هخامنش

هَخامَنِش (به پارسی باستان: ) (درگذشته ۶۵۰ پیش از میلادCHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org) نام کسی است که دودمان هخامنشی خود را به نام او می‌خواندند. واژه هخامنش معنای دارنده اندیشه راست را می‌رساند. وی نیای بزرگ هخامنشیان و سرپرست طایفه پاسارگادیان بوده است.

 نام‌شناسی 
برگرفته از فارسی باستان Haxāmaniš (𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁) مشتق شده است، همان‌طور که همراه با زبان ایلامی 𒄩𒀝𒋡𒉽𒉡𒆜 (Ha-ak-ka-nu-iš یا hâkamannuiš) و اکدی 𒀀𒄩𒈠𒉌𒅖𒀪 (a-ḫa-ma-ni-iš-ʾ) در کتیبه سه زبانه بیستون عصر داریوش یکم ذکر شده است. نام خاص پارسی باستان به‌طور سنتی از haxā- «دوست» و manah «قدرت فکر کردن» گرفته شده است که به معنای «داشتن ذهن دوست» است. «مشخصه روح پیرو است».. این نام در فارسی جدید هخامنش (Haxâmaneš) نوشته شده است.

 از نظر تاریخی 
در سنگ‌نوشته بیستون (حدود ۴۹۰ پیش از میلاد)، داریوش یکم هخامنش را به عنوان پدر چیش‌پیش، جد کوروش دوم (کوروش بزرگ) و داریوش اول به تصویر می‌کشد. اواسط قرن ۵ پیش از میلاد «تاریخ» (۷٫۱۱) هرودوت اساساً داستان مشابهی دارد، اما دو خط موازی از تبار «چیش‌پیش پسر هخامنش» را در هم می‌آمیزد. ورای چنین ذکر مختصری از نام، هیچ چیز از شخصیت پشت آن معلوم نیست، نه از منابع بومی و نه از منابع تاریخ‌نگاری. ممکن است هخامنش فقط یک نیای اسطوره‌ای باشد؛ نه تاریخی..Bourke, Stephen (ed.) The Middle East: The Cradle of Civilization Revealed p. 216 بسیاری از محققان بر این باورند که او فرمانروای پارسوماش، یک ایالت تابع شاهنشاهی ماد بوده است و در ۶۸۱ پ. م از آنجا لشکرهایی را علیه امپراتوری آشوری نو و پادشاه سناخریب رهبری می‌کند.

 سنگ‌نوشته بیستون 

ممکن است ادعای سنگ‌نوشته بیستون در تبار از هخامنش، اختراع داریوش یکم باشد تا تصرف تاج و تخت توسط داریوش را توجیه کند. کوروش دوم در شجره‌نامه مفصلی که در استوانه کوروش آمده اصلاً از هخامنش نامی نمی‌برد. در حالی که در کتیبه‌ای در پاسارگاد منسوب به کوروش دوم، نام طایفه هخامنشیان از هخامنش آمده است، این کتیبه ممکن است به دستور داریوش اول پس از مرگ کوروش نوشته شده باشد.Bruce Lincoln. Religion, empire, and torture: the case of Achaemenian Persia, 2007, University of Chicago Press, Page 4–5 به این ترتیب، هخامنش می‌تواند مخلوق واپسگرایانه داریوش بزرگ باشد. ساخته شده به منظور مشروعیت بخشیدن به رابطه خاندانی با کوروش کبیر باشد. مطمئناً داریوش از داشتن اجداد مشترک کوروش و خودش سود زیادی داشت (اما، چیش‌پیش قبلاً یکی بود)، و ممکن است نیاز به پیوند قوی‌تری نسبت به ازدواج بعدی او با دختر کوروش آتوسا داشته باشد.

 نویسندگان یونانی 
نویسندگان یونانی دوران باستان چندین افسانه را در مورد این شخصیت حفظ کرده‌اند:. نویسنده شبه افلاطونی دیالوگ «آلکیبیادس یکم»، که در اواخر قرن چهارم پیش از میلاد نوشته شده است، هخامنش را به عنوان قهرمان-بنیان‌گذار پرسه‌ای‌هادولت‌شهر یونانیبه تصویر می‌کشد. به همان صورتی که یونانیان از تبار هراکلس هستند، و اینکه هخامنش و هرکول هر دو پسران پرسئوس، پسر زئوس بودند. نسخه دیگری از داستان، هخامنش را پسر آیگیوس می‌سازد که یکی دیگر از بنیان‌گذاران-قهرمان افسانه‌ای است. نویسنده قرن سوم میلادی، آلیان (De nat. anim. 12.21) می‌گوید هخامنش توسط یک عقاب پرورش یافته است.

 خانواده 

 جستارهای وابسته 
 فهرست شاهنشاهان هخامنشی

 منابع 
 پانویس 

 کتابشناسی 
 رضایی، عبدالعظیم، تاریخ ده هزار ساله ایران، تهران: اقبال، چاپ ۱۶، ۱۳۸۴، جلد اول.

 پیوند به بیرون 

رده:افرادی که وجودشان بحث‌برانگیز است
رده:اهالی ایران در سده ۷ (پیش از میلاد)
رده:حاکمان سده هفتم (پیش از میلاد) در آسیا
رده:دودمان هخامنشی
رده:زادگان سده ۸ (پیش از میلاد)
رده:شاهان هخامنشی
رده:کوروش بزرگ
رده:مردم شاهنشاهی هخامنشی