Camila Henríquez Ureña

Camila Henríquez Ureña (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1894ko apirilaren 9a - Ibidem, 1973ko irailaren 12a) saiogile, humanista eta feminista izan zen, dominikarra eta kubatarra naturalizazioz. XX. mendeko Latinoamerikako eta Karibeko intelektual garrantzitsuenetakotzat jotzen da. Literaturgile, pentsalari eta hezitzaileen leinu familiarretik zetorren; bere gurasoak zein Pedro eta Max nebak idazle ospetsuak izan ziren.

 Biografia 
Camila Henríquez Ureña Santo Domingon jaio zen, Dominikar Errepublikan, 1894ko apirilaren 9an. Francisco Henríquez dominikar intelektual eta presidente ohiaren eta Salome Ureña poeta eta hezitzaile ezagunaren arteko ezkontzaren laugarren alaba (emakume bakarra) izan zen. Bere ama Salome 1898an hil zen, Camilak lau urte zituenean. Horregatik, bere neba Pedro izan zen bere aholkularia eta bere amaren ondarea irakatsi ziona. 

1904an, bederatzi urte zituela, Kubara joan zen bere aitarekin eta Natividad Lauranson amaordearekin. 1917an Filosofia, Letrak eta Pedagogia doktoretza jaso zuen Habanako Unibertsitatean. "Las ideas pedagogicas de Eugenio María de Hostos" tesia Puerto Ricoko hezitzaile eta Eugenio María de Hostos amaren aholkulariaren omenez egin zuen.

Camilak egonaldi laburra izan zuen Minnesotan, eta bertan ikasi eta Minnesotako Unibertsitatean irakasle gisa jardun zuen. 1922an Kubara itzuli zen, 1926an kubatar herritarra bihurtuz. Parisen ere bizi izan zen eta Sorbonan ikasi zuen 1932tik 1934ra.

1930eko hamarkadan, Kuban egon zen bitartean, erakunde feministetako kide izan zen, baita kultur erakunde eta ekitaldietako kide ere. Jarduera aipagarriena Lyceum aldizkariaren eta Kubako Kultura Erakunde Hispanoaren sortzaileetako bat eta lehendakaria izatea. 

1941ean, hainbat bidaia egin zituen hizlari gisa Latinoamerikako herrialde batzuetara (Panama, Ekuador, Peru, Txile, Argentina eta Mexiko). 1942an Estatu Batuetara joan zen bizitzera eta 1959ra arte magisteritzan aritu zen Vassar Unibertsitatean, Hispaniar Ikasketen Departamentuan. 1942tik 1959ra Estatu Batuetan bizi izan zen hainbat udatan, Camila Middlebury College-ko hizkuntza eta literatura fakultatean ere egon zen, bereziki gaztelania klaseak ematen. 1948ko urte sabatikoan, Camilak Mexikora bidaiatzeko eta Kultura Ekonomikoko Funtsean lan egiteko aprobetxatu zuen. 1950eko hamarkadan zehar, Espainia, Italia eta Frantziara ere bidaiatu zuen.

Bere pentsamendu oldarkor eta feministak arriskuan jartzen zuen Estatu Batuetan irautea, baina hezitzaile eta filosofo famak, eta AEBetako hainbat unibertsitatetan irabazitako tituluek salbatu zuten ostrazismotik. Kubako Iraultzaren idealekin bat eginez, Camilak, ordea, uko egin zion Vassar College-n irakasle emeritu gisa zuen pentsioari, Kubara itzultzeko eta Habanako Unibertsitatearen berregituraketan parte hartzeko, non Latinoamerikako Literatura Sailean irakatsi baitzuen 1970ean erretiroa hartu zuen arte.

Urte horiek erabakigarriak izan ziren kulturan eta sorkuntzan emakumeak izan zuen paperari buruzko etengabeko kezkan. Hain zuzen ere, emakumeak erromantizismoan izan zuen presentziari buruzko bere saiakerak eta emakumeen poesiari eskainitako azterketetan, Delmira Agustiniren kasuan bezala, helburu horretara bideratzen dira.

 Azken egunak eta heriotza 
Hil aurreko egunetan, bere jaioterrira, Dominikar Errepublikara, egindako bisita batean, Camilak Habanako Unibertsitateko irakasle emeritu titulua zuen, baita Vassar College-rena ere, kasu arraroa ez ezik bakarra, azpimarratzekoa. Gainera, Kubako Pen Clubeko presidenteordea izan zen.

Bere herrialdeko irakasle izan zen 1973ko irailaren 12an Santo Domingon hil zen arte, 79 urte zituela.

 Obrak eta legatua 
Saiakera generoan nabarmendu zen Camila; bere lanek sentimendu feminista indartsua zuten, emakumearen eskubideen alde egiten zuena. Bere saiakera aipagarrienen artean daude:. . . .. . . . . . . . .  

 "Ideas pedagógicas de Eugenio María de Hostos" (1932)
 "Curso de apreciación literaria" (conferencias, 1935)
 "Feminismo" (1939).
 "La mujer y la cultura" (1949).
 "La carta como forma de expresión literaria femenina" (1951).
 "Cervantes" (1963)
 "El Renacimiento español" (1963)
 "Cantares de gesta" (1971)
 "William Shakespeare" (1972)
 "Dante Alighieri" (1974)- Hil ondorengoa

"Feminismoa" saiakeran, Camila Henríquez Ureñak historiaurretik emakumeek gizartean izan duten rola azpimarratzen du. 

Bere aipu famatuetariko bat: Emakumeen benetako mugimendu kulturala salbuespenak izateari uzten diotenean hasten da.       

Camila Henríquez Ureña, 1939 

Latinoamerikako hainbat aldizkaritan ere kolaboratu zuen, eta bere lan asko, hil eta zenbait urtera, hitzaurrea eman eta argitaratu ziren.

Camila Henríquez Ureñaren idazkietan ageri diren ezagutza zabalek frogatzen dute haren erudizioa eta ikaskuntzarako bizi-konpromisoa. Camila interes asko eta askotarikoa izan zen. Pedro Henrikez Ureñaren gutunetan, familiaren epistoletan jasotakoetan, bere harridura agertzen du bere ahizpa gazteak ikasteko duen gaitasunaren eta bere adimen bitxiaren aurrean. Gainera, Camilak hainbat hizkuntzatan abesten zituen operak; musikarekiko zuen trebetasuna eta dantzatzeko zuen modu karibear fin eta dotorea; hezitzaile gisa eta mugimendu feministetan egindako lana; eta atzerriko hizkuntzak ikasteko zuen gaitasuna, itxuraz bere autore gogokoenetako batzuen jatorrizko lanak irakurri ahal izateko (Dante, Ibsen, Racine, Shakespeare, besteak beste). Bestalde, hil ondoren jasotako bere saiakeren aukeraketa bat Mirta Aguirrek argitaratu zuen, bere ikasle ospetsu eta geroago Habanako Unibertsitateko lankide izan zenak. Laburtuz, bere gaitasun intelektuala nabarmena da aukeratu zituen gaietan: Hostos-i buruzko doktore-tesia, 1935ean Kuban argitaratutako Danteren Infernuaren gaztelaniazko bertsio baterako sarrera, 1936an Juan Ramón Jiménez espainiar poeta sarituaren "Poesía" liburuan egindako kolaborazioa, eta Espainiako artzain-generoari eta Lope de Vegaren antzerkiari buruzko ikasketak, bere lan ezagunenetako batzuk aipatzearren.

Garai hartan emakume izateagatik ez zuen Pedro eta Max anaiek zuten ospe bera izan, hauek eklipsatua izan zen. Camila Henríquez Ureñaren bizitza inguratu zuen giro intelektuala eta ideien askatasuna erabakigarriak izan ziren emakume gisa kontzientzia osatzerakoan.

1992an, Andrés L. Mateo narratzaile eta saiogile dominikarrak saiakera bat idatzi zuen, "Camila Henríquez Ureña: la virtud del anonimato" izenburupean.

2000. urtean, Julia Alvarezek (In the Name of Salomé) argitaratu zuen, Camila eta bere ama Salomé Ureñaren bizitzari buruzko fikziozko narrazioa. Gainera, Mirta Yáñez idazle kubatarraren "Camila y Camila" liburuak Camila Henríquez Ureñaren bizitza du ardatz.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Camila Henríquez Ureñaren biografia escritoresdominicanos.com

Kategoria:Santodomingoarrak
Kategoria:Dominikar Errepublikako saiakeragileak
Kategoria:Emakume saiakeragileak
Kategoria:Feministak
Kategoria:Humanistak