Nona Fernandez

Patricia Paola Fernández Silanes (Santiago, Txile, 1971ko ekainaren 23a), Nona Fernández izenez ezagunagoa, txiletar idazle, gidoilari eta aktore feminista da. 

 Bizitza 
Ama ezkongabearen alaba bakarra, Nona Fernandez Persa Biobio merkatutik gertu dagoen Matta hiribideko auzo batean hazi zen. Hantxe izan zuen lehen lana, erabilitako arropa saltzen.

Patricia Paola bere ama dentistaren izen berarekin ofizialki erregistratuta dagoen arren, denek esaten diote Nona,  eta izen horrekin sinatzen ditu bere lanak. Haurtzaroan sortu zitzaion ezizena, hitz egiteko lehen saiakeretan. "Monosilaboa besterik ez zekien esaten, erabatekoa, 'ez' ("no" gaztelaniaz). Ezezko hori bere haur makulu bihurtuta, goitizen berezi bat jaso zuen eta Nonito jarri zioten bere familian. Hazi zenean, ezizena Nona bihurtu zen.

Santiagoko Santa Cruz ikastetxean ikasi zuen eta ondoren Unibertsitate Katolikoaren Antzerki Eskolan.

Aktore gisa, Merri Melodys konpainia sortu zuen, antzezlan askotan parte hartu zuen eta Centro Chileno-Norteamericano de Culturako lehiaketa bat irabazi zuen.

Antonio Skarmetaren tailer batean parte hartu zuen 1995ean, Gabriela Mistralek Literatur Jokoak irabazi zituen urte berean. Bere ipuinak lehiaketen hainbat antologiatan agertu ziren lehenik, eta bere lehen ipuin liburua 2000. urtean argitaratu zen: El cielo. Bi urte beranduago Mapocho eleberri saritua argitaratu zuen.

Lehen nobela horren sorreraz, honela zioen: "Nire lehen nobela Bartzelonako apartamentu batean idatzi nuen, Txileri urrutitik begiratuta, eta orriak betetzen aberriaren historiari buruzko interpretazio zoroekin, nire sabelean espazio bila zebilen haur bat hazten zen bitartean. Seme bat erditu eta liburu bat bukatu nuen aldi berean. Nire semeak Dante du izena. Liburuak Mapocho izena hartu zuen, nire hiria gurutzatzen duen ibaia bezala, betidanik zaborra eta hildakoak eraman dituen ibai bera". Kritikari batzuek Seme-alaben literatura izenekoan sartu zuten Fernandez.

Bere bikotekidea, Danteren aita, Marcelo Leonart idazle eta antzerki zuzendaria da, biak Antzerki Eskolan ikasten ari zirela ezagutu ziren. La Fusa konpainia antolatu zuten elkarrekin.

Fernandezek hitz hauekin definitzen zuen bere burua: "Aktore gustuagatik. Narratzailea lepotik gora ernegarazteko, ahaztu behar ez dena ez ahazteagatik. Kulebroien gidoilaria, halabeharrez. Txiletar deserosoa, eta tarteka amorratua".
ezkerrera|thumb|Nona Fernández 2015eko FILSAn
Telesailetako gidoilari-lana bizimodua ateratzeko modu bat baino ez da izan Nona Fernandezentzat. TVNn El laberinto de Alicia telenobelaren gidoi buru izatera iritsi zen. Los archivos del cardenal telesailean ere kolaboratu zuen, Augusto Pinocheten diktaduran Elkartasunaren Bikaritzak defendatu zituen kasuetan oinarrituta. Halaber, Andrés Waissbluth-en 199 recetas para ser feliz filmaren gidoian eta Sebastián Morenoren La ciudad de los fotógrafos dokumentalaren gidoian parte hartu zuen. 

2011n, Guadalajarako Nazioarteko Liburu Azokarako hautatu zuten horrek 25 urte bete zituela ospatzeko, Txileko beste bi idazlerekin batera: Diego Muñoz Valenzuela eta Francisco Díaz Klaassen. Euren herrialdeetan ezagunak izan arren handik kanpora ez baitziren ezagutzen.

2012an egin zuen debuta antzerkigile gisa, El taller lanarekin, Mariana Callejasek Lo Curroko etxean egiten zuen literatur tailerrean inspiratutako antzezlana, Michael Townley senarrak DINAren operazioak lurpean zuzentzen zituen bitartean. Komedia beltz hori Leonarten eta Fernandezen konpainiak taularatu zuen, La Fusak, apirilean Santiagoko Lastarria 90 antzokian, eta 2013ko abuztuan Gabriela Mistral Kultur gunean berrestrenaitu zuten. Gainera, Altazor Saria irabazi zuen 2013an Antzerkigintza atalean. 

Bere bigarren lana, Liceo de niñas, 2015ean estreinatu zuen (horrekin, Pieza Oscura izena hartu zuen egileak eta Leonartek zuzentzen zuen konpainiak); "fantasiazko komedia bat da gainezka egindako zientzia-irakasle bati buruzkoa, bere eskolako laborategian hiru ikasle emakumezko aurkitzen dituena, 1985etik ezkutatuta."

2025ean, Fernandezen Marciano liburua 2025eko liburu onenen artean aukeratu zuen La Tercerako Culto atalak, Álvaro Bisamaren Oraculorekin batera, Paz Lópezen Pánico y ternura eta Ariel Florencia Richards-en Gordon Matta-Clark contra viejas superficies.

 Lanak 

 Eleberriak 

 2002: Mapocho, Planeta. Fce (Fondo de Cultura Economica), Mexiko
 2007: Av. 10 de Julio Huamachuco, Uqbar
 2012: Fuenzalida, Mondadori, Santiago
 2013: Space invaders, Alquimia, Santiago. Fce (Fondo de Cultura Economica), Mexiko
 2015: Chilean Electric, Alquimia, Santiago
 2016: La dimensión desconocida, Penguin Random House, Santiago
 2025: Marciano, Penguin Random House, Santiago

 Saiakerak 

 2019: Voyager, Penguin Random House, Santiago
 2023: ¿Cómo recordar la sed? Ensayo sobre el tiempo, la historia y sus escombros, Historiografica, Santiago

 Ipuinak 

 2000: El cielo (Cuarto Propia)

 Antologietan

 1994: Música ligera (Grijalbo, «Lluvia roja»)
 1996: Pasión por la música (Lom, «Marion»)
 1997: Cuentos extraviados (Alfaguara, «Blanca»)
 1998: Queso de cabeza y otros cuentos (Alfaguara, «El Cielo»)

 Antzerkigintza 

 El taller; 2012ko apirilean estreinatua; Bestiario, freakshow temporada 1973/1990 liburuan argitaratua, Grita (2004, Marcelo Leonart) eta Medusa (2010, Ximena Carrera): Ceibo Ediciones, Santiago, 2013 2019an, Ediciones Oxímoron-ek argitaratu zuen  bera bakarrik.
 Liceo de niñas, 2015eko urriaren 23an lehen aldiz antzeztua Pieza Oscura konpainiak Unibertsitate Katolikoaren Antzokian, Marcelo Leonart-ek zuzenduta eta egileak ikasle mutuaren papera jokatzen zuen. Ediciones Oxímoron-ek  2016an argitaratuta.

 Telesailen gidoiak 

 Jotorrizko istorioak 

 2018: Casa de muñecos (Marcelo Leonart-ekin)
 2011: El laberinto de Alicia (Tania Cárdenas eta Santiago Ardilak berridatzita 2014an)
 2005: Los treinta (Marcelo Leonart, Hugo Morales eta Ximena Carrera)
 2003: 16 (Marcelo Leonart-ekin)

 Modaketak 

 2013: Secretos en el jardín - Julio Rojas eta Matías Ovalle-rena
 2011: Los archivos del cardenal - Josefina Fernándezena
 2009: Conde Vrolok - Rodrigo eta Felipe Ossandón, eta Jorge Ayalarena
 2009: ¿Dónde está Elisa? - Pablo Illanesena
 2007: Alguien te mira - Pablo Illanesena
 2004: 17 - Marcelo Leonartena
 2002: El circo de las Montini - Victor Carrascorena
 1999: Aquelarre - Hugo Moralesena
 1998: Iorana - Enrique Cintolesirena

 Sariak eta aintzatespenak 

 1995: Gabriela Mistral Literatur Jokoetan lehen postua, «Marsellesa» ipuinagatik
 1996: Musikarekiko Pasioa literatur lehiaketako lehen saria
 1997: Paula aldizkariko Ipuin Lehiaketan finalista, «Blanca» lanagatik
 1998: Paula aldizkariko Ipuin Lehiaketan finalista, «El Cielo» lanagatik
 2000: Altazor Sarian finalista izan zen TBko gidoiaren kategorian, Aquelarre (ex aequo) telenobelagatik
 2002: Herralde Eleberri Sariaren finalista Mapocho lanagatik
 2003: Santiagoko Udal Literatur Saria eleberri kategorian, Mapocho lanagatik
 2004: Altazor Sarian finalista izan zen TBko gidoiaren kategorian, 16 lanagatik (ex aequo)
 2006: Altazor saria, TBko gidoi kategorian, Los treinta lanagatik (ex aequo)
 2008: Altazor saria TBko gidoi kategorian, Alguien te mira (ex aequo) telenobelagatik
 2008: Santiagoko Udal Literatur Saria eleberri kategorian, Av. 10 de Julio Huamachuco lanagatik
 2010: Altazor Sarian finalista, TBko gidoiaren kategorian,Conde Vrolok (ex aequo)
 2010: Altazor Sarian finalista TBko gidoiaren kategorian, ¿Dónde está Elisa? (ex aequo)
 2012: Altazor saria TBko gidoi kategorian, Los archivos del cardenal (ex aequo) lanagatik
 2013: Altazor saria Dramaturgia kategorian, El taller lanagatik
 2016: Argitaratutako Literatur Lan Onenen Saria eleberri kategorian, Chilean Electric lanagatik
 2017: Sor Juana Inés de la Cruz Saria, La dimensión desconocida lanagatik  
 2020: Ezohiko kategoriako Calamo Saria, Mapocho lanagatik
 2021: National Book Award-eko finalista literatura itzuliaren kategorian, La dimensión desconocida (ingelesezko itzulpena Natasha Wimmer-en eskutik)

 Oharrak 

Seme-alaben literatura deitutakoan beste idazle hauek ere kokatzen dira: Alvaro Bisama (Ruido), Alejandra Costamagna (En voz baja), Rafael Gumucio, Patricio Jara, Marcelo Leonart, Lina Meruane, Leonardo Sanhueza, Alia Trabucco, Alejandro Zambra (hain zuzen ere, Seme-alaben literatura esamoldea Formas de volver a casa-ren kapitulu bat da), Diego Zuñiga (La camanchaca).
 Erreferentziak 

 Bibliografia 

  Hainbat egile (1998). Queso de cabeza y otros cuentos. Paula ipuin lehiaketa 1998. Santiago: Alfaguara. ISBN 9562390535. OCLC 41967357. Internet Archive: quesodecabezayot0000unse. 

 Kanpo estekak 


 Nona Fernándezen artxiboa atarian Letras.mysite.com

Kategoria:Gizabanako biziak
Kategoria:1971ko jaiotzak
Kategoria:Wikipedia:16 elementuko autoritate kontrola duten orriak
Kategoria:Txileko idazleak
Kategoria:Txileko emakumeak
Kategoria:Emakume aktoreak
Kategoria:Emakume gidoilariak