Joseba Knörr Borràs

Jatorria eta haurtzaroa (1953-1960) 

Joseba Knörr Borrás 1953an jaio zen Cadizeko Ageciras hirian, baina urte bat bete aurretik Gasteizen zegoen jada, familia bertara mugitu baitzen. Aita Román Knörr Elorza zen, administrazioan hezia, eta ama Maria Teresa Borrás Gisbert, Kataluniako Gandesan jaiotakoa. 

Familiaren eragina eta politizazioa
Román eta Maria Teresa Espainiako gerra zibilean ezagutu ziren: Román Gasteizetik mobilizatutako soldadua izan zen, eta Maria Teresa, bere familiarekin batera, frontearen erdian harrapatuta egon zen. Azkenean, biak Alzañizko ospitale batean aritu ziren lanean, eta bertan ezagutu ziren, horrela hasi zuten harremana. 1939ko urtarrilean ezkondu ziren Gandesako elizan. 

Bere familia jatorri askotarikoa da: amonak, Isabel Elorza Uzkudunek, euskal sustraiak zituen Arronizen, nahiz eta euskaraz oso gutxi hitz egiten zuen. Etxean, haur garaian, ama katalanez eta gaztelaniaz egiten zuen gehien bat.

Joseba Knörren osaba, José María Knörr Elorza, familiar enpresaren sortzaile eta ardatz nagusia izan zen. Román Knörr Elorzaren anaia honek KAS izeneko edari-enpresa ezaguna sortu eta garatu zuen, eta bere ekimena familiaren ekonomiaren oinarri bihurtu zen. Enpresaren arrakastak Knörr familia Gasteizeko erreferente eta ezagun gisa kokatu zuen, eta testuinguru horrek, presentzia publikoa eta garai hartako jarduera politikoa ere markatu zuen. 

Anai-arrebek ere pisu handia izan zuten Josebaren ibilbidean. Bere anaia Henrikek, Donostian filosofia ikasi zuen, eta bertan ari zela, euskararekiko eta euskal kulturarekiko interesa piztu zitzaion, eta horrekin batera, etxean euskararekiko gertutasuna garatzen hasi zuten, horrek Josebarengan eragin sakona izan zuen. 

Hasierako ikasketak Corazonistas ikastetxean egin zituen, nahiko esperientzia txarrarekin. Gerora, institutura igaro eta Batxilergoa eta COU osatu zituen. Ondoren Bartzelonara joan zen zuzenbidea ikastera bi urtez. Gero Donostian jarraitu zuen, nahiz eta ikasketak ez zituen amaitu.

Militantzia politikoa eta errepresioa
1970ko hamarkadan Gasteiz azkar hazi egin zen industrializazioaren ondorioz, eta giro politikoa gero eta nahasiagoa bihurtu zen. Burgoseko prozesuaren kontrako protestek eragin handia izan zuten Josebaren belaunaldian. 17 urte zituela, 1970ko abenduaren 3an, manifestazio batean atxilotu zuten, eta gabonak kartxelan igaro zituen. Urtarrilaren 5ean libre geratu zen behin isuna ordaindu ziotela. 

Gaztaroan atxiloketa eta polizia jarduera oldarkorrak errepikatu ziren. 1972an, greba giroan, poliziak Joseba eta bere anaia Jon atxilotu zituen. Jonek tortura bortitzak jasan zituen komisaldegian. 1974an, Bartzelonan bizi zela, Via Laietanako komisarian atxilotu eta torturatu zuten ETAko kide batzuk gordetzen eta izkutatzen zituztela leporatuta, nahiz eta akusazioa frogatu ez. Epaiketan 4 urteko kartzela-eskaera izan zuen, baina azkenean absolbitu egin zioten. 

1974an Donostian eta Arrasaten ETA politiko eta militarreko militanteen artean izandako atxiloketa ugarien ondorioz, Josebari abisua iritsi zitzaion eta ihes egin zuen. Lehenik izkutatu zen eta ondoren Ipar Euskal Herrian erbesteratu zen, Larrun, Hendaian eta Donibane Lohitzunen bizi izan zen momentu hauetan. Guztira Ipar Euskal Herrian 3 urte eta erdi eman zituen han, amnistia legea 1977an onartu zen arte. 1977ko urtarrilaren 24an, Madrilgo Atochan abokatu laboralisten hilketa gertatu zen egunean bertan, Joseba Knörr Ipar Euskal Herritik itzuli zen amnistia legeak aukera eman ziolako. Horrela amaitu zen 3 urte eta erdiko erbestealdia, eta berriz Euskal Herrian berrezarri zen. 

Tortura, kartzela eta erbestealdia
Aipatu bezala, militantzia politikoan aritu zen, lehenik ETAren barruan eta gero, haren barruan zatiketa eman zenean, ETA politiko-militarrean egon zen. Pertur (Eduardo Moreno Bergareche) eta beste militante batzuekin izan zuen harremana. Perturrekin bizi izan zuen Donibane Lohitzunen, eta garai hartan sortu ziren erakundearen barruko tirabirak eta zatiketak askotarikoak izan ziren. Iparraldean zegoela jaso zuen 1975ko martxoaren 3ko Gasteizko sarraskiaren albiste lazgarria, Hendaiako liburutegi batean telefono deien bitartez jasu zuen mezua. Bere anaia Ferran eliza barruan zegoen gertakariak ematen ari ziren bitartean. 

Joseba familia erabat politizatu eta konprometituan bizi izan zen. 1976an, Iñaki Núñez zinegitzailearekin batera, bere anaiak Carlos eta Ferran torturaren inguruko laburmetrai bat sortu zuten, benetako testigaintzak eta argazkiak oinarri hartuta. Lan horren lehen saria irabazi zuen Alemaniako Openheimer zinema jaialdian. Sariarekin Euskal Herrira itzultzerakoan, laburmetraian parte hartu zuten guztiak atxilotu zituzten propaganda ilegalaren akusaziopean. Gero, amnistiarekin libre geratu ziren. 

Ama, Maria Teresa Borrás Gisbert, fede handiko emakumea zen, mezetara beti joaten omen zen. Egunen batean, Francoren omenezko otoitzak egiteko agindu zutenean mezan, apaizari eskutitz bat idatzi zion, torturatu eta atxilotuengatik otoitz egin behar zela esanez. Gaur egun, anekdota moduan kontatzen da, baina orduan, momentu hartan ausardia handiko ekintza izan zen. 

Josebaren bizipenetan tortura ia normalizatua gertu izan da, atxiloketak eta inkomunikazioa ohikoak baiziren garai hartan. Bere anaia Xabierrek 1974. urtean hilabete batez egon zen Bilboko komisaldegian, eta oso hilabete latza pairatu zuen bertan. Estatuko Salbuespen Egoeran ez zeuden mugarik atxilotualdiei lotuta. Saihetsak apurtu zizkioten eta mediku militarraren moduko kontrolak jasotzen zituen egoera larrian zegoenean. 

Itzulera eta trantsizio politikoaren balorazioa
Josebaren ikuspegitik, Espainiako trantsizio politikoa “tranpa” hutsa izan zen: boto eskubidea lortu bazen ere, estatua eta egitura frankistak bere horretan izaten jarraitu ziren. Bere hitzetan “kanbio” baino “kambiazo” izan zen. 1977ko urtarrilaren 24an, Madrilgo Atochan abokatu laboralisten hilketa gertatu zen egunean bertan, Joseba Knörr Ipar Euskal Herritik itzuli zen amnistia legeak aukera eman ziolako. Horrela amaitu zen 3 urte eta erdiko erbestealdia, eta berriz Euskal Herrian berrezarri zen.