فقیه

فقیه از واژه «فقه» مشتق شده‌است. و فقه در لغت، به معنای دانستن و فهمیدن است. اما فقیه در اصطلاح علوم اسلامی، به معنای مجتهد و متخصص در علم فقه به کار رفته‌است. بنابراین، فقیه به کسی می‌گویند که قادر به استنباط احکام شرعی فرعی از منابع فقه اسلامی که عبارتند از قرآن، سنت، اجماع و عقل باشد.اصول فقه دانشگاهی - محمد رضا شب خیز - انتشارات کتاب آوا - چاپ چهارم 1392

در نوشتارهای کهن فارسی تا قرن‌های هفتم و هشتم هجری، معمولاً واژه دانشمند در زبان فارسی، به معنای فقیه در زبان عربی بکار می‌رفته است. مجتهد کسی است که حداقل دوره‌های سه‌گانه حوزوی را گذرانده و توانایی استنباط احکام فقهی را داشته باشد؛ اما فقیه، مجتهدی است که علاوه بر این در علم فقه تسلط دارد و صاحب‌نظر و نوآور است. برابر این واژه در زبان فارسی، واژه «دانشمند» است.

دسته‌بندی فُقهای شیعه

فُقهای شیعه را گاهی بر پایه زمان زندگی و گاهی بر اساس مَکاتِب اجتهادیشان دسته‌بندی کرده‌اند.

فقهای متقدم و متأخر 

در نوشته‌های فقهی شیعه، غالباً فُقهای پیش از شیخ طوسی را "قدماء"، از شیخ طوسی تا پیش از علامه حلی را "متقدمان" و از علامه حلی به بعد را "فقهاء متأخر" می‌خوانند. از فقهاء معاصر هم با نام «متأخرالمتأخرین» یاد می‌شود.

 شرایط فقیه 
فقیه باید درباره علوم یادشده در زیر آشنایی کافی داشته باشد:
 فقه
 اصول فقه
 قواعد فقهیه
 علم حدیث {دِرایةالحدیث و …}
 علم رجال

 دستور زبان عربی
 منطق
 تفسیر آیات الاحکام در قرآن
 فقه‌ اللغة

 فقیه جامع‌الشرایط 
به مجتهد و فقیهی که علاوه بر بعد فقاهت و تسلط بر علوم مذکور، حائز شرایط دیگری مانند عدالت، مدیریت، آشنایی به وضعیت جهان اسلام و تقوا باشد، فقیه جامع‌الشرایط می‌گویند.

 فقیه مرجع 
از میان فقهای جامع‌الشرایط، آنکه در علوم لازم برای اجتهاد نسبت به دیگران اعلم و متخصص‌تر باشد، "فقیه مرجع" یا مرجع تقلید نامیده می‌شود.کتاب دروس القواعد الفقهیة، نگارش آیت‌الله سید رضا حسینی نسب.

 ولایت فقیه 

 جستارهای وابسته 
 فهرست مراجع تقلید شیعه
 فهرست فقیهان شیعه دوازده‌امامی ایرانی
 مجتهد
 مفتی

 منابع 

رده:الهی‌دانان مسلمان
رده:فقه
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی در احکام اسلام
رده:عنوان‌های عربی
رده:پیشه‌های حقوقی اسلامی
رده:قانون اساسی ایران