احمد خانی

احمد خانی (۱۷۰۷–۱۶۵۱ م) نویسنده، شاعر و فیلسوف کُردتبار بود. وی سراینده یکی از برجسته‌ترین داستانهای عاشقانه به زبان کردی به نام مم و زین است. خانی به دلیل سرودن این مجموعه و استفاده از درونمایه عاشقانه در شعرهایش در ادبیات کردی از جایگاه ویژه ای برخوردار است.سجادی، علاءالدین، "تاریخ ادبیات کردی،" چاپخانه معارف، بغداد، (چاپ اول)1951.

احمد خانی از ایل خانی بود و در ناحیه حکاری در شمال کردستان یا (شرق ترکیه) امروزی به دنیا آمد. آن ناحیه به‌طور کلی جزیره بوتان نامیده می‌شد. وی از ۱۴ سالگی به نوشتن پرداخت و بعداً از دغوبایزید به ریتکان مهاجرت کرد. داستان منظوم مم و زین را در سن ۴۱ سالگی به پایان رساند.

خانی به زبان‌های کردی، فارسی و عربی تسلط داشت و در سال ۱۶۸۳ میلادی یک فرهنگ عربی-کردی به نام «نوبهار» برای کمک به کودکان عربی‌آموز نوشت.

خانی در شهر دغوبایزید در ترکیه درگذشت و مزار او به نام تربت خانی زیارتگاه مردم است.

 آثار 
 مم و زین: منظومه‌ای عاشقانه و عارفانه به کرمانجی در قالب مثنویخزانه دار، معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم، اربیل: نشر آراس، مه‌م و زین حکایتی است از ناهمواری‌های راه عشق میان دو نفر به نام‌های مم و زین که ۲۰۰ سال قبل از احمد خانی در کردستان ترکیه اتفاق افتاده و حکایت ناکامی‌های همیشگی عشق به صورت شفاهی و در قالب بیت در میان مردم دست به دست شده و آوازه‌خوان های سنتی راویان عشق مه‌م و زین بودند، سال‌ها بعد از این ماجرای تلخ احمد خانی در قرن هفدهم آن را جمع‌آوری و در اثری منظوم به نام مه‌م و زین آن را به تصویر کشیده است.
 دیوان خانی: مشتمل بر غزلیات و قصیده‌ها
 عقیده ایمان (عه‌قیده‌یا ئیمانێ): مثنوی به کردی کرمانجی در باب عقیده
 نوبارا بچووکان: لغت‌نامه عربی کردی برای کودکان

 میراث 
جان دوست نویسنده کرد رمان تاریخی میرنامه را در خصوص زندگی احمد خانی نوشته‌است.

 منابع 

 خلاصه ای از حماسه منظوم مم و زن

رده:اهالی استان حکاری
رده:تاریخ‌نگاران کرد
رده:دانشمندان کرد
رده:درگذشتگان ۱۷۰۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۶۵۰ (میلادی)
رده:ستاره‌شناسان کرد
رده:شاعران کرد
خانی، احمد
رده:شاعران کردی کرمانجی
رده:فرهنگ‌نویسان
رده:فرهنگ‌نویسان کرد
رده:فیلسوفان کرد
رده:کردهای اهل ترکیه
رده:کردهای اهل عثمانی
رده:محققان کرد
رده:ملی‌گرایان کرد
رده:نویسندگان کرد
رده:نویسندگان مرد کرد