Instrumentu finantzario

Instrumentu finantzarioa kontratu formala da, zeinak enpresa batean aktibo finantzario bat sortzen duen eta, aldi berean, beste batean pasibo finantzario edo ondare-tresna bat eragiten duen. Tresna hauek finantza-sistemen funtzionamenduaren oinarria dira, baliabide ekonomikoen transferentzia eta finantzaketa ahalbidetzen baitute. Kontzeptua bat dator nazioarteko araudietan jasotako definizioekin, hala nola IAS 32 eta IFRS 9 estandarrekin.

 Kontzeptua 
Instrumentu finantzarioek bi alderen arteko eskubide eta obligazio ekonomikoak egituratzen dituzte: alde batek aktibo finantzario bat jasotzen du, eta kontrako aldeak pasibo finantzario edo ondare-tresna bat sortzen da. Tresna hauek balio ekonomikoa duten eskubideak edo zorpeko obligazioak dira, eta finantza-merkatuetan kapital-harremanak eta likidezia sortuz jarduten dute. 

Araudi internazionalek aktibo eta pasibo finantzarioen sailkapen-irizpideak eta aurkezpen-arauak zehazten dituzte (IAS 32) . IFRS 9 estandarrak balorazio-metodoak eta sailkapen-kategoriak ere ezartzen ditu (kostu amortizatua, balio arrazoitua…) .  

 Funtzioa 

 a) Finantzaketa lortzea 
Enpresek kapitala eskuratzen dute zor-tresnen jaulkipenaren, kredituen edo balore-jaulkipenen bidez . 

 b) Inbertsioa eta errentagarritasuna 
Inbertitzaileek aktibo finantzarioak erabiltzen dituzte etekinak lortzeko eta beste enpresetan parte-hartzea eskuratzeko. 

 c) Arrisku finantzarioen kudeaketa 
Deribatuak —swaps, futures eta options— erabiltzen dira interes-tasa, dibisa edo aktiboen prezio-aldakortasuna estaltzeko . Finantza-teoriak arrisku nagusiak identifikatzen ditu: merkatu-arriskua, kreditu-arriskua, likidezia-arriskua eta arrisku operazionala.  

 d) Merkatu egituren barruan kokatzea 
Instrumentu finantzarioak merkatu arautuetan (burtsak) edo OTC merkatuetan negoziatzen dira. Europan, MiFID II araudiak tresnen gardentasuna eta negoziazio-baldintzak arautzen ditu .  

 Mota nagusiak 

 a) Izaeraren arabera 
 Zor-tresnak: obligazioak, bonuak, maileguak. 

 Ondare-tresnak: akzioak eta partaidetzak. 

 Deribatuak: futures, options eta swaps. 

 b) Epearen arabera 
 Epe luzeko inbertsioak (> 1 urte). 

 Epe laburreko inbertsioak (≤ 1 urte) .

 c) Harreman ekonomikoaren arabera 
 Taldeko edo lotutako enpresetako inbertsioak. 

 Beste erakunde batzuetako inbertsioak.

 Instrumentu Finantzarioak erabili diren hainbat egoera 
Historian zehar finantza-tresnen erabilera aldatu egin da finantza-sistema modernoa garatu den aldi berean. Hasieran, finantza-tresnak nahiko oinarrizkoak ziren;  maileguak, kanbio-letrak eta merkataritza-kredituak merkatuetako trukerako eta merkataritzarako lagungarriak ziren, baina industrializazioarekin eta nazioarteko merkataritzaren hazkundearekin konplexuagoak eta anitzagoak bihurtu ziren (bonuak eta akzioak, esaterako). XX. mendeko finantza-merkatuen aurrerapenak eta aktiboak eta arriskuak transferitzeko trebetasunak (deribatuekin gertatzen den bezala) nabarmen areagotu zuten tresna horien konplexutasuna. Gainera, gobernuen eta nazioarteko erakundeen erregulazioek, kontabilitate-arauekin batera (IAS/IFRS), egonkortasuna eman diete tresnen definizioari eta aurkezpenari, eta horrek merkatuan modu antolatuan sailkatu, baloratu eta merkaturatzea ahalbidetzen du. 

 Alderdi historiko laburtuak: 
 Lehengo merkataritza-kredituetatik hasi eta bonu eta akzioak iritsi arte (merkataritzatik industria-finantzaketara). 

 Deribatuen eta epe luzeko kredituen erabilera handitzea, arriskuak eta espekulazio-aukerak areagotuz. 

 XXI. mendearen hasieran, teknologiak eta globalizazioak gardentasuna, transakzioen azkartasuna eta merkatuen konplexutasuna hobetu dituzte, eta horrek erregulazio- eta gainbegiratze-beharra areagotu du.

 Instrumentu finantzarioak erabiltzearen arriskuak 
Finantza-tresnek abantaila ekonomiko esanguratsuak eskaintzen badituzte ere, funtsezkoa da horiek erabiltzeak dakartzan arrisku nagusiak kontuan hartzea.   

 Arriskuak: 
 Merkatu-arriskua: prezioak, interes-tasak edo kanbio-tasak aldatzeak tresnaren balio-galera azkarra eragin dezake (adibidez, bonu baten balioa jaitsi egiten da interes-tasak handitzen badira). 

 Kreditu-arriskua (zordunaren arriskua): kontrako alderdiak bere konpromisoak ez betetzeko aukera (default edo galerak). Kreditu-deribatuak edo interes-tasen swap-ak arrisku horrekin lotuta egon daitezke.

 Likidezia-arriskua: tresna bat merkatuan azkar eta dirurik galdu gabe saltzeko ezintasuna; hori bereziki arriskutsua da merkatu txikietan edo epe laburreko tresnetan. 

 Erregulazio- eta kontabilitate-arriskuak: lege eta araudietako aldaketek (MiFID, IFRS) tresnak, lotutako betebeharrak eta merkatuaren antolaketa nola maneiatzen diren alda dezakete; aldaketa horiek eragin ekonomiko handia izan dezakete. 

 Arrisku operatiboa eta modelizazio-arriskuak: tresna konplexuen kasuan, balorazioek eta arrisku-eredu desegokiek balioak honda ditzakete eta erabaki okerrak eragin. Gainera, akats teknologikoek edo prozeduretakoek galerak eragin ditzakete.

 Arriskuak gutxitzeko jardunbide komunak: 
 Arriskuen dibertsifikazio eta kudeaketa sistematikoa. 

 Kontraparte-arriskua minimizatzea: segurtasun-mekanismoak, marjina-baldintzak eta akordio txikiak erabiliz.

 Argitasuna eta aurkezpen informatiboa: tresnen izaerak eta arriskuek argi eta garbi adierazita egon behar dute inbertitzaileentzat eta legezko betebeharrak betetzeko.

 Erreferentziak 

Kategoria:Ekonomia