Spiti

Spiti Himachal Pradesheko iparraldeko haran bat da (Himalaia mendikatean, Indian) Spiti eta Para bat egindako ibaiez osatutako izen bereko ibaiak sortua; Goi Chandra eta Isamp ibaiek haran osagarriak osatzen dituzte. Spiti ibaiaren ibaiadar nagusia Pin ibaia da, eta Dankar eta Kaza herri handienak. Lahaul eta Spiti barrutiko parte da Wilson Hunter, Sir William; Sutherland Cotton, James; Sir Richard Burn, Sir William Stevenson Meyer. Great Britain India Office. The Imperial Gazetteer of India. Oxford: Clarendon Press, 1908..

Historia
Haranak, batzuetan, printzerri tibetarrei lotutako gobernu bereizia izan zuela uste da. 1630ean, Sinagi Namgyal Ladakheko erregearen esku geratu zen, zeinak lurraldea bere hirugarren seme Tenchgaori eman baitzion. Handik gutxira, Tibeteko ekialdean zegoen Guge printzerriaren eskutara pasa zen, 1720an Ladakhen domeinura itzultzeko Guge eta Tibeten arteko gerraren ondoren. Ladakheko erregea Tibeteko komandantearen alabarekin ezkondu zen, eta, ezkonsari gisa, Spiti jaso zuen. 

Spiti Ladakheko probintzia gisa bizi izan zen, baina, bere egoera urrun eta isolatua zela eta, berez, benetako autogobernuarekin jarraitu zuen, zergak biltzeko eta leialtasun-zina jasotzeko aldian-aldian bidalitako ofizial batekin. 1841ean, sikhek Kuluko printzerria anexionatu zuten, eta indar bat bidali zuten Spitira. Biztanleak mendietara erretiratu ziren, eta inbaditzaileek etxeak eta monasterioak arpilatu zituzten, baina sikhak berehala erretiratu ziren, eta ez ziren harana anexionatzen saiatu, eta Ladakhen esku gelditu zen. 1846an, Lahoreko sikhek Trans-Sutlixeko estatuak utzi behar izan zituztenean, lehen Sikh gerraren ondoren, gobernu britainiarrak Spiti Kulura anexionatu zuen, eta beste lurralde batzuk Ladakhen jarraitzaile zen Kaxmir-i eman zizkion trukean (Kaxmir-ek 1842an anexionatua). 1846an, A. Cunningham kapitainak eta Vans Agnew jaunak Spiti, Ladakh eta Tibet txinatarraren arteko muga mugatu zuten. Bailara, nono titulua zuten herriko jauntxo oinordekoek administratu zuten, Kuluko azpi-mandatari baten aholku eta kontrolpean, bost zahar edo gatoren laguntzarekin. 1873an, haranaren autonomia aitortzen zuen arauketa berezia aldarrikatu zen.

Geografia
Harana eta bere inguruak Indiako biztanle gutxien duten eskualdeen artean daude. Bertako herritarrak, zeinak bhoti hitz egiten duten, tibetar budismoaren jarraitzaile dira.

Tradizionalki, nekazaritza biziraupenekoa zen, baina, azken hamarkadetan, laborantza komertzialetara lerratu da. Spiti leku ezaguna da argazkigintzarako, elur lehoinabarrak ikusteko eta hainbat motatako abentura-turismorako, neguko kirolak barne.

Populazioa mongolak eta budistak dira. Haranak monasterio ugari ditu.

Spiti haranak klima lehor eta hotza du, Himalaiako montzoi-eurien itzalaren eremuan baitago. Urteko batez besteko prezipitazioa 50 mm ingurukoa da, eta elurteak 200 cm baino gutxiagokoak dira. Baliteke egun batean 15 mm euri ere egitea, eta horrek higadura eta lur-irristatzeak eragin ditzake. Muturreko tenperaturak, neguan, -25 °C-koak dira, eta 15 °C-koak udan.

Erreferentziak

Kategoria:Himachal Pradeshko geografia