زبان‌های زازا-گورانی

زبان‌های زازایی و گورانی دو زبان متعلق به شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی هستند.Joyce Blau (1989), « Gûranî et zâzâ » in R. Schmitt (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden, Reichert, p. 336. ویژگی‌های زبانی کهن این دو زبان،s برخی از محققان را بر آن داشته است که این دو زبان را به عنوان یک زیرگروه زازا-گورانی معرفی کنند.Joyce Blau (1989), « Gûranî et zâzâ » in R. Schmitt (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden, Reichert, p. 336.زبان‌های زازا-گورانی پیشنهادی زبان‌های زازایی و گویش‌های گورانی هستند. زازایی به عنوان یک زبان کلان تعریف می‌شود و از دو زبان مجزا تشکیل شده است: زازایی جنوبی و زازایی شمالی که در ترکیه صحبت می‌شوند. از سوی دیگر، گویش‌های گورانی شامل شبکی، هورامی، باجلانی، کاکایی و سارلی است.

 انتقاد 
با وجود برخی شباهت‌ها، تفاوت‌های زبانی قابل توجهی بین زبان‌های زازایی و گورانی وجود دارد. به دلیل این تفاوت‌ها، هیچ دیدگاه پذیرفته‌شده‌ی عمومی وجود ندارد که زبان‌های زازایی و گورانی، برخلاف سایر گروه‌های زبانی شمال غربی، با هم یک گروه زازا-گورانی را تشکیل می‌دهند. تفاوت‌های زبانی قابل توجه بین زبان‌های زازایی و گورانی برای اولین بار توسط کارل هادانک، اولین زبان‌شناسی که زبان زازایی را از نظر زبان‌شناسی مطالعه و تحلیل کرد، مورد توجه قرار گرفت. هدنک، در بخش  Zâzâ und Gûrânî (زازایی و گورانی) از اثر برجسته‌اش Mundarten der Zâzâ (گویش‌های زازایی)، تفاوت‌های زبانی قابل توجهی را بین زازا و گورانی نشان داده است. این تفاوت‌ها شامل تفاوت‌های واج‌شناختی قابل توجه, تفاوت‌ها و انحرافات در ساختارهای زمانی، سیستم‌های صرف فعل و واج‌ها و تفاوت‌ها در واژه‌نامه‌ها, تفاوت‌ها در جنسیت دستوری, صرف بسیار واضح جنسیت در زبان زازایی از جمله صرف افعال، برخلاف فقدان تقریباً کامل جنسیت دستوری در زبان گورانی, تفاوت در پیشوندها و پسوندها، فقدان پسوندهای تعیین‌کننده در زازا، برخلاف استفاده صریح گورانی از آنها، و حروف اضافه‌ی مخصوص گورانی که زازایی فاقد آنهاست هستند.Hadank, Karl (1932). Mundarten der Zâzâ, Hauptsächlich aus Siwerek und Kor (in German). Walter de Gruyter. pp. 24-26. ویژگی‌های زبانی که گمان می‌رود زازایی و گورانی را به هم پیوند می‌دهد، در زبان‌ها و گویش‌هایی مانند سمنانی، تاتی ایران، بلوچی، تالشی و گیلکی نیز وجود دارد.زبان‌ زازایی، شباهت‌های آشکاری با زبان‌های کاسپین (زبان‌های ایرانی منطقه خزر) نشان می‌دهد که گورانی فاقد آنهاست. بنابراین، بارها اشاره شده است که شواهد کافی برای اثبات زیرگروه زازا-گورانی، آنطور که اغلب تصور می‌شود، وجود ندارد, این شباهت‌ها به این معنی نیست که زازاییو گورانی هرگز یک واحد تاریخی را تشکیل داده‌اند و هیچ ویژگی مشترکی از زازا و گورانی یافت نشده است که نشان دهد آنها برخلاف سایر گروه‌های زبانی شمال غربی، یک گروه (زازا-گورانی) مستقل را تشکیل می‌دهند.Haig, G., & Öpengin, E. (2024). Introduction to Special Issue Kurdish: A critical research overview. Kurdish Studies Archive, 107-110.

زازا-گورانی به عنوان زیرشاخه‌ای مستقل از زبان‌های ایرانی شمال غربی دسته‌بندی شده‌است، اما نزدیکی‌هایی میان این زبان‌ها با زبان‌های حاشیه دریای خزر که زیرشاخۀ دیگر زبان‌های ایرانی شمال غربی هستند مشاهده شده‌است.دانشنامۀ‌ ایرانیکا: دِملی، نوشتۀ گارنیک آساتریان، منتشرشده در ۱۵ دسامبر ۱۹۹۵؛ بازدید در ۲۹ اوت ۲۰۲۱. زازاها امروزه در میانه‌های آناتولیhttp://www.zazaki.net/haber/the-zazas-a-kurdish-sub-ethnic-group-or-separate-people-1131.htmhttp://members.tripod.com/~zaza_kirmanc/research/paul.htmhttps://www.quora.com/Kurdistan/Is-the-zaza-people-in-Turkey-actually-kurds و گورانی‌ها و هورامی‌ها و بقیه در استان کرمانشاه ایران و مناطق کردنشین عراق همجوار با هم نژاد ایرانی خود ساکن اند."Kurdish language." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 23 Nov. 2010Edmonds, Cecil. Kurds, Turks, and Arabs: politics, travel, and research in northeastern Iraq, 1919-1925. Oxford University Press, 1957.

کردها مایل اند که زبان زازا-گورانی را گویش و زبانی از زبان‌های کردی بشمارند. با این حال، بسیاری از زازاها و گورانی‌ها با آن مخالف هستند و بر هویت خود متمایز از کردها تأکید دارند.  تفاوت‌های زبان‌های زازا-گورانی و زبان‌های کردی از لحاظ ساختار دستور زبان بسیار زیاد است و بنابراین با هیچ استاندارد زبان شناختی نمی‌توان زازا-گورانی را به عنوان گویشی کردی طبقه‌بندی کرد.

وسط|بی‌قاب|722x722پیکسل
وسط|بندانگشتی|552x552پیکسل|نقشه گویشوران زبان زازایی در آناتولی

 منابع 

 کتاب‌شناسی 

 MacKenzie, DN, Kurdish dialect studies. London 1961

رده:زازا
زازاگورانی
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های بومی آسیا
رده:زبان‌های ایرانی