Verdongo arroilak

Verdongo arroilak edo Verdongo arroila handia ( edo Grand canyon du Verdon; ), Frantziako hego-ekialdean (Proventza Garaiko Alpeak departamenduan) dagoen, Verdon ibaiaren arroila sakona da, Europako arroilarik ederrenetako bat dena. 25 kilometro inguruko luzera du eta 700 metroko sakonera. Verdonek zulatu zuen haitzartea, bere turkesa-berde kolore harrigarriagatik, kokapenaren ezaugarri bereizgarria hala deitua. Zati ikusgarriena Castellane eta Moustiers-Sainte-Marie herrien artean dago, non ibaiak kareharrizko masa bat zeharkatuz 700 metroko sakonera duen amildegi bat sortu duen. Arroilaren amaieran, Verdon ibaia Sainte-Croix-du-Verdon aintzira artifizialaren barruan doa.

Kosta Urdinatik gertu dagoenez, Verdongo arroila leku ezaguna da turistentzat, eta ibaiertzetik kotxez joan dezakete, kayakak alokatu ibaian bidaiatzeko, edo alpinismoa praktikatu. Kareharrizko hormek, ehunka metro garai, eskalatzaile asko erakartzen dituzte. Alpinismoarentzat aparteko helmuga da. Pitzadurak, pilareak eta hormak dituzten 1500 ibilbide ditu, amaiezinak diruditenak, 20-400 metroko distantziarekin. Eskalada teknika naturalarekin egin ohi da.

 Historia 
Triasikoan, egungo Proventzari dagokion eskualdea itsasoak estalita desagertu egin zen, et kareharrizko deposituek osatutako geruza lodiak utzi zuen. Zenbait milioi urte geroago, Jurasikoaren etorrerarekin, ingurua itsas geruza bero txiki batez estalita zegoen, eta horri esker hainbat koral hazi ziren. Kretazeoak gaur egun Behe Proventza () eta itsasoa denaren hazkundea ikusi zuen Alpeen kokapenaren bila, eta hirugarren aroan sortu ziren. Jarduera geologikoaren eskala handi baten ondorioz, kareharrizko depositu jurasiko asko hautsi egin ziren, haranekin eta beste ezaugarri karstiko batzuekin erliebeak eratuz. Verdongo arroilen jatorria aro honetan dago.

Kuaternarioaren hasieran eskala handiko glaziazio bat egon zen, ur-putzuak eta aintzirak izotzezko ibai (glaziarrak) eutsiezin bihurtu zituena, panorama urratzaile eta ildaskatu batera aldatu zirenak. Jarduera horren amaieran, ibai-higadurak jarraitu zuen, eta gaur egun Verdongo arroilak direnak sortu zituen. Eztarrien eraketaren beste zati bat kareharrizko korala eta sedimentuak metatzean aurkitu zen, 2000 − 3000 m³/s-ko ur-hornidurako erregimen baten bidez.

Verdongo arroilak 1782 eta 1804 arteko argitalpenetan deskribatu zituzten lehen aldiz, eta XIX. mendearen bigarren erdialdean Frantziako gida turistikoetan agertu ziren. Graham Robben The Discovery of France () liburuaren arabera, Verdongo arroilak ez ziren Frantziatik kanpo 1906ra arte ezagutuak izan.

2010eko uztailean, Estatu Kontseiluak bertan behera utzi zuen Électricité de France konpainiaren erabilera publikoko proiektuaren adierazpena, 400.000 volteko linea elektriko baten proposamenarekin lotuta, Verdon ibaiaren zintzurretatik igaro beharko zukeena. Erabaki horrek 23 urteko ahalegina egin zuen elkarte publikoek interes naturalak dituen aparteko leku bat babesteko; izan ere, zati handi batek animalia- eta landare-espezieak babesten ditu.

2022ko Europako lehortean zehar, zenbait tarte erabat agortu ziren.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Frantziako arroilak
Kategoria:Frantziako eskualde naturalak
Kategoria:Frantziako leku turistikoak
Kategoria:Proventza Garaiko Alpeetako geografia
Kategoria:Varreko geografia