Miguelina Acosta Cárdenas

Miguelina Aurora Acosta Cárdenas (Yurimaguas, 1887ko azaroaren 23a – Lima, 1933ko urriaren 26a) perutar abokatu, irakasle eta aktibista anarkosindikalista eta anarkofeminista izan zen, bere bizitzaren zati handi bat emakumeen, Amazoniako herrien eta langile klasearen eskubideen aldeko borrokan eman zuena. Peruko auzitegietan abokatu gisa jardun zuen lehen emakumetzat jotzen dute. Hezkuntza laiko eta arrazionalistaren alde egin zuen, eta  emakumeek unibertsitatean parte hartzea sustatu zuen. Emakumearen gaineko edozein tutoretzaren aurka agertu zen, eta haren lan egiteko eta bidezko soldata jasotzeko eskubidea defendatu zuen. Lan egin zuen arlo guztietan, publiko zein pribatuetan, botere-harremanak zalantzan jarri zituen.

 Biografia 
Peruko Loreto departamenduko Yurimaguas herrian jaio zen. Miguelinaren gurasoak, Miguel Acosta Sánchez eta Grimanesa Cárdenas Montalván, Amazoniako lur-jabeak ziren, kautxu ekoizleak, garai hartan lehengai horrek izan zuen eskaeraren boomak aberastuak. Miguelinak Frantzian, Suitzan eta Alemanian bidaiatu eta ikasi zuen. Herrialde horietan ikasitakoek bere ideia aurrerakoiak garatzen lagundu zioten.

Loretora itzuli zenean, Colegio de Señoritas neskentzako ikastetxea sortu zuen, Perun izan zen lehen hezkuntzako aurrenekoa. Ondoren, 1910ean, Limara joan zen San Marcos Unibertsitate Nazional Nagusian Letrak ikastera. Harekin batera joan ziren, Zuzenbidea ikastera, bere hiru nebak, Darío, Miguel eta Pedro.

 Unibertsitatean 
Miguelina bizi izan zen garaian, unibertsitate-ikasketak eta lan profesionala gizonentzako jarduerak ziren bakar-bakarrik. Unibertsitatean, Miguelinak ikaskideen zein irakasleen bazterkeria jasan behar izan zuen. 1911n, ama hil zitzaionean, bere bi ahizpa gazteenak iritsi ziren Limara: Clara eta Clotilde. Familia ardura horrek ez zion ikasketak jarraitzea eragotzi, baina arazoak izan zituen Unibertsitatean izena emateko, eta hasieran ezin izan zen unibertsitatean sartu, horretarako ziurtagiririk ez zuelako, atzerrian eginiko bigarren hezkuntzako ikasketak ez baitzituzten ontzat ematen. Hala ere, berriro egin zituen maila horretako ikasketak, eta horrela, 1913an, San Markos Unibertsitate Nazional Nagusiko Letren Fakultatean sartu ahal izan zen.

1915ean, Jurisprudentzia eta Zientzia Politikoen Fakultatean sartu zen, eta 1920an, bertan graduatu zen, "Nuestra institución del matrimonio rebaja la condición jurídica social de la mujer" (Gure ezkontza-instituzioak emakumearen izaera juridiko soziala murrizten du) tesia aurkeztu ondoren. Unibertsitate horretan abokatu gisa graduatu zen lehen emakumea izan zen. Horren ostean, doktoregoa lortu zuen bere tesiarekin: "Reformas necesarias del código civil común peruano tendientes a hacer efectiva la igualdad civil y jurídica del hombre y la mujer" (Gizonen eta emakumeen arteko berdintasun zibil eta juridikoa gauzatu ahal izateko Peruko kode zibil komunean egin beharreko erreformak).

Bi tesiak propositiboak ziren, 1851eko Kode Zibila argudio sendoekin zalantzan jartzen zutelako. Kodeak justifikatu egiten zuen gizonak emakumearekiko zuen tutoretza-harremana, zeinen arabera ia adin txikikotzat jotzen baitzen. Miguelinaren tesiak gaur egun feminismo juridiko esamoldeaz ezagutzen den kontzeptuaren parte dira. Aipatutako lehen tesiak lege-ordenaren kritika ez ezik, genero-ikuspegiko erreforma juridiko baten aldarrikapena ere izan zen. Peru bezalako herrialde batean, zeinean sufragio femeninoa aitortzeko oraindik hamarkadak falta baitziren, Miguelinak lege-sistemaren logika patriarkala bere sustraietatik jarri zuen zalantzan. Bere argudioak zirkulu unibertsitario eta politikoetan eztabaidatu ziren, eta Peruko feminismo juridikoaren oinarri teorikoak indartu zituzten.

Jauja hiriko González Prada Herri Unibertsitateko irakaslea izan zen.

 Abokatu auzilaria 
Unibertsitatean graduatu ondoren, bulego bat jarri zuen, eta bertatik langileen eta emakumeen kausak defendatu zituen. Horrelako bulego bat ireki zuen lehen emakume abokatua izan zen.

 Aktibismoa 
1914an, Miguelina Peruko emakumeen mugimendu hasiberrian parte hartzen hasi zen. Urte horretan bertan sortutako Evolución Femenina (Emakumeen Eboluzioa) erakunde feministaren Zuzendaritza Batzordeko kide izendatu zuten, eta, erakunde horren barruan, Miguelinak hezkuntzarako aukera hobeak eta gizonen eskubide zibil eta politiko berberak eskatu zituen emakumeentzat. Garai berean, Sección femenina de la Liga Agraria (Nekazarien Ligako Emakumeen Saila) erakundeari atxikitako eta Lidia Mac Knight-ek zuzenduriko El Bazar Nacional elkarte feministako idazkaria izan zen. Horrez gain, Sociedad Labor Feminista-ko (Lan Feminista Elkartea) ohorezko bazkidea izan zen.

1917an, Miguelinak bat egin zuen Asociación Pro Indígena-rekin (Indigenen Aldeko Elkartea), Dora Mayer kazetariak eta Pedro Zulen filosofoak 1909an Peruko jatorrizko herrien defentsa sustatzeko sortu zuten elkartea. Landa-eskola ibiltarien bidez haur indigenentzako hezkuntza-sistema bat garatzea aldarrikatu zuen.

 Miguelina Acosta, kazetari: La Crítica 
ezkerrera|thumb|180x180px|Dora Mayer (1868 - 1959)
1917ko irailetik 1920ko abuztura bitartean, Dora Mayerrekin batera, La Crítica, garaiko prentsak aintzat hartzen ez zituen gaiak jorratzen zituen astekaria, zuzendu zuen. Astekari horretan "Maac" eta "Emedosa" ezizenekin sinatutako artikulu ugari argitaratu zituen. La Crítica-ko artikuluek Peruko eta atzerriko emakumeen mugimenduarekin, 1919ko unibertsitate-erreformarekin eta indigenen eta langileen eskubideen defentsarekin lotutako gaiak jorratu zituzten. Miguelinak emakumeen prestakuntzari buruz idatzitako artikuluak aipatzekoak dira. Haietan, gizarteak emakumeei heziketa ona eman beharko liekeela zioen, horrela, "ondo prestatuta egongo bailirateke familiako amen papera behar bezala betetzeko". Lehen Mundu Gerraren ondoren, Peruk krisi ekonomiko larri bati aurre egin behar izan zion, elikagaien gabezia gero eta handiagoak eragindado bizirauteko oinarrizko produktuen prezioen gorakadagatik. Testuinguruak bultzatuta, La Críticak ia artikulu guztiak, Miguelinarenak barne, herrialdearen egoera ekonomikoari eskaini zizkion. Augusto Legiaren erregimenak astekaria 1920an debekatu zuen. El Obrero Textil eta Amauta argitalpenetan ere kolaboratu zuen 1920an.

1919an, Peruko Federación de Universitarias Peruanas (Peruko emakume unibertsitarioen federazioa) elkarteko presidentea izan zen. Federazioaren helburua Peruko eta atzerriko emakume erakunde guztiekin, batez ere ikasleenekin, elkartruke intelektuala izatea zen. Bere proposamenen artean, emakumeentzako bigarren hezkuntza orokortzea eta emakumeen langile-erakundeak areagotzea zeuden. Helburu hori lortzeko, unibertsitatearen hedatze-plan bat garatzea proposatu zuten, propaganda- eta irakaskuntza-batzordeak antolatuz.

 1919ko «Meeting del Hambre Femenino» 
1919ko apirilean, Liman Comité Pro-Abaratamiento de las Subsistencias (Bizibideen Prezioak Jaistearen aldeko Batzordea) sortu zen. Batzordea 30.000 langilek baino gehiagok osatutako erakundea zen, eta prezioak eta alokairuak murriztea eta herrialdeko nekazaritzaren ekoizpena, esportaziora ez ezik, batez ere barne-merkatura bideratzea eskatzen zuen. Protesta horietan emakumeek izaten zuten parte-hartze nabarmenaren ondorioz, urte hartako maiatzean Emakumeen Batzorde bat eratu zen, eta  Miguelina Acosta aukeratu zuten presidente.  Batzordea osatzen zuten emakumeak premiazko produktuen igoeraren aurka zeuden etxeko eta soldatapeko langileak eta merkatariak ziren.

Batzordeko presidente gisa, Miguelinak emakumeen manifestazio masibo bat antolatu zuen Liman, elikagaien krisia ikusarazteko helburuarekin. Maiatzaren 24an, Miguelinaren etxea izan zen mobilizazioa antolatzeko gune nagusia: hainbat gizarte-sektoretako emakumeak bildu ziren bertan, El Tiempo egunkariaren bidez deituta.

1919ko maiatzaren 25ean, 5.000 pertsona inguru — gehienak emakumeak — Neptuno Parkean elkartu ziren, Meeting del Hambre Femenino (Emakumeen Gosearen Mitina) deituriko manifestazioari hasiera emanez. Udalak ekintza debekatu arren, Miguelina eta bere lagunak "Ogia nahi dugu!", "Burgesia kanpora!", "Gora emakumeen erakundea!" zioten pankartekin abiatu ziren. Poliziak, baina, bortizki zapaldu zuen Plaza Nagusirako bidean aurrera egiteko ahalegina.

Hurrengo egunean, Batzordeak kexa formal bat aurkeztu zuen poliziaren gehiegikeriengatik eta poliziaburua kargutik kentzea eskatu zuen, eta horrez gain, Lima eta Callao lau egunez geldiarazi zituen greba orokorra aldarrikatu zuen. Erantzuna errepresiboa izan zen: manifestariak jazarri eta espetxeratu egin zituzten, eta lokalak, estudioak eta inprimategiak suntsitu. Historialarien aburuz, ehun bat hildako eta 300 eta 500 atxilotu artean egon ziren, tartean Batzordeko buru nagusiak, Nicolas Gutarra eta Carlos Barba. Egoera horren aurrean, Miguelinak gutun publiko bat idatzi zion Jose Pardo presidenteari La Crítica egunkarian, zeinean sindikatuko buruak liberatzea eskatu zuen, Limako Lanuzte Orokorra amaitzeko. 1919ko manifestazioen ondoren, Miguelinak mugimendu sindikalistan aktiboki parte hartzen jarraitu zuen, eta Augusto B. Leguíaren gobernuan espetxeratutako langileen defentsa juridikoa bere gain hartu zuen.

 Emakumeen II. Konferentzia Panamerikarra 
1924an Limako Emakumeen Konferentzia Panamerikarrean parte hartu zuen. Bertan, landa-maisu ibiltarien sistema bat sortzeko ideia azaldu zuen. Sistema horren helburua indigenen hezkuntza hobetzea zen, herritar kontziente eta arduratsu bihurtzeko, beren eskubideak eta betebeharrak gauzatzeko gai izateko. Landa-maisu horiek indiarrei erakutsi behar zieten, batez ere, nola erabili eskualde bakoitzeko lehengaiak, nola eraiki etxebizitza higienikoak, nola erabili bertako elikagaiak eta nola aplikatu sendabelarrak gaixotasunei aurre egiteko. Peruko Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligako kide ere izan zen. Langileen prestakuntzako eskoletan ere jardun zuen emakumeei eskolak ematen, bera ziur baitzen hezkuntza zela emakumeen eta gizonen arteko parekotasuna lortzeko tresna.

 Acosta eta  Mariátegui. Amazoniako herriak 
1923 eta 1930 bitartean, Miguelina Acosta José Carlos Mariáteguiren inguruan lan egiten zuten intelektual eta aktibista sozialekin lotu zen. Mariátegi, Peruko sozialismoaren figura nagusia eta Amauta aldizkariaren sortzailea, pentsamendu latinoamerikarrean eragin handienetako bat izan zuen politikoa izan zen. 1928ko otsailean, Amauta aldizkariak Miguelina Acostak Konferentzia Panamerikarrean egindako txostenean oinarritutako artikulu luze bat argitaratu zuen.

Acosta legelaria José Carlos Mariáteguiren informatzailea izan zen Amazoniari buruzko gaietan, batez ere Loreto bere eskualdeari zegokionez. Miguelina ez zegoen ados José Carlos Mariáteguik Loretori buruz Siete ensayos de interpretación de la realidad peruana (Peruko errealitatea interpretatzeko zazpi saiakera) liburuan azaldutako zenbait baieztapenekin. Liburuko Regionalismo y centralismo kapituluan, filosofoak honako hau adierazi zuen:«Mendiak, soziologikoki eta ekonomikoki, oraindik ez du entitaterik».La montaña, sociológica y económicamente, carece aún de significación. La montaña (Mendia) Peruko Amazoniari antzina ematen zitzaion izena da (gaur egun La Selva edo El Oriente, hau da, Oihana edo Ekialdea, deitzen zaio). Eskualde hau hamabi departamenduk osatzen dute, eta horietako bat Loreto da, Miguelina Acosta Cárdenasen jaio zen departamendua.Miguelinak bere lurraren errealitatea ezagutzen zuen, eta kautxuaren ustiaketak ekonomia nazionalean zuen garrantzia eta herrialdearen historian eta Amazoniako herrien egoeran izan zuen eragnia gogorarazi zizkion, eta herri horien soziologia aintzat hartzera deitu zuen. Azkenik, Mariáteguik kontuan hartu zituen kritikak eta zenbait zehaztapen egin zituen bere obran:«Baina azalpen hau ez da nahikoa, nire ustez. Merezi duten arretaz aztertu nahi ditut Miguelina Acostaren oharrak. Horietako bat, funtsezkoena, mendiaren soziologiari buruz oso gutxi dakigula da»[...] «Horri dagokionez, ezinezkoa da Acosta Cárdenas doktorearekin ados ez egotea; are gehiago, behar-beharrezkoa dugu, zalantzarik gabe, haren ekarpena, Loretoren soziologiari buruzko azterketa oso bat, Peruko errealitatea argitzeko. Erregionalismoaren gaiari buruzko eztabaidak ezin du Loreto eskualdea kontuan hartu gabe aurrera egin (Zehaztu beharra dago: Loreto, ez "mendia"). Loretoko erregionalismoa bere aldarrikapenak behin baino gehiagotan matxinadaren bidez defenditu dituen erregionalismo bat da. Beraz, teorian gorpuzten jakin ez badu ere, ekintzaz eman du bere izatearen berri».

 Azken urteak 
Miguelina Acostaren azken urteak Callaon igaro ziren, Peruko portu nagusian eta mugimendu politiko eta sindikal handiko inguruan. Kargu publikorik izan ez bazuen ere, eta erakundeen aintzatespenik izan ez arren, lan-eskubideen, hezkuntza-erreformaren eta emakumeak sistema judizialean sartzearen aldeko lanean jarraitu zuen. 1938an hil zen eta Callaoko Baquijano y Carrillo hilerrian lurperatu zuten.

 Esker onak 

 2021ean, Peruren Independentziaren Bigarren Mendeurrena ospatzeko, "XX. mendeko 21 intelektual perutar" izeneko erakusketa birtuala egin zen, duela 100 urteko Peru gogora ekartzeko. Bertan, joan den mendeko 21 pentsalariren bizitzak eta ibilbideak aurkeztu ziren, tartean Miguelina Acosta Cardenasenak.
 2022an, Peruko Estatuko Emakumearen eta Herri Zaurgarrien Ministerioaren (MIMP) aitorpena jaso zuen. Ministerio horrek, martxoaren 8an dekretu baten bidez, Emakumearentzako Merezimenduaren Ordenaren kondekorazioa eman zion Miguelina Acosta Cárdenasi eta Peruko beste 24 emakumeri. Acosta aitortu zuten, bereziki, «Peruko lehen abokatu auzilari gisa bere herrialdean genero-berdintasunerako oztopoak ezabatzeko egin zuen lanagatik».

 Oharrak eta erreferentziak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 José Carlos Mariátegui
 Dora Mayer
 Augusto Leguía

 Kanpo estekak 

 Miguelina Acosta Cárdenas (¿1890?–1938): Jurista Pionera y Voz Feminista en la Amazonía Peruana del Siglo XX, MCN Group
 Cabieses, Hugo (2020) Miguelina Acosta, Mariátegui y el olvido de la Amazonía
 Miguelina Acosta Cárdenas, 21 INTELECTUALES PERUANOS DEL SIGLO XX - serie antologías.12
 Miguelina Acosta Cárdenas, 21 INTELECTUALES PERUANOS DEL SIGLO XX

 Sucedió en el Perú - Miguelina Acosta (16/08/2020), YouTubeko TVPerú kanalean
 Miguelina Acosta primera abogada litigante, cuya tesis es Patrimonio Cultural de la Nación, YouTubeko RTV San Marcos kanalean

Kategoria:Peruko abokatuak
Kategoria:Emakume abokatuak
Kategoria:Emakume anarkistak