ILEGAN Landa Inauteriak

ILEGAN Landa Inauteriak urtero ospatzen dira Asparrenako Ilarduia, Egino eta Andoin Arabako kontzejuetan. Lardero ostegunaren aurreko larunbatean ospatzen da.

 Historia 
Gerra zibilaren aurretik, inauteriak independenteak ziren (azkena Ilarduian egin zen, 1926-27an), baina, ekitaldi eta pertsonaien arteko paralelismo handia zela eta, urte askotako ikerketa egin zuten conjuntamente.Tras, eta herriko adinekoekin hitz egin zuten, landa-inauteriei buruz gogoratzen zituzten istorioak konta ziezazkieten". 2007an berreskuratu zen, hiru herrietako pertsonen arteko auzolanari esker (auzolanean). Elkarlanarekin, ILEGAN elkartea sortu zen (ILarduia, EGino eta ANdoin).

 Deskribapena 
ILEGAN landa-inauteria 'Neguko Jaien Zikloa' deiturikoaren parte da. Inauteri tradizionala da, landa-inauteria, eta natura da protagonista, pertsonaien bidez.

 Pertsonaiak 
'Lastozko gizona', 'Laztozko gizona', ez da pertsonaia bizia baina Inauteri osoaren erdigunea da. Zaku zaharrez egindako panpina handi bat da, lastoz betea. Urtero inauteri eguna baino lehen prestatzen da, auzotarrek prestatua. Antzinakoei buruz jasotako informazioan oinarrituta Carnavales.El, lastozko gizon batek inguru horretan gertatutako gaitz guztiak adierazten ditu; beraz, egunaren amaieran, erre egingo dute, hiru herrietako biztanleek, eta oro har, dituzten arazo eta ezbeharrak direla eta. Eguneko momenturik indartsuena da, inauterietako partaide guztiak suaren inguruan dantzan daudela.

Inauterietan janzten ziren pertsonaiei «Porreroak» deitzen zaie. Baina pertsonaia batzuek porreroak irudikatzen dituzte, eta horietako bakoitzak bere xehetasunak eta elementuak ditu particulares.En. Hiru herrietako bakoitzak Porrero nagusi bat (Porrero nagusia) izendatzen du, eta dagokion herrian hartzen du agintea.
ezkerrera|thumb|Porreroen dantza
Porreroen janzkera ez da uniformea, xehetasunetan oso aberatsa baizik, eta bat datoz elementu gehienak, landa-lanean erabiltzen direnak. Banakako eta taldekako porreroak daude. “Porreroen” mozorroak hiru herrietako jendeak egin zituen.

Haurrek «Porreroak» janzten dituztenei kantatzen diete hauek atzetik dabiltzanean: «Porreroak / babak eltzetik atera / bat atera, bi atera, hiru atera, lau atera, bost atera… eta brinko ederra bota!».

Edonork har dezake bere gain edozein pertsonaia. Hauek dira banakako mozorroak: "Latorrigilea", "Ezkongaiak", "Quincallero", "Autoritatea", "Apaiza", "Eliz mutila", "Hartza". Taldekako mozorroak: «Gizenak», «Estalkiak», «Hautsontziak», «Puntillak» eta «Koloreak».

 Garapena 
Lardero ostegunaren aurreko larunbatean ospatzen da. Ospakizunak asteburuetan egiten dira (Arabako Herri Inauteriak Kultur Elkartearekin (AHIK) inauteri guztietarako adostutako egutegiaren arabera). Inauteriak antolatzen eta garatzen hiru herrietako jendeak parte hartzen du, eta horiei bisitariak gehitzen zaizkie.

Ilarduian hasten dira inauteriak, porrero guztientzako sakramentuak dituen indabakiarekin. jarraian mozorrotu egingo dira makilarekin Ilarduiako porrero nagusiaren papera egiten duenak botatako PORREROEN ahotsarekin, herriko erronda hasteko. Haurrek beren bihurrikeriak egingo dituzte, lapurreta txikiren bat egiteko aprobetxatuko duenik ere izango da... Porreroak elkartu egingo dira dantza batzuk egiteko. Pinttu taldearen Asparraneko dantzaren erritmora, Ilarduia utzi eta Eginorantz abiatu da segizioa. Bidean, hautetsontziak haurren atzetik ibiliko dira, eta errepidea 'ureztatu' egingo dute. Hilerriaren parean, oroitzeko eta omentzeko geldiune arina. El Hombre de Paja-Laztozko gizona asto batean garraiatzen da.
Bi herrien arteko distantzia ertainean makila trukea egiten da herri bateko eta besteko porrero nagusien artean. Eginon erronda herrian zehar egingo da, estrategikoki aukeratutako hiru etxebizitzatan eskaera eginez. Lastozko gizonari idiz mozorrotutako bi lagunek tiratutako 'ulagaz' betetako gurdi batera pasako zaio, eta bertan Andoin eramango dute. Txokolatadak eta torradek indarrak berritzen lagunduko dute. Sorgin dantzak amaiera emango dio Eginoko ibilbideari.

Ilunabarraren unea da. Porreroek zuziak bilduko dituzte. Hilerri parean geldialdia, oroigarria eta omenaldia. Aurrerago, Egino eta Andoinen arteko mugan, makila trukaketa egingo da zuziek argitutako iluntasunean jarraitzeko Andoinerantz. Noizbait, deabruaren irudiko pertsonaia bat agertuko da, odoltsua, jendearen artean izua eta nazka ereingo duena .
Andoinen, herri osoan zehar egingo da erronda, eta plazan amaituko da. Lastozko gizona erretzeko prestatuta dago, eta Ulagas multzoan sartuta dago. Apaizak, eliz mutilak lagun dituela, Lastozko Gizonari inguruko gaitz guztien errua leporatzen dion sermoia irakurriko du, eta sutara kondenatuko. Sugarrek beren lastozko gorputza piztuko dute konkorraren eta porreroen eta bildutako jende guztiaren dantzen artean. Lasto Gizona erre ondoren, pintxo erronda egingo da, ondoren afaltzeko elkartzeko.

 Ohiturak 
Ohitura gastronomikoen artean, porreroen babarrun jana (Ilarduia), txokolate jana eta torradak (Egino) eta mokadua (Andoin) daude.

 Aitorpenak 

 Arabako hainbat herritan antolatzen diren beste 125 landa-inauteriekin batera, EAEko Administrazioak erregistratutako eta katalogatutako lehen kultura-adierazpen immateriala izan zen 2015ean.

 Ikus gainera 

 Inauteriak euskal herri kulturan

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 El invierno se viste de fiesta - Carnavales Rurales De Alava, Carlos Ortíz de Zarate, 2014ko otsailaren 19a
 ISTORIOAK MOKOKA: Ilarduia

Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak
Kategoria:Euskal Herriko inauteriak
Kategoria:Asparrena