آرتور شوپنهاور

آرتور شوپنهاور  (؛ ۲۲ فوریهٔ ۱۷۸۸ – ۲۱ سپتامبر ۱۸۶۰) فیلسوف اهل آلمان بود. او بیش از همه به‌خاطر اثرش در سال ۱۸۱۸ با عنوان جهان همچون اراده و تصور (گسترش‌یافته در ۱۸۴۴) شناخته می‌شود؛ اثری که در آن جهان پدیداری به‌منزلهٔ تجلیِ اراده‌ای نومنال، کور و غیرعقلانی توصیف می‌شود. شوپنهاور با تکیه بر ایدئالیسم استعلاییِ ایمانوئل کانت، نظامی متافیزیکی و اخلاقی با رویکرد خداناباوری پدیدآورد که ایده‌های رایجِ ایدئالیسم آلمانی را رد می‌کرد.

شوپنهاور از نخستین فیلسوفان در سنت غربی بود که آموزه‌های مهمی از فلسفهٔ هندی مانند ریاضت‌طلبی، انکارِ خود و تصورِ جهان به‌مثابهٔ نمود را پذیرفت و تأیید کرد.See the book-length study about oriental influences on the genesis of Schopenhauer's philosophy by Urs App: Schopenhauer's Compass. An Introduction to Schopenhauer's Philosophy and its Origins. Wil: UniversityMedia, 2014 () آثار او نمونه‌ای برجسته از بدبینی فلسفی دانسته شده‌اند. Studies in Pessimism  – کتاب صوتی از لیبری‌واکس.
  با آنکه آثارش در زمان حیاتش چندان مورد توجه قرار نگرفت، پس از مرگ تأثیر گسترده‌ای بر حوزه‌های گوناگون از جمله فلسفه، ادبیات و علم گذاشت. نوشته‌های او دربارهٔ زیبایی‌شناسی، اخلاق و روان‌شناسی الهام‌بخش بسیاری از اندیشمندان و هنرمندان بوده است.

 زندگی 
آرتور شوپنهاور در ۲۲ فوریهٔ ۱۷۸۸ در  دانزیگ (در آن زمان بخشی از مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی؛ گدانسکِ امروزی در لهستان)، در خیابان هایلیگ‌گایست‌گاسه (نشانی امروزی: شوینتِگو دوخا ۴۷) زاده شد. او فرزند  و همسرش یوهانا شوپنهاور (با نام خانوادگی پیشین تروزیِنر) بود، و هر دو از خاندان‌های ثروتمند پاتریسینِ آلمانی بودند. با آنکه هر دو از پیشینه‌ای پروتستانتی می‌آمدند، چندان دیندار نبودند؛ آنان از انقلاب فرانسه حمایت می‌کردند و جمهوری‌خواه، جهان‌وطن و انگلیس‌دوست بودند. هنگامی که دانزیگ در سال ۱۷۹۳ به بخشی از پادشاهی پروس بدل شد، هاینریش به هامبورگ—شهری آزاد با قانون اساسی جمهوری‌خواهانه—نقل مکان کرد. شرکت تجاری او به فعالیت خود در دانزیگ ادامه داد و بیشتر اعضای خانوادهٔ گستردهٔ آنان در همان‌جا ماندند. تنها خواهر آرتور، آدله شوپنهاور، در ۱۲ ژوئیهٔ ۱۷۹۷ به دنیا آمد.

در سال ۱۷۹۷، آرتور برای زندگی نزد خانوادهٔ شریک تجاری پدرش، گرگوار دو بله‌زیمِر، به لو آور فرستاده شد. او به نظر می‌رسد از اقامت دوسالهٔ خود در آنجا لذت برد؛ زبان فرانسه را آموخت و دوستی‌ای مادام‌العمر با ژان آنتیم گرگوار دو بله‌زیمِر برقرار کرد. آرتور از همان سال ۱۷۹۹ نواختن فلوت را آغاز کرد.

در سال ۱۸۰۳، او والدینش را در سفری اروپایی به هلند، پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند، فرانسه، سوئیس، اتریش و پروس همراهی کرد. اگرچه این سفر عمدتاً تفریحی تلقی می‌شد، هاینریش از این فرصت برای دیدار با برخی از همکاران تجاری خود در خارج از کشور استفاده کرد.

هاینریش به آرتور حق انتخابی داد: یا در خانه بماند و آماده‌سازی برای ورود به دانشگاه را آغاز کند، یا همراه آنان سفر کند تا آموزش بازرگانی‌اش را تکمیل کند. آرتور گزینهٔ دوم را برگزید، اما بعدها عمیقاً از این تصمیم پشیمان شد، زیرا آموزش بازرگانی را بسیار کسل‌کننده می‌یافت. او دوازده هفته از این سفر را در مدرسه‌ای در ویمبلدون گذراند، جایی که از سخت‌گیری و روشنفکری انگلیکان‌ها سردرگم شد و آنان را سطحی توصیف کرد. او با وجود انگلستان‌دوستیِ کلی‌اش، در سال‌های بعد نیز دینداری انگلیکان را به‌شدت نقد کرد. همچنین تحت فشار پدرش بود که نسبت به نتایج تحصیلی او بسیار انتقادی شده بود.

در سال ۱۸۰۵، هاینریش در کانالی نزدیک خانه‌شان در هامبورگ غرق شد. گرچه احتمال حادثه‌ای بودن مرگ او وجود داشت، همسر و پسرش بر این باور بودند که این مرگ خودخواسته بوده است. او دچار اضطراب و اختلال افسردگی عمده بود که هر دو در سال‌های پایانی زندگی‌اش شدت یافته بودند.Safranski (1990), p. 12 هاینریش چنان وسواسی شده بود که حتی همسرش نیز نسبت به سلامت روانی او دچار تردید شد. «در زندگی پدر، سرچشمه‌ای تاریک و مبهم از هراس وجود داشت که بعدها او را واداشت از زیرشیروانی خانه‌اش در هامبورگ خود را به مرگ بیفکند.»

آرتور در دوران جوانی نوسانات خلقی مشابهی نشان می‌داد و بارها اذعان کرد که این ویژگی را از پدرش به ارث برده است. در سوی پدری خانواده نیز موارد دیگری از مشکلات جدی سلامت روان وجود داشت. با وجود سختی‌ها، شوپنهاور پدرش را دوست داشت و بعدها همواره از او با نگاهی مثبت یاد می‌کرد. هاینریش دارایی قابل‌توجهی از خود برجای گذاشت که میان یوهانا و فرزندان به سه بخش تقسیم شد. آرتور با رسیدن به سن قانونی اختیار کامل سهم خود را به دست آورد. او این سرمایه را به‌طور محافظه‌کارانه در اوراق قرضهٔ دولتی سرمایه‌گذاری کرد و بهرهٔ سالانه‌ای به دست آورد که بیش از دو برابر حقوق یک استاد دانشگاه بود. پس از رها کردن کارآموزی بازرگانی، و با تشویق مادرش، خود را وقف تحصیل در گیمنازیوم ارنستینهٔ گوتا، در زاکسن-گوتا-آلتنبورگ کرد. در این دوران، او از زندگی اجتماعی در میان اشراف محلی نیز لذت می‌برد و مبالغ زیادی خرج می‌کرد؛ امری که مادر صرفه‌جویش را به‌شدت نگران می‌ساخت. او پس از سرودن شعری هجوآمیز دربارهٔ یکی از معلمان مدرسه، گیمنازیوم را ترک کرد. هرچند آرتور مدعی بود که داوطلبانه مدرسه را ترک کرده است، نامه‌ای از مادرش نشان می‌دهد که احتمالاً اخراج شده بود.

آرتور دو سال به‌عنوان بازرگان، به احترام پدر درگذشته‌اش، فعالیت کرد. در این دوره، نسبت به توانایی خود برای آغاز زندگی تازه‌ای به‌عنوان یک پژوهشگر دچار تردید بود. بخش عمدهٔ آموزش پیشین او ماهیتی عملی و بازرگانی داشت و در یادگیری زبان لاتین—که پیش‌نیاز مسیر دانشگاهی بود—با مشکل مواجه شد.

مادرش همراه با دخترش آدله به وایمار—که در آن زمان مرکز ادبیات آلمانی بود—نقل مکان کرد تا در محافل اجتماعی نویسندگان و هنرمندان حضور یابد. رابطهٔ آرتور و مادرش با تنش همراه بود و جدایی آنان دوستانه نبود. یوهانا در یکی از نامه‌هایش نوشت: «تحمل‌ناپذیر و بارِ اضافی هستی، و زندگی با تو بسیار دشوار است؛ همهٔ ویژگی‌های خوبت زیر سایهٔ خودبزرگ‌بینی‌ات قرار گرفته و بی‌اثر شده‌اند، تنها به این دلیل که نمی‌توانی میل خود به خرده‌گیری از دیگران را مهار کنی.» یوهانا شوپنهاور عموماً فردی سرزنده و اجتماعی توصیف می‌شد. او ۲۴ سال بعد درگذشت. برخی از دیدگاه‌های منفی آرتور دربارهٔ زنان ممکن است ریشه در رابطهٔ پرتنش او با مادرش داشته باشد.Durant, Will, The Story of Philosophy, Garden City Publishing Co. , Inc. , New York, p. 350

 تحصیلات 
او به وایمار نقل مکان کرد، اما با مادرش زندگی نکرد؛ مادری که حتی کوشید او را از آمدن بازدارد و توضیح داد که احتمالاً با یکدیگر کنار نخواهند آمد. رابطهٔ آن‌ها به‌دلیل تفاوت‌های خلق‌وخویی بیش از پیش رو به تیرگی گذاشت. آرتور مادرش را متهم می‌کرد که از نظر مالی بی‌مسئولیت است، رفتاری عشوه‌گرانه دارد و در پی ازدواج دوباره است؛ امری که او آن را توهینی به یاد پدرش می‌دانست. مادرش، در حالی که به او اظهار محبت می‌کرد، به‌تندی از او به‌خاطر بدخلقی، بی‌ملاحظگی و روحیهٔ جدلی انتقاد می‌کرد و از او می‌خواست رفتارش را اصلاح کند تا موجب رنجش دیگران نشود. آرتور بر تحصیلاتش تمرکز کرد؛ تحصیلاتی که اکنون به‌خوبی پیش می‌رفت، و در عین حال از زندگی اجتماعی معمول، مانند رقص‌ها، مهمانی‌ها و تئاتر نیز لذت می‌برد. در آن زمان، سالن ادبی مشهور یوهانا در میان روشنفکران و شخصیت‌های برجستهٔ محلی جایگاه تثبیت‌شده‌ای داشت و نامدارترینِ آنان یوهان ولفگانگ فون گوته بود. آرتور در مهمانی‌های او شرکت می‌کرد، معمولاً زمانی که می‌دانست گوته حضور خواهد داشت—هرچند به نظر می‌رسید این نویسنده و سیاستمدار نامدار حتی متوجه دانشجوی جوان و گمنام نمی‌شد. ممکن است گوته فاصلهٔ خود را حفظ کرده باشد، یا به این دلیل که یوهانا او را از خوی افسرده و ستیزه‌جوی پسرش آگاه کرده بود، یا به این سبب که گوته در آن زمان با استاد زبان و هم‌خانهٔ آرتور، فرانتس پاساو، روابط خوبی نداشت. شوپنهاور همچنین شیفتهٔ کارولینه یاگمان شد؛ زنی که او را زیبا می‌یافت و معشوقهٔ کارل آگوست، دوک بزرگ زاکسن-وایمار-آیزناخ بود، و تنها شعر عاشقانهٔ شناخته‌شدهٔ خود را برای او نوشت. با وجود ستایش بعدی‌اش از ریاضت‌کشی و دیدگاه‌های منفی‌اش دربارهٔ جنسیت، شوپنهاور گاه‌وبیگاه روابط جنسی داشت—معمولاً با زنانی از طبقات اجتماعی پایین‌تر، مانند خدمتکاران، بازیگران و گاهی روسپیان. او در نامه‌ای به دوستش آنتیم ادعا می‌کند که این روابط حتی در سنین بالاتر نیز ادامه داشته و اعتراف می‌کند که دو دختر نامشروع (متولد ۱۸۱۹ و ۱۸۳۶) داشته است که هر دو در نوزادی درگذشته‌اند. در مکاتبات جوانی میان آرتور و آنتیم، هر دو تا حدی درباهٔ ماجراهای جنسی خود لاف‌زن و رقابت‌جو بودند—اما شوپنهاور به نظر می‌رسد آگاه بود که زنان معمولاً او را چندان جذاب یا دلربا نمی‌یافتند و تمایلاتش اغلب برآورده نمی‌شد.

او در سال ۱۸۰۹ وایمار را ترک کرد تا به‌عنوان دانشجو وارد دانشگاه گوتینگن شود. هیچ توضیح مکتوبی دربارهٔ این‌که چرا شوپنهاور این دانشگاه را به‌جای دانشگاه ینا—که در آن زمان شهرت بیشتری داشت—برگزید، وجود ندارد؛ اما گوتینگن به‌عنوان دانشگاهی مدرن‌تر و با گرایش علمی شناخته می‌شد و توجه کمتری به الهیات داشت. حقوق یا پزشکی انتخاب‌های معمول برای جوانانی با جایگاه اجتماعی شوپنهاور بودند که به حرفه و درآمد نیز نیاز داشتند؛ او به‌سبب علاقه‌اش به علوم طبیعی پزشکی را برگزید. از جمله استادان برجستهٔ او می‌توان به برنهارت فریدریش تیبو، آرنولد هرمان لودویگ هیرن، یوهان فریدریش بلومنباخ، فریدریش اشترومایر، هاینریش آدولف شرادر، یوهان توبیاس مایر و کنراد یوهان مارتین لانگنبک اشاره کرد. او نزد گوتلوب ارنست شولتسه—نویسندهٔ آینزیدموس—به مطالعهٔ متافیزیک، روان‌شناسی و منطق پرداخت؛ کسی که تأثیر عمیقی بر او گذاشت و توصیه کرد بر افلاطون و ایمانوئل کانت تمرکز کند. او در حدود سال‌های ۱۸۱۰–۱۸۱۱ تصمیم گرفت از پزشکی به فلسفه تغییر رشته دهد و گوتینگن را ترک کرد؛ دانشگاهی که برنامهٔ فلسفی قدرتمندی نداشت، زیرا به‌جز شولتسه، تنها استاد فلسفهٔ دیگر آن فریدریش بوتروک بود که شوپنهاور از او خوشش نمی‌آمد. او هرگز از تحصیلات پزشکی و علمی خود پشیمان نشد؛ بلکه مدعی بود این مطالعات برای یک فیلسوف ضروری‌اند و حتی در برلین نیز دروس علوم را بیش از فلسفه دنبال می‌کرد. در دوران حضورش در گوتینگن، افزون بر مطالعهٔ جدی، به نواختن فلوت و زندگی اجتماعی خود نیز ادامه داد. دوستان او شامل فریدریش گوت‌هیلْف اوسان، کارل ویته، کریستیان چارلز یوزیاس فون بونزن و ویلیام بک‌هاوس آستورِ پدر بودند.

او برای نیم‌سال زمستانی ۱۸۱۱–۱۸۱۲ وارد دانشگاه هومبولت برلین—که تازه تأسیس شده بود—شد. در همان زمان، مادرش به‌تازگی فعالیت ادبی خود را آغاز کرده بود؛ او نخستین کتابش را در سال ۱۸۱۰ منتشر کرد، زندگینامه‌ای از دوستش کارل لودویگ فرنو، که با استقبال منتقدان روبه‌رو شد. آرتور در درس‌های فیلسوف برجستهٔ ایدئالیسم آلمانی، یوهان گوتلیب فیشته، شرکت کرد، اما خیلی زود اختلاف‌های جدی‌ای با معرفت‌شناسی او یافت؛ همچنین درس‌های فیشته را خسته‌کننده و دشوارفهم می‌دانست. او بعدها تنها به‌نحو انتقادی و منفی از فیشته یاد کرد—فلسفهٔ او را نسخه‌ای کم‌کیفیت از اندیشهٔ کانت می‌دانست و آن را فقط از این حیث مفید تلقی می‌کرد که استدلال‌های ضعیف فیشته به‌طور ناخواسته برخی کاستی‌های کانتی‌گری را برجسته می‌کرد. او همچنین در درس‌های الاهی‌دان پروتستان نامدار فریدریش شلایرماخر شرکت کرد، اما به‌سرعت از او نیز بیزار شد. یادداشت‌ها و حاشیه‌نویسی‌های او بر درس‌های شلایرماخر نشان می‌دهد که شوپنهاور به‌شدت در حال تبدیل شدن به منتقد دین و حرکت به‌سوی خداناباوری بود. او به‌طور خودآموز مطالعه می‌کرد؛ افزون بر افلاطون، کانت و فیشته، آثار فریدریش ویلهلم یوزف شلینگ، یاکوب فریدریش فریس، فریدریش هاینریش یاکوبی، فرانسیس بیکن، جان لاک و نیز بخش بزرگی از ادبیات علمی روز را می‌خواند. او در درس‌های زبان‌شناسی آگوست بوک و فریدریش آگوست وولف شرکت کرد و علاقه‌مندی‌های طبیعت‌گرایانهٔ خود را با درس‌هایی نزد مارتین هاینریش کلاپروت، پائول ارمان، یوهان الرت بوده، ارنست گوتفرید فیشر، یوهان هورکل، فریدریش کریستیان روزنتال و مارتین لیختنشتاین ادامه داد (لیختنشتاین همچنین دوستی بود که او را در یکی از مهمانی‌های مادرش در وایمار ملاقات کرده بود).

 اندیشه 
 سرزنش پیچیده‌گویی 
بندانگشتی|شوپنهاور در سال ۱۸۵۲
او به روح و به ماده معتقد نیست؛ بلکه به جهان موجود علاقه دارد، او بیشتر فلاسفه را مورد تمسخر قرار می‌دهد و می‌گوید فلسفه نباید با جملات پیچیده آمیخته گردد، زیرا که همه مردم باید به فلسفه آگاهی کامل داشته باشند.

 جهان همچون اراده و تصور 

کتاب معروف شوپنهاور چنین آغاز می‌شود: «جهان تصور من است». این کتاب را به سمفونی‌ای در چهار موومان تشبیه می‌کنند. هرکدام از آن‌ها دارای فضای خاص خود است. این کتاب با بحثی انتزاعی و انضمامی در باب نسبت ما با جهانی که تجربه‌اش می‌کنیم «آن گونه که آن را به خود باز می‌نماییم» آغاز می‌شود. در بخش دوم به این که واقعیتی ژرف‌تر از جهانی که علم توصیفش می‌کند اشاره می‌کند: زمانی می‌توانیم به این جهان (جهان همچون اراده) نظری اجمالی بیندازیم که حرکات جسمانی ناشی از ارادهٔ خود را در نظر آوریم. بخش سوم بحثی است خوش‌بینانه در باب هنر. در این‌جا شوپنهاور ادعا می‌کند که هنر می‌تواند گریزگاهی باشد از شر ارادهٔ بی‌امان و در عین حال از ابعاد واقعیت ژرف‌تر (جهان همچون اراده) پرده بردارد. بدبینی تیره‌ناکی بخش چهارم را فرا گرفته. در این بخش شوپنهاور شرح می‌دهد که چرا ما به موجب سرشت خویش محکوم به رنج کشیدنیم. با این همه اگر حاضر شویم زاهدانه روزگار بگذرانیم و از امیال خویش دست بشوییم باری کور سوی امیدی هست.

 کرامت انسانی 
شوپنهاور به کرامت ذاتی انسان بدبین بود و انسان را ذاتاً موجودی شریر و فاسد و البته در خور ترحم می‌دانست:

 ساده‌دلان و زیرکی اجتماعی 

 خودمحوری عامه مردم 

 دانایی و انزوا 

 غرور ملی 

 ازدواج به سبک قرن نوزدهم 

 زنان 

 استعداد و سعی انسان 

 ارادهٔ آزاد (جبر و اختیار) 

 کتاب‌شناسی 
۱. در باب حکمت زندگی، ترجمه محمد مبشری، نشر نیلوفر، ۲۷۷صفحه

۲. جهان و تأملات فیلسوف، ترجمه رضا ولی‌یاری، نشر مرکز، ۲۶۶ص

۳. متعلقات و ملحقات، سال ۱۸۵۱، ترجمه رضا ولی‌یاری (ترجمه متن کامل به استثنای قسمت‌های منتشر شده در قالب دو کتاب پیشین شماره ۱ و ۲)، نشر مرکز، ۵۸۵ص
 مقاله‌ای بیست صفحه‌ای از این اثر پیش‌تر نیز به دست خشایار دیهیمی در کتاب زیر ترجمه شده بود:
 مرگ (مجموعه مقالات از متفکران معروف)، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

۴. جهان همچون اراده و تصور، جلد نخست: ۱۸۱۹، جلد دوم: ۱۸۴۴، ویراست سوم: ۱۸۵۹، ترجمه رضا ولی‌یاری (متن کامل)، نشر مرکز، ۱۰۹۳ص
 بخش‌هایی از این اثر پیش‌تر نیز ترجمه شده بود:
 جهان به مثابه اراده و برابرنهاد: دفتر اول از جلد اول (ترجمه از متن آلمانی)، ترجمه محسن اکبری، نشر نگاه معاصر
 هنر و زیبایی‌شناسی؛ شاهکار فلسفی (دفتر سوم از جلد اول)، ترجمه فؤاد روحانی، نشر زریاب

۵. دو مسئله بنیادین اخلاق، ۱۸۴۱، ویراست دوم: ۱۸۶۰، ترجمه رضا ولی‌یاری، نشر مرکز، ۳۲۸ص

۶. در باب اراده در طبیعت، ۱۸۳۶، ویراست دوم: ۱۸۵۴

۷. هنر همیشه بر حق بودن؛ ۳۸ راه برای پیروزی در هنگامی که شکست خورده‌اید، ۱۸۳۱، ترجمه عرفان ثابتی، نشر ققنوس، ۱۳۶ص

۸. در باب بینایی و رنگ‌ها، ۱۸۱۶

۹. ریشه چهارگان اصل دلیل کافی (رسالهٔ دکتری شوپنهاور در دانشگاه ینا)، ۱۸۱۳، ترجمه رضا ولی‌یاری، نشر مرکز، ۲۰۸ص

۱۰. در باب طبیعت انسان، ترجمه رضا ولی‌یاری، نشر مرکز، ۹۳ص

۱۱. اخلاق، قانون، سیاست (قسمت‌هایی از این کتاب در کتب شماره ۲ و ۱۰ نیز نقل شده)، ترجمه عظیم جابری، نشر افراز، ۱۸۳ص

۱۲. زندگی این‌جوری است، ترجمه محمد رنجبر، نشر پرسش، ۱۲۹ص

۱۳. هنر زنده ماندن، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۱۰۳ص

۱۴. هنر حفظ آبرو، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۷۹ص

۱۵. هنر رفتار با زنان، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۷۰ص

۱۶. هنر خودشناسی، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۹۶ص

۱۷. هنر خوشبختی، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۸۳ص

۱۸. هنر رنجاندن، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۱۱۱ص

۱۹. هنر همدردی، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۱۵۲ص

۲۰. هنر پیر شدن، ترجمه علی عبداللهی، نشر مرکز، ۱۶۰ص

هفت کتاب اصلی شوپنهاور (شماره ۳ تا ۹) در زمان حیات وی با همین عنوان‌ها چاپ شده‌اند و سایر موارد، گردآوری‌های پس از مرگ اوست.

 پانویس 

 منابع 

 وبگاه آی کتاب

 پیوند به بیرون 




 شوپنهاور: فیلسوفی که از آرایشگاه بیم داشت


رده:اخلاق‌گرایان اهل آلمان
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه هومبولت برلین
رده:بی‌خدایان اهل آلمان
رده:بی‌خدایان سده ۱۹ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در گورستان فرانکفورت ماین
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه گوتینگن
رده:درگذشتگان ۱۸۶۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۸۸ (میلادی)
رده:ضدتولدگرایان
رده:فیلسوفان بی‌خدا
رده:فیلسوفان روان‌شناسی
رده:فیلسوفان سده ۱۹ (میلادی) اهل آلمان
رده:فیلسوفان کانتی
رده:هلندی‌تبارهای اهل آلمان