Jentiletxeta

Jentiletxeta Mutrikuko Olatz auzoan dagoen kobazulo multzo bat da. Ezagunenak eta arkeologikoki emankorrenak dira ahoak elkarri begira duten Jentiletxeta I-Jentiletxeta II parea, eta gertu dagoen Jentiletxeta III zenbakiko kobazuloak. 

Lehen biak Jose Migel Barandiaran 1927. urtean aurkitutakoak) dira, eta hirugarrena Azkoitiko Munibe Taldeko kideek aurkitu zuten 1997. urtean. 

Kobak Mendibeltzuburu mendiaren magalean daude, artadi baten barrenean, Ziñoa baserria dagoen dolina handiaren gainean. Aipatutako I., II. eta III. haitzulo horiez gainera, mendiko lapiaz horretan bertan, izen bereko beste hiru kobazulo daude. 

Lehen indusketa-lanak kobazuloak topatu zituzten 1927. urtean eta 1936ean egin ziren, eta Jentiletxea II izenekoan, 1990. urtean ere arkeologia-indusketak egin zituen Milagros Estebanek. Geroago, Jentiletxeta III,ean egindako lehen indusketa-lanak 1998koak dira.

Hasieratik, bertan eta trikuharrietan aurkitutako materialen arteko antzekotasunak kontuan hartuta, Jentiletxea I historiaurreko gizakiaren hilobia izan zela ondorioztatu zuen Barandiaranek, eta hori berria zela euskal historiaurrean. Geroxeago, Angel Armendarizek hipotesi horretan sakondu zuen , baina aztarnategiaren erdipurdiko egoera dela eta, zaila de bertako ehorzketen inguruko ezaugarriak zehaztea, eta, orduan, Eneolitokoa izan daitekeela suposatu zuen. 

Kobazulo talde osoan aurkitutako materialen arabera, Jentiletxetako sekuentzia kulturala hauxe da:  Neolitoa, Mesolitoa, Kalkolitoa/Eneolitoa, Brontze aroa eta Erromanizazioa.

 Ezaugarriak 
Jentiletxeta I

"S" itxurako 10 metroko luzeko galeria estua da. Sarrera hego-mendebaldera begira dago, 2 metroko zabalera du eta 3,5 metroko altuera. 

Lurrazpiko lehen 45 zentimetroetan Kalkolitoko materialak topatu zituzten. Haien artean:
 Harri-industria: galdu diren ukitu laueko 3 punta foliazeo, 4 marruska, karrakailu bat, hiruki bat, trapezio bat edo bi bizkardun lamina txikiak, besteak beste.
 Hezur-industria: 2 ezten edo arrastoak dituen hezur galdutako bat, adibidez.
 Zeramika: 3 ertz-zati, horietako bat digitazioaz apaindua; hondo lauen 6 zati, bat erretikula ebakiz apaindua; itxuragabeko zatiak...
 Metala: kobrezko izan zitekeen xafla bat (galdua).
 Apaingailuak: Harrizko, arbeltxezko eta hezurrezko 9 bihi, zulatutako hiru oskol (galduak).
 Bestelakoak: Kuartzoak, uharriak.
 Giza-hezurrak: Gutxienez zazpi gizaki helduenak.
 Animalia-hondakinak (lehen eta bigarren mailakoak nahasiak daude): behia-zezena, ahuntza, orein arrunta, basurdea, hartza. lapak, magurioak, muskuiluak edo ostrak.

Beherago, 45 eta 125 zentimetro artean aurkitutakoak Epipaleolitokoak dira:

 Harri-industria: gune bat; bi dentikulatu, bi lauza ukituak, printzatu bat; bi kuartzozko beira; 5 xafla; 47 lauza sinple.
 Bestelakoak: okreak, erabilera-aztarnak dituzten harri-koskorrak.

Jentiletxeta II

Bigarren haitzuloak 2 metroko zabalera eta 3,50 metroko altuerako sarrera du, eta hego-ekialdera irekitzen da. Barruan atari estu bat dago, kanpora ematen duen leiho batek argitua. Aztarnategia gelatxo moduko horretan zegoen, eta honen bukaeratik 90 metroko galeria estu eta bihurria abiatzen da, denborarekin lohiak itxi duena.

Barandiaranek egindako lehen indusketa-lanetan brontzezko disko bat aurkitu zuen eta, horregatik, 1990eko hamarkadaren hasieran erromatarren garaiko maila bat egon zitekeelako hipotesia proposatu zen. Hori frogatzeko indusketa egin zuen Milagros Estebanek, eta aurreko indusketek eta koba hainbat aldiz erabili izanak aztarnategia hondatu zutela ondorioztatu zuen. Hori dela eta, Barandiaranek aurkitutako metalezko disko edo gerriko belarria lekuz kanpo legoke, eta ezin da erromatarren garaiko datakotzat jo.

Dena den, Eneolito-Brontze Aroetako ehorzketa maila bereiz daiteke, eta horren azpian Mesolito Aroko maila egon litekeela zioen Estebanek. Beherago, arkeologi maila emankorrak desagertu egiten dira.

Jentiletxeta III

Haitzuloaren ahoa 0,80 metro zabal eta 1,75 metro garai da, gutxi gorabehera, eta galeria estu eta bihurgunetsu baten sarrera da. Sarreratik 15 bat metrora korridorea bi galeriatan banatzen da, metro bateko zabalera gainditzen ez dutenak. Kobazuloa 35 metro luze da.

Lehen indusketan Munibe taldeak zeramika zati ugari aurkitu zituen —ia ontzi oso bati zegozkionak—, eta falta ziren beste zatiak aurkitzeko indusketa berri bat egiteko baimena eskatu zen 1990eko hamarkadaren bukaeran. Indusketa honen helburuak ziren, baita ere, aztarnategiaren gainazaleko mailaren prospekzioa eta indusketa amaitzea, eta Jentiletxeta kobazulo multzoaren sekuentzia krono-kulturala osatzea.

Kanpainan zehar zeramikazko aztarna gehiago aurkitu ziren, horietako batzuk apainduak, eta baita animalia hezur gutxi batzuk ere; baina ez, ordea, Azkoitiko espeleologia taldeak aurkitu bezalako giza hezurrik. Beraz, azken hezur mota horren urritasuna dela eta, ezin da kobazuloaren hilobi-izaeraren teoria baieztatu. Gainera, fauna eta beste material batzuen arrastoren ezak, eta kobaren bizigarritasun-baldintza txarrek, ez dute babesten koba bizileku izan zitekeelako ideia hori ere. Hortaz, zeramikak gordetzeko edo errituei lotutako lekua izan zitekeela pentsatu beharko litzateke. 

Zeramika zatiak ontzi ertain edo handietakoak izango lirateke, ondo egosiak eta bukatuak. Batzuk lauak dira, eta beste batzuek dekorazio sinpleak dituzte, inpresio eta aplikazioetan oinarrituak. Litekeena da Brontze Aroko uneren batekoak izatea.

Jentiletxeta IV

Haitzulo txiki bat da, 2 metro luze bider 0,8 metro zabal, eta batez beste bi metroko altuera du. Erdi lurperatuta dagoen galeria batek zeharkatzen du haitzuloa, eta goialdean, kanpora ematen duen tximinia bat du.

Bertatik eskuz landutako neolitotik zeramika baldarra atera zen, baina ez giza-hezurrik. Hori dela eta, Jentiletxeta I, II eta III lezeen babesean zegoen zulo txiki bat izan daiteke.

 Babesa 
Jentiletxeta I (47 fitxa zk.),  Jentiletxeta II (48 fitxa zk.), Jentiletxeta III (65 fitxa zk.) eta Jentiletxeta IV (66 fitxa zk.) Euskal Autonomia Erkidegoko Zerrendatutako Kultura Ondasuna dira, Monumentu Multzoa kategorian, eta inbentariatuta daude.

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Mutrikuko historia
 Izarraitz Espeleología: Cuevas de Jentiletxe
 Gipuzkoa Natura. [PR-Gi 47] Olatz auzoa
 Geoparkeko geoibilbideak: 5. Olatz: haran ezkutua.

Kategoria:Euskal Herriko historiaurreko leizeak
Kategoria:Gipuzkoako historia
Kategoria:Gipuzkoako leizeak
Kategoria:Mutrikuko geografia
Kategoria:Mutrikuko historia