J. B. S. Haldane

John Burdon Sanderson Haldane (1892ko azaroaren 5 - 1964ko abenduaren 1), Jack edo JBS izengoitiz ezaguna, Erresuma Batuan jaio baina beranduago Indiako herritartasuna eskatu zuen zientzialaria izan zen. Lan ugari egin zituen, tartean fisiologian, genetikan, biologia ebolutiboan eta matematikan. Biologian estatistikaren erabilera hauspotu zuen, eta neodarwinismoaren sortzaileetako bat izan zen. Biologiari lotutako ikasketa akademikorik izan ez bazuen ere, Cambridgeko Unibertsitatean, Royal Institutionen eta Londresko University Collegen biologia irakasle izan zen. Britainiar herritartasunari uko egin zion 1961ean eta Indiako Estatistika Institutuan egin zuen lan 1964an hil zen arte.

Haldanek abiogenesiari buruz idatzitako artikuluak, 1929an argitaratuak, «salda primitiboaren teoria» ekarri zuen, bizitzaren jatorri kimikoaren kontzeptuaren oinarri bihurtu zena. X kromosoman hemofilia eta daltonismorako giza mapa genetikoak ezarri zituen, eta hibridoek espezieetan sexu heterogametikoan duten antzutasunari buruzko Haldaneren araua kodetu zuen. Zuzen proposatu zuen anemia faltziformeak nolabaiteko immunitatea ematen diola malariari. In vitro ernalketaren ideia nagusia iradoki zuen lehena izan zen, baita hidrogenoaren ekonomia, cis eta trans erregulazioa, akoplamendu erreakzioa, aldarapen molekularra, darwina (eboluzio unitate gisa) eta organismoen klonazioa bezalako kontzeptuak ere.

1957an, Haldanek Haldaneren dilema artikulatu zuen, eboluzio onuragarriaren abiaduran muga bat, gaur egun oraindik ere eztabaidagai den ideia. Giza biologian egindako lanagatik ere gogoratzen da, «klon», «klonazio» eta «ektogenesi» terminoak asmatu baitzituen. Bere ahizpa Naomi Mitchisonekin batera, Haldane izan zen ugaztunetan lotura genetikoa frogatzen lehena. Geroagoko lanek genetika mendeliarra eta hautespen naturalaren bidezko eboluzio darwindarra bateratu zituzten, sintesi modernoaren oinarriak ezarri eta populazioen genetika sortzen lagundu zuten.

Haldane Lehen Mundu Gerran zerbitzatu zuen eta kapitain maila lortu zuen. Sozialista, marxista, ateo eta humanista sekular aitortua zen, bere disidentzia politikoagatik 1956an Ingalaterra utzi eta Indian bizitzera eraman zuena. Bertako herritaratasuna lortu zuen 1961ean. Arthur C. Clarkek «agian bere belaunaldiko zientzia-dibulgatzailerik bikainena» zela esan zuen. Peter Medawar biologo brasildar-britainiar eta Nobel saridunak honela definitu zuen Haldane: «inoiz ezagutu dudan gizonik azkarrena». Theodosius Dobzhanskyren arabera, «Haldane beti izan zen kasu berezi gisa aitortua»; Ernst Mayrrek «polimata» gisa deskribatu zuen; Michael J. D. Whitek «bere belaunaldiko, eta agian mendeko, biologorik jakintsuena» gisa deskribatu zuen; James Watsonek «Ingalaterrako biologorik jakintsuena eta eszentrikoena» gisa deskribatu zuen. Cambridgeko ikasle baten arabera, «bazirudien jakin beharreko guztia jakin zezakeen azken gizona zela». Bere gorputza zientziari eman zion, hil ondoren ere erabilgarri izaten jarraitu nahi baitzuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Lehen Mundu Gerrako Britainiar Armadako pertsonala
Kategoria:Erresuma Batuko biologoak
Kategoria:Erresuma Batuko Alderdi Komunistako kideak
Kategoria:Ingalaterrako ateoak
Kategoria:Ingalaterrako biokimikariak
Kategoria:Ingalaterrako marxistak
Kategoria:Ingalaterrako genetikalariak
Kategoria:Ingalaterrako fisiologoak
Kategoria:Royal Societyko kideak
Kategoria:Indiako gose grebalariak
Kategoria:Indiako ateoak
Kategoria:Indiako biokimikariak
Kategoria:Indiako marxistak
Kategoria:Indiako genetikalariak
Kategoria:Indiako biologoak
Kategoria:Indiako idazleak
Kategoria:Eton Collegen ikasitakoak
Kategoria:Erresuma Batuko herritartasuna galdutakoak
Kategoria:Indiako herritar naturalizatuak
Kategoria:XX. mendeko indiarrak