Txaplata (bibliotekonomia)

alt=Tejuelo de libros antiguos|thumb|Liburu zaharren txaplatak eskegita
Txaplata edo bizkar-etiketa liburu baten bizkarrean itsatsitako etiketa bat da, eta liburutegi bateko liburuak eta gainerako materialak aurkitzeko balio du, txaplatan, gehienetan, ale bati dagokion signatura topografikoa irakur daiteke eta. 

Liburutegira iristen diren dokumentuen trataera fisikoaren barruan dago liburuetan eta bestelako materialetan txaplata jartzea. Askotan, eskola-liburutegietan, kolore bereizgarriekin egiten dira, erabiltzaileentzako ikusizko antolaketa bat egiteko. Liburuaren kanpoko azal ez hondatzeko, etiketen itsasgarria berezia izaten da.

Txaplata artxibategietan ere erabil daitezke eta orduan, txaplata edo etiketa, dokumentuak gordetzeko kaxan jartzen da.

 Errotulatzen diren material bibliografikoak 
Material hauetan erabili ohi da txaplata:

 Liburuak: bizkarrean itsatsiko zaio errotulua, 2 x 2 cm ingurukoa izan daiteke edo luzexka. Horizontalean jarri ohi da, edo, bizkarra mehegia bada, behetik gora. Liburu zaharretan, ezer itsastea ez da komenigarria, liburuaren bizkarreko papera ez hondatzeko, eta horregatik eskegita edo beste modu batez erabil daiteke.
 Liburuxkak eta aldizkariak: mota honetako argitalpenetan errotulua aurrekoaren neurri berekoa izan daiteke eta estalkiaren goiko ezkerreko ertzean itsatsi daiteke, baina liburutegi askotan ez dute txaplatarik jartzen aldizkarietan.
 Material bereziak: kasu horretan (bideoak, CDak, diapositibak.) material bibliografikoaren antzera, pieza edo euskarrian itsatsiko da (bere fabrikako etiketan baldin badu), baita gordetzen duen ontziaren ageriko aldean ere (kutxatila, kutxatila, diapositiba-karpeta, etab.) toki edo altzari berezi batean dagoenean.

 Ezaugarriak 
Txaplata guztiak altuera berean itsatsi behar dira liburu guztietan eta aurreikusitako edo zehaztutako lekuetan; modu berean idatzi behar dira, dela eskuz, makinaz, konputagailuz, etab., tinta- edo markatzaile-kolore berarekin. 

Prozesatuta dauden (zigilatuta, inbentariatuta, sailkatuta, katalogatuta eta ondoren maileguan hartzeko prestatuta daudenak) obrak bakarrik errotulatzen dira.

 Bistaratzea 
Txaplata jarri denean, materiala dagokion apalean adierazitako lekuan gordeko da, txaplata ikusgai utzita, eta denak antzeko altueran. Horren helburua da, liburuzainak, liburutegiko langileek edo liburutegiko erabiltzaileek bilatzen duten liburua ahalik eta modu errazean eta azkarrenean aurkitzea.

 Signatura topografikoa 
Liburutegietako liburu eta bestelako materialen katalogoetan, liburuaren datuen artean, signatura topografikoa egon ohi da, liburu ale bakoitza gorde ohi den lekuarekin lotzen duena.   

Signatura topografikoa bilatzen dugun liburua non dagoen adierazten digun zenbaki- eta letra-multzoa da. Liburuaren txaplatan idatzita dago.

Signatura, oro har, honako hauek osatzen dute: liburuaren gaiari dagokion SHUren zenbakiak (Sailkapen Hamartar Unibertsala), lehenengo hiru letrek (letra larriak), egileari, literatura-editoreari, zuzendariari eta abarri dagozkienak, eta, azpian, lanaren izenburuko lehen hiru letrak (letra xeheak) (Hainbat hizkuntzatan egoten diren artikuluak (The, El/La, L'...) kontuan hartu gabe).

Obra anonimoa denean, izenburuaren lehenengo hiru letrak bakarrik agertuko dira gaiari dagozkion SHU zenbakien azpian, letra larriz.

Artxiboen kasuan, signatura topografikoa ez dago hain estandarizatua, eta artxibategiaren araberako datuak izango ditu idatzita.

 Txaplataren ohiko edukia 
Liburutegi bakoitzak erabaki dezake zer idatzi bere txaplatan. Trapagarango liburutegian egiten dena, adibidez, oso ohikoa da:  Bizkar-etiketa Sailkapen Hamartar Unibertsalaren (SHU) zenbaki bat, autorearen abizenaren lehen hiru hizkiak eta izenburuaren lehenengo hiru hizkiak ditu. SHUren Zenbaki bakoitza materia jakin bati dagokio eta materia bereko liburuak elkarrekin jartzen dira apaletan.

Bizkar-etiketa baten adibidea:

53: Fisikari dagokion SHUren zenbakia

TIP: TIPLER, Richard (Liburuaren autorea)

fis: Fisika (Liburuaren izenburua)

Bizkar-etiketetan salbuespen batzuk aurki daitezke: helduen nobelek, antzerkiek eta poesiek SHU-ren zenbakiaren ordez, N, T, P hizkiak daramate, hurrenez hurren. Bestalde, biografietan B bat agertzen da eta komikietan C bat.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Liburutegi katalogo
 Liburutegi
 ISBN
 ISSN

 Kanpo estekak 

 Konpetentzia digitalak. Graduko ikasleentzako formakuntza materialak (PPT) Mondragon Unibertsitatea

Kategoria:Bibliotekonomia
Kategoria:Liburuak