Farida Ahmadi

Farida Ahmadi (Dari-z:فریده احمدی, Afganistan, 1957ko martxoaren 26a) Norvegian bizi den idazle eta emakumeen eskubideen aldeko afganistandar aktibista da. Sobietar Batasunaren eta Afganistanen arteko gerran espetxeratu eta torturatu zuten, eta RAWA Afganistango Emakumeen Elkarte Iraultzaileko kide nabarmena izan zen. "Emakumeak fundamentalismoaren aurka" erakundea sortu zuen Norvegian.

 Bizitza 

Ahmadi 1957ko martxoaren 26an jaio zen Kabulen, Afganistan-en. Kabul-go Unibertsitatean zuen medikuntza hezkuntza Sobietar Batasunak Kabul inbaditu zuenean eten zen, Sobietar Batasunaren eta Afganistan-en arteko gerran.  Medikuntza ikasi zuen lau urtez Kabulgo Unibertsitatean, non landa eremuetan lan egin zuen eta bertatik bertara ikusi zituen gerrak, fundamentalismo erlijiosoak, pobreziak eta osasun desegokiak emakumeen ongizate fisiko eta mentalean dituzten inpaktuak.

Ahmadi Afganistango Emakumeen Elkarte Iraultzaileko (RAWA) kide nabarmena da. Erresistentziako literatura  "antisobietarra" banatzea leporatu zioten, eta 1981ean  atxilotu zuten. Atxilotu zutenean Medikuntzako laugarren mailako ikaslea zen. Sei hilabetez egon zen atxilotuta, eta elektrokuzioak, loa ukatzeak eta etengabeko galdeketak torturatu zuten Afganistango Ikerketa Kriminaleko Departamentuan (CID). Beste preso politikoen torturen lekuko izan zen.

Aske geratu ondoren, Ahmadik "Afganistan Il" Herrien Auzitegi Iraunkorreko saioan parte hartu zuen 1982ko abenduaren 16an, Paris-en (Frantzia). Berak sufritutako tratamenduari buruz ere hitz egin zuen New Yorken (AEB)  emandako hitzaldi batean. Berak eman zituen bere torturaren erantzuleen izenak. Bere kasua Amnistia Internazionalaren 1982ko Urteko Txostenaren Afganistanerako sarreran aipatu zen.

1983-1984an, Ahmadi Mendebaldera bidaiatu zuen lehen emakume afganiarra izan zen, KHAren tortura praktika sistematikoei buruzko testigantza publikoa emateko, erregimeneko errepresalien erakusketa zabalduz eta Afganistanera etengabeko gatazkaren erdian itzultzeko

Emakumeen eskubideengatik eta demokraziaren aldeko kanpaina egiteagatik, Ahmadi Quetta-n (Balutxistan, Pakistan) ere atxilotu zuten, eta 1989an Pakistan-en espetxeratu zuten. Amnistia Internazionalak (AI) espetxetik ateratzeko lan egin zuen.

Ahmadik Norvegia-ra ihes egin zuen errefuxiatu gisa 1991n, lehenik Haugesund-eko errefuxiatuen harrera-zentro batera, gero Oslo-ra, non behin betiko finkatu zen. Gizarte antropologiako masterra egin zuen Osloko Unibertsitatean. Ondoren, Emakume etorkinen errealitatea Norvegia-ko  gizartean doktorego-tesia egin zuen Nordic Women's Unibertsitatean.    Norvegiara lekualdatu ondoren, Ahmadik emakume etorkinen artean diskriminazio, isolamendu, depresio eta erakundeen utzikeria eredu antzekoak dokumentatu zituen, haien esperientziak ongizate sistemetan "azpiklase berri bat" osatzen zutela erretratatuz. 2008an, Silent Scream argitaratu zuen, mota horretako hamar emakumeren bizitza zehazten duen liburua, eta Norvegiako Osasun Publikoko Institutu Nazionalaren 2002ko ikerketa baten erreferentziak atera zituen, etorkinen osasun desberdintasunei buruz. Ondoren, Fourteen Years of Silent Screams [Hamalau Urteko Garrasi Isilak] lanaren egilea izan zen 2023an, eta 2012an Borderless Vegetales y Spices [Mugagabeko barazki eta espeziak] koproduzitu zuen, Norvegiako Sonja erreginari aurkeztu zitzaion elikagai tradizionalei buruzko proiektu multikulturala.  Liburu honek hainbat naziotako emakumeek barazkiei eta espeziei buruz duten ezagutzari egiten dio erreferentzia. Eta nola erabili Norvegian. Egitasmoaren barruan liburuan erretratatzen diren bost emakume Norvegiara bidaiatzen egon ziren, eta euren esperientzia partekatu zuten. Bakoitzak herrialde eta kultura ezberdinak ordezkatzen ditu.

1994an, Ahmadik "Emakumeak fundamentalismoaren aurka" erakundea sortu zuen Norvegian. "Ustelkeria eta garapen ekonomikoa: literaturaren berrikuspen kritikoa" hitzaldi-lanaren egilekidea izan zen Fredoun Z. Ahmadi-Esfahani-rekin batera.

2008an argitaratu zuen Ahmadi-k Silent Screams [Oihu isilak] liburua, emakume etorkinen bizipenak deskribatzen dituena.   Diskriminazioaren irudi goibela marraztu du Farida Ahmadik. "Oihu isilak" indarrez egin du atzera esparru publikoan.  Norvegiako osasun-sistemak beheko klase berria hobeto ulertuko balu, lagungarria izango litzateke.  Mina ere bada gaia emakume etorkinek Farida Ahmadiri haien bizitzen berri ematen diotenean. "Silent Screams" filmean, botererik gabe eta deprimituta, bakardadean eta bortxatuta sentitzen diren hamar emakume irudikatzen ditu. Pobreak dira eta azpiklase berriaren zati bat ordezkatzen dute. Diskriminatuta sentitzen dira osasun sistema eta gizarte ongizate sistema bezalako erakundeekin duten bileran. Mesfidati sentitzen dira medikuekin, eta ez dute harremanik norvegiar etnikoekin. Gutxitan izaten dute etxetik ateratzeko aukera, eta ez dute norvegiera ondo ulertzen.   Persiera-ra itzuli zuen liburua, eta Norvegiako eta Japoniako artisten antzerki fisikoko ekoizpen bihurtu dute.

Ahmadi-k argitaratu zuen From War to Peace: Our Global Responsibility! [Gerratik bakera: gure erantzukizun globala!] 2024an eta 2025eko Londresko Liburu Azokan bere idazkerari buruzko hitzaldia eman zuen.

 Lanak 

 From War to Peace: Our Global Responsibility!   [Gerratik bakera: gure erantzunkizu globala] 2024  ISBN-13 ‏ : ‎ 978-9359890845
 Silent Screams [Ohiu isilak] 2008
 Borderless Vegetales y Spices [Mugagabeko barazki eta espeziak] 2012

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Farida Ahmadi on Twitter
 Farida Ahmadi Youtube-n
 From conflict to harmony—Farida Ahmadi shares her journey behind From War to Peace at #LBF2025 [Ahmadi-k bere gerratik bakerako ibilbidea partekatzen du]

Kategoria:Kabuldarrak
Kategoria:Gizabanako biziak
Kategoria:Afganistango emakumeak
Kategoria:Torturatuak
Kategoria:Norvegiako idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakumeen eskubideen aldeko ekintzaileak