Aurangabad

Aurangabad ( ),   ofizialki Chhatrapati Sambhajinagar izena hartu zuena 2023an,    Indiako Maharashtra estatuan dagoen hiria da.  Aurangabad barrutiko administrazio-egoitza da eta Marathwada eskualdeko hiririk handiena.  Dekkan Traps-eko goi-lur menditsu batean kokatua, Aurangabad Maharashtrako bosgarren hiri-eremu populatuena da, Mumbai, Pune, Nagpur eta Nashik-en ondoren, 1.175.116 biztanlerekin.

Hiria kotoizko ehungintzaren eta zetazko ehun artistikoen ekoizpen-gune garrantzitsua da. Hirian hainbat hezkuntza erakunde nabarmen daude, besteak beste, Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada Unibertsitatea. Hiria turismogune ezaguna ere bada, bere kanpoaldean Ajantā eta Ellora leizeak bezalako atrakzioak daude, biak UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatuak 1983tik, Aurangabad leizeak, Devagiri gotorlekua, Grishneshwar tenplua, Jama meskita, Bibi Ka Maqbara, Himayat Bagh, Panchakki eta Salim Ali aintzira. Historikoki, Aurangabaden 52 ate zeuden, horietako batzuk oraindik desagertuak, Aurangabadi "Ateen Hiria" ezizena eman diotenak. 2019an, Aurangabad Industrial City (AURIC) Indiako lehen hiri adimendun industrial berdea bihurtu zen, Smart Cities Mission izeneko herrialdearekin batera.

Paithan, Satavahana dinastiaren hiriburu inperiala (K. o. I. mendea – K. o. II. mendea), baita Dēvagirī ere, Yadava dinastiaren hiriburua (IX. mendea – K. o. XIV. mendea), Aurangabad modernoaren mugen barruan zeuden. 1308an, eskualdea Delhiko Sultanerriak anexionatu zuen Alauddin Khalji sultanaren agintaldian. 1327an, Delhiko sultanerriaren hiriburua Delhitik Daulatabadera (gaur egungo Aurangabaden) lekualdatu zen Muhammad bin Tughluq sultanaren agintaldian, Delhiko biztanleria Daulatabadera masiboki lekualdatzeko agindu zuena. hala ere, Muhammad bin Tughluqek 1334an erabakia atzera bota zuen eta hiriburua Delhira eraman zuten. 1499an, Daulatabad Ahmadnagar Sultanerriaren zati bihurtu zen. 1610ean, Khaīkī izeneko hiri berri bat ezarri zen Aurangabad modernoaren kokalekuan, Ahmadnagar Sultanerriaren hiriburu gisa erabiltzeko Malik Ambar buruzagi militar etiopiarrak, Indiara esklabo gisa eraman zuena baina Ahmadnagar Sultanerriko lehen ministro ezagun bihurtzeko altxatu zena. Malik Ambar bere seme Fateh Khanek ordezkatu zuen, hiriaren izena Fatehnagar bihurtuz. 1636an, Aurangzebek, orduan Dekkan eskualdeko mogol erregeordea zenak, hiria Mogol Inperioan anexionatu zuen. 1653an Aurangzebek hiria Aurangabad izenaz berrizendatu eta Dekkan eskualdeko hiriburu bihurtu zuen. 1724an, Dekkaneko gobernadore mogol Nizam Asaf Jah I.a, Mogol Inperiotik banandu zen eta bere dinastia sortu zuen. dinastiak Hyderabad estatua ezarri zuen, bere hiriburua hasieran Aurangabaden zuela, 1763an Hyderabad hirira eraman zuten arte. Hyderabad estatua printze-estatu bihurtu zen Raj britainiarraren garaian, eta hala iraun zuen 150 urtez (1798-1948). 1956 arte, Aurangabad Hyderabad estatuaren zati izan zen. 1960an, Aurangabad eta Maratheraz hitz egiten zuen Marathwada eskualde handiena Maharashtra estatuaren zati bihurtu zen. 

 Historia 
eskuinera|thumb|Zeb-un-Nisaren jauregia, Aurangabad 1880ko hamarkada.
Murtaza Nizam Shah II.a Ahmednagarreko sultanaren lehen ministroa zen Malik Ambarrek hiriburu bihurtu zuen herriaren jatorrizko izena izan zen. Hamarkada baten buruan, Khaīkī hiri jendetsu eta inposatzaile bihurtu zen. Malik Ambar 1626an hil zen, eta bere seme Fateh Khanek ordezkatu zuen, Khaīkī izena Fatehnagar bihurtuz. 1633an tropa inperialek Devagiri gotorlekua hartu zutenean, Nizam Shahi domeinuak, Fatehnagar barne, mogolen jabetza bihurtu ziren.

1653an, Aurangzeb mogol printzea bigarren aldiz Dekkaneko erregeorde izendatu zutenean, Fatehnagar bere hiriburu bihurtu zuen eta Aurangabad izena jarri zion. Aurangabad, batzuetan, Khujista Bunyad bezala aipatzen dute Aurangzeben erregealdiko kronikariek.

1667an Muazzam, Aurangzeben semea, probintziako gobernadore bihurtu zen. Haren aurretik, Mirza Raja Jai Singh egon zen denbora batez probintzia horren arduradun.

1681ean, Aurangzeb enperadore koroatu ondoren, bere gortea Delhi hiriburutik Aurangabadera aldatu zuen, Dekkan kanpaina militarrak egiteko asmoz. Mogol eliteen presentziak hiri garapena ekarri zuen, eta eraikin publiko eta pribatu ugari eraiki ziren. Aurangabadek hiriko harresi bat eraiki zuen 1683 inguruan inguratuz, Maratharen erasoei erantzunez, eta oraindik ere hainbat ate daude bertan, hala nola Delhiko Atea. 1684tik aurrera Aurangzebek hirian ez bizitzea erabaki bazuen ere, hiriak bere garrantzia mantendu zuen Mogol Dekkanaren lehen postu militar gisa, aberastasuna erakarriz eta Aurangabad merkataritza-gune bihurtuz; garai horretan sortu zen brodatutako zeten fabrikazioa, eta gaur egun ere Aurangabaden praktikatzen da. Mughal Aurangabad ere kultura gunea izan zen, persiera eta urdu literaturaren gune garrantzitsua izan zelarik. Mogol aroan, Aurangabadek 200.000 biztanle inguru zituen, 54 auzotan bizi zirenak.

1724an, Asaf Jah jeneral mogolak eta Dekkan eskualdeko Nizam al-Mulkek Mogol Inperio zarratutik bereiztea erabaki zuten, Dekkan dinastia propioa sortzeko asmoz. Aurangabadek, hurrengo 40 urteetan, politikoki eta kulturalki esanguratsua izaten jarraitu zuen Asaf Jahren domeinu berriaren hiriburu gisa, bere seme eta ondorengoa zen Nizam Ali Khan Asaf Jah II.ak, hiriburua Hyderabadi transferitu zion arte 1763an. Aurangabaden posizio pribilegiatuaren galerak gainbehera ekonomikoko garai bat ekarri zuen; XIX. mendearen hasieran, hiria nabarmen populatua geratu zen, eta horrek bere administrazioa elbarritzea ekarri zuen, eta bere eraikinak gainbeheran zeuden. Hala ere, Aurangabadek garrantzitsua izaten jarraituko zuen Nizamen domeinuen "bigarren hiri" gisa politatearen bizitza osorako.

1816an, britainiarrek kantonamendu bat ezarri zuten Aurangabadetik kanpo (Nizamen domeinuetako beste toki batzuetan egin zuten bezala), baina Nizamen funtzionarioek ez zuten hiri propioan sartzeko gogorik izan. Britainiarren menpeko printze-estatua izanik, Nizamgo Hyderabad estatua ia-autonomoa zen, hau da, Aurangabaden kultura nolabait eragin kolonialetik libre zegoen.

Aurangabad XIX. mendearen amaieran hasi zen industrializatzen, 1889an hiriko lehen kotoi-errota ireki zenean. Hiriak 30.000 biztanle zituen 1881ean, eta hurrengo bi hamarkadetan 36.000 biztanle izatera iritsi zen. Aurangabadi bereziki eragin zioten Dekkaneko goseteek 1899-1900, 1918, eta 1920an, eta krimenaren gorakadak eragin zituzten.

1903an britainiarrek eta nizamdarrek Nizamgo armada trebatzeko ituna sinatu zuten, eta kantonamendu egokia ezartzea erabaki zen. Gaur egun kantonamendua 2.584 akreetan (10,46 km2) banatuta dago, 2001eko erroldaren arabera 19.274 biztanle zibil dituelarik.

Indiaren independentziaren ondoren, Hyderabad estatua Indiako Batasunean sartu zen 1948an, eta, ondorioz, Aurangabad Indiako Batasuneko Hyderabad estatuaren zati bihurtu zen. 1956an, Mumbai estatu elebidun eratu berrira igaro zen, eta 1960an Maharashtra estatuaren zati bihurtu zen.

Bal Thackerayk, 1988an, hiria Sambhajinagar bezala berrizendatzea proposatu zuen. Tokiko gobernu-organoak, Udal Korporazioak izen aldaketari buruzko ebazpena onartu zuen 1995ean. 2022ko ekainaren 29an, Shiv Senak zuzendutako Maharashtra kabineteak Aurangabad Sambhaji Nagar berrizendatzea onartu zuen, Sambhaji Bhosale, Maratha Inperioko bigarren chhatrapatiaren ondoren.

 Geografia 
Aurangabaden koordenatuak N 19° 53' 47" – E 75° 23' 54" dira. Ajanta mendikateak inguratzen du hiria, norabide guztietan.

 Klima 
Aurangabadek klima erdiidorra du Köppen klima sailkapenaren arabera. Urteko batez besteko tenperaturak 17 eta 33 gradu artekoak dira. °C-tan, bisitatzeko garairik erosoena neguan izanik – urritik otsailera. Inoiz erregistratutako tenperatura maximo altuena  izan zen 1905eko maiatzaren 25ean. Erregistratutako tenperatura baxuena  izan zen 1911ko otsailaren 2an. Denboraldi hotzean, barrutia batzuetan hotz-boladek eragiten dute, mendebaldeko asaldurak iparraldean zehar ekialderantz igarotzearekin lotuta, eta tenperatura minimoa 2 eta 4 °C artean (36 eta 39 °F artean) ingurura jaitsi daiteke. . 

Euri gehiena ekainetik irailera montzoi garaian izaten da. Trumoi-ekaitzak azaroa eta apirila bitartean izaten dira. Urteko batez besteko prezipitazioa 710 mm-koa da. Hiria askotan lainotuta egoten da montzoi garaian eta hodei estalkiak egunetan iraun dezake. Hiriko eguneko tenperatura maximoa askotan 22 °C ingurura jaisten da hodei-estalkiaren eta euri gogorren ondorioz.Aurangabad Indiako 36. "Aire Garbiko Hiri Nazional" onena sailkatu da (1>10L Biztanleria Hirien kategorian).

 Ekonomia 
Aurangabad estatuko gobernuak estatuaren industrializazio orekaturantz egiten dituen ahaleginen adibide klasikotzat hartzen da. Hiria zeta eta kotoizko ehunak ekoizteko gune garrantzitsua izan zen. Zetaren eta tokian tokiko kotoiaren arteko nahasketa fin bat garatu zen Himroo ehun gisa. Paithani zetazko sariak ere Aurangabaden egiten dira. 1900. urtean Hyderabad-Godavari haraneko trenbidea irekitzearekin batera hainbat kotoi makina fabrikatzen hasi ziren. 1960tik aurrera, Maharashtra Industrial Development Corporation (MIDC) lurrak erosten eta industrialdeak sortzen hasi zen. Maharashtra Center For Entrepreneurship Development zentroaren bulego nagusia Aurangabaden dago. Auragabad-eko industria nagusiak fabrikazioa, bioteknologia, farmazia eta automobilak eta abar dira. 1990eko hamarkadan, Aurangabad-Jalna ibilbideko Shendra herritik gertu zeuden lurrak erosi ziren. MIDCk Waluj eta Chikalthana Industrialdeak sortu zituen bere ahaleginen artean, eta azkar erosi ziren. [zitazioa behar du] 

Aurangabad Chikhalthana, Shendra eta Waluj MIDC industrialdeek (MIDC) inguratzen dute. Shendra - Bidkin Industrial Park industria-gerriko berria garatzen ari da DMICen esparruan. Siemens eta automobilgintzako enpresa nagusiek, hala nola BMW, Audi India, Skoda Auto, Bajaj Auto eta Goodyear Pneumatikoen eta Kautxuaren Konpainiak, unitateak dituzte hirian. NLMK Errusiako Altzairu Konpainia handienetako batek DMIC Shendra fasean planta jarri du."Economy of Aurangabad, Business and Economy in Aurangabad". 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Indiako hiriburu ohiak
Kategoria:Indiako hiri metropolitarrak
Kategoria:Maharashtrako hiriak