Virginia Huneeus Cox

Virginia Huneeus Cox —jaiotzako izen deiturez, Virginia Cox Balmaceda—  (Santiago, Txile, 1934ko maiatzaren 23a - 2019ko azaroaren 6a) idazle eta artista bisuala izan zen.

 Biografia 
Virginia Huneeusek  artea ikasi zuen Txileko Arte Ederren Eskolan, eta irarlana Nemesio Antúnez grabatzailearekin, Antúnezek berak sorturiko Taller 99 izeneko lantegian. 1960an Montreal-en (Kanada) jarraitu zituen ikasketak. Han Formel Lyrique izeneko taldean sartu zen abstrakzio geometrikoa ikertzeko. Ondoren, Diseinu eta Kolore graduondokoa egin zuen Utahko Unibertsitateko Arte Departamentuan, Estatu Batuetan, 1961 arte. Txilera itzulita, Grupo Rectángulo taldean sartu zen, geroago Movimiento Forma y Espacio izena hartuko zuena, irudi geometrikoen esplorazioaren bidez abstrakzioa ikertzeko.

1968an Fulbright Programaren beka lortu zuen Massachusetts-eko Institutu Teknologikoko (MIT) Ikusizko Ikasketa Aurreratuen Zentroan (CAVS) graduondoko ikasketak egiteko. Hango ikasketak osatu ahal izan zituen Gyorgy Kepes artista hungariarraren diseinuko eskolekin eta Rudolf Arnheim filosofo alemanaren artearen psikologiari buruzkoekin. 1970ean, lehiaketa akademiko batera aurkeztu ondoren, Txilera itzuli zen Txileko Unibertsitateko Arte Fakultatean eskolak emateko. Bertan, ikasle eta irakasleen diziplinarteko talde bat osatu zuen, eta hainbat erakusketa egin zituzten. 1973ko estatu-kolpea gertatutakoan, Florentziara (Italia) erbesteratu zen. Bertako unibertsitatean (Università degli Studi di Firenze) Artearen Psikologia ikasi zuen, Italiako gobernuak emandako beka bati esker. Urte haietan, Italian, Frantzian eta Polonian zenbait erakusketatan parte hartu zuen. 1978-1979an Txilera itzuli zen, unibertsitateko zenbait esparrutan bere ibilbide artistiko eta akademikoa garatzeko.

Arte Sortzaileko eta Artearen Psikologiako irakaslea izan zen zenbait hezkuntza-erakundetan. Horrez gain, Arte Bisualen Lantegiko, Txileko Idazleen Elkarteko eta Txileko Margolari eta Eskultoreen Elkarteko kide izan zen.

Berak ilustraturiko bost eleberri —El Conjuro de Cohoba (1990), Ardenza (1991), El Secreto del Chamán eta  El Sol sobre las Tumbas (1994), Brindis de las Tres Viudas (1997) eta Amores Carnívoros (2008)— eta ipuin batzuk argitaratu zituen, eta zenbait sari lortu zituen haiengatik. Horrez gain, 2005ean, soilik ikusizko edukia duen El infierno de Dante, Hoy argitaratu zuen, Danteren Jainkotiar komedia (La divina commedia) obra literarioaren poemetan oinarrituriko liburua.

 Obra 
erdian|thumb|307x307px|Cucos de Virginia Huneeusen "Cucos" (2015eko argazkia)
Virginia Huneeusek hainbat teknika, material eta euskarrirekin esperimentatu zuen: olio-pintura, akrilikoa, mosaikoa, akuarela, fotomuntaketa, grabatua eta eskultura. Metala, harriak, buztina, ilea, zuhaitz-azala, maskorrak eta zuntzak izan dira, beste batzuen artean, bere lanetan gehien erabili zituen materialak. Bere lanik ikusgarrienetako bat artilezko zatiak, objektu desberdinak eta askotariko oihalak erabilita osaturikoko serie eskultoriko bat da, "Cucos" (Kukuak) izenekoa, maputxeen kosmobisioaren tradizio batean oinarritua. Santiagoko zenbait tokitan eginiko horma-irudiak ere aipatzekoak dira: Savory-Nestlé fabrikakoak (1964), 1966ko National City Bank-ekoa (1966) edo El Bosque Hegazkin Basekoak (1969).

Abstrakzio geometrikoak arte bisualen arloan funtsezko ikerketa-eremua ireki zion arren, ez zen izan Huneusek arteari, bizitzari eta memoriari buruz hausnartzeko jarraitu zuen bide bakarra, hizkuntza figuratibo eta adierazkorrean sakondu baitzuen, eta haren bitartez kolonaurreko iruditeria indigenarekin lotutako hainbat giza irudi, pertsonaia eta paisaia sortu zituen.

Gonzalo Leiva akademikoak, Huneeusen obra bisualari buruzko Horizontes y Abismos: Virginia Huneeus liburuaren zuzendariak, honela deskribatzen zuen artistaren ibilbidea liburuaren aurkezpenean: «Virginiaren lanean, gain gainetik besterik ez bada, artista plastikoaren, irakasle urduriaren, tailerren sortzailearen eta ikusizko idazlearen rolak aurkitu eta aitortzen ditugu. Bere ibilbidea ekintza solidario eta ausartez beteriko proiektua da, zeinaren oihartzunek sorkuntza esperimental bati forma ematen baitiote, non lan bakoitza, su irudimentsu batek sostengatua, etenbako osotasun baten zati bat den.». Liburuan bertan, Leivak bere lan batzuk nabarmentzen ditu: «Bere horma-irudi zoragarriak, bere akrilikoak, baina baita une ilunagoak ere, hala nola Danteren araberako infernuari buruzko saila, edo bere hiru dimentsioko pertsonaiak, hauek ere gizakiaren inframundukoak, zeinetan gizakiaren munstrotasuna azaleratzen den eta artistak gordinki erakusten dituenak. Edo bere musa lasaiak —baina, aldi berean, tristeak—, zementuz, egurrez eta kuartzoz moldatutako eskultura-talde baten instalazioan kokatuak».

Bere literatura-lanari dagokionez, 2006ko Txilekoko Literatura Sari Nazionalak, José Miguel Varasek, Amores Carnívoros liburuaren hitzaurrean honako hau idatzi zuen: «Liburu berezia, txiletar letretan oso gutxitan aurki dezakegun genero eta estilokoa. Neurrigabekeria, esperpentoa, inkontzientearen haitzuloetatik zelatatzen gaituzten munstroak, gure amesgaiztoetan ustekabean erasotzen gaituztenak...». Bestalde, Roger Callois literatur kritikari frantsesak honako hau dio Huneeusi buruz El Conjuro de Cohoba liburuaren atzeko azalean: «Bere obra gure garaiaren adierazgarria da. Mitoek eta erritualek sinesmen eta keinu komunitarioen hizkuntza eskaintzen zuten; baina galtzen direnean, gaurko artistak sufritu egiten du. Amildegiaren aurrean, pandemonio pertsonal bat sortzen du orduan...».

Azkenik, Lectura Nómada fundazioak 2018an egindako elkarrizketa batean, Virginia Huneeusek azaldu zuen, bere literatura-lanaren prozesuari buruz hitz egitean, irudiak hitzetatik sortzen direla, eta, era berean, irudiak ere hitz bihurtzen direla. Harreman horrek erakusten du egileak artearekin duen lotura bere obra literario osoan. Danteren Infernuan inspiratutako bere obra bisuala egin zuen garai berean abandonatu zuen abstrakzio geometrikoa eta idazten hasi zen, Sociedad de Escritores de Chile elkartearen Alerce aldizkariak argitaratutako artikulu batean aipatzen den bezala: «...arte geometriko horrek badu ordena eta egitura bat, Danteren lerro uhintsua bere artera heltzean bortizki hausten dena, baina, batez ere, lerro uhintsu hori, kaos hori, bere literaturara iristen da eta bere idazkerari forma ematen dio ikusmolde berri horietatik abiatuta. Hala ere, nahasmena eta haustura beharrezkoak ziren, artistaren obra literarioaren sorrera ikusteko aukera ematen baitigute, bere munstro, beldur edo "kukuekin"...»

 Bakarkako erakusketak 

 2015 Lo germinal, esculturas y grabados. Las Condes Kultura Institutua, Santiago, Txile.
 2006 Versión Latinoamericana del Infierno de Dante, Kultura Institutu Italiarra, Santiago, Txile.
 2005 Infierno Hoy, Virginia Huneeus. Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile
 2002 Síntesis 1965-2002, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1997 Brindis de las Tres Viudas, Sala Negra, Txileko eta Ipar Amerikako Kultura Institutua, Santiago, Txile.
 1994 El Secreto del Chamán, Las Condes Kultur Institutua, Santiago, Txile.
 1990 El Conjuro de Cohoba Unibertsitate Katolikoaren Hedapen Zentroa , Santiago, Txile.
 1988 Identidad-Fragmentación, Goethe Institut, Santiago, Txile.
 1986 La Cultura de la Muerte, Bucci Galeria, Santiago, Txile.
 1984 Frantses-Txiletar Institutua, Santiago, Txile.
 1979 Arte Garaikidearen Museoa, Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile.
 1976 Varsoviako Unibertsitatearen Erakusketa Aretoa, Polonia.
 1975 Inquadratura Galeria, Florentzia, Italia.
 1972 Hezkuntza Ministerioaren Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 1970 Massachusettseko Institutu Teknologikoaren Ikusizko Ikasketen Zentroa , Ameriketako Estatu Batuak.
 1969 De Córdova Museum, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak.
 1963 Txileko Unibertsitatearen Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 1963 Txile-Britainiar Institutua, Santiago, Txile.
 1962 AEEren Erakusketa Aretoa, Washington, Ameriketako Estatu Batuak.
 1961 Quebeceko eta Montrealgo unibertsitateak , Kanada.

 Taldeko erakusketak 

 2010 Entrever (bajo la piel de Chile), Fundación Telefónica Arte Aretoa, Santiago, Txile.
 2008 Encuentros Fortuitos, Connivencia III, Frantziako enbaxada Santiagon, Txile.
 2001 Salón de Primavera en Providencia, Sernatur, Santiago, Txile.
 2001 Modern Art Museum, Berkerley, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak.
 2000 Cien Años de Artes Visuales, Segundo Período, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1988 Frammenti D'Arte Contemporánea, 100 opere di artist cilene, Palazzo Valentini, Erroma, Italia.
 1986 Exposición de Artistas Gráficos Chilenos en París, Frantzia.
 1984 El Arte y la Supervivencia del Planeta, Historia Naturalaren Museo Nazionala, Santiago, Txile
 1983 50 Años de Plástica en Chile desde Matta hasta el Presente, Las Condes Kultur Institutua, Santiago, Txile
 1981 V Bienal Internacional de Arte Valparaíso, Txile
 1981 La Poesía Israelí a Través de la Expresión Plástica Chilena, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1979 IV Bienal Internacional de Arte Valparaíso, Txile
 1977 Cuatro Artistas Latinoamericanos, Livorno eta Florentzia, Italia.
 1974 Concurso de Pintura CRAV. Arte Garaikidearen Museoa, Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile
 1968 Concurso de Pintura CRAV. Arte Garaikidearen Museoa, Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile
 1962 Nuevo Espacio, Pintura, Hezkuntza Ministerioaren Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 1962 Concursos Murales. Kazetaritza Eskola. Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile.
 1960 Grupo Formel Lyrique, Montrealgo Arte Museoa, Kanada.

 Bilduma publikoetan gordetako obrak 

 Homenaje Hyeronimus Bosch, 2002, Akuafortea, 20 x 46 cm, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile
 Cantata, ohol gaineko serigrafia eta olio-pintura, 45 x 105 cm, Arte Garaikidearen Museoa, Mac, Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile
 Iquiqueko Museoa, Txile
 Talcako Bankua, Bandera Kalea, Santiago, Txile
 Horma-irudia, 1968, metal eta zeramika, 3000 cm, Txileko Aireko Indarraren Administrazio Etxea, El Bosque Hegazkin-basea, Santiago, Txile.

 Horma-irudia, 1972, 180 x 3000 cm, Domeykoko Udal Eskola, Domeyko, Txile.

 Horma-irudia, 1964, 3000 x 1500 cm, Savory-Nestlé lantegia, Santiago, Txile. 
 Horma-irudia, 1966, 400 x 1500 cm, National City Bank, Santiago, Txile. 
 Horma-irudia, 1963, 2000 x 1800 cm, Kazetaritza Eskolako Areto Nagusia, Txileko Unibertsitatea, Santiago, Txile. 
 Vatikanoko Museoetako Arte Garaikidearen Bilduma, Erroma, Italia.
 AEE bilduma, Washington, Ameriketako Estatu Batuak
 Museo D' Arte Progressivo, Livorno, Italia.
 DeCordova Sculpture Park and Museum, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Virginia Huneeus Cox Artistas Visuales Chilenos - Arte Ederren Museo Nazionala
 Hernández, Hortensia (2024-11-06) Virginia Huneeus escritora y artista visual chilena, Heroínas
 Albornoz, Gabriela () Virginia Huneeus. Pintora, Artista Visual, Instalación y Escritora, Enciclopedia de Mujeres en el Arte
 Registro Poético: Virginia Huneeus, escritora y artista visual, primera parte (2018) YouTubeko Fundación Lectura Nómada kanalean
 Registro Poético: Virginia Huneeus, escritora y artista visual, segunda parte (2018) YouTubeko Fundación Lectura Nómada kanalean
 40 años Virginia Huneeus (2015) YouTubeko Virginia Huneeus kanalean
 Primera Persona: Virginia Huneeus (2017) YouTubeko ARTV CHILE kanalean

Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Txileko emakumeak
Kategoria:Txileko idazleak
Kategoria:Santiagotarrak (Txile)