Town klaseko gurutzaontzi (1936)

Town klaseko gurutzaontziak 10 gurutzaontzi arin izan ziren, 1930eko hamarkadan Royal Navy itsas gudarostearentzat eraikiak. Town klaseko ontziak Londresko Itsas Itunak (1930) ezarritako mugen barruan diseinatuak izan ziren. Itsasontziak Southampton, Gloucester eta Edinburgh azpiklaseetan eraiki ziren, azpiklase bakoitzak, hurrenez hurren, armamentu gehiago hornituta.

 Armamentua 
ezkerrera|thumb|Mk XXII dorretxoa, soslai biribilduaz,Southampton azpiklasean.
Estatu Batuetako eta Japoniako bere homologoak bezala, Town klaseko itsasontziak «gurutzaontzi arinak» ziren Londresko Itunaren terminoetan: armamentu nagusia 154,9 mm (6,1 hazbete) baino handiagoa ez zuena. Hiru itsas potentziek gurutzaontzi astunen kopuruen mugak saihestu nahi zituzten, gurutzaontzi arinak eraikiz, haien tamaina eta botere eraginkor berdina zutenak. Itsasontzi hauek kalibre txikiagoko kanoiak muntatzen zituzten, baina kopuru handiagoan.

Town klaseko itsasontzi guztiek 6 hazbeteko Mk XXIII BL kanoiak zeramatzaten dorretxo hirukoitzetan, erdiko kanoia 30 hazbetekoa (760 mm ) muntatuta zeukatela kanpoko bi kanoien atzean, airean interferentziarik sor ez zedin botatako jaurtigaien artean eta tiratzaileei lan egiteko leku gehiago emateko. Dorretxoen goialdea irekia zegoen aurrealdean, kanoiak hobeki goratu ahal izateko, hasiera batean kanoiei hegazkinen aurkako gaitasuna emateko helburua baitzuten. Praktikan, ordea, kanoiak ezin zirenez prestatu edo eskuz kargatu behar bezain azkar hegazkinen aurkako su etengabea sortzeko, Royal Navyk berariazko sistema bat diseinatu zuen, kanoiak tenporizadore batez kargatu ahal izateko, tiro egiten zuena helburuko hegazkinak irismen tarte jakin batera heltzen zirenean. Oro har, klase honetako itsasontziak tiroak kontrolatzeko sistema bat zuten armamentu sekundariorako, eta «Admiralty Fire Control Table» izeneko sistema armamentu nagusiaren tiroketak kontrolatzeko.
ezkerrera|thumb|Mk XXIII dorretxoa, Edinburgh azpiklasean, tiro egiteko prest.
Bigarren mailako armamentua zen Mk XIX 4 hazbeteko lau dorretxo biki, eta 2 librako QF itsas kanoi bi. Hegazkinen aurkako arma arin gehigarriak gehitu ziren gerra garaian eta 4 hazbeteko muntaiak Urruneko Potentzia Kontrol (RPC) bihurtu ziren. Gerraostean, HMS Birmingham eta HMS Newcastle partzialki berreraiki ziren 1949-1951 urteetan, zubi itxiekin, burdin sarezko masta berriekin, gainazaleko suaren kontrolaren hobekuntzarekin, irismen luzeko radarraren bertsio hobetu baina oraindik fidagaitz batekin, 4 hazbeteko kanoi bikientzako kontrola hobetuta eta altxatze abiadura bizkortuta, segundoko 15-20 gradura, erreakzioko hegazkin azkarragoak kaltetu ahal izateko. Antzeko aldakuntza elektronikoak egin zitzaizkion HMS Sheffield itsasontziari, baina egitura aldaketa apalagoekin. HMS Liverpool 1952an erreserbara bidali zuten, geroagoko modernizaziorako gordetzeko, eta HMS Glasgow gurutzaontziak berrikuntza arinagoa izan zuen, behar izanez gero berehala bidali ahal izateko Suezko krisialdian, 1956an. HMS Birmingham, HMS Newcastle eta HMS Sheffield itsasontzietan 40 mm-ko kanoiak ezarri ziren. HMS Belfast itsasontziari, berriz, eguneratzeko teknologikoak ezarri zizkioten 40 mm-ko eta 4 hazbeteko AA su bikia konbinatzeko, eta 40 mm-ko hurbiltasuneko munizioa erabiltzea baimentzeko, Britainiar Armadak erabiltzen zuen bezala.

 Azpiklaseak 

 Southampton 
1930eko hamarkadaren erdialdean, Arethusa klaseko gurutzaontzia izan zen Royal Navyren gurutzaontzi arinen diseinu aurreratuena, sei ontzi eraikitzeko. Estatu Batuen Brooklyn eta Japoniaren Mogami klaseetako gurutzaontzi berri eta ongi armatuei jarraituz, aurreikusitako azken bi ontziak, HMS Minotauro eta HMS Polifemo, bertan behera utzi eta beste gurutzaontzi mota berri bat erratu zuten, askoz handiagoa, HMS Newcastle eta HMS Southampton izeneko itsasontzi berriekin. 1933ko azaroan aukeratutako hasierako diseinuan oinarrituta, ontzi berri bakoitzaren kostu zenbatetsia 2,1 milioi libera izan zen, askoz gehiago 1930eko hamarraldiaren hasierako Leander klaseko gurutzaontzi baten 1,6 milioi liberarekin alderatuta.

Hasieran klasea «M» edo «Minotauro» klasea izendatu zuten, baina 1934ko azaroan Town klasea izena hartu zuen. Modu berezian, Southampton klaseko azken gurutzaontzia, HMS Birmingham, branka guztiz kanpaikara batez eraiki zuten, eta erraz bereizten zen bere kideek zeukaten forma zorrotz nabarmenaren aldean. Hori gertatu zen Almirantegoko kide batzuek zalantzan jarri zituztelako branka zorrotzaren diseinuak eskaintzen zituen onurak. Aldaketa hura 1935eko martxoan zehar sartu zuten eraikuntzan, baina ez zen jarraitu hurrengo Gloucester klasearen diseinuan.

 Gloucester 
Ondorengo Gloucester azpiklaseak, bigarren zuzendari kontrol dorre bat gehitu zuten, bi su kanaletarako, itsasontzi edo itsasertzeko helburuen aurka irismen luzean, eta su arpilatzaileen aurkako babes hobearekin, birdiseinatutako estalkiarekin, armategiaren eta makinen eremuaren gaineko armadura bitarteko geruza batekin, eta arma dorretxoen gainean armadura lodiagoaz. Zama gehigarria beste habe bat erantsita orekatu zuten; Southampton azpiklasean 19,51 m izatetik 19,54 m izatera pasatuz Gloucester azpiklaseko hiru ontzietan, eta propultsio indar handiagoarekin abiadura mantentzeko eta sorkuntza elektriko gehiago hornitzeko.

 Edinburgh 
Edinburgh azpiklasea 187 m luze zen, zazpi metro luzeagoa aurreko kideak baino, hasieran armamentu nagusia gehitu ahal izateko: aurreko kideen 150 mm-ko hamabi kanoiak, lau dorretxo hirukoitzetan eraman ordez, 6 hazbeteko hamasei kanoi zeramatzan, lau dorretxo laukoitzetan. Hala ere, ideia laster baztertu zen 6 hazbeteko dorretxo laukoitz eraginkor bat fabrikatzeko zailtasunengatik eta, beraz, klasea jatorrizko armamentu diseinu nagusira itzuli zen, nahiz eta Mk XXIII «enbor luzeko» dorre diseinu baten bidez hobetu zen, tripulazioaren eskakizunak murrizten zituena eta munizio polipastoen abiadura handitzen zuena. 100 mm-ko lau kanoi gehigarri  eta 40 mm-ko 8 kanoi gehigarri erantsi ziren. HMS Belfast itsasontziaren diseinuaren araberako itsasontzi gehiago aurreikuspena egin zen 1940an, baina azkenean baztertu egin zituzten.

 Ondorengo hobekuntzak 
Itsasontzi guztiak asko aldatu ziren Bigarren Mundu Gerran zehar eta, geroago, Koreako gerran. HMS Glasgow, HMS Sheffield eta HMS Newcastle ontziek dorre bana bazuten ere jatorriz, Bigaren Mundu Gerran 40 mm-ko launa kanoiko bi dorretxorekin ordeztu zituzten, ez baitzegoen espazio nahikorik aireontzien aurkako beharrezko kanoi gehigarriak egokitzeko eta dorretxoa atxikitzeko. Hori ez zen arazo izan Edinburgh azpiklasean, luzeagoak zirelako eta leku gehiago zutelako. Oraindik funtsezko aldaketak izan zituzten beren armamentuan, 40 mm-ko kanoi gehigarriak barne. Bigarren Mundu Gerran radar ekipoak gehituta itsasontzien borroka eraginkortasuna handiagoa izan zen.

 Zerbitzua 
Town klaseko lehen itsasontzia 1936an uretaratu eta 1937an hasi zen jardunean, gerra piztu baino bi urte eskas lehenago. Klaseak zerbitzu asko ikusi zituen Bigarren Mundu Gerran, eta ekintza nabarmen askotan parte hartu zuen, hala nola Scharnhorst gurutzaontzi alemaniar hondoratzeko borrokan. Lau itsasontzi —HMS Edinburgh, HMS Gloucester, HMS Manchester eta HMS Southampton— hondoratu egin zituzten gerran. Bizirik iraun zuten itsasontziek zerbitzu aktiboan jarraitu zuten 1950eko hamarkadaren amaierara arte, batzuek Koreako gerran. Ataldu eta desegindako Town klaseko azken itsasontzia HMS Sheffield izan zen, 1967an. Town klaseko itsasontzi bakar bat —HMS Belfast— geratzen da, Londresko Tamesis ibaian amarratuta, Gerra Inperialeko Museoaren museo ontzi gisa, 1971z geroztik.

 Itsasontziak 
izenazenbakiaazpiklaseaeraikitzaileaamaituaabiaraziajarduneanzoriaHMS Newcastle()C76SouthamptonVickers-Armstrongs, Newcastle1934-10-041936-01-231937-04-05Clydeko itsas basean ataldua, 1959an.HMS Southampton ()C83John Brown, Clydebank1934-11-211936-04-101937-03-06Maltan 1941eko urtarrilaren 11n izandako aire erasoaren ondorioz suntsitua izan zen.HMS SheffieldC24Vickers-Armstrongs, Newcastle1935-01-311936-07-231937-08-25Clydeko itsas basean ataldua, 1967an.HMS GlasgowC21Scotts, Greenock1935-04-161936-06-201937-09-09Blythen ataldua, 1958an.HMS BirminghamC19HM Dockyard, Devonport1935-07-181936-09-011937-11-18Inverkeithingen ataldua, 1960an.HMS LiverpoolC11Gloucester{\an2}Fairfields, Govan1936-02-171937-04-241938-11-02Bo'Nessen ataldua, 1958an.HMS ManchesterC15Hawthorn Leslie, Hebburn1936-04-281937-04-121938-08-04Bon lurmuturrean 1942ko abuztuaren 13an jazotako torpedo eraso baten ondorioz erretiratua.HMS GloucesterC62HM Dockyard, Devonport1936-09-221937-10-191939-01-31Kretan 1941eko maiatzaren 22an airez jasotako erasoaren ondorioz hondoratua.HMS BelfastC35EdinburghHarland eta Wolff, Belfast1936-12-101938-04-171939-08-05Londresen museo ontzi gisa dago.HMS EdinburghC16Swan Hunter, Newcastle1936-12-301938-03-311939-01-061942ko maiatzaren 2an haren aurka izandako torpedo  baten ondorioz erretiratua.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 









 Ikus, gainera 
 Royal Navy
 Etxeko Flota
 HMS Belfast

 Kanpo estekak 
  Naval Encyclopedia: Town class cruisers (1936) (web.archive.org)

Kategoria:Gurutzaontziak
Kategoria:Gurutzaontzi klaseak