استان وایوتس‌جور

وایوتس‌جور یا وایوتْس دْزور   یکی از استان‌های کشور ارمنستان است که در جنوب غربی این کشور واقع شده‌است. مرکز این استان شهر یغگنادزور می‌باشد.

 نامگذاری 
پسوند -دْزور که در بسیاری از جاینام‌های ارمنی به چشم می‌خورد به معنی درّه است. نام وایوتس‌جور بنا بر باور عوام معنی «دره مصیبت» می‌دهد.

 تاریخچه استان 
منطقه وایوتس‌جور تا زمان تازش سلجوقیان در دست شاهزادگان سیونیک بود. پس از سال‌ها فرمانروایی سلجوقیان سرانجام ارمنیان این منطقه را آزاد کردند و خاندان اُربلی بر آنجا چیره گشت. طی فرمانروایی آنان کانون دانشی برجسته‌ای در گلادزور به شکوفایی رسید.

این منطقه سپس بخشی از ایران شد و شاه‌عباس بزرگ صفوی در سال ۱۶۰۴ میلادی مردم یغگنادزور را به زور به درون ایران کوچاند و سده‌ها بعد یعنی پس از امضای قرارداد ترکمنچای مردم آن شهر به دیار خود بازگشتند.

 عوارض جغرافیایی 
رویه استان وایوتس‌جور را کوه‌ها و تپه ماهورها پوشانده‌است و فاقد جنگل است. تنها ۲۰ درصد از زمینهای این استان کشت‌پذیر است. این استان در حوزه آبریز رود آرپا قرار دارد. این استان کوچک دو شهر دیگر دارد به نام‌های وایْک و جِرموک.
 کوه واردنیس - ۳٬۵۲۲ متر - رشته‌کوه واردنیس
 گنداسار - ۲۹۴۶ متر - رشته‌کوه گغاما
 آرپا (رود)
 رود یغگیس

 تقسیمات استانی 

استان وایوتس‌جور شامل موارد زیر است 44 communities (استان‌های ارمنستانner), of which 3 are considered urban و 41 are considered rural.

شهردارینوعمساحت (km²)جمعیت(سرشماری ۲۰۱۱)مرکزشامل روستاهایJermuk MunicipalityJermuk communityشهری۴۹۷۷٬۳۵۹جرموکگندواز، هرهر، کارمراشن.شهرداری وایکVayk communityشهری۱۸۴۷٬۰۶۴وایکآرین، آزاتک، پور، زدا.یغگنادزورYeghegnadzor communityشهری۲۷۷٬۹۴۴یغگنادزورAreni MunicipalityAreni communityروستایی۴۳۸۱۰٬۴۱۰آرنیآگاراکادزور، آغاونادزور، آرپی، چیوا، گنیشیک، خاچیک، موزروف، ریند، یلپین. (متروکه: آماغو).Gladzor MunicipalityGladzor communityروستایی۱۳۱۵٬۲۲۰گلادزورگتاپ، ورنشن.مالیشکاMalishka communityروستایی۸۶۴٬۴۶۰مالیشکاYeghegis MunicipalityYeghegis communityروستایی۴۷۷۵٬۹۶۱شاتین، ارمنستانآغنجادزور، آرتابوینک، گوغتانیک، هرمون، هورباتغ، هورس، کاراگلوخ، سالی، سواژایر، تاراتومب، وارداهوویت، یغگیس. (متروکه: آراتس، گتیکوانک، کالاسار)شهرداری زاریتاپZaritap communityروستایی۴۶۸۳٬۹۰۶زاریتاپآرتاوان، باردزرونی، گومک، کاپویت، خندزوروت، مارتیروس، نور آزنابرد، ساراوان، سرس، اوغدزور. (متروکه: آختا، هورادیس).

 شهرک‌ها و communities شهری 
تصویرشهر (شهرک)استانبنیانگذاریمساحت (کیلومترمربع)جمعیت (سرشماری ۲۰۱۱)150pxجرموکوایوتس‌جورسده ۱۳ام (نخستین اشاره)۵۴٬۶۲۸150pxوایکوایوتس‌جور?۳۵٬۸۷۷150pxیغگنادزوروایوتس‌جورسده ۵ام (نخستین اشاره)۶۷٬۹۴۴

 روستاها یا communities روستایی 

 آگاراکادزور
 آغاونادزور
 آغنجادزور
 آرنی
 آرین
 آرپی
 آرتابوینک
 آرتاوان
 آزاتک
 باردزرونی
 چیوا
 گتاپ
 گتیکوانک
 گلادزور

 گندواز
 گنیشیک
 گوغتانیک
 گومک
 هرهر
 هرمون
 هورباتغ
 هورس
 کاراگلوخ
 کارمراشن
 خاچیک
 خندزوروت
 مالیشکا
 مارتیروس

 نور آزنابرد
 پور
 ریند
 سالی
 ساراوان
 شاتین
 سرس
 تاراتومب
 وارداهوویت
 ورنشن
 یغگیس
 یلپین
 زاریتاپ
 زدا

 Non-community villages 
 آختا، belongs the community of گومک.
 موزروف، belongs the community of گنیشیک.
 کاپویت، belongs the community of گومک.
 کچوت، belongs the community of جرموک.
 سواژایر، belongs the community of وارداهوویت.
 اوغدزور، belongs the community of ساراوان.

 روستاهای سابق 
 اماگو، belongs the community of آرنی.
 آراتس، belongs the community of هرمون.
 کالاسار، belongs the community of هرمون.
 گتیکوانک، belongs the community of وارداهوویت.
 هورادیس، belongs the community of زاریتاپ.

 اماکن مذهبی و تاریخی 
وایوتس‌جور کلیساها و صومعه‌های تاریخی و دیدنی فراوانی دارد. یکی از زیباترین کلیساهای میانْ سده‌ای ارمنستان به نام نوراوانْک (بمعنی صومعه نو) در این استان قرار دارد. سایر سازه‌های تاریخی و مذهبی این استان عبارتنداز:
 صومعه اسپیتاکاوور
 گندوانک
 صومعه تاناهات
 صومعه تساغاتس کار
 پروشابرد
 جرموک

 منابع 

 کتابچه راهنمای مسافرتی «کشف دوباره ارمنستان»




رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۵ (میلادی) در ارمنستان
رده:زیربخش‌های ارمنستان
رده:منطقه‌های ارمنستان