ایل شکاک

شکاک نام یکی از ایل‌های بزرگ کُرد ساکن استان آذربایجان غربی و در شهرهای ارومیه، سلماس و اشنویه آذربایجان غربی می‌باشد.
محل زندگی مردم ایل شکاک شهرستان‌های ارومیه، سلماس و اشنویه می‌باشد که در سال‌های اخیر بیشتر یکجانشین شده‌اند. مردم ایل شکاک به زبان کُردی کرمانجی صحبت می‌کنند.

 تاریخچه 
نام ایل شکاک برای اولین بار در کتب خطی ایزدی مربوط به سال ۱۲۰۷ میلادی ذکر شده است، جایی که آنها به عنوان یکی از قبایل وابسته به پیر سینی دارانی، که یک قدیس ایزدی است که در دین ایزدی به عنوان پروردگار دریا معرفی می‌شود، ذکر شده است.

در شرفنامه بدلیسی دو بار از آنها یاد شده است. اول، در باب امارت بوتان به عنوان یکی از چهار طایفه ساکن فینیک دوم، در باب امارت ایوبیان حصن کیفا از آنها نیز یاد شده است.Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.

در دفتر عثمانی سده شانزدهم، از آنها در مناطق بیریجیک، کاهتا، جوم، سوروچ و راوندان نام برده شده و «طایفه ای اکراد شیکاکی» نامیده شده است.Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004. در دفتر دیگری از آنها در منطقه چمشگزک ترکیه کنونی یاد شده است.

از قبیله‌های شکاک می‌توان به «Awdoǐ یا Evdoyî» اشاره کرد که بر اساس تاریخ شفاهی آنها آنها در سده هفدهم از دیاربکر آمدند و در غرب دریاچه ارومیه سکونت گزیدند، که باعث آواره شدن ایل دنبلی شد.

 تیره‌های ایل شکاک 
کارداری و عبدویی دو تیره ایل شکاک هستند. در بین ایل شکاک دو دسته دیگر از طایفه‌های کرد زندگی می‌کنند که در بین تیره‌های دوگانه شکاک‌ها جای نمی‌گیرند؛ ولی با آن‌ها بوده و هستند. دسته اول کرمانج‌ها و دیگری سادات.مردوخ کردستانی، شیخ محمد. تاریخ کرد و کردستان و توابع یا تاریخ مردوخ. سنندج: 1351، ص 98.
دهخدا. لغت‌نامه. ج 39، ص 231.
اسکندری‌نیا، ابراهیم. ساختار سازمان ایل‌های و شیوة معیشت عشایر آذربایجان غربی. بندرانزلی: 1366، ص 369؛
Van Bruinssen, M. M. "Shakāk", EI2/1X/245.
توحدی، کلیم‌الله. حرکت تاریخی کرد به خراسان. مشهد: 1359، ص 1/7-8.
اسکندری‌نیا، ابراهیم. همان‌جا.
سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها. تهران: 1378، ص 21-30.
اسکندری‌نیا، ابراهیم. همان. ص 33، 369-371.
ممتحن‌الدوله، میرزا مهدی خان. خاطرات. تهران: 1353، ص 21؛ توحدی، کلیم‌الله. همان. 1/488.
سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی. تهران: 1378، ص 21.
شهریار افشار، بیژن، «ایل شکاک»، هنر و مردم. ش 44، ص 42-44.
فتحی، محمد. همان‌جا؛ سنندجی، میرزا شکرالله. تحفة ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان. به کوشش حشمت‌الله طبیبی، تهران: 1366، ص سی و دو.

تیره کارداری از ۱۲ طایفه تشکیل شده است که عبارتند از:
 پزاقا کارداری
 مامدی کاردار
 بوتی
 پاچیک
 خدری
 خلیفی
 دلان
 فنک
 گورک
 نیسانی
 مقری
مردم این طایفه‌ها در شهرستان سلماس منطقه شپیران سلماس، انزل ارومیه بخش مرکزی ارومیه، صومای و برادوست سکونت دارند. عمر خان شریفی ریاست این تیره را پس از مرگ اسماعیل آقا بر عهده داشت.

تیره عبدوی از ۹ طایفه تشکیل شده است که عبارتند از:
 اطمانی
 پزاقا عبدوی
 دِری
 هناره
 شکری
 مامدی عبدویی
 نعمتی
 ایوری
 میرکان
مردم این تیره نیز در دهستان کردوان و بخش مرکزی سلماس صومای ارومیه شپیران و اطراف شهرهای ارومیه وسلماس ساکن می‌باشند.
 کرمانج‌ها
منظور از کرمانج در اینجا غیر از اصطلاح کلی است که به گویش شمالی کردی گفته می‌شود بلکه منظور بخشی از مردم ایل شکاک گفته می‌شود.
 سادات
سادات که به شیخ‌های کرد شکاک گفته می‌شود و در نزد مردم از احترام خاصی برخوردارند. محل سکونت عمده آن‌ها در شهرستان سلماس و روستاهای برقزن، شنتال‌ها، حاجی جفان، سید آوا، تمر آوا، دراب، خورخورا، کوزه‌رش، ودر بخش صومای برادوست در روستاهای خرگوش، کورانه، زنگه کان، سوره بان، شیخان، حصار و مافران زندگی می‌کنند.

درحال حاضر باتوجه به ریشه کنی جریانات ارباب رعیتی یا قدرت قومی و قبیله گری چیزی تحت عنوان ارباب در اقوام کرد به شکل سابق وجود ندارد و تنها چند رئیس عشیره به صورت مستشار یا نیروی نظامی در مناطق کردنشین برای کنترل مناطق مرزی توسط دولت‌های مرکزی انتخاب می‌شوند و بیشتر جنبه میانجی گری برای حل منازعات را دارند.

 خوراک مردم ایل 
مردم ایل شکاک به اقتضای دامپروری سابقشان بیشتر آمیخته‌ای است از گوشت و دیگر چیزها. معروفترین غذاهای گوشتی آنها «ساوارا»، «مِخْلُ»، «بِرْیان»، «قَیسی»، «شاکبابْ»، «کفْتُک»، «پَزپُلُو»، «کله‌دوش» و «خُرُش» است.

«ساوارا» غذایی است از گوشت و بلغور و روغن، «مخل» از گوجه‌فرنگی و سیب‌زمینی و گوشت و مرغ و تخم‌مرغ و روغن، «پردپلو» از آرد و برنج و گوشت و آلوچه، «قلسیل» از گوشت بره و سیر ماست و روغن «خُرش» از گوشت و بادمجان و لوبیا و سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی.

خوراک «بریان» بره‌ای است که در شکمش برنج و لپه و کره می‌گذارند و آن را روی تخته‌سنگی که داخل تنور گذاشته‌اند می‌گذارند تا خوب سرخ شود، «کفتک» یا همان «کوفته» و «شاکباب» و «شوربه» به ترتیب کباب شامی و آبگوشت است. خوراک‌های غیر گوشتی آنها نیز عبارت‌اند از «گرا» (آش)، «هک رون» (نیمرو)،
مردم ایل بسیار خوش‌خوراک بوده و ب غذا و نحوه پخت صحیح بسیار اهمیت داده است.

 افراد نامدار 
 جعفرآقا شکاک
 اسماعیل سمکو
 امیرخان لپ زیرین
 عمرخان شریفی
 عبدالرحمان قاسملو
 یحیی خان چهریق
 خدیجه‌خانم چهریقی
 حاکم ممکان ممکان
 حاکم علی بوتی
 سلطان ماسون بوتی
 عباس بوتی
 حسین خان بختی
 رسول شیخ محمد
 ذوالفقار  شریف آقا شکاک
 ناجی شریفی
 مهران ابراهیمی 

 جستارهای وابسته 
 بیگ زاده
 ایل پنیانشین
 ایل جلالی
 ایل میلان
 ایل هرکی

 منابع 

 ایل شکاک

رده:استان شرناق
رده:ایل‌های کرد
رده:عشایر آذربایجان غربی
رده:عشایر کرد ایران
رده:کردها
رده:مردمان ایرانی‌تبار