سومالی‌لند

سومالی‌لند (به سومالیایی: Soomaaliland؛ به عربی: صومالیلاند)، با نام رسمی جمهوری سومالی‌لند، نامی است که قبایل پنج استان شمالی سومالی از ۱۹۹۱ به خود داده و از سومالی اعلام استقلال کرده‌اند. پایتخت سومالی‌لند، هرجیسا است. این کشور عضو سازمان ملل نیست و در سطح بین‌الملل، تنها به‌عنوان یک منطقه خودمختار از سومالی شناخته می‌شود. "The Somali Republic shall have the following boundaries. (a) North; Gulf of Aden. (b) North West; Djibouti. (c) West; Ethiopia. (d) South south-west; Kenya. (e) East; Indian Ocean." سومالی‌لند در قاره آفریقا، در ساحل جنوبی خلیج عدن قرار دارد. از شمال غربی با جیبوتی، از جنوب و غرب با اتیوپی و از شرق با سومالی همسایه است. قلمرو مورد ادعای آن دارای مساحت ۱۷۶۱۲۰ کیلومتر مربع (۶۸۰۰۰ مایل مربع) است. با تقریباً ۶٫۲ میلیون نفر تا سال ۲۰۲۴. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر هرجیسا است. دولت سومالی‌لند خود را جانشین سومالی‌لند بریتانیا می‌داند،The New Encyclopædia Britannica (2002), p. 835. که به‌عنوان ایالت مستقل سومالی‌لند، در سال ۱۹۶۰ با قلمرو اعتماد سومالی‌لند (سومالی‌لند ایتالیای سابق) متحد شد تا جمهوری سومالی را تشکیل دهد.

در دورهٔ آغازین اسلام، پادشاهی‌های مسلمانِ سومالیاییِ متعددی در این منطقه شکل گرفتند؛ از جمله در سده‌های چهاردهم و پانزدهم، سلطنت عدل با مرکزیت شهر زیلا. در دورهٔ اوایل عصر مدرن، دولت‌های جانشین سلطنت عدل پدید آمدند که از جملهٔ آن‌ها سلطنت اسحاق بود که در میانهٔ سدهٔ هجدهم تأسیس شد. در اواخر سدهٔ نوزدهم، بریتانیا با طوایف گوناگون منطقه قراردادهایی امضا کرد و تحت‌الحمایه سومالی‌لند را ایجاد نمود. این سرزمین در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰ به‌طور رسمی از سوی بریتانیا با نام دولت سومالی‌لند استقلال یافت. پنج روز بعد، دولت سومالی‌لند به‌صورت داوطلبانه با قلمرو امانی سومالی‌لند (سومالیِ ایتالیایی سابق) متحد شد و جمهوری سومالی را تشکیل داد. اتحاد این دو دولت از همان آغاز با مشکلاتی همراه بود و در پی سیاست‌های سخت‌گیرانهٔ رژیم سیاد بره در سومالی علیه خانوادهٔ قبیله‌ای اصلی در سومالی‌لند، یعنی اسحاق، و اندکی پس از پایان جنگ فاجعه‌بار اوگادن، یک جنگ استقلال ده‌ساله آغاز شد که در سال ۱۹۹۱ با اعلام استقلال سومالی‌لند به پایان رسید. دولت سومالی‌لند خود را دولت جانشین سومالی‌لند بریتانیا می‌داند.

از سال ۱۹۹۱، این سرزمین توسط دولت‌هایی که از طریق انتخابات دموکراتیک برگزیده شده‌اند اداره می‌شود و این دولت‌ها در پی کسب به‌رسمیت‌شناسی بین‌المللی به‌عنوان دولت جمهوری سومالی‌لند هستند. دولت مرکزی سومالی‌لند روابط غیررسمی با برخی دولت‌های خارجی دارد که هیئت‌هایی را به هرجیسا اعزام کرده‌اند. همچنین سومالی‌لند میزبان دفاتر نمایندگی چندین کشور، از جمله اتیوپی و تایوان، است. در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، اسرائیل به‌عنوان نخستین و تنها کشور عضو سازمان ملل متحد، سومالی‌لند را به‌طور رسمی به‌عنوان کشوری مستقل و دارای حاکمیت به‌رسمیت شناخت. سومالی‌لند عضو سازمان ملت‌ها و مردمان بدون نمایندگی است؛ نهادی حمایتی که اعضای آن را مردمان بومی، اقلیت‌ها و سرزمین‌های به‌رسمیت‌نشده یا اشغال‌شده تشکیل می‌دهند. در پی درگیری لاس‌عانود که از سال ۲۰۲۲ آغاز شد، سومالی‌لند کنترل بخش قابل‌توجهی از قلمرو شرقی خود را به نیروهای هوادار اتحاد با سومالی از دست داد؛ نیروهایی که استان خاتمه را تأسیس کردند.

 جمعیت‌شناسی 
در سال ۲۰۱۴، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، برآوردی از جمعیت انجام داد که هدف اصلی آن توزیع منابع مالی سازمان ملل میان مناطق مختلف و ارائه برآوردی قابل اتکا از جمعیت به‌جای سرشماری بود. بر اساس این برآورد، جمعیت مجموع مناطق سومالی‌لند حدود ۳٫۵ میلیون نفر اعلام شد. دولت سومالی‌لند جمعیت ساکنان این منطقه را در سال ۲۰۲۴ حدود ۶٬۲۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد کرده است که افزایشی نسبت به برآورد دولتی سال ۲۰۲۱ با رقم ۵٬۷۰۰٬۰۰۰ نفر به‌شمار می‌رود.

بزرگ‌ترین خانواده قبیله‌ای در سومالی‌لند، قبیلهٔ اسحاق است که در حال حاضر حدود ۸۰ درصد از جمعیت سومالی‌لند را تشکیل می‌دهد. جمعیت پنج شهر بزرگ سومالی‌لند — هرجیسا، بُرعو، بربره، اریگاوو و گبیله‌ای — عمدتاً از قبیله اسحاق هستند. دومین قبیله بزرگ، گادابورسی از طایفهٔ دیر است و پس از آن، هرتی از طایفهٔ دارود قرار دارد.

 زبان 
بسیاری از مردم سومالی‌لند دست‌کم به دو زبان از سه زبان ملیِ سومالیایی، عربی و انگلیسی سخن می‌گویند، هرچند میزان دوزبانگی در مناطق روستایی کمتر است. بر اساس اصل ۶ قانون اساسی سال ۲۰۰۱، زبان رسمی سومالی‌لند سومالیایی تعیین شده است، با این حال عربی به‌عنوان یک درس اجباری در مدارس تدریس می‌شود و در مساجد سراسر منطقه کاربرد دارد، و زبان انگلیسی نیز در مدارس آموزش داده می‌شود و مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 دین 
طبق قانون اساسی سومالی‌لند، اسلام دین رسمی کشور است و هیچ قانونی نباید با اصول شریعت مغایرت داشته باشد. ترویج هر دینی غیر از اسلام غیرقانونی است و دولت با ترویج آموزه‌های اسلامی، رفتارهایی را که با «اخلاق اسلامی» مغایر دانسته می‌شوند، بازمی‌دارد.

 روابط خارجی 
با وجود آنکه از سال ۱۹۹۱ تاکنون هیچ کشوری سومالی‌لند را به‌طور رسمی به‌رسمیت نشناخته است، شماری از کشورها از جمله بریتانیا، اتیوپی، ترکیه، امارات متحده عربی، دانمارک، کنیا و تایوان در این منطقه دفاتر رابط ایجاد کرده‌اند. در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، اسرائیل به نخستین و تا آن تاریخ تنها کشور عضو سازمان ملل متحد تبدیل شد که به‌طور رسمی سومالی‌لند را به‌عنوان کشوری مستقل و دارای حاکمیت به‌رسمیت شناخت.https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-recognises-somaliland-somalias-breakway-region-independent-state-2025-12-26/ توافق بین دو کشور روابط دیپلماتیک کامل میان آن دو را برقرار کرد که شامل تبادل سفارتخانه‌ها و سفرای رسمی خواهد بود. این توافق تحت چارچوب پیمان‌های ابراهیم شکل گرفته است و وعده همکاری در زمینه‌های کشاورزی، اقتصادی و توسعه اجتماعی را می‌دهد.

در ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۴، تفاهم‌نامه‌ای میان اتیوپی و سومالی‌لند امضا شد که بر اساس آن، اتیوپی بندر بربره در خلیج عدن و نواری ۲۰ کیلومتری از خط ساحلی خلیج عدن را به مدت ۲۰ سال اجاره خواهد کرد؛ در مقابل، سومالی‌لند از شناسایی احتمالی خود به‌عنوان کشوری مستقل و نیز دریافت سهمی در شرکت هواپیمایی اتیوپی برخوردار می‌شود. در صورت اجرای این توافق، اتیوپی به دومین کشور عضو سازمان ملل متحد تبدیل خواهد شد که این کشور را به‌رسمیت می‌شناسد.

 منابع 


رده:شرق آفریقا
رده:اعضای سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی
رده:ایالات سومالی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سال ۱۹۹۱ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۱ (میلادی) در آفریقا
رده:تجزیه‌طلبی در سومالی
رده:تحت‌الحمایه‌های پیشین بریتانیا
رده:جغرافیای سومالی
رده:جغرافیای سومالی‌لند
رده:جمهوری‌ها
رده:خلیج عدن
رده:سومالی
رده:فرهنگ سومالی‌لند
رده:کشورها و سرزمین‌های انگلیسی‌زبان
رده:کشورها و سرزمین‌های عربی‌زبان
رده:کشورهای با رسمیت محدود
رده:گروه‌های جدایی‌خواه
رده:مناطق تقسیم‌شده