Nafarroako monumentuen katalogoa

Balio urbanistiko, arkitektoniko edo artistikoa duen monumentu edo objektu oro biltzen du, diskriminaziorik gabe, arte eta estilo guztiak berdin balioetsiz: eraikin erlijiosoak, jauregi zibilak, armarriak dituzten jauretxeak, herri-arkitektura, erretaulak, iruditeria, pintura, urregintza, apaingarriak, marfilak eta burdin sareak.     thumb|300x300px|Santa Ana kapera (Tutera) - Ganga horren antzeko argazki bat seriearen lehen liburukiaren estalkian dago.
 Historia 
Nafarroako monumentu eta arte ondarea inbentariatzeko lehen ahalegina 1844koa da, Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordea lehen katalogazioa egiten saiatu zenean, alferrik baina.thumb|Andre Maria eliza (Viana) - Tenpluaren portada, Lizarrako Merindadeari eskainitako bolumenetako batean estalkia ilustratzeko balio duena.XIX. mendearen azken laurdenean, beste ahalegin batzuk egin ziren ondare artistikoa ezagutarazteko, eta horren erakusgarri dira «penintsulako lurralde osoan ugaritu ziren monumentu historikoen buletinak, hala nola Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordearen Buletina, 1895ean sortua.»
Bigarren saiakera bat sortzen joan zen 1900eko uztailaren 1etik aurrera, gobernuaren xedapen bati esker, Espainiako katalogo monumentalak egitea onartu zenean. Ordena alfabetiko bati jarraituz, lehen probintzia Araba izan zen eta lehen lan hori Cristóbal de Castrok argitaratu zuen 1915ean. Baina lehen katalogo horri egindako kritikak, arazo finantzarioak eta ondorengo aldaketa politikoek proiektua hondatu zuten.

Nafarroan berehala ikusi zuten Castroren lanak porrot egin zuela, eta ondorioz, Monumentuen Batzordeak «...ia berehala, 1919an, “Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Aurkibidea” idazteko, eta bi urte geroago, “objektu artistikoen katalogoa, salgarri eta ez salgarri gisa sailkatuta”, berriro emaitzarik gabe, Foru Aldundiaren laguntza ekonomikoa jaso arren.»
Urte batzuk geroago, 1936an, Tomás Biurrun Sotilek El arte románico en Navarra argitaratu zuen, eta, hala, katalogazio-xede horri heldu zion, partzialki bazen ere. 1967an, Luis María de Lojendiok, Leireko monasterioko priorea izan zenak, Navarra románica izeneko lana argitaratu zuen Zodiaque argitaletxearen bidez, «non Leire, Uxue, Zangoza, Oibar, Artaitz, Iruñea, Lizarra, Eunate eta Torres del Rioko erromaniko monumentala erakutsi baitzuen, bai eta zenbait luxuzko pieza ere, hala nola Aralarko erretaula eta Leireko erlikarioa.​» Urte gutxi geroago, 1971. urtean, José Esteban Uranga Galdiano eta Francisco Íñiguez Almechek, argitaratu zuten, Nafarroako aurrezki kutxaren laguntzarekin eta 5 tomotan, Arte medieval navarro. Hiru argitalpen horiekin «Nafarroan estilo horren ezaugarriak zimendatzen eta dauden lan gehienak ezagutarazten» ari ziren» Gainera, 1959tik aurrera, Vianako Printzea Erakundeak katalogazio-lan horri ekin zion berriro, neurri batean, Jose Esteban Urangak egindako argazki-dokumentazioari esker.

Azkenik, 1977an, hainbat erakunde eta instituzioren lankidetzari esker (Nafarroako Unibertsitatea, Nafarroako Gobernua eta Iruñeko Artzapezpikutza), M.ª Concepción García Gaínza katedradunak ikerketa-talde bat abiarazi eta zuzendu zuen, artearen historialariek (Jesús Rivas Carmona, María Carmen Heredia Moreno, Mercedes Orbe Sivatte, Asunción Domeño Martínez de  Morentín, José Martínez Domínguez eta José Javier Aznaza López)  osatua, osotasunaren eta zehaztasunaren irizpideei jarraituz, hogei urtez lan egin zuena, Nafarroako behin betiko Monumentu Katalogoa argitzeko. 1980tik 1997ra bitartean argitaratu zen eta ondasun  mugiezinen erreferente bilakatu.

2004an, Nafarroako gobernuak, agortuta zeuden bi tomo berrargitaratu zituen: Tuterako merindadeko liburukia eta Lizarrako merindadeko bi liburukiak. Ez zen aldaketarik sartu 1980. urtekoarekiko.

 Proiektua gauzatzea 
1999an, proiektuaren zuzendariak, María Concepción García Gainzak, honako hau adierazi zuen helburuari buruz: «Kultura Ministerioak edo Elizak bakarrik sustatutako Katalogo edo Inbentarioen aurrean, Nafarroan hiru erakunderen elkarlanaren esperientzia berri bat egiten da: Iruñeko Artzapezpikutza, Nafarroako Unibertsitatea eta Nafarroako Gobernua, Vianako Printzea Erakundearen bitartez, Nafarroako ondare historikoaren ezagutzan eta kontserbazioan interesa duten hirurek haiz zuzen».

Proiektuak hogei behar izan zituen (1977-1997), eta, horren ondorioz, askotan oso sakabanatuta dauden 973 herri ibili eta bisitatu ziren lasai asko, «oharrak, fitxak eta argazkiak hartuz». Aldi berean, ikerketa dokumentala ezinbestekoa zen «artxibo orokorretan, elizbarrutietan eta parrokietan», eta «lan-saio luzeak» egin ziren Nafarroako Unibertsitatean, materiala erkatzeko, bibliografia espezifikoa biltzeko eta edukien idazketa lantzeko.

 Obraren deskribapena 
Hona hemen liburukiak argitaratzeko datak eta hurrenkera:
+Nafarroako monumentuen katalogoaLiburukiabol.IzenburuaHerriakDataISBN:ITuterako merindadeaAblitas - Alesves1980II*Lizarrako merindadeaAbaigar - Eulate1982**Lizarrako merindadeaGenevilla - Zuñiga1983IIIErriberriko merindadeaArtaxoa - Untzue1985IV*Zangozako merindadeaAbaurregaina - Itzaltzu1989**Zangozako merindadeaJaurrieta - Esa1992V*Iruñeko merindadeaAdios - Uharte Arakil1994**Iruñeko merindadeaImotz - Zugarramurdi1996***Iruñeko merindadeaIruñea1997

 Erreferentziak 

 Bibliografia 






 Kanpo estekak 

 Nafarroako Liburutegi Digitala (BINaDi) katalogo osoa eskura dago.


 Catálogo Monumental de Navarra: 

Kategoria:Vianako Printzea Erakundea
Kategoria:Katalogoak
Kategoria:Nafarroa Garaiko monumentuak
Kategoria:Entziklopediak
Kategoria:Nafarroa Garaiko artea