Kutia

Kutia edo kutya tradizionalki Bielorrusiako, Polonia ekialde eta Ukrainako sukaldaritzan erabilia izan da, baina baita Lituania, gainerako Polonia eta Errusiako zenbait lekutan ere. Ekialdeko kristau ortodoxoek zein katolikoek kontsumitzen dute, nahiz eta Eguberri–Jordaniako jai egunetan edo hileta jai baten zati gisa zerbitzatzen den. Plater honen zerbitzatzearen data edo garaia eskualde batetik bestera alda daiteke.

 Ukrainan 

Ukrainan kutia Ukrainako Gabon-gaueko afariko funtsezko bi plater erritualetako bat da (Svyata vecherya bezala ere ezaguna). Kutiaren esanahi errituala, uzvar-ena bezala, nahiko antzinakoa da. Fedir Vovk etnografo ukrainarrak plater hauen jatorria Neolito aroan kokatzen du. Afaldu aurretik, kutia ikonoen txokoan ("kut") jartzen da, etxeko lekurik ohoragarrienean, non ikono edo irudi erlijiosoak jartzen diren. Kutia zuen eltzea Rizdvo-tik (abenduaren 25eko Eguberria) urtarrilaren 1era, Urteberri egunera (lehen urtarrilaren 6tik 14ko Urteberri Zaharrera), leku seinalatu batean hantxe gelditzekoa zen. Kutia duten haurrak senitartekoei bidaltzeko ohitura ere badago, normalean aitona-amonei eta aitabitxiei. Afalostean, kutia mahai gainean utzi dute gau osorako, hildako arbasoentzako koilaratxoekin, "gure senideek afaldu eta gurekin haserretu ez daitezen". Plateraren izaera erlijiosoa antzinako ohitura batek azpimarratzen du, familiako burua leihora hurbildu edo patiora kutia koilarakada batekin ateratzen zenean eta, izozteari helduz, hiru aldiz gonbidatzen zuenean familiarekin afarian parte hartzera. Izoztea agertzen ez denean, ez agertzea gomendatzen zaio, uztetan kalterik ez egitea, etab. : "Izoztea, izoztea, zatoz gurera kutia jatera, eta etortzen ez bazara, ez etorri zekale, gari eta bestelako uztengatik. " Чубинский П. П. Календарь народных обычаев и обрядов. — Київ: Музична Україна, 1993.Записано в селі Двірець Заславського повіту Волинської губернії.Хведір Вовк. Студії з української етнографії й антропології. — Прага: Український громадський видавничий фонд, б/р. — С. 183.

Svyata vecheryarentzat zerbitzatutako hamabi plateretatik dastatu den lehena da Kutia. Stechishin, Savella 1959, Traditional Ukrainian Cookery, Trident Press, Winnipeg Familiako buruak kutiaren lehen koilara hartzen du, altxatzen du eta abiatutako familiako kideen arimei dei egiten die gau honetan haiekin bat egiteko. Ondoren, kutia dastatu, eta gainontzeko koilarakadak sabairaino botatzen ditu. Landa herrietan, hainbeste ale sabaiari itsasten bazaizkio, erlekume eta abere kumeak egongo direla espero da datorren urtean. Era berean, sabaian mitxoleta hazi asko geratzen badira, litekeena da oiloek ohi baino arrautza gehiago jartzea. Hirietan, horrek berak urte berri oparoa dakar familiarentzat, baita bere landa-sustraien oroitzapena ere. Килимник Степан 1964. Український рік у народніх звичаях в історичному освітені Toronto Bertan dauden guztiek koilarakada bat kutia jaten dute, eta ondoren beste platerak zerbitzatu eta gozatu egiten dira. Yakovenko, Svitlana 2013, Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the heart of Ukraine, Sova Books, Sydney

Kutia tradizionala egiteko erabiltzen diren osagai nagusiak txistorra, mitxoleta haziak eta eztia dira. Artiukh, Lidia 2001, Ukrainian Cuisine and Folk Traditions, Baltija-Druk, Kyiv Batzuetan, intxaurrak, fruitu lehorrak eta mahaspasak ere gehitzen dira. Kutia garizumako platera da eta horretan ezin da esne edo arrautza produkturik erabili –abenduaren 24a paramonia baita– baraualdi hertsia eta abstinentzia –egun Ekialdeko Eliza Ortodoxoan eta bizantziar erritu katolikoetan–. Badira kutia errezeta ezagunak, esne-gazuraren ordez perlazko garagarra edo artatxikia erabiltzen dutenak. 

 Polonian 
Kutya Polonian kutia eta kucja bezala ezagutzen da,  eta Eguberri gaueko hamabi plateren afariaren zati gisa erabil daiteke, nahiz eta jatorria Polonian kristautasuna baino lehenagokoa izan eta Eslaviar Jatorrizko Fedearen ohituretara itzul daitekeen. Hala ere, batez ere (baina ez bakarrik) ekialdeko Podlasie, Lublin eta Subcarpathia eskualdeetan jaten da, Bielorrusia eta Ukrainako mugetatik gertu.  Bug ibaiko poloniarren eta ekialdeko mugetan arbasoak dituzten beste belaunaldi batzuen artean ere aurkitu ohi da, Polonia osoan zehar sakabanatuta baitaude.  Wigiliaz gain, kutia ere zerbitzatzen da Gabon Zaharrean eta beste okasio berezi batzuetan, esate baterako, familia eta lagunei egindako bisitetan. 

Antzinako kutia poloniar tradizionala egiteko garia, mitxoleta-haziak (makutra izeneko eltze berezi batean ehotzen da), eztia, mahaspasak, intxaurrak edo hurrak, almendrak eta banilla erabiltzen dira; errezeta batzuetan esnea edo śmietana ere sartzen da.  Kutia batzuetan arroza edo kasha erabiliz prestatzen da, gariaren ordez. 

Tradizio poloniarreko hainbat ohitura eta erritu, hala nola fortuna kontatzea, kutiarekin lotzen dira. Hori bereziki egia da Poloniako ekialdeko belaunaldi zaharragoentzat eta landa-eremuentzat, baita Poloniako eskualde guztietan zehar aurki daitezkeen haien ondorengoentzat ere.   Kutia Polonian bizi diren gutxiengo ukrainar eta bielorrusiarren artean ere jaten da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Eguberri gastronomia
Kategoria:Lituaniako gastronomia
Kategoria:Errusiako gastronomia
Kategoria:Ukrainako gastronomia