: لرزیدن (واژه چندش از این کارواژه آمده)
 دو به دو انداختن: فتنه کردن، سخن چینی کردن
 دودرغه: دو دستگی و اختلاف
 ذاتش غل میندیزه: کنایه از نوعی خیانت در نهاد او
 رواتی: ظاهری نه راستین
 زیرجلکی: در نهان و پنهانی
 سوت کردن: چیزی را بالای بام یا جای دیگر پرتاب کردن
 سه کنج: گوشه (اتاق)
 شیت کردن:چیدن
 شاکی زدن: سیلی محکم به کسی زدن
جُل پَلاس: وسایل، بساط
 کُپ کردن: نشستن و خود را کوچک کردن برای دیده نشدن
 لچر کاری: به هم ور کردن، نامنظمی، کثافت کاری
 لیچه: لقب نامناسب برای کسی ساختن
 منم زدن: خودستایی بی جهت
 موس کشیدن: حالت انتظار به امید دریافت چیزی
 ولو شدن: پراکنده شدن
 هرت شدن: دست و پای خود را گم کردن، اضطراب
 یه عالمه: خیلی زیاد
 کماجدون: دیگ کوچک
 پاتیل: دیگ بزرگ
 رَستوران:رِستوران
 هره: لب دیوار
 پیزوری: ضعیف و ناتوان (کم ارزش)
 حروم و حرج: از بین بردن و درست مصرف نکردن چیزی
 سلندر: آشتفته و نگران
 وریو: هیجان زده و ناآرام
 کجی:کجا
 وردی:بردار
 ناشتا: کسی که صبحانه نخورده باشد
 خروسخون:سحر
 شاغالخون:غروب
 بانگ:بانک
 بوق سگ: نیمه شب
 قل ورو:پیاده‌رو
 قزقون:دیگ‌های مسی بزرگ
 رِجِّ(rejje): طناب
 هم ساختکی:همینطوری
 تیفال:دیوار
 کش:کنار
 سه مندونه:نخ سه تایی بادبادک
 نیم کش وسط: پنجاه پنجاه
 گوش مالونچه: هزار پا
 نمدونسم: نمی‌دانستم
 نوسن: (nosen) :نوچ یا چسبنده با شیرینی
 تیرون: تهران
 چس کردن: لوس کردن
 لولئین (Loolein): آفتابه
 خلأ: توالت
 چزیده: سوخته
 چال مال خون: قعر چاه یا پشت کوه
 اینجی: اینجا
 کُجیه: کجاست
 بش میگم: به او می‌گویم
 آزاد (با تشدید روی ز)(azzzad): محکم یا قایم زدن
 آب خوره: عطش
 بی پَلو من: بیا پیش من
 کَلیت: کِلید
 چجورَکی: چطوری یا به چه صورت
 لَهر: بزرگ
 گسنه: گرسنه
 واسو (با تشدید بر روی س)(vasso) : منتظر بمان
 ننآقا: مادر پدر
 شل شلکی: بی‌حال و حوصله کاری را انجام دادن
 نتق کشیدن(notogh): حال کسی را گرفتن
 بیاغون:فعل امر از مصدر به زور در چیزی جا دادن و فروکردن (بیش از ظرفیت در چیزی جا دادن)
تُخ زدن: نیمرو درست کردن
تاپوندن: بیش از ظرفیت در چیزی جا دادن
 همطوری:هدیه
 دوری: بشقاب
 نوسن: چسبناکی ناشی از میوه یا چای شیرین
 گوشتابه: آبگوشت
 هاگشتن: پیچ خوردن
 لک و لوس:شل و وارفته
 نفله:بی عرضه
 شل گوش:احمق
زَرده به کون نکشیده: نابالغ و نابلد
 تو کون نرو:آدم نچسب و نجوش
 قیچ:آدم چشم چپ، احول، لوچ
 شستک:بشکن
 گورستون:قبرستان
 نون:نان
 قفته:یک مشت از چیزی. یه قفته اسکناس: یک مقدار نامعین از پول
 کُج: کجا
 کُجی: کجا
 سَله: مغازه پرنده فروشی - قفس کبوتر
 اُهُرّو: تکان تکان خوردن - تاب
 اینجی:اینجا
 ٱرسی(orsi):کفش
 دگیش(dagish)کردن:عوض کردن
 تنگیله(tangileh):ظرف غذای سگ
 سخ(sakh):چرا
 قادمه(ghadmeh):نخ
 تنبون(tonboon):شلوار
 هش پلا(hosh pala):آبکش
 سگرمه(segermeh):اخم
 کجه(kajeh):لانه مرغ
 هم ساخ:همسایه
 ترتیزک(tartizak):سبزی شاهی
 دست به آب:توالت
 قیفال(gheifal):کج
 سمند(semend):سیمان
 مجمه(majmeh):سینی
 هن(hen):هان
 سک(sok):آب دماغ (فن)
 بویه(boyieh):حالت تهوع
 سانسوری:طالبی
شمل(shamal) : قیافه بگیر، ژست گیر
یوهو:ناگهانی
جرقابه :جایی که کثیف هست (و اگر آن را تمیز کنیم آب چرک کثیف بیرون میزند)
مام بارک:ماه مبارک (ماه رمضان) 
لیز لیزک:سُرسُره
شامد قاسم :شاه احمد ابن قاسم (امامزاده) 
سُتمه شریف :سلطان محمد شریف (امامزاده)

 منابع 
 قم در مسیر تاریخ (۵)- «نگاهی به زبان و لهجه مردم قم»، مجله نامه قم، بهار ۱۳۷۹، شماره ۹

قمی