Dionysius Exiguus

Dionysius Exiguus (latinezko goitizena "Dionisio Apala" adierazteko; grezieraz "Διονύσιος";  c. 470 – c.  544. ) Eszitia Txikian jaiotako VI. mendeko ekialdeko monje kristau erromatarra izan zen. Tomisen (gaur egungo Konstantza , Errumania) kontzentratutako monje eszitiarren komunitate bateko kidea zen, Eszitia Txikiko hiri nagusikoa. 

Dionisio, batez ere, Anno Domini (AD) datazioaren asmatzaile bezala ezagutzen da, egun erabiltzen den egutegi gregoriarraren zein denbora luzean erabili zen egutegi juliotarraren (kristautua) urteak zenbatzeko erabiltzen dena. Ia eliza guztiek hartu zuten bere konputua Aste Santuko datetarako.

Dioniso Apala delako honek kalkulatu zuen 525. urtean Jesus Nazaretekoaren jaiotze data, eta kalkulu hori erreferentetzat hartu zuen gero egutegi juliotar eta egutegi gregorianoa eraikitzeko.

VI. mendean, 500. urte ingurutik hasita 544. urtean hil zen arte, Dionisio Erroman bizi izan zen. Geroago santu izendatuko zuten gizon honek 401 Eliza-kanon itzuli zituen grezieratik latinera, Kanon Apostolikoak eta Nizeako Lehen Kontzilioaren, Konstantinoplako Lehen Kontzilioaren, Kaltzedoniako Kontzilioaren eta Sardikako Kontzilioaren dekretuak barne, eta Siriciorengandik Anastasio II.arainoko aita santuen gutun dekretalen bilduma bat. Collectiones canonum Dionysianae horiek aginpide handia zuten Mendebaldean, eta elizako administrazioak gidatzen jarraitzen dute. Dionisiok oinarrizko matematikari buruzko tratatu bat ere idatzi zuen.

Dionisioren Computusen jarraipen baten egileak, 616an, zera idatzi zuen, Dionisio "Erroma hiriko abaderik ikasiena" zela, eta Beda Agurgarriak abade honorifiko goraipamena eman zion (edozein fraideri aplika zekiokeena, batez ere fraide nagusi eta errespetatua baldin bazen, eta ez zuen zertan esan nahi Dionisiok inoiz monasterio baten buru izan zenik; are gehiago, Dionisioren lagun Kasiodorok Institutionesen adierazi zuen Dionisio betiere monje arrunta izan zela).

 Jatorria 

 Lanak eta itzulpenak 
Dionisiok lan estandarrak itzuli zituen grezieratik latinera, batez ere "San Pachomioren bizitza", "Konstantinoplako San Prokloren Instrukzioa" armeniarrentzat, San Gregorio Nisakoaren "De opificio hominis", eta San Joan Bataiatzailearen buruaren aurkikuntzaren historia (Arkimandrita Markellosek idatzia). Alexandriako Ziriloren Nestorioren aurkako gutun sinodikoaren itzulpena eta Dionisiori aspaldi egotzitako beste lan batzuk lehenagokoak direla aitortzen da gaur egun, eta Marius Mercatorri esleitzen zaizkio.

Garrantzi handikoak izan ziren Dionisiok zuzenbide kanonikoaren tradizioari egindako ekarpenak. Bere bilduma hauek gorde dira:

 Anno Domini 
Dionisio, batez ere, Anno Domini datazioaren sortzaile bezala ezagutzen da, egutegi gregoriarraren zein egutegi juliotarraren urteak oraindik ere zenbatzeko erabiltzen dena, nahiz eta gaur egun jakintzat ematen da Dionisiok ez zuela, bere garaian, Jesus Nazaretekoaren garaiko datak kalkulatzerakoan gehiegi asmatu. Dena den, Dionisioren computus paschalis ezberdinak identifikatzeko erabili zuen, hau da bere garaian erabiltzen ziren Aste Santua eta Pazkoa kalkulatzeko ekarpen garrantzitsuak egin zituen Bere computus paschalis asmatu zuenean, juliotar egutegiko urteak identifikatu ziren urte hartan kargua zuten kontsulak izendatuz; berak adierazi zuen "oraingo urtea" "Probus Juniorren kontsulaldia" zela, eta, gainera, adierazi zuen 525 urte zirela "Jesukristo gure Jauna haragitu zenetik". Zenbaki horretara nola iritsi zen ez dakigu, baina aplikatu zuen sistemaren frogak daude. Urteak zenbatzeko sistema berri bat asmatu zuen, Aste Santuko taula zahar batean erabilitako urte Dioklezianoak ordezkatzeko, kristauak jazartzen zituen tirano baten memoriarekin jarraitu nahi ez zuelako. Iradoki da zenbakiak ordenatu zituela jauzi urteak zehazki lauz zatigarriak izan zitezen, eta bere taula berriak "ziklo viktoriar" bat has zezan, hau da, 532 urte, bere garai berriaren ondoren.

Ebidentziak daude Dionisiok Dioklezianoren urteak Kristo haragitu zenetik aurrera oinarritutako egutegi batekin ordezkatu nahi izatea jendeak munduaren berehalako amaieran sinestea eragoztea zela. Jesukristo berpiztu izana esperantza ekartzen zuen. Garai hartan, batzuek uste zuten Jesus jaio eta 500 urtera gertatuko zela Bigarren Etorrera eta munduaren amaiera. Garai hartako Anno Mundiren egutegia Septuaginta greziarrean informazioan oinarritutako munduaren sorrerarekin hasi zen. Uste zen, Anno Mundiren egutegian oinarrituta, Jesus 5.500. urtean jaio zela (edo mundua sortu eta 5.500 urtera), Anno Mundiren egutegiaren 6.000. urteak munduaren amaiera markatzen zuela. Anno Mundi 6.000 (c. 500), beraz, Kristoren bigarren etorrerarekin eta munduaren amaierarekin parekatuko zen.

 Pazko taulak edo computus paschalis 
525ean, Dionisiok Aste Santuko etorkizuneko 95 daten taula bat (532–626) prestatu zuen eta arau multzo bat ("argumenta") prestatu zituen haien kalkulua azalduz (computus paschalis). Lan honek, Joan I.a Aita Santuaren eskaera bati erantzuten zion, ziuraski, orduko taula viktoriarrak, Pazko data bat eman zuelako 526rako (apirilaren 19a), ilargiaren 22. eguna zena. Aurreko batean, modu lotsagarri batean, taula honek apirilaren 24a, larunbata, eman zuen Greziako Pazkoaren data bezala 482an.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Ab urbe condita.
 Anno Domini.
 Anno Mundi.
 Denis Petau.
 Eguzki-ilargi egutegi

 Kanpo estekak 

Kategoria:VI. mendeko matematikariak
Kategoria:540ko hamarkadako heriotzak
Kategoria:470eko hamarkadako jaiotzak
Kategoria:Egutegia
Kategoria:Kristau idazleak
Kategoria:Kristau erlijiosoak