Palestinar iheslariak

Palestinar iheslariak edo errefuxiatuak 1948ko Arabiar-israeldar Gerran eta arabiar–israeldar gatazkan zehar beren etxeak utzi zituzten palestinar jatorriko erbesteratuen biztanleriak dira. Israelgo Estatuaren barruan geratu eta hiritartasuna eskuratu zuten palestinarrak arabo-israeldarrak dira ofizialki.

 Definizioa 
Definiziorik ohikoena Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziak (UNRWA) erabilitakoa da. Horretarako, ofizialki errefuxiatuak dira «1946ko ekainetik 1948ko maiatzera bitartean ohiko bizilekua Palestina historikoa zuten pertsonak — edo 1947an Israelgo Estatuaren lurraldea zena, NBEren zatitze-planaren arabera, Zisjordaniako lurraldeei eta Gazako Zerrendari gehituta —, 1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondorioz beren etxeak eta bizibideak galdu zituztenak». Biztanleria horren ondorengoak ere errefuxiatutzat jotzen ditu Agentziak.

Baina definizio horrek ez du definitzen palestinar iheslari baten estatusa, eta UNRWAren laguntza jaso ahal izateko irizpide gisa baino ez du balio: Gazako Zerrenda, Zisjordania, Siria, Libano eta Jordania. UNRWAk erregistratu eta artatu gabeko errefuxiatu palestinarrak Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritzak (UNHCR) babesten ditu, eta 1951ko Errefuxiatuen Estatutuari buruzko Konbentzioaren xedapenek babesten dituzte. Afrikako Batasunaren araberako Erakundeak (gaur egun Afrikako Batasuna) beste definizio garrantzitsu bat garatu zuen: «iheslari terminoa kanpoko eraso baten, okupazioaren, atzerriko menderatzearen edo jatorrizko herrialdeko edo nazionalitateko zati batean ordena publikoari modu larrian eragiten dioten gertaeren ondorioz sorterritik edo nazionalitatetik kanpoko beste leku batzuetan babesa bilatzera behartzen den pertsona orori ere aplikatzen zaio». Horregatik esaten da definizio hori Nazio Batuena baino zabalagoa dela, errefuxiatuak oinazetik ihes egiten duten eta beren gobernuarekin dituzten arazo pertsonalen ondorioz ihes egiten ez duten subjektu gisa deskribatzen dituelako.

Historikoki, XIX. mendearen amaieran, Palestinako Britainiar Mandatu bihurtzeko zorian zeuden lurraldeetako biztanleen % 94 arabiarrak ziren (musulmanak eta kristauak). Juduak, XIX. mendearen amaieran, biztanleriaren % 6 ziren (25.000 pertsona inguru) eta ez zuten anbizio politikorik, Palestinara iristen baitziren otoitz egitera eta lur sakratuan hiltzera. Sionismoaren sorrerak, juduek Palestinara emigratzea estatu judu bat sortzeko bultzatzen zuenak, eta XX. mendearen lehen erdian juduak Europan jasan zuten jazarpen erlijiosoak, Palestinako lurretara immigrazio judu masiboa eragin zuten. Bertako arabiarren eta etorkin juduen (olim) arteko gero eta gatazka etniko handiagoek gerra zibila, Nazio Batuen zatitze-plana, britainiar tropak Mandatutik erretiratzea eta 1948ko Arabiar-israeldar Gerra eragin zituzten. Israelek gatazka horretan lortutako garaipenarekin batera, bertako biztanleak kanporatu zituzten hainbat lekutan, eta gainerako herri arabiarrek ihes egin zuten (arabiarren eta palestinarren bi herenek ihes egin behar izan zuten beren etxeetatik). 1947. eta 1951. urteen artean gertatu zen palestinar exodoa 1949. urtera arte gertatutako lau olde izan ziren, eta 1950. urtean bosgarrena. Guztira, 700.000 errefuxiatu baino gehiago izan ziren.

1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondorengo gertaeren ondorioz, hala nola 1967ko Sei Eguneko Gerraren ondorioz, Nazio Batuek eta beren erakundeek banaketa bat egin zuten 1948ko palestinarren eta 1967koen artean. Azken horiei «desplazatu» deitu zieten; izan ere, 1951ko Konbentzioak errefuxiatu gisa soilik aitortzen du «nazioartean aitortutako estatu-muga bat zeharkatu duena» eta bere herrialdetik kanpo dagoena. Bestalde, UNRWAk, zeinaren misioa aldi jakin bateko errefuxiatuetara mugatzen baita, ez ditu errefuxiatutzat hartzen 1949 eta 1967 artean lekualdatutako palestinarrak, ez eta Sei Eguneko Gerraren ondorioz bizilekua utzi zuten edo uztera behartu zituzten palestinarrak ere. NBEko beste agentzia batzuek babestu ez zituztenez, 1967ko barne-desplazatu horiek iheslarien estatutuari buruzko 1951ko Konbentzioan sartu ziren.

Bada nabarmendu beharreko elementu bat, aberriratzearen kontzeptua, bost elementuren argitan aztertu behar dena: alderdi legala; aberriratze motak eta maila; ihesaren arrazoiak eta aberriratzean duen eragina; errefuxiatua hartzen duen herrialdearen posizioa; jatorrizko herrialdearen eta nazioarteko komunitatearen jarrera; eta itzuleraren esanahi anbiguoa.

 Banaketa geografikoa 
2013an, UNRWAk 5 milioi palestinar iheslari baino gehiago jarduten dituen herrialdeetan erregistratuta ditu, eta horietatik ia heren bat — 1,4 milioi baino gehiago — 58 iheslarien esparrutan bizi dira. Palestinar errefuxiatu gehien dituen herrialdea Jordania da (2.090.762), ondoren Siria (518.949) eta Libano (470.604). Palestinako lurraldeetan, Gazako Zerrendako biztanle gehienak errefuxiatuak dira (1.241.794, gutxi gorabehera 1.500.000 pertsonatik). Zisjordanian erregistratutako 886.716 errefuxiatu bizi dira; laurden bat 19 kanpalekutan banatuta bizi da, eta beste asko hirietan eta herrietan.

2005ean, ACNURek 349.673 errefuxiatu zenbatu zituen lurralde palestinarretatik beste herrialde batzuetan, batez ere Saudi Arabian (240.015), Egipton (70.255), Libian (8.873), Aljerian (4.005) eta Iraken (22.698).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak