Antzinaroko basilika

Basilika zibil bat, antzina, eraikin publiko handi bat zen, esanahi erdi-sakratua zuena, eta hainbat helburutarako balio zuena. Egitura horiek audientzia judizialetarako, batzar publikoetarako eta, batzuetan, merkataritza-jardueretarako erabiltzen ziren, hala nola dendetarako eta finantza-transakzioetarako.

Basilikaren estilo arkitektonikoa, estalitako espazio zabala duelako da ezaguna, antzinako greziar arkitekturan sortu zen eta, ondoren, erromatar arkitekturan txertatu eta hobetu zen, erromatar hirien ezaugarri bereizgarri bihurtuz.

Erreplika kristauek ez bezala, antzinako basilikak ez zuten funtzio erlijiosorik betetzen.

 Jatorria eta etimologia 
Latinezko basilika terminotik eratorritako "basilika" hitza, bi elementu grekotan du jatorria: basileus, "errege" esan nahi duena, eta -ikê atzizki adjektibo femeninoa. Grezierazko esamolde osoa  (basilika oikia) da, "errege-aretoa" esan nahi duena. Hau, tradizionalki, erregeak edo bere ordezkariek, audientzia publikoak emateko, epaiketak egiteko eta batzar publikoetarako egoitza izateko leku bat zen.
Kontzeptua estoa grekoarekin lotuta dago (), hainbat jarduera egin ahal izateko babestuta dagoen espazio publiko estalia. Denboraren poderioz, estoak funtzio espezializatuagoa hartu zuen. Adibidez,  Atenasko stoa basileios, arkontearen egoitza izan zena. Egitura horiek sarrera bat izaten zuten atzealdean, horma sendo baten bidez itxia, eta aurrealdean espazio publikoaren (agora) gainean irekitzen ziren, kolomadi bat zuen "arkupe" batekin.

 Basilika erromatarra 
Erromatar basilika, K. a. II. mendean sortu zena, stoa basileios grekoetan inspiratu zen, eta izen hori eman zitzaion. Erromatar basilikaren garapenak greziar estoaren antzeko bidea jarraitu zuen. Hasiera batean, eguraldiagandik babestua zegoen espazio publiko gisa diseinatua, basilikak funtzio zehatzak betetzeko eboluzionatu zuen, batez ere justizia administrazioan. Erromatar basilika guztiak erabili ziren prozesu judizialetarako. Adibidez, Erroman, plebearen tribunoek Porcia basilikan egiten zituzten entzuketak, eta Centumviral epaitegia, berriz, Julia basilikan biltzen zen. K.a. II. mendearen hasieran, eraikin mota hau, eremu ireki zabal eta babestua eskaintzen zuena eta eraikin tipiko garrantzitsu bihurtu zen erromatar hirietan, Inperioko epaitegi gehienek erabiltzen baitzuten.

Basilikaren forma arkitektonikoa deskribatzen duen iturri klasikorik garrantzitsuena Vitruvio da, batez ere bere De architectura libri decem liburuko bosgarren liburukian. Bertan basilika bat nolakoa izan beharko lukeen kontatzen du, zertarako erabiltzen den, kokapena eta eraikitzeko modua, horretarako berak Fanon eraiki zuen eta, beraz, eredutzat hartzen duen liburuan oinarrituta.     

Ondo garatutako hiri erromatar bakoitzak basilika bat zuen, normalean foroaren ondoan zegoena. Basilika batzuk dendekin (tabernae) lotuta zeuden, eta kanpoaldera (Emilia basilikan ikusten den bezala, edo Tabernae novae) edo barnealdera (Julia basilikarekin ikusten den bezala) irekitzen ziren. Baliteke denda horiek bankariek eta bestelako finantza negoziotarako erabili izana.

 Ohiko plana 
Erromatar basilika baten oinplano tipikoa laukizuzena da, eta, gutxienez, mutur batek absidea du, zirkuluerdiko edo poligonoko itxurakoa, sarritan epaitegi gisa edo erromatar enperadorearen estatua bat hartzeko erabiltzen zena. Basilika bat, mutur bakoitzean abside bat duena, "abside bikoitzeko basilika" bezala ezagutzen da. Absideak, edo exedrak, oinplano angeluzuzenaren barruan sar daitezke, edo kanporantz zabaldu, Ulpia basilikan egin zuten bezala. 

Basilika baten barnealdea nabe zenbaitetan banatzen da, zutabe bakun edo bikoitzeko errenkaden bidez. Erdiko nabea (edo habeartea) zabalena da eta oinplano angeluzuzenaren ia luzera osoa hartzen du. Alboetan alboko nabeak ditu —bat edo bi alde bakoitzean—. Alboko nabe hauek erdiko nabea baino estuagoak dira, eta batzuetan baxuagoak, baina luzera berdinekoak. Barruko espazioa zurezko bilbadurazko sabai batek edo pilareek eutsitako sabai gangadun batek estali zezakeen. Erdiko nabea alboko nabeak baino garaiagoa izaten da, eta hormen goiko aldean leihoak jartzeko aukera ematen du, barrualdeari argi naturala ematen diona. Basilika handiagoetan, beheko solairuko arkupea, sarritan, leihodun hormak eusten dituzten bigarren edo are hirugarren kolomadi maila batekin osatzen da.

 Basilikak Erroman 
K. a. II mendean zehar Erroman eraikitako hasierako basilikak greziar arkitektura ereduen eragina izan zuten, Mazedonian eta Sirian erromatarrek egindako kanpainek euren Urbean izan zuten eragina islatuz. Lehen basilika txikia Erromatar Foroan eraiki zen, geroago, Emilia basilikaren hegoaldeko atalak okupatu zuena.

K.o. 184 eta 170 urteen artean, Porcia, Emilia eta Sempronia basilikak eraiki ziren Foroaren inguruan, eta basilika horietako bakoitzak bere izena hartu zuen basilika eraikitzeko enkargua egin zuen zentsorearen omenez. Basilika horiek konkistatutako lurraldeetatik lortutako hainbat artelanez apainduta zeuden. K.o. V. mendearen erdialdean, Polemio Silviok hamaika basilika zerrendatu zituen Erroman:

 Basilika kristauak 

Erromatar basilika zibilaren oinplanoa eredu izan zen Antzinate Berantiarreko lehen eliza kristauak eraikitzeko. Eragin hori nabaria da Konstantinoren garaiko zenbait eliza izendatzeko "basilika" terminoa etengabe erabiltzean. Gaur egun, "basilika" terminoa oraindik ere garrantzi handiko eraikin kristau erlijiosoetarako erabiltzen da, eta, katedral gisa funtzionatzen ez duten arren, pribilegio bereziak ematen zaizkie.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 











 Kanpo estekak 

Kategoria:Antzinako Erroma
Kategoria:Antzinako Grezia
Kategoria:Arkitektura
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak