Shakuhachi

Japonian erabiltzen den musika tresna bat da, aerofonoen multzokoa. Banbuz eginiko txilibitu luze baten antzerakoa da.

 Izenak 
Shakuhachi izenak tamainari egiten dio erreferentzia. "Shaku" (尺) antzina erabiltzen zen unitate bat da, 30,3 cm-ren baliokidea. Unitate hau 10 "sun" azpiunitatez osaturik zegoen. "Hachi" (八) zortzi zenbakia da, zortzi sun-eko luzera duela adierazten du. Horrela beraz shakuhachi izenak "shaku bat eta zortzi sun" esan nahi du, 54,54 cm-ko luzera hain zuzen ere.

Gaur egun luzera handiagoa dutenak ere ikusten dira, baita bikoitza ere, baina denei shakuhachi izena ematen zaie.

 Deskribapena 

Ahokoan aire-kanalik ez duen banbuzko flauta zuzena da. Tonu aldaketarako 5 zulo ditu (lau aurrealdean eta bat atzealdeko goialdean). Bi zatitan egina dago. 4cm-ko diametroa izaten du.

Phyllostachys bambusoides espezieko banbuaren zurtoinaren oiarria erabiltzen da shakuhachia egiteko.

 Teknika 
280px|thumb|Shakuhachia jotzeko hatzen kokapenaren planoa.
Shakuhachi jotzaileak botila baten ahoaren antzera jotzen du shakuhachiaren muturrean. Horretarako musika tresnak utaguchi izeneko zati zorrotz bat du ahoan, diagonalean ebakita dagoena. Izenak "abesten duen ahoa" esan nahi du.

Ondoren hatzek zuloak estaltzen dituzte jo nahi diren notak zehazteko. Zuloak eskala pentatoniko txikian afinaturik daude eta ez dute tonu erdirik. Putz egiteko moduak eta ahokatze desberdinek aberasten dute shakuhachiaren soinua.

 Historia 

Txinatarren banbuzko txirulan du jatorria. Txirula hori VII. edo VIII. mendean iritsi zen Japoniara eta gagaku gorteko musika klasikoa jotzeko erabili izan zen, horregatik gagaku shakuhachi (雅楽尺八) izena eman zitzaion. 40 cm inguruko luzera zuen eta sei zulo, bost aurrean eta bat atzean. X. menderarte iraun zuen.

280px|thumb|Komusō monjeak shakuhachia jotzen.
XV. mendean hitoyogiri shakuhachi (一節切尺八) agertu zen baina XVII. mendean fuke shakuhachi (普化尺八) nagusitu zitzaion, gaur egun erabiltzen den tresna hain zuzen ere. 54,5 cm-ko luzera zuen eta bost zulo, lau aurrean eta bat atzean. Fuke sekta budistako Komusō monjeek erabiltzen zuten musika tresna izpiritual gisa. Jotzailearen arnasketari egokitzen zen eta meditaziorako tresna egokia zen. Garai hartan agintariek debekatu egin zuten shogunerrian zehar mugitzea, baina monje hauek eskubidea zuten shakuhachia joz bidaiatzeko, izan ere ordainetan shogunarentzako espia lanak egiten baitzituzten batzuek. 

1868ko Meiji berrezartzearen ondorioz shogunerriak desegin ziren, Fuke sekta ere bai, haien sinboloa zen shakuhachiarekin batera. Gobernu berriak shakuhachia legezko izendatu zuenean beste tresna batzuen lagungarri izatera behartu zuen.

Historikoki gizonezkoen musika tresna izan bada ere, gaur egungo shakuhachi iksale gehienak emakumezkoak dira.

 Egungo kulturan 
Shakuhachiaren lehenengo grabaketa Gorō Yamaguchi musikariak egin zuen 1960. urtean Estatu Batuetan. A Bell Ringing in the Empty Sky  abestia grabatu zuen eta Rolling Stone aldizkariak txalotu egin zuen. Japoniar gaietan girotutako hainbat filmetan ere agertu da, hala nola, The Karate Kid, The Last Samurai, Memoirs of a Geisha...

NASA erakundeak 1977an espaziora jaurtitako Voyagerren Urrezko Diskoa diskoan sartu zuen.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Japoniako musika tresnak
Kategoria:Zurezko haize-instrumentuak
Kategoria:Txirula