ترور

تِروریا قتل سیاسییا قتلکشتن شخصیت‌ها برای رسیدن به مقاصد سیاسی است.معمولاً فرد کشته‌شده دارای مقام یا شهرت یا علایق سیاسی است یا به‌دلیل اهانت به یک مرام عقیدتی مانند یک مذهب، مورد سوءقصد قرار می‌گیرد.Wikipedia contributors, "Assassination," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Assassination&oldid=189211283 (accessed February 5, 2008).

ترور آرشیدوک تأثیرگذارترین ترور در تاریخ انسان بود که سبب شروع جنگ جهانی اول و در پی آن جنگ جهانی دوم شد.

 نام‌گذاری 
بندانگشتی|301x301px|چپ|واژهٔ "assassin" از کلمهٔ و نام حسن صباحAmerican Speech – McCarthy, Kevin M. Volume 48, pp. 77–83 و فرمان‌های ترور (Assassins) او به وسیلهٔ حشاشین (به قول مخالفان) یا اسماعیلیان نزاری مشتق شده‌است ترور برگرفته از واژهٔ فرانسوی Terreur به معنای دهشت و دهشت افکنی است اما در زبان فارسی معنای دیگری پیدا کرده و در مفهوم قتل سیاسی به وسیله اسلحه متداول شده‌است. کاربرد واژهٔ ترور در این معنا احتمالاً تحت تأثیر شهرت دورهٔ ده‌ماهه حکومت انقلابی ژاکوبن‌ها بر فرانسه به «دوران ترور» است که در جریان آن بسیاری از ژیروندن‌های انقلابی در دادگاه‌های انقلابی با محاکماتی سریع اعدام شدند. در واقع معنای ترور در فارسی معادل assassination در انگلیسی و Attentat در فرانسوی است و با تروریسم تفاوتهای بنیادین و مهمی دارد.

در انگلیسی ترور با assassin نامگذاری شده‌است که برگرفته از نام گروه شیعه پارس نزاریه، حشاشین، است که توسط حسن صباح بنیان نهاده‌شده‌بود.The Assassins: a radical sect in Islam – Bernard Lewis, pp. 11–12 این گروه مابین قرن هشتم تا چهاردهم میلادی در نقاط مرکزی کشور کنونی ایران فعال بودند و با انگیزه‌های سیاسی دست به قتل می‌زدند. شایع است که قاتلان این گروه هنگام ارتکاب قتل حشیش مصرف می‌کردند. هر چند در صحت این موضوع ابهاماتی وجود دارد. اولین کاربرد این کلمه در زبان انگلیسی در مکبث توسط ویلیام شکسپیر در ۱۶۰۵ است."Assassination." Oxford English Dictionary. Oxford University Press, second edition, 1989Inventing English: A Portable History of the Language, Seth Lerer, 2007 ترور در عربی با واژه‌های عفک، ارهاب و اغتیال به کاربرده می‌شود.

 تاریخچه 
آدمکشی برای مقاصد سیاسی طرفداران بسیاری در طول تاریخ داشته‌است. سیسرو سخنور رومی کشتن افرادی که آن‌ها را هیولاهایی با نقاب انسانی می‌نامید، به قطع اعضای از کار افتاده بدن تشبیه کرده و آن را راه جلوگیری از انتشار فساد در پیکر همگانی انسان‌ها یعنی اجتماع می‌دانست. ایدهٔ ستمگر کشیtyrannicide سده‌ها بعد با نظریه مشروعیت مردمی حکومت پیوند می‌خورد. طرفداران ترور استدلال می‌کردند که مشروعیت حکومت ناشی از قراردادی است که با مردم بسته شده و وقتی مفاد قرارداد زیرپا نهاده می‌شود، زمینه برای از میان بردن حاکمان نیز فراهم شده‌است.Slocum, 121

 ترور و تروریسم 
بندانگشتی|200x200پیکسل|محمدرضا پهلوی پس از ترور نافرجام در سال ۱۳۲۷ خورشیدی

ترور، بعنوان اقدام به قتل یک شخص (یا گروهی از افراد) برجسته به دلایل سیاسی یا ایدئولوژیک تعریف می شود. از این منظر، واژۀ ترور با واژگانی همچون «قتل سیاسی»، «ستمگرکشی» assassination یا «اعدام انقلابی» tyrannicide قرابت معنایی بالایی دارد.(نواب محمدی ده چشمه، تریسم دولتی در آیینه حقوق بین الملل، ص. ۳۰۸)محمدی ده چشمه، نواب، تروریسم دولتی در آیینه حقوق بین الملل، انتشارات امجد، ۱۴۰۰، تهران، چاپ اول، ص. ۳۰۸
از دید برخی نویسندگان، مفهوم امروزی ترور، برگرفته از پدیدۀ "ستمگرکشی" در دوران گذشته است. گرچه ستمگرکشی و دیگر اشکال قتل های سیاسی، معمولا در چارچوبی از تروریسم (وحشت افکنی) ارتکاب می یابند، اما میان "ترور" و "تروریسم" تفاوت هایی وجود دارد. (در بسیاری اوقات با توجه به اشتراکات مفهومی و همپوشانی میان این دو واژه، در چارچوب های حقوقی، سیاسی و در سطح گفتار عامه، این اصطلاحات بجای یکدیگر بکار برده می شوند). اکثرا قتل های سیاسی (ترور) در چارچوب مفهوم تروریسم گنجانده شده و از سوی دیگر، بسیاری از گروه های تروریستی نیز از تاکتیک قتل سیاسی استفاده می کنند.محمدی ده چشمه، پیشین، ص. ۳۰۸ نکتۀ حائز اهمیت اینست که حسب تعریف، ارتکاب قتل های سیاسی نیز -همانند تروریسم- می تواند هم توسط دولت ها و گروه های تحت حمایت/پشتیبانی (علیه مخالفان برجسته و تاثیرگذار در داخل یا خارج) و هم توسط عاملان غیردولتی (علیه افراد و مقامات سیاسی مشهور) صورت گیرد.همان،ص. ۳۰۸

ستمگر کشی و دیگر شکل‌های ترور هرچند معمولاً در چارچوبی از وحشت‌افکنی (تروریسم) انجام می‌شوند، اما میان آنها و تروریسم تفاوت‌های ماهوی مهمی وجود دارد.

مفهوم واژهٔ ترور (یعنی وحشت) یک منبع مهم ابهام‌زایی در مورد ماهیت قتل سیاسی است. واژه ترور گاه برای مشروعیت بخشیدن به اقدامات تروریست‌ها استفاده می‌شود. برخی پژوهشگران همچون دیوید راپوپورت و ایویانسکی نظریه امروزین ترور را برگرفته از نظریه ستمگر کشی می‌دانند. امروزه گرایشی برای گنجاندن قتل سیاسی در چارچوب تروریسم پدید آمده و از سوی دیگر بسیاری از گروه‌های وحشت نیز از تاکتیک قتل سیاسی استفاده می‌کنند.
آشکارترین تمایز ترور و تروریسم این است که هدف یک قاتل سیاسی یک شخصیت معین است و اسلحه برای از میان بردن او استفاده می‌شود، اما هدف یک اقدام تروریستی جمعی است.Ben-Yehuda, 51-53

راپوپورت برای تمایز قتل سیاسی از عمل تروریستی روش بدیعی را ارائه می‌دهد که در آن به جای نفس اقدام به معنای اقدام توجه می‌شود. او تروریسم را یک فرایند و قتل سیاسی را یک رویداد می‌داند؛ «قاتل سیاسی انسانی را نابود می‌کند که -به عقیده او- یک نظام را به فساد کشانده‌است، اما تروریست نظامی را نابود می‌کند که پیشتر هر کسی را که در خود جای می‌داده به فساد کشانده‌است. قتل سیاسی یک حادثه، یک کار گذرا و یک رویداد است ولی تروریسم یک فرایند و یک روش زندگی است».Ben-Yehuda, 53

از جمله تفاوت های بارز میان این دو مفهوم (ترور و تروریسم) در این است که ترور (قتل سیاسی)، معمولا یک حادثۀ مشخص و واحد است که علیه یک شخصیت معین و از پیش تعیین شده، ارتکاب می یابد و از بین بردن شخص آماج حمله، هدف اصلی و نهایی مرتکب ترور است. اما (چنانکه کرارا بدان اشاره شد) در ارتکاب تروریسم، "معمولا" قربانیان مستقیم حملات، اهداف نهایی نبوده و تاثیرگذاری بر دیگرانی –ورای قربانی یا قربانیان مستقیم- در زمرۀ اهداف اصلی مرتکبان است.محمدی ده چشمه، پیشین، صص. ۳۰۹-۳۰۸ 
نکتۀ دیگر آنکه معمولا تمایز میان این دو مقوله دشوار بوده و در توصیف حقوقی وضعیت ها، باید به عاملان، اهداف و زمینه های ارتکاب حمله و شواهد و قرائن دیگر توجه داشت. هدف و مقصود از ارتکاب این اقدامات، به کانتکس و زمینه های آن بستگی دارد. (یعنی دغدغه ها و اهداف، تا حدود زیادی به عاملان استفاده کننده از تاکتیک های مزبور و وضعیت اقتصادی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ای که در آن، اقدام مزبور رخ می دهد، دارد).همان   

در حالی که یک"ترور" یا "قتل سیاسی" معمولا در یک اقدام واحد رخ می دهد و  قاتل (یا کسی که دستور ارتکاب آن را داده است) و قربانی جنایت را در کنار هم قرار می دهد، "اقدام تروریستی"  بر یک «استراتژی غیرمستقیم» مبتنی است؛ یک قربانی تصادفا انتخاب شده (یا حتی از پیش انتخاب شده) که بصورت علنی کشته می شود، اما هدف های اصلی، یک یا چند نفر از شاهدان (اعم از دیگرانی از گروه قربانی، عامه مردم یا ...) هستند. در واقع، خشونت تروریستی عمدتا بخاطر اثرات آن بر دیگران، غیر از قربانیان بلاواسطه ارتکاب می یابد. (به بیان ساده تر، در ارتکاب ترور (قتل سیاسی) دو طرف وجود دارد؛ عامل ترور و قربانی. حال آنکه در تروریسم، سه طرف وجود دارد؛ عامل حمله، قربانی مستقیم و مخاطبانی که آن اقدام خشونت آمیز حاوی پیامی برای آن هاست که از دید اشمید، از این قربانیان بعنوان «تولیدکنندگان پیام» برای مخاطبان عام تر اعم از رسانه، طرفین یک مخاصمه و ... استفاده می شود).محمدی ده چشمه، پیشین، ص.۳۰۹   

اشمید، می گوید که تروریسم، یک فرآیند برقراری ارتباط "بر پایۀ تهدید A threat based communicative process است که معمولا در یک اتفاق واحد رخ نمی دهد. بلکه در عوض، بعنوان بخشی از یک سلسله اقدامات گسترده تر بوسیلۀ نیروهای نامنظم یا شورشی درگیر در جنگ نامتقارن است که در آن، دشمن، دارای برتری نظامی خاصی دیده می شود. مشابه با همین رویکرد، دیوید راپوپورت، نیز تروریسم را یک "فرآیند" و ترور را یک "رخداد" (حادثه) توصیف می	کند که غالبا در یک اتفاق واحد به وقوع می پیوندد.(نقل از محمدی ده چشمه، پیشین)محمدی ده شمه، پیشین، ص.۳۰۹

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 تروریسم
 ترور شخصیت
 ترور فردی
 ترور انقلابی
 ترور سفید

 پانویس 

 منابع 
 Ben-Yehuda, Nachman. Political Assassinations by Jews. SUNY Press, 1993, 
 Slocum, John David. Terrorism, media, liberation. Rutgers University Press, 2005, ,
 محمدی ده چشمه، نواب، تروریسم دولتی در آیینه حقوق بین الملل، انتشارات امجد، چاپ اول، تهران، ۱۴۰۰.

 پیوند به بیرون 

رده:ترورها
رده:جرایم سیاسی
رده:سیاست
رده:قتل