Emma Day

Emma Day (Isla Martin Garcia, 1883ko maiatzaren 26a - Buenos Aires, 1969ko otsailaren 2a) argentinar irakasle eta idazlea izan zen. Lan nabarmena egin zuen emakumearen eskubideak sustatzeko bere herrialdean.

 Bizitza 
Emma Day 1883ko maiatzaren 26an jaio zen Martin Garcia uhartean, Argentinako Errepublikan. Ricardo A. Day Chenaut Argentinako Armadako koronelaren, Rio de la Platako posizio estrategiko horretako komandantearen, eta Enriqueta Gibbsen alaba zen.

Haurtzaroan, Europara jarraitu zion familiari lehenengo eta Washingtonera gero, Ameriketako Estatu Batuetako hiriburura, non bere aita misio diplomatiko bat betetzen ari zen. Buenos Aires hirira itzulita, Emma Dayk Roque Sáenz Peña 1. Irakasle Eskola Arruntean egin zituen ikasketak, eta Zientzia eta Letretako irakasle titulua lortu zuen. Irakaslea izan zen Escuela Normal 1ean, Escuela Normal 8an eta Julio Argentino Roca eta Justo José de Urquiza ikastetxeetan.

 Ibilbidea 
1914ko martxoan Flores auzoan bere jarduerak hasi zituen Ward Ikastetxean eta 1918ko apirilaren 10ean Carlos María Biedmak sortutako Escuela Argentina Modelon. Emma Dayk establezimendu ospetsu horietako lehen irakasleen zerrenda osatu zuen.

Bere ogibidearen esparruan, bere bizitzako 40 urteetan zehar burututako katedraren eginbeharra irakaskuntza-jarduerarekin lotutako hainbat gairi buruzko lanen argitalpenarekin osatu zuen.

Emakumearen eskubideen bultzatzaile sutsua, Elvira Rawson eta Sara Justorekin batera aritu zen, beste kide askoren artean. Emakumeen Eskubideen Aldeko Elkartearen (1919), Etxekoandreen Ligaren, Amen Klubaren, Emakumeen Gurutzadaren, Familiako Amen Ligaren eta Haurren Aisialdien Elkartearen Zuzendaritza Batzordeko kide ere izan zen, eta Amerikako Emakumeen Batasunaren (UMARA) Argentinako Kapituluaren sortzaileetako bat eta lehen presidentea izan zen. 

Umezurtz Militarren Institutua bere ekimenez sortu zen, neurri handi batean. Ondasun publikoko erakunde horren antolaketaz arduratu zen dama batzordearen buru izan zen, eta Dámaso Centeno izena emateko erabakia bultzatu zuen.

Bere jarduerak aukera ugaritan agintari nazionalei aurre egitera eraman zuen. 1918an, Hipolito Yrigoyenen gobernuan, publikoki kritikatu zuen Letren katedra zuen establezimendu nazionaleko zuzendaria, eta, ondorioz, bidegabeki utzi behar izan zuen kargua hurrengo egunean. Dayk esperientzia aprobetxatu zuen eta handik bi astera Pasatiempos de una Cesante lana argitaratu zuen.

Juan Domingo Peronen bigarren lehendakaritzan, Emma Day zazpi hilabetez egon zen atxilotuta bere ahizpa Quetarekin batera, Humberto kaleko 1. zenbakiko emakumeen kartzelan. 1947an "Unión de mujeres argentinas" elkartearekin bat egin zuen, peronismo garaian emakumeak fabriketara sartu zireneko goraldian. Faxismoaren aurka borrokatzen ziren emakumeek osatzen zuten, ez bakarrik Alderdi Komunistakoak, anarkistak, trotskistak, erradikalak, peronistak eta erlijiosoak ere bazeuden. Bere aldarrikapenak, hasieratik, dibortzioa, partekatutako guraso-agintea eta soldata berdineko lan berdina izan ziren. Pedro Eugenio Aranbururen  diktaduran, gobernuko Barne Ministerioak Argentinako Emakumeen Batasunak eta Gizonen Eskubideen Ligak Alderdi Komunistarekin lotura zutela esan zuen eta, beraz, langile juridikoak erakundetik kendu eta lokala itxi zuen. Emma Day itxiera horren aurka agertu zen, eta berriz atxilotu zuten. Alabak kontatzen duenez, konfinamendu garaian «Konbiktuei historia, gaztelania, geografia eta arte klaseak ematen zizkien eta… institutuko buruari harrera egiteko altxamendu bat ere antolatu zuen!».

1966ko abenduaren 16an, 82 urte zituela, Emma Dayk uko egin zion UMARAko presidentetzari. Buenos Aires hirian hil zen, 1969ko otsailaren 2an, 85 urte zituela.

Marcos Agustín Olivarekin ezkonduta zegoen eta hiru seme-alaba izan zituzten: Alfredo, Marcos eta Alicia Oliva Day. Belgrano auzoko Villanueva kaleko 1175ean bizi zen.

Frantsesez, ingelesez, italieraz, alemanez, grezieraz eta latinez hitz egiten zuen. Bere alaba Aliciak gogoratzen duenez: «Oso zorrotza eta zehatza zen, izaera adeitsukoa, baina irmoa bere uste sendoetan. Musika klasikoa asko gustatzen zitzaion. Ahal zituen ikastaro guztiak antolatzen zituen, askatasunaren eta justiziaren ideiak zabalduz. Suspertu eta lagundu egiten zien bere burua gainditzen saiatzen zirenei, eta guretzat, bere familiarentzat, estandarte bat izan zen bere borroka etenezinagatik. Bere bizitza gizalegezko eredu bihurtu zen. Emakumeen botoaren alde egin zuen lehena izan zen».

Bere lanari dagokionez, Caras y Caretas aldizkariak 1922an honako hau argitaratu zuen: "Emma Day de Oliva, letretan ospe handia duena, nabarmentzen da bere deskripzio-baldintza goresgarriengatik, bere irudi-aberastasunagatik, bere erudizioagatik, mugimendu moldatuagatik, elkarrizketagatik eta estilo dotore eta jario guztiagatik".

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

  Cutolo, Vicente Osvaldo (1968). Nuevo diccionario biográfico argentino (1750-1930). Buenos Aires: Editorial Elche. 
  Sosa de Newton, Lily (1972). Diccionario biográfico de mujeres argentinas. Buenos Aires. 

 Bibliografia osagarria 

  Day, Emma (1918). Pasatiempos de una cesante. Buenos Aires: Prats. 
  Yaben, Jacinto R. (1952). Biografías argentinas y sudamericanas. Buenos Aires: Ediciones Históricas Argentinas. 

 Kanpo estekak 

 Recordamos a la Prof. Emma Day de Oliva
 Mujeres de Ley
 Ward Ikastetxea
 Escuela Argentina Modelo
 Argentinako Errepublikako Hezkuntza Ministerioaren webgune ofiziala

Kategoria:Argentinako filantropoak
Kategoria:Argentinako feministak
Kategoria:1969ko heriotzak
Kategoria:1883ko jaiotzak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Feministak
Kategoria:Emakume aktibistak