Manuel Ortuño Martínez

Manuel Ortuño Martínez (Ayora, Valentzia, 1927ko otsailaren 4a - Madril, 2017ko martxoaren 29a) espainiar historialaria, politologoa eta unibertsitate-irakaslea izan zen. Frankismoaren aurkako militante sozialista gisa, urte asko eman zituen erbestean, Mexikon. Bere lan historiografikoa funtsezkoa da Espainiako erbestealdi errepublikarraren memoria, diaspora sozialistaren prentsa eta Xabier Mina (Xavier Mina) gerrillari nafarraren bizitza ezagutzeko.

 Biografia 
Ayoran jaio zen 1927an. Gaztetatik aktibismo politikoan sartu zen eta Madrilgo Unibertsitateko Agrupación Socialista Universitaria (ASU) talde klandestinoko kidea izan zen, diktaduraren aurkako ikasle-mugimenduan parte hartuz.

Jazarpen politikoa zela eta, erbestera joan behar izan zuen. Mexikon ezarri zen, eta herrialde horrek hartu zuen espainiar exiliatuen komunitate zabalaren parte bihurtu zen. Han,]ko Batzorde Nazionaleko kide izan zen erbestean, alderdiaren berrantolaketan parte hartuz.

Alderdi akademikoan, Zientzia Politikoetan eta Soziologian lizentziatu zen, eta Amerikako Historian doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutensean. Mexikon bizi izan zen urteetan, irakasle titularra izan zen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan (UNAM) eta Universidad Iberoamericanan, eta baita Espainiako UNEDeko tutorea ere.

Espainiara itzultzean, bere jarduera intelektualarekin jarraitu zuen, historiografiari eta turismo kulturalari buruzko lanak argitaratuz. Madrilen hil zen 2017an.

 Lan historiografikoa 
Ortuñoren ekarpena bi ardatz nagusitan bana daiteke, biak ere Espainiaren eta Euskal Herriaren XX. mendeko historiarako garrantzitsuak:

 Erbestealdiko sozialismoa eta prentsa 
Bere ikerketek argitu dute nola antolatu zen PSOE erbestean eta nola mantendu zuen kohesioa komunikabideen bitartez. Lanik aipagarriena Periódicos y revistas socialistas (PSOE) en el exilio en México (1940-1977) da. Lan honetan, errefuxiatuek sortutako aldizkariak aztertu zituen (hala nola Adelante edo El Socialista), hauek ez baitziren soilik informazio-tresnak, baizik eta erresistentzia kulturalerako eta eztabaida politikorako guneak. Pablo Iglesias Fundazioarekin ere kolaboratu zuen Diccionario biográfico del socialismo español osatzen, milaka militanteren biografiak berreskuratuz.

 Xabier Mina eta liberalismoa 
Ortuño Martínez izan da Xabier Mina (Francisco Xavier Mina Larrea) gerrillari nafarraren biografo nagusietako bat. Minak, Nafarroako Konpainian frantsesen aurka borrokatu ondoren, absolutismoaren aurka egin zuen eta Mexikoko Independentzia Gerran heroi bihurtu zen. Ortuñok hainbat liburu idatzi zituen pertsonaia honi buruz, haren pentsamendu liberala eta transatlantikoa azpimarratuz. Lan hauek ezinbestekoak dira XIX. mendeko euskal liberalismoaren eta Amerikarekiko loturak ulertzeko.

 Lan hautatuak 
Bere bibliografia zabaletik, honako hauek dira lanik aipagarrienak:

 Xavier Mina: guerrillero, liberal, insurgente (Universidad Pública de Navarra, 2000). ISBN 84-95075-38-5.
 El socialismo en el exilio: vida y obra de Indalecio Prieto (artikulu eta kolaborazioetan landua).
 Vida de Mina: héroe de dos mundos (Gobierno de Navarra, 2011).
 Proclamas y otros escritos de Xavier Mina (Edizio kritikoa, 2012).
 Muerte en el cerro del Bellaco: vida de un guerrillero navarro, héroe mexicano (2013).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Manuel Ortuño Martínezen fitxa Pablo Iglesias Fundazioan.

Kategoria:Valentziarrak
Kategoria:1927ko jaiotzak
Kategoria:2017ko heriotzak
Kategoria:Espainiako historialariak
Kategoria:Mexikoko erbesteratuak
Kategoria:Espainiako trantsizioa
Kategoria:Madrilgo Unibertsitate Konplutenseko ikasleak