تفنگ

تُفَنگ وسیله‌ای است که با استفاده از فشار یا نیروی انفجاری، پرتابه را به پیش می‌راند.The Chambers Dictionary, Allied Chambers – 199, page 717Merriam-Webster Dictionary - gun پرتابه‌ها بیشتر جامد هستند، اما همچنین می‌تواند مایع تحت فشار باشد (برای نمونه در تفنگ‌های آب‌پاش یا ماشین‌های آب‌پاش) یا گاز (برای نمونه تفنگ سبک-گاز). پرتابه‌های جامد ممکن است آزادانه پرواز کنند (مانند گلوله‌ها و گلوله‌های توپخانه) یا مهار شده (مانند شوکرها، نیزه‌پران‌ها و تفنگ‌های هارپون). به تفنگ کالیبر-بزرگ، توپ نیز گفته می‌شود. تفنگ‌ها به عنوان سلاحی برای استفاده نظامی طراحی شدند و سپس در شکار نیز کاربرد پیدا کردند. اکنون، تفنگ‌هایی برای اهداف مختلفی وجود دارد، مانند تفنگ‌های اسباب‌بازی، تفنگ‌های آب‌پاش، تفنگ‌های پینت‌بال و غیره.

برخی تفنگ‌ها گلوله را با انفجار مهمات به بیرون می‌رانند، در مقابل نوع دیگری به نام تفنگ بادی وجود دارد که با فشار هوا به صورت مکانیکی این کار را انجام می‌دهد.

تفنگ‌های دارای مهمات هم دو نوع اصلی تفنگ دارند: تفنگ ساچمه‌زنی و تفنگ گلوله‌زنی. که تفنگ ساچمه زنی برای شکار استفاده میشود در تفنگ ساچمه‌زنی تعدادی ساچمه فلزی در اثر فشار گاز باروت که در فشنگ ایجاد می‌شود از لوله تفنگ به بیرون پرتاب می‌شود. در تفنگ گلوله‌زنی فقط یک گلوله از لوله به بیرون می‌رود.

تفنگ گلوله‌زنی معمولاً دارای لوله خاندار است که به همین دلیل دقت تیراندازی و برد آن بسیار بیشتر از تفنگ ساچمه‌ای است.

در سال ۲۰۱۳ شرکت آمریکایی ترکینگ پوینت از نوعی تفنگ شکاری رونمایی کرد. میدان دید و هدف‌گیری این سلاح رایانه‌ای است و مجهز به نرم‌افزارهای هدف‌گیری و سیستم مسافت‌یاب لیزری است. تجهیزات رایانه‌ای این تفنگ به منظور نشانه‌گیری بسیار دقیق تعبیه شده‌است. کاربران مبتدی نیز به آسانی می‌توانند با این تفنگ شکاری به هدف مشخص شلیک کنند. این سلاح مجهز به سامانه وای-فای است و قادر است مختصات هدف‌گیری و تاریخ شلیک را ثبت کند. ساخت‌آوری (تکنولوژی) این سلاح امکان پی‌گیری جرائم را به مراجع قانونی و حقوقی داده و کار آن‌ها را برای کشف جرم و زمان رویداد تخلف آسان می‌کند.

 تاریخچه 
نخستین تفنگ را عثمانی‌ها در آخرین سال‌های قرن ۱۴ میلادی (۱۳۹۴) به عنوان نمونه کوچک از توپ‌هایی که می‌ساختند برای استفاده فردی اختراع کردند که مثل توپ سرپر و دارای فتیله بود و نخستین یگانی که در دنیا از تفنگ استفاده کرد، یگانی از جان نثارهای عثمانی بود.

در نبرد موهاک در ۱۵۲۶ ارتش جان‌نثاری عثمانی با داشتن ۲۰۰۰ قبضه تفنگ سرپر (ترکی تفک) در برابر دشمن جنگید

بندانگشتی|تسخیر جزیره رودس یونان توسط جان نثارهای تفنگدار عثمانی در ۱۵۲۲
در جریان تسخیر جزیره یونانی رودس در ۱۵۲۲ نیز ارتش جان‌نثاری عثمانی دارای تفنگ‌های ساخت خود بوده‌است.

تفنگ‌های اولیه مقادیر زیادی دود و دوده تولید می‌کردند، که می‌بایست مرتباً بعد از هر شلیک منفذهای تفنگ از دوده پاک می‌شدند، یا از طریق عمل سایش مکرر مته، یا تلاش آگاهانه برای ایجاد «شیارهای دوده» که امکان شلیک چندباره را فراهم می‌آورد. این امر نیز ممکن است منجر به افزایش دقت شود، اگرچه هیچ‌کس با اطمینان نمی‌داند.

 پیستول یا سلاح دستی نوعی سلاح گرم با تعداد تیر کم است که وزن کم و قدرت متوسط دارد و به سادگی جابه‌جا می‌شوند و با یک دست قابل استفاده هستند.
 مسلسل‌های دستی (submachine gun) یا به اختصار smg سلاح‌های گرمی هستند که حالت شلیک خودکار پیاپی، چندتیر و تک‌تیر نیز دارند؛ یعنی به چند حالت شلیک می‌کنند. این سلاح‌ها عمومأ طول کم و از فشنگهایی با قدرت کم برخوردارند و برای شلیک به اهداف نزدیک و در مناطق بسته استفاده می‌شوند.
 تفنگهای تهاجمی سلاحهای جنگی هستند که بعد از جنگ جهانی دوم ابداع شدند، عمومأ از فشنگ‌هایی با کالیبر بالا استفاده می‌کنند و در مناطق باز قابلیت مانور بهتری دارند و از برد و قدرت بالاتری نسبت به مسلسل‌های دستی برخورداند.
 تفنگهای ساچمه زنی یا شاتگان تفنگی با قدرت بالا که از فشنگ‌هایی از جنس پلاستیک یا مقوایی که دارای ساچمه در قسمت سر آن هستند استفاده می‌کند و همزمان چندین ساچمه را به بیرون پرتاب می‌کند. تفنگ‌های ساچمه‌زنی عمومأ برای شکار جانوران یا پرندگان استفاده می‌شود و برد بالایی ندارد.
 sniper یا به فارسی تفنگ تک‌تیرانداز به عربی قنّاصه، اسلحه‌ای است که برای اهداف با فواصل زیاد استفاده می‌شود و برد زیادی دارد، این سلاح‌ها عمومأ با دوربین قابل استفاده است.

 در ادبیات فارسی 

 جستارهای وابسته 
 فهرست تفنگ‌ها
 فهرست تفنگ‌های شکاری رایج در ایران
 فهرست واژگان نظامی
 سلاح شکاری
 تفنگ فتیله‌ای
 تفنگ نوری
 تفنگ الکترونی
 تفنگ گرمایی
 تفنگ خفیف
 تفنگ اهرمی
 تفنگ ایرسافت
 تفنگ بادی
 تفنگ چخماقی
 تفنگ دستی
 تفنگ خودکار
 تفنگ تهاجمی
 تفنگ جنگی
 تفنگ تک‌تیرانداز
 تفنگ کمرشکن
 تفنگ تک‌لول
 تفنگ دولول
 تفنگ شکاری
 تفنگ ساچمه‌زنی
 تفنگ گلوله‌زنی
 تفنگ مختلط
 تفنگ ضدتجهیزات
 نخجیر ۲
 نخجیر ۳
 تفنگ آرش
 تفنگ شاهین
 تفنگ سیاوش

 منابع 

 فرهنگ یک جلدی دکتر محمد معین
 ذکاء، یحیی، تفنگ، بررسی‌های تاریخی، تهران

 پیوند به بیرون 
تفنگ اینچند

رده:پیاده‌نظام
رده:تجهیزات شکار
رده:تفنگ‌ها
رده:جنگ‌افزارها
رده:جنگ‌افزارهای انفرادی
رده:اختراع‌های چینی
رده:سلاح‌های گرم
رده:باروت
رده:جنگ‌افزارهای پرتابه‌ای