Vallam kali

Vallam kali () edo Suge-ontzi estropada India hegoaldeko Kerala estatuko Vembanad aintziran egiten den estropada tradizionala da. Gerra-kanoek egiten dute lasterketa. Montzoi garaian izaten da, uztaila eta iraila artean. Uzta bilketaren Onam jaialdiari loturik dago.

 Historia 
280px|thumb|Arraunlariak lanean.
 Hastapenak 
Ontzien arteko estropadak Asirian sortu zirela esaten da, K.a. 300. urtean, urte berri eguna ospatzeko jaialdietan.

Keralan, XIV. mendearen hasieran Kayamkulam eta Chembakassery erresuma feudalak gerran zeuden. Chembakasseryko Devanarayana erregeak gerrako ontzi bat eraikitzeko agindu zion garaiko arotz famatu bati eta Chundan vallam ("mokodun ontzia") izena eman zion. Horrela beraz "suge-ontzi" hauek duela 650 urtetatik hona eraiki izan dira. Gaur egun eraikitzen diren ontzien artean Parthasarathi Chundan eredua da zaharrena. 

Duela 400 urte inguru hasi ziren Keralako aintziretan Vallam kali estropadak egiten, chundam vallan eta bestelako ontzien artean. Erritu erlijioso gisa ospatzen ziren antzinako errege hiduak omentzeko eta kostaldeko tenplu ugarietako jainkoak ohoratzeko. Onam jaialdiarekin bat egiten duenez Mahabali kondairazko erregea omentzen da.

 Erlijio erritualetatik kirolera 
280px|thumb|Nerhu Trophy estropadako ontziak.
1952. urtean Jawaharlal Nehru Indiako orduko lehen ministroak Punnamada aintziran estropada bat ikusi zuen eta segurtasun agenteak gainetik pasatuz ontzi haietako batera igo zen. Urte hartan erabaki zuen zilarrezko trofeo bat ematea eta Nehru Trofeoa estropada sortu zen. Ordutik aurrera ontzi tradizionalen eraustaldia izatetik kirol izatera pasa zen.

2019an Keralako turismo ministroa zen Kadakampally Surendranek Ontzi Txapeldunen Liga sustatu zuen turismoa erakartzeko helburuaz, eta horretarako iragarkiak eta babesleak bilatu zituen. Gaur egun milaka ikusle erakartzen ditu Vallam kali estropadak, hala Keralatik, nola India osotik eta baita atzerritik ere. Onam jaialdiaren garaian izaten direnez eskolak ere itxi egiten dira eta haurrek parte hartzen dute ospakizunetan.

Vallam kali guztiak ez dira kirol ikuskizunak, badira oraindik zentzu erlijiosoa mantentzen dutenak ere, Aranmula Uthrattathi adibidez.

 Vanchippattu 
Vanchippattu izenak "ontzien abestia" esan nahi du literalki. Malabarera hizkuntzan egiten den poesia lana da eta Vallam kali estropadetan eta hari lotutako jaietan egiten da. Aranmula Uthrattathi vallam kalian partehartzaileek abesten dituzte errituetarako garrantzi handikoak baitira. Vanchippatturen sortzailea Ramapurathu Warrier (1703–1753) izan zela esaten da.

 Ontzi motak 
 Ontzi mota  Deskribapena  Arraunlari kopurua  Estropada Chundan Vallam  Suge-ontzi klasikoa da. 30-36 metro arteko luzera du eta beraz kirolerako erabili izan den ontzi luzeena da. Bere branka goratu ikonikoagatik da ezaguna, sugea irudikatzen duena  64 eta 128 artean Estropada nagusiak, adibidez Nehru trofeoa Churulan Vallam  Chundan Vallam-en bertsio txikia eta arina da, "ontzi kizkurra" esaten zaio. Haren simetria eta kurbaturagatik da ezaguna, izan ere branka zein popa baititu altxaturik.  30 eta 40 artean  Tokiko estropadak Veppu Vallam  "Sukalde ontzia" esaten zaio. Ontzi txikiagoa da eta tradizionalki itsasoko borroketan ari ziren soldaduei hornigaiak eta elikagaiak eramateko erabiltzen zen. 25 eta 30 artean  Estropada laburrak Odi Vallam  "Ontzi azkarra" esaten zaio. Historikoki merkatal ontziak piratengandik eta itsas lapurrengandik babesteko erabiltzen zen. Ontzi arina eta azkarra denez sprint estropada laburrak egiteko aproposa da. Batzuetan "iluntasuna mozten duen ontzia" esatzen zaio, haren abiadurak iluntasunarena ere gaintzitzen duelako. aldakorra  Tokiko estropada laburrak Vadakkanody Vallam  "Iparraldeko ontzi azkarra" esan nahi du zenak. Ontzi tradizionalenetako bat da.  aldakorra  Komunitateko ospakizunak. Kochu Vallam  Literalki "ontzi txikia" esan nahi du. Tamaina trinkoa eta egitura arina du.  aldakorra  Lasterketa apalak

 Arauak 
280px|thumb|Nerhu Trophy estropadako bideoa.
Eskualdearen arabera eta estropada motaren arabera arauak desberdinak izan daitezkeen arren, gaur egun estandarizaturiko arauen arabera jokatzen dira estropada garrantzitsuenak.

Talde bakoitza herri baten edo kirol elkarte baten ordezkaria da. Ontziak erregistraturik egon behar dira eta haien izena agerian izan behar dute. Kapitaina ongi identifikatu behar da eta ontziaren tamainaren araberako arraunlarien kopuru minimoa bermatuta egon behar da. Arraunlariek dagokien taldearen janzkera izan behar dute.

Estropada hasi aurretik ontzi guztiek prozesioa egin behar dute. Estropada hasterakoan bakoitzak bere kalea errespetatu behar du eta amaierara lehenengo iristen denak irabazten du. Denbora zehazki neurtzen da, milisegundoko zehaztasuneraino. Lasterketa amaitu bezain laister ontziek helmugako eremua libratu behar dute gainerako ontziek iristeko nahikoa toki zian dezaten.

Saria dirutan ematen da, eta estropada nagusietan diru kopuru handia izaten da, ₹1 lakh ingurukoa ere bai. Garaikurra ere eramaten du. Bi taldek aldi berean zeharkatzen badute helmuga, dirusaria elkarbanatu egiten da eta garaikurra talde bakoitzak sei hilabetez gordetzen du.

 Prestakuntza 
Hilbeteetan zehar prestakuntza gogorra egiten dute arraunlariek, estropadek garrantzia handia baitute taldearentzako edo komunitaterentzako.

Herri bakoitzean 150 arraunlari onenak aukeratzen dira eta entrenatzeko orduan arraunkadak vanchippattu abestieki sinkronizatzean zentratzen dira. Arraunlari beteranoenek gidatzen dituzte entrenamenduak eta karanaadan (kapitaina) eta lau adanayampu (lemazain) dira vanchippattua abesten dutenak. Minutuko 80-100 arraunkadako erritmoa eramaten dute. Arraunlariek hilabeteetan zehar dieta zorrotza eraman behar izaten dute.

Ontziek ere mantenimendu eta dekorazio lan handiak behar izaten dituzte, batzuetan urtebeteko lana izaten da.Ontziak olioztatzeko arrain olioz, koko oskolez eta errautsez egindako nahasketa erabiltzen da, horrela egurra eta kroskoa gogor mantentzen da. Herriko arotzak egiten ditu beharrezko konponketak eta mantenimendua. Ondoren dekorazioa gehitzen zaie, apaingarri kulturalak, zetazko aterkinak eta latoizko lanparak.

Gizonezkoen eta emakumezkoen estropadak bereizita egiten dira. Janzkera oso zurruna ez da izaten, oinutsik doaz arraunlariak eta turbante zuria eramaten dute. Estropada hasi aurretik erritualak eta bedeinkapena egiten dira. Aranmula Parthasarathy Tenpluaren kasuan gizonezkoek tenpluari bira ematen diote vanchippattua abestuz. Ondoren ontziak uretan uzten dira musika eta dantza tradizionalarekin bakoitzaren kulturaren arabera.

 Estropada garrantzitsuenak 
280px|thumb|Kumarakom estropada hasi aurretik ontzi guztiak batera.
Honako hauek dira estropada ezagunenak:
 Kandassankadavu estropada (Thrissur barrutia)
 Nehru Trophy estropada (Alappuzha barrutia)
 Triprayar estropada (Thrissur barrutia)
 Aranmula Uthrattathi estropada (Pathanamthitta barrutia)
 President's Trophy estropada (Kollam barrutia)
 Champakulam Moolam estropada
 Thazhathangadi estropada (Kottayam barrutia)
 Pampa estropada (Alappuzha barrutia)
 Kallada estropada (Kollam barrutia)
 Payippad Jalotsavam
 Kumarakom estropada (Kottayam barrutia)
 Gothuruth estropada (Ernakulam barrutia)
 Piravom estropada (Ernakulam barrutia)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Keralako kultura
Kategoria:Indiako kirola
Kategoria:Arraunketa