وزارت راه و شهرسازی

وزارت راه و شهرسازی یکی از وزارت‌خانه‌های دولت ایران است. پیشینه شکل‌گیری این وزارت‌خانه به سال ۱۲۶۰ و تأسیس وزارت فوائد عامه در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه بازمی‌گردد. فرم کنونی این وزارت‌خانه در ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با رأی مجلس و تأیید شورای نگهبان، از ادغام وزارت راه و ترابری با وزارت مسکن و شهرسازی شکل گرفت.

وزارت راه و شهرسازی متولی ادارهٔ امور حمل‌ونقل زمینی، دریایی و هوایی در محدودهٔ داخلی کشور و ارتباطات ترابری میان ایران و دیگر کشورهای جهان، همچنین سیاست‌گذاری در حوزه مسکن و شهرسازی در کشور می‌باشد. هم‌اکنون فرزانه صادق به‌عنوان وزیر وزارت راه و شهرسازی فعالیت می‌کند.

 تاریخچه 
بندانگشتی|چپ|220px|ساختمان وزارت راه و شهرسازی در تهران
ساختار و سازمان وزارت راه و شهرسازی در درازای مدتی که از فعالیت آن می‌گذشته‌است به‌دلیل ضرورت‌های ملی به دفعات دچار تغییر و تحول گشته‌است. روند این تحول را می‌توان به دوره‌های زیر تقسیم‌بندی نمود.

 وزارت فوائد عامه 
وزارت فوائد عامه در سال ۱۲۶۰ مقارن با ۱۲۹۸ هجری قمری و در دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه وزارت فوائد عامه بنیانگذاری شد و امور مربوط بر ساخت راه، پل و راه‌داری برعهدهٔ وزارت‌خانهٔ مذکور گذاشته شد. این وزارت‌خانه تدریجاً در سال‌های پس از بنیانگذاری به وظائف دیگری مانند تجارت و فلاحت پرداخته که به همین دلیل بعدها بنام وزارت فوائد عامه و تجارت و فلاحت تغییر نام یافت. هزینه‌های راه‌سازی در این دوران با اخذ «باج راه» که در راه‌دارخانه‌ها گرفته می‌شده تأمین می‌گردید و این مبلغ سالیانه از سه میلیون ریال تجاوز نمی‌کرد.

 وزارت راه و ترابری 

از سال ۱۳۰۱ اداره‌ای بنام «اداره‌کل طرق و شوارع» در وزارت فلاحت و تجارت و فوائد عامه به‌منظور اقدام مؤثر برای ساختمان راه‌ها، نگهداری و بهره‌برداری تشکیل گردید. این اداره‌کل، راه‌های کشور را به نواحی مختلف تقسیم و مسئولیتی برای ادارهٔ امور تعمیر و نگهداری آن‌ها معین کرد.

در ۲۷ اسفند ۱۳۰۸ به‌موجب قانونی که از مجلس شورای ملی گذشت، اداره‌کل طرق و شوارع به «وزارت طرق و شوارع» تبدیل و در ۲۸ فروردین ۱۳۰۹ سید حسن تقی‌زاده به‌عنوان نخستین وزیر طرق و شوارع به مجلس شورای ملی معرفی شد. با تأسیس این وزارت‌خانه، راه‌سازی در ایران گسترش یافت و با امکاناتی که تدریجاً فراهم شد، برنامه‌ها و پروژه‌های راه‌سازی ادامه پیدا کرد.

در سال ۱۳۱۵ وزارت طرق و شوارع با تصویب مجلس شورای ملی به «وزارت راه» تغییر نام یافت.

در تاریخ ۱۶ تیر ۱۳۵۳ به‌منظور اعمال سیاست جامع و هماهنگ برای ترابری کشور و توسعه و تجهیز، گسترش، نگاهداری و ایجاد تأسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعهٔ اجتماعی، اقتصادی و عمرانی و دفاع ملی با رعایت قوانین مربوط نام وزارت راه به «وزارت راه و ترابری» تغییر یافت.

 وزارت مسکن و شهرسازی 
به‌موجب قانون مشتمل بر ۱۰ ماده و ۷ تبصره در مورخ ۱۳۴۲/۱۲/۲۲ به تصویب رسید، وزارت‌خانه‌ای از تلفیق بانک ساختمانی، سازمان خانه‌سازی وزارت دارائی و دفاتر فنی سازمان برنامه بنام «وزارت آبادانی و مسکن» تأسیس و موجودیت یافت.
در سال ۱۳۵۳ وزارت آبادانی و مسکن با تصویب مجلس شورای ملی به «وزارت مسکن و شهرسازی» تغییر نام می‌یابد و تعیین وظایف آن از طرف مجلس انجام می‌شود.

 ادغام و جابه‌جایی 
طبق برنامهٔ پنجم توسعه برای کوچک‌سازی دولت قرار بود که وزارت‌خانه‌های دولت از ۲۱ (که پس از تشکیل وزارت ورزش و جوانان به ۲۲ تا رسید) به ۱۷ تا بکاهد. برای همین دولت تصمیم گرفت که فرایند ادغام چند وزارت‌خانه را آغاز کند؛ از جمله ادغام وزارت راه و ترابری در مسکن و شهرسازی. از این رو ماجرا در هیئت دولت تصویب شد و آمادهٔ ارائه به مجلس.اطلاع‌رسانی دولت:::.: آمادگی دولت برای تشکیل وزارت امور زیربنایی و معرفی وزیران به مجلس
پس در آغاز ادغام دو وزارت‌خانهٔ راه و ترابری و مسکن و شهرسازی در هیئت دولت تصویب شد و وزارت امور زیربنایی نام گرفت. در آن هنگام وزارت راه و ترابری پس از استیضاح حمید بهبهانی هنوز زیردست رئیس‌جمهور بود. وی همان وزیر مسکن و شهرسازی علی نیکزاد را به سرپرستی وزارت گماشت و برای وزارت امور زیربنایی به مجلس معرفی کرد.اطلاع‌رسانی دولت:::.: معرفی علی نیکزاد به‌عنوان وزیر امور زیربنایی به مجلس شورای اسلامی

در ۴ خرداد ۱۳۹۰ لایحهٔ وظیفه‌ها و اختیارات وزارت را به مجلس دادند.اطلاع‌رسانی دولت:::.: لایحه وظایف و اختیارات وزارت‌خانه امور زیربنایی امروز به مجلس داده می‌شود

۱۱ خرداد مجلس به ادغام وزارت‌خانه‌های راه و ترابری، مسکن و شهرسازی و ارتباطات و فناوری اطلاعات رأی داد و وزارت امور زیربنایی و ارتباطات رای دادخانهٔ ملت - خبرگزاری مجلس شورای اسلامی که شورای نگهبان، چون دولت ادغام وزارت ارتباطات با این دو را تصویب نکرده‌بود، رد کرد.

در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با تصویب مجلس شورای اسلامی و در ۱ تیر تأیید شورای نگهبان قانون اساسی، وزارت راه و ترابری با وزارت‌خانهٔ مسکن و شهرسازی ادغام شد و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از او بیرون رفت، و با تصویب مجلس تغییر نام آن را، وزارت راه و شهرسازی درست شد. پس همهٔ وظیفه‌های دو وزارت‌خانه و وزیرهایشان به وزارت نوین و وزیر او رسید.

 وزیران 

 وزارت راه در دورهٔ پهلوی نام کابینه۳ آبان ۱۳۱۸ تا ۵ تیر ۱۳۱۹محمد سجادیاحمد متین دفتری۱۳ آذر ۱۳۲۰ تا ۱۵ اسفند ۱۳۲۰امان‌الله جهانبانیمحمد علی فروغی۸ اسفند ۱۳۲۰ تا ۱۰ مرداد ۱۳۲۱یدالله عضدیعلی سهیلی۱۸ مرداد ۱۳۲۱ تا ۱۵ بهمن ۱۳۲۱یدالله عضدیاحمد قوام۲۸ بهمن ۱۳۲۱ تا ۱۵ آذر ۱۳۲۲یدالله عضدیعلی سهیلی۲۳ آذر ۱۳۲۲ تا ۲۵ اسفند ۱۳۲۲عبدالحسین هژیرعلی سهیلی۶ فروردین ۱۳۲۳ تا ۵ شهریور ۱۳۲۳یدالله عضدیمحمد ساعد مراغه‌ای۱۱ شهریور ۱۳۲۳ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۳۲۴نصرالله انتظاممرتضی قلی بیات۲۷ اردیبهشت ۱۳۲۴ تا ۱۸ خرداد ۱۳۲۴نادر آراستهابراهیم حکیمی۲۲ خرداد ۱۳۲۴ تا اول آبان ۱۳۲۴نادر آراستهمحسن صدر۹ آبان ۱۳۲۴ تا ۲۵ آذر ۱۳۲۴محمدحسین فیروزابراهیم حکیمی۲۹ آذر ۱۳۲۴ تا ۲ بهمن ۱۳۲۴نادر آراستهابراهیم حکیمی۲۵ بهمن ۱۳۲۴ تا ۹ مرداد ۱۳۲۵نادر آراستهاحمد قوام۱۲ مرداد ۱۳۲۵ تا ۲ خرداد ۱۳۲۶محمدحسین فیروزاحمد قوام۳۰ خرداد ۱۳۲۶ تا ۱۹ آذر ۱۳۲۶غلامحسین فروهراحمد قوام۶ دی ۱۳۲۶ تا ۱۴ بهمن ۱۳۲۶علی معتمدیابراهیم حکیمی۱۵ بهمن ۱۳۲۶ تا ۱۷ خرداد ۱۳۲۷امان‌الله اردلانابراهیم حکیمی۸ تیر ۱۳۲۷ تا ۱۶ آبان ۱۳۲۷ وزیر راه نداشتعبدالحسین هژیر۲۷ آبان ۱۳۲۷ تا ۲۲ اسفند ۱۳۲۷محمد سجادیمحمد ساعد مراغه‌ای۲۳ اسفند ۱۳۲۷ تا ۸ اردیبهشت ۱۳۲۸نادر آراستهمحمد ساعد مراغه‌ای۹ اسفند ۱۳۲۸ تا ۲ فروردین ۱۳۲۹حمید سیاحمحمد ساعد مراغه‌ای۸ فروردین ۱۳۲۹ تا ۲۳ خرداد ۱۳۲۹منوچهر اقبالعلی منصور۴ خرداد ۱۳۲۹ تا ۳۰ تیر ۱۳۲۹محمد سجادیعلی منصور۶ مرداد ۱۳۲۹ تا ۱۷ اسفند ۱۳۲۹جعفر شریف امامیحاجیعلی رزم آرا۱۸ فروردین ۱۳۳۰ تا ۵ اردیبهشت۱۳۳۰حسن ارفعحسین علا۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ تا ۲۶ تیر ۱۳۳۰جواد بوشهریمحمد مصدق۲۷ تیر ۱۳۳۰ تا ۳۰ تیر ۱۳۳۰منوچهر اقبالاحمد قوام۳۱ تیر ۱۳۳۰ تا ۱۵ مهر ۱۳۳۱داوود رجبیمحمد مصدق۱۵ مهر ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲جهانگیر حق‌شناسمحمد مصدق۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا ۱۷ اردیبهشت ۱۳۳۳غلامعلی میکدهفضل‌الله زاهدی۱۷ اردیبهشت ۱۳۳۳ تا ۱۰ فروردین ۱۳۳۴عباس گرزنفضل‌الله زاهدی۲۰ فروردین ۱۳۳۴ تا ۱۰ آبان ۱۳۳۶ولی انصاریحسین علا۱۵ فروردین ۱۳۳۶ تا ۸ شهریور ۱۳۳۹ولی انصاریمنوچهر اقبال۱۰ شهریور ۱۳۳۹ تا ۱۵ اردیبهشت ۱۳۴۰ابوالحسن بهنیاجعفر شریف‌امامی۱۹ اردیبهشت ۱۳۴۰ تا ۹ تیر ۱۳۴۱جمال گنجیعلی امینی۱۲ تیر ۱۳۴۱ تا ۱۰ اسفند ۱۳۴۲حسن شالچیاناسدالله علم۱۹ اسفند ۱۳۴۲ تا ۸ بهمن ۱۳۴۳محمود کشفیانحسنعلی منصور۱۱ آبان ۱۳۴۶ تا اول مهر ۱۳۵۴حسن شالچیانامیرعباس هویدا۳ مهر ۱۳۵۴ تا اول شهریور ۱۳۵۶جواد شهرستانیامیرعباس هویدا۳ شهریور ۱۳۵۶ تا ۲۰ شهریور ۱۳۵۷مرتضی صالحیجمشید آموزگار۲۳ شهریور ۱۳۵۷ تا ۳۰ آذر ۱۳۵۷حسن شالچیانجعفر شریف‌امامی اول دی ۱۳۵۷ تا ۲۵ دی ۱۳۵۷حسن شالچیانغلامرضا ازهاری۲۷ دی ۱۳۵۷ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷وزیر راه نداشتشاپور بختیار

 وزارت مسکن در دورهٔ پهلوی نام کابینهاسفند ۱۳۴۲ تا بهمن ۱۳۴۳دکتر هوشنگ نهاوندیحسنعلی منصور۱۳۴۷غلامرضا نیک‌پیهویدا۱۳۴۸ کورس آموزگاردکتر محمد یگانهجابر انصاریمنوچهر به رونفیروز توفیقپرویز آوندیامیر ربیعی

 وزارت راه پس از انقلاب اسلامی نام کابینه۲۴ بهمن ۱۳۵۷ تا ۱۴ آبان ۱۳۵۸یوسف طاهری قزوینیمهدی بازرگان۱۴ آبان ۱۳۵۸ تا دی ۱۳۵۸یوسف طاهری قزوینیشورای انقلابدی ۱۳۵۸ تا ۷ تیر ۱۳۶۰موسی کلانتریشورای انقلاب، محمدعلی رجایی۲۶ مرداد۱۳۶۰ تا ۱۲ شهریور ۱۳۶۰احمد امری (سرپرست)محمد جواد باهنر۱۲ شهریور ۱۳۶۰ تا ۱۱ آبان ۱۳۶۰هادی نژادحسینیانشورای موقت ریاست جمهوری۱۱ آبان ۱۳۶۰ تا ۲۱ اسفند ۱۳۶۳هادی نژادحسینیانمیرحسین موسوی۲۱ اسفند ۱۳۶۳ تا ۶ آبان ۱۳۶۴سید ابوالحسن خاموشی (سرپرست)میرحسین موسوی۶ آبان ۱۳۶۴ تا ۷ شهریور ۱۳۶۸محمد سعیدی‌کیامیرحسین موسوی۷ شهریور ۱۳۶۸ تا ۲۵ مرداد ۱۳۷۲محمد سعیدی‌کیااکبر هاشمی رفسنجانی۲۵ مرداد ۱۳۷۲ تا ۲۹ مرداد ۱۳۷۶اکبر ترکاناکبر هاشمی رفسنجانی۲۹ مرداد ۱۳۷۶ تا ۲۵ دی ۱۳۷۹محمود حجتیسید محمد خاتمی۲۵ دی ۱۳۷۹ تا ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۰رحمان دادمانسید محمد خاتمی۴ خرداد ۱۳۸۰ تا ۳۱ مرداد ۱۳۸۰صادق افشار (سرپرست)سید محمد خاتمی۳۱ مرداد ۱۳۸۰ تا ۱۲ مهر ۱۳۸۳احمد خرمسید محمد خاتمی۱۳ مهر ۱۳۸۳ تا ۲۲ دی ۱۳۸۳احمد صادق بناب (سرپرست)سید محمد خاتمی۲۲ دی ۱۳۸۳ تا ۱۴ بهمن ۱۳۸۳محمد رحمتی (سرپرست)سید محمد خاتمی۱۴ بهمن ۱۳۸۳ تا ۲ شهریور ۱۳۸۴محمد رحمتیسید محمد خاتمی۲ شهریور ۱۳۸۴ تا ۲۲ تیر ۱۳۸۷محمد رحمتیمحمود احمدی‌نژاد۱۵ مرداد ۱۳۸۷ تا ۱۲ بهمن ۱۳۸۹حمید بهبهانیمحمود احمدی‌نژاد۱۸ بهمن ۱۳۸۹ تا ۵ تیر ۱۳۹۰ (ادغام در وزارت مسکن و شهرسازی)علی نیکزاد (سرپرست)محمود احمدی‌نژاد

 وزارت مسکن و شهرسازی پس از انقلاب نام کابینه۲۴ بهمن ۱۳۵۷ تا ۱۴ آبان ۱۳۵۸مصطفی کتیراییمهدی بازرگان۲۶ آبان ۱۳۵۸ تا ۱۹ شهریور ۱۳۵۹محسن یحیویشورای انقلاب۱۹ شهریور ۱۳۵۹ تا ۱۲ شهریور ۱۳۶۰محمدشهاب گنابادیمحمد علی رجایی، محمد جواد باهنر۱۲ شهریور ۱۳۶۰ تا ۱۱ آبان ۱۳۶۰محمدشهاب گنابادیشورای موقت ریاست جمهوری۱۱ آبان ۱۳۶۰ تا ۶ شهریور ۱۳۶۲محمدشهاب گنابادیمیرحسین موسوی۶ شهریور ۱۳۶۲ تا ۲۴ مرداد ۱۳۶۳میرحسین موسوی (سرپرست)میرحسین موسوی۲۴ مرداد ۱۳۶۳ تا ۲۵ مرداد ۱۳۷۲سراج‌الدین کازرونیمیرحسین موسوی، اکبر هاشمی رفسنجانی۲۵ مرداد ۱۳۷۲ تا ۲۹ مرداد ۱۳۷۶عباس آخوندیاکبر هاشمی رفسنجانی۲۹ مرداد ۱۳۷۶ تا ۲ شهریور ۱۳۸۴علی عبدالعلی‌زادهسید محمد خاتمی۲ شهریور ۱۳۸۴ تا ۱۲ شهریور ۱۳۸۸محمد سعیدی‌کیامحمود احمدی‌نژاد۱۲ شهریور ۱۳۸۸ تا ۵ تیر ۱۳۹۰ (ادغام در وزارت راه و ترابری)علی نیکزادمحمود احمدی‌نژاد

 دوره مدیریتی وزارت راه و شهرسازی نام کابینه۵ تیر ۱۳۹۰ تا ۲۴ مرداد ۱۳۹۲علی نیکزادمحمود احمدی‌نژاد۲۴ مرداد ۱۳۹۲ تا ۲۸ مهر ۱۳۹۷عباس آخوندیحسن روحانی۵ آبان ۱۳۹۷ تا ۳ شهریور ۱۴۰۰محمد اسلامیحسن روحانی۳ شهریور ۱۴۰۰ تا ۱ آذر ۱۴۰۱رستم قاسمیسید ابراهیم رئیسی۱۶ آذر ۱۴۰۱ تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۳مهرداد بذرپاشسید ابراهیم رئیسی۳۱ مرداد ۱۴۰۳ تاکنونفرزانه صادقمسعود پزشکیان

 نمودار سازمانی 
650px|وسط

 ماموریت‌ها و چشم‌اندازها 
 تأمین راه‌های کشور اعم از زمینی (راه و راه‌آهن) و راه‌های دریائی و هوائی
 اداره امور ترابری کشور، پی‌ریزی سیاست جامع هماهنگ برای آن و ایجاد توسعه، تجهیز، گسترش و نگاهداری تأسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعه اجتماعی، اقتصادی، عمرانی و دفاع ملی
 تعیین مراکز جمعیتی و تعادل مطلوب بین جمعیت و وسعت شهرها در سطح کشور به‌منظور برنامه‌ریزی عمران منطقه‌ای و استفاده بهتر از منابع سرزمین نظیر خاک و آب و جلوگیری از ایجاد مشکلات شهری در اثر رشد و توسعه ناموزون آن‌ها و در نتیجه اتلاف منابع اقتصادی و انسانی کشور
 مدیریت یکپارچه زمین با همکاری دستگاه‌های اجرائی
 تأمین رفاه اجتماعی در زمینه مسکن
 مشارکت در ساماندهی بازار سرمایه در امر زمین و مسکن
 کمک به حفظ تعادل اقتصادی از طریق اعمال سیاست‌های تشویقی و استفاده از سرمایه‌گذاری در امر ساختمان و مسکن
 راهبری تحقیقات ساختمانی به‌منظور ایمن‌سازی ساختمان‌ها در قبال حوادث طبیعی، استفاده بهتر از منابع و مصالح محلی و افزایش کیفیت مصنوعات ساختمانی
 هماهنگی و تمرکز در تهیه واجرای طرح‌ها و ساختمان‌های دولتی و عمومی در سطح کشور

 معاونت‌های ستادی 
 معاونت برنامه‌ریزی و مدیریت منابع
 معاونت مسکن و ساختمان
 معاونت گسترش مدیریت و منابع انسانی
 معاونت حمل‌ونقل
 معاونت شهرسازی و معماری
 معاونت حقوقی، امور مجلس و استان‌ها

 سازمان‌ها، شرکت‌ها و مراکز تابعه 
 سازمان ملی زمین و مسکن
 سازمان بنادر و دریانوردی
 سازمان مجری ساختمان‌ها و تأسیسات دولتی و عمومی
 سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای
 سازمان نظام مهندسی ساختمان
 شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران
 سازمان هواشناسی کشور
 سازمان هواپیمایی کشوری
 شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران
 شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) (ایران ایر)
 شرکت بازآفرینی شهری ایران
 شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور
 شرکت عمران شهرهای جدید
 آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک
 مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
 بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
 صندوق ملی مسکن

 شوراها و هیئت‌ها 
 شورای‌عالی هماهنگی ترابری کشور
 شورای‌عالی فنی امور زیربنایی حمل‌ونقل
 شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران
 ستاد ملی بازآفرینی پایدار
 کمیسیون ایمنی راه‌ها
 شورای‌عالی سازماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور
 شورای‌عالی هواپیمایی کشوری

 سامانه‌ها 
 سامانه ملی املاک و اسکان 
سامانه ملی املاک و اسکان برای جمع‌آوری کلیهٔ اطلاعات محل سکونت و املاک تحت مالکیت ایرانیان در یک سامانهٔ واحد ایجاد شد و در آدرس amlak.mrud.ir قابل دسترسی است. از دلایل راه‌اندازی این سامانه، ممکن شدن اخذ مالیات به‌ویژه مالیات از خانه‌های خالی اعلام شده‌است.

 سامانه شهراه 
این سامانه به‌منظور ارائه یکپارچهٔ خدمات به شهروندان، سال ۱۳۹۵ راه‌اندازی شد.

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 وبگاه رسمی وزارت راه و شهرسازی 
 سامانه ملی املاک و اسکان


رده:انحلال‌های ۲۰۱۱ (میلادی) در ایران
رده:انحلال‌های ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۷۷ (میلادی) در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۱ (میلادی) در ایران
رده:وزارت‌خانه‌های ایران
رده:وزارت‌خانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:وزارت‌خانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:وزارت‌خانه‌های ترابری
رده:وزارت‌خانه‌های مسکن