Gelato

Gelatoa (italieraz 'izozkia', pluralean gelati) italiar postre izoztua da, izozkiaren antzekoa eta haren aurrekoa.  % 3,25eko esne-koipea, esne osoa eta azukrea dituen oinarri batekin egiten da, eta frutak, fruitu lehorrak, txokolatea, arrautzak, kafea edo beste osagai fresko batzuk izan ditzake, nahi den zaporearen arabera. Osagaiak normalean beroan nahasten dira, pasteurizazioa barne. Gelatoak beste postre izoztu mota batzuek baino gurin-koipe gutxiago du.  Gelatoak beste postre izoztu mota batzuek baino % 70 aire gutxiago eta zapore natural gehiago ditu, eta horrek krematsutasuna eta aberastasuna ematen dio, beste izozkietatik bereizten duena.  

 Historia 
Bernardo Buontalenti artista toskanarra izozkiaren aitzindaritzat hartzen da.  Hala ere, izozkiaren sorkuntza, bere forma modernoan, Francesco Procopio dei Coltelli sukaldari siziliarrak egin zuen, sukaldari gisa trebatu eta Palermo eta Florentzia artean bere sorkuntzekin esperimentatu ondoren, XVII. mendearen amaieran Procopiok bere "Café Procope" ireki zuen Parisen eta gelatoa sartu zuen bere establezimenduan, lehenik Parisen eta gero Europako gainerako herrialdeetan ospea lortuz. Bere gelatoari esker, Procopiok Luis XIV.a erregeak emandako errege-lizentzia esklusiboa lortu zuen, eta garai hartan erreinuko postre izoztuaren ekoizle bakarra bihurtu zen.

XIX. mendearen amaieran, Varese hirian (Italiako iparraldean), lehenengo izozki-gurdia garatu zen, eta XX. menderen lehen erdian, hainbat berrikuntzak izozkiaren ekoizpen automatizatua erraztu zuten. Motogelatiera, lehenengo izozkia egiteko makina automatikoa, Bolonian sortu zen.  Beste berrikuntza batzuek, hala nola izozkailu-multzoek, gelato bezalako postre izoztuak biltegiratzea erraztu zuten.  1940ko hamarkada inguruan, Bruto Carpigiani-k izozkiaren ekoizpena seguruagoa eta errazagoa egiten zuten makinak sortzen lan egin zuen.  Gaur egun, Carpigiani enpresa izozki-makinen fabrikatzaile handienetako bat da.  Gaur egun, Italiako izozkia (gelatoa) mundu osoan ezaguna da, eta Italia da artisau-izozkiaren merkatu-kuota, seriean ekoitzitako izozkiarekin alderatuta, % 55etik gorakoa den herrialde bakarra.  

 Zaporeak 
Gelato zapore tradizionalen artean daude banilla, txokolatea, hurra, almendra, pistatxoa, krema (arrautzesne izenez ere ezaguna), zabaglione eta stracciatella (txokolate zatiekin egindako fior di latte gelatoa).  Fior di latte ("esne lorea") esne naturaletan oinarritutako izozkia da, beste zaporerik eta arrautzarik gabea.

Beste zapore klasiko batzuk fruta-gustukoak dira, hala nola mugurdia, marrubia, sagarra, limoia eta laranja.

 Ekoizpena 
Prozesuak osagaiak 85 °C-tara (185 °F) berotzea dakar pasteurizatzeko. Ondoren, tenperatura 5 °C-tara (41 °F) jaisten da eta nahasketa nahi den ehundura lortu arte irabiatzen da.

Prozesu hotzak osagaiak nahasi eta izozkailuan sartzen ditu.

"Sprint" prozesuan, esnea edo ura gehitzen zaio osagai-pakete bati, eta ondoren nahastu eta irabiatu egiten da. 

Beste izozkiekin gertatzen den bezala, gelatoaren azukreak izoztea eragozten du urarekin lotuz eta izotz kristalen ohiko eraketa oztopatuz. Horrek izotz kristal txikiagoak sortzen ditu eta gelatoaren ehundura leuna ematen du.  Ameriketako Estatu Batuetako izozki komertzialak normalean sakarosa, dextrosa edo azukre alderantzikatuarekin gozotzen dira eta egonkortzaile bat izaten dute, hala nola guar goma.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Italiar izozki zaporeak deszifratuta (ingelesez)
 Italiar izozki zaporeak

Kategoria:Italierazko hitzak eta esaldiak
Kategoria:Italiako asmakizunak
Kategoria:Italiako azkenburukoak
Kategoria:Izozkiak
Kategoria:Azkenburuko izoztuak