Gerra kolonial

Gerra koloniala garapen txikiagoa duen lurralde baten (kolonia) kontrola lortzeagatik gatazka beliko mota bat da. Gerra-sortzaileak lurralde baten kontrola lortzeko lehiatzen duten potentzia kolonial batzuk izan daitezke; edo horietako bat (metropolia) biztanleria indigenaren aurka izan daiteke. Koloniaren eta metropoliaren arteko gatazka horien protagonistak kolonoak ere izan daitezke, hau da, jatorri metropolitarra duten eta indigena ez diren biztanleak, beren interesen eta metropoliaren (kreoleak Espainiako Amerikaren kasuan) kontrakoaren kontzientzia hartzen dutenak.Roy, Kaushik (2013). The Army in British India: From Colonial Warfare to Total War 1857 - 1947. A&C Black. ISBN 9781441177308.

Jean-Marie Teno zinema zuzendariaren arabera gerra gehienek gerra koloniala ezkutatzen dute; terrorismoaren aurkako defentsa ideologien pean dago kolonialismoa. Egiatan, gerra kolonialak dira gerra gehienak. Helburuak lortzeko, okupatu egiten dituzte herrialdeak; bonbardatu, suntsitu. Herrialdeak dituen baliabideekin egiten dira, eta, gehienetan, AEBen eraginpean dagoen gobernua ezartzen dute.

 Faseak 
Gertatzen diren uneari dagokionez, honako hauek bereizten dira:
 Konkista kolonialeko gerrak, konkistaren eta kolonizazioaren hasierako aldian (bi zibilizazioren arteko talka kulturala dute ezaugarri, eta kolonizatzailearen partetik dator abantaila teknologikoa).
 Ondoren sortutako matxinada kolonialak, domeinu koloniala jada ezarrita dagoenean (horietan abantaila errebeldearen partetik etor daiteke, tokiko lurraldearekin eta biztanleriarekin identifikatuta, matxinada- edo gerrilla-taktikak erabili ohi dituena eta kolonizatzailearen potentzia etsaien laguntza izan dezakeena edo beharrezko teknologia eta nazionalismoa bezalako faktore ideologikoak txertatu dituena).

 Gerra kolonialak garai desberdinetan 
Antzinaroaan greziarrek eta feniziarrek Mediterraneoko kolonizazio historikoetarako "kolonia" terminoa erabili zuten arren, eta Egiptoarrak, Persiarrak, Alexandrok edo Erromatarrek lurraldeak konkistatu zituzten arren, ez da ohikoa "gerra kolonialak" esamoldea erabiltzea Kadeshko gudua, Alaliako itsas gudua, Joniar matxinada edo Gerra Punikoak bezalako gatazkak izendatzeko.

Esplorazioen Aroan (XV. mendearen amaiera eta XVI. mendearen hasiera) hasi zen Europaren hedapenak Mendebaldeko Europako potentzia kolonialen itsasoz haraindiko kolonien jabetza ezarri zuen, benetako inperio kolonialak osatu zituztenak: lehenik Portugal (Portugalgo Inperioa) eta Espainia (Espainiako Inperioa); ondoren Herbehereak (Herbeheretar Inperioa), Frantzia (Frantziar Inperio Koloniala) eta Ingalaterra (Britainiar Inperioa).

XVIII. mendean zehar Europan eman ziren gatazkek, batez ere kontinentearen kontrola eta oreka mantentzeko (Espainiako Ondorengotza Gerra, Austriako Ondorengotza Gerra, Zazpi Urteko Gerra) ondorioak izan zituzten kolonietan.

XIX. mendean zehar, gerra napoleonikoen ondoren, Europan bakea mantentzeak (gatazka puntual edo periferikoak izan ezik) espazio kolonialera eraman zituen gatazka militar gehienak, non ia etengabeko liskarrak ematen ziren (bereziki 1870 eta 1914 artean). Karrera koloniala deritzonak, batez ere Afrikaren banaketagatik, Europako beste potentzia batzuei potentzia kolonial gisa gehitzea ekarri zuen: Belgika (Belgikar Inperio Koloniala), Alemania (Alemaniako Inperioa) edo Italia (Italiar Inperioa). Errusia bezalako potentzia periferiko europarrak eta Europaz kanpoko potentziek, Ameriketako Estatu Batuak eta Japonia kasu, beren hedapen kolonial propioa egin zuten. 

Deskolonizazioa Bigarren Mundu Gerraren ondoren hasi zen planteatzen bereziki, eta modu baketsuan garatu ez zen lekuetan, independentzia gerrak, askapen gerrak edo deskolonizazio gerrak deiturikoak sortu ziren.

 Tropa kolonialak eta armada koloniala 
"Tropa kolonial" eta "armada kolonial" izenez izendatzen dira bai metropolitik eramandako tropa eta armadak, bai kolonietan sortutakoak,David Killingray and David Omissi, eds., (1999), Guardians of Empire. bai kolonoen artean (Hamahiru Kolonietakoak 1754-1763ko Frantsesen eta Indiarren Gerran), bai indigenen artean (zipaioak India britainiarrean, Erregularrak Maroko espainiarrean). Bereziki esanguratsua da Atzerriko Legioak Frantzian eta Espainian ematen den eredua.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Insurjentzia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Kolonialismoa
Kategoria:Gerrak garaiaren arabera
Kategoria:Europar kolonialismoaren historia
Kategoria:Gerrak motaren arabera