Nazioarteko Matematika Olinpiada

Nazioarteko Matematika Olinpiada urtero egiten den matematika lehiaketa bat da, mundu osoko unibertsitate aurreko ikasleentzat.

Ikasleak lehiaketa nazionalen bidez hautatzen dira, eta herrialde bakoitzak gehienez sei ordezkariz osatutako ordezkaritza bat bidaltzen du.

Problema matematikoak oso erronka handikoak dira, matematikaren arloak hartzen dituzte barne, hala nola aljebra, geometria, zenbakien teoria eta konbinatoria, eta urteroko ekitaldian zehar sei orduko bi azterketetan ebazten dira.

Nazioarteko Zientzia Olinpiaden artean zaharrena eta ospetsuena bezala aitortua, Nazioarteko Olinpiada Matematikoa talentu matematikoa identifikatu eta sustatzeko plataforma gisa balio izan du sortu zenetik.

Lehenengo Nazioarteko Matematika Olinpiada 1959an egin zen Errumanian, zazpi herrialdek parte hartu zutelarik: Hungaria, Sobietar Batasuna, Bulgaria, Polonia, Txekoslovakia, Ekialdeko Alemania eta Errumania. Ordutik, lehiaketa nabarmen hazi da, azken edizioetan bost kontinenteetako 100 herrialde baino gehiago erakarriz. Garrantzitsua da aipatzea, Nazioarteko Matematika Olinpiada urtero egin den arren hasieratik, 1980an salbuespen bat egon zela, lehiaketa bertan behera utzi zutenean.

 Edizioak 
Bere edizio ezberdinetan zehar, Nazioarteko Matematika Olinpiada eboluzionatu egin du bai parte hartzen duten herrialdeen kopuruan, bai aurkeztutako arazoen konplexutasunean. Adibidez, Kanadan egindako 1988ko edizioan, 63 herrialde parte-hartzaile izan ziren, errekorra, Olinpiadekiko nazioarteko interesa gero eta handiagoa islatzen zuen mugarri bat. Hong Kongen egindako 1994ko edizioan, geometria ez-euklidearrarekin lotutako arazoak aurkeztu ziren lehen aldiz, lehiaketan jorratutako gaien sortaren aurrerapen nabarmena izanik. Edizio hau arazo bisual eta grafiko gehiago sartzeagatik ere nabarmendu zen, ikasleei kalkulu trebetasunak ez ezik, kontzeptu konplexuak bistaratzeko gaitasunean ere erronka bota zietenak.

2007an, Nazioarteko Matematika Olinpiada Méridan (Mexiko) egin zen, eta bereziki gogoangarria izan zen Saharaz hegoaldeko Afrikako herrialdeek parte hartu zuten lehen edizioa izateagatik. Urte hartan, sailkapen sistema berri bat ere sartu zen, ikasle gehiagori ohorezko dominak jasotzeko aukera emanez, eta horrek ingurune inklusiboagoa eta puntuazio altuak zituzten parte-hartzaileentzako aintzatespen handiagoa sustatu zuen, urrezko, zilarrezko edo brontzezko dominarik irabazi ez bazuten ere.

2018ko edizioa, Errumaniako Cluj-Napocan (Errumania) egin zena, bereziki nabarmena izan zen planteatutako problemen kalitateagatik, eta horien artean zenbakien teorian Fermaten Azken Teorema izeneko zenbakien teoria aurreratu batean oinarritutako erronka bat zegoen. Urte hartan, Txinako eta Hego Koreako bi parte-hartzailek puntuazio perfektuak lortu zituzten, Nazioarteko Matematika Olinpiadaren historian oso balentria arraroa. Edizio hau historikoa izan zen, halaber, 110 herrialdetako ikasleen parte-hartzeagatik, inoiz erregistratutako kopuru handiena.

2020an eta 2021ean, Nazioarteko Matematika Olinpiada birtualki egin ziren COVID-19 pandemiaren ondorioz, eta horrek aurrekaririk gabeko logistika eta antolakuntza erronka ekarri zuen. Hala ere, formatu birtual honek aurreko edizioetan baino herrialde gehiagok parte hartzea ahalbidetu zuen, bidaia murrizketak ez baitziren oztopo izan. Edizio birtualak erakutsi zuen, halaber, nola egokitu daitezkeen teknologia berriek larrialdi egoeretara eta nola eskaini dezaketen esperientzia parte-hartzaileei, nahiz eta Nazioarteko Matematika Olinpiada ezaugarritzen duen aurrez aurreko interakziorik gabe.

 Formatua 
Nazioarteko Matematika Olinpiada bi egun jarraian egiten dira, eta parte-hartzaileek sei problema matematikori aurre egiten diete guztira, egunean hiru. Saio bakoitzak lau ordu eta erdi irauten du, eta ikasleei erresistentzia mentala, sormena eta matematikaren ulermen sakona konbinatzea eskatzen die.

Problemek matematikaren hainbat arlo hartzen dituzte, besteak beste, aljebra, konbinatoria, geometria eta zenbakien teoria. Problema bakoitzak gehienez 7 puntuko puntuazioa du, guztira 42 puntu parte-hartzaile bakoitzeko. Ebaluazioa zorrotza da, eta ez da soilik irtenbideen zuzentasuna ebaluatzen, baita erabilitako metodoen dotorezia eta argitasuna ere.

Lehiakideen banakako puntuazioen arabera, Epaimahaiak dominak emateko atalaseak ezartzen ditu. Lehiakideen erdiak saria jasotzeko merezi dutela uste da, eta hori urrezko, zilarrezko eta brontzezko Olinpiadako dominez osatuta dago. Urrea lehiakideen artean hamabigarren onenen artean sailkatua da. Zilarra hurrengo 2/12 lehiakideei. Brontzea hurrengo 3/12 lehiakideei.

Domina irabazten ez duten baina problema baten ebazpen osoa (7 puntu) lortzen duten lehiakideek aipamen bereziak jasotzen dituzte. Puntuazio perfektua lortzen duten parte-hartzaileak sei problemak zuzen ebazten dituztenak dira.

Sariak irtenbide burutsuengatik edo problemaren orokortze onak erabiltzen dituztenengatik eman daitezke. Hauek azken aldiz 2005ean, 1995ean eta 1988an eman ziren, baina ohikoagoak ziren 1980ko hamarkadaren hasiera baino lehen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Matematika lehiaketak