Orereta (toponimoa)

Orereta Errenteria herriaren euskarazko beste izen bat da, jatorrizko toponimo bat hiribildua sortu zeneko tokikoa 14. mendean; eta 20. mendetik herrian askok erabilia, eta ofizial izateko erreibindikatua. 2026 artean izena ez da ofiziala: Errenteria de forma ofizial bakarra 1999. urtetik ).

 Jatorria 
Gaztelako erregeen foru aginduz hiriaren fundazioa ofizialdu zenean, 1320. urtean, Villa Nueva de Oyarço (Oiartzoko Hiri Berria) izena eman zitzaion, baina zehazten zen Orereta izeneko herrixka zegoen tokian ezartzen zela herria.   

Leku eta landa gisa aipatzen da Orereta beste dokumentu batzuetan ere, 1340, 1490, 1491 eta 1625 urteetan. 

 20. mendetik 
20. mendearen hasieratik, esangura politiko abertzale eta garbizale bikoitz batekin, Errenteriako Euzko Alderdi Jeltzaleko kide batzuek Orereta forma erabiltzen eta erreibindikatzen hasi ziren. Udalak 1931ean ofizialki Xenpelarren omenez jarritako plaka batean, Orereta Erri izenpea jarri zen. Hori baino lehenago, 1917an hil zen Saturnino Mendarte Elorzaren hil-oharrean Oreretan hil zela argitaratu zen, 20. mendeko lekukotasun idatzi zaharrenetakoa seguruenik . Hil-oharra Saturninoren seme Serapio Mendartek enkargatu zuen (EAJkoa, gero zinegotzi izana eta Espainiako gerra zibilean gudari eraila) eta gazteleraz argitaratu zen. Serapioren ama Rosario Ugarte Mitxelena hil zenean, haren hil-oharrean ere Orereta aipatu zen, kasu honetan euskaraz, izen garbizalez jarrita amarena (Ugarte ta Mitxelena'tar Agurtzane) eta gainerakoena. Bi eskeletan Rentería eta Errenderi formak agertu ziren txikiago eta parentesi artean Orereta formaren ondoan. Frankismoaren garaian hildako abertzale errenteriar batzuen hil-oharretan ere jarri zuten Orereta, adibidez zinegotzi jeltzale izandako Pio Etxeberria Olaziregirenean, 1955an.

1980ko hamarkadatik aurrera, berrito piztu zen Oreretaren erreibindikazioa: Errenteriako zenbait herritarrek euskal izenak Orereta izan beharko lukeela aldarrikatu dute, herria sortu zen lekuan zegoen herrixkaren izena, hain zuzen ere. Erreibindikazio abertzalea zen nagusiki aro horretan, baina kasu honetan  jeltzaleekin lotuta baino gehiago, ezker abertzalearen inguruarekin . Orereta, izena eta izana izeneko azterketa (Luis Elberdin sexologoak idatzia) aurkeztu zitzaion Euskaltzaindiari, Orereta izena onar zezan. Euskaltzaindiak erantzun zuen Errenteria dela herriaren euskal izena; era berean, nabarmendu zuen izen horren oinarrian dagoen rentería gaztelaniazko izena Euskal Herrian baizik ez dela erabili (burdinaren errentak jasotzeko lonja batzuk ziren errenteriak eta herri honetan ere baziren).Euskaltzaindiaren Onomastika batzordea: «Errenteria eta Orereta izenez», Euskera, XL (2. aldia), 1996; 1025 eta 1026. orrialdeak. Euskaltzaindiaren osoko batzarrean onartutako testua. Jose Mari Jauregik idatzi zuen Euskaltzaindiaren Euskera agerkarian 2009an, Orereta izena arkaismo edo kultismo gisa mantendu daitekeela, "toponomastikarekin ezer ikustekorik ez duten planteamenduak alde batera utzita".

21. mendean, hainbatetan Errenteria-Orereta forma bikoiztua erabiltzen da, herriko bi joera horiek biltzeko asmoz. Horrela egin izan du, esaterako, eskualdeko euskarazko egunkari Oarso-Bidasoko Hitzak.

Orereta kalea ere badago Errenteriako kaletegian 21. mendean. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal toponimia
Kategoria:Errenteriako historia