Juana Galan Heredia

Juana María Galán Heredia, Juana Galán eta La Galana ezizenez ezaguna (Valdepeñas, 1787ko urriaren 25a - Ib. 1812ko irailaren 24a), gerrillari espainiarra izan zen, Independentzia Gerrako (1808-1814) heroia. Zazpi anai-arrebetatik zaharrena, Valdepeñasko sarreran ostatua eta taberna zituen familia burges batean jaio zen. Leku estrategiko horretan lan egiteagatik hiribilduko emakumerik informatuena dela uste da.

 Biografia 
1808ko ekainaren 6an, Valdepeñaseko guduan, Ligier Belaira jeneralak gidatutako Napoleonen tropen aurka, herria defendatzeko behar adina gizonik ez-eta, emakumeak borrokatzera ateratzeko animatu zituen. Emakumeek ura eta olio irakina bota zuten leihoetatik soldadutzaren gainera, eta bera borra bat hartu eta kalera irten zen zalditeria frantsesaren aurka buruz buru borrokatzera. Borroka honi esker, frantsesek Mantxako probintzia utzi eta Bailengo guduan atzeratu egin ziren, Castaños jeneralaren agindupean zeuden espainiarrentzat garaipena ekarriz. Ondorioz, hiribilduari «Oso heroikoa» titulua eman zitzaion.

Valdepeñasko Udalak bere bataio, ezkontza eta heriotza agiriaren kopiak gorde ditu. Horrela egiaztatuta geratu da Juana Galán 1810eko maiatzaren 2an ezkondu zela (gerra deklaratu zenetik bigarren urtea bete zen egunean) Bartolome Ruiz de Lerma Valdepeñasekoarekin, eta harekin bi alaba izan zituela. Bere azken erditzearen ondorioz, 1812ko irailaren 24an hil zen, Napoleonen tropetatik Mantxaren askapena deklaratu zen egun berean eta Francisco Abad Moreno «Chaleco» garaile sartu zen egunean.

Pertsonaia hori erresistentziaren, heroitasunaren, sendotasunaren eta abertzaletasunaren ikur historiko-artistikoa izan zen Valdepeñas hiriarentzat. Herriko artelan askotan antzeztu izan da. Zutik irudikatu ohi da, eskuineko eskuan katxipa bat duela eta ezkerrean soldadu frantses bati eusten diola. Antzerkian ere asko antzeztu izan da, Bailengo gudua eta Valdepeñaseko gatazka antzezten zituzten nazio mailako obretan. 2008an, Toledoko «La Recua» antzerki-konpainiak pertsonaia hori erabili zuen protagonista gisa fusilamendu mitifikatu batzuen birsortze batean. Merkatu goyeskoa girotzen zuen, eta Espainiako hainbat gune nagusi zeharkatu zituen (besteak beste, Madrilgo Plaza Nagusia), Gerraren bigarren mendeurreneko ekitaldi nagusi modura.      

Liskarraren ondoren erotu izana egozten diote jendeak, eta horregatik ez zirela bere merituak bizitzan aitortu. Era berean, Francisco Abad Moreno «Chaleco» gerrillari ezagunarekin maitasun-harremana izan zuela esan zen, eta jendeak uste izan du Agustina Aragoikoarekin liskarren bat izan zuela, Francisco Abad Moreno «Chaleco» ren partidakoa izan baitzen 1810ean.

 Literaturan 
2011n, Carlos Isidro Muñoz de la Espadaren "La Galana" eleberrian jaso zen bere bizitza, Ediciones Atlantisek argitaratua. Autore berak Tania Orozcoren eta Charo Romeroren testuak berrikusi eta zuzendu zituen antzerkira egokitzeko. "La Galana" 2021eko otsailaren 5ean estreinatu zen Valdepeñasen, Charo Romeroren zuzendaritzapean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakumea
Kategoria:Ciudad Realdarrak
Kategoria:Espainiako gerrillariak
Kategoria:Napoleondar Gerren ondorioak
Kategoria:Erditzerakoan hildako pertsonak