جمعیت‌شناسی ایران

بندانگشتی|350px|آمار جمعیت ایران میان سال‌های ۱۲۶۰ تا ۱۳۹۵ هجری شمسی
بندانگشتی|350px|زبان‌ها، قوم‌ها و دین‌های عمده در ایران
بندانگشتی|350px|نرخ مهاجرت خالص (۱۹۷۹–۲۰۰۸) مقدار مثبت نشان‌دهندهٔ ورود بیشتر از خروج است.
چپ|533x533پیکسل||بندانگشتی|پراکندگی اقوام در ایران
مردم ایران ساکنان کشور ایران در باختر آسیا هستند که جمعیت آن طبق آمار ورلد مترز در سال ۲۰۲۴ به ۹۱٬۹–۹۰ میلیون تن، سازمان جهانی بهداشت، بانک جهانیجمعیت ایران worldometers

بر پایهٔ آمار سال ۱۳۹۸، جمعیت ایران در حدود یک سده، ۸ برابر شده است. هرچند که در دهه‌های اخیر، باروری در این کشور کاهش داشته و حرکت جمعیت به سوی سالخوردگی است. میان سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، هر سال به‌طور میانگین، یک میلیون تن به جمعیت ایران افزوده شد. میزان کلی باروری در این کشور، نزدیک به ۲٫۱ است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۸ میلادی گروه بانک جهانی، رشد جمعیت سالانهٔ ایران، ۱٫۴ درصد بوده است. آمار سال ۲۰۲۰ نیز اعلام می‌کند که میزان زاد ولد ۱۶٫۳ در هر ۱۰۰۰ تن و میزان مرگ‌ومیر ۵٫۳ در هر ۱۰۰۰ تن بوده است؛ بر پایه همین آمار، نسبت جنسی نیز ۱۰۲٫۸ مرد به ازای هر ۱۰۰ زن بود. مناطق شهری تهران، مشهد، اصفهان، کرج، شیراز و تبریز، به ترتیب، بزرگ‌ترین کانون‌های جمعیتی ایران هستند.

همچنین، بر پایهٔ سرشماری همگانی در آبان ۱۳۹۵، جمعیت این کشور ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ میلیون تن، تراکم جمعیت در هر کیلومتر مربع ۴۸٫۵ تن، و میانگین رشد سالانهٔ جمعیت معادل ۱٫۲ درصد بوده است. در چند سال اخیر، رشد موالید نزدیک ۱٫۴ درصد بوده و در سال ۱۳۹۲ یک‌میلیون و ۴۷۱ هزار و ۸۳۴ موالید به ثبت رسیده است. بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ دارای ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ تن جمعیت (هجدهم درجهان) است که شامل ۷۸٬۱۶۶٬۸۲۲ ایرانی، ۱٬۵۸۳٬۹۷۹ افغانستانی، ۳۴٬۵۳۲۰ عراقی، ۱۴۰٬۳۲۰ پاکستانی، ۷۱٬۳۱۰ ترکیه ای، ۲۰۸٬۰۴۴ سایر کشورها و ۱۰۵٬۰۶۰ اظهار نشده می‌باشد. نزدیک یک و نیم تا دو میلیون تن اتباع غیرمجاز افغانستانیhttp://www.iribnews.ir/fa/news/1178677/امسال-اتباع-غیرقانونی-افغان-در-ایران-ساماندهی-و-تعیین-تکلیف-می‌شوند و ایرانیان خارج از کشور که بین سه تا شش میلیون تن برآورد می‌شوند، لحاظ نشده‌اندhttp://www.bbc.co.uk/persian/iran/2014/12/141210_u14_iranian_abroadhttp://www.bartarinh.ir/fa/news/31988/اعلام-دقیق-تعداد-ایرانیان-خارج-از-کشور و در برخی مناطق شرقی و جنوبی ایران هم گروه زیادی بدون شناسنامه و مدارک هویتی هستند.http://www.iran-newspaper.com/Newspaper/BlockPrint/142361http://www.irna.ir/sb/fa/News/82289216/http://www.salamatnews.com/news/203142/مصائب-ادامه‌دار-زندگی-بدون-شناسنامه-شهروندان-سیستان-و-بلوچستان

 وضعیت فعلی 
 سال ۱۴۰۲ 
بر اساس اعلام وزارت کشور و سازمان ثبت احوال ایران در سال ۱۴۰۲ میزان ولادت و وفات به شرح زیر است:https://www.moi.ir/news/217163/ثبت-تعداد-۷۹۸هزار-و-۵۵۰-ولادت-در-۹-ماهه-سال-۱۴۰۲-در-کشورhttps://www.isna.ir/news/1402102719505/فوت-بیشتر-مردان-در-کشور-طی-۹-ماهه-امسال

۱۰۵۷۹۴۸ولادت

۴۴۲۲۱۳ وفات

بیشترین میزان ولادت‌ها مربوط به استان تهران با تعداد ۱۳۱هزار و ۱۷۶ نوزاد و کمترین آن مربوط به استان سمنان با تعداد ۶هزار و۹۰۷ نوزاد بوده است.

میانگین سن مادر و پدر در اولین فرزندآوری در کل کشور در ۹ ماهه امسال به ترتیب برابر با ۲۷٫۳ سال و ۳۲٫۱ سال بوده است.

به گزارش مرکز رصد جمعیت کشور برای مادران مقدار این شاخص در نقاط شهری ۲۸٫۱ سال و در نقاط روستایی ۲۴٫۴ سال است. بیشترین میانگین سنی مادران در اولین فرزندآوری، در بین استان‌ها مربوط به استان تهران با ۳۰٫۳ سال و کمترین آن مربوط به استان سیستان و بلوچستان با ۲۲٫۷ سال است.

بر اساس این گزارش میانگین سن پدر در هنگام تولد اولین فرزند در نقاط شهری برابر با ۳۲٫۶ سال و در نقاط روستایی برابر با ۲۹٫۹ سال بدست آمده است. بیشترین میانگین سن پدر در اولین فرزندآوری مربوط به استان تهران با رقم ۳۴٫۵ سال و کمترین آن مربوط به استان سیستان و بلوچستان با ۲۷٫۱ سال است.

بر اساس اطلاعات موجود در سازمان ثبت احوال کشور در ۹ ماهه امسال مردان ۵۶٫۴ درصد و زنان ۴۳٫۶ درصد از ثبت فوت‌ها را به خود اختصاص داده‌اند که این میزان در مدت مشابه سال قبل ۵۶٫۹ درصد برای مردان و ۴۳٫۱ درصد برای زنان بوده است.

آمارهای ثبت شده در سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد در مقابل هر ۱۲۹ مرد فوت شده، ۱۰۰ زن فوت شده‌اند. همچنین در مقایسه ۹ ماهه امسال با مدت مشابه سال قبل ثبت فوت مردان ۰٫۵ درصد افزایش و زنان ۰٫۵ درصد کاهش داشته است.

در ۹ ماهه سال ۱۴۰۲ نیز تعداد ۳۲۱۷۹۳ رویداد فوت به ثبت رسیده است که این میزان نسبت به مدت مشابه سال قبل با تعداد ۳۱۳۸۱۷ رویداد فوت ثبت شده، ۲٫۵ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

وضعیت نسبت به سال ۱۴۰۱ بهتر ولی نسبت به میانگین سال‌های اخیر همچنان موالید تا سطح جانشینی فاصله دارد.

 سطح جانشینی 
مدیرکل دفتر جمعیت مرکز آمار ایران گفت: آخرین برآوردها نشان داد که جمعیت ۲۳ استان کشور کمتر از سطح جانشینی بوده و تنها ۸ استان دارای نرخ باروری بالاتر از سطح جانشینی بوده‌اند و ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر جمعیت جوان مجرد در سن متعارف ازدواج داریم. وی ادامه داد: تعداد خانوار در کشور، ۲۶ میلیون است که با احتساب جمعیت و خانوار، متوسط تعداد افراد در خانوار یا شاخص بُعد خانوار در کشور ما در حدود ۳٫۲ نفر برآورد می‌شود که نسبت به سال ۱۳۹۵ که ۳٫۳ نفر بود، ۰٫۱ کاهش داشته است.
محزون در اشاره به نرخ رشد جمعیت خاطرنشان کرد: بر اساس بررسی‌های کارشناسی، نرخ رشد طبیعی جمعیت در سال ۱۳۹۹ بین ۰٫۷۱ تا ۰٫۷۶ درصد بوده که رقم قابل‌توجهی کمتر از یک درصد برآورد شده است و نرخ رشد طبیعی جمعیت به زیر یک درصد کاهش پیدا کرده است؛ نرخ باروری یعنی متوسط تعداد فرزندان به‌ازای هر خانم در سن باروری نیز در سال ۹۸، ۱٫۷۷ فرزند به‌ازای هر زن بوده است، برای خانم‌های ایرانی این نرخ ۱٫۷۴ فرزند است، این اختلاف به‌خاطر اتباع غیرایرانی ساکن در کشور است.

آخرین برآوردهای نرخ باروری در سال ۱۳۹۸ نشان داد که جمعیت ۲۳ استان کشور کمتر از سطح جانشینی بوده است و تنها ۸ استان دارای نرخ باروری بالاتر از سطح جانشینی بوده‌اند، استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و شمالی و رضوی، خوزستان، هرمزگان، گلستان و یزد نرخی بالاتر از سطح جانشینی داشته‌اند. مدیرکل دفتر جمعیت مرکز آمار ایران تصریح کرد: آمار زنان در سن باروری که به سنین ۱۵ تا ۴۹ سال اشاره دارد، نشان می‌دهد که این آمار تا سال ۱۴۰۸ متوقف می‌شود و بعد از آن با کاهش آمار زنان در سن باروری مواجه خواهیم بود.https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/02/21/2501156/جمعیت-23-استان-کشور-به-کمتر-از-سطح-جانشینی-رسیده-است-حدود-10میلیون-جوان-مجرد-در-انتظار-ازدواج

 نرخ رشد بر پایه استان 
رشد منفی جمعیت در دو استان کشور در سال ۱۳۹۵ مشاهده شد. نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد استان‌های همدان با نرخ منهای ۰٫۲۳ و خراسان شمالی با منهای ۰٫۱۱ درصد دارای رشد منفی جمعیت هستند و این ارقام نشان می‌دهد که از جمعیت این استان‌ها کاسته شده است. نرخ رشد جمعیت ایران بر اساس نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ معادل ۱٫۲۴ درصد گزارش شده است. استان‌های خراسان جنوبی با ۳٫۰۲ درصد، هرمزگان با ۲٫۳۹ درصد و البرز با ۲٫۳۷ درصد بیشترین رشد جمعیت را در میان استان‌های کشور به خود تخصیص داده‌اند.

همچنین از مجموع ۳۱ استان کشور، تنها ۶ استان بیش از ۲ درصد رشد جمعیت دارند و ۱۳ استان کشور بین یک تا ۱٫۹۹ درصد و ۱۰ استان کشور رشد زیر یک درصد دارند، ۲استان کشور هم دارای رشد منفی هستند. رشد جمعیت در استان تهران ۱٫۷۲ درصد است. طی دوره ۹۵–۱۳۹۰ چهار میلیون و ۷۷۶هزار و ۶۰۱نفر به جمعیت کشور اضافه شد که به‌طور متوسط سالانه ۹۵۵هزار و ۳۲۰ نفر می‌شود. طی سال‌های ۹۰–۱۳۸۵ تعداد چهار میلیون و ۶۵۳هزار و ۸۸۷ نفر (سالانه ۹۳۰هزار و ۷۷نفر) به جمعیت کشور اضافه شده بود.https://otaghiranonline.ir/news/7712/نرخ-رشد-جمعیت-در-استان-های-کشور-چقدر-است؟

 پیرترین استان‌ها 
استان‌های گیلان، مازندران و آذربایجان شرقی پیرترین استان‌های کشور هستند. سیستان و بلوچستان، بوشهر و کرمان جوان‌ترین استان‌های کشور هستند.https://www.hamshahrionline.ir/news/629940/پیرترین-و-جوان-ترین-استان-های-ایران-را-بشناسید-جغرافیای-سالمندیhttps://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3803769-پیرترین-استان-های-کشور-را-بشناسید

گیلان از نظر نرخ سالمندی در کشور، سرآمد است. در آماری که پیش‌تر در همایش ملی سالمندی در استان ارائه شد، گیلان با ۳ درصد نرخ سالمندی بالاتر از میانگین کشوری، سالمندترین استان معرفی شد، اما آنچه در سال‌های اخیر بیشتر از آن به‌عنوان تهدید یادشده، کاهش نرخ ولادت و بی‌علاقگی مردم استان به فرزندآوری بوده است.

سالمندی جمعیت در مازندران طی سال‌های اخیر با شتاب بیشتری نسبت به بسیاری از استان‌ها رشد کرد؛ به‌طوری که مازندران پس از گیلان دومین استان سالمند کشور محسوب می‌شود. طبق آمارهای رسمی اکنون ۱۲٫۱ درصد از جمعیت ۳ میلیون‌و ۳۰۰ هزار نفری مازندران را سالمندان تشکیل می‌دهند که حدود ۲٫۵ درصد بیشتر از میانگین جمعیت سالمند کشور است. هم‌اکنون حدود ۴۰۳ هزار سالمند در مازندران زندگی می‌کنند که زنان با سهم ۲۰۷ هزار نفری، سهم بیشتری از این جمعیت سالمند دارند.

آذربایجان‌شرقی در ۲۰سال گذشته روند سریعی را در سالمندی طی کرده و در آخرین بررسی‌های انجام شده و طبق اعلام مسئولان ثبت احوال، بین ۵استان سالمند کشور قرار دارد. این استان حدود۵۰۰هزار نفر سالمند بالای۶۰سال دارد که بنابر پیش‌بینی مسئولان این جمعیت در حال افزایش است. رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی آذربایجان‌شرقی با اشاره به جمعیت سالمندی در استان می‌گوید که بخشی از این نسبت سالمندی جمعیت نشات گرفته از مهاجرت جوانان است که نسبت جمعیت را تغییر می‌دهد و تعادل به هم می‌خورد. آذربایجان‌شرقی یکی از مهاجرفرست‌ترین استان‌هاست.

 جوان‌ترین استان‌ها 
استان‌های استان سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خوزستان و هرمزگان جوان‌ترین استان‌های کشور هستند.https://www.hamshahrionline.ir/news/629940/پیرترین-و-جوان-ترین-استان-های-ایران-را-بشناسید-جغرافیای-سالمندیhttps://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3803769-پیرترین-استان-های-کشور-را-بشناسید

سیستان و بلوچستان از نظر نرخ جوانی و فرزندآوری در کشور، سرآمد است. در آماری که پیش‌تر در همایش ملی سالمندی در استان ارائه شد، سیستان و بلوچستان با ۵ درصد نرخ سالمندی پایین‌تر از میانگین کشوری، جوان‌ترین استان معرفی شد، اما با این وجود طی سال ۱۴۰۳، بیشترین کاهش نرخ باروری کشور را به خود اختصاص داده؛ آنچه در سال‌های اخیر بیشتر از آن به‌عنوان تهدید یادشده، کاهش نرخ ولادت بوده است. که می‌تواند دلایل مختلفی مانند، افزایش بهداشت، بالا رفتن شاخص امید به زندگی و افزایش شهرنشینی و … اشاره کرد.

 تحولات جمعیتی نوین 
 یافته‌های تازهٔ ۱۴۰۳ دربارهٔ باروری و رفاه 
گزارش «Iran Economic Monitor» بانک جهانی بهار ۱۴۰۳ نرخ باروری کل را ۱٫۶ فرزند در ۱۴۰۲ برآورد می‌کند و نشان می‌دهد افت باروری ضمن کاهش نسبت وابستگی، در سال‌های آینده فشار فزاینده‌ای بر صندوق‌های بازنشستگی و نظام سلامت وارد خواهد کرد. در «World Fertility 2024» سازمان ملل، ضریب باروری ۱٫۵۲ (۱۴۰۲) با جهش شاخص توسعهٔ انسانی ایران از ۰٫۷۷۷ به ۰٫۸۱۵‏ طی ۱۳۹۰–۱۴۰۲ همبسته دانسته شده است. مطالعهٔ خردشبیه‌سازی ژیتل‌بستن و همکاران در مجلهٔ *Genus* (اردیبهشت ۱۴۰۳) نتیجه می‌گیرد که سناریوی «حفظ باروری پایین + افزایش اشتغال زنان» نسبت به تلاش برای رساندن باروری به ۲٫۵ فرزند، اثر مطلوب‌تری بر تولید سرانه و نسبت حمایت سنی دارد.https://genus.springeropen.com/articles/10.1186/s41118-023-00210-z

 پیشینه 
در سال ۱۲۸۰ خورشیدی کل جمعیت ایران حدود هفت و نیم میلیون نفر برآورد شد. جمعیت کشور تا سال ۱۳۲۵ به ۱۵ میلیون نفر افزایش یافت. در سال ۱۳۵۱ به مرز ۳۰ میلیون رسید. در سال ۱۳۷۵ به ۶۰ میلیون نفر رسید،محمد طبیبیان؛ «طرح مجدد مشکل بحرانیِ کمبود آب در کشور»؛ دنیای اقتصاد؛ ۲۸ شهریور ۱۳۹۳ و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت ایران ۷۹٬۹ میلیون نفر بود، که نسبت به سال ۱۳۳۵ بیش از چهار برابر شد.

بین سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵، نرخ رشد متوسط جمعیت به حدود ۴٪ رسید، ولی به دلیل کاستن از نرخ‌های باروی، بین ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ به ۱٫۲٪ کاهش یافت. براساس یک تخمین جمعیت ایران طی یک قرن (از قرن ۱۳ تا ۱۴ ام خورشیدی) حداقل ۸ برابر شده است. در سال ۱۳۰۰ جمعیت کشور کمتر از ۱۰ میلیون نفر بوده و در طول یک قرن به بیش از ۸۴ میلیون نفر رسید.https://www.isna.ir/news/97100603244/جمعیت-ایران-در-طول-یک-قرن-8-برابر-شده-است-در-شرایط-فعلی-جمعیت

+
نتایج سرشماری جمعیت ایران دادهٔ سرشماری جمعیت میانگین سالانهٔرشد (%) تراکمجمعیت/km2 نسبتشهرنشینی (%) بُعدخانوار۰۱-۱۱-۱۹۵۶۱۸٬۹۵۴٬۷۰۴-۱۲۳۱٫۴۰۱-۱۱-۱۹۶۶۲۵٬۷۸۵٬۲۱۰۳٫۱۱۶~۳۷٫۵۰۱-۱۱-۱۹۷۶۳۳٬۷۰۸٬۷۴۴۲٫۷۲۰۴۷٫۰۵٫۰۲۲۲-۱۱-۱۹۸۶۴۹٬۴۴۵٬۰۱۰۳٫۹۳۰~۵۴٫۰۵٫۱۱۰۱-۱۱-۱۹۹۶۶۰٬۰۵۵٬۴۸۸۲٫۰۳۶~۶۱٫۰۴٫۸۴۰۱-۱۱-۲۰۰۶۷۰٬۴۹۵٬۷۸۲۱٫۶۴۳۶۸٫۵۴٫۰۳۰۱-۱۱-۲۰۱۱۷۵٬۱۴۹٬۶۶۹۱٫۳۴۶۷۱٫۴۳٫۵۵۰۱-۱۱-۲۰۱۶۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰۱٫۲۴۴۸۷۴٫۰۳٫۳

 آمار کلی سرشماری‌ها 

جمعیت ایران و رشد متوسط آن در طی دهه‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵ بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران به شرح زیر است:
 ردیف سال جمعیت کل ایران رشد جمعیت ۱ ۱۳۳۵  ۱۸٬۹۵۴٬۷۰۴  - ۲ ۱۳۴۵  ۲۵٬۷۸۸٬۷۲۲  ۱۳٫۳ ۳ ۱۳۵۵  ۳۳٬۷۰۸٬۷۴۴  ۲٫۷۱ ۴ ۱۳۶۵  ۴۹٬۴۴۵٬۰۱۰  ۳٫۹۱ ۲–۴ ۱۳۷۰  ۵۵٬۸۳۷٬۱۶۳  ۲٫۴۶ ۵ ۱۳۷۵  ۶۰٬۰۵۵٬۴۸۸  ۱٫۴۷ ۶ ۱۳۸۵  ۷۰٬۴۷۲٬۸۴۶  ۱٫۶۱ ۷ ۱۳۹۰  ۷۵٬۱۴۹٬۶۶۹  ۱٫۲۹گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰ (pdf) ۸ ۱۳۹۵  ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ ۱٫۲۴

 آمار حیاتی سالانه ثبت احوال 
آمار سالانه ولادت و وفات بر اساس داده‌های ثبت احوال از سال ۱۳۸۸:
 سال  ولادت  وفات ۱۳۳۸  ۸۶۴٬۸۴۶  ۱۷۶٬۲۸۸ ۱۳۳۹  ۸۷۶٬۲۰۶  ۱۷۱٬۰۴۰ ۱۳۴۰  ۹۰۲٬۲۶۰  ۱۵۹٬۳۷۱ ۱۳۴۱  ۹۵۷٬۵۰۰  ۱۶۵٬۴۸۸ ۱۳۴۲  ۹۲۰٬۹۶۷  ۱۳۵٬۹۱۲ ۱۳۴۳  ۱٬۱۱۸٬۹۱۱  ۱۴۵٬۱۷۴ ۱۳۴۴  ۱٬۱۸۸٬۳۴۶  ۱۷۱٬۹۴۰ ۱۳۴۵  ۱٬۱۰۲٬۸۴۸  ۱۷۸٬۹۹۱ ۱۳۴۶  ۱٬۰۱۴٬۳۲۱  ۱۷۸٬۷۴۹ ۱۳۴۷  ۱٬۰۴۶٬۱۳۴  ۱۷۳٬۳۵۲ ۱۳۴۸  ۱٬۱۰۷٬۹۱۰  ۱۶۷٬۵۷۵ ۱۳۴۹  ۱٬۱۹۰٬۹۵۷  ۱۶۳٬۸۹۶ ۱۳۵۰  ۱٬۲۳۵٬۰۲۵  ۱۴۹٬۰۱۱ ۱۳۵۱  ۱٬۱۳۸٬۸۴۳  ۱۵۳٬۹۲۰ ۱۳۵۲  ۱٬۱۹۹٬۷۷۷  ۱۵۵٬۳۰۵ ۱۳۵۳  ۱٬۲۴۸٬۲۵۶  ۱۴۹٬۸۷۵ ۱۳۵۴  ۱٬۳۳۹٬۲۶۷  ۱۴۸٬۵۴۳ ۱۳۵۵  ۱٬۳۹۹٬۹۷۷  ۱۵۶٬۰۱۰ ۱۳۵۶  ۱٬۴۰۶٬۲۰۴  ۱۴۶٬۳۶۹ ۱۳۵۷  ۱٬۳۷۳٬۷۳۸  ۱۲۷٬۸۸۳ ۱۳۵۸  ۱٬۶۸۸٬۹۴۲  ۱۴۲٬۴۰۱ ۱۳۵۹  ۲٬۴۵۱٬۷۶۵  ۱۶۲٬۱۷۵ ۱۳۶۰  ۲٬۴۱۹٬۹۵۱  ۱۷۸٬۰۶۵ ۱۳۶۱  ۲٬۰۹۷٬۹۵۷  ۲۰۰٬۶۱۴ ۱۳۶۲  ۲٬۲۰۳٬۵۶۰  ۲۰۷٬۲۲۸ ۱۳۶۳  ۲٬۰۶۸٬۲۷۹  ۱۸۶٬۴۴۰ ۱۳۶۴  ۲٬۰۳۱٬۹۶۹  ۱۹۰٬۰۶۱ ۱۳۶۵  ۲٬۷۵۶٬۹۷۱  ۱۹۹٬۵۱۱ ۱۳۶۶  ۱٬۸۳۲٬۷۲۲  ۲۰۴٬۲۳۰ ۱۳۶۷  ۱٬۹۴۲٬۹۳۶  ۲۳۸٬۳۹۰ ۱۳۶۸  ۱٬۷۸۹٬۸۱۷  ۱۹۹٬۶۴۵ ۱۳۶۹  ۱٬۷۲۶٬۴۸۸  ۲۱۷٬۶۱۵ ۱۳۷۰  ۱٬۵۹۲٬۸۹۸  ۲۱۷٬۶۰۴ ۱۳۷۱  ۱٬۴۳۳٬۲۴۳  ۱۸۸٬۶۴۷ ۱۳۷۲  ۱٬۳۸۸٬۰۱۷  ۲۰۸٬۱۶۱ ۱۳۷۳*  ۱٬۴۲۶٬۷۸۴  ۲٬۵۳۸٬۰۷۸ ۱۳۷۴*  ۱٬۲۰۵٬۳۷۲  ۲٬۷۵۶٬۴۸۲ ۱۳۷۵*  ۱٬۱۸۷٬۹۰۳  ۱٬۲۴۰٬۹۷۵ ۱۳۷۶*  ۱٬۱۷۹٬۲۶۰  ۱٬۰۳۱٬۸۳۶ ۱۳۷۷  ۱٬۱۸۶٬۶۵۹  ۵۵۱٬۳۴۵ ۱۳۷۸  ۱٬۱۷۴٬۲۷۹  ۵۰۶٬۹۴۵ ۱۳۷۹  ۱٬۰۹۵٬۱۶۵  ۳۸۲٬۶۷۴ ۱۳۸۰  ۱٬۱۱۰٬۸۳۶  ۴۲۱٬۵۲۵ ۱۳۸۱  ۱٬۱۲۲٬۱۰۴  ۳۳۷٬۲۳۷ ۱۳۸۲  ۱٬۱۷۱٬۵۷۳  ۳۶۸٬۵۱۸ ۱۳۸۳  ۱٬۱۵۴٬۳۶۸  ۳۵۵٬۲۱۳ ۱۳۸۴  ۱٬۲۳۹٬۴۰۸  ۳۶۳٬۷۲۳ ۱۳۸۵  ۱٬۲۵۳٬۹۱۲  ۴۰۸٬۵۶۶ ۱۳۸۶  ۱٬۲۸۶٬۷۱۶  ۴۱۲٬۷۳۶ ۱۳۸۷  ۱٬۳۰۰٬۱۶۶  ۴۱۷٬۷۹۸ ۱۳۸۸  ۱٬۳۴۸٬۵۸۶  ۳۹۳٬۵۱۴ ۱۳۸۹  ۱٬۳۶۴٬۵۲۳  ۴۴۰٬۵۳۸ ۱۳۹۰  ۱٬۳۸۲٬۲۲۹  ۴۲۲٬۱۳۳ ۱۳۹۱  ۱٬۴۲۱٬۶۸۹  ۳۶۷٬۵۳۹ ۱۳۹۲  ۱٬۴۷۱٬۷۵۸  ۳۶۱٬۲۲۷ ۱۳۹۳  ۱٬۵۳۴٬۳۱۱  ۴۳۶٬۸۴۰ ۱۳۹۴  ۱٬۵۷۰٬۱۸۳  ۳۶۶٬۶۸۴ ۱۳۹۵  ۱٬۵۲۸٬۰۰۳  ۳۶۹٬۱۵۲ ۱۳۹۶  ۱٬۴۸۷٬۸۶۱  ۳۷۶٬۳۱۳ ۱۳۹۷  ۱٬۳۶۶٬۴۹۱  ۳۷۷٬۰۲۴ ۱۳۹۸  ۱٬۱۹۶٬۱۳۵  ۳۹۵٬۳۹۲ ۱۳۹۹  ۱٬۱۱۳٬۹۶۴  ۵۰۷٬۵۱۱ ۱۴۰۰  ۱٬۱۰۶٬۰۷۲  ۵۳۶٬۱۰۹ ۱۴۰۱  ۱٬۰۷۵٬۳۸۱  ۳۴۷٬۴۵۰ ۱۴۰۲  ۱٬۰۵۷٬۹۴۸  ۴۴۲٬۲۱۳
 در سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۶ طرح ثبت ضربتی فوت‌های معوقه اجرا شده است.

 مهاجرت‌ها 

ایران شمار قابل توجهی از مهاجران خارجی را میزبانی می‌کند. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، مهاجران ساکن ایران، به ترتیب، بیشتر از افغانستان (یک میلیون و ۵۸۴ هزار تن)، عراق (۳۴ هزار و ۵۰۰ تن) و پاکستان (۱۴ هزار و سیصد تن) هستند. طبق این آمار، استان سکونت معمول این مهاجران، برای افغان‌ها تهران و برای عراقی‌ها و پاکستانی‌ها قم بوده است.

اندازهٔ مهاجرت از ایران نیز قابل توجه است. در سال ۱۳۹۶، حسین عبده تبریزی گفت که یک و نیم میلیون ایرانی در صف مهاجرت به کشورهای کانادا و استرالیا قرار دارند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، چندین موج مهاجرتی در ایران به راه افتاد؛ موج نخست به دلایل سیاسی، بلافاصله پس از انقلاب ۱۳۵۷ و بیشتر به سمت ایالات متحده، موج دوم به دلایل سیاسی-عقیدتی در ابتدای دههٔ ۱۳۶۰ و بیشتر به سوی اروپا، موج سوم با دلایلی چون کسب کیفیت زندگی و رفاه بالاتر به سمت کشورهایی همانند کانادا و استرالیا و موج چهارم که به دلایل سیاسی رخ داد و از سال ۱۳۸۸ آغاز شد.

در جمهوری اسلامی، بحران‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران در ابعاد تظاهرات سراسری نمود پیدا کرده و با همراهی بلایای طبیعی، بر دشواری زندگی در این کشور افزوده‌اند؛ این شرایط، انگیزه‌ها برای مهاجرت از ایران را افزایش داد. در این دوره برآوردهای زیادی از خسارت سنگین مهاجرت سرمایه‌داران و فرار مغزها از ایران انجام شده که برخی از آنان، از سوی منابع رسمی این کشور تأیید شده‌اند.

 سناریوهای آینده 
آمارها نشان می‌دهد که دوران طلایی جمعیت ایران تا سال ۱۴۳۰ طول می‌کشد؛ در این دوران نسبت جمعیت در سنین فعالیت، افزایش یافته و به حداکثر خود یعنی بالای ۷۰ درصد می‌رسد.https://www.irna.ir/news/83793002/دوران-طلایی-جمعیت-ایران-تا-سال-۱۴۳۰ جمعیت کل کشور در سال ۱۴۳۰ هجری شمسی بر اساس پیش‌بینی پژوهشکده آمار، درصورت افزایش میزان باروری کل به ۱۱۲ میلیون و ۴۷۵ هزار و ۴۵۸ نفر می‌رسد. با استفاده از مجموعه فرضیه‌ها و تجربیات کارشناسی در پیش‌بینی‌های جمعیت کشور، پیش‌بینی‌های فرض جمعیت سازمان ملل، روندهای جاری، تجربه‌های بین‌المللی و مهم‌تر از همه تغییرات سطح باروری در دهه اخیر در کشور و زیر مجموعه‌های استانی، شهری و روستایی آن، می‌توان به دیدگاه زیر در مورد تغییرات سطح باروری در آینده رسید و در قالب چهار گزینه مطرح شده به آینده نگری جمعیت کل کشور به تفکیک مناطق شهری و روستایی به شرح زیر پرداخت:https://www.irna.ir/news/83786208/پیش-بینی-افزایش-جمعیت-ایران-در-سال-۱۴۳۰-به-۱۱۲-میلیون-نفر
 فرض اول: رسیدن به حدود ۲٫۶ فرزند در سال ۱۴۳۰ (فرض خوش‌بینانه)
 فرض دوم: تثبیت سطح باروری کل از سال ۱۳۹۵ به بعد یعنی ۲٫۱۱ فرزند تا سال ۱۴۳۰
 فرض سوم: کاهش سطح باروری کل با شیبی تند به زیر سطح جانشینی ۱٫۵ فرزند در سال ۱۴۳۰ (فرض بدبینانه)
 فرض چهارم: کاهش سطح باروری کل با شیبی ملایم تا به زیر سطح جانشینی ۱٫۹ فرزند در سال ۱۴۳۰

در صورت تحقق سناریو اول یعنی افزایش میزان باروری کل، جمعیت کل کشور در سال ۱۴۳۰ هجری شمسی برابر با ۱۱۲ میلیون و ۴۷۵ هزار و ۴۵۸ نفر، با فرض ثابت ماندن میزان باروری کل، برابر با ۱۰۴ میلیون و ۱۷ هزار و ۵۸۸ نفر و با سناریوهای سوم و چهارم یعنی کاهش شدید و کاهش ملایم باروری به ترتیب برابر ۹۵ میلیون و ۳۱۷ هزار و ۴۶۴ نفر و ۱۰۱ میلیون و ۳۹۲ هزار و ۳۲۰ نفر خواهد بود. تجارب کشورهای مختلف نشان می‌دهد در مراحل میانی گذار جمعیتی، میزان باروری کل به زیر سطح جانشینی می‌رسد؛ بنابراین انتخاب فرض عملیاتی و محتمل (رسیدن به سطح باروری کل حدود ۱٫۹ فرزند) است.

بنابراین بر اساس سناریوهای مختلف در سال ۱۴۳۰ برای جمعیت ایران داریم:https://www.srtc.ac.ir/analytical-reports/نگاهی-به-گذشته-حال-و-آینده-جمعیت-ایران
 افزایش سطح باروری کل، ۱۱۲ میلیون و ۴۷۵ هزار و ۴۵۸ نفر
 تثبیت سطح باروری کل، ۱۰۴ میلیون و ۱۷ هزار و ۵۸۸ نفر
 کاهش سطح باروری کل با شیبی ملایم، ۱۰۱ میلیون و ۳۹۲ هزار و ۳۲۰ نفر
 کاهش سطح باروری کل با شیبی تند، ۹۵ میلیون و ۳۱۷ هزار و ۴۶۴ نفر

طی تخمین دیگری در سال ۲۰۳۰ میلادی جمعیت ایران به بیش از ۹۲ میلیون نفر می‌رسد.https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/

 شاخص‌های جمعیتی 

 شهرنشینی 
بندانگشتی|300px|چپ|تغییرات جمعیت شهری و روستایی ایران در دهه‌های اخیر
جمعیت شهرنشین ایران در سدهٔ اخیر رشد چشمگیری داشته است. در نخستین سرشماری رسمی ایران که در سال ۱۳۳۵ صورت گرفت، از کلّ جمعیت ایران (۱۸٬۹۵۴٬۷۰۴ نفر) حدود ۳۲ درصد (۶٬۰۰۲٬۶۲۱ نفر) در شهرها ساکن بوده‌اند.نشریهٔ نتایج سرشماری‌های مرکز آمار ایران این در حالی است که بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵، جمعیت کشور بالغ بر ۷۹٬۹۲۶٬۲۷۰ تن بوده که از این تعداد، ۵۹٬۱۴۶٬۸۴۷ نفر (۷۴ درصد) در شهرها ساکن بوده‌اند.
مهم‌ترین دلیل این افزایش، مهاجرت مردم از روستاها به شهرها بوده است؛ البته عواملی چون تبدیل روستاهای بزرگ به شهر نیز در آن نقش داشته‌اند.

جدول زیر ۸ شهر پرجمعیت ایران را معرفی می‌کند:
 رتبه شهر استان جمعیتشهرhttps://www.amar.org.ir/englishکلان‌شهر ۱ تهران تهران ۸٬۶۹۳٬۷۰۶ ۱۴٬۷۰۰٬۰۰۰ ۲ مشهد خراسان رضوی ۳٬۰۰۱٬۱۸۴ ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ ۳ اصفهان اصفهان ۱٬۹۶۱٬۲۶۰ ۲٬۷۰۰٬۰۰۰ ۴ کرجالبرز ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ۵ شیراز فارس ۱٬۵۶۵٬۵۷۲ ۱٬۹۰۰٬۰۰۰ ۶ تبریز آذربایجان شرقی ۱٬۵۸۸٬۶۹۳ ۱٬۷۶۰٬۰۰۰ ۷ قم قم ۱٬۲۰۱٬۱۵۸ ۱٬۲۴۰٬۰۰۰ ۸ اهواز خوزستان ۱٬۱۸۴٬۷۸۸ ۱٬۳۲۰٬۰۰۰۴۳بیرجندخراسان جنوبی۲۳۹۵۱۹۲۳۹۵۱۹

 ژنتیک 
بندانگشتی|اقوام بلوچ، استان سیستان و بلوچستان

 هاپلوگروه‌ها 
 دی‌ان‌ای کروموزوم Y 
دی‌ان‌ای کروموزوم Y (Y-DNA) نمایانگر نسب پدری است. در ایران، مجموعه کروموزوم‌های Y به این شکل است:

هاپلوگروه‌های R1 (۲۵٪)، J2 (۲۳٪)، G (۱۴٪)، J1 (۸٪)، E1b1b (۵٪)، L (۴٪)، Q (۴٪)، بیش از ۸۵٪ از کل کروموزوم‌ها را تشکیل می‌دهند.Regueiro et al. 2006, Nasidze et al. 2008
هاپلوگروهBekada A, Fregel R, Cabrera VM, Larruga JM, Pestano J, et al. (2013) Introducing the Algerian Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Profiles into the North African Landscape . PLoS ONE 8(2): e56775. doi:10.1371/journal.pone.0056775nBCE1b1aE1b1b1a2E1b1b1a3E1b1b1cFGHIJ1J2KLNOP,RQR1aR1bR1b1aR1b1bR2TنشانگرM2V13V22M34M343V88M269M70ایران۵۶۶۰٫۵۳۰٫۱۸۱٫۴۱۱٫۷۷۱٫۸۰٫۸۸۰٫۳۵۱۴٫۰۰۲٫۶۵۰٫۸۸٫۱۳۲۳٫۸۶۰٫۷۱۴٫۰۰۲٫۱۲۱٫۴۱۰٫۷۱۴٫۰۱۱۷٫۴۹۱٫۲۴۰٫۳۵۶٫۱۸۱٫۴۱۲٫۱۲

 دی‌ان‌ای میتوکندری 
دی‌ان‌ای میتوکندریایی (mtDNA) نمایانگر نسب مادری است. دی‌ان‌ای میتوکندریایی غرب اوراسیا به‌طور متوسط بیش از ۹۰٪ از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد (۲۰۱۳).

در میان آنها، شاخه‌های U3b3 به نظر می‌رسد محدود به جمعیت‌های ایران و قفقاز باشد، در حالی که زیرشاخه U3b1a در سراسر منطقه خاور نزدیک رایج است.

در ایران، گروه‌های انحرافی در کروموزوم‌های Y و مجموعه ژن‌های دی‌ان‌ای میتوکندریایی شامل قومیت‌های شمال ایران، مانند گیلک‌ها و مازندرانی‌ها می‌شوند که ساختار ژنتیکی آنها، از جمله دی‌ان‌ای کروموزومی، تقریباً با قومیت‌های اصلی قفقاز جنوبی، یعنی گرجی‌ها، ارمنی‌ها و آذربایجانی‌ها یکسان است. دیگر گروه‌های انحرافی توسط مردم بلوچ تشکیل می‌شوند که تنها ۱–۲٪ از کل جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند و دارای خطوط دی‌ان‌ای پدری و میتوکندریایی بیشتری هستند که به سوی قومیت‌های جنوب غربی آسیای جنوبی گرایش دارند.

سطوح تنوع ژنتیکی در جمعیت‌های ایرانی قابل مقایسه با دیگر گروه‌های قفقاز، آناتولی و اروپا است.ژنوم میتوکندری ابزاری مؤثر در تعیین هویت، مجله پزشکی قانونی، دوره ۱۴، شماره ۳، پائیز ۱۳۸۷

 دی‌ان‌ای اتوزومال 
یک تجزیه و تحلیل ژنتیکی گسترده روی گروه‌های مختلف قومی ایران که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، نشان داد که از لحاظ ژنتیکی، گروه‌های مختلف قومی ایران مانند فارس‌ها، کردها، آذری‌ها، لرها، مازندرانی‌ها، گیلک‌ها و عرب‌ها به‌طور نزدیک به هم مرتبط هستند و یک خوشه واحد را تشکیل می‌دهند که به عنوان "CIC" (خوشه مرکزی ایرانی) شناخته می‌شود. در مقایسه با جمعیت‌های جهانی، ایرانی‌ها (CIC) در مرکز خوشه وسیع‌تری از اوراسیا غربی قرار می‌گیرند، نزدیک به اروپایی‌ها، مردم خاورمیانه و آسیای جنوبی مرکزی. عرب‌های ایرانی و آذری‌های ترک‌زبان از نظر ژنتیکی با مردمان ایرانی‌زبان مانند فارس‌ها هم‌پوشانی دارند. زیرساخت ژنتیکی ایرانی‌ها در مقایسه با سایر جمعیت‌های "۱۰۰۰G" کم است.

ایرانی‌ها بیشترین وابستگی ژنتیکی را با دیگر جمعیت‌های آسیای غربی و جنوب غربی دارند و سپس با اروپایی‌ها و گروه‌های آسیای مرکزی. برخی از گروه‌های جنوب آسیا (به‌ویژه اقلیت پارسیان هند) بالاترین وابستگی را با ایرانی‌ها نشان دادند، که با تاریخ قومی آنها همخوانی دارد. به‌طور کلی، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که ساختار ژنتیکی مجموعه ژنی ایران تقریباً ۵٬۰۰۰ سال پیش شکل گرفته و از آن زمان به بعد پیوستگی بالایی نشان می‌دهد، که حاکی از آن است که آن‌ها تا حد زیادی تحت تأثیر مهاجرت‌های خارجی قرار نگرفته‌اند.

در مقیاس جهانی، ایرانی‌ها بالاترین وابستگی را با دیگر جمعیت‌های «اوراسیا غربی» (مانند اروپایی‌ها یا جنوب آسیایی‌ها و همچنین لاتین آمریکایی‌ها) نشان می‌دهند، در حالی که آفریقایی‌های جنوب صحرا و آسیایی‌های شرقی تفاوت‌های زیادی با ایرانی‌ها دارند.

 زبان‌های ایران 
بندانگشتی|زبان‌های ایرانی
بندانگشتی|پراکنش مردم فارسی‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۳۸٫۳۱۸٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم ترک‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۱۸٫۱۷۳٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم کردزبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۱۸٫۱۷۳٫۰۰۰
پراکنش مردم کردزبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۶٫۶۷۳٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم لرزبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۵٫۷۶۵٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم بلوچ‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۲٫۵۷۶٫۰۰۰
بندانگشتی|چپ|پراکنش مردم عرب‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۱٫۵۵۲٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم مازنی‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۷٫۱۰۷٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم گیلک‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۳٫۰۸۹٫۰۰۰
بندانگشتی|پراکنش مردم تالش‌زبان در استان‌های ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی برابر با ۵۴۰٫۰۰۰

اتنولوگ جمعیت فارسی‌زبانان ایران در سال ۲۰۱۶ را ۵۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر یعنی بیش از ۶۲ درصد می‌داند.https://www.ethnologue.com/country/IR/languageshttps://www.ethnologue.com/language/pes اِتنولوگ  از معتبرترین دانشنامه‌های موجود در جهان است که داده‌های آماری از تعداد گویشوران زبان‌های مختلف را به صورت اینترنتی منتشر می‌کند.

جمعیت ایران در پایان سال ۲۰۱۶ میلادی، طبق تخمین‌های متفاوت بین ۷۹ تا ۸۱ میلیون نفر بوده است. اتنولوگ جمعیت گویشوران زبان‌های مختلف در ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی را به ترتیب زیر بیان کرده است. به این نکته توجه شود که بین قومیت و گویشور تفاوت وجود دارد و برای نمونه میزان جمعیت آذری زبانان در جدول لحاظ شده است در حالی که جمعیت آذری‌تباران اندکی بیشتر است. بیش از ۸۱ درصد مردم ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی به یکی از زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند.
ردیفنام جمعیت(۲۰۱۶)درصد از کل جمعیت ایران(۲۰۱۶) زبان‌های ایرانی۱زبان فارسی ۵۰٬۴۰۰٬۰۰۰  ۶۲٫۷۴۲زبان کردی ۶٬۵۹۰٬۰۰۰  ۶٫۹۵۳زبان لری ۱٬۷۰۰٬۰۰۰  ۲٫۱۱۴زبان گیلکی ۲٬۴۰۰٬۰۰۰  ۲٫۹۸۵زبان مازندرانی ۲٬۳۴۰٬۰۰۰  ۲٫۹۱۶زبان بلوچی ۱٬۹۲۰٬۰۰۰  ۲٫۳۹زبان تاتی و زبان تالشی ۴۰۰٬۰۰۰  ۰٫۴۹۹سایر زبان‌های ایرانی محدود  ۰٫۰۴کلزبان‌های ایرانی ۶۵٬۷۵۰٬۰۰۰  ۸۱٫۴۵ زبان‌های غیرایرانی۱زبان ترکی آذربایجانی ۱۰٬۹۰۰٬۰۰۰  ۱۳٫۵۷۲زبان ترکمنی ۷۹۰٬۰۰۰  ۰٫۹۸۳زبان ترکی خراسانی ۸۸۶٬۰۰۰  ۱٫۱۰۴زبان ترکی قشقایی ۹۵۹٬۰۰۰  ۱٫۱۹۵زبان عربی ۱٬۳۲۰٬۰۰۰  ۱٫۶۴۶زبان ارمنی ۱۰۰٬۰۰۰  ۰٫۱۲۷زبان آشوری ۱۵٬۰۰۰  ۰٫۰۲۸سایر زبان‌های غیر ایرانی محدود  ۰٫۰۲کل زبان‌های غیرایرانی ۱۴٬۹۷۰٬۰۰۰  ۱۸٫۵۵کل تجمیعیکل زبان‌های رایج در ایران ۸۰٬۷۲۰٬۰۰۰ ۱۰۰

بنابر گزارش کتابچهٔ سیا، امروزه ایران از قومیت‌های گوناگونی از جمله فارسی زبانان(۶۱ درصد)، آذربایجانی‌ها (۱۶ درصد)، کُردها (۱۰ درصد)، گیلک‌ها و مازندرانی‌ها (۷ درصد)، بلوچ‌ها (۲ درصد)، عرب‌ها (۲ درصد)، ترکمن‌ها و قشقایی‌ها (۲ درصد) و دیگران (۲ درصد) تشکیل یافته است.

براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵ دربارهٔ ترکیب قومی ملّت ایران، جمعیت پارسیان حدود ۷۳ تا ۷۵ درصد جمعیت ایران است. آمار سرشماری سال ۱۳۷۵ نشان می‌دهد که ۸۲ تا ۸۳ درصد مردم پارسی صحبت می‌کنند و ۸۶/۲ درصد از آن‌ها فقط پارسی را می‌فهمند. مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی ایران

بنابر برآورد دیگری از کنگرهٔ آمریکا، ۶۵ درصد از ساکنان ایران به زبان پارسی، ۱۶ درصد به زبان ترکی آذربایجانی، ۷ درصد به زبان کردی، ۶ درصد به زبان لری، ۲ درصد به زبان عربی، ۲ درصد به زبان بلوچی، ۱ درصد به زبان ترکمنی، ۱ درصد به زبان قشقایی و سایر زبان‌های ترکی و کم‌تر از ۱ درصد نیز به زبان‌های ارمنی، آشوری، گرجی و دیگر زبان‌های غیرپارسی و غیرترکی سخن می‌گویند.

در ایران در حدود ۷۵ زبان و گویش رواج دارد.زبان‌های ایران بنابر تخمین کتابچهٔ اطلاعات سیا، بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را به ترتیب فارسی با گویشهای مختلف (۵۸ درصد)، ترکی آذربایجانی با گویش‌های مختلف (۲۶ درصد)، کردی (۹ درصد)، لری ۲/۲ درصد)، بلوچی (۱ درصد)، عربی (۱ درصد)، ترکمنی (۱ درصد) و دیگر زبان‌ها (۲ درصد) تشکیل می‌دهند.

مهرداد ایزدی پژوهشگر کرد-بلژیکی-آمریکایی که کار وی را می‌توان در دانشکده امور بین‌الملل و عمومی دانشگاه کلمبیا آمریکا در وبسایت پروژه ۲۰۰۰ خلیج فارس مشاهده کرد، می‌گوید در سرشماری ایران در سال ۲۰۰۱ نشان می‌دهد که فارسی‌زبان نخست ۶۳٪ از ایرانیان می‌باشد. در حالی که وی درصدهای زیر را نیز ارائه می‌دهد:
 ۶۳٫۳ ٪ فارسی
 ۱۳٪ ترکی آذری و گویش‌های ترکی
 ۷٪ کُردی
 ۳٫۶٪ گیلکی
 ۳٪ مازندرانی
 ۲٫۵٪ بلوچ
 ۱٫۸٪ عرب
 دیگر زبان‌ها مانند ترکمن، پشتو، ارمنی، سریانی، گرجی، قشقایی، براهویی، راجی، مینابی و دیگر زبان‌های ایرانی غربی مانند (لاری، تالشی، تاتی، راجی، غیره)
بر پایه گزارش صندوق جمعیت ملل متحد نیز زبان جمعیت ایران متشکل از ۵۱٪ فارسی دری، ۲۴٪ آذری، ۸٪ گیلک و مازندرانی، ۷٪ کردی، ۳٪ عربی، ۲٪ بلوچی، ۲٪ لری، ۲٪ ترکمنی و ۱٪ دیگر زبان‌ها مانند لکی، قشقایی، قزاقی، هزارگی، گرجی، ارمنی، تاتی، تالشی و…

تاکنون در هیچ‌یک از سرشماری‌های ایران پرسش‌های مربوط به وابستگی‌های قومی و زبانی پرسیده نشده است. اگرچه این پرسش در پرسشنامه‌های سرشماری سال ۱۳۶۵ مطرح شده بود ولی به دلیل ملاحظات سیاسی از جمع‌آوری اطلاعات مربوط به آن خودداری شد. با این حال پژوهش‌ها و برآوردهایی در مورد ترکیب قومی و زبانی کشور انجام شده است. یکی از این پژوهش‌ها به نمونه‌گیری سازمان ثبت احوال کشور در مرداد ۱۳۷۰ بازمی‌گردد که زبان مادری زنانی را که برای دریافت شناسنامه فرزندان خود به دفترهای ثبت احوال مراجعه کرده بودند، مورد پرسش قرار می‌داد. در این نظرسنجی از مجموع ۴۹٬۵۵۸ مادر، ۴۶٫۲٪ به فارسی، ۲۰٫۶٪ به آذری، ۱۰٪ به کُردی، ۸٫۹٪ به لری و لکی، ۷٫۲٪ به زبان شمالی، ۳٫۵٪ به عربی، ۲٫۷٪ به بلوچی، ۰٫۶٪ به ترکمنی، ۰٫۱٪ به ارمنی و ۰٫۲٪ به دیگر زبان‌ها تکلم می‌کردند. مشابه این نظرسنجی در سال ۱۳۷۳ هم انجام شد و به نتایج مشابهی رسید. در این نظرسنجی‌ها روشن شد که سطح باروری و ویژگی‌های جمعیتی بر حسب جامعهٔ زبانی مادران بسیار متفاوت است و شمار فرزندان زنده زاده شده در گروه‌های گوناگون زبانی میان ۲٫۹ تا ۵ قرار داشت اما مطالعه‌ای دیگر نشان داد که این اختلاف بیشتر از تفاوت‌های فرهنگی و اقتصادی این گروه‌ها ناشی می‌شود تا صرف تعلق قومی و زبانی آن‌ها.جمعیت، توسعه و بهداشت باروری، امیرهوشنگ مهریار و دیگران. تهران: نشر و تبلیغ بشری، فصل سیر تحولی جمعیت ایران نوشته حبیب‌الله زنجانی، سوم ۱۳۷۹. ص ۵۳–۵۲  به نقل از حبیب‌الله زنجانی، گامی نو در پژوهشهای جمعیتی، فصلنامه جمعیت، ۱۳۷۱، سازمان ثبت احوال

 آمارهای زبانی 
به‌طور کلّی آمارهای گوناگونی از ترکیب زبانی مردم ایران از سوی منابع گوناگون ارائه گردیده است:

+آژانس اطلاعات مرکزی (سیا): گزارش ایران گروه زبانی تعداد (تخمین سال ۲۰۰۸) نسبت جمعیتیکل جمعیت۷۷٬۸۹۱٬۲۲۰۱۰۰٪پارسی۴۷٬۵۱۳٬۶۴۴۶۱٪ آذربایجانی۱۲٬۴۶۲٬۵۹۵۱۶٪کردی۷٬۷۸۹٬۱۲۲۱۰٪لری و لکی ۴٬۶۷۳٬۴۷۳۶٪عربی۱٬۵۵۷٬۸۲۴۲٪بلوچی۱٬۵۵۷٬۸۲۴۲٪ترکمنی۱٬۵۵۷٬۸۲۴۲٪دیگر۷۷۸٬۹۱۵۱٪

+درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران گروه زبانی تعداد (سال ۲۰۰۶) نسبت جمعیتیNational portal for electronic services of İran: Ethnic Groups : Iran's population is made up of numerous ethnic groups. Persians migrated to the region from Central Asia beginning in the 7th century BC and established the first Persian empire in 550 BC. They are the largest ethnic group, and include such groups as the Gilaki, who live in Gilan Province, and the Mazandarani, who live in Mazandaran Province. Accounting for about 60 percent of the total population, Persians live in cities throughout the country, as well as in the villages of central and eastern Iran.Two groups closely related to the Persians both ethnically and linguistically are the Kurds and the Lurs. The Kurds, who make up about 7 percent of the population, reside primarily in the Zagros Mountains near the borders with Iraq and Turkey.The Lurs account for 2 percent of the population; they inhabit the central Zagros region. Turkic tribes began migrating into northwestern Iran in the 11th century, gradually changing the ethnic composition of the region so that by the late 20th century East Azerbaijan Province was more than 90 percent Turkish. Since the early 1900s, Azeris (a Turkic group) have been migrating to most large cities in Iran, especially Tehran. Azeris and other Turkic peoples together account for about 25 percent of Iran's inhabitants. The remainder of the population comprises small communities of Arabs, Armenians, Assyrians, Baluchis. کل جمعیت۷۰٬۴۹۵٬۷۸۲۱۰۰٪ فارسی (همراه با گیلکی و مازندرانی)۴۲٬۲۹۷٬۴۶۹۶۰٪ترکی۱۷٬۶۲۳٬۹۴۵۲۵٪کردی ۴٬۹۳۴٬۷۰۴۷٪لری۱٬۴۰۹٬۹۱۵۲٪عربی، بلوچی، ارمنی، آسوری و سایر ۴٬۲۲۹٬۷۴۹۶٪


+فدراسیون دانشمندان آمریکا گروه زبانی تعداد (سال ۲۰۰۶)Federation of American Scientists :...Population: 70.5 million (2007 est.)Persians, who constitute 51% of Iran’s population, dominate the central government of Iran.Roughly one out of every four Iranians is Azeri, making it Iran’s largest ethnic minority at over 18 million (some Azeris put the number higher). The
Turkic-speaking Azeri community is predominantly Shiite and resides mainly in northwest Iran along the border with Azerbaijan (whose inhabitants are more secular than their Azeri cousins in Iran) and in Tehran. Although they have grievances with
the current regime in Tehran, most Azeris say they are not treated as second-class citizens and are more integrated into Iranian society, business, and politics (the Supreme Leader is an ethnic Azeri) than other minorities. Predominantly Sunni Muslim, the Kurds reside mainly in the northwest part of the country (so-called Iranian Kurdistan) and comprise around 7% of Iran’s
population. There are roughly 4 million Kurds living in Iran, compared to 12 million in Turkey and 6 million in Iraq. Unlike Iran’s other minorities, many of its Kurds harbor separatist tendencies. Along the Iranian-Iraqi border in southwest Iran is a population of some three million Arabs, predominantly Shiite. Arabs, whose presence in Iran stretches back
12 centuries, co-mingle freely with the local populations of Turks and Persians. Iran has roughly 1.4 million Baluchis, comprising 2% of its population. Predominantly Sunni, they reside in the Iranian section of an area known as Baluchistan, a region divided between Pakistan and Iran.کل جمعیت۷۰٬۵۰۰٬۰۰۰فارسی۳۶٬۰۰۰٬۰۰۰ترکی آذربایجانی۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰کردی ۴٬۰۰۰٬۰۰۰عربی۳٬۰۰۰٬۰۰۰بلوچی۱٬۴۰۰٬۰۰۰


+کتابخانه کنگره آمریکا- مطالعه یک کشور: ایران گروه زبانی تعداد(۱۹۸۶)Library of Congress - A Country Study: Iran Table 3. Ethnic and Linguistic Groups, 1986 (exclusive of refugees) درصد نسبتکل جمعیت۴۵٬۶۱۲٬۰۰۰exclusive of refugees۱۰۰٪فارسی۲۳٬۱۰۰٬۰۰۰۵۰٫۶۴٪گیلکی و مازندرانی۳٬۴۵۰٬۰۰۰۷٫۵۶٪ترکی آذربایجانی۱۱٬۵۰۰٬۰۰۰۲۵٫۲۱٪قشقایی۲۵۰٬۰۰۰۰٫۵۵٪ترک‌های ساکن استان فارس۲۵۰٬۰۰۰شامل ابیوردی‌ها، افشارها، بهارلوها، اینانلوها، نفرها، و دیگر گروهای ترک‌زبان.۰٫۵۵٪ترکمنی۲۵۰٬۰۰۰۰٫۵۵٪کردی۴٬۰۰۰٬۰۰۰۸٫۷۷٪لری۵۵۰٬۰۰۰۱٫۲٪بختیاری۲۵۰٬۰۰۰۰٫۵۵٪عربی۵۳۰٬۰۰۰۱٫۱۶٪بلوچی۶۰۰٬۰۰۰۱٫۳۲٪ارمنی۲۵۰٬۰۰۰۰٫۵۵٪آشوری۳۲٬۰۰۰۰٫۰۷٪دیگرگویش‌های ترکی و فارسی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، گرجی، روس۶۰۰٬۰۰۰۱٫۳۲٪


+کتابخانه کنگره - بخش تحقیقات فدرال گروه زبانی درصد نسبت (تخمین سال ۲۰۰۸)Library of Congress – Federal Research Division Country Profile: Iran, May 2008 فارسی۶۵٪اذری آذربایجانی۱۶٪کردی ۷٪لری۶٪عربی۲٪بلوچی۲٪ترکمنی۱٪قشقایی۱٪دیگر ۱٪کل۱۰۰٪


 جستارهای وابسته 
 تاریخ ایران
 زبان‌های رایج در ایران
 فهرست شهرهای ایران بر پایه جمعیت
 فهرست شهرهای ایران
 سیاست‌های کلی جمعیت
 سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران
 فقر در ایران

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 داده‌های آماری بیشتر، ورلد مترز
داده‌های آماری بیشتر، مرکز آمار ایران
نقشهٔ شهرها، استان‌ها، قومیت‌ها، راه‌ها، منابع و تأسیسات نفتی و گازی و اتمی
 ریشهٔ مشترک اقوام ایران


رده:اقتصاد ایران
رده:مردمان ایرانی‌تبار