خیابان چهارباغ

خیابان چهارباغ یکی از خیابان‌های تاریخی و اصلیِ اصفهان است و به سه بخشِ چهارباغ عباسی و چهارباغ بالا و چهارباغ پایین بخش می‌شود. چهارباغ عباسی بین دروازه دولت و سی و سه پل قرار دارد.
چهارباغ عباسی در دو جبهه غربی و شرقی، قسمتی از حافظه تاریخی صدسال اخیر شهروندان اصفهان را در خود دارد و این خیابان برای مردم بسیار خاطره‌ساز و جذاب می باشد.
بندانگشتی|چپ|250px|منظره چهارباغ در اواخر دوره صفویه (سفرنامه کرنلیوس لوبرون)
بندانگشتی|چپ|250px|منظره چهارباغ و مدرسه چهارباغ در اوایل دوره قاجار اوژن فلاندن
250px|بندانگشتی|طرح سانسون از چهارباغ، چاپ شده در سفرنامه شاردن
دو قسمت چهارباغ عباسی و چهارباغ بالا در عصر شاه عباس یکم طراحی و اجرا شد و تاریخ تقریبی ساخت آن به سال ۱۰۰۰ هجری قمری (۱۵۹۱ میلادی) برمی‌گردد. چهارباغ پایین (چهارراه تختی تا دروازه دولت) در دوره رضاشاه پهلوی و با همان طرح به چهارباغ دوره صفوی افزوده گردید.محمد رضا شایسته و منصور قاسمی، ۱۳۸۳، اصفهان بهشتی کوچک اما زمینی، انتشارات نقش خورشید، اصفهان.

در گذشته یک جوی آب از میان این خیابان تا زاینده رود جاری بوده که درمحل تقاطع‌ها به حوض‌هایی می‌ریخته‌است. در خیابان مسیری خاص برای افراد سواره تعیین شده بوده و در اطراف آن باغ‌هایی بوده که میان امرا برای ساخت عمارت تقسیم شده بوده، اما عموم مردم نیز می‌توانستند از آنها استفاده کنند. پل الله وردی خان یا سی‌وسه‌پل، خیابان چهارباغ را به دو قسمت (خیابان چهارباغ بالا و چهارباغ عباسی) تقسیم می‌کرده و راه ارتباط چهار باغ بالا و چهارباغ عباسی بوده‌است.

«عملیات اجرایی اصلاح سیما و منظر ضلع غربی چهارباغ عباسی توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان آغاز شده است.
یکی از آثار تاریخی که ظل السلطان حاکم قجری اصفهان قصد تخریب آن را داشت، درختان چهارباغ بوده‌است. روزی به حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی خبر می‌رسد که عده‌ای به دستور ظل السلطان مشغول کندن درختان چهارباغ هستند، حاج آقا نورالله به طلاب مدارس دینی دستور می‌دهد که جلوی این کار را بگیرند، آنها هنگامی به چهارباغ می‌رسند که تعدادی از درختان قطعه قطعه شده بود. طلبه‌ها جلوی آنها را می‌گیرند و کتک مفصلی به عمال ظل السلطان می‌زنند و از قطع سایر درختان جلوگیری می‌کنند.موسی نجفی، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت حاج آقا نورالله اصفهانی،1384، ص 115
ادوارد براون ایران‌شناس بریتانیایی که در زمان ناصرالدین شاه قاجار از این خیابان دیدن کرده‌است، ماجرای قطع درختان را در سفرنامه خود با این تفاوت که تعداد درخت‌های قطع شده برای ساخت قصری در تهران، زیاد بوده ذکر کرده و البته از طلبه‌هایی که برای حفظ درخت‌ها، عمال ظل السلطان را کتک مفصلی زدند چیزی نگفته.سفرنامه ادوارد براون چاپ اختران صفحه ۲۲۵

در شمال خیابان چهارباغ عباسی در محل میدان امام حسین (دروازه دولت)، کاخ جهان‌نما قرار داشته‌است که امروزه اثری از آن نیست. همچنین، در جنوب خیابان چهارباغ بالا در میدان آزادی (دروازه شیراز) سردر باغ هزارجریب قرار داشته‌است که آن نیز تخریب شده‌است.

 توصیف چهارباغ در متون تاریخی عصر صفوی 
از میان متون تاریخی عصر صفوی که به توصیف چهارباغ پرداخته‌اند سه اثر بیش از سایر متون دارای اهمیت است؛ تاریخ عالم‌آرای عباسی نوشتهٔ اسکندر بیگ منشی، روزنامهٔ «ملا جلال» یا «تاریخ عباسی» نوشتهٔ ملا جلال منجم یزدی و نهایتاً «روضة الصفویه» نوشتهٔ جُنابَدی. جُنابَدی در مورد این خیابان چنین نوشته‌است:

(جنابدی، ۱۳۷۸، ۷۶۱)

 باغ‌های کنارهٔ خیابان در دورهٔ صفوی 
نام‌های باغ‌های پیرامونی چهارباغ عباسی و چهارباغ بالا بر پایهٔ پلان اِنگِلبِرت کِمپْفِر این چنین اند.* جمال‌الدین، مهدی‌نژاد و سودابه قلی‌پور، «روایت نقشه‌ها از خیابان چهارباغ اصفهان»، مجلهٔ منظر، تابستان ۱۳۹۶، شمارهٔ ۳۹، صص ۲۰–۲۹
+شرق خیابانغرب خیابانخَرگاهمُثَمَّنبلبلتختتکیهتکیهطاووسشاهیزاینده‌رود—گنجعلی خانمیرآخورباشیقورچی‌باشی (۱)اعتماد‌الدولهزرشکوقایع‌نویسدیوان‌بیگیداروغهسُفره‌چی‌باشیایشیک‌آقاسیقوللَرباشی—توشْمال‌باشیقورچی‌باشی (۲)تفنگ‌چی‌باشیمُهردارمهماندارمشعل‌دارهزارجریب

 چهارباغ‌ در دوران معاصر 
در سال ۱۳۰۷ خورشیدی این نقشه به ذهن مدیران شهر رسید که ابتدای خیابان چهارباغ عباسی را گسترده‌تر کنند و از آن حالت خفگی که بعد از خیابان دلگشای چهارباغ پیش می‌آید درآورند. ۷ سال بعد در سال ۱۳۱۴ پروژه احداث خیابان چهارباغ پایین کلنگ خورد. عبدالمهدی رجایی، «همه مهمان های ناخوانده چهارباغ؛ مروری بر مداخلات عمرانی در چهارباغ عباسی»، فصلنامه روایت اصفهان، پاییز و زمستان ۱۴۰۱، شمارهٔ اول، صص ۲۴۹ - ۲۶۳

 سایر چهارباغ‌ها در اصفهان 
چهارباغ خواجو، خیابان چهارباغ تاریخی دیگر اصفهان است که به موازات چهارباغ عباسی و بین پل خواجو تا چهارراه نقاشی قرار دارد.

چهارباغ عباسی نیز در دوران معاصر ادامه یافته‌است، با توجه به این امتداد این خیابان از میدان شهدا در شمال شروع و پس از عبور از زاینده رود به میدان آزادی در دامنه کوه صفه در جنوب اصفهان ختم می‌شود.

دو بخش اضافه شده به چهارباغ عباسی عبارتند از:
 چهارباغ پایین در شمال: حد فاصل میدان شهدا تا میدان امام حسین (دروازه دولت)
 چهارباغ بالا در جنوب: حد فاصل سی‌وسه‌پل تا میدان آزادی (دروازه شیراز)

چهارباغ‌ها شامل دو باند سواره‌رو، دو باند ویژهٔ دوچرخه و سه باند پیاده‌رو می‌باشد که چهار ردیف درختان چنار و نارون آن‌ها را از هم جدا می‌کند.

 نگارخانه 
بندانگشتی|خیابان چهارباغ عباسی در پائیز

 جستارهای وابسته 
 مدرسه چهارباغ
 کاخ چهارباغ
 چهارباغ خواجو
 چهارباغ بالا

 منابع 

 آشنایی با شهر تاریخی اصفهان، لطف‌الله هنرفر
 وبگاه شهرداری اصفهان
 ایران در عصر صفوی - راجر سیوری
 جنابدی، میرزا بیگ بن حسن (۱۳۷۸). روضه الصفویه. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان اصفهان
رده:آثار ملی شهر اصفهان
رده:اصفهان
رده:ایران در سده ۱۷ (میلادی)
رده:باغ‌های ایرانی در ایران
رده:باغ‌های ایرانی
رده:باغ‌های تاریخی شهرستان اصفهان
رده:بناهای تاریخی شهرستان اصفهان
رده:پارک‌های عمومی شهری
رده:جاذبه‌های گردشگری اصفهان
رده:خیابان‌ها در اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در اصفهان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های ثبت‌شده در فهرست میراث ملی ایران