Madeleine Brès

Madeleine Brès, Magdeleine Alexandrine Gebelin sortzez (Bouillargues, 1842ko azaroaren 25a –  Montrouge,1921eko azaroaren 30a) mediku titulua lortu zuen lehen emakume frantziarra izan zen.

 Bizitza 
Madeleine Gebelin  Bouillarguesen jaio zen. Berak 1895eko apirilaren 1eko Kronika Medikoan kontatzen du nola izan zuen medikuntzarekiko bokazioa: «Zortzi urte besterik ez nituen nire aitak, bere gurdiarekin salerosketan aritzen zenak -ez da lan erraza hau- lan egiten zuen komentura eraman ninduenean...». Nîmesko ospitalean, moja batek txera hartu zion, eta zenbait prozedura sendagarri xume erakutsi zizkion, infusioak eta kataplasmak prestatzea, esaterako.

Hamabi urte zituen Gebelin familia Parisera joan zenean, eta hamabost eta hilabete besterik ez Adrien-Stéphane Brès tranbia-gidariarekin ezkondu zenean. Julie-Victoire Daubiéren ahaleginei esker, Frantziako titulazioak 1861etik emakumeei irekita zeuden. Lehenik senarraren baimena lortu behar izan zuen, garai hartan Frantziako legeak ezartzen baitzuen emakume ezkonduak senarren legezko erantzukizunaren menpe zeudela. 
1866an, Parisko Medikuntza Fakultateko Dekano Charles Adolphe Wurtz-i aurkeztu zitzaion, eta medikuntza ikasteko baimena eskatu zion. Wurtzek onartu egin zuen, baina baldintza batekin: lehenik Arte eta Zientzietako gradua lortu behar zuen, eta hiru urtetan bete zuen baldintza hori. Parisko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Dekanoaren aurrean aurkeztu zen berriro, eta azpimarratu zion orain ez zegoela ezer bera medikuntza kurtsoan sartzearen aurka, eta bazirela hiru emakume atzerritar —Mary Putnam amerikarra, Catherine Gontcharoff errusiarra eta Elizabeth Garrett Anderson ingelesa— beren herrialdeetan gradu baliokidea zutenak. Azkenean, fakultatean medikuntza ikastaroa egiteko eskubidea lortu zuen.

Dekanoaren erabakia unibertsitateko kideek eta medikuek oposizioz hartu zuten. Henri Montanier doktoreak hauxe idatzi zuen 1868an Gazette des hôpitaux-ean: «Emakume bat doktore bihurtzeko, beharrezkoa da haren sentiberatasuna, herabetasuna, apaltasuna galtzea, gauzarik ikaragarri eta beldurgarrienak ikusita gogortuz. Emakumea honaino iristen denean, galdetzen diot neure buruari, zer geratuko zaio emakume izatetik? Jadanik neska gaztea edo emakumea izango ez den izakia; ezta emaztea edo ama ere».Madeleine Brèsek ez zuen tematu. Emakumezko medikuntza ikasleen kanpoko lehiaketarako sarbidea ez zen eraginkorra izango 1882ra arte, Blanche Edwards-Pilliet (1848-1941) ospitaleetako lehen frantziar kanpokoa bihurtu zen arte.

Bere onespen pertsonala gorabehera, Würtz Dekanoak Victor Duruy Hezkuntza Ministroari bidali zion eskaera, eta honek Brèsen onarpena onartu zuen, aldez aurretik Ministro Kontseiluaren esku utziz.  Eugenia de Montijo enperatrizak, 1803ko martxoaren 10ean onartutako legea baliatuz, lanaren askatasuna aldarrikatuz, Madeleine Brèsek onartua izateko zuen eskubidea defendatu zuen. Azkenean, eta Ministroen Kontseiluak eztabaidatu ondoren, onartu egin zuten, medikuntza ikasketak hasteko. Brèsek 26 urte zituen orduan eta hiru haurren ama zen; 5. udal barrutiko alkateak senarraren baimena jaso zuenean, eta horrela azkenean medikuntza ikasketak hasi ahal izan zituen 1869an, Karitate Ospitaleko Broca irakaslearen zerbitzuan.

Franko-Prusiar Gerrarekin batera, doktore ugari irten ziren ospitaleetatik frontera joateko. Brès, Broca irakaslearen proposamenez, behin-behineko barne-hartzaile izendatu zuten 1871ko uztailera arte. Esperientzia honek indartuta, Brèsek ospitaleko karrera egitea erabaki zuen. Laugarren urtea hasi zuenean, 1871ko urrian kanpoko praktiketarako lehiaketa-azterketa egiteko aurkeztu zen. Broca irakaslearen babesa izan arren, Laguntza Publikoko ospitaleetako zuzendariak aukera hori ukatu zion 1871ko abenduaren 21ean. 

Azkenean, Madeleine Bresek ospitaleko lan baten bila jarraitzeari utzi zion. Alarguna eta hiru umeren ama bakarrik, pediatra bihurtzea erabaki zuen. Medikuntza ikasketekin batera, 4 urte eman zituen Historia Naturalaren Museoan Edmond Frémyrekin eta hiru urte Charles Adolphe Wurtzen laborategian, non ikerketa-tesia prestatu zuen, 1875eko ekainaren 3an defendatu zuena. Bere gaia De la mamelle et de l'allaitement (Bularra eta Edoskitzea) izan zen, bularreko esnearen konposizio kimikoa aldatzen dela edoskitzean zehar, haurraren garapen-beharrak asetzeko erakusten zuena. Ohore gorenekin graduatu zen, eta bere tesia oso txalotua izan zen bai Frantzian bai atzerrian. Horrela, medikuntzan doktoretza lortu zuen lehen emakume frantziarra bihurtu zen, baina ez zen Frantzian lortu zuen lehena; Elizabeth Garrett Anderson britainiar medikuak bost urte lehenago egin baitzuen.
Alargun gisa, hiru seme-alaben ardura zuen. Parisera bizitzera joatea erabaki zuen, Boissy-d'Anglas kalera, eta amaren eta haurraren arteko harremanean eta haurtxoen higienean espezializatzea. Klase ertain aberatseko bezeroez inguratuta zegoen.

Sena ibaiko prefetak Parisko hogei barrutietako haurtzaindegi, aurreskola eta haurtzaindegietako zuzendariei eta hainbat langileri irakaskuntza (hitzaldiak eta hitzaldiak) emateko ardura eman zion.

1885ean, bere haurtzaindegia ireki zuen Batignolles auzoko Nollet kaleko 83. zenbakian, non 3 urte bete arte doan zaindu eta hartu zituen haurtxoak eta ume txikiak. Berak finantzatutako erakunde hau Théophile Rousselek bisitatuko zuen, eta geroago Marie-Louise Loubetek. Haurtzaindegia udal haurtzaindegi bihurtu zen azkenean, baina izena mantendu zuen.

Geroago, 1891n, Barne Ministerioaren misio baten barruan, Suitzara joan zen haurtzaindegi eta asiloen antolaketa eta egitura funtzionala aztertzera. Hygiène de la femme et de l'enfant  aldizkaria ere zuzenduko zuen eta haurren zaintzari eta erizaintza pediatrikoari buruzko hainbat liburu idatzi zituen.

Hil aurretik, Pennsylvania Medical Journal aldizkariak 1921ean jakinarazi zuen 82 urte zituela Brès "itsua eta dirurik gabe" zegoela. Montrougen pobrezian hil zen.
 Lanak eta argitalpenak 
 De la mamelle et de l'allaitement, (Bularretik eta Edoskitzetik) E. Martinet, 1875  [Medikuntzako doktoretzarako tesia, 1875eko ekainaren 3an, osteguna, aurkeztua eta defendatua]. Testu osoa E. Martinetek inprimatu zuen, 1875.
 L'Allaitement artifizel et le biberon, (Elikadura artifiziala eta biberoia)  Paris, G. Masson, 1877, 77 orr.
 Analyse du lait des femmes galibies, (Galibiko emakumeen esnearen analisia) 1882.
 Mamans et bébés, (Amak eta haurtxoak), 1899.

 Sariak eta aintzatespenak 

 Akademiako ofiziala. Ordre des Palmes académiques (1875).
 Instrukzio Publikoko Ofiziala (1885).
 Parisko Medikuntza Fakultateko hainbat domina irabazi zituen.
 Frantziako hainbat eskola eta haurtzaindegik ((Bobigny, Fresner, Pas-de-Calais) bere izena daramate.
 Argenteuileko Ospitaleko (Val-d'Oise) zentroko hegal bat, 2013an irekia, bere omenez izendatuta dago.
 Parisko 13. barrutian dagoen kale batek ere bere izena darama.
 Besançoneko (Saint Vincent klinikatik hurbil) kale batek bere izena darama.
 Bere izena Bobignyko Avicenne ospitaleko pabiloietako bati ematen zaio.
 Parisko Tenon Ospitaleko pneumologia saileko solairu bati haren izena jarri diote.
 Aubervilliers-eko osasun zentro batek, Fabrique de santé izenekoak eta 2017an inauguratuak, bere izena darama.
 2019ko azaroaren 25ean, bere jaiotzaren 177. urteurrenerako, Googlek, bere jaiotze-datarekin akats bat egin ondoren, DoodleDoodle bat erakutsi zuen haren omenez bere bilatzailearen hasierako orrialdean.
 2020an inauguratu zen Le Manseko ospitaleko espezialitate medikoen eraikinak bere izena darama.
 Bere izena aukeratu dute Montois-la-Montagneko etorkizuneko mediku zentroarentzat.
 2021ean, bere heriotzaren mendeurrenerako, Frantziako Posta Bulegoak bere irudia zeraman zigilu bat jaulki zuen.
 2023an, Versaillesen, bere izena eman zioten bihotz-hodietako medikuntza eta errehabilitazio zentroari.
 Savoiako metropoli ospitale zentroko Jacques-Dorster eraikin ohia Dr-Madeleine-Brès eraikina izena hartu zuen berritze lanetan.
 Bere izena eman zioten Fontenay-sous-Boiseko udal osasun zentroaren eraikin berriari.
 Bere izena eman zioten Chambéryko ospitale-zentroaren eraikin berriari (ospitale zaharraren birgaitzea) 2025eko urrian.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 « Mme Brès (née Madeleine Gebelin) » in : Dictionnaire national des contemporains : contenant les notices des membres de l'Institut de France, du gouvernement et du parlement français, de l'Académie de médecine,Tome 4, sous la dir. de C.-E. Curinier, Office général d'éd. de librairie et d'impr. (Paris), 1899-1919, p. 146-147

 J. Poirier (dir.) et R. Nahon, , Université Paris XII - Val de Marne, 1981, « L'accession des femmes à la carrière médicale, à la fin du XIXe siècle », p. 25-46.
 Portrait de Madeleine Brès dans le livre Femmes d'exception en Languedoc-Roussillon de Hubert Delobette, Le Papillon Rouge Éditeur, 2010. (ISBN 978-2-917875-13-1).
 Jean-Louis Debré. Les oubliés de la République, Fayard (Paris) 2008, 320 pages.
 Briquez, Cécile Lambert. Féminisation de la médecine de 1875 à 1945 Diss. 2012.
 Jean-Louis Debré et Valérie Bochenek, , Paris, Arthème Fayard, 2013, 374 p. (ISBN 978-2-213-67180-2).

 Kanpo estekak 

 Madeleine BRES-GEBELIN (1842-1925) medarus.org.
 "Emakumeen medikuntzan sartzearen historia" biusante.parisdescartes.fr

Kategoria:Frantziako emakume medikuak
Kategoria:1921eko heriotzak
Kategoria:1842ko jaiotzak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume pediatrak
Kategoria:Emakume aitzindariak
Kategoria:Emakume zientzialariak