Dinora Doudtchitzky Abramson

Dinora Doudtchitzky Abramson (Odesa, Ukraina, 1914ko abuztuaren 29a - Santiago, Txile, 2004ko ekaina) ukrainar-txiletar artista, margolari eta grabatzailea izan zen.

 Biografia 
Dinora Doudtchitzkyk, txikitan, osasun-arazo larriak izan zituen, eta, horren ondorioz, eriondoko luzeak jasan zituen. Denbora tarte horietan, marrazketarekiko interesa garatu ahal izan zuen. 1924an, Lehen Mundu Gerra bukatu ondoren, bere herrialde Ukrainaren egoera zaila zela eta, Dinoraren familiak Argentinara emigratzea erabaki zuen. Bertan zela, Buenos Aireseko Akademia Nazionalean eta, ondoren, Arte Ederren Goi Eskolan arte ikasketak egin zituen. 1939. urtean,  bere ilustrazioengatik sari bat irabazi ondoren, Txilera joan zen, eta, 1941etik aurrera hasi zen bere lanak areto ofizialetan erakusten. Txilen, 1939 eta 1942 artean, bertako Unibertsitateko Arte Ederren Eskolan ikasten jarraitzea erabaki zuen, pintura, grabatu eta horma-irudi tailerretan parte hartuz. 1948an Txileko nazionalitatea lortu zuen.

1957tik aurrera, Nemesio Antúnez artistak gonbidaturik, Taller 99 arte atelier ospetsuan parte hartu zuen, eta bertan sakondu zuen grabatuaren tekniketan. Taller 99ko beste artista batzuekin batera (Roser Bru, Pedro Millar, Jaime Cruz eta Delia del Carril, besteak beste), metalezko grabatuaren aukera teknikoak aztertu zituen. Txileko Unibertsitate Katolikoko Arte Eskolako grabatu arloko irakasle-lantaldean ere sartu zen urte berean. Han grabatuko irakasle laguntzaile izendatu zuten eta, 1962an, irakasle titulartasuna lortu zuen eskola berean. 1982an utzi zuen irakasle lana, osasun arazoak tarteko. Ondoren, grabatua ere utzi zuen eta metal gaineko esmaltearen teknika ikertzen hasi zen. Grabatuan bezala, formatu berri horretan ere gehien garatu zuen gaia hiriaren irudia izan zen, bere ibilbide artistiko osoan presente egongo zen gai bera.

Obra gehienak sortu zituen urteetan, Dinora Doudtchitzkyk bere lanak ikusgai izan zituen bakarkako zein taldeko erakusketetan izan zituen. Bakarkakoak Txilen (Santiago eta Concepción), Argentinan (Buenos Aires) eta Uruguain (Montevideo) izan ziren, eta taldekoak —Talde 99ko kide gisa— Latinoamerika osoan (Argentina, Txile, Bolivia, Brasil, Kolonbia, Mexiko, Peru, Puerto Rico, Uruguay eta Venezuela), bai eta Ameriketako Estatu Batuetan (New York) eta Europan (Alemania, Austria, Espainia, Italia, Ingalaterra, Suitza, Polonia eta Jugoslavia) ere.

 Obra 
Dinora Doudtchitzky aldeanitzeko artista bisuala izan zen, bere ibilbidean hainbat teknika desberdin landu baitzituen: pintura, akuarela, marrazkia eta grabatua. Hasiera-hasieratik nabarmentzen dira erretratuak (batez ere emakumeen eta haurren aurpegiak), baita hirien ikuspegiak ere. Grabaturako hurbilketa Nemesio Antúnezen laguntzaile gisa hasi zen Grabatuko katedran, Arte Aplikatuen Eskolan (1953). Geroago, Dinora Antúnezen laguntzailerik garrantzitsuena izen zen Taller 99 atelierraren sorreran. Nemesio Antúnezek esan zuenez, «Dinora, beti irribartsu eta eskuzabal. 1956an Taller 99 sortu genuenean, bera izan zen bertako zimendua, horma eta leihoa, berak jarri zuen martxan (…)». Grabatuan lortu zuen mailarik handiena bere garapen artistikoa, sormena eta etengabeko bilaketa erakutsiz, xixelaz, urtintaz, akuaforteaz eta koloreaz esperimentatuz. Stanley William Hayter grabatzaile britaniarraren tindatzeko eta estanpatzeko modua bere egin zuen, eta horrela askatasun kromatiko handiagoa lortu zuen. Aitzindaria izan zen modalitate horretako grabatu serieak egiten. Artistak berak hau esan zuen bere esperientzia horretaz: «Minimoaz baliaturik lortu dut gehienezkoa bilatzea», horrela azalduz bere estilo pertsonala hain berezia egiten zuten irudikatzeko moduaren sintesi plastikoa eta sormen gaitasuna.

2012an, Imaginario persistente atzera begirako erakusketa egin zen, Doudtchitzkyren memoria aldarrikatzeko; izan ere, bere obrak kalitate ukaezina izan zuen, eta bere lan akademikoagatik (Unibertsitate Katolikoko grabatu-irakasle gisa) eta Taller 99 mitikoan izan zuen protagonismoagatik arte nazionalaren erreferente garrantzitsua izan zen, baina, hala ere txiletarrek oso gutxi ezagutzen duten artista da. Erakusketan, azpimarratzekoak ziren jatorriaren oroimena gogora ekartzeko ahalegina, Odessa jaioterriko lehen urteak; goitik begiraturiko paisaiaren ikuspegia, ia onirikoa; eta Dinoraren berezko iruditeria errepikatzen duen Rostros saila. Cosmos seriean, bestalde, zeruak, eguzkiak eta objektu astralak agertzen ziren Ciudades saileko lanen ikuspegi erretikulatuekin batera.

Hiria bere obran behin eta berriz agertzen zen gaia izan zen, bai 1950eko hamarkadako olio-pinturetan, bai metalaren gaineko esmaltea landu zuen azken lanetan. «50eko hamarkadaren hasierako hiriak paisaia ezagunen ikuspegiak dira: Santiago, non Dinora bizi eta lan egiten zuen, edo Coquimbo, non familiarekin oporrak pasatzen zituen».​ Garai horretako hiri-paisaiak errealismorik gabekoak izateagatik eta koloreen soiltasunagatik nabarmentzen dira. Grabatu berantiarrek, aldiz, «paisaiaren konposizio konplexuagoa izaten dute, bai formalki bai kromatikoki, eta artistaren behaketa, bizipen eta oroitzapenetatik ateratako elementu anitzen ondorio dira».

Bere lagun eta lankide Emilio Ellenak honako hau esan zuen Doudtchitzkyren ibilbideaz:1964an, Txilera iristean, ikusi nuen lehen aldiz Dinoraren grabatu-multzo handi bat. Une horretan txundituta utzi ninduen multzoaren aniztasun tematikoak. Denbora igaro ondoren, gai horiek guztiak batu egin ziren bitarteko desberdinez gauzaturiko hainbat obratan, Dinorak, oro har, «bere hiriak» zeritzenak. Orduan hasi ziren agertzen egitura oktogonalez osaturiko lanak, artistaren askatasun sortzaile handiak pertsonalizatuak eta bere «memoriak» txertatuz aberastuak. Batzuetan, haurtzarotik datozen irudiak identifika daitezke; beste batzuetan, berriz, oroitzapen hurbilagoak. Haietan bere irudimenak iragazitako Valparaíso desberdinak susma daitezke. Baina hiri unibertsalak izaten dira beti, puntu kardinalak eta zeru konbentzional samarra  izan ditzaketenak».«Catálogo exposición Ciudades de Dinora Doudtchitzky.». Escuela Moderna de Providencia (Santiago). 1989. (Aipua Navarro, Pamela Navarroren “Dinora Doudtchitzky. Mosaico de recuerdos” fitxan jasoa)

 Premios y distinciones 

 1940tik aurrera erakustaldi ofizialetan parte hartu zuen. Parte hartze nabarmena izan zuen, 1951n, Sao Pauloko lehen Biurteko Erakustaldian. 1957an, Arte Garaikidearen Museoaren (MAC) LXVIII. Erakustaldi Ofizialean 3. saria lortu zuen Marrazketa eta Grabatuaren sailean,  Santiago, Txile.
 1959 Hirugarren Saria, Grabatuaren sailean, Erakustaldi Ofizialean, Santiago, Txile.
 1960 Lehen Sariak Grabatuaren eta Horma-irudiaren sailetan Udako Erakustaldian, Santiago, Txile.
 1961 Lehen Saria Grabatuaren sailean Neguko Erakustaldian, Valparaíso, Txile.
 Lehen Saria Grabatuaren sailean Erakustaldi Ofizialean, Santiago, Txile.

 Exposiciones y colecciones 

 Individuales 

 1957 San Andrés Unibertsitatea, La Paz, Bolivia.
 1958 Sala Ateo, Montevideo, Uruguai.
 Sala Beaux Arts, Santiago, Txile.
 1960 Erakusketak Temuco, Osorno eta Valdivia hirietan, Txile.
 1962 Cantar de los Cantares de Salomón grabatuen argitalpen mugatuan parte hartu zuen, Taller 99, Santiago, Txile.
 1973 Grabados del Nuevo Mundo erakusketa, Galería Aele, Madril, Espainia.
 1977 Hezkuntza Ministerioaren erakusketa, Santiago, Txile.
 1978 Concepcióneko Unibertsitateko Erakusketa Aretoa, Concepción, Txile.
 1980 Grabados. Hezkunta Ministerioaren Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 1983 El Claustro galeria, Santiago, Txile.
 Carmen Waugh Arte Galeria, Santiago, Txile.
 1984 Lessing Aretoa, Txiletar-Alemaniar Institutua, Concepción, Txile.
 1989 Atzera begirako erakusketa, Musika Eskola Modernoaren Aretoa, Santiago, Txile.
 Grabados, Israel-Txile Etxea, Santiago, Txile.

 Taldekoak 

 1951 Arte Modernoaren I Biurteko Erakustaldi, Sao Paulo, Brasil.
 1955 Cien años de la Pintura Chilena, Arte Ederren Fakultatea, Kazetarien Elkartearen Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 1957 Arte Modernoaren Museoaren IV Biurteko Erakustaldia, Sao Paulo, Brasil.
 Grabatu Garaikidearen 1. Nazioarteko Erakustaldia, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1958 Margolari eta Eskultoreen Elkartearen 18. Urteurrenaren Erakusketa, Txileko Unibertsitatearen Erakusketa Aretoa, Santiago, Txile.
 Grabatuaren Nazioarteko Biurteko Erakustaldia, Santiago, Txile.
 1959 Nueva Pintura y Escultura Chilena, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Chile.
 Asociación Chilena de Pintores y Escultores, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 Erakustaldi Ofiziala, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 Txileko Margolarien eta Eskultoreen Elkartea, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1960 Salón de Verano, Viña del Mar, Txile.
 Grabados del Taller 99 - Chile, Arte Garaikidearen Institutua, Lima, Peru.
 1961 Erakustaldi Ofiziala, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 Salón de Invierno, Valparaíso, Txile.
 1963 1a. Bienal Americana de Grabado, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 1965 Arte Gráfico Chileno, Kultura Hispanikoaren Institutua, Santiago, Txile.
 Segunda Bienal Americana de Grabado, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 1968 III Bienal Americana de Grabado, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 1969 Primera Exposición Anual, Las Condeseko Institutu Kulturala, Santiago, Txile.
 Arte Ederren Eskolako obren donazioa enkantean saldu eta Arte Ederren Eskola berria sortzeko, Txile.
 1970 Grabados de Chile, Udal Aretoa, Buenos Aires, Argentina.
 Grabado Chileno Contemporáneo, Aldi Baterako Erakusketa Aretoa, Mexiho Hiria, Mexico.
 Arte de Aries a Sagitario, Viña del Mar-eko Udal Kasinoa, Viña del Mar, Txile.
 Grabado Chileno Contemporáneo, Jaliscoko Kultura Etxea, Jalisco, Mexico.

 1972 II Bienal de San Juan del Grabado Latinoamericano, Puerto Ricoko Kultura Institutua, Puerto Rico.
 1974 Dibujos y Grabados del Museo de Arte Contemporáneo, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 1975 II Bienal Internacional de Valparaíso, Valparaíso, Txile.
 1976 Ocho Grabadores Chilenos, Arte Imagen Galeria, Puerto Ordaz, Venezuela.
 Certamen Nacional Chileno de Artes Plásticas, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 1977 Exposición de la Agenda Lord Cochrane 1978, Arte Garaikidearen Museoa, Santiago, Txile.
 Txileko Univertsitate Katolikoaren Arte Eskolako Aretoa, Santiago, Txile.
 1980 El Claustro Galeria, Santiago, Txile.
 1981 La Poesía Israelí a través de la Expresión Plástica Chilena, Arte Ederren Museo Nazionala, Txile.
 Galería El Cerro, Santiago, Txile.
 1983 Homenaje al Taller 99, Espaciocal, Santiago, Txile.
 Exposición de Grabados del Museo Nacional de Bellas Artes, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 1984 Dos Grabadores del Taller 99, Lessing Aretoa, Txiletar-Alemaniar Kultura Institutua, Concepción, Txile.
 1986 Plástica Chilena, Colección del Museo Nacional de Bellas Artes, Valdivia, Txile.
 1987 Exposición y Venta de Pintores y Esculturas Chilenas Federación Wizo de Chile. Las Condes-eko Kultura Institutua, Santiago, Txile.
 1993 Grabados Chilenos, Mirada Retrospectiva, Colección Museo Nacional de Bellas Artes, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 2003 Alternating Currents, Firstsite, The Minones Art Gallery, Essex, Erresuma Batua.
 2006 50 Años Taller 99, La Sala galeria, Santiago, Txile.
 50 Años Taller 99, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 2015 Mujeres del Agua: La Acuarela como Lenguaje, Arte Ederren Museo Nazionala, Santiago, Txile.
 “Dinora Doudtchitzky / Ciudades”, Concepción-eko Unibertsitatearen Pinakoteka, Concepción, Txile.

 Bilduma publikoak 

 Arte Ederren Museo Nazionala, Txile
 Mosaico de recuerdo, grabatua, teknika mistoa
 Entrada al silencio, grabatua, akuafortea
 Mosaico de recuerdo, grabatua, akuafortea
 Mosaico de recuerdo, grabatua, akuafortea
 De nuevo el silencio, grabatua, akuafortea

 Arte Garaikidearen Museoa, Universidad de Chile, Santiago, Txile
 New York-eko Arte Modernoaren Museoa, Ameriketako Estatu Batuak
 Brooklyn-eko Arte Modernoaren Museoa, Ameriketako Estatu Batuak
 San Franciscoko Museoa, Ameriketako Estatu Batuak
 Yale University Art Gallery, Ameriketako Estatu Batuak
 IBM Bilduma, Santiago, Txile
 Osornoko Museo Historiko eta Kultura Etxearen Bilduma, Txile
 Arte Bisualen Museoa, Santiago, Txile (Ciudades, 1970, 40 x 50 cm)
 University of Essex Collection of Latin American Art, Essex, Erresuma Batua.

 Referencias 

 Kanpo estekak 

Dinora Doudtchitzky (1914-2004), Mujeres Bacanas
Dinora Doudtchitzky, Artistas Visuales Chilenos
Dinora Doudtchitzky, pintora y grabadora, EMA Enciclopedia

Kategoria:Txileko emakumeak
Kategoria:Txileko margolariak
Kategoria:Emakume grabatzaileak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Odesatarrak