Sawako Ariyoshi

Sawako Ariyoshi (Japonieraz:  有吉 佐和子 Ariyoshi Sawako; Wakayama, 1931ko urtarrilaren 20a - 1984ko abuztuaren 30a) japoniar idazle eta eleberrigilea izan zen. “La mujer del doctor” eta “El río Ki” lanengatik da ezaguna. Ezaguna zen gizarte gaiak defendatzen zituelako, hala nola zaharrak japoniar gizartean eta ingurumen arazoak. Bere zenbait eleberrik ama-alaben arteko harremanak deskribatzen dituzte. Japoniako arte tradizionalekiko lilura ere bazuen, kabuki eta bunrakua kasu. Estatu Batuetako arraza-diskriminazioa ere deskribatu zuen, Sarah Lawrence garaian lehen eskutik bizi izan zuena, eta 1970eko hamarkadako gorakada ekonomikoan urruneko uharte japoniarren despopulazioa.

 Bizitza 
Sawako Ariyoshi Wakayama hirian jaio zen eta haurtzaroaren zati bat Javan eman zuen. Familia 1941ean itzuli zen Japoniara eta berehala Tokiotik Wakayamara joan zen bizitzera amamarekin bizi eta bonbardaketetatik ihes egiteko. Gerraren ondoren, familia Tokiora itzuli zen, eta han bigarren mailako eskolara joan zen.  1949tik aurrera, literatura eta antzerkia ikasi zituen Tokioko emakumeentzako kristau ikastetxean, eta bertan graduatu zen 1952an. 

1959an New Yorkeko Sarah Lawrence College-n urtebete eman zuen. Argitaletxe batekin lan egin zuen orduan, eta egunkarietarako ere idatzi zuen, dantza talde batean sartu zen, eta hainbat hedabidetarako ipuinak eta gidoiak idatzi zituen.  Asko bidaiatu zuen, horrela etxeko bizitzari buruzko bere eleberri serializatuetarako materiala lortuz, batez ere gai sozialei buruzkoak. Rockefeller Fundazioaren beka bat ere jaso zuen 1959an. Ariyoshik hainbat literatur sari japoniar jaso ditu, eta bere ibilbidearen gailurrean zegoen lo zegoela hil zenean.

Eleberrigile emankorra, gai esanguratsuak dramatizatzen ditu bere fikzioan, hala nola, zaharren sufrimendua, kutsadurak ingurumenean duen eragina, eta aldaketa sozial eta politikoak Japoniako balioetan eta etxeko bizitzan, bereziki emakumeen bizitzan, dituen ondorioak.  

"Los años del crepúsculo" eleberriak aitaginarreba, adinekoa eta gaixoa zaintzen duen emakume langile baten bizitza deskribatzen du. Ariyoshiren beste nobela batzuen artean "El río Ki" da, landa eremuko hiru emakumeren (ama, alaba eta biloba) bizitzen erretratu sarkorra. "La mujer del médico" (1966) eleberria XIX. mendeko emakume japoniarren paperak dramatizatzen dituen eleberri historikoa da. Izan ere, Seishū Hanaokaren esperientziaren kronika egiten du. Seishū Hanaoka doktore aitzindaria da bularreko minbiziaren kirurgian, eta gerraosteko idazle japoniar onenetako bat bezala kokatu zuen; bere nobelarik onentzat jotzen da.

 Lanak 

 "Rakuyō no Fu"  ("Verso del sol poniente") (1954)
 "Mashirokenoke"  ("Los blancos") (1957)
 "Ningyō jōruri"  ("Marioneta Jōruri") (1958)
 "Homura" ("Homura")(1958)
 "Kinokawa" ("El río Ki") (1959) - aristokraziako emakumeei buruzkoa da.
 "Kiyu no shi"  ("La muerte de Kiyu") (1962)
 "Koge"  ("Incienso y flores") (1962)
 "Tsudaremai"  ("Danza enlazada") (1962) 
 "Aritagawa"  ("El río Arita") (1963)
 "Puerutoriko nikki"  ("Diario de Puerto Rico") (1964)
 "Ichi no ito"  ("Un hilo") (1964-5)
 "Hishoku"  ("No por el color") (1964) - arrazakeriari buruzkoa da.
 "Hanaoka Seishu no tsuma" ("La mujer del médico") (1966)  bere lanik ezagunena.
 "Jiuta" (1967)
 Jiuta "Balada" (1956)
 "Shiroi ōgi"  ("Tolesten den abaniko zuria") (1957)
 "Kiyu no shi" ("Kiyuren heriotza") (1962)
 "Hidakagawa"  ("El río Hidaka") (1966)
 "Fushin no toki"  ("El tiempo de la desconfianza") (1967)
 "Midaremai"  ("Danza caótica") (1967)
 "Umikura"  ("El océano oscuro") (1967-8)
 "Izumo no Okuni" ("Kabukiko dantzaria") (1969) kabukiaren asmatzailearen bizitzari buruzko fikziozko kontakizuna.
 "Kōkotsu no hito" ("Los años del crepúsculo") (1972) zahartzeari buruzkoa da.
 "Fukugōosen" ("Kutsadura konplexua") (1975) kutsadurari buruzkoa da
 "Kazu no miyasama otome" ("Su Alteza Real la princesa Kazu") (1978)
 "Chugugoku repōto" ("Txina Report txostena") (1978)
 "Nihon no shimajima, mukashi to ima"  ("Las islas japonesas: pasado y presente") (1981)

 Zinemarako egokitzapenak 
 1964: El aroma del incienso
 1966:  "Kinokawa"  ("El río Kii")
 1967: "Hanaoka Seishu no tsuma" ("La esposa de Seishu Hanaoka")
 1973: Los años del crepúsculo

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 "Ariyoshi Sawako" artikulua, Encyclopædia Britannica 2005 Ultimate Reference Suite DVDan
 Rimer, J. Thomas, A readers guide to Japanese literature, 1991 arg., 185-188 or., ISBN 4-7700-1477-5
 Solomon, Barbara H., "Other Voices, Other Vistas". A Mentor Book, 1992ko martxoa.

 Ikus, gainera 
 Japoniako literatura

 Kanpo estekak 


 Ariyoshi Sawakoren zirriborro biografikoa Find A Graven
 Sawako Ariyoshiren hilobia
 "Preszientifwork of writer Sawako Ariyoshi begs for rediscovery" ("Sawako Ariyoshi idazlearen lan profetikoak berraurkikuntza bat eskatzen du")

Kategoria:Japoniera
Kategoria:Japonierazko idazleak
Kategoria:Feminismoa
Kategoria:Feministak
Kategoria:Japoniako feministak
Kategoria:Idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Japoniako idazleak