عبدالرحیم طالبوف

میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی (۱۲۱۳ ه‍.ش کوی سرخاب، تبریز - اواخر ۱۲۸۹ یا اوایل ۱۲۹۰ ه‍.ش تمرخان شورا، داغستان) از روشنفکران پیش از مشروطیت در دوران ناصرالدین‌شاه بود.

 زندگی 
عبدالرحیم طالبوف، پسر ابوطالب نجار تبریزی، در ۱۲۱۳ شمسی (۱۸۳۴ میلادی) در محله سرخاب تبریز زاده شد. به گفتهٔ خودش، پدرش ابوطالب و پدربزرگش، استاد علی‌مراد، در حرفهٔ نجاری فعالیت داشتند.نبوی رضوی، سید مقداد. روزگاری که بر تکاپوگران بابی گذشت. تهران: پردیس دانش، ۱۳۹۳، ص. ۱۳۳.

در شانزده سالگی به تفلیس مهاجرت کرد و در آنجا به تحصیل زبان روسی و مقدمات علوم نوین پرداخت. او با جنبش‌های آزادی‌خواهی، آرای نویسندگان سوسیال دموکرات و ادبیات روسی آشنا شد.ṬĀLEBUF, ʿABD-AL-RAḤIM – Encyclopaedia Iranica. دسترسی: https://www.iranicaonline.org/articles/talebuf

سپس به تیمورخان شورا (بویناکسک کنونی، داغستان) نقل مکان کرد و در آنجا به مقاطعه‌کاری در راه‌ها و پل‌های قفقاز پرداخت و سرمایهٔ کافی اندوخت. در این شهر ازدواج کرد و زندگی خانوادگی خود را آغاز نمود. زندگی و فعالیت‌های او در دورهٔ تحرک فرهنگی و سیاسی قفقاز بر شکل‌گیری دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی او تأثیرگذار بود.امیراحمدی، مهران. "طالبوف؛ بازرگانِ سوسیال دموکرات". Tribune Zaman. دسترسی: https://www.tribunezamaneh.com/archives/107382

بندانگشتی|چپ|طالبوف در بین علما و روشنفکران مسلمان داغستان و باکو در سال ۱۹۰۷ — نفر دوم از راست نشسته ردیف اول جلو

از حدود پنجاه و پنج سالگی، طالبوف به نگارش آثار خود پرداخت و با انتشار کتاب‌هایی مانند مسالک المحسنین و کتاب احمد در میان روشنفکران و ترقی‌خواهان ایران محبوبیت یافت. او در آثار خود به ترویج افکار نوین اجتماعی و سیاسی، تبلیغ آزادی و حکومت قانون و نشر علوم طبیعی به زبان ساده پرداخته بود.

در ۱۲۸۵/۱۹۰۶، از تبریز به نمایندگی دوره نخست مجلس شورای ملی انتخاب شد، اما به رغم پذیرش نمایندگی، به تهران نرفت و در تیمورخان شورا ماند تا در هفتاد و هفت سالگی درگذشت.کسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر، ص. ۲۳۱.

بندانگشتی|چپ|طالبوف در جمع نمایندگان آذربایجان در دوره اول مجلس شورای ملی – نفر سوم از راست

از او یک فرزند دختر به نام صونا باقی ماند که با مردی به نام عمراوف ازدواج کرد.آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران، ۱۳۵۰.

زندگی و آثار طالبوف بر مشروطه‌خواهان و روشنفکران آن دوره تأثیرگذار بود، در حالی که برخی از عالمان روحانی با وی سرگران بودند، زیرا نوشته‌های او با اصول سنتی دیانت اسلامی همخوانی نداشت.

 دیدگاه‌ها و اندیشه‌ها 
میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی در آثار خود، از جمله کتاب احمد و مسالک المحسنین، دیدگاه‌هایی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ارائه کرده است که بازتاب‌دهندهٔ آرمان‌های آزادی‌خواهانه و ترقی‌خواهانهٔ او بود.

 دیدگاه اجتماعی 
طالبوف به وضعیت جامعه و رفتارهای اجتماعی انتقاد داشت. او از رجال و ثروتمندان جامعه که «زودباور و طلادوست» بودند انتقاد کرده و بر اهمیت آموزش، آگاهی عمومی و عدالت اجتماعی تأکید می‌کرد.کتاب احمد، جلد ۱، ص. ۸۳–۸۴

 دیدگاه سیاسی 
او بر ضرورت حکومت قانون و مشارکت عمومی در امور سیاسی تأکید داشت و با استبداد و تمرکز قدرت مخالف بود. طالبوف در دورهٔ مشروطه‌خواهی، نمایندگی مجلس را پذیرفت اما ترجیح داد در تیمورخان شورا بماند تا به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی خود ادامه دهد.

 دیدگاه اقتصادی 
طالبوف نابرابری اقتصادی و فساد در مدیریت ثروت را نقد می‌کرد و در کتاب احمد به «انبارهای حبوبات ثروت» و حیله‌گری در کسب مال اشاره می‌کند، که نشان‌دهندهٔ نگرانی او از فساد اقتصادی و بی‌عدالتی اجتماعی است.کتاب احمد، جلد ۱، ص. ۸۳–۸۴

 دیدگاه فرهنگی و علمی 
او سعی داشت مفاهیم علمی و فلسفی را در دسترس عموم قرار دهد و بر ضرورت آزاداندیشی و پیشرفت علمی به عنوان پایهٔ توسعهٔ جامعه تأکید داشت. آثار علمی او، از جمله ترجمه‌های فیزیک و هیئت، نمونه‌ای از کوشش او برای انتشار دانش و علوم نوین بود.

دیدگاه‌های طالبوف شامل آزادی‌خواهی، عقلانیت، عدالت اجتماعی و توسعهٔ علمی بود و نقش مهمی در شکل‌گیری افکار مشروطه‌خواهانه و روشنفکری در ایران داشت.

 آثار 
آثار طالبوف به ترتیب نشر بدین قرار است:

نخبه سپهری، استانبول، ۱۳۱۰ ه‍.ق (۱۲۷۱ ه‍.ش)

بندانگشتی|چپ|جلد «سفینه طالبی یا کتاب احمد»

کتاب احمد یا سفینه طالبی، استانبول، دو جلد (۱۳۱۱-۱۳۱۲ ه‍.ق)

ترجمه فیزیک یا حکمت طبیعیه، استانبول، ۱۳۱۱ ه‍.ق

ترجمه هیئت جدید (از فلاماریون)، استانبول، ۱۳۱۱ ه‍.ق - ترجمه و. چرکاسوف (به روسی: В. Черкасов) از فرانسه به روسی و ترجمه از روسی به فارسی توسط عبدالرحیم‌بن‌شیخ‌ابوطالب نجارتبریزی

ترجمه پند نامه مارکوس قیصر روم، استانبول، ۱۳۱۲ ه‍.ق

مسالک المحسنین، قاهره، ۱۳۲۳ ه‍.ق

مسائل الحیات، تفلیس، ۱۳۲۴ ه‍.ق

ایضاحات در خصوص آزادی، تهران، مطبعه شاهنشاهی، ۱۳۲۵ ه‍.ق

سیاست طالبی، تهران، ۱۳۲۹ ه‍.ق (بعد از مرگ نویسنده)

بر اساس منابع تاریخی، برخی علما در زمان طالبوف، خواندن آثار او را ممنوع اعلام کردند و برخی از طرفداران بابیه در ترویج این آثار فعال بودند.خاطرات عبدالله بهرامی، ص. ۲۵

 بخشی از کتاب احمد 

 «اکثر متمولین این مغربیان متمدن‌نمای خوش‌ظاهر، مثل موش صحرائی دور عالم را می‌گردند که هرجا انبار جدیدی پر از حبوبات ثروت پیدا کنند، همراهان خود را دعوت نمایند و به هر حیله روباهی که ممکن باشد، رخنه بر آن انبار آکنده بیندازند… هر ملتی که رجال متنفذ او زودباور و لین‌العریکه و بی‌علم و بی‌تجربه و طلادوست باشند، با سرپنجه صید افکن شاهین اقتدار استرلینغ و روبل و دلار و فرانک، زودتر از دیگران شکار شوند.»کتاب احمد، جلد ۱، ص. ۸۳–۸۴ 

 جستارهای وابسته 
بویناکسک
مهاجرت ایرانیان به قفقاز و آسیای مرکزی (سده ۱۹ و ۲۰ میلادی)

 پانویس 

 منابع 

رده:افراد انقلاب مشروطه
رده:افراد ایرانی آذری‌تبار
رده:انقلابیون آذری‌تبار اهل ایران
رده:اهالی تبریز
رده:ایرانیان مقیم روسیه
رده:ایرانی‌تبارهای اهل روسیه
رده:ایرانی‌های مهاجرت‌کرده به امپراتوری روسیه
رده:درگذشتگان ۱۳۲۸ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۹۱۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۵۰ (قمری)
رده:زادگان ۱۸۳۴ (میلادی)
رده:سیاستمداران آذری‌تبار اهل ایران
رده:مترجمان از روسی
رده:منتقدان اهل ایران
رده:مهاجران ایرانی قفقاز
رده:مهاجرت اهالی جمهوری آذربایجان به روسیه
رده:نویسندگان مرد اهل ایران