آمریکای مرکزی

آمریکای مرکزی منطقه‌ای در قاره آمریکا است که اغلب آن را از مرز جنوبی مکزیک تا مرز شمالی کلمبیا در نظر می‌گیرند. در شرق منطقه خشکی آمریکای مرکزی، دریای کارائیب و در غرب آن اقیانوس آرام قرار دارد.

آمریکای مرکزی به صورت یک باریکه خاکی در ادامه جنوبی آمریکای شمالی است که از سوی جنوب شرقی خود به آمریکای جنوبی می‌پیوندد. آمریکای مرکزی دربرگیرنده هفت کشور مستقل به نام‌های بلیز، کاستاریکا، السالوادور، گواتمالا، هندوراس، نیکاراگوئه و پاناما است. به‌جز بلیز که زبان رسمی آن انگلیسی است، زبان رسمی در شش کشور دیگر آمریکای مرکزی، اسپانیایی است.

آمریکای مرکزی از دیدگاه زیست‌شناسی بخشی است از منطقه حساس دارای تنوع زیستیBiodiversity hotspot آمریکای میانه که از شمال گواتمالا آغاز شده تا سرزمین‌های مرکز پاناما ادامه می‌یابد. سان پدرو سولا

مساحت آمریکای مرکزی ۵۲۴ هزار کیلومتر مربع (۲۰۲ هزار مایل مربع) است که حدود ۰٫۱ درصد سطح زمین را تشکیل می‌دهد. جمعیت آمریکای مرکزی در سال ۲۰۰۹ ۴۱٬۷۳۹٬۰۰۰ نفر برآورد شد. تراکم جمعیت در آمریکای مرکزی ۷۷ نفر در کیلومتر مربع برابر با ۲۰۶ نفر در مایل مربع است.

 جغرافیا 
بندانگشتی|310px|نقشه سی‌آی‌ای از آمریکای مرکزی و کارائیب.|راست
آمریکای مرکزی حکم پلی را دارد که آمریکای شمالی و جنوبی را به هم می‌پیوندد. به لحاظ جغرافیائی، مرز شمالی آن تنگه تهوآنتپک در مکزیک است و جنوب آن توسط دارین در مرز بین پاناما و کلمبیا محدود شده است.

آمریکای مرکزی در منطقه‌ای با فعالیت زمین‌ساختی قوی قرار دارد و بیشتر آن بر روی صفحه زمین‌ساختی کارائیب قرار گرفته که کمی دورتر از سواحل مجاور به صفحه کوکوس متصل می‌شود. به خاطر گسل‌های این صفحات این منطقه در برابر زمین‌لرزه آسیب‌پذیر است، به عنوان نمونه در سال‌های ۱۹۳۱ و ۱۹۷۲ زمین‌لرزه باعث شد که ماناگوآ، پایتخت نیکاراگوئه تا حد زیادی نابود شود. فوران‌های آتشفشانی نیز در ناحیه آمریکای مرکزی زیاد است و این امر هم ایجاد تهدید می‌کند و هم ایجاد دشت‌های خاکستر کرده که باعث حاصلخیزی خاک‌ها شده است. تاخومولکو، که آتشفشانی با بلندای ۴۲۲۰ متر در گواتمالا است بلندترین نقطه آمریکای مرکزی است.
در سال ۱۹۶۸ آتشفشان آرنال در کاستاریکا فوران کرد و جان ۸۷ نفر را گرفت.
چپ|بندانگشتی|285x285پیکسل|کشورهای آمریکای مرکزی و پایتخت‌های آن‌ها.
آمریکای مرکزی رشته‌کوه‌های بسیاری دارد که طولانی‌ترین‌های آن‌ها سیرا مادره د چیاپاس، کوردیرا ایزابلیا و کوردیرا تالامانکا هستند. میان این رشته‌کوه‌ها دره‌های حاصلخیزی قرار دارند که برای سکونت مناسب‌اند، و در واقع بیشتر مردم هندوراس، کاستاریکا و گواتمالا در این دره‌ها زندگی می‌کنند. این دره‌ها همچنین برای تولید قهوه، حبوبات و فراورده‌های دیگر مناسب است.

 پیشینه 
بندانگشتی|چپ|285px|وضعیت تقسیمات سیاسی آمریکای مرکزی و کارائیب از سده هجدهم تا بیستم میلادی
در روزگار پیش از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب (دوران پیشاکلمبی) مناطق شمال غرب آمریکای مرکزی جزئی از تمدن سرخ‌پوستی آمریکای میانه بود.
جوامع بومی آمریکای میانه، از طرف شمال سرزمین‌هایی از مکزیک مرکزی، و در سمت جنوب مناطقی تا کاستاریکا را مسکونی ساخته بودند.

در این میان قابل توجه‌ترین تمدن‌ها و جوامع، مایاها بودند که شهرهای متعددی در سراسر منطقه ساختند، و آزتک‌ها، که یک امپراتوری پهناور ایجاد کردند. مردمان پیشا-کلمبیایی پاناما با هر دو تمدن یادشده دادوستد می‌کردند و پانامایی‌های آن دوره را می‌توان مردمی انتقالی در میان دو تمدن مایا و آزتک به‌شمار آورد.

پس از کشف آمریکا توسط کریستف کلمب، اسپانیایی‌ها گروه‌های اکتشافی متعددی را به منطقه گسیل کرده و فتح سرزمین مایاها را در دهه ۱۵۲۰ آغاز کردند. در سال ۱۵۴۰، اسپانیا «فرمانداری کل گواتمالا» را تأسیس کرد که از جنوب مکزیک تا کاستاریکا گسترش داشت و بیشتر آنچه امروزه به عنوان آمریکای مرکزی شناخته می‌شود، به استثنای هندوراس بریتانیا (بلیز کنونی)، را دربر می‌گرفت. این وضعیت نزدیک به سه سده ماندگار شد تا زمانی که در سال ۱۸۲۱ در این مناطق شورش برخاست.

پس از زوال اقتدار اسپانیا، فرمانداری کل پیشین به عنوان بخشی از امپراتوری اول مکزیک دست‌نخورده باقی ماند. آمریکای مرکزی پس از آن و با استقلال جمهوری فدرال آمریکای مرکزی، به عنوان یک واحد سیاسی مجزا شناخته شد؛ یک واحد سیاسی که حکومتی دموکراتیک داشت و پایتخت آن گواتمالاسیتی بود.
این اتحادیه شامل کشورهای امروزی گواتمالا (که شامل کشور سابق لس‌آلتوس هم بود)، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوئه، کاستاریکا، و سوکونوسکو (بخشی از ایالات امروزی چیاپاس در مکزیک) می‌شد. جمهوری فدرال آمریکای مرکزی از ۱۸۲۳ تا ۱۸۳۸ دوام یافت ولی پس از آن به خاطر بروز جنگ داخلی از هم پاشید.

بر سر بلیز بین امپراتوری اسپانیا و امپراتوری بریتانیا مناقشه بود ولی این کشورها بعدها در سال ۱۹۸۱ به استقلال رسید.

پاناما که در جنوبی‌ترین قسمت آمریکای مرکزی واقع شده در بخش اعظم از تاریخ خود از نظر فرهنگی با آمریکای جنوبی مرتبط بوده است. پاناما بخشی از قلمرو نایب‌السلطنه اسپانیایی نیوگرانادا بود، و پس از آن، در پی استقلال، بخشی از گران کلمبیا شد. تنها پس از استقلال از کلمبیا در سال ۱۹۰۳ بود که پاناما رفته‌رفته به عنوان جزئی از آمریکای مرکزی قلمداد شد.

 همگرایی منطقه‌ای 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salvador_Sánchez_Cerén_and_Daniel_Ortega.jpg|چپ|بندانگشتی|از راست به چپ: دانیل اورتگا، میگل دایاز-کانل و سالوادور سانچز سرن
آمریکای مرکزی هم‌اینک فرایندی از تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را تجربه می‌کند که از سال ۱۹۰۷ با ایجاد دادگاه آمریکای مرکزی آغاز شده است.

در سال ۱۹۵۱، روند همگرایی با امضای پیمان سان سالوادور، که سازمان کشورهای آمریکای مرکزی (ODECA) را ایجاد کرد ادامه یافت. با این حال، یکپارچگی کشورهای این سازمان به خاطر درگیری‌های موجود میان چند کشور عضو با محدودیت روبه‌رو شد.

در سال ۱۹۹۱، با ایجاد نظام همگرایی آمریکای مرکزی، «سیکا» (SICA) دستور کار این همگرایی پیشرفتی به خود دید. این نظام یک مبنای روشن قانونی برای جلوگیری از مناقشات بین کشورهای عضو ارائه داد. اعضای این نظام شامل ۷ کشور آمریکای مرکزی به همراه جمهوری دومینیکن هستند. این جمهوری به‌طور سنتی بخشی از منطقه کارائیب به‌شمار می‌آید.

در ۶ دسامبر ۲۰۰۸ سیکا اعلام کرد که کشورهای عضو توافق کرده‌اند تا به دنبال ایجاد واحد پول مشترکCorbo, Vittorio. Is it Time for a Common Currency for the Americas? Journal of Policy Modeling 23. 2001 و گذرنامه مشترک برای کشورهای عضو این نظام باشند. برای دستیابی به این اهداف البته جدول زمانی ارائه نشد.

آمریکای مرکزی در حال حاضر دارای چندین نهاد فراملی مانند پارلمان آمریکای مرکزی و بانک همگرایی اقتصادی آمریکای مرکزی و بازار مشترک آمریکای مرکزی می‌باشد.

در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ فونس رئیس‌جمهور السالوادور موقتاً ریاست سیکا را بر عهده گرفت. السالوادور به عنوان مقر سیکا در نظر گرفته شده و ساختمان جدیدی نیز به این منظور در آنجا گشایش یافت.

 جغرافیای انسانی و کشورها 
+ کشورهای آمریکای مرکزی کشور مساحت جمعیت (سال ۲۰۰۹) تراکم جمعیت در کیلومتر مربع پایتخت زبان رسمی     بلموپان انگلیسی     سان خوزه اسپانیایی     سان سالوادور اسپانیایی     گواتمالاسیتی اسپانیایی     تگوسیگالپا اسپانیایی     ماناگوآ اسپانیایی     پاناماسیتی اسپانیایی مجموع    - -

+ بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای مرکزی شهر کشور جمعیت سال سرشماری نسبت به جمعیت کشور گواتمالاسیتی گواتمالا ۳٬۷۰۰٬۰۰۰ ۲۰۱۰ ۲۶٪ سان سالوادور السالوادور ۲٬۴۱۵٬۲۱۷ ۲۰۰۹ ۳۹٪ ماناگوآ نیکاراگوآ ۲٬۴۰۸٬۰۰۰ ۲۰۱۲ ۴۲٪ سان خوزهccp.ucr.ac.cr/bvp/pdf/proye/distrital.pdf کاستاریکا ۱٬۷۱۵٬۴۸۵ ۲۰۰۶ ۳۷٪ سن پدرو سولا هندوراس ۱٬۵۴۲٬۳۶۴ ۲۰۱۰ ۲۱٪ تگوسیگالپا هندوراس ۱٬۳۲۴٬۰۰۰ ۲۰۱۰ ۱۸٪ پاناماسیتی پاناما ۱٬۲۷۲٬۶۷۲ ۲۰۱۰ ۳۷٪

 چشم‌اندازهای شهری 

 رشد جمعیت 
میزان رشد جمعیت در آمریکای جنوبی، آمریکای مرکزی و کارائیب (در میلیون)United Nations, Department of Economic and Social Affairs: World Population Prospects: The 2010 Revision, داده‌ها online 

 نژادها 
امواج مختلف انسانی که در دوره‌های کلمبیایی، استعماری و پسااستعماری به آمریکای مرکزی رسیده باعث شده تا این نیم‌قاره آرایش جمعیتی رنگارنگی داشته باشد. در این منطقه نژادهای سرخ، سفید، سیاه، زرد و نژادهای آمیخته یافت می‌شوند. برخی از اصطلاحات رایج برای نژادهای منطقه:
 کریول: اسپانیایی‌تباران متولد در بیرون از اسپانیا
 مستیزو: آمیزه‌ای از اروپایی‌ها و سرخ‌پوستان
 مولاتو: آمیزه‌ای از اسپانیایی با آفریقایی
 زامبو: آمیزه سرخ‌پوست و سیاه‌پوست

درصدهای ترکیب نژادی کشورهای این نیم‌قاره به شکل زیر است:Lizcano, Francisco. 2011. Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI . Convergencia. Centro de Investigación en Ciencias Sociales y Humanidades, UAEM. 38. pp 185-232
 ترکیب نژادی کشورهای آمریکای مرکزی کشور جمعیت سرخ‌پوست کریول مستیزو مولاتو سیاه‌پوست زامبو زردپوست سفیدپوست  ۳۲۱٫۱۱۵ صفر  ۲۵ ۶۵  صفر  ۱۰  صفر صفر صفر  ۴٬۶۱۵٫۵۱۸  ۲ ۷۰  ۱۰ صفر  ۳  ۱  ۱  ۱۵ ۶٫۰۹۴٫۸۸۹ ۱  ۱۰ ۶۹٫۰  صفر  صفر  صفر  صفر ۲۰  ۱۴٫۷۰۰٫۰۰۰ ۵۳  ۱۴  ۳۲  صفر  صفر  ۰٫۲  ۰٫۸صفر  ۸٫۱۴۳٫۵۶۴  ۷٫۷  ۱ ۸۵٫۶  ۱٫۷  صفر  ۳٫۳  ۰٫۷ صفر  ۵٬۸۱۵٫۵۰۰  ۶٫۹  ۱۴ ۷۸٫۳  ۶ ۱۰  ۰٫۶  ۰٫۲  صفر  ۳٬۴۰۵٬۸۱۳  ۸  ۱۰ ۳۲ ۲۷ ۵۱۴٫۰ ۴٫۰ صفر

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 بومی‌های آمریکای مرکزی
 نظام همگرایی آمریکای مرکزی
 بحران آمریکای مرکزی
 گاه‌نگاری آمریکای مرکزی

 منابع 


رده:قاره آمریکا