Marta Traba

Marta Traba Taín (Buenos Aires, Argentina, 1923ko urtarrilaren 25a - Madril, 1983ko azaroaren 27a) kolonbiar nazionalizatutako argentinar arte kritikaria eta idazlea izan zen.

 Biografia 
Gurasoak Galiziako etorkinak zituen, Francisco Traba kazetaria eta Marta Taín. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Buenos Aireseko Unibertsitatean. Bere ikasle urteetan Jorge Romero Brest arte kritikariak zuzendutako Ver y Estimar aldizkarian lan egin zuen. Arte kolonbiarraren eta latinoamerikarraren jarrera kritikoan aitzindarietako bat izan zen.

1949tik 1950era Artearen Historia ikasi zuen PariskoSorbonan eta gero Andeetako Unibertsitatean eta Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean, Bogotan, non Artearen Historiako katedra lortu zuen. Bere lehen senarra Alberto Zalamea kazetaria izan zen. Horrez gain, arteari buruzko programekin kolaboratu zuen Telebista Nazional sortu berrian eta HJCK bezalako kultur irratietan. Semana aldizkarian eta El Tiempo egunkarian idatzi zituen zutabeek aberastu egin zuten Kolonbiaren bilakaera artistikoari buruzko eztabaida, eta hirurogeiko hamarkadako eztabaida nagusietan parte hartu zuten: sozialisten errealismoa espresionismo abstraktuaren aurka, nazionalismoa versus internazionalismoa eta arte figuratiboa arte abstraktuaren aurka.

Bigarren unibertsitatean Bogotako Arte Modernoaren Museoa sortu zuen. Andeetako Unibertsitatean Arte eskolak ematen zituen bitartean. 1968an, Carlos Lleras Restreporen gobernuan zegoela, militarrek Kolonbiako Unibertsitate Nazionala okupatu zuten eta Marta Traba herrialdetik kanporatu zuten. Erbesteratu bezala, Montevideon, Caracasen, Puerto Ricoko San Juanen, Washingtonen, Princetonen, Bartzelonan eta Parisen bizi izan zen, bere bigarren senarrarekin batera, Angel Rama literatur kritikari uruguaitarrarekin. Hala ere, 1982an Kolonbiako nazionalitatea lortu ahal izan zuen.Marta Traba, visor de una época, página 6

1958an El museo vacío argitaratu zuen, estetikari buruzko saiakera bat non Benedetto Croce eta Wilhelm Worringerren pentsamendua aztertu zuen. Latinoamerikako artearen historiari eta kritikari buruzko zenbait saiakera ere argitaratu zituen: 1961ean Pintura berria Latinoamerikan (1961), Bi hamarkada zaurgarri Latinoamerikako arte plastikoetan (1950-1970) (1973), Latinoamerikako artea 1900-1980. Hispanoamerikako hainbat artistaren lanak aztertu zituen, besteak beste, Alejandro Obregón, Fernando Botero, Leopoldo Richter, Guillermo Wiedemann, Eduardo Ramírez, Samuel Montealegre, Edgar Negret, Feliza Bursztyn eta Antonio Rodarenak. Pop artearen eta arte kontzeptualaren mundua ere aztertu zuen.

Aviancako 11 hegaldian hil zen, Boeing 747 batean, 1983ko azaroaren 27an, Madril-Barajas aireportutik gertu izandako istripuan. Kolonbiara zihoazen, Belisario Betancur presidenteak gonbidatuta, «Hispanoamerikako Kulturaren Lehen Topaketa» ikustera. Istripu berean hil ziren Angel Rama senarra, Jorge Ibargüengoitia idazle mexikarra, Manuel Scorza idazle perutarra eta Rosa Sabater piano-jotzaile espainiarra ere.Marta Traba, visor de una época, página 6

 Lanak 

 Historia Natural de la alegría. Buenos Aires: Editorial Losada, 1952 (poesía).
 El museo vacío. 1958
 Arte en Colombia. 1960
 Seis artistas contemporáneos colombianos. 1963
 Los cuatro monstruos cardinales. 1965
 El son se quedó en Cuba. 1966
 Las ceremonias del verano. Mario Benedettiren hitzaurrea, Habana: Casa de las Américas, 1966. 2.. edizioa: Buenos Aires: Jorge Álvarez, 1966. 3.ª edición: Bartzelona: Montesinos Editor, 1981. Eleberrien Ameriketako Etxeko Literatura Saria Kuba.
 Los laberintos insolados. Bartzelona: Seix Barral, 1967 (Eleberria).
 Pasó así. Montevideo: Ed. Arca, 1968 (ipuinak).
 La Jugada del día sexto. Santiago (Txile): Edit. Universitaria, 1969 (eleberria).
 Dos décadas vulnerables en las artes plásticas latinoamericanas (1950-1970). México, 1973.
 Mirar en Caracas. Caracas: Monte Ávila Editores, 1974.
 Mirar en Bogotá. 1976
 Homérica Latina. Bogotá: Carlos Valencia Editores, 1979 (eleberria).
 Conversación al sur. México: Siglo XXI, 1981 (suedierara eta norvegierara itzulia).
 Historia abierta del arte colombiano. Santiago de Cali: Colcultura, 1984 [1968] (Artearen historia kritikoa).
 En cualquier lugar. Bogotá: Siglo XXI, 1984 (eleberria).
 Museo de arte moderno. Bogotá: Planeta, 1984.
 De la mañana a la noche. Montevideo: Monte SEXTO, 1986 (ipuinak).
 Casa sin fin. Montevideo: Monte Sexto, 1987.
 Arte de América Latina 1900-1980.

Marta Trabak, gainera, artearen historiari eta kritikari buruzko beste liburuki batzuk argitaratu zituen, bai eta gai horri buruzko artikulu ugari ere egunkari eta aldizkarietan.

 Marta Trabari buruzko liburuak 

 Marta Traba: una terquedad furibunda, Victoria Verlichak, 2001.
 En blanco y negro, Marta Traba en la televisión colombiana, 1954-1958, Nicolás Gómez Echeverri, 2008.
 El programa cultural y político de Marta Traba. Relecturas, hainbat egilek, 2010.
 Marta Traba en circulación, Florencia Bazzano Nelson, 2010.
 Homérica latina: arte, ciudades, lenguajes y conflictos en América Latina, Rubén Darío Flórez Arcila, 2011.
 Mínimas huellas luminosas, Gustavo Zalamea, 2011.
 Marta Traba en facsímil, Fernando Zalamea, 2014.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Marta Traba en línea: recopilación de textos críticos de Marta Traba, archivos de audio y video
 Marta Traba. Una terquedad furibunda.
 Marta Traba: persona y obra, Juan Gustavo Cobo Borda
 Revista Mundo No 5 (Bogotá, Colombia), dedicada a Marta Traba
 Homenaje a Marta Traba y Ángel Rama
 Marta Traba o el salto al vacío (Revista Hispanoamericana, 1985) por Elena Poniatowska (pdf)

Kategoria:Argentinarrak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Argentinako saiakeragileak
Kategoria:Emakume saiakeragileak
Kategoria:Arte kritikariak
Kategoria:Emakume arte kritikariak
Kategoria:Wikipedia:23 elementuko autoritate kontrola duten orriak
Kategoria:Hegazkin istripuan hildakoak