Preziosismo

Preziosismoa () izaera barrokoko mugimendu sozial eta kultural baten izena da, XVII. mendearen lehen erdian klasizismo frantsesaren aurretik doana eta neurri batean prestatzen duena. Moda sozial bati lotua zegoen (la poussée précieuse), manera, ohitura eta gustuetan fintzeko nahiari erantzuten ziona. Sentimendu hori Henrike III.a Nafarroakoaren Gorteko forma arruntei erantzuteko Parisko goi-gizartearen zati batean hedatu zen. Literaturan abarduretarako joera azaltzen duen estilo literario nahiz joera izan zen. Bi ezaugarri garrantzitsu aipatu behar dira: Emakume idazlen paper garrantzitsua eta literatura termino lizunetatik arazteko asmoa, maitasuna goratuz.

Preziosismoak eufuismo ingelesaren, kulteranismo espainiarraren edota manierismo italiarraren joera berak adierazten ditu nolabait, hirurak mugimendu sinkronikoak izanik. Preziosistek ohitura, molde eta bizieraren errefinamendua eta sotiltasuna bilatzen zituzten. Gorte giroarekin loturik egon zen eta Rambouillaet markesa izan zen barroko mota horren buru.

 Kontzeptuaren inguruko polemika 
Termino hau bi arrazoirengatik kritikatu izan da. XVII. mendean gutxitan erabiltzen zen, eta nahiago zen terminoa "literatura galante" zen. Gainera, batez ere Molière izan zen "emakume preziatu barregarrien" mitoa zabaldu zuena. XX. eta XXI. mendeko egileentzat, "preziosismo" hitzak erreakzio misogino baten adierazpena da: emakumeen eta emakumeen zirkuluen (literatura-saloiak, adibidez) Europako bizitza intelektualean presentzia gero eta handiagoaren aurrean. Aurkako erreakzioa zen.

Mugimendu honen aldekoek, gainera, "literatura galante" terminoa aldarrikatu zuten, eta ez preziosismoarena. XVII. mendean, izan ere, ez zegoen inongo egilek preziosismo literatura-mugimendu bateko kide zela aldarrikatu zuenik.

 Literatura saloiak 
1660 inguruan, hirurogei bat emakume idazlez osatutako belaunaldi bat agertu zen eszena publikoan, alfabetatuak eta/edo idazteko grina zutenak, besteak beste, Madeleine de Scudéry, Madame de La Fayette, Henriette de Coligny de La Suze, Antoinette Des Houlières, Françoise de Motteville, Marie de Nemours, Catherine de Rambouillet eta bere alabak (Julie d'Angennes bereziki), Anne-Geneviève de Bourbon-Condé, Élisabeth-Angélique de Montmorency-Bouteville, Madame de Maintenon, Marie de Sévigné, Madeleine de Souvré, Antoinette de Saliès , Charlotte Saumaise de Chazan, Françoise Pascal, e.a. Horietako batzuek eragin iraunkorra utzi zuten frantses literaturan eleberrigile, poeta, antzerkigile, gutun-idazle edo oroitzapen-idazle gisa; halaber, literatura-saloiak antolatu eta indartu zituzten.Myriam Dufour-Maître, « Précieuses [France XVIIe siècle] », Béatrice Didier, Antoinette Fouque et Mireille Calle-Gruber (dir.), Dictionnaire universel des créatrices, Éditions Des femmes, 2013, 3526-3527. or.

Saloi horietan, emakumeen autonomiaren izenean, maitasunaren ikuspegi berri bat ospatzen zen, sexualitatetik eta ezkontzatik askea. Hizkuntza araztu eta findu baten aldeko lana ere baloratzen zen, moral ona eta gehiegikeriarik edo lizunkeriarik gabeko estilo literarioa sustatzen zuen "ausardia" mugimenduaren oihartzuna eginez. XVII. mendea, hain zuzen ere, ausardiaren berpizkundearen mendea izan zen, emakume berberek beren idatzietan eta elkarrizketetan gizonezkoen eta emakumezkoen arteko harremanen bilakaera baten alde egin baitzuten, leuntasun eta delizia gehiago barne, ezkontzaren menpekotasuna ukatuz eta elkarrizketaren, irakurketaren eta idazketaren artea landuz.

 Kontzeptuaren sorrera 
1654tik aurrera "précieuses" (ederrak) terminoa erabili zen emakumeak deskribatzeko, askotan aristokraziakoak, haien gizarte-jokabideak, aukera erromantikoak, kultura-asmoak, eraginak eta literatura-anbizioek besteak harritzen zituztenak. Izan ere, oso azkar, termino nahiko laudagarri hau iseka eta sarkasmoarekin lotu zen. Prozesu gutxiesgarri horretan, Molière autoreak erabat lagundu zuen (egile askorentzako bera izan zen kontzeptuaren sortzaile nagusia); Molière, bere antzerki-konpainiarekin Parisen finkatu berriak, gaia erabili zuen, arrakasta eta ospea lortuz 1659an Les Précieuses ridicules komediarekin. Lan honekin Molierek Parisko burgesiari eta benetako botereari atsegin eman nahi zien. Molièreren fartsaren alderdi batzuk asmakuntza hutsa dira, hala nola lengoaia preziosista: zaila izango litzatekeen hizkuntza imajinario hori preziosistatzat sailkatutako lanetan.

Molière jarrera sarkastiko horretan autore ezagunena bada ere, ez zen bakarra izan. Michel de Pure aipatu daiteke 1658an, La Précieuse lanarekin, edo Antoine Baudeau de Somaize, Le Grand Dictionnaire des précieuses ou la clef de la langue des ruelles lanarekin, 1660an, baita Charles Sorel 1644an argitaratutako, Les Loix de la Galanterie.« Le miracle des Précieuses », Georges Forestier, Molière, Gallimard, 2018, 124-137.or.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Literatura-saloi
 Manierismo
 Kulteranismo
 Eufuismo

 Kanpo estekak 
 :Preziosismoari buruzko dokumentala.

Kategoria:Artearen historia
Kategoria:Emakumeak aroaren arabera
Kategoria:Literatura mugimenduak
Kategoria:Preziosismoa
Kategoria:Frantziako literatura mugimenduak
Kategoria:Frantsesaren historia
Kategoria:Literatura barrokoa