Willie Colón

William Anthony Colón Román (New York, 1950eko apirilaren 28a - New York, 2026ko otsailaren 21a) estatubatuar salsa musikaria eta gizarte-ekintzailea izan zen. 

Tronboi-jotzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea baina abestu, idatzi, ekoiztu eta antzeztu ere egin zuen. Colón salsa musikaren aitzindaria izan zen eta generoan gehien saldu zuen artista. Fania Records-ekin lotutako New Yorkeko eszenan funtsezko figura izan zen. Bere disko-azaletan gangsterren irudia bereganatu zuen. 1980ko hamarkadatik aurrera, New Yorkeko politikan buru-belarri aritu zen une batzuetan.

 Lehen urteak 
Colón New York hiriko South Bronxen jaio zen. Gurasoak Puerto Ricokoak ziren. Gaztetatik hasi zen tronpeta jotzen eta, geroago, tronboira aldatu zen. Klarinetea ere ikasi zuen. Uda batzuk igaro zituen amaren aldeko amonaren eta haren arrebaren etxaldean, Puerto Ricon. Han, herrialdeko musika ezagutu zuen.

15 urte zituela Fania Records diskoetxeak fitxatu zuten eta 17 urterekin bere lehen diskoa grabatu zuen; azkenean, 300.000 aletik gora saldu zituen. Garai hartako Faniako disko-ekoizle nagusiak, Johnny Pachecok, Hector Lavoe ezagutzeko gomendatu zion.

 Ibilbide musikala 
Tronboiaz harago, konpositore, moldatzaile eta kantari ere aritu zen eta, behin-behinean, ekoizle eta zuzendari. Jazz, rock eta salsa elementuak konbinatuz, bere lanak Kubako, Dominikar Errepublikako, Puerto Ricoko eta Brasilgo afrikar ondorengoen musika tradizionalaren erritmoak barneratzen ditu, gehienbat Puerto Ricotik New Yorkera joandako diasporarena.

Beste salsa musikari eta abeslari batzuekin kolaborazio arrakastatsu asko izan zituen, hala nola, Ismael Miranda, Celia Cruz, Soledad Bravo, eta Rubén Blades kantautorearekin.  

Musikaz gain, filmeetan ere jardun zuen, besteak beste, Vigilante (1983), The Last Fight (1983), Miami Vice (3. denboraldian "Cuba Libre" atala) (1987), eta It Could Happening to You (1994) filmetan.

 Politika 

16 urte zituenetik ekintzaile politikoa izan zen. Hiesaren Batzorde Latinoko kide eta New York hobe baten aldeko Arthur Schomburg Koalizioko presidente izan zen. Baita Kongresuko Hispaniar Caucus Institutuko zuzendaritza batzordeko kide ere. 1995ean Amerikako Musikagile, Egile eta Editoreen Elkarteko (ASCAP) kontseilu nazionalean zerbitzatu zuen lehen koloredun pertsona bihurtu zen, Stephen Sondheim ordezkatuz, eta ASCAP Fundazioko kide ere izan zen.

1994an Colónek erronka bota zion Eliot Engeli alderdi demokrataren primarioetan, New Yorkeko 17. kongresu barrutirako. Galdu egin zuen.

2001ean Colón New Yorkeko abokatu publiko izateko aurkeztu zen eta 101.393 boto jaso zituen.

Colónek 12 urtez jardun zuen Michael Bloomberg alkatearen kontseilari ordezkari gisa.

2008an Hillary Clinton babestu zuen 2008ko presidentetzarako kanpainan.

2012an eta 2013an Colónek Hugo Chávez Venezuelako presidentearen eta Iraultza Bolivartarraren aurkako kanpaina egin zuen. Chavez hil ondoren, Willie Colónek bat egin zuen Henrique Capriles Radonski oposizioko hautagaiarekin. Kanpainako gai bat konposatu zion, "Mentira Fresca" (edo "gezur freskoak").

 Bizitza pertsonala eta heriotza 
Willie Colón ezkonduta zegoen. 

2014ko maiatzaren 26an, Westchester County Police Academy-n graduatu ondoren, Colónek Segurtasun Publikoko Departamentuko sheriff-orde kargua zin egin zuen. 2017ko abenduaren 13an Colón tenienteorde bihurtu zen.

Colón 2026ko otsailaren 21ean hil zen, 75 urte zituela, arnas arazoen ondorioz.

 Diskografia 
IzenburuaEkoizleaEtiketaAskatuaEl MaloJerry Masucci Johnny PachecoFania1967The HustlerJerry MasucciJohnny PachecoFania1968GuisandoWillie ColónFania1969Cosa NuestraWillie ColónFania1970Asalto NavideñoWillie ColónFania1971La Gran FugaWillie ColónFania1971El juicioWillie ColónFania1972Asalto Navideño Vol. IIWillie ColónFania1972Crime PaysFania1972Lo MatoWillie ColónFania1973WillieFania1974Se chavó el vecindarioWillie ColónVaya1975The Good, The Bad, The UglyWillie ColónFania1975Metiendo Mano!Willie ColónFania1977El Baquiné de Angelitos NegrosWillie ColónFania1977Sólo Ellos Pudieron Hacer Este ÁlbumWillie ColónFania197749 minutesFania1978Deja VuFania1978SiembraWillie Colón, Ruben BladesFania1978SoloWillie ColónFania1979Doble energíaWillie ColónFania1980Canciones del Solar de los AburridosWillie ColónFania1981Celia & WillieWillie ColónFania1981FantasmasWillie ColónFania1981Corazón GuerreroWillie ColónFania1982The Last FightWillie ColónFania1982Su Vida Musical: 14 Éxitos OriginalesFania1982VigilanteWillie ColónFania1983CriolloWillie ColónRCA1984Tiempo Pa' MatarWillie ColónFania1984Contrabando Especial N°5Willie ColónSonografica1986Quién EresWillie Colón1986Grandes Éxitos1986The WinnersWillie ColónFania1987Top SecretsWillie ColónFania1989Color AmericanoWillie ColónSony1990Grandes Éxitos Vol. 2Sony1991Honra y CulturaWillie ColónSony1991Super ÉxitosFania1992The BestFania1992Willie Colón & Tito PuenteFania1993Hecho en Puerto RicoWillie Colón, Cuco PeñaSony1993The Best IISony1994Americano LatinoWillie ColónSony1995Tras La TormentaWillie Colón, Rubén BladesSony1995Y Vuelve Otra Vez!!!Willie ColónFonovisa1996Demasiado CorazónWillie Colónazteca1998El Rey del Trombón1998Mi Gran AmorSony1999Guerrero de Corazón2000IdilioSony2002La ExperienciaFania2004Colección de Oro2005OG: Original GangsterEmusica2006The PlayerSony2007La Historia: The Hit List2007El Malo Vol II: Prisioneros del MamboWillie ColónLone Wolf2008Asalto Navideño Live/En VivoLone Wolf2008La Esencia de la Fania2008Historia de la Salsa2010Selecciones FaniaVene Music2011Serie Premium: Sólo Éxitos2013

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bronxtarrak
Kategoria:Salsako abeslariak
Kategoria:Puertorricar estatubatuarrak
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak