کبیرکوه

کَبیرکوه یکی از کوه‌های طولانی زاگرس در استان ایلام است.در منابع قدیمی نام آن عظیم‌کوه ذکر شده‌ است. این کوه ۱۷۵ کیلومتر طول و بین ۴۵ تا ۸۰ کیلومتر عرض دارد. این رشته کوه در دورهٔ کرتاسه و از سنگ‌های رسوبی تشکیل شده‌است.Geological Map of Iran, National Geoscience Database of Iran, www.ngdir.ir همانند تمام کوه‌های غرب ایران از شمال غرب به جنوب شرق امتداد یافته‌ است. کبیرکوه متشکل از تعداد زیادی کوه از جمله دینارکوه،سیاه‌کوه، سمند، اناران، سر‌میدان و کمرسفید است. بلندترین قله آن، کان صیفی حدود ۳۰۶۵ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در شهرستان بدره قرار گرفته‌است.

پدیده‌های زمین‌شناختی چون دریاچه دوقلو سیاه گاو در کوهپایه‌های این رشته کوه آبشارهای ماربره و هفت آسیاب، دره‌هایی با دیواره‌های بلند و نیز تنگ بهرام چوبین، تنگ ماژین در کبیرکوه واقع شده‌اند. آثار باستانی شهر ۱۴۰۰ ساله ماداکتو، پل‌های سنگی چم نمشت، پل گاومیشان دره شهر متعلق به دوران ساسانی  نیز در این منطقه قرار دارند.

 پیشینه زمین‌شناختی 
حدود ۱۱ هزار سال پیش در سِیمَره، جایی در مرز استان‌های لرستان و ایلام کنونی، کبیرکوه با ارتفاع ۳۰۶۵ متری خود به دشت‌های اطراف مسلط بود، اما به ناگاه زمین‌لرزه‌ای اتفاق افتاد که تأثیر مستقیمی بر سرنوشت سنگ آهک‌های ۲۸ میلیون ساله این کوه داشت. این تکان‌های ناگهانی همراه با آب‌های زیرزمینی و شیب دامنه، دست به دست هم دادند تا ۲۷ میلیارد تن از این آهک‌ها از دامنه شمال‌ شرقی کوه جدا شوند.حنانه حامی مطلق: «وقتی کوه حرکت می‌کند». ۲۰۱۷. همشهری آنلاین. سرزمین من.

این توده عظیم پس از جدا شدن، یکباره روی دامنه کوه سُر خورد و به سوی شمال به حرکت درآمد. سپس با عبور از کوهپایه همچنان با ایجاد زلزله‌های پیاپی راه خود را ادامه داد و با گذر از طاقدیس میله کوه در دشت سرازیر شد. این آوارها مسافتی حدود ۱۹ کیلومتر را طی کردند تا این‌که از توان افتاده و آرام گرفتند.

در پی این تحول، دشتی به وسعت ۱۰۰ کیلومتر مربع با این آوارهای سنگی پوشیده شد. آوارهای سنگی که حجم بلوک‌های آن گاه تا ۲۰ مترمکعب می‌رسید، مسیر رودخانه‌های کَشکان و سِیمَره را بسته بودند. جریان رودخانه‌ها قطع و با ایجاد این سد طبیعی، آب در پشت آن جمع شده بود. نتیجه، یک دریاچه وسیع بود که عمق آن به ۱۳۰ متر می‌رسید. رودخانه‌ها با گذشت زمان راه خود را در میان آوارها باز کرده و دوباره جریان یافته‌اند. هرچند دریاچه قدیمی دیگر دیده نمی‌شود اما آثار آن به شکل تالاب‌هایی در میان دشتی پر از آوار سنگی هنوز پابرجاست.

تالاب‌های یازده‌گانه «ولیعصر»، نشانه‌هایی از لغزشی عظیم هستند که اکنون زیستگاهی برای پرندگان مهاجر و بومی، آبزیان و گیاهان شده‌اند. آثار به جا مانده از زمین‌لغزش سیمره، در میانه راه پلدختر به دره‌شهر دیده می‌شود.

 تونل کبیرکوه 
تونل کبیرکوه یک پروژه‌ای است که در سال ۱۳۸۹ برای زدودن بخشی از محرومیت استان ایلام آغاز شد. این تونل بزرگترین تونل در دست احداث کشور است. در خصوص اهمیت آن می‌توان گفت که این تونل نقش مهمی در ارتباط استان‌های کرمانشاه و لرستان با استان خوزستان و در کل ارتباط شمال غرب با جنوب غرب کشور ایفا دارد. همچنین در صورت احداث این تونل شهرهای جنوب ایلام را ۷۰ کیلومتر به مرکز کشور نزدیکتر می‌شوند.تونل کبیرکوه در مجموع ٧٫١٠٠ متر بوده که شامل یک تونل بزرگ به طول ۴٫۷۶۳ متر و ۶ تونل کوچک به طول ٢٫٣٣٧ متر و همچنین دو عدد تونل انحرافی جهت کنترل و تخلیه آبها یکی به طول ۱۳۰ متر و دیگری به طول ۱۸۹ متر می باشد. این تونل دارای ۷ متر ارتفاع، ۱۲ متر عرض و ۲۷۰ متر تونل فرعی است. حجم کل عملیات خاکبرداری جاده‌ٔ دسترسی به تونل، از انتهای شهرک باقر صدر آبدانان تا تونل و از ابتدای تونل تا سه راهی روستای هفت‌چشمه، دو میلیون و صدهزار متر مکعب می‌باشد. مجموع پل‌های ساخته‌شده در مسیر تونل ۳۷ دهنه پل است. ۱٫۶۷۰ متر دیوار بتونی جهت جلوگیری از ریزش در مسیر تونل ساخته شده است. جاده‌سازی دسترسی به تونل از سال ۸۹ تا ۹۳، از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۷ حفاری تونل و از سال ۹۷ تا ۱۴۰۳ عملیات بتن‌ریزی، کف‌برداری و آسفالت انجام گرفته است. در ساخت این تونل از ابزار مکانیکی و انفجار استفاده شده که نتیجهٔ آن حفر روزانه ۶ متر از این تونل بوده است. 

 جستارهای وابسته 
 منطقه حفاظت شده کبیرکوه
 تونل کبیرکوه

 منابع 

رده:استان ایلام
رده:خط‌الرأس‌ها
رده:رشته‌کوه‌های ایران
رده:زمین‌چهرهای استان ایلام
رده:کوه‌های استان ایلام
رده:کوه‌های زاگرس