مسجد شاه (تهران)

مسجد شاه بازار تهران، با نام رسمی مسجد امام خمینی، یکی از بناهای دوره قاجار است که در بازار بزرگ تهران قرار دارد. این مسجد به عنوان یکی از آثار ملی ایران در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۷ به ثبت رسیده‌است.

 تاریخچه 
بانی ساخت مسجد شاه، فتحعلی‌شاه قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو در آغاز آن را مسجد سلطانی می‌نامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دومین مسجد جامع بزرگ تهران بعد از مسجد جامع بازار یا جامع عتیق است.
250px|بندانگشتی|راست|در دوران ناصرالدین شاه
با نگاه کاشی‌نوشته‌ها و کتیبه‌هایی که در ایوان جنوبی مسجد به جای مانده، زمان تقریبی شروع ساخت آن سال ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴هـ. ق است. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار، درب اصلی در جهت شمال تعمیر و نیز به دستور وی، دو مناره در دو طرف ایوان شمالی مسجد ساخته شد؛ بنابراین تکمیل‌کنندهٔ اصلی مسجد شاه را می‌توان ناصرالدین‌شاه نامید.

 مشخصات بنا 
این مسجد، بنایی چهار ایوانی است که شبستان‌های اصلی آن در جبهه جنوبی قرار دارد و معماری کلی و نیز پاره‌ای از جزئیات آن از مسجد وکیل شیراز گرفته شده و در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشته‌اند.

ساختمان این مسجد فضایی‌ست مربعی با تقارن نقطه‌ای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله است. ۴ ایوان در وسط ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اصلی در کنج‌ها و حوض مربعی در مرکز حیاط مسجد قرار دارند. ابعاد حیاط مسجد شاه، ۶۳ در ۶۳ ذرع مربع (۶۵×۶۵ متر مربع) است که گویا همسان با سن وفات پیامبر اسلام طراحی شده است.

 مساجد مشابه 
مسجد سلطانی تهران همراه با مسجد سلطانی بروجرد، مسجد سلطانی سمنان و مسجد سلطانی قزوین از ساخته‌های فتحعلی‌شاه قاجار است.

 وقایع مهم در مسجد 
بندانگشتی|300px|موقعیت مسجد شاه در تهران دوره قاجار در جنوب‌شرقی تصویر (جنوب کاخ گلستان) دیده می‌شود

 در تاریخ دوشنبه ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله دستور به چوب بستن و تحقیر عمومی دو تن از بازاریان به بهانه بالا بودن قیمت قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در حیاط مسجد شاه انجام شد که واکنش اعتراضی بازار تهران را به همراه داشته و از عوامل بیداری مردم قبل از جنبش مشروطیت گردید. 

 سخنرانی جمال‌الدین واعظ اصفهانی در اعتراض به فلک شدن بازارگانان در تاریخ ۲۱ آذر ۱۲۸۴ با مخالفت حاجی میرزا ابوالقاسم، امام جمعه وقت تهران به آشوب کشانده شد و منجر به مهاجرت علمای تهران به شاه عبدالعظیم گردید. 

 سپهبد حاج‌علی رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد شاه به ضرب گلوله خلیل طهماسبی یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 مسجد شاه (اصفهان)
 مسجد شاه (سمنان)
 مسجد شاه (قزوین)
 مدرسه صدر تهران
 مسجد سپهسالار
 مسجد وکیل

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان تهران
رده:آثار ملی ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۹ (میلادی) در ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای تاریخی تهران
رده:مسجدهای تهران
رده:معماری ایرانی