جان هالدین

جان برتون ساندرسون هالدِین  (زادهٔ ۵ نوامبر ۱۸۹۲ – درگذشتهٔ ۱ دسامبر ۱۹۶۴) متخصص ژنتیک و زیست‌شناسی فرگشتی اهل بریتانیا و یکی از دانشمندان مارکسیست و کمونیست بود. هالدین مدت‌ها از اعضای حزب کمونیست بریتانیای کبیر بود و حتی قرار بود به‌عنوان کاندیدای این حزب در انتخابات شرکت کند اما بعدها از این حزب جدا شد.

او از پایه‌گذاران رشتهٔ علمی ژنتیک جمعیت و مبدع «اصل هالدینی» بود. اولین بار او واژهٔ «کلون» را از واژه‌ای یونانی به معنای «تخم و ترکه» گرفت و به معنای مدرن آن به‌کار برد.

 زندگی 
هالدین در ادینبورو و در خانواده‌ای اشرافی به دنیا آمد و در کالج اتون و بعدها در نیو کالج (در شهر آکسفورد) درس خواند. پدرش دانشمند و فیلسوف بود و عقاید لیبرال داشت اما مادرش گرایش‌های شدید محافظه‌کارانه داشت.

هالدین در جنگ جهانی اول در گردان نگهبان سیاه حاضر بود و در فرانسه و عراق خدمت کرد و در طول همین جنگ بود که با عقاید چپ‌گرایانه آشنا شد و سوسیالیست شد.

از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۲ او در نیو کالج مشغول بود و سپس به دانشگاه کمبریج رفت و تا ۱۹۳۲ همان‌جا باقی‌ماند. سپس به کالج دانشگاهی لندن (کالجی از دانشگاه لندن) رفت و تا پایان عمر در آن‌جا به کار ادامه داد.

هالدین در ۱۹۲۴ با شارلوت برگوس آشنا شد و مدتی بعد با او ازدواج کرد.

هالدین در ۱۹۲۸ به اتحاد شوروی رفت و برای اولین بار با فیلسوفان و دانشمندان مارکسیست آشنا شد و سال‌ها بعد خود نیز فلسفه و علم مارکسیستی خودش را ارائه داد.

هالدین همانند بسیاری از سایر روشنفکران زمان خود در دههٔ ۱۹۳۰ با حزب کمونیست بریتانیای کبیر رابطه داشت و مرتب برای ارگان وقت آن حزب، روزنامهٔ کارگر روزانه، می‌نوشت. او در ۱۹۳۷ رسماً به حزب پیوست. در ۱۹۵۰ قرار بود به عنوان نامزد حزب کمونیست در انتخابات مجلس شرکت کند اما در همین هنگام از حزب جدا شد. علت اصلی این جدایی را ظهور نظریات شبه‌علمی لیسنکو و پشتیبانی استالین از آن می‌دانند.

 نظریات علمی 
پدر هالدین، جان اسکات هالدین، نیز در زمینهٔ فلسفه و علوم طبیعی کار کرده بود منتها بیشتر در خطوط هگلی. گرچه هالدین از هگل فراتر رفت و مارکسیست بود اما خود او کارش را ادامهٔ کار پدر توصیف می‌کند.

معروف‌ترین کتاب هالدین «دلایل فرگشت» (۱۹۳۲) است.

هالدین در مقالهٔ معروفی به نام «دربارهٔ صحیح بودن اندازه» تز جدیدی را مطرح می‌کند که طبق آن اندازهٔ جانوران اکثر طبیعت‌شان را مشخص می‌کند. هالدین در این مقاله می‌گوید: «حشرات، که بسیار کوچکند، جریان خون با قابلیت حمل اکسیژن ندارند. اکسیژن کمی که سلول‌های آن‌ها نیاز دارد از طریق هوا به خون آن‌ها راه پیدا می‌کند. اما جانوران بزرگ‌تر باید از سیستم دریافت و پخش پیچیدهٔ اکسیژن استفاده کنند تا اکسیژن به تمام سلول‌ها برسد.» این تز را معمولاً «اصل هالدینی» می‌خوانند.

هالدین در یکی از آخرین سخنرانی‌های خود به نام «احتمالات زیست‌شناسی برای گونه‌های انسانی در ده هزار سال آینده» که در ۱۹۶۳ صورت گرفت واژهٔ «کلون» را از واژه‌ای یونانی به معنای «تخم و ترکه» گرفت و برای اولین بار آن را در معنای معاصر آن به‌کار برد.

 زندگی شخصی 
هالدین با نویسندهٔ مشهور بریتانیایی، آلدوس هاکسلی، رفیق بود و می‌گویند هاکسلی شخصیت شیرواتر (که یک زیست‌شناس است) در رمان «Antic Hay» را بر اساس او نوشته‌است.

 منابع 

ویکی‌پدیای انگلیسی

سایت آرشیو مارکسیست‌ها در اینترنت

رده:اعتصاب‌های غذا
رده:اعضای افتخاری آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای انجمن سلطنتی
رده:اعضای حزب کمونیست بریتانیا
رده:اعضای خارجی آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:اعضای فرهنگستان علوم آلمان در برلین
رده:اعضای فرهنگستان ملی دانش آمریکا
رده:اعضای کالج ترینیتی، کمبریج
رده:اعضای وابسته خارجی آکادمی ملی علوم
رده:افراد انگلیسی اسکاتلندی‌تبار
رده:افراد تحصیل کرده در مدرسه اژدها
رده:افراد با شهروندی بریتانیایی ازدست‌رفته
رده:اهالی آکسفورد
رده:بی‌خدایان اهل انگلستان
رده:بی‌خدایان اهل بریتانیا
رده:بی‌خدایان اهل هند
رده:پرسنل ارتش بریتانیا در جنگ جهانی اول
رده:دانشگاهیان کالج دانشگاهی لندن
رده:دانش‌آموختگان کالج ایتن
رده:درگذشتگان ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت سرطان روده بزرگ
رده:زادگان ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:زیست‌شناسان اهل هند
رده:زیست‌شناسان سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:زیست‌شناسان فرگشتی
رده:زیست‌شیمی‌دانان اهل انگلستان
رده:زیست‌شیمی‌دانان اهل هند
رده:سنتز مدرن (سده ۲۰ میلادی)
رده:شیمی‌دانان سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:فیزیولوژیست‌های اهل انگلستان
رده:فیزیولوژیست‌های اهل هند
رده:کمونیست‌های اهل انگلستان
رده:کمونیست‌های اهل هند
رده:منتقدان لامارکیسم
رده:نسل‌شناسان اهل انگلستان
رده:نسل‌شناس‌های اهل هند
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل بریتانیا
رده:نویسندگان سیاسی اهل انگلستان
رده:نویسندگان سیاسی اهل هند
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:نویسندگان فناوری اهل هند
رده:نویسندگان مارکسیست اهل هند
رده:نویسندگان مارکسیست
رده:انگلستانی‌تبارهای اهل هند
رده:افراد هندی اسکاتلندی‌تبار
رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان
رده:دانشمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل انگلستان