Iparraldeko ontzi beltz leunduen kultura

Iparraldeko ontzi beltz leunduen kultura () Indiako azpikontinentean Burdin Aroan agertu zen kultura bat izan zen, K.a. 700 eta 200 urteen artean iraun zuena.

Grisez margotutako ontzien kulturaren eta Ontzi beltz eta gorrien kulturaren ondoren sortu zen garai vedikoaren hondarretan eta K.a. 500 eta 300 urteen artean izan zuen aldi gorena, Mahajanapada estatuen garaian. Ondoren Maurya Inperioa sortu zen.

 Historia 
Garaiko eliteek erabiltzen zuten luxuzko txartaturiko zeramikak ematen dio izena kultura honi.

Indus haraneko zibilizazioaren gainbeheraren ondoren Indiako azpikontinentean sortzen ari ziren lehen hiri handiekin erlazionatzen da. Hiriok populazioaren hazkunde handia izan zuten, gotortu egin ziren, populazioa estratifikatu egin zen, merkatal-sare zabalak eratu ziren, artisau lanak espezializatu egin ziren (bolia, oskolak, harribitxiak), pisu-sistemak garatu ziren, markaturiko txanponak sortu ziren eta idazkera berriak agertu ziren (Brahmi eta Karosthi idazkerak eta baita inpresio-zigiluak ere).

Adituek antzekotasunak aurkitu dituzte askoz antzinakoagoa den Harappa kulturarekin, bolizko dadoak direla, orraziak edota pisu sistema berezia. Baita ere lokatzaren erabilera, adreilu egosiak eta harriak arkitekturan, eraikin publiko askoren eraikuntza, gailu hidraulikoen sistemen garapena, eta antzerako artisautzan. Baina desberdintasun nabarmenak ere badaude, izan ere arrozak, artatxikiak eta basartoak garrantzia handia hartu zuten Iparraldeko ontzi beltz leunduen kulturan. Indiako azpikontinentean estatu mailako antolaketa duen lehen kultura dela esan daiteke.

Grisez margotutako ontzien kulturarekin alderatuta urbanizazioaren garapena eta burdinaren erabilera ikusten da.

K.a. 200. urtearen inguruan amaitu zen Iparraldeko ontzi beltz leunduen kultura. Zeramikan ikusten da hori, ontzi gorriek, diseinu berriekin, ordezkatu baitzituzten ontzi beltzak. Hiri berek jarraitu zuten existitzen eta azpikontinente guztian hazkunde handia gertatzen ari zen, eta Shunga eta Satavahana dinastiak sortu ziren eta ondoren Kusan inperioa.

 Proto-Iparraldeko ontzi beltz leunduen kultura 
Giovanni Verardi italiar arkeologoak Nepalgo Terai ordokiko Gotihawa arkeologia eremuan ontzi beltz leunduak aurkitu zituen, K.a. XII. eta VIII. mendean datatu direnak. Puntu gorriak zituzten azal beltzean, labean izandako arazoen ondorio dira.

Rakesh Tewari indiar arkeologoak dio berriagoak direla ontziok, baina beti ere K.a. 800 urte baino bi mende lehenagokoak.

 Arkeologia eremuak 
280px|thumb|Ontzi beltz leundu baten zatia, Gobernuaren Museoan, Mathuran (Uttar Pradesh).
Honako hauek dira kultura honetako arkeologia eremu garrantzitsuenak, Mahajanapadatan sailkatuta:
 :
 Charsada (antzina Pushkalavati) eta Taxila
 :
 Delhi (antzikano Indraprashta)
 Uttar Pradesh estatuan: Hastinapura, Mathura, Kampil/Kampilya, Ahichatra, Ayodhya, Sravasti, Jajmau, Prayagraj, Kausambi eta Varanasi
 Bihar estatuan: Vaishali, Rajgir, Pataliputra (Patna), Champa (Bhagalpur) eta Kopagarh (Darbhanga)
 Madhya Pradesh estatuan: Ujjain eta Vidisha
 Mendebaldeko Bengala estatuan: Bangarh, Chandraketugarh eta Mongalkote
 :
 Mahasthangarh eta Wari-Bateshwar

Thailandia hegoaldeko hainbat arkeologia eremutan aurkitu dira ontzi beltz leunduak, itsas merkataritza bidez eramanak izango zirela uste da. Sri Lankako hainbat tokitan ere, Anuradhapuran adibidez, aurkitu dira Iparraldeko ontzi beltz leunduak, K.a. 500 eta 250 urteen artean datatu direnak. Horrek erakusten du India iparraldeko Ganges haranarekin harremanak bazirela garai haietan.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Burdin Aroko Asia
Kategoria:Antzinako India
Kategoria:Bangladeshko historia
Kategoria:Pakistango historia
Kategoria:Nepalgo historia
Kategoria:K.a. II. mendean desagertutako herrialdeak
Kategoria:Antzinaroko zeramika
Kategoria:Indiako antzinako herriak