Osborne zezen

Osborne zezenak ikur ikonikoa dira, zezen suhar beltz baten silueta estilizatua, errepide ondoko iragarki bezala erabiliak Espainian 20. mendearen 2. erdian. 1956an sortu zuen eredua Manolo Prieto diseinatzaile grafikoak Grupo Osborne edari alkoholdunen enpresarentzat, Jerezko brandy marka bat, Veterano, sustatzeko. 

Hamarkadetan, Espainiako errepideetako irudi ezaguna izateaz gain, denborarekin Espainiako ikurtzat hartua izan dahttps://descubria.com/la-historia-del-toro-de-osborne-un-simbolo-iconico-de-espana/. Honen ondorioz, espainiar sentitzen ez diren abertzaleentzat espainiar nazionalismo kulturalaren sinbolotzat hartua izan da. Zezenketa, «Festa Nazional» izendatua izan da sarritan eta Espainiako Kongresuak «Espainiako herrien kultu eta arte ondare» izendatu zuen 1997an. Euskal Herrian eta Herrialde Katalanetan, kontrako jarrerak piztu ditu giro abertzaletan, baita haien kontrako sabotajeak ekarri ere.

 Historia 

 Publizitaterako sortua 
1956an, Azor Publicidad agentziak sortu zuen lehen iragarkia Manolo Prieto artista eta publizitate agentzia horretako zuzendariak proposatuta. Egurrez egindako lehen silueta Madril-Burgos errepidean jarri zuten. 1958ko azaroan hasi ziren jartzen egurrez egindako lehen hesiak, lau metroko altuerakoak, adarrak zuriz margotuta eta edaria iragartzen zuen hitzarekin.

 Errepideetako publizitate seinalea 
Eguraldiak kaltetzen zituelakoan iragarkiak, 1961ean metalezko xafladun hesiak eraikitzea erabaki zen, eta, horri esker, zazpi metroraino handitu zen hesien tamaina. Urtebete geroago, 1962an, errepideko publizitate-kartelen araudia aldatu ondoren, ia hamalau metroko altuerako hesiak ere jarri ziren.
1988ko uztailean, Errepideen Lege Orokorrak Espainiako edozein errepidetatik ikus zitekeen publizitatea kentzera behartu zuen, eta, ondorioz, zezenetako errotulazioa desagertu egin zen, nahiz eta zezenek bere horretan jarraitu zuten.  

1994ko irailean, Errepideetako Araudi Orokorrak, Osborneren zezen guztiak erretiratzea agintzen zuen, baina helegiteak izan ziren, eta baita administrazio batzuen babes neurrien onarpena. 

 Espainiartasunaren sinbolo eta ondare 
Osborneren zezena espainiartasunaren sinbolo bihurtu da urteen poderioz, jada Francoren diktadura ilunaren garaian zentzu horrekin bultzatua: Espainia ar eta adoretsua, tradizionala eta, are, nazio apolitiko baten irudia, atzerriari begira.   

Berrikiago, Espainiako kirol selekzioaren nazioarteko partidetan Osborneren zezenaren irudia erdian duten Espainiako banderak ikusi ohi dira.  

Nafarroako Foru Erkidegoak foru-lege bat onartu zuen zezenari bere lurraldean eusteko (Tuteran zegoen zezena).   

Osborneren 92 zezen zeuden 21. mendeko lehen laurdenean modu irregularrean banatuta Espainiako estatuan. Espainiako Diputatuen Kongresuak «Espainiako herrien kultur eta arte ondare» izendatu zuen Osborneren  zezena eta azkenik, 1997ko abenduan, Auzitegi Gorenak Osborneko zezenaren mantentzearen aldeko epaia eman zuen, zezenen «interes estetiko edo kulturala» zela eta.  

 Zezenaren irudiaren kontrako ekintza 
 Herrialde Katalanetan 
Osborneren zezenak aurkako jarrerak piztu ditu, hala nola Euskal Herrian eta Katalunian. 2007an, talde katalanista batek Kataluniako El Bruc herriko zezena bota zuen, espainiartasunaren sinbolotzat identifikatua denez. Valentzian, Arran gazte erakunde independentista katalanak haietako bat bota zuen 2018ko maiatzean.

 Euskal Herrian 
Euskal Herrian, Osborneren bi irudi monumental zeuden: Tuteran bat (Nafarroa Garaia) eta Ribabellosan bestea (Araba). Ernai erakundeak erreibindikatutako bi ekintzatan, 2024an Tuterakoa suntsitu zuten, eta 2025ean Ribabellosakoa. "Sinbolo espainolista" izateagatik suntsitu zituen ikurrak Ernaik, erakundeak adierazi zuenez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Tauromakia Espainian
Kategoria:Behi eta zezenak artean
Kategoria:Espainiako kultura
Kategoria:Erreferentzia behar duten adierazpenak dauzkaten artikuluak