Hertha Sponer

Hertha Sponer (Nysa, Prusiako Erresuma, 1895eko irailaren 1a - Ilten, Alemania, 1968ko otsailaren 27a) alemaniar  fisikari, kimikari, ikertzaile eta unibertsitate-irakaslea izan zen, mekanika kuantiko modernoari eta fisika molekularrari ekarpen garrantzitsuak egin zizkiona.  Alemanian Fisikako doktoretza lortu zuen lehen emakumeetako bat izan zen, eta Duke Unibertsitateko Fisika fakultateko lehen emakumezko irakaslea. Margot Sponer filologo eta erresistentzia-borrokalariaren ahizpa zaharrena zen.

 Bizitza 
Sponer 1895eko irailaren 1ean jaio zen Nysan, Silesiako probintzian, Prusiako Erresuman, eta herri berean egin zituen lehen ikasketak. Urtebete eman zuen Tübingengo Unibertsitatean eta ondoren Göttingengo Unibertsitatean matrikulatu zen, non 1920an ikerkuntzan doktoretza  lortu zuen, Peter Debyeren begiradapean. Ikasketak amaitu zituenean, James Franck-en laguntzaile gisa lan egin zuen Kaiser Wilhelm Institut-en. 1921ean Alemanian Fisikako doktoretza lortu zuen lehen emakumeetako bat izan zen eta aldi berean Alemaniako unibertsitate batean klaseak emateko pribilegioa lortu zuen. Rockefeller Fundazioaren beka bat jaso zuen 1925ean, Kaliforniako Unibertsitatean egonaldi bat egiteko Berkeleyn, eta bertan urtebete eman zuen. Berkeley-n egon zen bitartean, Raymond Thayer Birge-rekin kolaboratu zuen, gaur egun disoziazio-energiak zehazteko Birge-Sponer metodoa deritzona garatuz.

 Ibilbidea 
1932rako, Sponerrek 20 artikulu zientifiko inguru argitaratu zituen Nature eta Physical Review bezalako aldizkarietan, eta fisikako irakasle elkartu bihurtu zen. Hitler boterera iritsi zenean, James Franck-ek Göttingen-eko Unibertsitateari uko egin zion 1933ko apirilean, zenbait lankide kaleratzeagatik protesta eginez, eta Sponer hurrengo urtean kaleratu zuten, nazionalsozialistek emakume akademikoen aurka zuten aurreiritziaren ondorioz. 1934an Oslora joan zen, Osloko Unibertsitatean irakasle bisitari gisa irakasteko, eta 1936an Duke Unibertsitatean hasi zen lanean, Fisika fakultatean klaseak eman zituen lehen emakumea bihurtuz. 1966ra arte irakasle izan zen, irakasle emeritu izendatu zuten arte, eta kargu horretan aritu zen 1968an hil zen arte.

Bere ibilbide akademikoan, Sponerrek mekanika kuantikoan, fisikan eta kimikan ikerketak egin zituen. Hainbat ikerketa idatzi eta argitaratu zituen, horietako asko fisikari ospetsuekin, besteak beste, Edward Tellerrekin, lankidetzan. Zientziari ekarpen asko egin zizkion, besteak beste, mekanika kuantikoa fisika molekularrean aplikatzea eta xurgapen ultramore hurbilaren espektroan lan egitea barne.  Espektroskopia laborategi bat sortu zuen Duke Unibertsitateko fisika sailean, geroago bere eraikin berrira eraman zutena.

Sponer 1946an ezkondu zen James Franck-ekin, baina, euren jardueren ondorioz, hiri ezberdinetan bizi behar izan zuten. Margot Sponer ahizpa gazteenak galizierari buruzko lehen tesietako bat egin zuen. Hertha Sponer 1968ko otsailaren 27an hil zen Iltenen, Saxonia Beherean.

 Hautatutako argitalpenak 

 Sponer, Hertha (1921). "Über die Häufigkeit unelastischer Zusammenstöße von Elektronen mit Quecksilberatomen". Zeitschrift für Physik (in German). 7 (1). Springer Science and Business Media LLC: 185–200. Bibcode:1921ZPhy....7..185S. doi:10.1007/bf01332788. ISSN 1434-6001. S2CID 123434850
 Sponer, H. (1925). "Bemerkungen zum Serienspektrum von Blei und Zinn" . Zeitschrift für Physik (in German). 32 (1). Springer Science and Business Media LLC: 19–26. Bibcode:1925ZPhy...32...19S. doi:10.1007/bf01331645. ISSN 1434-6001. S2CID 122138003
 Franck, J.; Sponer, H.; Teller, E. (1932). "Bemerkungen über Prädissoziationsspektren dreiatomiger Moleküle". Zeitschrift für Physikalische Chemie (in German). 18B (1): 88–102. doi:10.1515/zpch-1932-1809. ISSN 0942-9352. S2CID 202045840
 Sponer, H.; Nordheim, G.; Sklar, A. L.; Teller, E. (1939). "Analysis of the Near Ultraviolet Electronic Transition of Benzene". The Journal of Chemical Physics. 7 (4). AIP Publishing: 207–220. Bibcode:1939JChPh...7..207S. doi:10.1063/1.1750419. ISSN 0021-9606

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "Hertha Sponer (1895–1968)" Famous German women. The Metropolitan State College of Denver. 
 "The Hertha Sponer Story: New presidential lecture honors first Duke woman physicist" Duke Today.
 "Duke Physics to Publish Hertha Sponer Biography Online" Duke Physics News.
 "Shaping the history of quantum physics to make women visible"  Nature Reviews Physics.

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako fisikariak
Kategoria:1968ko heriotzak
Kategoria:1895eko jaiotzak
Kategoria:Emakume fisikariak
Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak