Brigitta Scherzenfeldt

Brigitta Christina Scherzenfeldt (Suedia, 1684 – Stockholm, Suedia, 1736ko apirilaren 4a) gerrako esklaboa, puntu- eta brodatu-irakaslea eta idazlea izan zen, memoria batzuen egilea. Iparraldeko Gerra Handian harrapatua izan zen eta 15 urte esklabo bizi izan zen Dzungariako Khanerrian, Erdialdeko Asian. Bere memoriak diktatu zituen, bere bizitza esklabo bezala deskribatuz, askatu ondoren. XVIII. mendeko Zungoetako eta Erdialdeko Asiako bizitzari buruzko informazio-iturri bakartzat jotzen da haren historia.
 Bizitza 
Suediako Bäckaskog Manor-en jaio zen 1684an. Gurasoak Knut Scherzenfeldt teniente noblearen eta  Brigitta Tranander. 1699. urtean Bizi-Zaindarien Bernow agente militarrarekin ezkondu zen eta gerran jarraitu zion 1700. urtean. Batez ere Rigan bizi izan zen, eta bere ezkontidea 1703. urtean Toruńen hil zenean, Johan Lindström landa-mariskalarekin ezkondu zen. 1704. urteko Narvaren bataila eta arpilatzearen ostean, biak Moskura eraman zituzten preso, eta han berriro alargundu zen 1711. urtean. 1712. urtean Michael Ziems tenientearekin ezkondu zen. Ziems suediar zerbitzuan ziharduen alemaniarra zen eta errusiarrek gerran preso hartu zuten suediar armadan lanean ari zen bitartean; gero biak Siberiako Tobolskera deportatu zituzten.

Ziems, suediar menekoa ez zena, 1715. urteean sartu zen errusiar armadaren zerbitzura bere askatasuna lortzeko. 1716. urtean, Matvei Petrovich Gagarin gobernadoreak Ivan Bucholtzen goarnizioari Jarmyn lakuan, Irtish ibaiaren goiko zatian, bidalitako errefortzuetako bat izan zen. Scherzenfeldtek osatzen zuen konboia, baita errusiar zerbitzuan ziharduten suediar eta alemaniar askok, soldaduek, ofizialek eta haien familiek ere. Aldi berean, goarnizioari eraso egin zioten eta dzungariarrek harrapatu zuten, hauek ere konboia ikusi eta garaitu zutelarik, prozesuan Michael Ziems erailda.

 Esklabotza 
Scherzenfeldt harrapatu, burdina eta sokaz jo, biluztu eta ia bortxatu egin zuten, baina hain sutsuki defendatu zen, ezen hozkada batez haragi puska bat erauzi baitzuen bere erasotzailearen hankatik hezurreraino. Erasotzaileak orduan hil egin nahi izan zuen, baina lagun batek eragotzi egin zion, eta biluzik eraman zuten Iliko Kazakhstandar egoitzara, bizirik atera ziren eta Khani, Tsewang Rabtani, esklabo gisa aurkeztu zizkiotenekin batera; honek bere autodefentsaren berri izan zuen, eta jakin-minez galdetu zion zergatik egin zion aurre bortxaketari hain indar handiz, eta Brigittak bere herrialdeko ohiturez hitz egin zionean, berriz sexu-jazarpenik ez zezan izan ziurtatu zuen, eta opari gisa eman zion bere emazteetako bati, Tíbeteko printzesari. Bortxaketa saiakerari buruzko istorioa ez dago bere historia ofizialean, sasoi hartako lotsarengatik, baina berak emakume ingeles bati kontatu zion, Mrs Vigorri, urte batzuk geroago Moskun.

 Irakasle 
Scherzenfeldt puntuzko eta brodatuko irakaslea bihurtu zen, lan horietan zuen ezagutzarengatik eta jokamolde onengatik estimatua; Khanen alaba kutunaren, Seson printzesaren, puntuzko irakasle izendatu zuten, eta laster, esklabo baino gehiago, gortesautzat hartu zuten; bi urtez, Yarkent konderriko printzesaren dotearen erosketetarako gerente ofiziala izan zen Kiang mendebaldean, eta 1890. urtera hantxe ikusi zuten lehen suediar pertsona izan zen. Beste esklabo suediarrentzat bizitza eramangarriagoa egiten ere gogotsu jardun zuen.

Haien artean Johan Gustaf Renat izeneko teniente koronel bat zegoen (1682 inguruan Stockholmen jaioa), 1681. urtean kristautasunera bihurtutako holandar etorkin juduen semea, Suediako armadan lanean ari zela harrapatua izan zena; hungariarrei kanoiak egiten eta erabiltzen eta liburuak inprimatzen irakatsi zien, artillerian trebatuz eta gero txinatarren aurkako borrokaren buru izanez; Zenschfeldten telarrak ere egin zituen tailerretarako.

Seson printzesak nahi izan zuen Scherzenfeldt berarekin joan zedin Volgako kalmukoen Khanarekin ezkondu zenean, baina hark uko egin zion, eta Renatekin "ezkondu" zen (ezkontza ez zen inoiz formalizatu), eta printzesaren gortea utzi zuen.

Handik gutxira, 1727. urtean, Khan, Tsewang Rabtan hil egin zen, eta printzesa, bere ama eta bere gortea, Sesonen neba tronuan jartzeko pozoitu izana leporatu zieten; torturapean aitortu zuten eta denak exekutatu zituzten.

Scherzenfeldtek hainbat susmo eta azpijoko izan zituen, baina bere sen on eta arretari esker iraun zuen bizirik, eta Khan berriak hamazortzi suediar eta ehun eta hogeita hamalau esklabo errusiar askatzeko eskaria onartzea ere lortu zuen. 

 Askapena 
1733an, Scherzenfeldtek eta Renatek Erdialdeko Asia utzi zuten Errusiako enbaxada batekin eta hogei esklabo dzungari edo kalmukirekin batera, abiatzerakoan oparitu zitzaizkienak; errusiarrek sei mantendu zituzten, baina gehienak Moskura iritsi baino lehen hil ziren. Hantxe ezkondu zen Scherzenfeldt Renat-ekin, eta bere bizipenak kontatu zizkion Mrs Vigorri, zeinak oroitzapen gisa kaleratu baitzituen. Bizirik irtendakoak 1734. urtean Stockholmera iritsi zirenean, gainerako hiru esklabo kalmukiak (Altan, Iamakiss eta Zara) bataiatu zituzten eta Anna Catherina, Maria Stina eta Sara Greta izenak hartu zituzten; orduan Renat-tarren etxean zerbitzari bihurtu ziren.

 Heriotza 
Scherzenfeldt Stockholmen hil zen 1736. urtean. Bere soineko eta zeta gorrizko kaftan zungariak Stockholmeko Livrustkammaren aretoan daude erakusgai.

 Komunikabideetan 

 Bere liburua ez dago ingelesez eskuragarri.
 Siberiako Konkista izeneko pelikula errusiar batean agertzen da, baina bere historia guztiz aldatzen du.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Höjer Signe, Blomquist Gunvor (1986). Starka kvinnor: ett urval märkliga kvinnoöden från radioserien Värt att veta. (Emakume indartsuak. Värt att veta [Merezi du jakitea] irrati-sailaren hautaketa bat) Stockholm: Sveriges Radio. isbn 91-522-1658-6 (suedieraz)
 Åberg, Alf (1991). Fångars elände: karolinerna i Ryssland 1700-1723. (Presoen miseria. Los carolinos en Rusia 1700-1723) Stockholm, Natur & Kultur. isbn 91-27-02743-0 (suedieraz)
 Jarring, Gunnar Valfrid. Brigitta Scherzenfeldt och hennes hennes fängenskap hos kalmukerna.
 Sandstrom, Colibrine. Från Bäckaskog Caja kalmuckerrnas rike. Brigitta Scherzenfeldt liv. Lindfors; isbn 91-85-99890-7 (suedieraz)
 Heland, Birgitta von (1999). ”Kalmuckernas fånge”. Populär historia, 1991; ISSN 1102-0822 (suedieraz)
 Ikus, gainera 
 Lovisa von Burghausen
 Ulrika Eleonora Stålhammar
 Kanpo estekak 

Kategoria:Esklaboak
Kategoria:Irakasleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Esklabotza Asian