Sileno (mitologia)

Sileno (Σειληνός /Seilēnós) edo Papposileno, Greziako mitologian, satiro bat da, etengabe laguntzen dion Dioniso jainkoaren aitatzakoa eta irakaslea. Izan ere, jakintsu, profeta eta filosofotzat zeukan bere burua.Schmidt, Joël  (2017) Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine, Paris, Larousse, 366 or. ISBN 9-782035-936318. 318 or. Sileno, edo baita pluralean ere: Silenoak, basoko jainko landatarra da, horditasunaren eta ardoaren elaborazioaren jainkoa greziar mitologian.       

Gainera, hordia pertsonalizatzen duen jainkoa da eta zentzu horretan, Dionisoren segizioaren kide diren beste bi jainko txikirengandik nahiko hurbil dago. Beste bi jainko horiek dira, Comos (mahai oparoa) eta Coros (Asetasuna) eta Herodotoren esanetan Hibrisarengandik jaio zirenak.Herodoto, Historiak

Antzinaroko iturrietan, Sileno irudi kontraesankor gisa irudikatzen da. Alde batetik, arte grekoan mozkor bat bezala irudikatzen da, neurrigabekeriako bizitza bat gozatzen duena; beste aldetik, berriz, oso jakintsu bat bezala kontsideratzen da, edonoren etorkizuna eta iragana ikus dezakeena. Bere izaera eta mozkor-itxura gorabehera, Antzinaroan oso estimatua zen.

 Mitoa 
Sileno "Hermes jaikoaren semetzat" hartzen da, satiroak bezala. Beste tradizio batzuek, ordea, Pan jainkoaren eta ninfa baten seme egiten dute, edo Panena eta Gaiarena (Lurra), eta, Nonnos Panopolisekoa idazleren arabera, Gaiarena bai, baina Urano mutilatuaren odolak eranlduta. Nisa hirian (Karia, Asia Txikia) jaio zela esaten da.Nonnos Panopolisekoa, Dionisikak, XIX eta XXIX

Gigantomakian parte hartu zuela uste da. Martsiasen eskutik, txirula asmatu zuela esaten da, baita dantza berezi batere, bere omenez, Silenoren dantza deritzona.thumb|Siziliako zilarrezko Litra, Sileno irudikatzen duena.Hainbat burla ipuinetako protagonista ere bada, non ardoarekiko zaletasunak hilkorren artean noraezean ibiltzera eramaten duen, mozkortuta. Horrela, gehiegi edan duen egun batean, Frigian galdu eta Midas erregeak jasotzen du. Handik egun batzuetara, Dionisok, kezkatuta, Midasen etxean aurkitu du, eta, esker onez, desio bat betetzeko eskaini dio erregeari. Orduan, Midasek ukitzen duen guztia urre bihurtzea aukeratzen du. Arkadiatik itzultzea, asto gainean jarri eta mozkortuta zegoela iraindu zutenean, Zeusi deitu zion, eta honek bere iruzurtiak asto bihurtzeko baimena eman zion.

Batzuetan, agure atsegin eta alai gisa pertsonifikatzen da, sudur motza eta sabel izugarria dituena. Sileno, mozkor-mozkor eginda bazegoen ere, Dionisioren segizioari jarraitu eta, asto gainean, barrez eta kantari aritzen zen etengabe. 

Gehienetan, bere jakintsu, profeta eta filosofo dohainak erabiltzeari uko egiten zion, eta horretara behartu behar zuten, Midas erregeak egin zuen bezala.

 Irudikapen artistikoak eta kultukoak 

 Antzinatean 
eskuinera|thumb|Sileno mozkortua bi gaztek lagunduta, stamnos etruskoa, K.a. 300 urte ingurukoa. Paris, Louvre museoa.
Haiseran, silenoak, erdi zaldi erdi gizon moduan irudikatuta agertzen dira, askotan, zaldi buztana, zaldi belarriak eta zakil handia eta zutitua, eta bizar luzea duen gizona zen. Geroago, gizon itxura gehiago hartu zuen.

Oro har, agure alai baina itsusi baten itxurarekin irudikatzen da, sudur zapalduarekin, hazpegi pisutsuekin eta sabel handiarekin. Sokrates Silenoren antza zuela esan zuen Altzibiadesek Platonen Oturuntza lanean (215b); ezaugarri horiekin irudikatzen da antzinako bustoetan. Konparaketa hau, iraingarria irudi lezakeena, ez da horrenbeste, kontuan hartzen badugu Sileno itxuran, olinpiar jainko-jainkosen irudikapen baliotsuak (Apoloren zilarrezko edo urrezko iruditxoak adibidez) ezkutatzeko zegoen usadioa kontuan hartzen bada. Beraz, ez zen iseka Altzibiadesen aldetik, laudorio sotila baizik: bere kanpoko itxura itsusi eta higuingarria bada, barruan "jainko baten antzekoa" da. Bere Gargantua kalifikatzeko, Rabelais idazleak, bere hitzaurrean, Silenoren kutxaren irudia erabiltzen du.Gargantua, Hitzaurrea, Édition Marty-Laveaux, 1868

Zenbaitetan sileno izena ematen zaie satiroei, eta erromatarren artean, Faunori eta Silvanori.

Sileno mozkorra, II. mendearen hasierako marmolezko eskultura da, 110 cm-ko garaierakoa eta Narbonako Museo Arkeologikoan gordetzen dena, 1856an aurkitu zen geltokiaren zimenduak egiteko lanetan. Gaur egun galduta dagoen brontzezko obra baten kopia da, IV  sortua. K.a. LisipoMoulis, Dominique (2016) « Trésors archéologique de Narbonne », Archéologia, 549 zk.,‎ 64–67 or.   eskultore greziarraren eskutik.
 Antzinatearen ondoren 
Pizkundetik aurrera, Silenoren gaia maiz irudikatu zen. Sileno, tradizioz, agure trauskil eta alai, itsusi, lizun gisa irudikatzen da, bere mozkorraldiak grutesko bihurtua. Bereziki artista eta artelan hauetan:  Andrea Mantegna (Bakaanala Silenorekin, 1481), Piero di Cosimo (Silenoren zoritxarrak, 1505 – 1507), Peter Paul Rubensen (Sileno mozkorra, 1616 – 1618 eta Silenoren martxa, 1616 – 1617), Antoon Van Dyck (Sileno mozkorra eta Sileno mozkorra, fauno eta bakante batek sostengatua, 1617 – 1618 inguruan), Jusepe de Ribera (Sileno mozkorra, 1626), Gerard van Thonhorst (Silenoren garaipena, 1623 – 1630 inguruan), Charles-André van Loo (Silenoren mozkorra, 1747), Honoré Daumier-en (Silenoren mozkorra, marrazkia, 1850) edo Jules Dalou eskultorea (Silenoren garaipena, multzo eskultorikoa, 1885) 
 Silenoak, izen generikoa 
Silenorekin batera, Dionisioren irakaslearekin batera, sileno ere "zahar bilakatutako satiroen izen generikoa" da.Grimal, Pierre: Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine Sileno horien artean, Terpon, greziar pitxerrei buruz behin baino gehiagotan irudikatzen zena, eta bere Terpes bikoitza daude.

 Erreferentziak 

 Kanpo loturak 

 “Seilenos” Theoi, greek mythology
 Parada, Carlos Silenus. Σιληνός. Greek Mythology Link

Kategoria:Greziar mitologiako izakiak
Kategoria:Wikipedia:Autoritate kontrola duten artikuluak
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak