گدازه

گُدازه یا لاوا  گونه‌ای ماگما است که بر اثر فعالیت‌های آتشفشانی به سطح زمین راه یابد. به تعریف دیگر آن بخش از تفتال که بر اثر کاهش فشار و فوران مقدار زیادی از گازهای محبوس در خود را از داده است گدازه نامیده می‌شود.

به زمینی مسطح و پهناور که بستر آن از توالی نسبتاً نازک جریان گدازه تشکیل شده و معمولاً بازالتی و ناشی از فوران شکافه‌ای است «دشت گدازه»lava plain می‌گویند.برابرنهاده‌های فرهنگستان زبان فارسی: دفتر هشتم . بازدید: نوامبر ۲۰۱۱.

گدازه‌ها را بر پایه میزان سیلیس (Sio۲) موجود در آن‌ها از نظر میزان گرانروی به سه دسته بخش می‌کنند که این امر به دلیل اختلاف تعداد پیوند بین ملکول‌های سیلیس است:
 گدازه بازالت: میزان سیلیس کم (حدود۵۰ درصد). گرانروی کم، نقطه ذوب زیاد.
 گدازه آندزیت: میزان سیلیس متوسط (۶۰ درصد). گرانروی متوسط. نقطه ذوب متوسط.
 گدازه گرانیت: میزان سیلیس زیاد ۷۰ درصد). گرانروی زیاد. نقطه ذوب کم.

اگرچه چسبندگی گدازه می‌تواند تا ۱۰۰۰۰۰ برابر بیشتر از آب باشد، با ویسکوزیته تقریباً مشابه سس کچاپ، گدازه می‌تواند قبل از سرد شدن و جامد شدن فاصله زیادی را طی کند زیرا گدازه‌ای که در معرض هوا قرار می‌گیرد به سرعت پوسته جامدی ایجاد می‌کند که گدازه مایع باقیمانده را عایق می‌کند و آن را به اندازه کافی گرم و چسب‌ناک نگه دارد که بتواند به جریان خود ادامه دهد.

مهم‌ترین عوامل مؤثر در نوع آتشفشان‌ها عبارتند از ترکیب تفتال-دما و مقدار گازهای محلول در آن‌ها و فشار.

بندانگشتی|200px|چپ|فوران کمانی گدازه آتشفشانی در هاوایی

 قطعه گدازه 
قطعه گدازه  یا گدازه قالبی ورقه‌ای از گدازه آتشفشانی که سرد شده است، گفته می‌شود بطوری که سطح آن را توده‌ای مرکب از قطعات ریز و خشن تشکیل می‌شودفشارکی، پ. فرهنگ جغرافیا، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۹

 اصطلاحات گدازه‌ها 
برای توصیف بخش‌ها و انواع گدازه‌ها واژگان گوناگونی به کار می‌رود:
 گدازه ریسمانیPāhoehoe نوعی گدازه بازالتی است که سطحی نرم، موج‌دار و زبانه‌دار و ریسمانی دارد. این گونه گدازه هنگامی به وجود می‌آید که یک گدازه بسیار مایع‌گون بر روی یک سطح سفت‌شده جریان یابد.
 زبانه گدازه:lava toe یکی از زائده‌های کوچک و گِرد در جلوی جریان گدازه ریسمانیِ در حال حرکت
 خیز گدازه:lava rise بخش کم و بیش سرتخت یک میدان جریان گدازه ریسمانی که در نتیجه فشار گدازه‌های زیر لایه سطحی برآمده شده است.
 خاکریز گدازه:lava levee ورقه‌های سنگ‌پایی از گدازه که بر روی مسیرهای طبیعی خود جریان یافته و خاکریزی جامد به وجود می‌آورد
 حفره:vesicle کاواکی با شکل‌های متنوع در گدازه‌ها که بر اثر به دام افتادن حباب گاز در حین سرد شدن گدازه به وجود می‌آید
 دریاچه گدازه:lava lake دریاچه‌ای از گدازه مذاب معمولاً بازالتی در دهانه آتشفشانی
 جریان گدازه: عبارت است از خارج شدن گدازه در طول فوران روان. از سوی دیگر، در فوران انفجاری به جای گدازه، مخلوطی از خاکستر آتشفشانی و قطعات دیگری به نام تفرا ایجاد می‌شود.

 نگارخانه 

 منابع 

 بخش گدازه‌های ریسمانی از: ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۶.
  برابر گدازه ریسمانی از: ملکیان، فریدون، فرهنگ زمین‌شناسی و علوم وابسته، تهران: ۱۳۵۰خ.

 پیوند به بیرون 

 USGS definition of Ropy Pāhoehoe
 Volcanic landforms of Hawaii

رده:آتشفشان‌خیزی
رده:آتشفشان‌شناسی
رده:سنگ‌های آذرین
رده:فراورده‌های فوران آتشفشانی
رده:گاززدایی آتشفشانی