Kristine Bonnevie

Kristine Elisabeth Heuch Bonnevie (Trondhjem, 1872ko urriaren 8a – Oslo,1948ko abuztuaren 30a) norvegiar biologoa izan zen, eta Norvegiako lehen emakume katedraduna. Bere ikerketa-eremuak zitologia, genetika eta enbriologia izan ziren.

 Bizitza 
Kristine bederatzi seme-alabetatik bosgarrena izan zen. Jacob Aall Bonnevie (1838–1904) eta Anne Johanne Daae (1839–1876) izan zituen gurasoak. Bere familia 1886an aldatu zen Trondhjem-etik Cristianiara.

Bere aita hezitzailea zen arren, eta alderdi askotan aitzindaria, oro har, emakumeen hezkuntzaren aurka agertu zen, neskek etxean hezi behar zutela defendatuz, amek antolatutako talde txikietan. XIX mendeko Norvegian ere neskak hezteko aukera gutxi zeuden. Aitak emakumeen hezkuntzarekiko kezka eta aukera mugatuak izan arren, bai bera eta bai Honoria ahizpa nagusia eskola pribatu batera joan ahal izan ziren, gimnasio azterketa bat gainditzeko prestatzeko, hezkuntza akademikorako Europako bigarren mailako sistema. Azterketa gainditu zuen eta baita bere graduatu aurreko azterketa artium (aldi berean latinezko batxilergoko azken azterketa eta unibertsitatera sartzeko proba) 1892an.
 Ibilbidea 
1884an, Norvegia izan zen emakumeak unibertsitateetan onartu zituen azken herrialde eskandinaviarra. Medikuntza ikasle gisa sartu zen Kristianiako Unibertsitatean (gaur egun Osloko Unibertsitatea) 1892an. Medikuntza ikasketak hasi zituen, eta emakume gehienak arlo horretara animatu ziren, zaintzaile onak zirelako ustetik. Medikuntza ez zitzaion komeni, baina Zoologia prestakuntza mediko preklinikoaren parte zen, eta berehala aldatu zen horretara, Johan Hjort eta Georg Ossian Sars irakasleekin ikasiz.

Itsas biologian aditua, Norvegiako Ipar Itsasoko 15 urteko espedizioko materialak landu zituen. 1898an Züricheko Unibertsitatean zitologia ikasteko beka jaso zuen Arnold Lang irakaslearekin. Hala ere, zapuztuta sentitu zen Zurichen, Langek edo taldeak bere ikerketa-proposamenak baztertu zituenean. Horren ordez, Norvegian lanpostu baterako aurkeztu zen, Hjort irakasleak Osloko Unibertsitateko Zoologia Museoko komisario gisa utzitako kargua hartzeko, eta Sars irakaslea izan zen horretarako hautatzailea. Askoren harridurarako, nahiz eta hezkuntzan arinki gainditzen zuen gizon kualifikatu batekin (Kristian Schreiner) bi finalistetako bat izan, Sarsek bera aukeratu zuen. 1900. urtean Hjorten ondorengoa izan zen komisario gisa.

Beste beka bat jaso zuen Theodor Boveri enbriologo alemaniarrarekin Würzburgeko Unibertsitatean ikasteko, zitologia eta biologia zelularra ardatz hartuta, eta 1900ean joan zen hara, komisario izendatu eta bi hilabete eskasera. Bere ikerketak ornogabe espezie desberdinen meiosia aztertu zuen, besteak beste, Ascaris lumbricoides hesteetako zizare biribila, eta zelulen zatiketan uste zen prozesu unibertsaletik desberdina zen eredu anomalo bat aurkitu zuen. Ikerketa hau 1906ko bere doktorego-tesiaren oinarri bihurtu zen, "Undersøgelser over kimcellerne hos Enteroxenos østergreni" ("Enteroxenos østergreni-ren germen-zelulei buruzko ikerketak"). Graduatu zenean, Norvegiako unibertsitate batean doktoretza lortu zuen bigarren emakumea izan zen, eta zientzietako lehena.

1906tik 1907ra bi doktorego ondoko seihileko eman zituen Columbia Unibertsitatean, Edmund B. Wilson zoologo eta enbriologoarekin ikasten, sexu-kromosomak aztertuz. 1907ko ekainean, Schreinerrek artikulu bat argitaratu zuen, non bere tesi osoa oinarritu zuen aurkikuntza baliogabea zela argudiatzen zuen. Kristine kezkatuta zegoen "suntsitzeko" asmoa zuelako, baina gutxik ulertu zuten eztabaida horri heltzeko bezain ondo, eta azkenean eztabaida amaitu zen.

 Karrera akademikoa 
Garai hartan, Norvegiako zuzenbideak debekatu egiten zien emakumeei estatuak finantzatutako fakultateko karguak izatea, baina diru pribatuarekin finantzatutako "aparteko" (fakultate estandarretik kanpo) zoologiako katedra eskatu eta jaso zuen Bergengo Unibertsitatean 1910ean. Bere lankide Sars eta Robert Collettek postu horren alde egin zuten presioa, Haaken Hasberg Granekin batera, eta geroago Parlamentuan eragina izan zuten "Lex Bonnevie" onartzeko 1912ko otsailaren 9an. Lege horrek Norvegiako unibertsitateetan irakasle postuak betetzeko gizonezkoek zuten eskubide bera aitortzen zien emakumeei. 1912an, Bonnevie Norvegiako lehen emakume irakaslea izan zen, hasieran irakasle aparteko gisa, baina 1919tik aurrera irakasle titular gisa. 1912tik 1937ra Royal Frederick Unibertsitateko irakaslea izan zen.

1914an, Bonnevie genetika eta herentziazko anomaliak ikertzen hasi zen. Bereziki interesatzen zitzaion bikien jaiotzak hereditarioak izan zitezkeen ala ez. Barnard Collegeko elkarrizketatzaile bati esan zion Norvegia leku ona zela giza herentzia aztertzeko, garai hartan bertako jendea komunitate isolatuetan bizi zelako. Ehunka urteko atzera egin zezakeen familien arteko endogamia aipatu zuen.
Aurkikuntza eta ekarpenen zerrenda batean, polidaktiliak osagai hereditario argia zuela frogatu zuen. Hatz-markak ere aztertu zituen osagai hereditariorik bazuten ikusteko, aitatasun kasuetan interesa piztuz hasieratik. Geroago, hatz-marken eta gaitasun mentalen arteko lotura posible bat ikertu zuen - ideia oso ezaguna eugenesiaren inguruko eztabaidak biziak ziren garaian. Bere emaitzek ez zuten hatz-marken eta adimen-kozientearen arteko erlaziorik erakutsi. Azkenik, saguetan dardarka eragiten zituen disfuntzio genetiko bat aztertu zuen, hereditarioa zela eta garunean ura metatzeak eragiten zuela frogatuz. 

1937an erretiroa hartu ondoren ere, ikerketak egiten jarraitu zuen. Bere azken artikulua 1948an hil zen egunaren bezperan argitaratu zen, 76 urte zituela. Artikulu hau oraindik aipatua da.

1922 eta 1933 artean, Bonneviek Nazioen Ligako Lankidetza Intelektualaren Batzordean lagundu zuen (Henri Bergson, Albert Einstein, Marie Curie eta beste batzuekin).

 Ikasleen ongizatea 
Kristine Bonneviek ez zuen inoiz seme-alaba propiorik izan, baina ikasleen ongizateaz asko arduratzen zen. Emakume zientzialari gazteei laguntzea ere interesatzen zitzaion. Osloko Unibertsitateko Aulakjelleren eta Blindernkjelleren ikasle jantokien sortzaileetako bat izan zen. Bere laguntzari esker, 1916tik aurrera, unibertsitateak emakumezko ikasleentzako hainbat egoitza sortu zituen Oslon. Urte batzuk geroago, 1920an, Unibertsitateko Emakumeen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen, eta bertako lehen presidentea izan zen. Presidente gisa, Unibertsitateko Emakumeen Federazioaren Hirugarren Nazioarteko Kongresua antolatu zuen, 1924an Oslon egin zena. 
Lehen Mundu Gerran, janaria eta aterpea eskaini zien Norvegiako beste leku batzuetako ikasleei. Barazkiak hazteko soroak ere alokatu zituen, eta bere apartamentuko janaria banatu zien ikasleei naziek unibertsitatea itxi ondoren 1943an. Biak eugenesiaren alderdi arrazistek harrapatuta zeuden, eta bere aurreko arerio profesionala zen Kristian Schreinerrek sufritu egin zuen naziekin lankidetzan ez aritzeagatik. Griniko kontzentrazio-esparruan preso egon zen 1941etik 1942ra.

 Taxonomia 
Bonneviek animalia espezie berriak aurkitu eta sailkatu zituen, hala nola Enteroxenos oestergreni (fam. Eulimidae), Thuiaria articulata (fam. Sertulariidae) eta Ciona gelatinosa (fam. Cionidae). Generoaren jatorrizko deskribapena ere berak idatzi zuen, Enteroxenos eta Eupterotrachea bezala.

 Politika 
Kristine Bonnevie Alderdi Liberaleko zuzendaritza batzordeko kide izan zen 1909tik 1918ra. Kristianiako udal kontseiluan hautatu zuten 1908tik 1919ra, eta Norvegiako Parlamentuko ordezkariorde 1915ean. 1916-1918 agintaldian Otto Bahr Halvorsenen ordezkari gisa aritu zen Gamle Aker hauteskunde barrutian.

Norvegiako Emakumeen Eskubideen aldeko Elkarteko kidea izan zen, eta bere koinata Margarete Bonnevie-k zuzendu zuen 1936tik.

Norvegiako emakume garrantzitsuenetariko bat bezala onartua dago, Bigarren Mundu Gerran juduei Suediara ihes egiten laguntzeagatik.

 Sariak eta aintzatespenak 
 1911n, Bonnevie Norvegiako Zientzia eta Letren Akademiako lehen emakumezko kidea bihurtu zen.
 1916an neska gazteentzako ikasketa-etxe bat eta ikasleentzako etxe bat sortu zituen 1923an. Bonnevie Unibertsitateko irrati-telebista batzordeko kide izan zen 1927tik 1937ra. Bere ikasleen artean Thordar Quelprud eta Thor Heyerdahl zeuden.
 1916an Institute of Inheritance Research erakundea sortu zuen, gerora Institute of Genetics izenez ezagutuko dena. Zuzendari eta irakasle izan zen 1937an erretiroa hartu zuen arte.
 Osloko Unibertsitateko Blindern kaleko biologia eraikinak haren izena darama (norvegieraz: Kristine Bonnevies hus, literalki "Kristine Bonnevie-ren etxea").
 Norvegiako Itsas Ikerketa Institutuko ikerketa-ontzi bati "Kristine Bonnevie" izena jarri diote, itsas biologian duen interesagatik.
 1910ean, tesi-batzorde batean onartu zuten lehen emakumea izan zen, kanpoko aztertzaile gisa aritu zen Hjalmar Broth-ek hidroide artikoei buruz defendatu zuenean. Hidroideari Bonneviella grandis izena eman zion haren omenez.
 1920an Urrezko Erregearen Meritu Domina jaso zuen, 1946an San Olav Ordenako lehen mailakoa, eta 1935ean Ikerketa Bikainagatik Fridtjof Nansen Saria.
 1922tik 1925era berak sortutako Emakumeen Akademiarako Elkarte Norvegiarra zuzendu zuen.
 Oslo, Stavanger eta Solak bere izena daramaten kaleak dituzte.
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Familia genealogia

Kategoria:1946ko heriotzak
Kategoria:1872ko jaiotzak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Zoologoak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume genetikalariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak