گوسفند

گوسفند ، گوسپندیا گوسفند اهلی، پستانداری نشخوارکننده و اهلی‌شده است که معمولاً به‌عنوان دام نگهداری می‌شود. اگرچه واژهٔ «گوسفند» می‌تواند به گونه‌های دیگر در سردهٔ قوچ‌ومیش نیز اشاره داشته باشد، در کاربرد روزمره تقریباً همیشه به گوسفند اهلی گفته می‌شود. مانند دیگر نشخوارکنندگان، گوسفند در راستهٔ جفت‌سم‌سانان قرار دارد. شمار گوسفندان اهلی در جهان اندکی بیش از یک میلیارد رأس است و این گونه، پرشمارترین گونهٔ گوسفند به‌شمار می‌رود. مادهٔ بالغ «میـش» نام دارد، نر بالغ «قوچ» و گوسفند جوان «بره» نامیده می‌شود.

گمان می‌رود گوسفندان اهلی از «گوسفند وحشی» در اروپا و آسیا منشأ گرفته باشند و ایران بخشی مهم از محدودهٔ جغرافیایی مرکز اهلی‌سازی آن‌ها به‌شمار می‌رود. گوسفند از نخستین حیواناتی است که برای مقاصد کشاورزی اهلی شد و به‌منظور استفاده از پشم، گوشت و شیر پرورش یافته است. پشم گوسفند پرکاربردترین الیاف حیوانی در جهان است که معمولاً با عمل پشم‌چینی به دست می‌آید. امروزه نیز گوسفند همچنان از نظر تأمین پشم و گوشت اهمیت دارد و گاه برای پوست، لبنیات یا به‌عنوان جاندار مدل در پژوهش‌های علمی پرورش می‌یابد.

پرورش گوسفند در بخش اعظم سرزمین‌های مسکونی جهان رواج دارد و در طول تاریخ نقشی بنیادی در بسیاری تمدن‌ها داشته است. در روزگار معاصر، کشورهایی چون استرالیا، نیوزیلند، برخی کشورهای آمریکای جنوبی و جزایر بریتانیا بیشترین پیوند را با تولید گوسفند دارند.

واژگان گسترده و متنوعی برای دامپروری گوسفند وجود دارد که بسته به منطقه و گویش تفاوت چشمگیر دارند. دسته‌ای از گوسفندان «گله» نامیده می‌شود. همچنین برای مراحل گوناگون زندگی گوسفند، به‌ویژه در ارتباط با بره‌زایی، پشم‌چینی و سن، اصطلاحات تخصصی متعددی وجود دارد.

گوسفند به‌عنوان حیوانی کلیدی در تاریخ کشاورزی، جایگاهی عمیق در فرهنگ انسانی دارد و در زبان و نمادهای بسیاری از جوامع بازتاب یافته است. به‌عنوان دام، گوسفند اغلب با تصویرپردازی شبانی و آرمان‌شهر روستایی همراه است. گوسفند در اسطوره‌شناسی‌ها (مانند «پشم زرین») و ادیان بزرگ، به‌ویژه در ادیان ابراهیمی، حضوری پررنگ دارد. در آیین‌های دینی کهن و نوین، گوسفند یکی از حیوانات رایج برای قربانی است.

 نژادها 
 گوسفند رومانف
 گوسفند کردی خراسان
 گوسفند افشاری
 گوسفند ترکی قشقایی
 گوسفند نژاد لری لرستان
 گوسفند بختیاری
 گوسفند قزل
 گوسفند عربی
 گوسفند بلوچی
 گوسفند سنگسری
 گوسفند سنجابی
 گوسفند طالشی
 گوسفند قره قل
 گوسفند لک قشقایی
 گوسفند فراهانی
 گوسفند مغانی
 گوسفند کردی
 گوسفند والیس بینی سیاه
 گوسفند تونس
 گوسفند رامنی
 گوسفند همشایر
 گوسفند آکسفورد
 گوسفند دورست
 گوسفند رامبویه
 گوسفند سافولک
گوسفند خاکستری سراب
تفاوت پرورش گوسفند داشتی و پرواربندی بره

پرورش گوسفند به دو شکل داشتی و پرواری انجام می‌شود. در پرورش گوسفند داشتی دامدار اقدام به خرید میش مادر، نسل‌کشی و نگهداری دام می‌پردازد. در پرواربندی دامدار اقدام به خرید بره‌های سبک‌وزن بین ۲۰ الی ۳۰ کیلو می‌کند، پس از رسیدن به وزن مد نظر اقدام به ارایه بازار می‌کند.Ph. Fr. Na. Fabre d'Églantine, Rapport fait à la Convention nationale dans la séance du 3 du second mois de la seconde année de la République Française, .Budiansky, 1999, pp. 97-98.Budiansky, 1999, pp. 100-101.

 استفاده 
بندانگشتی|پرچم جزایر فالکلند
انسان از شیر و گوشت و پشم گوسفند استفاده می‌کند و از این نظر گوسفند جانوری مفید برای انسان است. در مناطق بادیه‌نشین، همچنین در شهر و روستا، شیر گوسفند نوشیده می‌شود. از پوستش کفش می‌دوزند و پشمش را می‌ریسند. همچنین فضولات گوسفند را که پشکل نام دارد کود کشاورزی می‌کنند.
جمعیت کل گوسفند و بز جهان در حدود دو میلیارد راس است که حدود دو سوم این مقدار (بیشتر از ۱٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ راس) گوسفند و بقیه (در حدود ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ راس) بز است.
بیشترین تعداد گوسفندان جهان به تعداد صد و پنجاه میلیون راس در استرالیا پرورش داده می‌شود، پس از آن چین با حدود صد و چهل میلیون راس، هند با حدود هشتاد میلیون راس و ایران با حدود شصت میلیون راس قرار دارند؛ کشورهای سودان، نیجریه، نیوزلند، انگلیس، پاکستان و اتیوپی در رده‌های بعدی قرار دارند.Scherf, B. D. (2000) World watch list for domestic animal diversity. 3. ª ed. FAO, Roma. 726 pp.

 شیر گوسفند 
از شیر گاو غلیظ‌تر است. شیر گوسفند سیاه مرغوبتر است. شیر گوسفند مقوی سیستم حسی و عصبی است و نیروی جنسی را افزایش می‌دهد. همچنین برای زخم روده و خلط خونی مفید است. ترکیب شیر گوسفند و روغن بادام شیرین و صمغ عربی جهت سرفه توصیه می‌شود.

 بزرگ‌ترین پرورش‌دهندگان گوسفند 
فهرست کشورهای دارای بیشترین تعداد گوسفند زنده بر اساس گزارش فائو در سال ۲۰۱۸
+کشورتعداد گوسفند۱۱۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰۲۱۶۴٬۰۰۰٬۰۰۰۳۶۱٬۶۶۰٬۰۰۰۴۴۲٬۹۷۰٬۰۰۰۵۴۰٬۸۴۰٬۰۰۰۶۳۹٬۶۷۰٬۰۰۰۷۳۳٬۷۸۰٬۰۰۰۸۳۳٬۶۷۰٬۰۰۰۹۳۳٬۲۰۰٬۰۰۰۱۰۳۱٬۶۰۰٬۰۰۰۱۱۳۰٬۵۵۰٬۰۰۰۱۲۳۰٬۴۹۰٬۰۰۰۱۳۲۸٬۶۹۰٬۰۰۰۱۴۲۷٬۲۹۰٬۰۰۰۱۵۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰۱۶۲۲٬۳۴۰٬۰۰۰جهان۱٬۲۰۹٬۰۰۰٬۰۰۰

 بیماری‌ها 
در سر اکثر گوسفندان (دقیقاً در سینوس مجرای بینی) دو یا چند کرم بزرگ زندگی می‌کنند که لارو مگس انگلی گوسفند یا Oestrus ovis هستند. پس از کشتن گوسفند قصاب سر گوسفند را به زمین می‌کوبد تا کرمها خارج شوند. نوعی انگل دیگر کرم مغز نیز وجود دارد که به مغز حیواناتی چون گوسفند، بز، گوزن و برخی حیوانات دیگر حمله می‌کند. همچنین انگل‌های گوارشی متنوعی ممکن است از طریق گوشت گوسفند منتقل شوند که نیاز به پختن کامل گوشت دارد. در مورد مبتلا شدن به انگل تفاوتی بین گوسفند و دیگر حیوانات وجود ندارد.

زبان آبی یک بیماری ویروسی است که گوسفند، گاو، گوزن، بز و شتر (شتر، لاما، آلپاکا، گواناکو و ویکونا) را درگیر می‌کند. اگرچه گوسفندان به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند، گاو مخزن اصلی ویروس در پستانداران است و در اپیدمیولوژی این بیماری بسیار مهم است.

 ضریب تبدیل گوسفند 
ضریب تبدیل به معنای مقدار افزایش وزنی که یک دام در مقابل مصرف خوراک دارد. در گوسفند و بره پرواری ضریب تبدیل بین ۸ الی ۹ می‌باشد؛ یعنی به ازای هر ۸ کیلو خوراک مصرفی ۱ کیلو افزایش وزن دارد.

به‌طور کلی گوسفندان ایرانی بین ۱۸۰ الی ۳۰۰ گرم در روز افزایش وزن خواهند داشت. و روزانه بین ۱٫۳ الی ۲ کیلوگرم خوراک مصرف می‌کنند (با توجه به وزن و سن).

 جستارهای وابسته 
 گوسفند رومانف
 گوسفند سوالدیل
 گوسفند وحشی اوریال
 گوشت گوسفند

 نگارخانه 

 منابع 

 بایری یار مهدی، ۱۳۸۶، اثر هم‌زمان سازی فحلی بر پارامترهای ژنتیکی و فنوتیپی بر صفات تولیدی و تولیدمثلی گوسفندان مغانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه علوم دامی، دانشگاه تبریز.
 معرفی مصور ۲۷ نژاد شاخص گوسفندان بومی در ایران، آی تی پی نیوز.


رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پستانداران گیاه‌خوار
رده:تهی‌شاخان
رده:جانوران اهلی
رده:جانوران گیاه‌خوار
رده:دام (جانور)
رده:کلان‌زیاگان
رده:گونه‌های جانوری نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه