سده ۲۵ (پیش از میلاد)

(سده بیست‌وششم پ.م. - سده بیست‌وپنجم پیش از میلاد مسیح - سده بیست‌وچهارم پ.م. - سده‌های دیگر)

قرن ۲۵ پیش از میلاد، سال‌های بین ۲۵۰۰ تا ۲۴۰۱ پیش از میلاد را شامل می‌شود.

 رخدادها 
 ۲۹۰۰-۲۳۳۴ (پیش از میلاد)؛ جنگهای خاندانی آغازین در میانرودان
 حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: برنج برای اولین بار به مالزی معرفی شد
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: مدارس کتابت در سراسر سومر شکوفا می‌شوند.
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: آشور تأسیس شد.
 ۲۵۰۰ (پیش از میلاد)؛ ساخت یک نشان استوانه‌ای در سومر، اکنون در موزه هنر متروپولیتن در شهر نیویورک نگهداری می‌شود.
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: حفاری و توسعه سرداب حل-سفلینی در پائولا، مالت، یک مجموعه معبد زیرزمینی که بعداً به عنوان گورستان مورد استفاده قرار گرفت.
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: هرم خفرع، جیزه، ساخته شد.
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: مجسمه خفرع بر تخت نشسته ساخته شد.
 حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: مردم پرو برای غذا به ماهی و صدف متکی بودند.
 حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد: شواهدی از مسیرهای تجاری دوردست در آمریکای جنوبی.
 حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد: سکارا برای پس از تقریباً ۶۰۰ سال سکونت، متروکه شد.
 حدود ۲۵۰۰ تا ۲۲۵۰ پیش از میلاد: لوح‌های ابلا در شهر باستانی ابلا، سوریه جمع‌آوری شدند. این لوح‌ها که توسط باستان‌شناس ایتالیایی پائولو ماتیای و تیمش در سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۵ کشف شدند، به عنوان اولین، اگر نگوییم قدیمی‌ترین، کتابخانه غیرفعال در نظر گرفته می‌شوند، زیرا کتابخانه صومعه سنت کاترین (۵۶۵) قدیمی‌ترین کتابخانه فعال است.
 حدود ۲۵۰۰ تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد: موهنجو-دارو حدود ۱۸ کیلومتر مربع (۷ مایل مربع) وسعت و حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار نفر جمعیت دارد.
 ۲۴۹۴ (پیش از میلاد)؛ پایان دودمان چهارم و آغاز دودمان پنجم در مصر باستان، آغاز ساخت هرم‌ها.
 حدود ۲۴۹۴–۲۳۴۵ پیش از میلاد: «مجسمه‌سازان در حال کار»، نقش برجسته از سقاره، سلسله پنجم. اکنون در موزه مصر، قاهره، مصر قرار دارد
 حدود ۲۴۹۴–۲۳۴۵ پیش از میلاد: کاتب نشسته، مجسمه‌ای که در سقاره، سلسله پنجم مصر یافت شده است، ساخته می‌شود. این مجسمه اکنون در موزه لوور پاریس قرار دارد..
 ۲۴۹۲ پیش از میلاد: تاریخ سنتی تأسیس افسانه‌ای ارمنستان توسط هایک.
 ۲۴۶۰ (پیش از میلاد)؛ آغاز دودمان ششم در مصر باستان
 ۲۴۵۰ (پیش از میلاد)؛ بر سر کار آمدن دودمانی تازه در میانرودان
 ۲۴۵۰ (پیش از میلاد)؛ کیش از قبیله‌ای که از کوه‌های کردستان امروزی آمده‌بودند شکست خورد؛ عیلامی‌ها بر بخش‌هایی از سومر چیره‌شدند.
 ۲۴۱۰ (پیش از میلاد)؛ پادشاهان سومر از اینکه خودبه‌خود خدای شهر باشند دست‌کشیدند. آغاز رخنه و پیروزیهای سامی‌ها در میانرودان.
 حدود ۲۴۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد: ساخت استون‌هنج
 فرهنگ یادگار سنگی از اسپانیا به ایرلند رفت و در میان اروپا و غرب مدیترانه نیز پخش‌شد.
 آغاز تازش سلت‌ها از شرق به اروپا.
 نشانه‌های آغازین فرهنگ تبرزین در قفقاز
 ایلوری‌ها و دیگران در ایتالیا جاگیر شدند.
 مردمانی که از شیوه سفالگری پیش‌دودمانی مصری سود می‌بردند در جنوب شرقی اسپانیا در کرانه مدیترانه جاگیر شدند.
 اموری‌ها و کنعانی‌ها از عربستان به سوریه و لبنان کنونی کوچیدند.

 چهره‌های برجسته 
 ۲۴۹۱ (پیش از میلاد)؛ امپراتورِ اسطوره‌ای چین هوانگ‌تی
 ۲۴۹۰ (پیش از میلاد)؛ منکائورا فرعون مصر باستان
 ۲۴۷۵ (پیش از میلاد)؛ شپسه‌کاف فرعون مصر باستان
 ۲۴۶۵ (پیش از میلاد)؛ اوسرکاف فرعون دودمان پنجم
 ۲۴۵۸ (پیش از میلاد)؛ ساهوره فرعون مصر باستان
 ۲۴۴۶ (پیش از میلاد)؛ نه‌فه‌ریرکاره کاکای فرعون مصر باستان
 ۲۴۲۶ (پیش از میلاد)؛ شپسه‌کاره ایسی فرعون مصر باستان
 ۲۴۱۹ (پیش از میلاد)؛ ره‌نه فه‌رف فرعون مصر باستان
 ۲۴۱۶ (پیش از میلاد)؛ نیوسرره فرعون مصر باستان

 نوآوری‌ها، یافته‌ها، آشنایی‌ها 
 تمدن هاراپایی در اوج خود ۴۸۰هزار کیلومتر مربع راز یر پوشش گرفته‌بود. مرکز این تمدن دره رود سند بود ولی باشندگان این تمدن از کرانه مکران و بلوچستان، افغانستان تا شرق پنجاب و کوچ (هند) و سئورشترا پراکنده شده بودند. شهرهای اینان هاراپا؛ موهنجودارو، کالیبانگان، دولاویرا و بندرهایی چون لوتال و سوتکاکوه و سوتکاگین‌دور بود، افزون برآن چندین روستا. آنان برای کشتزارها و ساخت شهرها از آبیاری سود می‌بردند. دو شهر اصلی این شهریگری از سامانه پساب، نمونه آغازین سکه، برنز و هیروگلیف بهره‌مند بود. حتی در هر روستا استخر نیز بود که در کنار روستا با خشت ساخته می‌شد. ساختار مهرابه‌ها و نیایشگاه‌ها این تمدن را با آنچه در یاجورودا گفته‌شده هماهنگ می‌سازد.
 نمایه روی مرمر استوانه‌ای نشان از کاربرد پایپ و کیتارا در لیر دارد.
 کهنترین نمونه اسکی در چنین زمانی در باتلاقی در سوئد رهاشد.
 سومریان برای کشاندن ارابه‌های جنگی از خرهای رام‌شده سود بردند.
 کشت پنبه و کدو در پریتا هواکا.
 ساحورع اولین پادشاه شناخته شده‌ای است که از نیروی دریایی دریاهای آزاد برای حمل و نقل سربازان از طریق دریا استفاده کرد.
 اولین نمونه شناخته شده از قایق دوخته شده در مصر ساخته شده است.
 پیکره‌های مرمرین کیکلادی، استفاده از هر دو ساز نی و کیتارا را به تصویر می‌کشند.(باستان‌شناسی المپیک ۱۹۸۸)
 قدیمی‌ترین چوب اسکی باقی‌مانده تقریباً در همین زمان در باتلاقی در هوتینگ، سوئد، رها شده است.
 کشاورزی در هواکا پریتا شامل پنبه و کدو قلیانی می‌شود. (بیلی ۱۹۷۳)
 مجسمه ابیه-ایل، در ماری

 مرگ‌ها 
 ۲۴۲۵ (پیش از میلاد)؛ مرگ اآن‌ناتوم فرمانروای لاگاش
 محاللیل پسر قینان (بر پایه گاهشماری یهودی)

 منابع 

 نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، 25th century BC,http://en.wikipedia.org/wiki/25th_century_BC ،(نسخه ۳۰ ژانویه ۲۰۰۷)

رده:سده ۲۵ (پیش از میلاد)
رده:سده‌ها (میلادی)
رده:هزاره ۳ (پیش از میلاد)