المپیاد جهانی شیمی

المپیاد جهانی شیمی (International Chemistry Olympiad یا IChO)  بعد از المپیاد ریاضی پر سابقه‌ترین المپیاد علمی جهان است. اولین المپیاد جهانی شیمی در کشور چکسلواکی، شهر پراگ، در سال ۱۹۶۸ برگزار شد. از این زمان، این مسابقه بین‌المللی و برای دانش آموزان دبیرستانی معمولاً در ژوئیه هر سال (به غیر از سال ۱۹۷۱) در یکی از کشورهای جهان به عنوان میزبان و به صورت آزمون تئوری و آزمایشگاهی برگزار شده‌است.

 اهداف و ساختار مسابقات، نمره دهی و توزیع مدال‌ها 
این مسابقات جهانی سالانه برای دانش آموزان دبیرستانی و با هدف تشویق هر چه بیشتر دانش آموزان علاقه‌مند به شیمی به حل مسایل به روش‌های خلاقانه و مستقل برگزار می‌شود. آزمون تئوری معمولاً شامل شش پرسش و آزمون آزمایشگاهی معمولاً شامل دو پرسش است.IChO Regulations مدت زمان هر یک از آزمونها بین ۴ تا ۵ ساعت و دو آزمون در دو روز متفاوت برگزار می‌گردند. آزمون تئوری ۶۰ نمره و آزمون آزمایشگاهی ۴۰ نمره دارند. هر تیم متشکل از چهار دانش آموز دبیرستانی و دو ناظر علمی است (همچنین تعداد محدودی دانش آموز و ناظر علمی می‌توانند تیم اصلی را، به عنوان مهمان و به هزینه کشور شرکت‌کننده، همراهی کنند). دانش آموزان باید زیر بیست سال بوده و وارد دانشگاه نشده باشند. کشورهای متمایل به شرکت باید در دو سال پیاپی حضور ناظر علمی داشته باشند تا پس از آشنایی کافی با نحوه مسابقات بتوانند با تیم دانش آموزی در مسابقات شرکت کنند. حدود ۱۲٪ برتر شرکت کنندگان مدال طلا، ۲۲٪ مدال نقره، ۳۲٪ مدال برنز، و ۱۰٪ شرکت کنندگان بدون مدال، دیپلم افتخار را دریافت می‌کنند. مابقی شرکت کنندگان، گواهی شرکت در المپیاد جهانی شیمی را دریافت می‌کنند. همچنین شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز کل، شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز در آزمون تئوری و شرکت‌کننده با بیشترین امتیاز در آزمون آزمایشگاهی جایزه ویژه دریافت می‌کنند. گاهی به شرکت‌کننده رتبه یک دختران نیز جایزه ویژه تعلق می‌گیرد. برای آمادگی و آگاهی هر چه بیشتر شرکت کنندگان به نوع مسایل مطرح شونده در هر سال، کشور میزبان آزمون آماده‌سازی تئوری و آزمایشگاهی را چندین ماه قبل از برگزاری خود مسابقات اعلام می‌کند. مباحث مطرح شونده معمولاً شامل شیمی معدنی، شیمی آلی، شیمی فیزیک، شیمی تجزیه، بیوشیمی و طیف‌بینی است.

 ایران در المپیادهای قبلی جهانی شیمی 
اولین آزمون ملی المپیاد شیمی در ایران در سال ۱۳۷۰ برگزار شد. پس از حضور در دو دوره المپیاد جهانی به عنوان ناظر علمی در سال‌های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲، اولین تیم ملی المپیاد شیمی ایران در بیست و پنجمین المپیاد جهانی شیمی در پروجای ایتالیا در سال ۱۹۹۳ شرکت کرد. تاریخچه شرکت تیمهای ملی دانش آموزی ایران در زیر آمده‌ است.

 تاریخچه دوره‌های اولیه (۱۹۹۱–۱۹۶۸) 
 دوره  سال  کشور میزبان  شهر  دوره  سال  کشور میزبان  شهر ۱  ۱۹۶۸    پراگ  ۱۲  ۱۹۸۰    لینز ۲  ۱۹۶۹    کاتوویتس  ۱۳  ۱۹۸۱    بورگاس ۳  ۱۹۷۰    بوداپست  ۱۴  ۱۹۸۲    استکهلم -  ۱۹۷۱  برگزار نشد.  -  ۱۵  ۱۹۸۳    تیمیشوارا ۴  ۱۹۷۲    مسکو  ۱۶  ۱۹۸۴    فرانکفورت ۵  ۱۹۷۳   صوفیه  ۱۷  ۱۹۸۵    براتیسلاوا ۶  ۱۹۷۴    بخارست  ۱۸  ۱۹۸۶    لیدن ۷  ۱۹۷۵   وسپریم  ۱۹  ۱۹۸۷    وسپریم ۸  ۱۹۷۶    هاله  ۲۰  ۱۹۸۸    اسپو ۹  ۱۹۷۷    براتیسلاوا  ۲۱  ۱۹۸۹    هاله ۱۰  ۱۹۷۸    ترونی  ۲۲  ۱۹۹۰    پاریس ۱۱  ۱۹۷۹    سن پترزبورگ  ۲۳  ۱۹۹۱    لودز

 تاریخچه دوره‌های ۱۹۹۲ تاکنون  
ایران از ابتدا تا پایان سال ۲۰۲۵ در کل ۱۳۲ شرکت کننده در المپیادهای جهانی شیمی داشته که با کسب ۱۳۱ مدال (۴۵ مدال طلا، ۶۲ مدال نقره، ۲۴ مدال برنز) و یک دیپلم افتخار، پرافتخارترین حضور ایران در بین المپیادهای جهانی حاضر محسوب می‌شود.http://www.icho-official.org/results/country_info.php?country=Iran%2C%20Islamic%20Republic%20of

۲۴. ۱۹۹۲، ، پیتسبورگ و واشینگتن دی.سی.: حضور به عنوان ناظر علمی. اعضای تیم شش نفره کشوری: شهرام اویس قرن، شهرام شهیم، علیرضا شریفی، فریبرز فردوسی، مرجان جدی و پدرام رضوی.

۲۵. ۱۹۹۳، ، پروجا: بابک فغفوریان مدال نقره، محمد رضا اکبری، علیرضا حریری و محمد شعاری مدال برنز  (نفرات ذخیره: روزبه غفاری و امید رضا مؤمن زاده).مجله  استعدادهای درخشان 6.

۲۶. ۱۹۹۴، ، اسلو: علی واحدی مدال طلا، آرش ابراهیم پور مدال نقره، محمدرضا شادنام و هادی مازوچی مدال برنز (نفرات ذخیره: امید خاکشور و سهیل غیاثی حافظی).IChO 1994 .

۲۷. ۱۹۹۵، ، پکن: روزبه کیانی، علی جلالی، مهدی رزاقی و رضا شاه اکبری مدال طلا (نفرات ذخیره: فرزاد فانی پاکدل و سیدرضا منصوری).IChO 1995 .

۲۸. ۱۹۹۶، ، مسکو: هژیر رحمانداد، افشین شاملی و علیرضا شایسته مدال طلا ،مهرداد ملیحی مدال نقره (نفرات ذخیره: علیرضا حیدری و کاوه کاهن).IChO 1996 .مجله استعدادهای درخشان 15.

۲۹. ۱۹۹۷، ، مونترال: بابک جاویدی دشت بیاض مدال طلا، کاوه جورابچی، کیوان محرم زاده و سیاوش پورکمالی انارکی مدال نقره (نفرات ذخیره: بابک حیدری و عطا کرباسی).IChO 1997 .مجله استعدادهای درخشان 19.

۳۰. ۱۹۹۸، ، ملبورن: مهدی نجفی مدال نقره، پدرام انصاری آستانه، رضا شرقی و امیر مسلم قاسمی ورنامخواستی مدال برنز (نفرات ذخیره: امین حقیقت جهرمی و علیرضا مشاوری نیا).IChO 1998 .مجله استعدادهای درخشان 23.

۳۱. ۱۹۹۹، ، بانکوک: رضا کلانتری، مهدی کهرم و بابک گرایلی مدال طلا، پویا ساجدی کنفی مدال برنز (نفرات ذخیره: عرفان امینی و محمد نجم‌زاده).IChO 1999 results .مجله استعدادهای درخشان 27.

۳۲. ۲۰۰۰، ، کپنهاگ: محمد بهرامی مدال طلا، امیر ضابط خصوصی و زکیه واحدیان اردکانی مدال نقره و محمد اسدالهی بابلی مدال برنز (نفرات ذخیره: حمیدرضا سلیمی و محمد شاه ولی).IChO 2000 .مجله استعدادهای درخشان 33.

۳۳. ۲۰۰۱، ، بمبئی: شادی رجبی و سپهر فدایی مدال طلا، مونا فلاح تفتی و علی اصغر محمدی مدال نقره (نفرات ذخیره: فخرالدین ترابی و محمدرضا صابری مقدم).IChO 2001 .مجله استعدادهای درخشان 36.

۳۴. ۲۰۰۲، ، خرونینگن: نورالسادات ترابی مدال طلا، محمد شاهی و مهدی شیردل مدال نقره، جبار آقایاری مدال برنز (نفرات ذخیره: هستی امیری و علیرضا ایرانشهر).IChO 2002 .مجله استعدادهای درخشان 42.

۳۵. ۲۰۰۳، ، آتن: حامد ثانی خانی، حسین صادقی اصفهانی و نوا قرایی مدال طلا، محمد رشیدیان مدال نقره (نفرات ذخیره: آذین شهاب و فرید موحدی نایینی).IChO 2003.مجله استعدادهای درخشان 46.

۳۶. ۲۰۰۴، ، کیل: سیداسماعیل سیدان، امیر صابری و هامون طهماسبی مدال نقره، رضا نصیری محلاتی مدال برنز (نفرات ذخیره: پاشا انوری و حسین عادلی جلودار).IChO 2004 .مجله استعدادهای درخشان 52.

۳۷. ۲۰۰۵، ، تایپه: مجتبی شریف‌زاده و سارا بیگی مدال طلا، امیر حسین خوشامن و فؤاد تقدیری مدال نقره (نفرات ذخیره: نکو پناهی، سبا جعفرپور، محمدامین رحیمیان و سیدحسام موسوی مهر).IChO 2005 .

۳۸. ۲۰۰۶، ، گیونگ‌سان: فرشید عبدی و داوود طاهری نیا مدال نقره، محمد محسن محمودی و مهدی کوهانی مدال برنز.IChO 2006 .

۳۹. ۲۰۰۷، ، مسکو: احسان شعبانی مدال طلا، کاوه متین‌خو مدال نقره، شبنم شریف‌زاده مدال برنز و امیرهادی کام کرمعلی دیپلم افتخار.IChO 2007.

۴۰. ۲۰۰۸، ، بوداپست: امین احمدزاده بجستانی مدال طلا، محمد زرگر پور و مینا طاهری مدال نقره، پدرام بخشایی شهر بابکی مدال برنز.IChO 2008.

۴۱. ۲۰۰۹، ، کمبریج: آریا سمیعی مدال طلا، ایمان عباسپور و علی مشرقی مدال نقره، محمدهادی خاکرند مدال برنز.IChO 2009.

۴۲. ۲۰۱۰، ، توکیو: امیرحسین ناصری مدال طلا، محمدرضا امیرمشیری، حسین داداش آذر و هانیه صفری مدال نقره.IChO 2010.

۴۳. ۲۰۱۱، ، آنکارا: علی اصغر آقاجانی و رضا جاویدی دشت بیاض مدال طلا، امیر پیمان دل پرستان مدال نقره، عرفان شیرزادی مدال برنز.IChO 2011.

۴۴. ۲۰۱۲، ، واشینگتن: آرش فیروزبخت مدال طلا، سید علی توانا، محمد زارعی و آرش کشاورزی مدال برنز.IChO 2012 .

۴۵. ۲۰۱۳، ، مسکو: مهدی یارامانی تهرانی، آریا امین الرعایا، هیربد حیدری و اشکان خاوران مدال نقره.IChO 2013.

۴۶. ۲۰۱۴، ، هانوی: هیربد حیدری مدال طلا، ایمان فروغمند، محمد مبین حسینی و محمد پارسا جباری مدال نقره.IChO 2014 .

۴۷. ۲۰۱۵، ، باکو: کسری اثنی عشری مدال طلا، محسن صابری فر و آرمان آی مدال نقره، نهال باقری مدال برنز.IChO 2015 .

۴۸. ۲۰۱۶، ، تفلیس: امیرعلی کریمی و سید پیمان میرقادری مدال طلا، سیده زهرا کاظمی هریکندی و ایمان منیری اسکویی مدال نقره.IChO 2016.

۴۹. ۲۰۱۷، ، ناکون پاتوم: امیرحسین بهنوش، پارسا پیروز و امیرعباس کاظمی‌نیا مدال طلا، سروش بانیانی مدال نقره.IChO 2017 .

۵۰. ۲۰۱۸،  و ، پراگ و براتیسلاوا: مهدی جعفرزاده بدوستانی، بهراد سعیدیان، ارشیا خادمی و محمدحسین شریف نیا مدال نقره.

۵۱. ۲۰۱۹، ، پاریس: مصطفی مقیمی مدال طلا، علی جهرمی و امیررضا باقری دلویی مدال نقره، امیرعلی اهرابی مدال برنز.

۵۲. ۲۰۲۰، ، استانبول (مجازی): محمد شهاب‌الدین دانشور مدال طلا، محمد آریان تقوایی عربی و رامین عاصم پور مدال نقره، امیر محبوبی مدال برنز.

۵۳. ۲۰۲۱، ، اوساکا (مجازی): مهیار افشین مهر و مهبد علی‌یان فینی مدال طلا، سید محمدحسین برکاتی و احسان نادری دونیق مدال نقره. IChO 2021.

۵۴. ۲۰۲۲، ، تیانجین (مجازی): سید محمدحسین برکاتی و ایلیا کهوند مدال طلا، امیرحسین رضوی و امیرمحمد محمدحسینی مدال نقره. IChO 2022. 

۵۵. ۲۰۲۳، ، زوریخ: محمد حلاجی، زهرا تهمتنی ترکمانی و ژیار مسلمی مدال طلا، دیاکو سیدی مدال نقره. IChO 2023.

۵۶. ۲۰۲۴، ، ریاض: رامتین مرادی مظهری مدال طلا، محمدیاسین صالحی، البرز رضایی و امیرکیا سلیمی مدال نقره. IChO 2024.

۵۷. ۲۰۲۵، ، دبی: سید طاها حسینی، محمد کیفری علمداری، سینا آهنی و سید امیرحسین طاهری تاری مدال نقره. IChO 2025.

مسابقات آتی

۵۸. ۲۰۲۶، ، تاشکند.

۵۹. ۲۰۲۷، ، ؟.

 بهترین رتبه‌بندی‌های فردی و جوایز ویژه 
 دوره  سال  کشور میزبان  نام  رتبه فردی امتیاز کل (از ۱۰۰) ۲۷  ۱۹۹۵    روزبه کیانی۱  ۹۵٫۶۴۱IChO 1995 results ۲۷ ۱۹۹۵   علی جلالی۳ ۹۲٫۳۸۹ ۲۷ ۱۹۹۵   مهدی رزاقی ۵ ۹۰٫۵۰۱ ۲۸  ۱۹۹۶  هژیر رحمانداد ۳۹۱٫۶۲۴ ۲۸  ۱۹۹۶  افشین شاملی ۷۸۶٫۵۳۶ ۲۹  ۱۹۹۷   بابک جاویدی دشت بیاض ۳  ۸۰٫۰IChO archives ۳۱  ۱۹۹۹   مهدی کهرم ۵  ۸۶٫۸۰۳ ۳۳  ۲۰۰۱   شادی رجبی ۴  ۹۰٫۱۸ ۴۲  ۲۰۱۰   سید امیرحسین ناصری ۵  ۹۳٫۸IChO 2010 results ۴۳  ۲۰۱۱   علی اصغر آقاجانی ۷  ۹۳٫۵۵ ۴۹  ۲۰۱۷   امیرعباس کاظمی‌نیا ۳  ۹۵٫۵۳IChO 2017 results

 رده بندی توزیع مدالهای طلای جهانی در ده سال اخیر 
جدول زیر توزیع مدالهای طلا در بین کشورهای شرکت کننده در ده سال اخیر را تشان می‌دهد (منابع: ):
 Rank  Country  Gold in Last 10 contests (2016-2025) 1    37 (4+3+4+3+3+4+4+4+4+4) 2   Including the Individual 2 team since 2022. 31 (3+2+2+4+1+4+4+3+4+4)https://www.icho2022.cn/23240/list.htm  3    29 (2+3+1+2+4+3+4+3+3+4) 4    28 (1+4+4+3+4+2+1+2+3+4) 5    27 (3+4+1+2+2+3+4+3+2+3) 6    21 (2+2+2+2+3+2+2+4+1+1) 7    20 (3+2+3+4+2+1+2+1+1+1) 8    15 (2+3+0+1+1+2+2+3+1+0) 9    14 (1+1+1+2+0+0+4+2+2+1) 10    13 (2+1+2+2+x+2+0+1+1+2) 10    13 (3+2+0+1+x+3+2+1+0+1) 12    9 (0+0+3+1+1+1+1+0+1+1) 12    9 (0+0+3+1+1+2+0+1+0+1) 14    8 (0+1+1+1+0+0+1+2+1+1) 14    8 (2+2+1+1+0+0+0+1+0+1) 14    8 (x+1+1+0+2+2+1+1+0+0) 17    7 (0+1+0+0+0+0+1+1+2+2) 18    6 (1+0+0+0+0+0+1+1+2+1) 18    6 (0+0+0+0+0+1+0+2+1+2) 20    5 (0+0+0+0+1+1+1+0+x+2) 21    4 (0+0+1+1+x+0+0+0+0+2) 22    3(0+0+2+0+0+0+0+0+1+0) 22    3 (0+0+0+2+0+0+0+0+1+0)24 Including the Individual 1 team since 2022.2 (1+0+0+0+x+0+0+1+0) 24    2 (0+0+0+1+0+0+0+0+0+1) 24    2 (0+0+0+0+0+0+0+1+0+1) 24    2(0+0+1+0+0+0+0+1+0+0) 24    2 (0+1+1+0+0+0+0+0+0+0) 24    2 (0+1+0+0+0+0+0+0+1+0) 30    1(0+0+0+0+0+0+0+1+0+0) 30    1 (0+0+0+0+1+0+0+0+0+0) 30    1 (0+0+0+1+x+x+0+0+0+0)301 (x+0+0+0+0+0+0+0+1+0) 30    1 (0+1+0+0+0+0+0+0+0+0)301 (x+0+0+0+0+0+0+0+1+0) 30    1 (0+0+1+0+0+0+0+0+0+0) 30    1 (0+0+0+1+x+x+x+0+0+0) 30    1 (0+0+0+1+0+0+0+0+0+0) 30    1 (0+1+0+0+x+x+0+0+0+0)301 (0+0+0+0+0+0+0+0+1+0) 30    1 (0+0+0+0+x+0+1+0+0)

 جستارهای وابسته 
 المپیادهای علمی جهان 
 فهرست جوایز در رشته شیمی 
 International Mendeleev Chemistry Olympiad (IMChO) - 1965
 منابع 

 پیوند به بیرون 
 سایت رسمی المپیاد بین‌المللی شیمی 

رده:آموزش شیمی
رده:المپیادهای علمی
رده:المپیادهای علمی جهان
رده:جوایز شیمی
رده:رقابت‌های علمی
رده:رویدادهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:شیمی نظری
رده:وقایع شیمی