Ilusio

Ilusioa edo irudipena zentzumenen distortsioa da, eta horrek argi dezake nola antolatzen eta interpretatzen duen normalean adimenak estimulazio sentsoriala. Ilusioek gizakiaren errealitatearen pertzepzioa desitxuratzen duten arren, gehienetan pertsona gehienek partekatzen dituzte.Solso, R. L. (2001). Cognitive psychology (6th ed.). Boston: Allyn and Bacon. 

Ilusioak edozein giza zentzumenekin gerta daitezke, baina ikusizko ilusioak (ilusio optikoak) dira ezagunenak eta ulertuenak. Ikusizko ilusioak azpimarratzea, ikusmenak beste zentzumenak menderatzen dituelako gertatzen da. Adibidez, bentriloku bati begiratzen dioten gizabanakoek ulertuko dute ahotsa panpinatik datorrela, hitzak panpinaren ahoaren mugimenduekin sinkronizatu egiten baitira.

Ilusio batzuk garunak pertzepzioan zehar egiten dituen kasu orokorretan oinarritzen dira. Kasu horiek antolakuntza-printzipioak erabiliz egiten dira (Gestalt-en teorian bezala), pertsona batek sakontasuna hautemateko eta mugimendua hautemateko duen gaitasuna eta pertzepzio-konstantzia. Beste ilusio batzuk giza gorputzaren barneko egitura sentsorial biologikoengatik edo ingurune fisikoan gorputzetik kanpoko baldintzengatik gertatzen dira.

Ilusio terminoa distortsio sentsorialaren forma jakin bati dagokio. Haluzinazioa, estimulurik gabeko zentzumenen distortsioa, ez bezala, ilusio batek benetako sentsazio baten interpretazio txarra deskribatzen du. Adibidez, basamortuan, zeru oskarbian, hodeiak ikustea haluzinazioa izan daiteke; benetako hodeietan aurpegiak edo animaliak antzematea ilusioa.

 Ikusizkoa 
eskuinera|thumb|Ilusio optikoa. A laukia B laukiaren gris bera izanik ere, ikusleak B zuria dela pentsatzen du.
Ilusio bisuala edo irudipen optikoa engainagarriak edo engainagarriak diren irudiek bereizten dute.The term "optical illusion" derives, not from optics in today's sense, but from the Greek word for "seeing". So an "optical illusion" is an illusion of seeing. Beraz, ikusmenean jasotako informazioak prozesatu egiten dira, ikusmenaren aurrean, beste zentzu edo neurri fisiko batzuetako informazioekin bat ez datorren pertzepzioa emateko.  

Ikusmen-sistemak, begiak (erretinak, hain zuzen ere) eta nerbio-sistema zentrala (burmuinaren ikusmen-kortexa) barne hartzen dituenak, errealitatea eraikitzen du bai hautemate-bideetatik bai neurona-bide kognitiboetatik. Ikusizko ilusioak, neurri batean behintzat, estimulu lehiakor gehiegik eragindakoak direla uste da. Estimulu bakoitzak neurona-bide eskaini bati jarraitzen dio ikusmen-prozesamenduaren lehen faseetan, eta ondoko kanal aktiboekiko (normalean maila bereko zirkuitu neuronal hautemangarriak) aktibitate edo elkarrekintza bizi/errepikakorrak pertzepzioa aldatzen duen desoreka fisiologikoa eragiten du. Behe mailako prozesu bisualean, erretina-zirkuituak informazioa argia jasotzeko hargailu biologikoetan antolatzen du, erretinaren gainean erortzen diren argi-ereduetatik abiatuta hasierako pertzepzio bisualak sortuz. Hermann grid delako ilusioa eta Mach bandak  delako ilusioa, bi ilusio ospetsu dira, alboko inhibizioa izeneko fenomeno biologiko batek eragindakotzat hartzen direnak, non hartzaileak erretinako eremu hartzaileetan eremu argi eta ilunetatik elkar lehiatzen duen.

Objektuak eta objektuen atzeko elementuak bereizten dituen pertzepzio batean elementu bisualak elkarren gainean, muntaketa batean, nahastea ikusmenaren prozesuan zehar, maila ertainean-edo gertatzen den fenomenoa da. Ilusio bisual komun asko prozesamendu etapa honetan eraikitako pertzepzioaren ondorio dira, izan ere, maila baxuko prozesamenduan harrapatutako lehen elementuak erraz interpreta daitezke errealitate objektibotik ezberdina den irudia osatzeko. Adibide bat da tamaina bereko bi objektu hondo jakin batean jartzen direnean, eta hondo horrek behartzen gaituenean objektu bat bestea baino handiagoa izan daitekeela sinestera, eta hondoa kentzen denean edo gure pertzepzioa ordezkatzen duenean, berehala aldatzen da eszenatoki egokira (bi objektuek dimentsio berdinak dituztela ondorioztatuz). Beste adibide bat, paper gris bat atzen hondo beltza duela edo atzean hondo zuri-zuria duenean, ikusi eta atzeko hondoak gris hori argiagoa edo ilunagoa irudituko zaio ikusleari, atzeko hondoaren kolorearen eraginez.

Goi-mailako prozesamendu bisualak hainbat iturritatik lortutako informazioa finkatzen du, ikus-esperientzia kontzientea sortzen duten eragin kognitiboak aplikatzeko. Horrela, elementu desberdinen identitate konplexua eta prozesu kognitiboen bidez haien artean dauden erlazio desberdinak ezagutzeko aukera izango dugu. Ilusio bisualak ere prozesatze-etapa horren emaitza izaten dira askotan, eta etapa horretan jabetu gaitezke edozein ilusio optikoz. Gure ikusmen-sistemaren funtsezko bi ezaugarri daude, nagusiki goi-mailako ikusmen-prozesamenduarekin lotuta, selektibitatea eta inbariantzia izenarekin ezagutzen dena (informatikariak irudiak ezagutzeko algoritmo informatikoetan etengabe erreplikatzen saiatu dira). Selektibitateak esan nahi du elementu edo objektu jakin bat ezagutzeko garrantzitsuak diren ezaugarri bereziak identifikatzea; aldiz, beste ezaugarri batzuetatik abstraitzea, ezaugarri horiek ez baitira funtsezkoak ezagutza bera egiteko (e.g. etxe baten forma ikusten dugunean, hura ezagutzeko ezinbestekoak diren ingerada batzuk, beste inguru edo irudi-propietate batzuk ez diren bitartean, kolorea adibidez). Bestalde, inbariantzia ezaugarri jakin baten aldakuntza txikien aurrean axolagabe izateko gaitasunari dagokio, aldakuntza horiek guztiak ezaugarri beraren bertsio ezberdin gisa identifikatuz (adibidez, alfabetoko letra bat, eskuz idatzia, kaligrafia-estilo oso desberdineko hainbat pertsonak idatzia, bereiz dezakegu).

Gure esperientzia bisuala eraikitzen duen prozesu kognitiboa, bere osotasunean,  oso konplexua da (ezaugarri asko ditu, eta ez dago, gaur egun, parekatzerik ezein ordenagailu edo sistema digitalekin). Azpiprozesu sekuentzial eta paralelo askok antolatzen dira, eta horietako bakoitza funtsezkoa da munduaz dugun irudi kontziente konplexua eraikitzeko. Gure ikusmen-sistema osoak egituratu gabeko maila baxuko ikus-informazioa sinplifikatzea eta kategorizatzea bilatzen du, bai selektibitatearen bidez, bai inbariantzaren bidez. Hala, irudi bat "hutsuneak betez" antolatzen saiatzen garenean, interpretazio okerraren aurrean ahul bihurtzen gara. Askotan gure burmuinak txarto beteko ditu hutsuneak.

 Entzumenezkoa 
Entzumen-ilusioa belarrietatik sartzen den soinu uhinatik burmuinera doan seinale elektrikoa eta burmuinean gertatuko diren prozesu kognitiboen bidean, oker interpretatuko den seinale aukustikoen ilusio kognitiboa da; ikus-ilusio baten antzekoa, zentzu askotan: entzuleak benetan egon ez dauden soinuak entzuten ditu, edo "ezinezkoak" diren soinuak "entzuten" ditu, hau da, entzun dituela pentsatzen du. Laburbilduz, audio-ilusioek giza belarria eta garuna, tresna organiko eta konplexu gisa, audio-hartzaile digital perfektuagoetatik (¿?) bereizten dituzten eremuak nabarmentzen dituzte (onerako edo txarrerako). Entzumen-ilusio baten adibide bat Sheparden tonu bat da.

 Ukipenezkoa 
Ukimenezko ilusioen adibide da, esate baterako gorputz-adar fantasma delako ilusioa, non gorputz atal bat galdu duen pertsona batek, galdu eta gero segitzen du galdutako ataleko ukipen-sentsazioak sentitzen. Beste adobide bat, parrilla termikoaren ilusioa, esperimentuetan antzemandako iluisia, non pertsona baten atz erakusleak eta eraztunak ur berotan sartzen dira, gutxi gorabehera 40 ° C, eta bihotz-hatza ur hotzean, gutxi gorabehera,  20 ° C. Horrek esperimentua jasaten ari den pertsonari sentsazio paradoxikoa sortzen dio, eta sentitzen dut hatz bihotzak oso bero, mingarria izan daitekeen beroa  sentitzen du. Beste adibide bat, untxiaren larruazaleko ilusioa eta ilusio bitxi bat, zeina gertatzen baita indize gurutzatua eta erdiko hatzak sudur-zubian zehar hatz batekin alde bakoitzean exekutatzen direnean, bi sudur bereiziren pertzepzioa sortuz. Ilusoriaren ukimen-pertzepzioan aktibatutako garun-eremuak ukimen-estimulazio errealean aktibatutakoen antzekoak dira. Teknologia haptikoak ere eragin ditzake ukimenezko ilusioak. Ukipen-objektu "liluragarri" horiek "objektu birtualak" sortzeko erabil daitezke.

 Ikus, baita 

 Erreferentziak 

 Kanpoko estekak 

 artxibatutako belarrondoko teknika unibertsalak 
 Zer da ilusio bat? j.R. Block.
 Ilusio optikoak eta fenomeno bisualak, Michael Bachen eskutik
 Entzumen-ilusioak
 Formaren pertzepzio haptikoa - objektuen ilusioak, indarrak eta geometria ukitzea, Gabriel Robles-De-La-Torrerena.
 Ikusmenaren mugimenduagatiko aldaketaren kontzientzia isilaraztea

Kategoria:Engainua
Kategoria:Hautematea
Kategoria:Ilusioak
Kategoria:Psikologia