انار

اَنار  یکی از میوه های درختی است که دانه‌هایی اغلب قرمز و گاهی سفید یا رنگ‌هایی بین آن دو دارد. رنگ پوست آن نیز اغلب قرمز و گاه سیاه یا تقریباً زرد است؛ این میوه در معدود کشورهای جهان نظیر ایران، افغانستان، پاکستان، عراق و ترکیه کشت می‌شود به همین خاطر جزو مرغوب‌ترین میوه‌های جهان و جزو ۱۰ میوهٔ برتر جهان است.

اَنار بومی کشور ایران تا کوه‌های هیمالیا در شمال هند است و یکی از نخستین گیاهان اهلی شده است. ایران با تولید سالانه ۸۰۰ هزار تن اَنار، بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ اَنار در دنیا بوده و هندوستان دومین کشور تولیدکننده است. این درختچه در سواحل دریای مازندران به صورت خودرو و وحشی به فراوانی وجود دارد. نوع زینتی و پرپر آن نیز با نام فارسی گلنار و به رنگهای قرمز و سفید در بعضی مناطق کشت می‌شود.

انار به‌طور گسترده در سراسر خاورمیانه و منطقه قفقاز، شمال و مناطق گرمسیری آفریقا، ایران، ارمنستان، شبه قاره هند، آسیای مرکزی، مناطق خشک‌تر آسیای جنوب شرقی و حوزه مدیترانه کشت می‌شود.

 ریشه نام 
واژه اَنار-ا.(اَ):میوه ای است درشت و دارای پوست سرخ و کلفت، دانه هایش آبدار و مفرح، برای تصفیه خون نافع است.[۵۴]

>فارسی میانه:anār انار  (9MacKenzie).[۵۵]

صورت مقلوبarān

(h)[۵۶]

و مشتق از-hadāna*(با تبدیل -d-* به-r-)(BaileyBSOAS XlX/1 1957 53, id. CHI 2/871)[۵۷]

واژه اَنار قس اوستایی:ha б āna در ترکیب:-haбānae-pātā درخت اَنار(Bartholomae Aiw 1758)[۵۸]

نیز قس سُغدی:n,r,kh انار(Benveniste VJ 114)[۵۹]

 گیاه‌شناسی 
بندانگشتی|295x295پیکسل|میوه انار به صورت کامل و تکه شده.
انار درختچه یا درخت کوچکی است که تا ارتفاع ۵ تا ۱۰ متر (۱۶ تا ۳۳ فوت) رشد می‌کند و دارای چندین شاخه خاردار است و عمر طولانی دارد. برخی از انواع بی‌ثمر آن تنها برای زیبایی گل‌های آن کاشته می‌شود.

 میوه، سارکوتستا و دانه‌ها 
پوش‌برگ میوه انار به رنگ قرمز مایل به ارغوانی دارای دو قسمت است: یک پیرابر خارجی سخت و یک میان‌بر اسفنجی درونی (آلبیدو) که دیواره داخلی میوه را تشکیل می‌دهد که دانه‌ها در آن چسبیده‌اند. غشاهای میان‌بر به صورت اتاقک‌های نامتقارنی سازماندهی می‌شوند که حاوی دانه‌هایی در داخل دانه‌پوش‌های گوشتی (sarcotesta) هستند که بدون اتصال به میان‌بر قرار گرفته‌اند.

دانه‌پوش‌های گوشتی که حاوی آبمیوه است به صورت غشای نازکی که از سلول‌های اپیدرمی دانه‌ها به دست می‌آید تشکیل می‌شود. تعداد دانه‌های یک انار می‌تواند از ۲۰۰ تا حدود ۱۴۰۰ دانه متغیر باشد.

انار از نظر علم گیاه‌شناسی، نوعی میوه خوراکی یک سته با دانه و گوشت است که از تخمدان یک گل تولید می‌شود. در میوه‌های بالغ، آب به دست آمده از فشردن دانه‌ها، به دلیل pH پایین (۴٫۴) و محتوای بالای پلی فنل‌ها، طعم ترش می‌دهد و ممکن است باعث ایجاد لکه قرمز غیرقابل پاک شدن روی پارچه شود. عامل اصلی رنگ قرمز آب انار حضور آنتوسیانین‌ها و الاژیتانین‌ها است.

 کشت 
بندانگشتی|364x364پیکسل|یک باغ انار در ایران
انار با نام علمی P. granatum برای میوه‌اش یا به عنوان درختچه‌های زینتی در پارک‌ها و باغ‌ها کاشته می‌شود. انار در برابر خشکسالی مقاوم است و می‌تواند در مناطق خشک با آب و هوای بارانی مدیترانه‌ای زمستانی یا در آب و هوای بارانی تابستانی رشد کند. در مناطق مرطوب‌تر، آنها می‌توانند مستعد پوسیدگی ریشه در اثر بیماری‌های قارچی باشند. درختان می‌توانند یخبندان متوسط را تا حدود منفی ۱۲ درجه سلسیوس تحمل کنند. انار به راحتی از دانه رشد می‌کند، اما معمولاً از قلمههای چوب سخت ۲۵ تا ۵۰ سانتی‌متری تکثیر می‌شود تا از تنوع ژنتیکی نهال‌ها جلوگیری شود. خوابانیدن هوایی نیز یک گزینه برای تکثیر انار است، اما پیوند با شکست مواجه می‌شود.

 انواع 
بندانگشتی|یک درخت انار که به عنوان بن‌سای پرورش داده شده است.
P. granatum var. nana یک گونه کوتاه از P. granatum است که به عنوان یک گیاه زینتی در باغ‌ها و ظروف بزرگتر کاشته می‌شود و به عنوان درخت نمونه بن‌سای استفاده می‌شود.

 ارقام 
P. granatum دارای بیش از ۵۰۰ رقم نامگذاری شده است، اما به وضوح دارای مترادف قابل توجهی است که در آن ژنوتیپ یکسان در مناطق مختلف جهان به‌طور متفاوت نامگذاری شده است.

 تولید و صادرات 
تولیدکنندگان پیشرو در سطح جهان هند و چین هستند و پس از آن ایران، ترکیه، افغانستان، آمریکا، عراق، پاکستان، سوریه و اسپانیا قرار دارند. در سال ۲۰۱۹، شیلی، پرو، مصر، اسرائیل، هند و ترکیه انار را به بازار اروپا عرضه کردند. شیلی تأمین کننده اصلی بازار ایالات متحده بود که عرضه محدودی از جنوب کالیفرنیا دارد. چین برای عرضه انار خود در سال ۲۰۱۹ خودکفا بود، در حالی که سایر بازارهای جنوب آسیا عمدتاً توسط هند تأمین می‌شد. تولید و صادرات انار در آفریقای جنوبی با محموله‌های آمریکای جنوبی در سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ رقابت کرد و مقاصد صادراتی آن شامل اروپا، خاورمیانه، بریتانیا و روسیه بود. آفریقای جنوبی عمدتاً از اسرائیل انار وارد می‌کند.

فراورده‌های جانبی

 خود میوه انار
 آب انار
 رب انار
 سرکه انار
 روغن هسته انار
 برگ انار
 پوست انار
 لواشک انار
 ترشک انار
 شربت انار
 مربای انار

 نمادگرایی 

 آشور 
انار میوه‌ای مهم در فرهنگ و آیین‌های آشور باستان بود. الهه آشوری شفا، گولا، اغلب با یک انار در دست به تصویر کشیده می‌شد که نمادی از حفاظت و شفا از بیماری بود. انارها به ویژه دانه‌های آن در مراسمی که به منظور ترویج کشاورزی و تولید مثل انسانی برگزار می‌شدند، به کار می‌رفتند. باور بر این بود که خوردن انار عمر طولانی و شکوفایی را به همراه دارد و همچنین به دلیل اعتقاد به نمادین بودن دانه‌ها به عنوان زندگی ابدی، تغذیه‌ای در زندگی پس از مرگ فراهم می‌کند.

انارها همچنین به طور رایج در آثار هنری آشوری به تصویر کشیده می‌شدندCollins, Paul (January 2006). "An Assyrian-Style Ivory Plaque from Hasanlu, Iran". تا فراوانی و باروری همراه با چرخه کشاورزی را نشان دهند،https://www.metmuseum.org/art/collection/search/324929 و در موزه متروپولیتن هنر یک شیء مهره عاجی با عنوان «انار» به صورت سه‌بعدی حکاکی شده است. امروزه، انار همچنان نمادی مهم در فرهنگ آشوری مدرن باقی مانده است.
بندانگشتی|نقشی از آشور باستان.

 ایران باستان 
انار، که در زبان فارسی «انار» نامیده می‌شود، در باور ایرانی نمادی از باروری، برکت و نعمت است. انار در آیین زرتشتی مقدس است و زرتشتیان آن را در آیین‌های مذهبی خود به کار می‌بردند. رنگ زرد پرچم‌های انار نماد خورشید و روشنایی است.https://surfiran.com/mag/pomegranate-in-iran/

درخت انار یکی از مقدس‌ترین و متبرک‌ترین گیاهان در ایران بوده است و باور دارند که از جاهایی روییده است که خون سیاوش (شخصیت افسانه‌ای ایرانی که به پاکی و بی‌گناهی معروف است) بر زمین ریخته شد. در متون پهلوی ایرانی از انار به عنوان میوه‌ای بهشتی یاد شده است. همچنین باور دارند که رویین‌تنی اسفندیار (قهرمان افسانه‌ای ایرانی) با این میوه مقدس مرتبط بوده است. زرتشتیان ایران انار را میوه‌ای مبارک می‌دانند، چرا که در جشن‌هایی مانند مهرگان و نوروز، و به‌ویژه در مراسم ازدواج از آن استفاده می‌کنند تا برای زوج تازه ازدواج‌کرده آرزوی فرزندانی سالم در آینده داشته باشند. آنان همچنین در آتشکده‌های خود درخت انار می‌کاشتند تا از برگ‌های آن در آیین‌های خود بهره ببرند.https://www.packtoiran.com/blogs/detail/84/Pomegranate---The-Persian-fruit-of-heaven

در سنت ایرانی شب یلدا، مردم در بلندترین شب سال، یعنی شب انقلاب زمستانی، گرد هم می‌آیند و با خوردن میوه انار، پیروزی نور بر تاریکی را جشن می‌گیرند.https://www.kew.org/read-and-watch/surprising-pomegranate-facts

در یک نقش‌برجسته از تخت‌جمشید، داریوش بزرگ گل اناری با دو غنچه در دست دارد. این شاه هخامنشی در حالی که نمایندگان سرزمین‌های تابع ایران بزرگ را به حضور می‌پذیرد، گل بزرگی را در دست گرفته که نشانه‌ای از صلح و دوستی است.https://www.tehrantimes.com/news/478955/Pomegranate-and-its-great-reverence-in-Persian-culture

 اسرائیل باستان و یهودیت 
انار یکی از هفت گونه (عبری: שבעת המינים، شیوععت همینیم) از میوه‌ها و غلاتی است که در کتاب مقدس عبری (سفر تثنیه ۸:۸) به عنوان محصولات ویژه سرزمین اسرائیل نام برده شده‌اند.Shafer-Elliott, Cynthia (2022), Fu, Janling; Shafer-Elliott, Cynthia; Meyers, Carol (eds.), "Fruits, Nuts, Vegetables, and Legumes", T&T Clark Handbook of Food in the Hebrew Bible and Ancient Israel, T&T Clark Handbooks (1 ed.), London: T&T Clark, pp. 142–143, ISBN 978-0-567-67982-6, retrieved 27 July 2025  در کتاب غزل غزل‌ها (که با نام غزل سلیمان نیز شناخته می‌شود)، انار شش بار ذکر شده استSeeram, Navindra P. (2006). Pomegranates: Ancient Roots to Modern Medicine. CRC Press. ISBN 9781420009866. و اغلب نمادی از زیبایی و باروری است. در یکی از آیات، معشوق توصیف می‌شود:  «لب‌هایت چون رشته‌ای سرخ، و دهانت دلپذیر است. گونه‌هایت چون دو نیمه انار است، در پشت حجابت.» (غزل سلیمان ۴:۳)
بندانگشتی|زنگوله های به شکل انار در لباس کاهن اعظم معبد اورشلیم.

برخی از دانشمندان یهودی معتقدند که انار میوه ممنوعه در باغ عدن بوده است، همان‌گونه که در کتاب پیدایش توصیف شده است.http://www.beliefnet.com/story/179/story_17974_2.html  در کتاب خروج،https://bible.oremus.org/?passage=Exodus%2028:33%E2%80%9334&version=nrsv از معیل («جامه ایفود») که کاهن اعظم قوم بنی‌اسرائیل می‌پوشید، چنین یاد شده که در لبه آن انارهایی گلدوزی شده بودند که با زنگوله‌های طلایی به صورت یکی در میان قرار داشتند؛ این زنگ‌ها هنگام ورود و خروج کاهن اعظم به مکان قدس‌الاقداس شنیده می‌شدند.  در کتاب اعداد، انار در میان میوه‌هایی ذکر شده که جاسوسان برای نشان دادن حاصل‌خیزی «سرزمین موعود» برای موسی آوردند.Why Hebrew Goes from Right to Left: 201 Things You Never Knew about Judaism, Ronald H. Isaacs (Newark, 2008), page 129  بر اساس کتاب پادشاهان،https://bible.oremus.org/?passage=1%20Kings%207:13%E2%80%9322&version=nrsv سرستون‌های دو ستون (یاقین و بوعز) که در برابر معبد سلیمان در اورشلیم قرار داشتند، با نقش انار مزین شده بودند. گفته می‌شود سلیمان تاج خود را بر اساس شکل تاج انار (کاسبرگ) طراحی کرده بود.http://www.bj.org/parashat_hashavua/parashat_tetzaveh_5765.php
بندانگشتی|دسته های طومار تورات یهودیان.
بندانگشتی|یهودیه، جنگ اول یهودیان. سال‌های ۷۰–۶۶ میلادی.
تصویر انار بر روی سکه‌های باستانی یهودیه ظاهر شده است؛ از جمله در سکه‌های دوران حشمونیان، هیرودیان و شورش اول یهودیان.

دسته‌های طومار تورات، زمانی که مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، گاه با گوی‌های نقره‌ای تزئینی پوشانده می‌شوند که شکلی شبیه به انار دارند. این تزئینات را «ریمونیم تورات» می‌نامند.Mobley, Beth (2009). "Ceremonial Objects from the Collection of Rabbi David A. Whiman". Digital Commons @ Touro Law Center. Retrieved 6 February 2024.

دسته‌های طومار تورات، زمانی که مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، گاه با گوی‌های نقره‌ای تزئینی پوشانده می‌شوند که شکلی شبیه به انار دارند. این تزئینات را «ریمونیم تورات» می‌نامند.http://www.beliefnet.com/story/179/story_17974_2.html

 کردها 
انار میوه‌ای مهم و نمادین در فرهنگ کردی است. این میوه به عنوان نماد فراوانی و میوه‌ای مقدس در ادیان باستانی کردستان پذیرفته شده است. انار به عنوان نماد فراوانی در قالی‌های کردی نیز به کار می‌رود.Doré S.J., Rostami; Shirin (2015). "A Study on Symbols Roles in Shaping Appearances and Forms in Hand-Wovens of Kurdistan Province, Iran". International Journal of Humanities and Cultural Studies. ISSN 2356-5926.

 در فرهنگ 
 «جاودانان» یا گارد جاویدان، سربازان برگزیده ایران باستان، نیزه‌هایی به شکل انار داشتند.
 از سال ۱۳۸۸، در اواخر مهر ماه هر سال، جشنواره انار در روستای مردانقم برگزار می‌شود. جاذبه اصلی این جشنواره اجرای موسیقی عاشقی توسط عاشق‌های معروف منطقه ارسباران است.
 همچنین در روستای تنگ طه شهرستان داراب در اواسط شهریور ماه، جشنواره انار برگزار می‌گردد.
 انار در دین یارسان مقدس شمرده شده و به عنوان «نیاز» همراه با نذری مقدس دعا داده شده و در مراسم آئینی خورده می‌شود. ضمن اینکه انار یکی از نمادهای این دین به‌شمار می‌رود.
 شبه‌جزیره میانکاله با وسعت بیش از ۱۲ هزار هکتار از درختچه‌های انار به عنوان بزرگ‌ترین باغ انار ارگانیک و خودروی جهان در جنوب شرق دریای خزر قرار دارد.
 انار در برگزاری جشن شب یلدا در ایران کاربرد گسترده‌ای دارد. ایرانیان در بیشتر مناطق از انار به عنوان خوراکی در این مراسم استفاده می‌کنند.
 انار بر روی تمبر و اسکناس چندین کشور نقش بسته است. بندانگشتی|انار بر روی تمبر افغانستانبندانگشتی|انار بر روی تمبر جمهوری آذربایجانبندانگشتی|انار بر روی تمبر تاجیکستانبندانگشتی|انار بر روی سوم ازبکستان

 خواص 
قسمت خوراکی انار خام حاوی ۷۸٪ آب، ۱۹٪ کربوهیدرات، ۲٪ پروتئین و ۱٪ چربی است. یک وعده ۱۰۰ گرمی انار ۱۲٪ دانه‌های انار یک منبع غنی از فیبر غذایی است که به‌طور کامل در دانه‌های خوراکی موجود است., NutritionData.com

 ادعاهای بهداشتی غیرقانونی 
با وجود داده‌های تحقیقاتی محدود، تولیدکنندگان و بازاریابان آب انار به‌طور آزادانه از نتایج تحقیقات اولیه برای تبلیغ محصولات استفاده کرده‌اند. در فوریه ۲۰۱۰، سازمان غذا و داروی آمریکا به یکی از تولیدکنندگان آمریکایی با نام POM Wonderful، به دلیل استفاده از ادبیات منتشر شده برای ادعاهای غیرقانونی اثرات ضد بیماری اثبات نشده، نامه هشداری صادر کرد.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 آب انار
 رب انار
 سوپ انار

 منابع 
۵۴.۵۵.۵۶.۵۷.۵۸.۵۹.منبع. فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی

رده:آشپزی عراقی
رده:آشپزی مدیترانه‌ای
رده:ادویه‌ها
رده:ادویه‌های هند
رده:انارها
رده:چاشنی‌ها
رده:خون‌فامیان
رده:درختان اقلیم مدیترانه‌ای
رده:درختان در ایران
رده:درختان زینتی
رده:درختان میوه
رده:رنگ‌های گیاهی
رده:فلات ایران
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان آسیای مرکزی
رده:گیاگان ارمنستان
رده:گیاگان اسرائیل
رده:گیاگان افغانستان
رده:گیاگان ایران
رده:گیاگان پاکستان
رده:گیاگان جمهوری آذربایجان
رده:گیاگان شام
رده:گیاگان غرب آسیا
رده:گیاگان فلسطین
رده:گیاگان نپال
رده:گیاگان هند
رده:گیاهان به‌کاررفته در بن‌سای
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گیاهان دارویی
رده:گیاهان در کتاب مقدس
رده:گیاهان مقاوم در برابر خشکسالی
رده:محصولات کشاورزی از خاستگاه آسیا
رده:مراسم مردگان
رده:مواد سقط جنین
رده:موضوعات مذهبی
رده:میوه‌ها از خاستگاه آسیا
رده:میوه‌ها
رده:میوه‌های خوراکی
رده:نشان‌های مذهبی یارسان
رده:نشان‌های نجابت خانوادگی
رده:نمادهای پاوه
رده:نمادهای ساوه
رده:نمادهای ملی ایران
رده:نمادهای هادس