Ekmanen kiribil

Ekmanen kiribila marruskadura-geruzan haize-bektorearen altitudearekiko aldaketa adierazten duen kiribila edo espirala da, diagrama polarrean adierazten dena eta zenbait hipotesi sinplifikatutan oinarritzen dena. Korronte ozeanikoek haizearen eraginez sakoneran izaten dituzten aldaketak adierazteko ere erabili ohi da.Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]

 Terminoaren jatorria 
Azaleko korronteen desbideratzea nabaritu zuen lehena Fram itsasontziko Ozeano Artikorako espedizio batean Fridtjof Nansen ozeanografo eta esploratzaile polar norvegiarra izan zen, non ikusi zuen icebergen desplazamenduak ez zuela haizearen norabidea jarraitzen. Izan ere, icebergak 45° mugitzen ziren eskuinetara. Espedizioa 1886an itzuli zenean, bere ezagutzak eta behaketak Vagn Walfrid Ekman ozeanografo suediarrarekin partekatu zituen, zeinek hamar urte beranduago Ekmanen kiribila izeneko zirkulazio eredu hau argitaratu zuen.

 Nola sortzen den efektua 
Kiribila Coriolis efektuaren ondorio da, indarrak aplikatzean, objektuak eskuinerantz mugitzea ipar hemisferioan eta ezkerrerantz hego hemisferioan haizearen norabidearekiko. Hori dela eta, haizeak ipar hemisferioko gainazal ozeanikoan jotzen duenean, itsaslasterra eskuinerantz mugitzen da, eta hego hemisferioan jotzen duenean, berriz, ezkerrerantz. Azaleko urak azpitik dagoen urari bultza egiten dionez, Coriolisen indarraren eraginez, eskuinera edo ezkerrera mugituko da, hemisferioaren arabera, eta, era berean, beheko geruzak. Korrontea jatorritik desbideratzen den bitartean, abiadura gero eta txikiagoa bihurtzen da. Ekmanen kiribila zein sakoneratan sartzen den, nahaste zurrunbilotsua egun pendular batean zein urrutitatik sar daitekeen da.J.F. Price, R.A. Weller and R. Pinkel, 1986 · "Diurnal cycling: Observations and models of the upper ocean response to diurnal heating, cooling and wind mixing" · Journal of Geophysical Research  91, pp.8411-8427

Diagrama honek, eskuinean, Ekmanen kiribilari lotutako indarrak erakusten ditu. Goitik aplikatutako indarra gorriz dago (haizea uraren gainazalean dabilela hasten da), Coriolis efektua (eskuineranzko angeluetan goikoarekiko) horiz irudikatua, eta hortik ateratzen den uraren mugimendua arrosaz, eta hori indar bihurtzen da goitik beheko geruzarako, beherantz mugitzen den bitartean erloju kiribilaren noranzkoan.

Ekmanen kiribil klasikoa itsas izotzpean behatu da, baina ez da ozeano irekiko baldintza gehienetan gertatzen. Horren arrazoia da:

 ozeanoaren azaleko geruzako nahaste zurrunbilotsuak eguneko ziklo indartsua du;J.G. Richman, R. deSzoeke and R.E. Davis, 1987 · "Measurements of near-surface shear in the ocean" · Journal of Geophysical Research  92, pp.2851-2858
 azaleko olatuek ezegonkortu egin dezakete.A. Gnanadesikan and R.A. Weller, 1995 · "Structure and instability of the Ekman spiral in the presence of surface gravity waves" · Journal of Physical Oceanography  25(12), pp.3148-3171

Zero latitudean urak ez du inora biratzen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ozeanografia fisikoa
Kategoria:1896 zientzian
Kategoria:Kurbak
Kategoria:Suediako zientzia eta teknologia