Tibeto-birmaniar hizkuntzak

Tibeto-birmaniar hizkuntzak familia-hizkuntza bat dira, Tibeteko goi-lautada (ipar.), Malaysiako penintsula (hego.), Pakistan (mend.) eta Vietnam (eki.) mintzatuak. Hizkuntza sino-tibetarren adar bat osatzen dute.

 Familiako hizkuntzak 
Tibeto-birmaniar hizkuntzen arteko kidetasun filogenetikoak XIX. mendearen erdialdean identifikatu zituzten. Orduan jakin zen taldearen hizkuntza antzinatik ondoen dokumentatua, "tibetera idatzia" edo tibetera klasikoa, VII. mendetik dokumentatua, XII. mendetik aurrera argitutako "birmaniera idatziarekin" kointzidentzia edo sustraikide ugari zituela. Britainiar adituek eta India eta Birmaniako administratzaile kolonialek egindako esplorazioaren ondorioz, ordura arte dokumentatu gabeko beste hizkuntza "tribal" batzuetako dozenaka hizkuntza katalogatu zituzten, tibetera eta birmaniera klasikoekin erlazionatuak ziruditenak..

Gaur egun ez dakigu zehatz-mehatz zenbat hizkuntza dauden familian; izan ere, litekeena da oraindik ere hizkuntza batzuk dokumentatu gabe egotea, batez ere Nepalgo mendebaldean, Birmaniako iparraldean eta Tibeteko hego-ekialdean. Literatura zientifikoan nahiko erredundantzia terminologikoa dago, eta hizkuntzen ezaugarriei txinatar, birmaniar edo indiar jatorriko beste exonimo batzuk gehitzen zaizkie.

Familian ezagunenak diren bi hizkuntzak birmaniera eta tibetera dira, biak tradizio literario handikoak. Testu zaharrenak erlijiosoak dira, eta indiar idazkeran idatzita daude.

Familiak 250 hizkuntza ezberdin dituela uste bada ere, hiztun kopuruan oso ezberdinak dira, soilik 9 tibeto-birmaniar hizkuntzek gainditzen dute milioi bat hiztun baino gehiago (birmaniera, tibetera, bai, yi (= lolo), karenera, manipurera, tujiera, haniera, jingphoera). Gutxi gorabehera 50 hizkuntza gehiagok dute hiztun kopuru handia, eta 100 mila hiztun baino gehiago dituzte.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak