Caja (Andeetako musika tresna)

Caja, baita ere caja coplera edo caja chayera, danbolinaren itxura duen musika tresna bat da, menbranofonoen multzokoa. Andeetako musika tresna da, Hego Amerikan.

Caja gizonezkoek edota emakumezkoek jotzen duten musika tresna bat da.

 Hedapen geografikoa eta historia 
Kitxua kulturako eskualdetan erabiltzen da, Perun, Bolivian eta Argentinaren ipar-mendebaldeko probintziatan, hala nola, Jujuy, Salta, Tucumán, Catamarca eta La Rioja.

Nazca kulturan hainbat ontzitan aurkitzen dira caja jotzaileen irudiak eta Inka garaiko Huaman Poma kroniketan ere aipatzen dira. Caja zehatz honi dagokionez, jakina da duela 300 baino gehiago erabiltzen zuten Andeetako biztanleek. Haiei kriolloek ekarritako abestiak gehitu zitzaizkien.

 Deskribapena 
Larruzko bi mintz dituen danbor zilindrikoa da. Nahiko txikia da, 45 cm inguruko diametroduna eta 10-15 cm arteko altuera duena.

Guanako, ardi, ahuntz edo behi larruz egiten dira mintzak. Mintza tenkatzeko sigi-sagan jarritako soka-sistema dauka. Uztai tradizionala zurezkoa da (askotan kardoi kaktusarena), baina beste material batzutakoak ere aurkitu daitezke, latorrizkoa adibidez.

Azpiko mitzean "chirlera" izeneko lokarri batzuk daude, animalien tripak tiratuz egiten direnak, eta mintzaren kontra errebotatzean soinu berezia ateratzen dute.

Dunbalaren makilaren antzekoa erabiltzen da caja jotzeko, ehunez estalitako buru bat duena. Cajari heltzeko larruzko lazo bat dauka.

 Teknika 
280px|thumb|Peruko caja.
Normalean makila bakarra erabiltzen da caja jotzeko, baina ez da arraroa bi makilaz jotzea ere. "Cajistoak" (Caja jotzaileak) esku batekin caja eusten du, horretarako dagoen lazoan eskua sartuz, eta beste eskuan makila duela jotzen du caja. Bi makila erabiltzen diren kasuetan esku batek caja eutsi eta bigarren makila erabiltzen du.

Makilarekin gaineko mintza jotzen da eta goiko mintzak eragindako bibrazioak mugiarazten du azpikoa. Azpiko mintzean dauden "chirlerek" errebotez kolpetxo txiki ugari eragiten dituzte. "Chirlerak" izatea hautazkoa da, ipini eta kendu egin daitezke, baina "chirlera" gabe soinua leorragoa da. 

 Erabilera 
Gehienetan erke izeneko klarinete andetarraz batera jotzen da. Erkea behiaren adarraz egindako musika trensa da eta musikari berak jotzen ditu tresna biak aldi berean. Kasu horretan caja eta makila bakarra ezkerreko eskuarekin jotzen dira eta eskumakoa libre gelditzen da erkea jotzeko.

Argentinan bagualak, vidalak, vidalitak, chayak eta inauterietako koplak kantatzeko eta dantzatzeko erritmoak markatzen ditu.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Danborra
Kategoria:Kitxua
Kategoria:Argentinako musika tresnak
Kategoria:Peruko musika tresnak
Kategoria:Boliviako musika tresnak