شهرستان ارومیه

شهرستان ارومیه به مرکزیت کلان‌شهر ارومیه با جمعیتی بالغ بر ۱٬۰۴۰٬۵۶۵ نفر در استان آذربایجان غربی در شمال غرب ایران واقع شده است. ارومیه در گذشته چیچَست نام داشت و در طول تاریخ یکی از آبادترین و در عین حال از پرحادثه‌ترین شهرهای آذربایجان شناخته می‌شود.

شهرستان ارومیه به دلیل موقعیت ویژه آن و قرار گرفتن در محل تلاقی و معبر منطقه قفقاز، ارمنستان، آسیای صغیر و بین‌النهرین، تحولات تاریخی مختلف به خود دیده است. تاریخ کهن این منطقه و زندگی اقوام و ادیان الهی مختلف در کنارهم، شرایط فرهنگی ویژه‌ای به چهره این شهرستان بخشیده و ارومیه به شهر رنگین کمان اقوام و ادیان الهی معروف شده است. اماکن مذهبی و تاریخی مانند مسجد جامع ارومیه که یادگاری از تمدن اسلامی و دوران امپراتوری سلجوقیان بوده و بزرگ‌ترین و مهم‌ترین محراب مسجد در ایران بعد از محراب مسجد جامع اصفهان به‌شمار می‌رود و کلیسای تاریخی نه‌نه مریم که به عنوان دومین کلیسای تاریخی جهان شناخته می‌شود از آثار بی نظیر تاریخی و مذهبی این منطقه به‌شمار می‌رود. بازار تاریخی ارومیه مربوط به دوره صفوی با معماری اصیل ایرانی- اسلامی یکی از بناهای مهم تاریخی شمال‌غرب کشور محسوب می‌شود.

اکتشافات باستان‌شناسی انجام شده در تپه‌های باستانی متعدد در این منطقه نشان از قدمت زیاد تمدنی این ناحیه می‌باشد و این آثار وجود تمدن‌های حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح را به اثبات می‌رسانند نگهداری این گنجینه‌ها و آثار باستانی و تاریخی در موزه ارومیه باعث شده است این موزه یکی از غنی‌ترین و ارزشمندترین گنجینه‌های کشور محسوب شود، و با دارا بودن آثاری از دوره اورارتویی تا قاجار، دومین موزه غنی کشور شناخته می‌شود

این شهر یکی از بزرگ‌ترین کانون‌های مذهبی و علمی در گذشته‌های دور بوده و پس از ظهور اسلام نیز ارومیه شهر مهمی به‌شمار می‌رفته است. این شهرستان بر اثر حوادث تاریخی بارها ویران شده و دوباره عظمت خود را تجدید نموده است.

مجموعه بوستان ملی دریاچه ارومیه با جزایر و ۳۰ تالاب وابسته و اقماری آب شور و شیرین بزرگ‌ترین زیستگاه حیات وحش خاورمیانه بوده و یکی از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران به‌شمار می‌رود.

ارومیه در جلگه‌ای، در کنار دریاچه‌ای به همین نام گسترده شده است. زمین‌های بارور ارومیه با آب‌وهوای مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسیای‌صغیر و بین‌النهرین از یک‌سو و قرارگرفتن آن در کنار دریاچه ارومیه از سوی دیگر وضع ویژه‌ای به چهره این شهرستان بخشیده است. از قرن پانزدهم که ترکان عثمانی جایگزین امپراتوری روم شرقی شدند باز ارومیه، به عنوان شهر سرحدی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده و دارای برج و باروی مهمی گردید، برج سه‌گنبد و مسجدجامع هر دو یادگار مجد و عظمت تمدن اسلامی به‌شمار می‌روند.

 جمعیت 
جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر بیش از ۱٬۰۴۰٬۰۰۰ نفر بوده است که از این تعداد ۵۲۷٬۲۷۸ نفر آنان مرد و ۵۱۳٬۲۸۷ نفر آنان زن بوده‌اند.

مردم شهرستان ارومیه بیشتر به زبان‌های ترکی آذربایجانی و کردی کرمانجی صحبت می‌کنند، درصد کمی از مردم نیز به زبان‌های فارسی، آشوری و ارمنی سخن می‌گویند. آذری‌ها بیشتر در بخش‌های شرقی شهرستان ساکن هستندرزم‌آرا، حاجعلی (۱۳۳۰)، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)؛ جلد ۴: استان ۳ و ۴ آذربایجان، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی کشور، انتشارات دایره جغرافیائی ستاد ارتش. و کردها بیشتر در بخش‌های غربی شهرستان سکونت دارند.

 صنعت و اشتغال 
برخورداری از شرایط منحصر به فرد جغرافیایی و طبیعی باعث شده است این منطقه از نظر کشاورزی و صنایع وابسته توسعه فراوانی پیدا کند و به عنوان قطب برتر کشاورزی در کشور شناخته شده و در تولید بسیاری از محصولات کشاورزی رتبه اول کشور را دارا می‌باشد. در تولید محصول سیب درختی کشور ایران در رتبه سوم جهان قرار دارد و قطب اصلی و اول تولید سیب کشور نیز استان آذربایجان غربی و شهرستان ارومیه می‌باشد. استان آذربایجان غربی در زمینه تولید عسل رتبه اول کشور را دارا است و شهرستان ارومیه نیز از مراکز اصلی تولید عسل در این استان قلمداد می‌شود. ارومیه یکی از خوش آب و هواترین شهرهای ایران است و پیشتر به عنوان یک باغ شهر در کشور مطرح بود، در سال‌های اخیر با برگزاری جشنواره‌های متعدد گل، به یکی از شهرهای مطرح در حوزه تنوع گل تبدیل شده است. آذربایجان غربی به سرزمین باغ‌های انگور معروف است و ارومیه یکی از مراکز اصلی تولید و فراوری محصول انگور می‌باشد. و فراورده‌های مختلف انگور شامل آب غوره، شیره انگور، کشمش، آب میوه در شهرستان اورمیه تولید می‌شود. استان آذربایجان غربی ۶۰ درصد کنسانتره میوه کشور را تولید می‌کنند و شهرستان ارومیه نیز با دارا بودن قدیمی‌ترین و استانداردترین واحدها در بخش دولتی، در تولید آبمیوه و کنسانتره میوه در سطح کشور پیشرو می‌باشد. استان آذربایجان غربی با داشتن ۳۱۷ واحد سردخانه فعال در ظرفیت بیش از ۸۵۰ هزار تن رکورد دار تعداد سردخانه‌ها در کشور بوده و از قطب‌های اصلی تأمین میوه کشور قلمداد می‌شود.

 ورزش 
در ارومیه اکثر ورزش‌های رایج همچون فوتبال، ژیمناستیک، بوکس، کشتی، شنا، تیراندازی، تنیس و … فعال است اما در این شهر همانند کل استان آذربایجان غربی، ورزش والیبال جایگاهی ویژه در میان مردم دارد. در هر کوی و برزن و محله‌ای پیر و جوان در حال بازی والیبال هستند. تعداد بیشماری مدارس والیبال در شهر ارومیه مشغول آموزش این رشته ورزشی به کودکان، نوجوانان و جوانان هستند. به همین دلیل ارومیه سهم بسزایی در پیشرفت والیبال ایران دارد. بعد از والیبال البته با فاصله ورزش فوتبال دومین ورزش مورد علاقه مردم این شهر است.

باشگاه‌های معروف

باشگاه والیبال دورنا و البته شهرداری ارومیه که در بالاترین سطح والیبال ایران حضور دارد و باشگاه نود ارومیه هم در فوتبال فعال است.

مکان‌های ورزشی

ورزشگاه‌های متعددی در ارومیه وجود دارد که می‌توان به ورزشگاه تختی ارومیه، ورزشگاه شهید باکری و همچنین ورزشگاه ۶ هزار نفری غدیر اشاره کرد.

ورزشکاران جهانی

از جمله ستاره‌های معروف والیبال جهان که اهل ارومیه هستند، محمدرضا حضرت‌پور، بردیا سعادت، محمد ولی‌زاده، میثم صالحی، امیرحسین توخته، مرتضی شریفی، پوریا فیاضی، میلاد عبادی‌پور و سعید معروف را می‌توان نام برد.

بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی

ارومیه یکیار میزبان والیبال قهرمانی مردان آسیا ۲۰۲۳ و یکبار هم میزبان هفتهٔ سوم لیگ ملت‌های والیبال مردان جهان ۲۰۱۹ شده است.

 تقسیمات کشوری 
شهرستان ارومیه شامل ۵ بخش، ۵ شهر و ۲۰ دهستان می‌باشد.استان‌شناسی آذربایجان غربی. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی. ص۲۹

 بخش‌های شهرستان ارومیه 
بخشمرکز بخشجمعیت بخش ۱۳۹۵نام دهستانمرکز دهستانجمعیت دهستان ۱۳۹۵شهرجمعیت شهر ۱۳۹۵مرکزیارومیه ۸۷۹٬۷۰۹ نفرروضه چایزینالو ۴۱٬۸۴۱ نفرارومیه

شهر جدید گلمان ۱٬۹۶۱٬۲۶۰ نفر

۷٬۰۰۰ نفربکشلوچایریحان‌آباد ۳۴٬۶۸۳ نفرباراندوزباراندوز ۱۲٬۰۰۸ نفرباراندوزچای جنوبیبالانج ۱۱٬۴۰۸ نفرباش قلعهتوپراق قلعه ۱۰٬۰۴۸ نفرترکمانبابارود۱۰٬۰۱۷ نفرباراندوزچای شمالیگوگ تپه ۸٬۴۸۶ نفردولدیزج دول۷٬۴۸۷ نفرنازلوی جنوبیعسگرآباد تپه۷٬۵۱۰ نفرسیلواناسیلوانا۶۰٬۳۶۸ نفرمرگورسیلوانا ۴۰٬۱۷۴ نفرسیلوانا ۱٬۶۱۴ نفردشتراژان ۱۰٬۱۹۹ نفرترگورموانا ۸٬۳۸۱ نفرصومای برادوستسرو۳۵٬۱۸۳ نفربرادوستسرو ۱۱٬۳۶۱ نفرسرو ۱٬۸۰۰ نفرصومای جنوبیهورسین ۱۲٬۴۵۲ نفرصومای شمالیممکان ۹٬۵۷۰ نفرنازلونوشین شهر۳۹٬۷۰۱ نفرطلاتپهطلاتپه ۲٬۲۷۸ نفرنوشین شهر ۸٬۳۸۰ نفرنازلوچاینازلو ۱۳٬۷۲۷ نفرنازلو شمالیخانقاه سرخ ۱۵٬۳۶۱ نفرانزلقوشچی۲۵٬۵۹۹ نفرانزل جنوبیقولنجی۲۰٬۵۶۰ نفرقوشچی۲٬۷۸۷انزل شمالیقوشچی۲٬۲۵۲ نفر

 بخش‌ها 
 بخش مرکزی 
بخش مرکزی شهرستان ارومیه به مرکزیت شهر ارومیه با جمعیتی بالغ ۸۷۹٬۷۰۹ نفر، ۸۵ درصد جمعیت شهرستان را در خود جای داده است. ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی در جلگه‌ای در کنار دریاچه لاجوردی به همین نام گسترده است. زمین‌های بارور ارومیه با آب و هوای مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسیای صغیر و بین‌النهرین از یک سو و قرار گرفتن آن در کنار دریاچه ارومیه از سوی دیگر وضعیت ویژه‌ای به چهره این شهرستان بخشیده است. ارومیه از لحاظ جاذبه‌های پنهان شده در رتبه‌های نخست کشوری قرار دارد. شهر ارومیه با دارا بودن طبیعت بکر و زیبا و تاریخ کهن خود که بَناهای متعددی از گذشته در این شهر به یادگار مانده است، به‌عنوان بهشت سرسبز و نماد تاریخی ایران مطرح شده است.

 بخش انزل 
بخش انزل به مرکزیت شهر قوشچی، در فاصله ۵۳ کیلومتری شمال شهر ارومیه واقع شده است. اولین دهکده سلامت کشور در این بخش و در نزدیکی شهر قوشچی با نام مجتمع باری قرار گرفته است. این طرح با یک هتل ۵ ستاره به نام «هتل دنیز» اولین و تنها طرح ملی عملی شدهٔ دهکده سلامت در سطح کشور است و تاکنون بخش‌های بزرگی از آن به بهره‌برداری رسیده است و با تکمیل‌تر شدن فازهای بعدی طرح می‌تواند پتانسیل و جایگاه بالایی در سطح منطقه داشته باشد. قلعه کاظم داشی یکی از مکان‌های دیدنی و تاریخی دریاچه ارومیه می‌باشد که بیشتر شبیه به جزیره سنگی و در حدود ۶۵ کیلومتری ارومیه و ۱٫۵ کیلومتری روستای گوئرچین واقع شده است. کاظم داشی در جنگ جهانی اول پناهگاه و سنگر اهالی روستاهای اطراف بود و نام آن به یاد «کاظم خان»، فرمانده افراد محافظ روستا که خود اهل قوشچی بوده نامگذاری شده است

 بخش سیلوانه 
چپ|انگشتی|ارومیه: طبیعت بهاری «سیلوانا‎»بخش سیلوانه به مرکزیت شهر سیلوانه در فاصله ۴۰ کیلومتری شهر ارومیه و در غرب شهرستان واقع شده است. سیلوانا کلمه‌ای با ریشهٔ کردی و به معنی جنگل و بیشه سبز و نیز به معنی مکانی از بهشت است.http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=76&code2=11 منطقه مرزی سیلوانه در غرب شهرستان ارومیه و در مرز ایران با دو کشور ترکیه و عراق واقع شده است. این منطقه به عنوان یکی از ۱۹ منطقه دارای اکسیژن خالص در جهان به‌شمار می‌رود سیلوانا با داشتن یک چشمه آب معدنی گوارا به همین نام وجه تسمیه دارد.

 بخش صومای برادوست 
بخش صومای برادوست به مرکزیت شهر سِرو در فاصله ۴۹ کیلومتری از شهر ارومیه و در شمال غرب شهرستان واقع شده است. بازارچه مرزی سرو از معروفیت زیادی در سطح منطقه برخوردار است. این بازارچه به عنوان یکی از مراکز عرضه و فروش محصولات کشور ترکیه محسوب می‌شود و می‌توان اکثر برندهای مطرح این کشور را در این بازارچه یافت.

 بخش نازلو 
بخش نازلو به مرکزیت شهر نوشین‌شهر در فاصله ۲۴ کیلومتری از شهر ارومیه و در شمال آن واقع شده است.

 جستارهای وابسته 
 آذربایجان غربی
 فهرست شهرستان‌های ایران
 شهر ارومیه
 شهر قوشچی
 شهر سیلوانه
 شهر نوشین‌شهر
 شهر سِرو

 پانویس 

 منابع 


 فرهنگ جغرافیایی شهرستان‌های کشور (شهرستان ارومیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۷۹.
 دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (ارومیه).
 استان‌شناسی آذربایجان غربی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی. ۱۳۹۰.
 ملک‌زاده‌دیلمقانی، ت: آذربایجان در جنگ جهانی اول یا فجایع جیلولوق. یک. هاشمی سودمند نشر اختر، تبریز، ۲۳۲ ،۱۳۸۵.
 قربان نژاد، پ، سلیم نما، ر:کتابشناسی توصیفی تاریخ آذربایجان غربی، دانشگاه آزاد اسلامی ارومیه، ۲۰۹ .۱۳۹۲
 پناهیان، م، فرهنگ جغرافیایی ملی ترکان ایران زمین، ستاد ارتش، ۸۰۴. بهمن ۱۳۵۱
 کاویان پور، ا، تاریخ ارومیه، آذر کهن، تهران ۱۳۷۸



ارومیه
رده:ویکی‌سازی رباتیک