Dolores Etxaide

Dolores Etxaide Itarte (Donostia, Gipuzkoa, 1928ko apirilaren 19a – ibidem, 2018ko uztailaren 18a) arkeologoa izan zen, Torralba eta Ambronako aztarnategietan F. Clark Howell eta Leslie Freemanek egindako kanpainetako landa-arduraduna.

 Bizitza 
Filosofia eta Letretako ikasketak Madrilen hasi zituen 1951n eta ikasketak Zaragozako Unibertsitatean bukatu zituen 1962an. Ingelesez eta frantsesez hitz egiten zuen, eta alemanez ere bazekien. Prestakuntza horri esker, karrerako 4. mailan ikasten ari zela (1962), Torralbako indusketaren ordezkari izendatu zuen Hezkuntza Nazionaleko Ministerioko ordezkariak, beste ikaskide batzuekin batera: Blanca Izquierdo eta Maribel Bea. Delegatu gisa parte hartzeaz gain, langile taldea antolatu eta itzultzaile lanetan aritu zen. Etxaidek lana antolatzen lagundu zuen kanpaina bakoitzean eta indusketa-prozesu guztietan esku-hartze handia izan zuen.

1963an, zazpi hilabeteko egonaldia egin zuen Chicagoko Unibertsitatean, eta bertan, Torralba eta Ambronako indusketen emaitzak aztertu eta azaldu zituen. Bere bizitzako hainbat denboralditan Soriako Ambrona herrian bizi izan zen.

Donostian hil zen, 2018ko uztailaren 18an.

 Indusketak 
Etxaidek, bere ibilbidearen zati handi bat Torralba eta Ambronako (Soria, Espainia) aztarnategietan eman zuen. Han funtsezko erantzukizuna izan zuen, eta aldi berean ezezaguna. Hainbat kanpainatan parte hartu zuen, 1962an, eta ondoren 1973an eta 1981-1983an, funtsezko zereginak garatuz. Indusketaren ikuskatzailea izan zen. Bertan, F. Clark Howellekin batera lan egin zuen, eta Arte Ederren Zuzendaritza Nagusiaren ordezkaria ere izan zen indusketan.

CENIEHk (Giza Eboluzioari buruzko Ikerketa Zentro Nazionala) indusketa horiei buruz egindako ikerketa-proiektu baten barruan, Manuel Santonjak ezagutzera eman zuen Dolores Etxaidek 1960ko eta 1980ko hamarkadetan Torralba eta Ambronako aztarnategietan F. Clark Howell eta Leslie Freeman estatubatuar irakasleak  egindako indusketen inguruko ikerketari egindako ekarpenaren berri. 2016an Ana Etxaidek, arkeologoaren arrebak, Santonjari berari –orduan Alfredo Pérez Gonzálezekin batera Soriako aztarnategi horietan egindako lanen zuzendarikidea– emandako dokumentaziotik abiatuta, agerian geratu ziren proiektu haietan lagundu zuten ikertzaileei buruzko erreferentziak, metodologiari buruzkoak eta Howell eta Freeman irakasleek zuzendutako kanpainetan induskatutako eremuei buruzkoak.

Interes berezia dute gaztelaniaz idatzitako bi monografi hauek: bata, Torralban 1961 eta 1963 artean lortutako emaitzei buruzkoa, eta bestea, Ambronan 1980an eta 1981ean egindako kanpainei buruzkoa. 1963an, Aitzbitarte IV aztarnategian, Gipuzkoako Aitzbitarte haitzuloetan, Euskal Herriko lehen aurkikuntza paleolitikoak egin zituen Jose Migel Barandiaran antropologoarekin batera. Ondoren, 1965ean, indusketak egin zituen Lezetxikin.

Galiziako Gándaras de Budiño acheul aldikoko aztarnategiko indusketetan parte hartu zuen, Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research-en beka bati esker, Etxaidek Budiñoko Gandaras aztarnategiko industria litikoari buruzko argitalpen bat egin zuen.

 Lan nabarmenak 

 1971: La industria lítica del yacimiento de Budiño (Pontevedra) (Budiñoko aztarnategiko harri-industria).

 Aintzatespenak 
1960ko hamarkadan, Etxaidek munduan antropologiak aurrera egiteko xedea duen Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research estatubatuar fundazio pribatuaren beka bat jaso zuen. Fundazio hori finantzaketa iturri funtsezkoenetako bat da ikerketa arkeologikoaren arloan.

2019an, Manuel Santoja ikertzaile eta arkeologoak Etxaideren lanetan oinarritutako ikerketa bat argitaratu zuen, El desarrollo de la investigación en los yacimientos Paleolíticos de Torralba y Ambrona (Soria, España) a partir de los diarios inéditos de Dolores Echaide (Torralba eta Ambronako (Soria, Espainia) aztarnategi Paleolitikoetako ikerketaren garapena, Dolores Etxaideren egunkari argitaragabeetatik abiatuta).</ref>

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Donostian hildakoak
Kategoria:2018ko heriotzak
Kategoria:1928ko jaiotzak
Kategoria:Emakume arkeologoak
Kategoria:Zaragozako Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Euskal Herriko arkeologoak
Kategoria:Donostiarrak