Toba–Fushimiko gudua

Boshin Gerrako gudu erabakigarri bat izan zen; gerraren garapenean eta shogunerri-erregimenaren erorketan izan zuen garrantziagatik, gudu honek biziki lagundu zuen Japoniako historiaren ibilbidea aldatzen.

Gudua 1868ko urtarrilaren 27tik 31ra bitartean gertatu zen (urtarrilaren 3tik urtarrilaren 7ra, japoniarrek erabiltzen zuten ilargi-egutegiaren arabera), Kyoto hiriko aldirietan (gaur egun, guduaren eszenatokiak hirian bertan daude).

 Aurrekari historikoak 
Japonian, 1185ean, shogunerri bezala ezagutzen zen gobernu sistema bat ezarri zen, non Japoniako enperadorea irudi nominal edo apaingarri soil bat zen, inolako botere politiko eraginkorrik gabe, sistema honetan Japoniako benetako gobernaria shogun izeneko figura bat baitzen. Shoguna bizi arteko diktadore militar hereditarioa zen, eta, beraz, shogun bakoitza bere seme batek edo ondorengo batek ordezkatzen zuen. Horregatik, shogunen dinastia bat zegoen, errege boterea erabiltzen zuen familia; familia hori Tokugawa dinastia zen, 1603tik, Tokugawa Ieyasu shogun bihurtu zenetik, honela Tokugawa shogunerria inauguratuz.

Bizi arteko diktadura militarra izateaz gain, shogunerria ere sistema feudala zen. Japonia ehunka lurraldetan banatuta zegoen, lurralde edo probintzia horietako bakoitza han deitzen zen eta daimyō batek gobernatzen zuen, bere lurraldea botere zabalez gobernatzen zuen eta shogunari kontuak eman behar zizkion jaun feudal bat, leialtasun zin batez lotua zegoena. Daimyō kargua ere biziartekoa eta herentziazkoa zen, baina daimyō baten semea bere aitaren oinordekoa izan zedin, shogunari baimena eskatu behar zion eta leialtasuna zin egin, bere aita hil ondoren. 200 eta 300 han artean zeuden, bakoitza bere daimyōarekin, Edo Aroan.

Tokugawa shogunerriaren beste ezaugarri bat sakoku zen, atzerritik erabat isolatzeko politika. Politika horrek debekatu egiten zuen, heriotza-zigorraren pean, japoniar edo atzerritar oro Japoniatik sartzea edo irtetea, Herbehereetako merkatari gutxi batzuk izan ezik, herrialdearekin merkataritza oso mugatua egiten baitzuten. Honek Japonia ia Erdi Aroan murgilduta mantendu zuen XIX. mendearen erdialdera arte, mendebaldeko herrialdeen aldean atzerapen handiarekin. Baina 1853an Matthew Perry komodoroak gidatutako Estatu Batuetako Itsas Armadako flota bat Japoniako portuetara iritsi zen eta Japonia Estatu Batuekin merkataritzan aritzera behartzeko indarra erabiltzearekin mehatxatu zuen, horrela herrialdearen isolamendua amaituz; Tokugawatarren shogun-erregimenak amore eman zuen mehatxuaren aurrean eta herrialdea atzerrira zabaldu zuen Kanagawako Ituna sinatu zuen. Baina horrek Tokugawa shogunerriaren gainbeheraren hasiera ere ekarri zuen, sektore patriotiko askok pentsatu baitzuten erregimenak ezin zuela herrialdearen independentzia eta subiranotasuna babestu mendebaldeko potentzien mehatxuaren aurrean (Europako hedapen kolonialista betean); eta Japonia defendatzeko modu bakarra shogunerria boteretik kentzea zela, horrela herrialdea modernizatzeko eta etsai potentzialen aurrean indartsuago egiteko erreforma erradikalak ezarri ahal izateko.

Beraz, 1853tik aurrera, Tokugawa shogunerria Bakumatsu bezala ezagutzen den gainbehera garai batean murgildu zen; garai nahasi horretan, Tokugawa erregimenaren etsai subertsiboak Ishin Shishi bezala ezagutzen zen horretan elkartu ziren. Ishin Shishiren aldekoek shogunerria agintetik kendu nahi zuten, ustez botere politikoa Japoniako Enperadoreari itzultzeko; baina, benetan, Enperadorea erabili nahi zuten mugimenduko buruzagiek gobernua kontrola zezaten eta benetako boterea erabil zezaten, Ministro inperial bihurtuta. Matxinoak inspiratzen zituen filosofia politikoa sonnō jōi zen, honela itzulia: "Erreberentzia ezazue Enperadorea, bota itzazue barbaroak", Enperadoreari botereak itzultzea eta shogunerriaren ahuleziari esker indartsu bihurtu ziren atzerritarrak kanporatzea defendatzen baitzuten. Mugimendu errebeldeko buruzagien artean, han batzuetako daimyō disidenteak zeuden, Chōshū eta Satsumakoak kasu; bi eskualdeak shogunen aurkako mugimendu subertsiboaren gotorleku bihurtu ziren.

Liskar armatuak, konspirazioak eta atentatuak bata bestearen atzetik etorri ziren, baina ez zen liskar orokorra izan; gertaerak arindu ziren arte. 1867ko azaroaren 9an, garai hartan nerabea zen Meiji enperadoreak Chōshu eta Satsumari "Yoshinobu traidorearen heriotza" agindu zien ezkutuan. "Yoshinobu traidorea" Tokugawa Yoshinobu zen, une horretako Shoguna. Baina Yoshinobuk bere autoritateari uko egin eta Meiji enperadoreari eman zion. Hala ere, shogunerriaren gobernuak eta Tokugawa familiak botere handia mantentzen jarraitzen zuten, eta, beraz, Chōshū eta Satsumako erradikalek, Kyotoko Jauregi Inperialaren kontrola hartu zuten (shogunerriaren azpian, enperadoreak Kyoton zuen bizilekua, eta shogunek Edon, gaur egungo Tokion) 1868ko urtarrilaren 3an, eta hurrengo egunean, Meiji enperadoreak bere botere absolutuaren berrezarpena aldarrikatu zuen. Ondoren, beste neurri erradikal batzuk hartu ziren, hala nola shogun titulua indargabetzea eta Yoshinoburen lurrak konfiskatzea.

1868ko urtarrilaren 17an, Yoshinobuk, legez kanpoko berrezarpena deklaratu zuen, eta, horrela, gerra zibila hasi zen, Boshin Gerra, shogunen gobernuaren aldekoen eta Meiji enperadorearen inguruan bildutako matxinatuen artean. Edon (Tokio) Satsumarentzat agente probokatzaile gisa lan egiten zuten rōnin ugarik sortutako indarkeriari erantzuteko, eta Meiji berrezarpena geldiarazteko, enperadore nerabea matxinoen eraginetik "askatuz"; urtarrilaren 24an, Yoshinobuk (Osakako gazteluan zegoen) bere armada mobilizatu zuen eta Kyotora bidali zuen, gorte inperialaren egoitza eta Chōshū eta Satsumako matxinoen kuartel nagusia. Yoshinobu shogunak bidalitako armadaren asmo formala Meiji enperadoreari gutun bat ematea zen, Satsumaren eta bere aliatuen azpijokoen berri emanez.

Chōshu, Satsuma eta Tosako indarrak (beste Han bat Daimyō errebelde batek gobernatu zuen) batu egin ziren eta Armada Inperiala eratu zuten, Kyotoko kanpoaldean shogunaren armadaren bila joan zena.

 Prestaketak eta aurrez aurre zeuden armadak 
Shogunaren Armada 10.000-15.000 gizonek osatzen zuten eta gutxienez 3-1 gainditzen zuen Armada Inperiala (Chōshu, Satsuma eta Tosaren indarrek osatua). Shogunaren Armadao soldadu gehienak Kuwana eta Aizu eskualdeetatik zetozen (biak shogunen alde zeuden daimyōek gobernatu dituzte), baita Shinsengumiren irregularrak ere (shogunen erregimeneko polizia politiko berezia). Shogunen soldadu batzuk mertzenarioak izan arren, besteek shogunen erregimenak beren indar armatuak erreformatzeko herrialdera ekarritako aholkulari militar frantsesen entrenamendua jaso zuten. Borroka lerroetan hedatutako indar shogunerriko gizon gehienak japoniar modu arkaikoan armatuta zeuden, naginatekin eta ezpata japoniar mota ezberdinekin (katanak, tachiak, wakizashiak, ōdachiak, nodachiak, etab.). Garrantzitsua da konturatzea ez zegoela argi eta garbi definitutako asmorik shogunen aldetik borrokatzeko, abangoardiako gizon askok beren errifleak hutsik zituztelako.

Bere aldetik, Meijiren Armada Inperialak, kopuruan desabantailan bazen ere, abantaila handia zuen beste zentzu batzuetan. Satsumako eta Chōshūko buruzagiak, xenofobia gorabehera, azkarragoak, erradikalagoak eta eraginkorragoak izan ziren beren shogunen aldeko etsaiak baino mendebaldeko teknologia militarra hartzeko eta entrenatzeko orduan. Chōshū eta Satsuma oso urrun joan ziren Japonian gerra egiteko modua arautzen zuten arau zaharkituei bizkarra ematerakoan, ordura arte arma-ofizioa samuraien gerra-klaseari bakarrik zegokion, baina Meiji Iraultzako buruzagiek denbora luzea zuten nekazari soilak errekrutatzen, beren milizia matxinoen mendebaldeko tankerako soldadu moderno gisa eratzeko. Beraz, Armada Inperiala samuraien eta nekazari soldaduen nahasketa bat zen. Gainera, shogunek aholkulari militar frantsesen prestakuntza jaso zuten bezala, indar inperialek aholkulari militar ingeles batzuen entrenamendua jaso zuten.

Baina garrantzitsuena eta erabakigarriena da Armada Inperialistako 3500-5000 gizonak erabat modernizatu zituztela armamentuan Armstrong kanoiak (fabrikazio britainiarrekoa), Minié fusilak (fabrikazio frantsesekoa) eta Gatling metrailadoreak (fabrikazio estatubatuarrekoa) erabiliz. Horrek abantaila handia ematen zien suzko arma gutxiago zituzten eta gehienak arma zuri japoniarrez armaturik zeuden shogunaren aldeko tropen aldean.

 Gudua 
 Urtarrilaren 27a. Lehenengo eguna 

2000 eta 2500 bitartean shogunaren aldeko Armadako gizonak Tobara joan ziren Ōkubo Tadayuki komandanteordearen agindupean. Indar horren abangoardia 1700 gizon inguruk osatzen zuten, eta horietako asko (400 gizon) Mimawarigumiko kideak ziren (Sasaki Tadasabororen agindupean zegoen Shinsengumiren antzeko erakunde edo fakzio tokugawarren aldeko bat); Mimawarigumiren atzetik infanteriako bi batailoi zihoazen (errifleekin zihoazen, ez baitzuten talkarik espero) eta Kuwanako zortzi konpainia lau kanoirekin. Arratsaldeko 17:00ak inguruan, 1868ko urtarrilaren 27an, shogunaren aldeko abangoardia hau Satsumaren indarrek defendatutako hesi-zutoin batera hurbildu zen.

Tobako Koeda zubiaren sarrera babestu eta blokeatzeko zegoen hesia (gaur egungo Kyoto hiriko Minami-ku auzoan); zubia babesten zuen Satsumako indarra 900 gizonek osatzen zuten eta lau kanoi zituzten. Shogunaren aldeko komandanteak pentsatu zuen inperialistek bidea utziko ziotela indar handiagoei aurre egitean. Baina gertatu zena zera izan zen, shogun-indarrari modu baketsuan pasatzeko baimena ukatu ondoren, Satsumaren indarrak tiro egin zuela saihetsetik.

Satsumaren obus tiro batek Takigawa Tomotaka Toba inguruko shogunaren aldeko komandantearen zaldiaren ondoan zegoen kureña baten gainean eztanda egin zuen, zaldiak Takigawa lurrera jaurti eta ihes eginaraziz. Zaldi izutua desloditu egin zen, shogunaren aldeko zutabea izuaren eta nahaspilaren artean murgilduz.

Sasakik Satsumako artilleroen aurka kargatzeko agindu zien bere gizonei, baina Mimawarigumi lantzaz eta ezpataz bakarrik armatu zutenez, bere gizonak masan sarraskitu zituzten. Hala ere, Kuwanako shogunaren aldeko daimyōaren indarrek eta Kubota Shigeakiren agindupeko unitate batek beren posizioei eutsi zieten, eta borroka amorratua emaitza eztabaidaezinik gabe amaitu zen. Hauek izango ziren Boshin Gerrako lehen tiroak.

Egun berean, hegoalderago, Fushimin (gaur egungo Fushimi-ku, Kyoto hiriko tokiko beste auzo txiki bat) zeuden Satsuma eta Chōshūko indarrek ere amaitu gabe borrokatu zuten euren eremuko shogunaren aldeko indarren aurka.

Fushimin, Satsumaren indarra, artilleria modernoz ongi armaturik, Gokôgûn zegoen. Posizio hau mendi baten tontorra zen, Fushumi Bugyo (Magistratuaren Bulegoa) baino altuagoa zen kokalekua, shogunen tropak kokatu ziren tokia. Beraz, Satsumaren indarrak gai ziren etsaiak detektatu eta haien aurka tiro egiteko, eta shogunaren aldekoek, berriz, zailtasunak zituzten Satsumaren indarrak ikusteko. Orduan, Shinsengumiren shogunaren aldeko indarrak Satsumaren indarrei zuzenean erasotzea erabaki zuen. Suzko armaz eta artilleriaz jositako eta muino batean kokatutako posizio gotortu baten aurkako eraso ausart honek emaitza aurreikusgarriak izan zituen, eta Shinsengumiak galera larriak jasan zituen. 20 gizon hil ziren. Harrigarria bada ere, Fushimi aldeko shogun-tropen komandantea, Takenaka Shigetaka, ez zen guduan egon. Komandanteen ausentzia eta gaitasunik eza desabantaila handia izan zen shogunaren aldeko tropentzat Toban eta Fushimin. Shogunaren akldeko Armadaren tropak Yodora (gaur egun Kyotoko auzo bat) erretiratu ziren gauean.

 Urtarrilaren 28a. Bigarren eguna 
Urtarrilaren 28an, Iwakura Tomomik, Saigō Takamori eta Ōkubo Toshimichi komandante inperialei, Meiji enperadorearen agindu faltsutuak eman zizkien, non Yoshinobu shogun eta bere jarraitzaileak Gorte Inperialaren etsai bezala aldarrikatzen ziren, indarrez ezabatzea baimenduz, eta Chōshū eta Satsumaren indarrei, brokatu inperialarekin banderen erabilera emanez. Brokatu inperiala zuten bandera hauek ere hilabete batzuk lehenago faltsutu zituen Ōkubo Toshimichik, eta Chōshū eta Satsumak Kyoton zuten egoitza ofizialean gorde zituzten aukera egokia agertu arte.

Gainera, Yoshiaki Printze Inperiala (Komatsu Akihito), garai hartan Ninna-ji tenpluan monje budista bezala bizi izan zen 12 urteko nerabe bat, Chōshū eta Satsumak osatutako Armada Inperialistaren Komandante Buru izendatua izan zen. Printze ia haurrak (tronurako oinordekotzarako hautagarria zen japoniar familia inperialeko adar bateko kide bat) esperientzia militarrik ez zuen arren, bere izendapenak, izen hutsez, benetako Armada Inperial (Kangun) bihurtzen zuen Chōshū-Satsumaren aliantza. Meiji enperadoreak Yoshiaki ahaideari ezpata bat eman ziola zabaldu zen.

Satsuma eta Chōshūren indarren lehen lerroan bandera inperialaren agerpena, eta Yoshiaki printzearen izendapenaren albistea, shogunaren aldeko indarren moralaren kolpe psikologiko suntsitzailea izan ziren, orain Satsuma eta Chōshūren indarrak Armada Inperiala baitziren, eta armada horren aurka tiro egiten zuen edozein pertsona automatikoki Enperadorearen traidore eta tronu inperialaren aurkako errebelde bihurtuko baitzen. Nahasmenduak eta desordenuak shogunen zati handi bat hartu zuten, eta shogunaren aldeko soldadu askok desertatu egin zuten enperadorea traidore ez bihurtzeko; beraz, inperialek egindako gerra psikologikozko operazioak arrakasta handia izan zuen.

 Urtarrilaren 29a. Hirugarren eguna 
Batailaren hirugarren egunean, bi aldeak artilleriako duelu batean elkartu ziren, eta elkarren ondoan zeudela ematen zuen. Eguerdi inguruan bandera agertu zen, Chōshū-Satsumaren lerroen atzean brokatu inperiala zuela. Hasieran, inork ez zuen bandera bitxia ezagutu. Mezulariak bi aldeetara bidali behar izan zituzten zer zen azaltzeko. Shogunaren aldeko indarrak nahaspilan murgildu ziren, eta Chōshū-Satsumaren indarrek, moralik gorenarekin, ezpatak astindu eta shogunaren aldeko lerroen aurka egin zuten. Shogunen indarrak kontraeraso bat egiten saiatu ziren, baina desordenan erretiratu behar izan zuten.

Shogunen tropa garaituak Yodo gaztelura sartzen saiatu ziren (gaur egungo Fushimi-ku auzoan). Gaztelua Inaba Masakuniren egoitza zen, Yodo Haneko daimyōa (gaur egungo Kyotoko Prefekturako hegoaldearen zati bat hartzen zuena); Inaba shogunerriko erregimenarekiko leiala zen daimyō bat izan zen eta rōjū (Tokugawa shogunerriaren kargu gorenetako bat) kargua bete zuen. Inaba Edo hirian zegoen une horretan. Gazteluak ateak irekitzeari uko egin zion, eta shogunaren aldeko tropek hegoaldera alde egin behar izan zuten.

 Urtarrilaren 30a eta 31. Traizioa eta abandonua 
Urtarrilaren 30ean, Tōdō klanaren traizioa shogunen indar sarraskitutako eta desmoralizatuen aurkako behin betiko graziazko kolpea izan zen. Tōdō klana Tsuko hana gobernatzen zuen familia zen, eta garai hartarako bere liderra Tōdō Takayuki zen, Tsuko daimyōa; Takayukik shogunaren aldeko kausari traizio egin zion, eta bandoz aldatu zen, bere indarrak Chōshū-Satsuma tropa inperialekin elkartuz. Desmoralizazioa eta derrotismoa areagotu egin ziren traizio berrien albisteekin. Ordura arte neutralak ziren klanek Meiji Berrezarkuntzaren alde egin zuten, eta mendebaldeko Han askok tropa inperialekin batu zituzten indarrak.

Shogunaren aldeko tropak Osakara iritsi zirenean, Yoshinobu shogunak ihes egin zuen. Shogunerriko beste goi-kargudun batzuek Osakako gaztelutik ihes egin zuten eta Edora itsasontzi bat hartu zuten ezkutuan. Hau shock bat izan zen shogunen aldeko tropentzat, bere buruzagi guztiek, shogunetik behera, abandonatu zituztenean, borrokatzeko borondatea mindua izan zen. Urtarrilaren 31rako dena amaituta zegoen eta shogunaren porrota erabatekoa zen.

 Ondorioak 
Toba-Fushimiko guduak ondorio neurrigabeak izan zituen bere eskala errealarentzat. Shogunerriaren ospea eta morala larriki ahuldu ziren, eta neutral iraun zuten daimyō asko Meiji enperadorearen alde agertu ziren, eta haien indarren laguntza militarra eskaini zieten tropa inperialei, leialtasun berria erakusteko irrikaz. Osakako gaztelua, Tokugawa shogunerri-hegemoniaren sinbolo garrantzitsua Japoniako mendebaldearen gainean, indar inperialen eskuetan erori zen. Garaipenak konponbide militarra ekarri zuen, eta ez gatazka konpontzeko konpromiso politikoa.

Toba-Fushimiko guduan Kyotoren aurka bidalitako shogunaren aldeko armada suntsitu zenean, ez zen shogunaren aldeko garrantzitsurik geratu Kyoto eta Edo arteko bidean, eta, beraz, Armada Inperiala arazorik gabe joan zen Edo hiriburura. Armada Inperialaren asmoa hiria setiatu eta behar izanez gero odolez eta suz konkistatzea zen. Baina ez zen beharrezkoa izan. Yoshinobu shoguna borondatezko konfinamenduan jarri zen, eta Gorte Inperialari men egiten ziola adierazi zuen; ondoren, bere familiako kide baten bidez, erabateko errendizioa negoziatu zuen, eta Edoko gaztelua eta hiriko gainerako guztia indar inperialen esku uztea. Horrekin, Yoshinobu azken shogun bihurtu zen, eta Japoniako patuak ia 700 urtez gobernatu zituen gobernu-sistema desagertu egin zen (Yoshinobuk bere bizitzaren zatirik handiena etxe barruko arrastatzean emango zuen, zahartua eta bere konfinamendutik askatua eta enperadoreak emandako noblezia-titulu batekin birgaitua izan zen arte). Akordioak Edo hiria suntsitzea eragotzi zuen.

Hala ere, gerrak jarraitu egin zuen, antzinako shogunaren aldeko indarrek erresistentzia gogorra eskaini baitzuten herrialdeko hainbat lekutan, baina etsipenezko borroka zen eta defentsiboa, ez baitzuten buruzagirik, ezta arrazoi argirik ere. Indar horietako batek bere ideologia aldatu zuen errepublikano eta sezesionista bategatik, eta Japoniako iparraldean estatu subirano berri baten independentzia aldarrikatu zuten, Ezoko Errepublika (bizitza laburra izan zena, indar inperialek zapaldua).

Urtebete pasatxoan, indar inperialek shogunaren aldeko erresistentziaren zati guztiak menderatu eta suntsitu zituzten, eta herrialdea baketu zuten gerrarekin amaituz; horri esker, erregimen inperial berriak Japonia modernoa sortarazi zuten erreforma erradikalak hasi zituen. Arrazoi shogunala Toba-Fushimiko batailan heriotz zaurituta geratu zenez, Japoniako historian gudu gutxi izan dira hain erabakigarriak.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Fukushima Hiroshi. Bakumatsu Ishin: Yume no Ato Kikō. Tokio: Kyōiku Shoseki, 1990. 
 Hillsborough, Romulus (2005). Shinsengumi: The Shogun's Last Samurai Corps. Tuttle Publishing. ISBN 0-8048-3627-2. 
 Satow, Ernest (1968) [1921]. A Diplomat in Japan. Tokio: Oxford. 
 Sims, Richard (2001). Japanese Political History Since the Meiji Renovation 1868-2000. Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-23915-7. 
 Sims, Richard (1998). French Policy Towards the Bakufu and Meiji Japan 1854-1894. RoutledgeCurzon. ISBN 1-873410-61-1. 
 Totman, Conrad. Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868. Honolulu: University of Hawai'i Press, 1980. 
 Yamakawa Kenjirō. Hōshu Aizu Byakkōtai Jūkyūshi-den. Aizu-Wakamatsu: Aizu Chōrei Gikai, 1926. 
 Yamakawa Kenjirō. Aizu Boshin Senshi. Tokio: Tokyo Daigaku Shuppankai, 1933.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Boshin Gerra
Kategoria:Japoniak parte hartutako guduak
Kategoria:1868ko gatazkak
Kategoria:Kyoto