Julio Urkixo Euskal Filologia Mintegia

Julio de Urquijo Euskal Filologiako Mintegia 1954an sortu zuten Donostian Koldo Mitxelenak eta Manuel Agudek, Gipuzkoako Foru Aldundiaren diru-laguntzarekin. Mintegiari Julio Urkixo euskaltzale eta kultura eragile deustuarraren izena ipini zioten.

Julio Urkixok, besteak beste, egun Eusko Ikaskuntzak kaleratzen duen «Revista Internacional de Estudios Vascos» izeneko aldizkaria sortu zuen 1907. urtean eta bere liburutegi pribatuan, gerora Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskuetan geratu zena, balio handiko bilduma osatu zuen.

Mintegia sortu zeneko urte horiek urte beltzak ziren euskaltzaleentzat, eta lehenengoz erakunde ofizial batean nolabaiteko zirrikitua aurkitu zuten euskal hizkuntzalaritzako ikasketak aitzinarazteko. 

Mitxelena zuzendari izendaturik, Anuario del Seminario de Filología Vasca «Julio de Urquijo» edo ASJU izeneko aldizkaria hasi ziren argitaratzen; berehala, hizkuntzalaritza alorreko maila goreneko aldizkari zientifikoen artera sartu zen, eta euskal ikasketen aitzindari bihurtu zen zalantza gabe.

Mintegiaren argitalpenetan ikusi zuten argia gerra ondoko euskalaritzako lanik garrantzitsuenak, besteak beste Mitxelena maisuaren doktore tesia izan zen «Fonética Histórica Vasca» lan oinarrizkoak.

Handik urte batzuetara izendatu zuten euskaltzain Mitxelena; 1961eko urtarrilaren 22an irakurri zuen bere sartze hitzaldia, euskaltzainburu Ignazio Maria Etxaide zelarik. Bi eratara jokatu zuen errenteriar irakasleak Julio de Urquijo Mintegitik urte haietan: alde batetik, Euskaltzaindiaren barruan ziren sektore integristak astintzeko gotorlekua izan zen Mintegia (ez dugu ahantzi behar Etxaide bera Francoren aldeko eta, nolabait ere, erregimeneko gizona zela); bestetik, euskal ikasketen garapena bultzatzeko tresna. Bi bide horietan Mitxelenaren lanak emaitza oparoak izan zituen.


 Mintegiaren oihartzuna  

Besteak beste, Julio de Urquijo Mintegiaren lanak hizkuntzalaritzako alorreko nazioarteko komunitate zientifikoa Euskal Herrira begira jarri zuela esan daiteke. Espainiako eta Europako unibertsitateetan ikusi zuten gure herriak ez zuela gordetzen hizkuntza bakan eta zahar bat bakarrik, baizik ere horrekin batera bazela hemen hizkuntzalaritzan lan sakon eta jakingarriak egiteko jende aski prestaturik.

Mitxelenaren lanaren oihartzuna izan zen, besteak beste, Antonio Tovarrek eta José Vallejok Salamancako Unibertsitatean sortu zuten Manuel Larramendi izeneko euskal hizkuntzako katedra. Geroztik, Julio de Urquijo Mintegiaren laguntzaile eta lankide aparta izan zen Antonio Tovar; Manuel Agudekin batera oraino amaitu gabe dagoen euskal hiztegi etimologikoaren egile.

Ia berrogeita bost urteetan Julio de Urquijo Mintegiak egin duen lan erraldoia lerro labur hauetan laburbiltzen zaila litzateke. Esan dezagun, zernahi gisaz, Julio de Urquijo Mintegiaren ospe akademiko eta zientifikoa handia bada ere, herri administrazioarekiko menpekotasunak ez duela oso antolabide argirik izan. Sortzez geroztik, Gipuzkoako Foru Aldundiaren mende egon izan da beti, baina inoiz ez du eraikuntza juridiko propiorik izan, eta horren eraginez Mintegiaren eta Aldundiaren arteko harremanak lausotu edo ahuldu egin dira urteen joanarekin batera.

Irtenbide finkoa aurkitu nahirik, 1998ko abenduaren 22an Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura eta Euskarako foru diputatu Koruko Aizarnak eta Eusko Ikaskuntzako lehendakari Juan Jose Goirienak hitzartu zuten Julio de Urquijo Mintegia behin-betikoz Eusko Ikaskuntzaren egituraren barnean sartzea. Gaur egun, Mintegia kudeatzen duten irakasleekin elkar hartu ondoren egin zen integrazio hori. Hitzarmenak autonomia ematen dio Mintegiari bere lanak egiteko eta behar dituen bitarteko material nahiz diruzkoak ziurtatzen dizkio etorkizunari begira.

Hitzarmenak bide emango dio Mintegiari Manuel Agudek eta Antonio Tovarrek hasitako hiztegi etimologikoaren lanak amaitzeko, horretarako bekadun bat jarrita. Horrez gain, jakina, orain artean atzeraturik eta ezin argitaraturik ziren ASJUko aleak kaleratuko dira aurki, Joseba Andoni Lakarra irakaslearen zuzendaritzapean. Beraz, harpidedunek eta gainerako irakurle eta zaletuek aldizkaria ostera eskuetan izateko aukera izango dute.

 Ikus, gainera 
 ASJU aldizkaria.
 Julio Urkixo Euskal Filologia Mintegiaren Urtekariaren gehigarriak.

 Erreferentziak 

Kategoria:Eusko Ikaskuntza
Kategoria:Filologia
Kategoria:Hizkuntzalaritza historikoa