Ulrika Eleonora Stalhammar

Ulrika Eleonora Stålhammar (ezizenez: Vilhelm Ekstedt, Svenarum, Suedia, 1683 – Björnskog, Hultsjö, Suedia,1733ko otsailaren 6a) soldadua izan zen, gizon jantzita Ipar Gerra Handian zerbitzatu zuena. Ezaguna da identitate maskulinoa hartu eta emakume batekin ezkondu zelako. Hainbat antzezlan, literatur lan eta erakusketatako protagonista izan da.

 Bizitza 

 Lehen urteak eta gaztaroa 
Ulrika Eleonora Stålhammarren gurasoak Johan Stålhammar teniente koronela (1653-1711) eta Anna Brita Lood (1699an hila)  izan ziren. Bere jaiotza urtea ez dago konfirmatuta, 1680ko hamarkadako elizaren dokumentuak falta baitira. Betidanik jaiotako urtetzat 1683. urtea eman izan da, 1733. urtean hil zenean zuen adina berrogeita hamar urte ingurukoa zela jakinarazi baitzen. Edonola ere, 1680. urtean jaio zen Elisabet Catherina ahizpa zaharrenaren ostean jaio zen, eta 1689. urtean jaio zen Brita Christina ahizpa gazteagoa baino lehen, eta 1683 edo 1688. urtea jaiotza urtetzat hartzen da askotan. Bost ahizpa izan zituen guztira: Elisabet Catherina (1680-1730), Brita Christina (1689-1749), Maria Sofia (1690-1766), Gustaviana Margareta (1691-?) eta Anna Brita (1696-1756). Aita, Johan Stålhammar, gerrako beteranoa zen, baina 1702. urtean erretiratu ostean, ia diru guztia galdua zuen.

Stensjö etxetzarrean hazi zen. Ulrikak geroago adierazi zuen normalean gizonei zuzendutako lanez gozatu izan zuela beti, eta emakumeek egin ohi zituzten lanak ez zituela ia ikasi. Ehizan ikusi zutenek gizon ez izatea tamalgarria zela esan ziotela esan zuen, bere talentuak "munduan hobeto erabiliko zelako". Zorrez beteta zegoen aita 1711. urtean hil ostean, bera eta bere bost ahizpak diru barik geratu ziren, eta familiaren jabetza hipotekatu egin zen. Ahaideen karitateari esker beren maila baino beheragoko pertsonekin ezkondu ziren biziraun ahal izateko: aita hil eta lau urtera, ahizpa guztiak ezkonduta zeuden. Ulrikak, bere ahizpak ezkontza desatseginak onartzen ikusi zituenak, ez zuen ezkondu nahi izan eta 1713. urteko martxoan, aitaren arropak jantzi, ukuiluko zaldi bat lapurtu eta etxetik ihes egin zuen, berarentzat desatsegina zen ezkontza proposamen batetik ihes egiteko.

Vilhelm Edstedt izen faltsua hartu zuen. Armadan izena emateko asmoa izan zuen hasieratik, eta "horretarako aukera bila ibili zen luzaroan", bitartean Åboko Mannerborg gobernadorearentzat taffeltäckare (zerbitzari) eta Casper Johan Berch tenientearen guardiako morroi arduradun lanak egin zituen.

 Ezkontza eta karrera militarra 
Azkenean, Ulrika Eleonora Stålhammar armadan sartu zen Kalmarren, 1715. urteko urriaren 15ean, Vilhelm Edstedt izenarekin. Ez zuen gerra aktiboan parte hartu, Kalmar-eko goarniziora bidali baitzuten, Iparraldeko Gerra Handian jardunean sartu ez zen guarnizioa. Hala ere, arrakasta izan zuen bere jokabide profesionalean eta kabo mailara igo zuen. Informatzen denaren arabera, nahiago zuen gela bat alokatu kuartelean lo egin baino. Hori zilegi eta onargarria zen, soldadu arrunten artean ezohikoa bazen ere, normalean nahiago izaten baitzuten soldata apurra lo egiteko era berezietan ez gastatu.

1716. urteko urteberri bezperan, Maria Lönnman izeneko neskame gazte batekin ezkondu zen, eta urte hartako apirilaren 15ean ezkondu ziren. Geroago jakin zenez, Löhnmanek pentsatu zuen Stålhammar ezindua zela, baina pozik zegoela sexu barik bizitzeaz, aurretik bortxaketa baten biktima izan zelako. Ulrikak azkenean bere sexua jakinarazi zion, eta zoriontsu bizitzen jarraitu zuten geroago "maitasun izpiritualaren" batasun gisa deskribatua izan zen horretan.

1724. urtean, bere ahizpa Elisabet Catherinak jakin zuen zer egin zuen. Janzkeraz eta ezkontza homosexualaz harrituta, "Jainkoaren borondatearen aurkako bekatua" egin zuela idatzi zion Ulrikari.

Ulrikak armada utziko zuela agindu zion ahizpari, baina ez zuen 1726. urteko abuztuaren 25era arte utzi. Bere izeba politiko aberatsari idatzi zion, aitaren aldeko osabaren alargunari, Sofia Drake lurjabeari, eta babesa eskatu zion berarentzat eta Mariarentzat. Sofia Drakek semeari Ulrika Eleonora eta Maria de Kalmar ekartzeko agindu zion, eta Stålhammar Värmland-eko landan senideekin babestu zuen, pixkanaka emakumeen arropak eramatera ohitu ahal izateko, bitartean, Maria Drake (Salshult) etxetzarrean errefuxiatuta geratu zen, Vsmetlandeko Landaren kanpoaldean. Une batean, bikotea Silfversparre errege-zalditegian egoteko moldatu zen Gullaskruven: ez da aipatzen zein egoeratan. Maria Lönmanek itxura ona eman zion Drakeri.

 Epaiketa eta epaia 
Sexu bereko kide batekin bizitzea, garai hartako legearen arabera, heriotzarekin zigor zitekeen delitu erlijioso larria zen. Stålhammarri buruzko zurrumurruak zabaldu ziren. 1728. urteko udan, bere familiak aholkatuta, Ulrika Danimarkako Helsingör-era joan zen eta Suediako gobernuari aitorpen eskutitz bat idatzi eta barkamena eskatu zion. Stålhammarrek barkamena eskatzen zion erregeari, honako arrazoi honengatik: "Nire genero ahula, apaltasun, leialtasun eta irmotasun handienarekin soilik hamar urtez suediar koroarentzat balio izan zuena". Salshultera itzuli zen Sofia Drakerekin, eta handik Jönköpingeko agintariei jakinarazi zitzaien.

1729. urteko otsailaren 10ean, Ulrika Eleonora Stålhammar eta Maria Lönman Kalmarren epaitu zituzten. Kalmar-eko auzitegiak ez zuen jakin zein kargupean epaitu behar zituzten, eta 'Göta hovrätt' auzitegi gorenari kontsulta egin zion Jönköping-en. Biblia kontsultatu ostean, Stålhammarri gizon gisa janzteagatik "Jainkoaren ordena urratu" izana leporatu zioten, eta sexu bereko kide batekin ezkontzeagatik "ezkontzari iseka egitea".

Stålhammarrek onartu zuen sexu bereko kide batekin ezkondu zela, Maria Löhnmanekin. Löhnmanenganako "maitasun handia" izan zuela aitortu zuen, eta "berarekin bizitzea eta hiltzea" erabaki zuela. Amets batean maitemindu zela eta ezkontzea proposatu ziola adierazi zuen. Denbora batez elkarren segizioan eta elkarri gutunak bidaltzen aritu ostean, Löhnmanek bere proposamena onartu zuen. Ezkondu eta hamalau egunera, Stålhammarrek, "hasperen eta malko askoren ostean", Löhnmani aitortu zion beharbada ez zela "gizon zuzena", eta bere sekretua jakinarazi zion. Maria Löhnmanek aurpegiratu zion, baina hitz eman zuen ez zuela aurkituko, esan zionari kalterik ez egiteko: "Hala bada, ez negarrik egin. Jainkoari eskerrak, horrek ez nau sekula kezkatu".

Maria Löhnmanek adierazi zuen hasiera batean Stålhammar hermafrodita izango zela pentsatu zuela. Baina aitortu zuen are gehiago liluratu zuela bere benetako generoa zein zen jakin zuenean, ezingo zuela inoiz traizionatu, baina, Jainkoari erregutzen zion gaia ez zedila inoiz errebelatu, eta Stålhammar ez zedila deitua izan zerbitzatzera, betiko elkarrekin egoteko.

Bikoteak ukatu egin zuen auzitegian euren artean inolako haragizko harremanik izan zutenik. Stålhammar errebelatu baino lehen, Löhnman haren besoaren gainean baino ez zen egon, besterik ez. Stålhammarrek ere Löhnmanez maitemindu zela esan zuen, haren bertutearengatik, eta hainbat lekukok adierazi zuten bikotea bere bertutearengatik zela ezaguna. Epaimahaiak galdetu zionean Stålhammarri zelan bizi zitekeen hamar urtez gizon barik ezkonduta, erantzun zuen: "Berak bezala, Jainkoari eskerrak, ez zuen inoiz pentsamendu libertinorik izan, eta are gutxiago desio naturalik, inoiz ez zuen behar izan edozein gizonekin elkartzeko". Epaileak galdetu zion Löhnmani ea berak eta Stålhammarrek inoiz ez zuten izan "ezkondutako bikoteek izaten duten moduko maitasun-harremanik", eta hark erantzun zuen: "Ez, ez zuen inoiz egin eta ez zuen inoiz gonbidapenik ere egin".

Epaitegiak jakin nahi zuen zelan lortu zuen Stålhammarrek gizonaren plantak egitea, eta emagin bati agindu zion fisikoki azter zezala. Emaginak esan zuen osorik eta normal garatuta zegoela, emakume batentzako ezohiko bular lauak izan ezik. Hala ere, epaileek txundituta eta nahastuta jarraitu zuten. Smålurrekoa zenez, jendeari Blenda gerlari ospetsua gogorarazi zion, Smålurrekoa hura ere.

Bere izeba Sofia Drakek ere "interbentzio indartsua" egin zuen bere alde.

'Göta hovrätt 'epaimahaiak onartu egin zuen ezkontzak Jainkoaren eta naturaren legea hautsi zuela zioen epaia, baina homosexualitate-kargutik absolbitu egin zituzten, bikotea kontsumitu bako ezkontza batean bizi izan zela zioten lekukotasunak onartu zituztenean. Horren aurrean epaileek batasuna hobeto ikusi zuten, "mota garbiagokoa, izpiritualagokoa, bertutearen batasuna" baitzen.

1729. urteko abenduaren 18an, Ulrika Eleonora Stålhammarri gizon plantak egin eta emakume batekin ezkontzea leporatu zioten. Delitu horiek heriotza-sententzia adierazten zuten formalki, baina Stålhammarren delitua hilabetez ur eta ogi kartzelaratzea izan zen, eta gero estortsioa eta Kalmarren erbesteratzea. Maria Lönmani hamalau eguneko espetxealdia ezarri zioten, egia ez jakinarazteagatik.

1730. urteko urtarrilaren 30ean, Frederiko I.a Suediako erregeak Stålhammarren epaia murriztu zuen "ogi eta uraz" zehaztapena kendu eta Maria Lönmanen kondena zortzi egunera murriztu.

Zigorrak bete ostean, lasai bizi izan ziren Ulrikaren senideen jabetzetan. Ulrika Eleonora Stålhammar Sävsjöko kanpoaldean zegoen Hapenjöa etxean bizi izan zen Erik Silfversparre teniente koronelaren alargun Elisabet Ramsvärdekin; bere alaba Margareta Elisabet Ulrikaren lehengusu Otto Fredrik Stålhammarekin ezkondu zen, Sofia Drakeren seme Otto Fredrik Stålhammarekin. Maria Löhnman Stålhammarren izeba Sofia Drakek giltzain lanetan hasi zen Vetlandaren kanpoaldeko Salshult etxean. Ulrika Stålhammar eta Maria Löhnmanen eskutitzek erakusten dute bakoitzak bestearekiko zuen maitasuna. Ulrika 1733, urtean hil zen, eta Mariak Ulrikaren izebaren eta bere lehengusuaren giltzaina izaten jarraitu zuen, 1761. urteko maiatzaren 16an hil zen arte.

 Testuingurua 
Aro Moderno goiztiarrean, Suediako armadan zerbitzatu zuten emakumeen zenbait kasu izan ziren, gizon-plantak eginez. Lehenago, Brita Olofsdotterren kasua izan zen, 1569. urtean Livoniako gerran Suediako zalditerian zerbitzatu zuena, eta Lisbetha Olsdotterren kasua, Mats Ersson izenarekin soldadu gisa aritzeagatik zigortu eta exekutatu zutena. Izatezko kasu hauek XVIII. mendearen hasieran jo zuten goia. Ulrika Eleonora Stålhammarren garaikideak izan ziren, Anna Jöransdotter eta Margareta Elisabeth Roos-ek ere Karlos XII.a Suediakoaren armadan zerbitzatu zuten Iparraldeko Gerra Handian: Roos-en kasuan ez zen inoiz konfirmatu, ez baitzen inoiz auzitegi baten aurrera eraman, baina Anna Jöransdotterrek Johan Haritu izena erabili zuen 1714an emakumea zela aurkitu zuten arte. Hirugarren emakume bat ere zigortu zuten Norvegiako kanpainan soldadu gisa aritzeagatik, baina Stockholmeko kaleetan gizonez jantzita ikusi zuten 1740ko hamarraldira arte, non "Zalduna" deitzen zioten.

Bazegoen fenomeno horren nolabaiteko ezagutza publikoa: 1715. urtean, gizonezko militarren arteko sodomia-epaiketa batean, Jürgen Wiess soldaduak bere burua defendatu zuen esanez beste soldadu baten aurrera joatea gogo onez erantzuteko arrazoi bakarra gizon jantzitako emakume bat zela uste zuelako izan zela, jakina baitzen hainbat emakume gizon jantzita zeudela soldaduen artean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Suediarrak
Kategoria:Emakume militarrak
Kategoria:Suediako militarrak