Mitxoleta-hazi

Mitxoleta-haziak lo-belarraren (Papaver somniferum) haziak dira, mitxoletarenen antz handia dutenak. Giltzurrun itxurako hazi nimiñoak hazi-kuskuetan bildu izan dira milaka urtez zibilizazio ugaritan. Oraindik ere herrialde askotan erabiltzen dira, batez ere Erdialdeko Europan eta Asia hegoaldean, non legezkoa den landatzea, saltees eta sukaldatzea. Haziak osorik edo ehoak sukaldatzen dira, batez ere gozogintzan eta ogigintzan, eta olioa egiteko ere erabiltzen dira.

Historia

Mitxoleta-hazia zibilizazio askotako antzinako medikuntza-testuetan  aipatzen da. Adibidez, Egiptoko Ebers papiroak, K.a. 1550 inguruan idatzitakoak, lasaigarri bezala aipatzen du. Zibilizazio minoikoa (K.a. 2700. urtetik 1450. urtera gutxi gorabehera), Kretan sortutako Brontze Aroko zibilizazio bat, bere haziak biltzeko lo-belarra lantzen zuten, eta esne, opio eta ezti nahasketa bat erabiltzen zuen haurtxoen negarra baretzeko. Sumertarrek ere lo-belarra lantzen zuten haziak lortzeko.

Ezaugarriak
Lo-belar bi azpiespezie daude: Lo-belar zuria (hazietatik ateratako latexa opioa ekoizteko erabilia) eta lo-belar urdina (hazi urdinkarak elikagai bezala erabiliak).

Lo-belar haziek milimetro bat baino gutxiagoko luzera dute, giltzurrun itxura eta gainazal zulatua. Gutxi gorabehera 3.300 mitxoleta hazi behar dira gramo bat osatzeko, eta 2 eta 4 milioi artean kilo bat osatzeko. Konposatu aromatiko nagusia 2-pentilfuranoa da.

Haziak ekoizteko loreak erein behar dira, hauen ondotik lortzen baitira. Landareak urterokoak edo biurterokoak neguan ereiten dira zuzenean lurrean, erraz ugaltzen baitira.

Sukaldaritza

Lo-belar edo mitxoleta urdinaren haziak asko erabiltzen dira Austriako, Kroaziako, Txekiako, Danimarkako, Alemaniako, Hungariako, Lituaniako, Poloniako, Errumaniako, Errusiako, Serbiako, Eslovakiako, Esloveniako, Turkiako eta Ukrainako sukaldaritzan.

Europa osoan, ogi zuri biguneko opil eta pastelak mitxoleta zuri eta beltzaren haziekin hautseztatu ohi dira (adibidez, cozonac, kalach, kolache eta kołacz opiletan). Txekiar mitxoleta urdinaren haziak (Papaver somniferum lo-belarraren elikadura-segurtasuneko laborea) Erdialdeko eta Ekialdeko Europako leku askotan kontsumitzen dira. Hazi heldu eta ehoak, azukreztatuak, esnearekin irakiten dira, eta betegarri edo estaldura gisa erabiltzen dira gozopil mota desberdinetan (adibidez bejgli). Hazi helduak industrian edo etxean ehotzen dira, normalean eskuzko hazi-ehogailu  batekin.

Ekoizpena

Hazi ekoizpena (2014–2018 average) Estatua Ekoizpena (tona)  22.739 Turkia21.479 Espainia11.812 Hungaria6.047 Frantzia 5.467iturria: FAOSTAT, Nazio Batuak

2018an, mitxoleta-hazien munduko ekoizpena 76.240 tonakoa izan zen. 2024an, Txekiar Errepublika izan zen ekoizle handiena, 29.679 tonarekin. Turkia, Espainia, Hungaria eta Frantzia ere ekoizle garrantzitsuak dira.

Erreferentziak

Kanpo estekak

Kategoria:Laboreak
Kategoria:Oskoldun fruitu eta hazi jangarriak
Kategoria:Indiako espeziak