عجایب هفت‌گانه

عجایب هفت‌گانه یا شگفتی‌های هفت‌گانه به هفت اثر برتر معماری و مجسمه‌سازی دوران باستان گفته می‌شود. این هفت اثر ظاهراً نخستین بار توسط یک فنیقیایی یونانی‌الاصل به نام انتیپاتر صیدایی در دومین سده پیش از میلاد در یک کتاب ثبت شده است، اگر چه این کار به افراد دیگری همچون فیلو اهل بیزانتیوم، استرابون، هرودوت و دیودور سیسیلی نیز نسبت داده شده است. انتیپاتر صیدایی در شعری در سال ۱۴۰ پیش از میلاد چنین سروده است: «پیش از این به چشم خود دیده‌ام دیوار بابل پر عظمت را که گذرگاه ارابه هاست، و نیز مجسمه زئوس را بر کرانهٔ آلفوس، باغ‌های معلق و کولسوس آفتاب را، اُبهت اهرام سر به آسمان ساییده و آرامگاه بی‌کران ماسول را؛ ولی آن زمان که نظاره می‌کردم خانهٔ آرتمیس را بنا شده بر ابرها، نبوغ آن همه اعجاز در نظرم رنگ باخت و با خود اندیشیدم: پس از المپ، خورشید چیزی به این عظمت ندیده است، هرگز.»ویکی‌پدیای انگلیسی https://en.wikipedia.org/wiki/Antipater_of_Sidon به هر حال آنچه مسلم است این است که وی در زمانی می‌زیسته که تمام این شاهکارهای هنری سالم و موجود بوده‌اند و او نمی‌خواست ویرانه‌ها را به هم عصران خود معرفی کند.

نکتهٔ دیگر دربارهٔ این آثار انتخاب عدد هفت برای تعداد آن‌هاست. دلیل این امر هم مقدس بودن این عدد است. عدد هفت چه در گذشته و چه در حال، برای انسان محترم و مقدس بوده به‌طوری‌که تقریباً در هر گونه تقسیم‌بندی به این عدد توجه شده است.

 تاریخچه فهرست 
تهیه فهرست کامل عجایب هفت‌گانه در اصل حدود سده دوم پیش از میلاد کامل شده است و اولین اشاره به تهیه این مجموعه مکتوب در کتاب تاریخ هرودوت آمده است که به سده ۵ پیش از میلاد مربوط می‌شود.

چندین دهه بعد از آن، تاریخ‌نگاران یونانی دربارهٔ بزرگ‌ترین بناهای تاریخی دوران خود شروع به نوشتن کردند. از جمله کالیماکوس (Callimachus) - که در ۳۰۵ تا ۲۴۰ قبل از میلاد می‌زیست - سر کتابدار کتابخانه اسکندریه، «مجموعه‌ای از عجایب جهان» را تهیه کرد. امروزه، تنها چیزی که دربارهٔ این مجموعه می‌دانیم، همین عنوان آن است و بس، به این دلیل که این کتاب نیز در آتش‌سوزی بزرگ کتابخانه اسکندریه از بین رفت.

فهرست نهایی عجایب هفت‌گانه در قرون وسطی تکمیل شد. این فهرست شامل چشمگیرترین بناهای تاریخی جهان باستان بود که از بعضی، شواهد بسیار اندکی در دست بود و تعدادی نیز اصلاً باقی نمانده بودند. آثار کنده‌کاری هنرمند هلندی مارتن ون هیمسکرک (Marten Van Heemskerck) و کتاب تاریخ معماری یوهان فیشر ون ارلاخ (Johann Fischer von Erlach) از قدیمی‌ترین منابعی هستند که در آن به این فهرست عجایب هفت‌گانه اشاره شده است.

 فهرست اروپایی 
از زمان‌های بسیار قدیم تاکنون، فهرست‌های متعدد و متفاوتی از عجایب هفتگانه به نگارش درآمده است. فهرست اروپا-محور مذکور بدین قرار است:

+ عجایب سال ساخت سازنده تاریخ ویران‌شدن علت ویرانی موقعیت کنونیهرم بزرگ جیزه۲۵۸۴ الی ۲۵۶۱ سال قبل از میلاد مسیحمصر باستانهمچنان موجودمجموعه اهرام جیزه، مصرباغ‌های معلق بابلحدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیحتمدن بابل یا آشور بابلی‌ها یا آشوریانبعد از اولین قرن قبل از میلاد مسیحنا مشخصحله، استان بابل، عراق، یا نینوا، نینوا استان، عراقمعبد آرتمیس۵۵۰ سال قبل از میلاد مسیحلیدیه، یونان باستان۳۵۶ قبل از میلاد (به وسیله هرستراتوس)۲۶۲ پس از میلاد (به وسیله گوت‌ها)آتش‌سوزی به وسیله هروستراتوس، غارتنزدیک سلجوق، استان ازمیر، ترکیهتندیس زئوس در المپیا۴۶۶–۴۵۶ سال قبل از میلاد مسیح (معبد) ۴۳۵ قبل از میلاد (مجسمه)یونان باستانقرن ۵ و ۶ بعد از میلادآتشالمپیا، یونانآرامگاه هالیکارناسوس۳۵۱ سال قبل از میلاد مسیحکاریایی‌ها، هخامنشیان، یونان باستانبعد از میلاد ۱۴۹۴ساختمان اصلی به علت سیل از بین رفت.بودروم، ترکیهغول رودس۲۹۲الی۲۸۰ سال قبل از میلاد مسیحیونان باستان۲۲۶ قبل از میلادزمین‌لرزه ۲۲۶ پیش از میلاد رودسرودس، یونانفانوس اسکندریه ۲۸۰ سال قبل از میلاد مسیحامپراتوری بطلمیوسی، یونان باستانبعد از میلاد ۱۳۰۳–۱۴۸۰زمین‌لرزهاسکندریه، مصر

 نظرها دربارهٔ عجایب هفتگانه 
شواهد باستان‌شناسی از بسیاری از اسرار تاریخی که قرن‌ها عجایب هفت‌گانه را احاطه کرده بودند، پرده برداشته است. عجایب هفت‌گانه برای سازندگانشان نمادهایی از مذهب، اسطوره‌شناسی، هنر، قدرت و علم بودند و برای ما، آن‌ها شواهدی از توانایی انسان هستند. بر اساس تحقیقات به‌روز از آوار به‌جای مانده در زیر اقیانوس مشخص شده فانوس اسکندریه به‌صورت مارپیچی نبوده است.

 جستارهای وابسته 
 عجایب هفتگانه جدید

 منابع 

 کتاب عجایب هفتگانه جهان نوشته هانس رایشهارت ترجمه بهروز بیضایی

رده:تاریخ باستان
رده:تاریخچه ساخت‌وساز
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های قدیمی
عجایب هفتگانه
رده:فناوری باستان
رده:فهرست‌های فرهنگی
رده:میراث جهانی