فیدل کاسترو

فیدِل اَلِخاندرو کاسترو رز ، (۱۳ اوت ۱۹۲۶ – ۲۵ نوامبر ۲۰۱۶) سیاستمدار و انقلابی کوبایی بود. وی علاوه بر رهبری انقلاب کوبا، از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۷۶ میلادی به عنوان نخست‌وزیر و سپس به عنوان رئیس‌جمهور این کشور از سال ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۸ فعالیت کرد. حزب کمونیست کوبا که تنها حزب سیاسی در نظام تک‌حزبی کوبا است، از سال ۱۹۶۵ تا سال ۲۰۱۱ تحت رهبری وی اداره می‌شد. بر اساس قانون اساسی مصوب سال ۱۹۷۶ میلادی دبیرکل حزب، رهبری حکومت را در اختیار دارد. کاسترو یکی از نمادهای انقلاب کمونیستی در آمریکای لاتین به‌شمار می‌رود؛ زیرا او نخستین حکومت مارکسیست-لنینیست جهان را در نیم‌کره غربی و در نزدیک‌ترین فاصله به آمریکا برقرار کرد. او در میان رهبران کمونیست جهان طولانی‌ترین دوره حکومت را داشت. ریش، سیگار برگ و لباس نظامی سبز زیتونی، نمادهای ماندگار ظاهر وی هستند.

در دوران زمامداری وی در کوبا صنایع و تجارت ملی‌سازی شد و اصلاحات سوسیالیستی دولت در سراسر جامعه به اجرا درآمد. کاسترو همچنین دو دوره دبیرکل جنبش عدم تعهد بود. کاسترو یکی از شخصیت‌های بحث‌برانگیز جهان معاصر بوده‌است. وی جوایز مختلف بین‌المللی به دست آورده و حامیانش او را قهرمان سوسیالیسم، ضد امپریالیسم و بشردوستی و کسی که توانسته استقلال کوبا را در برابر امپریالیسم آمریکا حفظ کند، می‌دانند. در مقابل؛ منتقدانش وی را یک دیکتاتور تمامیت‌خواه می‌دانند که دولتش باعث بروز موارد متعدد نقض حقوق بشر، آوارگی بیش از یک میلیون کوبایی و تضعیف اقتصاد کشور شده‌است. ارنستو چه گوارا از بزرگ‌ترین حامیان وی بود.

 زندگی 
 اوایل زندگی 
راست|بندانگشتی|کاسترو و پسرش در سال 1954
فیدل کاسترو در تاریخ ۱۳ اوت ۱۹۲۶ در شهر بیران واقع در استان اولگین متولد شد. خانواده وی از زمین‌داران مرفّه نیشکر بودند. او بعد از گذراندن دبستان در روستا به مدرسه‌ای خصوصی واقع در شهر سانتیاگو د کوبا و سپس هاوانا رفت و پس از آن از دانشکده حقوق هاوانا فارغ‌التحصیل شد.

 انقلاب 
بندانگشتی|جایگزین=|فیدل کاسترو در انستیتو دی بیلین، ۱۹۴۳، هاوانا، کوبا|راست
اختلاف فاحش میان سطح زندگی خود با فقر شدید بسیاری از هموطنانش او را تحت تأثیر قرار داده و به یک انقلابی تبدیل کرد. او مصمم به سرنگونی حکومت فولخنثیو باتیستا ثالدیوار بود؛ زیرا نام حکومت او برابر با فساد سیاسی، انحطاط و نابرابری شدید بود. از سوی دیگر کوبا در آن زمان بهشت ثروتمندان خوش‌گذران بود و عملاً توسط باندهای تبهکار تن‌فروشی، قمار و قاچاق مواد مخدر اداره می‌شد.بندانگشتی|جایگزین=|فیدل کاسترو، دستگیری بعد از تهاجم به مونکادا|راستبنابراین، زمانی که دانشجو بود به یک گروه دانشجویی پیوست که علیه فساد سیاسی مبارزه می‌کردند. او در سال ۱۹۴۷ میلادی عضو حزب مردم کوبا شد که به حزب ارتدوکس کوبا هم شهرت داشت. وی سپس رهبر جناح چپ حزب شد و همان سال داوطلب عضویت در یک گروه مسلح برای مبارزه علیه نظام رافائل لئونیداس تروخیو در جمهوری دومینیکن شد اما این گروه نتوانست از کوبا خارج شود. فیدل کاسترو بارها در طرح‌ریزی و اجرای این‌گونه نقشه‌های ضد امپریالیستی نقش داشت.
در سال ۱۹۵۳ بخاطر نقش در یک کودتای نافرجام به زندان افتاد. او پس از آزادی از زندان به مکزیک رفت و سپس به همراه ارنستو چه گوارا و هشتاد و دو نفر از یارانش با قایقی که نشتی داشت به کوبا بازگشت. بیشتر مبارزان به محض پهلو گرفتن قایق دستگیر یا کشته و فقط دوازده نفر از آن‌ها موفق به فرار شدند. این افراد به تپه‌های هاوانا سرازیر شدند.
بندانگشتی|جایگزین=|کاسترو و کامیلو سینفوئگوس انقلابی دیگر در ۸ ژانویه ۱۹۵۹ وارد هاوانا می‌شوند|راست

 پیروزی 
کاسترو، ارنستو چه گوارا و همراهانشان انقلاب را از پایگاه خود در کوه‌های سیرا مائسترا با یک جنگ چریکی کلاسیک را آغاز کرده و در روز دوم ژانویه ۱۹۵۹ وارد هاوانا شدند. با فرار باتیستا، کاسترو پیروز و دولت جدیدی در کوبا مستقر شد. رهبران کوبا قول دادند زمین‌ها را به مردم واگذار کنند و از حقوق فقرا دفاع کنند.

در آن زمان کاسترو تأکید داشت که ایدئولوژی او قبل از هر چیز کوبایی است و می‌گفت: «ما به دنبال کمونیسم یا مارکسیسم نیستیم. به جای آن دموکراسی و عدالت اجتماعی می‌خواهیم، آنهم در چارچوب اقتصادی با برنامه».

 جنگ سرد 
اما دوایت آیزنهاور به او توجهی نکرد و بر اساس گفته خود کاسترو، همین مسئله او را به آغوش شوروی و رهبر آن نیکیتا خروشچف، انداخت. از آن پس کوبا به یکی از صحنه‌های جنگ سرد تبدیل شد. بعضی از یاران لیبرال او این کار را خیانت دانستند.
بندانگشتی|کاسترو در شوروی
پس از آنکه دولت کاسترو اموال و دارایی‌های آمریکایی‌ها در کوبا را مصادره کرد، در آوریل ۱۹۶۱ آمریکا تلاش کرد با ایجاد جنگ چریکی با به‌کارگیری ارتشی خصوصی متشکل از تبعیدیان کوبایی، حکومت کاسترو را سرنگون کند. اما ارتش کوبا در خلیج خوک‌ها به مهاجمان حمله کرد و ضمن کشتن بسیاری از آنها، هزار نفر دیگر را به اسارت گرفت. این پیروزی به ابزار تبلیغاتی کاسترو بدل شد. او با این کار به وجهه ابرقدرت بودن آمریکا چنگ انداخته بود و این برای آمریکا پذیرفتنی نبود.

در ۱۹۶۲، هواپیماهای تجسسی آمریکا موشک‌های هسته‌ای شوروی را در راه انتقال به کوبا شناسایی کردند. این مسئله باعث ترس در جامعه بین‌الملل شد؛ زیرا جهان در آستانه یک جنگ هسته‌ای تمام عیار قرار گرفته بود. جان اف. کندی، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا به کوبا هشدار داد: «در آن جزیره محصور، مجموعه‌ای از پایگاه‌های شلیک موشک‌های تهاجمی در حال ساخت است. هدف از احداث این پایگاه‌ها نمی‌تواند چیزی جز ایجاد توانایی انجام حمله هسته‌ای در نیمکره غربی باشد». با مذاکرات فشرده و پشت پرده، شوروی موشک‌هایش را به صورت آشکار از کوبا و آمریکا به‌طور مخفیانه سلاح‌هایش را از ترکیه خارج کرد.

اتحاد شوروی روابط اقتصادی زیادی با کوبا بر قرار کرد و خریدار بخش عمده محصول شکر این جزیره بود. آمریکا نیاز شدیدی به برخی کالاهای کوبایی داشت. اما بخاطر تحریم‌های تجاری آمریکا، این کالاها به شوروی صادر می‌شدند. با حمایت شوروی کوبا در رأس جنبش عدم تعهد قرار گرفت.

 حضور در آفریقا 
بندانگشتی|کاسترو و عبدالناصر رئیس جمهور مصر، در حال رفتن به دیدار خود در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۶۰
او در آفریقا جانبدارانه عمل می‌کرد و نیروهای نظامی‌اش را در جنگ داخلی آنگولا و جنگ داخلی موزامبیک به کمک چریک‌های مارکسیست فرستاد.

 پس از فروپاشی شوروی 
فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برای انقلاب کاسترو فاجعه‌بار بود؛ زیرا فروش شکر به شوروی قطع و اقتصاد کوبا عملاً تعطیل شد. با قطع کمک‌های حیاتی شوروی و به خاطر وجود تحریم‌های آمریکا، کشور دچار کمبود همه‌جانبه و بحران‌های جدی شد؛ بنابراین در اواسط دهه ۹۰ میلادی تحمل بسیاری از کوبایی‌ها به پایان رسید و هزاران نفر از آن‌ها از طریق دریا به سوی فلوریدا آمریکا رفتند. با اینکه بسیاری از آن‌ها در طول مسیر غرق شدند، اما این حرکت نمادی برای اعتماد خردشده نسبت به شخص کاسترو بود.

 سال‌های پایانی 
بندانگشتی|کاسترو و حسن روحانی رئیس جمهور پیشین ایران در سال ۲۰۱۶
در سال‌های پایانی حکومت به نظر می‌رسید که او در مواضع خود قدری ملایم‌تر شده‌است. او پس از انجام یک عمل اضطراری جراحی سرطان روده در سال ۲۰۰۶، از قدرت کنار رفت. برادرش رائول کاسترو جای وی را گرفت. از آن به بعد به ندرت در انظار عمومی ظاهر شد. در فوریه ۲۰۰۸ اعلام کرد که دیگر سمت رئیس‌جمهوری و فرمانده کل قوا را نخواهد پذیرفت. در سال‌های بعد سعی کرد تا با ایجاد پیوند با هوگو چاوز رئیس‌جمهور وقت ونزوئلای نفت‌خیز جای خالی کمک‌های اتحاد شوروی را پر کند.

 درگذشت 
فیدل کاسترو در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۶ در سن ۹۰ سالگی درگذشت. تلویزیون کوبا بامداد روز شنبه این خبر را به نقل از رائول کاسترو اعلام کرد. گزارش‌ها حاکی است که رائول کاسترو، رئیس‌جمهوری وقت کوبا، با حضور در تلویزیون این کشور گفته‌است: «فرمانده کل انقلاب کوبا ساعت ده و ۲۹ دقیقه شامگاه جمعه درگذشت». به گزارش خبرگزاری فرانسه، رائول کاسترو گفته‌است: طبق وصیت فیدل کاسترو جسد وی روز شنبه سوزانده خواهد شد. مراسم تشییع جنازه فیدل کاسترو در ۴ دسامبر ۲۰۱۶ برگزار شد.

 میراث فیدل کاسترو در آموزش و بهداشت 
یکی از این جنبه‌های مثبت در زمان او در آموزش و سیستم مراقبت‌های بهداشتی این کشور بود. این مساله مهم در جریان بازدید هیئتی از متخصصان مراقبت‌های بهداشتی ایالات متحده آمریکا در اواسط نوامبر ۲۰۱۶ ، به رهبری مایکل لویت،  فرماندار پیشین ایالت یوتا از حزب جمهوری‌خواه و وزیر بهداشت و خدمات انسانی در دوران ریاست‌جمهوری جورج دبلیو بوش، به وضوح آشکار شد. در حوزه‌ی مراقبت‌های بهداشتی، کوبا الگویی از موفقیت با نمونه‌های کم‌نظیر در سطح جهانی به شمار می‌رود. 

این گروه اعلام کرد: 
از انقلاب ۱۹۵۹، نرخ مرگ‌ومیر نوزادان در کوبا از ۳۷٫۳ به ۴٫۳ در ۱۰۰۰ تولد زنده کاهش یافته (هم‌سطح استرالیا؛ پایین‌تر از آمریکا: ۵٫۸). امید به زندگی از ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۶ از ۷۰٫۰۴ به ۷۸٫۷ سال افزایش یافته و به آمریکا (۷۹٫۸) نزدیک شده است. بار بیماری اصلی: بیماری‌های غیرواگیر (قلبی‌عروقی، سرطان، سکته مغزی) — مشابه کشورهای ثروتمند.

دستاوردهای سلامت کوبا مستقیماً ناشی از اولویت‌گذاری شخصی فیدل کاسترو بر آموزش و بهداشت است. گزارش‌های محلی این اولویت را تأیید می‌کنند؛ هرچند ممکن است تحت تأثیر روایت رسمی باشد، شواهد عینی شامل:

 نرخ سواد ۹۹٫۸٪ (پرسنل درمانی از آگاهی بالای بیماران گلایه دارند)

 تعهد ساختاریافته در تمام سطوح: از پزشکی خانواده تا برنامه‌های پیشگیرانه ملی.D. Blumenthal, Fidel Castro's Health Care Legacy, To the Point, The Commonwealth Fund, Nov. 28, 2016. https://doi.org/10.26099/1eyk-qr91https://pagosadailypost.com/2016/11/29/editorial-fidel-castros-health-care-legacy/

 سوء قصدها 
سازمان سیا چند بار سعی کرد او را به قتل برساند که معروف‌ترین مورد آن عملیات مانگوس بود. در این عملیات قرار بود در سیگارهای برگ فیدل مواد منفجره قرار داده شود. سیگار برگ برای سازمان سیا چیزی جذب کننده برای ترور کاسترو بود.

از جمله موارد دیگر، طرحی برای ریختن ریش او با هدف دست انداختن او در انظار عمومی بود. قرار بود این کار از طریق پودری که او به ریش‌های خود می‌زند انجام شود.

 اندیشه و دین 
بندانگشتی|چکش داس و چکش که با  جایگزین شده‌است در کمونیسم مسیحی.اندیشه‌های اجتماعی و سیاسی فیدل کاسترو با عنوان کاستروئیسم  شناخته می‌شود.

کاسترو نه فردی مذهبی بلکه ضد دین بود و کلیسای کاتولیک را یک نهاد طرفدار سرمایه‌داری به‌شمار می‌آورد.قرائت کوبا و فیدل کاسترو در ایران سال ۵۷، رادیو فردا اگرچه  بحث‌های متعددی را به همراه داشته‌است، زیرا غسل تعمید داده شده و به عنوان یک وابسته به کلیسای کاتولیک روم بزرگ شد، اما او بعداً در زندگی به عنوان یک خداناباور شناخته شد. او استفاده از انجیل برای توجیه سرکوب زنان و آفریقایی‌ها را نقد می‌کرد اما تشریح می‌کرد که مسیحیت «گروهی از اندرزهای بسیار انسانی» را ارائه می‌کند که «ارزش‌های اخلاقی» و «حسی از عدالت اجتماعی (سوسیال)» را به دنیا می‌بخشد، نقل می‌کند «اگر مردم مرا یک مسیحی بدانند، نه از منظر مذهبی بلکه از منظر نسخه سوسیال، من اعلام می‌کنم که یک مسیحی هستم» او مفسر این ایده بود که عیسی مسیح یک کمونیست بوده‌است (کمونیسم مسیحی)، با اشاره به تغذیه انبوه خلق و داستان  به عنوان گواه کاسترو.

جنبش انقلابی کوبا که از ۱۹۵۳ آغاز شد، در شروع مبارزه ایدئولوژی یا نظریه روشنی نداشت و هدف آن تنها سرنگونی رژیم فاسد باتیستا بود. آمیزش جنبش چریکی با کمونیسم از ۱۹۶۱ پدید آمد و آن هنگامی بود که کاسترو به مارکسیسم-لنینیسم روی آورد و آن را ایدئولوژی رسمی کوبا کرد. اهمیت این ایدئولوژی بیشتر از نظر در پیش گرفتن یک روش انقلابی خاص است؛ بنابراین روش، پیشاهنگان انقلابی، به جای آن که در انتظار پیدایش شرایط «عینی» مارکسیستی و شرایط «ذهنی» لنینیستی برای یک انقلاب کامل عیار بنشینند باید این شرایط را با آغاز جنبش چریکی از مناطقی روستایی و کوهستانی که خارج از چتر امنیتی رژیم حاکم است به وجود آورند. به عبارت دیگر، کاستروئیسم نیز مانند لنینیسم و مائوئیسم، روش یک انقلاب پیروزمند در یک کشور را به عنوان مدل برای کشورهای دیگر عرضه می‌کند. با این مدل، هم کاسترو و هم چه گوارا، اندیشه‌های مارکسیستی و لنینیستی دربارهٔ مراحل انقلاب را که تحول طبقاتی تعیین‌کننده آن است، کنار می‌گذارند.

 حواشی 
بندانگشتی|کریستینا فرناندس رئیس جمهور پیشین آرژانتین میان فیدل کاسترو و رائول کاسترو
 در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی، هم‌جنس‌گرایان کوبا تحت شدیدترین فشارها قرار گرفتند. حکومت فیدل کاسترو آن‌ها را به‌منظور «تجدید تربیت و پرورش»، روانهٔ اردوگاه‌های کار اجباری کرد. فیدل کاسترو سال‌ها بعد اعتراف کرد که این سیاست غلط بوده‌است.حمایت دختر کاسترو از هم‌جنس‌گرایان کوبا، دویچه وله فارسی
 در سال ۱۹۸۰ میلادی، کاسترو به ۱۲۵ هزار نفر از کوبایی‌هایی که خواستار ترک کوبا بودند، اجازه داد تا از طریق بندر ماریل طی یک مهاجرت انبوه، به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کنند.
 او مخالف نامگذاری مجسمه، خیابان یا میدان به نام خود و چهره‌اش روی سکه‌ها ضرب بود؛ زیرا آن را نماد «تکبر انسانی» می‌دانست. اما در نطق‌های طولانی خود در تلویزیون و رادیو برای اثرگذاری استفاده می‌کرد؛ زیرا همه کانال‌ها و شبکه‌ها سخنرانی‌های او را پخش می‌کردند.
 در سال ۲۰۰۴ بخاطر زمین‌خوردن، دچار شکستگی کاسه زانو و بازو شد.
 کاسترو نظام خدمات درمان و آموزش رایگان و با کیفیت را در دسترس همگان قرار داد. نرخ مرگ و میر نوزادان این کشور با اکثر کشورهای پیشرفته جهان قابل مقایسه است.
 رفتار خشن او در مقابل مخالفان سیاسی بر سابقه حقوق بشر او سایه انداخته‌است. پاپ ژان پل دوم در سال ۱۹۹۸ در سفری تاریخی از کوبا دیدن کرد. او در این سفر کاسترو را به خاطر نقض حقوق بشر محکوم کرد.
 کاسترو در مجموع با ۴ ساعت و ۳۰ دقیقه، رکوردار طولانی‌ترین سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد است.

 سینما 
بندانگشتی|فیدل (فیلم ۲۰۰۲)|192x192پیکسل
دربارهٔ کاسترو مستندهای سینمایی و تلویزیونی زیادی ساخته شده‌است. حدود ۵۰ بازیگر سینما و تلویزیون در نقش او بازی کرده‌اند که از میان آن‌ها نقش‌آفرینی جک پالانس در فیلم «چه» (۱۹۶۹) و دمیان بیچیر در فیلم چه ساخته استیون سودربرگ محصول ۲۰۰۸ اشاره کرد.

وی از علاقه‌مندان به سینما بود و در مستند فرمانده ساخته الیور استون از علاقه‌اش به سوفیا لورن، بریژیت باردو، ژرار دوپاردیو و چارلی چاپلین می‌گوید.

بر اساس فیلم‌شناسی‌ها، کاسترو پیش از گذاشتن ریش در دو فیلم کمدی موزیکال هالیوودی «راحت برای ازدواج» و «تعطیلات در مکزیکو» هر دو ساخته سال ۱۹۴۶ به عنوان سیاهی‌لشکر بازی کرده‌است.

 نگارخانه 

 پانویس 

 پیوند به بیرون 




 تصویر قابل کلیک: عددهای مهم در زندگی فیدل کاسترو بی‌بی‌سی فارسی، ۶ آذر ۱۳۹۵

رده:آمریکاستیزی
رده:افراد تکفیرشده توسط کلیسای کاتولیک رومی
رده:افراد جنگ سرد
رده:افراد کوبایی قناری‌تبار
رده:افراد کوبایی گالیسیایی‌تبار
رده:امپریالیسم‌ستیزی
رده:انقلابیون کوبا
رده:بنیان‌گذاران حزب‌های سیاسی
رده:بی‌خدایان اهل کوبا
رده:بی‌خدایان سده ۲۰ (میلادی)
رده:بی‌خدایان سده ۲۱ (میلادی)
رده:چریک‌های اهل کوبا
رده:حاکمان کمونیست
رده:خانواده فیدل کاسترو
رده:دبیرکل‌های جنبش عدم تعهد
رده:درگذشتگان ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان جایزه صلح کنفوسیوس
رده:دریافت‌کنندگان جایزه صلح لنین
رده:دریافت‌کنندگان نشان پاکستان
رده:دریافت‌کنندگان نشان لنین
رده:دریافت‌کنندگان نشان مریت (اوکراین)
رده:رئیس‌جمهورهای کوبا
رده:رهبران به قدرت رسیده از طریق کودتا
رده:رهبران جنگ سرد
رده:زادگان ۱۹۲۶ (میلادی)
رده:سربازان اهل کوبا
فیدل کاسترو
رده:قهرمانان ملی کره شمالی
رده:کاتولیک‌های رومی سابق
رده:مخالفان آپارتاید در آفریقای جنوبی
رده:مخالفان سرمایه‌داری
رده:نجات‌یافتگان از ترور
رده:نویسندگان مارکسیست
رده:وزیران دولت کوبا
رده:وکیلان اهل کوبا
رده:ویکی‌سازی رباتیک
رده:ملی‌گرایان اهل کوبا
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل کوبا
رده:فعالان ضدجهانی‌سازی
رده:مارکسیسم–لنینیسم