Arropa-garbitzaile

Arropa garbitzailea, baita ere Latsaria arropa garbitzea lanbide duen emakumea da. Tradizionalki lanbide au emakumeekin lotu izan da. Arropak ibai eta erreka ertzetan zein latsagian garbitzen ziren. Garbitzaileak, lan neketsu eta gogorra egiten zuten beti.

Arropa garbitzeko, xaboia erabiltzen zuten. Garbitegia etxean bertan zegoen edo auzoan. Arropa zikinak terreina handi batean jartzen zituzten. Morroien arropak garbitzea umeenak garbitzea baino zailagoa zen. Arropa zuria eta kolorekoa denak batera jartzen zituzten. Lixiba ez zuten egiten.

Arropa garbitzaileek beste etxe batzuetarako egiten zuten lan, beren etxeko arropak garbitzeaz gain. Arropa pieza bakoitzeko kobratzen zuten, eta haien ardurapean zegoen arropak ez hondatzea. Etxean bertan jasotzen zuten arropa, garbitokiraino edo errekaraino garraiatzen zuten, eta han igurzten eta garbitzen zuten, ur izoztutan zenbaitetan.

Lan-baldintza zail horien ondorioz, garbitzaileak gaixotasun jakin batzuen eraginpean zeuden bereziki, biriketakoak, erreumatismoak eta eskuei eragiten zieten hainbat larruazalaren patologiak.

 Historia 
Antzinatean batez ere gizonak ziren arropa garbitzen zutenak, arropa oso sendoa zelako eta ahalegin fisiko handia eskatzen zuelako. Bibliako kontakizunetan, gizonak arropa erabilia eta berria garbitzen zituen, koipeak eta itsaspenak atera eta tindatu ahal izateko prest utziz. Hebreeraz "ikuzle" hitzak arropa zapaltzen duena esan nahi du, hau da, arropa oinekin zapaltzen duena zikinkeria atera dezan. Antzinako Egipton, Erroman, sistema hau erabiltzen zuten, Europa osora hedatuz joan zena eta aro modernoa hasi arte erabili zena.

Aro modernotik aurrera garbitzaileena klasiko bat da "emakumearen lanbide tradizionalak" deiturikoen arloan. Etxekoandrearekin lotu ohi da lanbidea, emakumearen ogibide ia esklusibo gisa. Errenazimendutik Mendebaldeko tradizio sinbolikoaren erritu herrikoi batzuetan agertzen zen ere arropa-garbitzailearen irudia. Garapen berezia izan zuen, bestetik, XIX. eta XX. mendeetan. Industria-iraultzak klase burgesen oparotasunaren itzalean ogibide femenino gisa asko zabaldu zen.

Mendebaldeko gizartean ia ogibide gisa desagertu bazen ere XX. mendean zehar, hirugarren munduko emakumeen sektore garrantzitsu bat okupatzen jarraitzen du, eta herrialde garatuenetan ere ordaindutako orduen araberako okupazio gisa mantentzen da.

 Lan tresnak 

Garbitzaileek tresnei berezia erabiltzen zuten haien lana burutzeko. Hona hemen batzuk:
 Esekitokia edo esekilekua arropa zabaltzeko tresna bat da, bereziki kanpoaldean erabiltzen dena, arropa lehortu eta haizatzeko.
 Latsazur edo ikuztohola eskuz bokata egiteko erabiltzen zen egurrezko tresna zen.
 Lisaburdina, arropak lisatzeko tresna.
 Lixiba-pala arropa garbitzeko bokata egiterakoan tresna zen, arropa jotzen zikinkeria erauzteko.
 Sorkia, burukote edo burutea buruaren gainean pisua eramateko jarri ohi zen oihalezko elementua zen, maiz suil bat garraiatzeko.
 Lixiba ontzia edo Konporta, arropa egosteko ontzia.Juan Garmendia Larrañaga: Hiztegi etnografikoa, Ikastolen Elkartea, 2003, 130.or.

 Gizarteratzea 
Garbitokia emakumeen gune bat zen. Hori ez dute ahaztu gure inguruko zenbait herritan, eta latsagia eraikin xume horiek zaindu eta gorde dituzte emakumeen omenez. Han, emakumeak, asko eta asko neskameak, elkartu egiten ziren, sozializatu, beren etxekoandreen kontuak kontatzen zizkioten elkarri, edota politika egiten zuten. Eztabaida politiko asko garbitoki horietakoren batean gertatuak dira.

 Artean 
Garbitzaileak ikonografia piktoriko eta eskultoriko zabal baten motibo ere izan dira; esaterako Francisco de Goya, Toulouse-Lautrec edo Gaudi bezalako maisuen lanetan agertu ziren. Gaia, XX. mendearen bigarren erdian desagertu zen pintura-motibo gisa, baina ia mundu osoko konposizio eskultorikoetan agertzen jarraitzen du.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Bokata
 Latsagia
 Lisatzaile

 Kanpo estekak 
 Arropa-garbitzaileak. Irungo emakume esanguratsu eta lanbideen paseoa. 
 Arropa-garbitzaileen grabatuak Zumalakarregi Museoan.

Kategoria:Bokata
Kategoria:Emakumeak
Kategoria:Etxea
Kategoria:Lanbide feminizatuak