Antonina Roxa

Antonina Roxa, Antonia Roxa izenez ere ezaguna (Río de la Platako erregeordetza, ca. 1807 - Port Stanley, Malvina uharteak, 1869ko otsailaren 14a) emakume gautxoa, merkataria, petrikiloa eta emagina izan zen, Malvinetara iritsi zena Luis Vernet kolonizatu zutenean. 

1833an britainiarrek okupatu eta Gaucho Rivero altxatu ondoren Puerto Soledaden geratu zen pertsona bakarrenetakoa izan zen. Gero, lurjabe eta enpresari garrantzitsu bihurtu zen, Puerto Stanleyn bizi izan zen eta minbiziak jota hil arte.

Malvinako historialarien arabera, Antoninak «inpresio bizia» utzi zuen, eta ezagutu zuten guztiek «berezko eskubideko pertsona» gisa onartu zuten, «pertsonaiarik pintoreskoenetakotzat» joz.

 Lehen urteak 
1836ko ekainaren 19an Tasmaniako (Australia) Launceston izeneko Deikarian idatzitako artikulu batek honela deskribatzen du: «Antonina, jaiotzez Saltako indiarra».

Bere jaiotze data 1807 ingurukotzat jotzen da sarri eta «printzesa» izan zen fama zuen, nagusi aborigen baten alaba zelako. Hala ere, gaur egungo iturri gehienek Hego Amerikako kreolen ondorengo gisa deskribatzen dute.

 Malvinak 
Roxa 1824. urtean iritsi zen Malvina uharteetara, Luis Vernetek Puerto Luisen, Puerto Soledad espainiar kolonia ohiaren aurrietan, establezimendu bat sortu baino urte batzuk lehenago, Rio de la Platako (gaur egungo Argentina) Malvina Uharteetako Komandantzia politiko eta militarraren parte gisa. Hogeita hamarren bat gautxoz osoturiko talde baten iritsi zen. Carmelita, neska beltza, eta Gregoria Madrid zituen genero-kide.

1826an, Luis Vernetek Soledad uhartearen mapa bat altxatu zuen. Darwin istmora iristean, hiru emakumez (Roxa tartean) eta zortzi gizonez osatutako talde batekin egin zuen topo, uhartean noraezean emandako bi urteko nekeetatik bizirik atera zirenak. 1829an Puerto Soledaden kokatu zen eta Vernet-ek familiaren egoitzako eta gobernuaren egoitzako giltzain eta herrixkako emagin ofizial izendatu zuen.Garai horretan Antoniak 23 urte zituela uste da.

Carmelitak hiru seme argentinar izan zituen uharteetan 1831 eta 1837 artean, eta Argentinako lehen malvinarrak izan ziren, Matilde Vernet y Sáezekin batera (1830ean jaioa). Roxak jardun zuen emagin kasu guztietan.

1831n egindako erasoaren ondorioz, biztanle gehienek kolonia uztea erabaki zutenean, Roxa 24 pertsona inguruko talde bateko kide izan zen, eta Puerto Soledad suntsitu arren, uharteetan geratzea erabaki zuten. Norbanako hauek komertzializatzen jarraitu zuten Vernet-en izenean, komandante politiko-militarra zuzentzen zuena. Argentinako agintariak irlatik kanporatu ondoren, HMS Clio erretiratu zenean, Roxak nahiago izan zuen Puerto Luisen merkatari gisa geratu, Verneten idazkari zen Thomas Helsbyrekin batera..

Vernet-ek Matthew Brisbane Malvinetara bidali zuen berriz ere bere eginbeharrak burutzeko, 1833ko martxoan iritsiz, HMS Beagle-ren lehen bisitan. Gautxoek diruarekin pagatuak izan nahi zuten, Klioko John James Onslow kapitainak agindu bezala, baina Brisbanek Verneten politikekin jarraitu zuen. Horrek soldaten inguruko eztabaida eragin zuen eta 1833ko abuztuko gautxoen matxinada eta sarraskia ekarri zuen, non Brisbane, William Dickson eta Verneteko enpresako beste hiru goi-kargudun hil zituzten.Roxa eta bizirik atera ziren beste batzuk Pal uhartera ihes egin zuten eta bertan geratu ziren Henry Smith tenientea 1834an britainiar egoiliar bezala instalatu zuten arte.

Gaucho Rivero harrapatu eta kanporatu ondoren, Roxa uharteetan egon ziren Vernet koloniako hamalau biztanleetako bat izan zen, horietatik sei bakarrik ziren kreoleak eta gainerakoak britainiarrak. 

Henry Smith tenientearekin tratua egin zuen, irletako azienda basatia jezteko artalde bihur zezakeela negoziatuz, eta bi txahal mantsotatik batekin geratzea onartu zuen.

Roxa komunitate txikiko "funtsezko kidetzat" hartzen zen, 1839an Robert Lowcay tenienteak zera adierazi zuen:Oso izaera gizatiar eta ona du, eta kolonian bereziki baliagarria da irakasle eta emagin gisa, kolonoetako edozein gaixorik zegoenean, eta bereziki obstetrizia kasuetan. Handik gutxira, Kleopatrako zaldun gazte baten bizia salbatu zuen ontzia uharteetan zegoenean. [13] [3]También se cree que Roxa estaba involucrada románticamente con uno de los soldados que participaron en el motín contra José Francisco Mestivier, que fue ejecutado en Buenos Aires en 1832. En una carta al señor Glenelg, el señor Harger, sobrecargo del HMS Cleopatra escribió:1841eko urtarrilaren 1ean, Hego Amerikako beste jatorrizko batekin eta Hanburgoko batekin batera, Roxak Koroa Britainiarrari leialtasuna zin egin zion. 1900eko hamarkadaren hasieran, Roxa gobernu kolonialaren ordenantza bat agertu zen, britainiar kolono malvinar naturalizatuen zerrenda osoa zehazten zuena.

1842ko koadro estatistikoak Roxa 6 txakurren, 17 behiren, 6 txahalen, 7 idien, 6 oiloren eta bi gelako harrizko txabola baten jabe bezala erregistratzen du. 1843ko erroldaren arabera, Roxa akre baten seiren baten, hainbat etxeren, hamar behiren eta berrogei ardiren jabe da. Richard Moody gobernadorearen agindupean gobernuaren egoitza Puerto Argentino/Stanleyra eraman zuenean, Roxa lur-sail baten jabe gisa erregistratu zen, eta bere jabetza £ 30 izan zen. Hiri berriko lehenengo egoiliarretako bat izan zen.

1840ko hamarkadaren amaieran, Sir Bartholomew Sullivanen erizain eta haurtzain gisa lan egin zuen, baina semeak deskribatu zuen edariarekiko zuen zaletasunak galbidera eraman zuela, lana galduz.

1851 inguruan, Esperantza Haraneko Falkland Islands Companyren monopolioaren granjan lana lortu zuen. Berak, bere izenean, 2428 hektareako (24 km²) geltokia alokatu zuen Punta del Medion, San Carlos iparraldean.

1869an hil zen minbiziak jota, eta Uharteko hiriburuko hilerrian lurperatuta dago. Omenaldi gisa, Puerto Soledad inguruko haran batek Antonia izena hartu ohi zuen toponimia britainiarrean.

 Bizitza pertsonala 
1830eko hamarkadaren uneren batean Roxa Kenney abizeneko marinel estatubatuar batekin ezkondu zen (lehen Karmelitarekin ezkonduta zegoen), baina Smith tenientearen bitartez dibortziatu ziren 1838ko maiatzean. Gero Montevideoko gautxo batekin ezkondu zen, Pedro Varelarekin, bera baino hamar urte gazteagoa zen gizon batekin, 1851n. Hala ere, gobernu kolonialeko edo Elizako erregistroetan ez dago senar-emazteen erregistro formalik.

Roxak ez zuen seme-alabarik izan.
 Erreferentziak 

 Bibliografia 

  Mary Cawkell (enero de 1983). The Falkland story, 1592–1982. A. Nelson. ISBN 978-0-904614-08-4. Consultado el 8 de noviembre de 2011.  (en inglés)
  M. B. R. Cawkell; Mary Cawkell (1960). The Falkland Islands: by M.B.R. Cawkell, D. H. Maling and E. M. Cawkell. Macmillan. Consultado el 8 de noviembre de 2011.  (en inglés)
  Mary Cawkell (2001). The History of the Falkland Islands. Anthony Nelson. ISBN 978-0-904614-55-8. Consultado el 20 de septiembre de 2012.  (en inglés)
  Tatham, David (1 de junio de 2008). «Roxa, Antonina».  En David Tatham, ed. The Dictionary of Falklands Biography (Including South Georgia): From Discovery Up to 1981. D. Tatham. pp. 470-471. ISBN 978-0-9558985-0-1. Consultado el 1 de marzo de 2014.  (en inglés)
  Pepper, PJ (1 de junio de 2008). «Mestivier, Joseph François Etienne».  En David Tatham, ed. The Dictionary of Falklands Biography (Including South Georgia): From Discovery Up to 1981. D. Tatham. pp. 368-369. ISBN 978-0-9558985-0-1. Consultado el 15 de agosto de 2011.  (en inglés)

 Kanpo estekak 

Kategoria:Saltatarrak
Kategoria:Minbiziak hildakoak
Kategoria:Emakume ekintzaileak