Noreen Murray

Noreen Elizabeth, Lady Murray CBE FRS FRSE (sortzez Parker; Lancashire, Erresuma Batua, 1935eko otsailaren 26a - 2011ko maiatzaren 12a) britaniar genetista molekularra izan zen, DNA errekonbinantearen (ingeniaritza genetikoa) teknologian aitzindaria, lambda bektore bakteriofago batzuk sortu baitzituen. Bektore horietan bere funtzioa aztertzeko geneak txertatu eta adieraz zitezkeen. Nazioartean aitzindari eta genetista molekular britainiar ospetsu eta errespetatuenetako bat izan zen. 2001ean erretiroa hartu zuen arte, genetika molekularreko katedra pertsonal bat izan zuen Edinburgoko Unibertsitatean. Genetika Elkarteko presidentea, Royal Societyko presidenteordea eta Erresuma Batuko Zientzia eta Teknologia Ohoreen Batzordeko kidea izan zen...Erreferentzia hau 7 aldiz agertzen da orri honetan.Erreferentzia hau 4 aldiz agertzen da orri honetan.

 Hezkuntza 
Noreen Parker Read herrian hazi zen, Lancashiren, eta bost urte zituenetik Bolton-le Sandsen. Lancaster Girls' Grammar School-en ikasi zuen, King's College London-en (lizentziatura), eta Birmingham-eko Unibertsitatean doktoratu zen 1959an.

 Ibilbide profesionala 
Murray ikertzaile konprometitua izan zen. Stanfordeko Unibertsitatean, Cambridgeko Unibertsitatean eta Ikerketa Medikoko Kontseiluan (Erresuma Batua) lan egin zuen, 1967an Edinburgoko Unibertsitateko irakasle-taldean sartu aurretik. Biologia Molekularreko Europako Laborategira joan zen 1980tik 1982ra, baina Edinburgora itzuli zen, eta genetika molekularreko katedra pertsonala lortu zuen 1988an. Edinburgon lan handia egin zuen errestrikzio-entzimen mekanismo eta biologiaren aurkikuntzan eta horiek ikerketa biologiko modernoaren oinarri diren tresna gisa egokitzean. Egile bakar gisa egindako argitalpen ugariak nabarmentzen dira; oro har, bultzatzaile nagusia eta kolaboratzaile tekniko bakarra izan zen. 1968an, Noreen ostalariak kontrolatutako murrizketaren fenomenoaz interesatu zen (bakterio-zelulek DNA arrotza "murrizteko" duten gaitasuna), eta fenomeno hori Escherichia colin aztertzea erabaki zuen, lambda bakteriofagoa eta bakteriofagoen genetikari buruz zituen ezagutzak erabiliz.

Sir Kenneth Murrayrekin ezkonduta zegoen, biokimikari ospetsua hura ere, eta B hepatitisaren aurkako txertoa garatzen lagundu zion, gizakientzako genetikoki eraldatutako lehen txertoa. Berak, Kenek eta Bill Brammar lankideak ingeniaritza genetikoaren garapena gidatu zuten, Erresuma Batua DNAri buruzko ikerketa iraultzailearen buru jarriz.  Noreen eta Ken ohartu ziren lehenengoetakoak DNA murrizteko entzimekin mozteko gaitasunak posible egiten zuela DNA molekula ezberdinak elkartzea DNA birkonbinatzaile molekulak sortzeko eta DNA sekuentziak klonatzeko. Bere lanak eragin iraunkorra izan zuen eta biologia eta bioteknologiaren arlo guztiei eman zien forma. Elkarrekin argitaratu zituzten lanetan, Noreenen ekarpenak argi eta garbi identifika daitezke: bera da genetista, bera biokimikoa..

Bere nekrologikak bere lankideengan izan zuen eragina deskribatzen du. "Bere lorpenak emakumeentzat zientzian karrera egitea beti erraza ez zen garai batean gertatu ziren, eta bere gaitasun eta ausardiaren neurri bat da bere lanbidearen gailurrera iristea, batzuetan klase zientifikoaren aurreiritzi inkontzienteei aurre egin arren. Agian horregatik zegoen Noreen bereziki adi bere lankide emakume ibilbideei eta poztu egiten zen haien arrakastaz". "Aholkulari aparta izan zen berarekin edo bere inguruan lan egin zutenentzat".

1983an, bikoteak Edinburgoko Darwin Trust sortu zuen. Fideikomisoari B. hepatitisaren aurkako txertotik lortutako diru-sarrerak eman zizkioten. Ongintzako erakunde horrek natur zientzietako hezkuntza eta ikerketa babesten ditu. Fideikomiso honek Edinburgoko Unibertsitateko Darwin Liburutegia eraikitzeko funtsak eman ditu, Michael Swann eraikina eraikitzen lagundu du eta graduatu ondokoei eta atzerriko ikasleei Edinburgon ikasten laguntzeko beka ugari eman ditu.  2009an, Noreen Edinburgoko BigDNA biozientzietako enpresaren Aholku Kontseiluan sartu zen. Enpresa horrek lambda DNAn oinarritutako txertoak diseinatzen eta garatzen ditu.

Noreen eta Kenneth Murray Liburutegia Edinburgoko Unibertsitateko King's Buildings Science Campusean eraiki zen, bikotearen karrera bikainak eta zientzia eta ingeniaritzaren aurrerapenarekiko konpromisoa aitortzeko.

 Heriotza 
2010ean gaixotasun motoneuronal mota bat diagnostikatu zioten. 2011n, hitz egiteko aukerarik izan ez arren, lan egiten eta gutunez arduratzen jarraitu zuen, ohar bidez. Ken ondoan zuela hil zen Edinburgoko Marie Curie ostatuan 2011ko maiatzaren 12an, 76 urte zituela.

 Sariak eta ohoreak 

 Edinburgoko eta Londresko Errege Elkarteen bekekin aintzatetsi dira zientziari egindako ekarpen ugariak. Lady Murray 1982an Royal Societyko eta 1989an Royal Society of Edinburgheko kide izendatu zuten. Honoris causa doktorea da Warwickeko Unibertsitatean, Manchesterreko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Institutuan, Birminghameko Unibertsitatean eta Lancasterreko Unibertsitatean. Era berean, Society for General Mikrobiology erakundearen Fred Griffith Review katedra jaso zuen eta 1989an, lambda fagoarekin egindako lanagatik, Royal Society-ren Gabor Domina.
 Britainiar Inperioaren Ordenako komendadore izendatu zuten 2002ko Urte Berriko Ohoreen zerrendan.
 Edinburgoko Unibertsitateko King's Buildings konplexuko Noreen eta Kenneth Murray liburutegiak bere izena darama bere omenez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume aitzindariak
Kategoria:Genetikalariak
Kategoria:Erresuma Batuko genetikalariak
Kategoria:Genetika molekularra
Kategoria:Cambridgeko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Alboko esklerosi amiotrofikoaren ondorioz hildakoak
Kategoria:Royal Societyko kideak
Kategoria:Esklerosi anizkoitza