شاتل فضایی کلمبیا

شاتل فضایی کلمبیا  نام یکی از مدارگردهای برنامه شاتل‌های فضایی سازمان هوانوردی و فضایی ملی آمریکا (ناسا) بود که در ۱ فوریه ۲۰۰۳ هنگام بازگشت از ایستگاه بین‌المللی فضایی و در بیست و هشتمین مأموریت فضایی خود (ماموریت اس‌تی‌اس-۱۰۷) به همراه ۷ فضانورد از کشورهای آمریکا، اسرائیل و هند در حال بازگشت به جو زمین منفجر شد و تمام سرنشینان آن کشته شدند.

شاتل کلمبیا نخستین شاتل فضایی مورد استفاده در برنامه شاتل‌های فضایی ناسا بود و نخستین مأموریت فضایی خود را از ۱۲ تا ۱۴ آوریل ۱۹۸۱ میلادی (۲۳ تا ۲۵ فروردین ۱۳۶۰ شمسی) با موفقیت به پایان رسانده بود.
بندانگشتی|شاتل فضایی کلمبیا در مأموریت اس‌تی‌اس-۳
فرمانده این شاتل ریک هازبند بود

 تاریخچه 
عملیات ساخت فضاپیمای کلمبیا در ابتدا به سال ۱۹۷۵ در پالم دیل، کالیفرنیا آغاز شد. نام‌گذاری فضاپیما به کشتی «کلمبیا» که در بوستون نگهداری می‌شود برمی‌گردد. رابرت گری، کاپیتان کشتی، با «کلمبیا» به کاوش در قسمت‌های شمال غربی اقیانوس آرام پرداخت و بعدها با این کشتی زمین را دور زد و نام خود را به عنوان نخستین آمریکایی که با کشتی‌رانی به دور زمین چرخیده‌است ثبت کرد. نام این شاتل همچنین به «کلمبیا»، نام ماژول فرماندهی آپولو ۱۱ نیز برمی‌گردد.

پس از عملیات ساخت، در ۲۵ مارس ۱۹۷۹ میلادی به پایگاه فضایی کندی منتقل شد تا برای نخستین پرتاب آماده شود. در ۱۹ مارس ۱۹۸۱ در خلال آماده‌سازی برای تست زمینی، پنج کارگر که با گاز نیتروژن مشغول پاکسازی بودند دچار اختناق شده و دو نفر از آنان جان خود را از دست دادند.

 حادثه شاتل فضایی کلمبیا 

سانحه‌ای که پس از اتمام مأموریت اس‌تی‌اس-۱۰۷ در فضا و هنگام عبور از جو زمین برای شاتل کلمبیا رخ داد منجر به کشته شدن همهٔ هفت سرنشینش شد. این سانحه که در یکم فوریه، ۲۰۰۳ رخ داد باعث به تعویق افتادن سفرهای فضایی شاتل‌های ناسا تا ژوئن ۲۰۰۵ میلادی شد.

 علت حادثه 
هنگام پرتاب شاتل به فضا، قطعه‌ای ۷۵۰ گرمی از فوم محافظ حرارتی مخزن خارجی شاتل فضایی شاتل کنده شد و به موزاییک کامپوزیت کربن-کربن عایق حرارت بال چپ اصابت کرد. برخورد این قسمت باعث ایجاد شکافی در لبه حمله بال شد و هنگام بازگشت به زمین و در جو که شاتل با گرمای زیادی روبرو بود، دمای زیاد و گازهای گرم باعث شکسته شدن بال از داخل و در نتیجه تکه‌تکه شدن شاتل شد.Columbia Accident Investigation Board
page 62
http://s3.amazonaws.com/akamai.netstorage/anon.nasa-global/CAIB/CAIB_lowres_chapter3.pdf
accessdate=May 6, 2018

بررسی فیلم‌ها و عکس‌های پرتاب شاتل، نگرانی‌هایی را در مورد امکان آسیب رساندن این فوم‌ها به بدنه شاتل در میان مهندسان ایجاد کرده بود؛ آن‌ها تلاش کرده‌بودند که ناسا از وزارت دفاع آمریکا (فرماندهی راهبردی ایالات متحده آمریکا) بخواهد تا عکس‌هایی را از شاتل در حال گردش در مدار تهیه کند، اما مدیران ناسا که نگران ایجاد تأخیر در نتیجه مانورهای مورد نیاز برای عملیات عکس‌برداری بودند با این عملیات مخالفت کردند.
در فضاپیمای کلمبیا امکانی برای انجام تعمیرات فضایی در حین گردش مداری وجود نداشت. برخی معتقدند که در صورت کشف آسیب دیدگی موزاییک عایق این امکان وجود داشت که فضاپیمای آتلانتیس (که در حال آماده‌سازی برای مأموریت اس‌تی‌اس-۱۱۴ بود)، سریعاْ پرتاب شود و در کنار کلمبیا پهلوگیری کند و فضانوردان کلمبیا را با راه‌پیمایی فضایی به آن منتقل کنند. استفاده از ایستگاه فضایی بین‌المللی امکانپذیر نبود، زیرا سوخت کلمبیا برای رسیدن به مدار ایستگاه فضایی بین‌المللی کافی‌نبود.

جداشدن فوم از مخزن سوخت خارجی، چندین بار در ماموریت‌های پیشین ناسا نیز اتفاق افتاده بود و معمولاً جداشدن و برخورد فوم و یخ از تانکر خارجی فقط منجر به صدمه دیدن کاشی‌های عایق حرارتی شاتل می‌شد، اما از آنجا که فضاپیماهای پیشین بدون حادثه از سفر فضایی برگشته بودند، ناسا به بررسی و پیشگیری جدی از این مشکل نپرداخته بود.

 مأموریت‌ها 

نشان‌های مأموریتوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100px وسط|100x100pxوسط|100x100px اس‌تی‌اس-۱ اس‌تی‌اس-۲ اس‌تی‌اس-۳ اس‌تی‌اس-۴ اس‌تی‌اس-۵ اس‌تی‌اس-۹ اس‌تی‌اس-۶۱-سی اس‌تی‌اس-۶۱-ای (مأموریت لغو شد)وسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100px اس‌تی‌اس-۲۸ اس‌تی‌اس-۳۲ اس‌تی‌اس-۳۵ اس‌تی‌اس-۴۰ اس‌تی‌اس-۵۰ اس‌تی‌اس-۵۲ اس‌تی‌اس-۵۵ اس‌تی‌اس-۵۸وسط|100x100pxوسط|110x110pxوسط|110x110pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100px اس‌تی‌اس-۶۲ اس‌تی‌اس-۶۵ اس‌تی‌اس-۷۳ اس‌تی‌اس-۷۵ اس‌تی‌اس-۷۸ اس‌تی‌اس-۸۰ اس‌تی‌اس-۸۳ اس‌تی‌اس-۹۴وسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100pxوسط|100x100px اس‌تی‌اس-۸۷ اس‌تی‌اس-۹۰ اس‌تی‌اس-۹۳ اس‌تی‌اس-۱۰۹ اس‌تی‌اس-۱۰۷ اس‌تی‌اس-۱۱۸ (این عملیات به دلیل از دست رفتن کلمبیا در حین اس‌تی‌اس-۱۰۷ با شاتل اندور انجام شد) اس‌تی‌اس-۱۲۱ (این عملیات به دلیل از دست رفتن کلمبیا در حین اس‌تی‌اس-۱۰۷ با شاتل دیسکاوری انجام شد)

 جستارهای وابسته 
 حادثه شاتل فضایی کلمبیا
 اس‌تی‌اس-۱۰۷
 ایستگاه بین‌المللی فضایی
 ایستگاه فضایی میر
 شاتل فضایی دیسکاوری (آمریکا)
 شاتل فضایی چلنجر (آمریکا)
 شاتل فضایی آتلانتیس (آمریکا)
 شاتل فضایی اندور (آمریکا)
 فضاپیمای سایوز (روسیه)

 منابع 

Wikipedia contributors, "Space Shuttle Columbia disaster," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Space_Shuttle_Columbia_disaster&oldid=183512070 (accessed January 11, 2008).

 سایت‌های دیگر 
 هیئت تحقیق درباره سانحه انفجار کلمبیا
 منابع چندرسانه‌ای درباره سانحه انفجار

رده:تصادفات و حوادث فضایی
رده:شاتل‌های فضایی
رده:فاجعه شاتل فضایی کلمبیا
رده:فضاپیماهای ساخت آمریکا
رده:فضاپیماهای سرنشین‌دار
رده:فضاپیماهای نابودشده
رده:ناسا
رده:هواگردهای انفرادی