Valiha

Valiha Madagaskaren jotzen den musika tresna bat da, kordofonoen taldekoa. Banbuz egindako hodi itxurako zitara bat da. 

Madagaskarko musika tresna nazionala kontsideratzen da eta aisialdirako ezezik izpirituei deitzeko ere erabiltzen da.

 Izena 
Valiha madagaskartarrek banbuari ematen dioten izena da, eta han aurkitzen den banbu generoari izena ematen dio. Historikoki Valiha diffusa espeziea erabili izan da musika tresna hau egiteko.

 Deskribapena 
Banbuzko tutua da eta luzeran eta buelta osoan banaturik metalezko sokak ditu. Erresonantzia lortzeko aho luze eta estua dauka. Ohikoa da marrazkiz apaindurik egotea.

Korapilo arteko zati luzea duten banbuak erabiltzen dira, 5-10 cm-ko diametroa dutenak eta 35-180 cm arteko luzera dutenak.

Valihak normalean 21-24 soka izaten ditu, badaude gutxiago dituztenak ere. Tradizionalki banbuaren zuntzez egindako sokak izaten dira baina gaur egun bizikletatako balazten kableak erabiltzen dira. Musikari onek gitarraren edo pianoen sokak erabiltzen dituzte ordea.

 Teknika 
Harpa edota salterioa jotzen den antzera jotzen da valiha, esku bat bestearen aurrean ezarriz eta haria pultsatuz hain zuzen ere. Tutuak erresonantzia lana egiten du.

Musikari gehienek besxapean edo hanken artean finkatzen dute valiha eroso jo ahal izateko.

 Historia 
280px|thumb|Valiha jotzaileak Parisko Erakusketa Kolonialean, 1931ean.
Kondairak dio Madagaskartarrek jatorri judutarra dutela eta horregatik esaten da David Erregeagandik jasotako musika tresna dela. Dena dela badirudi Indonesia duela jatorri eta nagusiki Borneo uhartetik iritsitako etorkinek eraman zutela Madagaskarrera. Hori iradokitzen du Indonesian antzeko musika tresnak egoteak. IX. eta XI. mendeen artean gertatu zen valiharen iritsiera.

Hasiera batean idiofonoen familiakoa zen, ez baitzuek sokarik, baina hariak gehitzerakoan musika tresnaren izaera aldatu eta kordofono bihurtu zen.

Prestigio handiko instrumentua izan da historian zehar. Merina Erresuma garaian aristokrazioa eta nekazariak azazkal luzeengatik bereizten ziren, izan ere azakal luzeak uzten baitzituzten gorteko musikariek valiharen hariak jotzeko.

Azken mendean zeremoniala izatetik aisialdirako musika tresna izatera pasa da.

 Musikari ezagunak 
Armand Rakotozafy frantziar botanikariak Madagaskarren hainbat espedizio egin zituen eta valiha jotzaile aditua bihurtu zen.

Justin Vali madagaskartar musikagile eta abeslaria garu egungo valiha jotzaile ezagunena da eta world music zirkuituan ezaguna da oso.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Madagaskarko musika tresnak
Kategoria:Kordofonoak