Erika Aittamaa

Maria Erika Riiga Olofsdotter Aittamaa (Junosuando, Suedia, 1866ko otsailaren 22a - 1952ko abenduaren 15a) artisaua izan zen, Lovikkavante mittenaren asmatzaile gisa ezaguna.

Aittamaa familia pobre batean jaio zen, haurride askorekin. Erika “Riika” Aittamaa, Kruukkan jaio zen Junosuando-n, August senarrarekin ezkondu zen eta Lovikkan jarri ziren bizitzen eta bertan familia bat sortu zuten. Egoera ekonomikoa ez zen onena, eta lan asko egin behar izan zuten helburuak bete zitezen.

Erika, Pajala udalerriko lehen emakume enpresaburu eta berritzaile bihurtu zen, 1892an Lovikka mitten-a [eskuzorroa] sortuz, 26 urte besterik ez zituela. Beste asmakizun asko bezala, Lovikka mitten-a porrotaren bidez garatu zen, mitten iraunkor eta bero batean.

Suedia iparraldeko Norrbotten konderriko Finnic Meänkielieraz hitz egiten zuen biztanleriaren zati bat, Lovikkan bizi zen senarrarekin eta seme-alabekin, eta mittens [eskuzorroak] saltzen hasi zen dirua irabazteko. 1892an Lovikkavante asmatu zuen, eskuzorro mota berezi bat.  

Geroago egunkari batean kontatu zuen bezala, egun batean gizon bat bere etxera etorri zen eta benetan lodiak ziren artilezko eskuzorro pare bat eskatu zituen, eskuak izozten ari zitzaizkiolako. Erika Aittammak ziurtatu zuen eskuzorroak ahalik eta lodienak izan zitezen. Hala ere, bezeroa oso etsita zegoen, eta porrot egin zuela pentsatu zuen. Eskuzorroak zurrun eta gogor bihurtu ziren. Etxera joan eta pentsatu egin zuen. Gero, eskuzorroak garbitu eta ferekatu zituen behin baino gehiagotan. Horrek artilea bigun eta eroso egiten zuen eta bezeroa oso pozik zegoen bere eskuzorro berriekin. Laster, beste batzuk ere hasi ziren Erika Aittammaak trikotatu zituen eskuzorro fantastikoei buruz hitz egiten. Lovikka mitten mundiala asmatu zuen.

Hasiera batean, eskuzorroak artilearen kolorean zeuden, baina, pixkanaka, Erika Aittamaa eskumuturraren inguruko lepokoa apaintzen hasi zen, kolore bizi eta indartsuetako brodatuez. Honek, bere ustez, bereziki sami klienteari dei egin zion. Beheko ertzari borla bat ere gehitu zion, eta, ondorioz, eskuzorroak eskegi ahal izan ziren, behar izanez gero lehortzeko. Azkenean, asmakizuna erabatekoa izan zen. Lovikka eskuzorroak, ondoren, lodia eta oso porotsua zen garbitu gabeko artilezko harian trikotatzen ziren. Trikotatzea solte zegoen, maketa eskuzorroak ziren, eskumuturraren inguruan lepoa tolestuta.  Eskuzorroak garbitu egiten ziren, uzkurtu eta estutu zitezen; gero, puntuzko gainazala zimurtu egiten zen, kardatzearen laguntzaz. Azkenik, kolore biziz brodatu zuten lepokoa. Bordak ertzari apur bat eutsi zion eta eskumuturraren inguruan indarrez itxi zen.

Eskuzorroak oso ezagunak egin ziren berehala, eta eskaria handitu egin zen. Erika Aittamaa ere hasi zen bere eskuzorroak koloretako hariz brodatzen. Honen arrazoia, sami herria akaroen oso zalea zela baina, era berean, sami koloreak nahi zituela ukabilean. Gaur egun brodatuak Lovikka koloreak izena du. Eskuzorroei borla bat ere eman zien, berogailuaren edo suaren gainean lehortzeko zintzilikatu ahal izateko.

Agindu ugariek Erika Aittamaaren familia hobeto utzi zuten. Gainera, konturatu zen ezin zituela bezero guztiak asebete. Orduan, herriko beste emakume batzuei eskuzorroak nola ehundu irakastea erabaki zuen. Estandar altuak ezarri zituen eta eskuzorro guztiak modu berean eta patroi berarekin trikotatzea nahi zuen. Denbora baten ondoren, Lovikkako ia emakume guztiek Lovikka eskuzorroak ehundu zitzaketen.

Erika Aittamaak eskuzorroak ehuntzen jarraitu zuen bere bizitzan zehar. 1930eko hamarkadan, herriko eskolan irakasten zuen irakasle batek Lovikka mittenaren patentea eskatzen lagundu zion. Patentea eman zen. Patentea 30 kronorengatik trukatu behar zen. Erika Aittamaak, ordea, ez zuen diru askorik. Herritarrek bilduma bat osatu zuten hari laguntzeko. Hala ere, harroa zen eta ez zuen dirua onartu. Azkenean, patentea Patenteen Bulegora itzuli zen.

Erikaren eskuzorroen eskaera hain handia egin zen, non besteei nola egin irakatsi zien. 1930eko hamarkadan, bertako irakasle batek diseinua patenta zezakeela aurkitu zuen. Prozesua, ordea, dirua kostatu zen eta irakasleak kostua finantzatuko zuen jendea aurkitu zuen arren, Aittamaak karitatea hartzeari uko egin zion.

Erika, saritua izan zen berritzailea, 1944ko Umeå-ko Nekazaritza Konferentziarako erakusketa baterako, biztanle gutxiko eta landa-eremuetako lanak bildu ziren. Itxaropenak ez ziren handiak ez kalitaterako ez kantitaterako, gerraostea baitzen. Baina oso kalitate fineko 16.000 lan jaso ziren.

Lovikka puntu bereziarekin puntuzko artikuluen 1. saria Erikari eman zioten. Bere Errege Gorentasun Printzesa Sibylla-k aurkeztutako zilarrezko domina izan zen.

Erika Aittamaa 1942an alargundu zen. Hamar urte geroago hil ondoren, 1952an, baserritarrek eskuzorroak ehuntzen jarraitu zuten, eta 1961ean etxekoandreen elkarteak Lovikka eskuzorroa erregistratu zuen marka komertzial gisa. Markak eskuz egindako eskuzorroak adierazten ditu, Erika Aittamaaren ereduaren arabera. Basoko langileentzako eta samientzako lan-eskuzorroak izatetik, neguko kirolekin, eskiarekin eta lerarekin lotuak izatera iritsi ziren orain. Lovikka mitten-a (2017an ) produktu ezaguna zen,. Eskuzorroak 1998an ere agertu ziren posta-zigilu batean.

Erika Aittamaa 1952an hil zen, 86 urte zituela. Gaur, mitten [eskuzorro] erraldoi bat dago Lovikkan, Erika Aittamaa-ren eta haren asmakizunaren oroitarria.

 Erreferentziak 

 Ikus gainera 

 Erika Aittamaa Svenskt kvinnobiografiskt lexikon-en (suediarrez) 

 Kanpo estekak 

 The Arctic Lifestyle Magazine #4  Swedish Lapland (ingelesez) 20. orrialdean  eskuzorruei eta Erikari buruz artikulua 130. urtebetezean, 2023ko apirilaren 6a argitaratua.
 Suediar post bat facebook-en argazkia eta Erikaren historioa (ingelesez)
 The-tornedaling-lantalainset-kven-minority.pdf  Haien kultura, ohiturak eta historioaren laburpena irudiekin eta aukezpen formatoan (ingelesez) 2025eko maiatzaren 6a,

Kategoria:Suediarrak
Kategoria:Suediako moda diseinatzaileak
Kategoria:Asmatzaileak herrialdearen arabera
Kategoria:Emakume asmatzaileak
Kategoria:Suediako emakumeak
Kategoria:Artisauak
Kategoria:Emakume enpresaburuak