Bibi Ayesha

Bibi Ayesha (darieraz:  بی‌بی عایشه‎ , Gavi, Baghlan probintzia, XX.mendea) Afganistanen ezagutzen den emakume militar eta gerlari bakarra da. Afganistango tajik etniakoa da. Bere kokalekua Baghlan probintziako Nahrin haranean dago. 50-150 gizonezkoz osatutako taldea kontrolatzen du. Kaftar goitizenez ezaguna (daríeraz: قوماندان کفتر‎, "Usoa") nerabea zenetik gudu-zelaian egon da eta gutxienez bi hamarkadaz jardun du. Tropa sobietarren aurka borrokatzeagatik ezaguna da, eta gero talibanen miliziaren aurka Jamiat-e Islamiren zati gisa.
 Bizitza 
Haji Dauraten alaba izan zen, zazpi emazte eta hamar seme-alaba zituena bere bigarren emaztearekin,  Bibi Aisha zen maitatuena. Arma bat zeraman 14 urte zituenetik, Shad Muhammad enpresariarekin ezkondu zen urte berean. Muhammad gaixotasun ezezagun baten ondorioz hil zen, eta harekin 7 seme-alaba izan zituen. Haurrak hazten ari zirenean, Bibi Ayesharen taldearekin bat egiten zuten, haren eskuineko eskua bihurtuz. Bibi Ayesharen bi seme hil ziren talibanekin izandako bataila batean. 1979an, sobietarrek Afganistan inbaditu zutenean, Bibi Ayesha bizi zen haranean semea hil zioten.  Mugimendu jihadistara jo zuen, bailara zaintzen zuen milizien unitate bat antolatu zuen sobietarren aurka borrokatzeko, eta indarrak batu zituen Ahmad Shah Masud Iparraldeko Aliantzako liderrarekin, zeinen ospea komando sobietarren sarraskiak hondatu zuen, bere taldekideek "Kavtar" deitzen zioten eta Sobietar Batasunaren aurkako Afganistango gerran emakume komandante bakarra izan zen.  1990eko hamarkadan, talibanek Afganistango zatirik handiena suntsitu zutenean, armak hartu zituen borrokatzeko, eta haiek uxatzea ere lortu zuen, eta urteak eman zituen beste talde armatu batzuekin liskar eta bendet odoltsuak izaten. Estatu Batuak 2001ean Afganistanen sartu ziren arte, Bibi Ayesha bezalako tokiko buruzagi talde batek gobernatzen zuen ipar-ekialdea. Orduan, Nazio Batuek "Legez Kanpoko Talde Armatuen Desegitea" (DIAG) izeneko programa abiarazi zuten. Bibi Ayesha aginte militarretik kendu zuten 2004ko hasieran, baina Nahrin hiria babesteko eta bertan bizi direnen arteko liskarretan bitartekari lanak egiten dituen tokiko lider oso ezaguna ere bada.

2006rako 60.000 militante inguru desarmatu zituen DIAG programak. Afganistango gobernuak bigarren arazo bati egin behar izan zion aurre orduan: borrokalarien langabezia. Nazio Batuek Afganistango hainbat programatan inbertitu zuten, borrokalari ohientzako negozio ikastaroak barne, lan trebetasunak ardatz hartuta. Hala ere, borrokalari gehienek, Bibi Ayesha kasu, ez zuten desarmatuak izan nahi.

2004an estatubatuarrak joan eta gero, talibanak pixkanaka aktibatzen hasi ziren, eta Afganistango segurtasun egoerak okerrera egin zuen hurrengo urteetan. Afganistango presidenteak, Ashraf Ghanik, 2014ko amaieran kargua hartu zuenean, milizia guztiak desegiten saiatu zen, eta horrek tokiko talde armatuekiko haserrea eta talibanen aurka borrokatzeari uko egitea eragin zuen. Horrek bidea ireki zien matxinatuei Kunduz hirian sartzeko. Bibi Ayesha elkarrizketa batean esan zuen berehala  sentitu zuela bere Lee-Enfield errifle britainiar zaharra utzi izana.

Talibanek hezkuntza eta lana debekatu zieten emakumeei 1990eko hamarkadan boterera iritsi zirenean, eta Afganistanekin izandako bake-elkarrizketetan beren negoziazio-taldeak esparru islamiar baten barruan emakumeen eskubideak defendatzeko lan egingo zuela esan zuten. 2015ean Afghan Radio Free-rekin egindako elkarrizketa batean, Bibi Ayesha Afganistango gobernuak talibanekin egindako bake elkarrizketen aurka azaldu zen. "Ez dut uste talibanek iritzia aldatuko dutenik, eta ez dut uste negoziazioen bidez konpon daitekeenik”, esan zion Free Afganistan Radio irratiari. Errusiar fabrikazioko Ak-47 armak seinalatuz, esan zuen: "Gerra honen konponbidea Ala bakarrik da, edo Kalashnikov errifle automatiko eder hau nire eskuetan dudana."

2020ko urriaren 18an, Bibi Ayesharen indarrei eraso egin zieten 120 militante talibanek. Bere gertuko senideetako batek, Qazi Hawas Khanek, talibanei leporatu zien azken orduetan Nahrinen zenbait posiziori eraso egitea, gutxienez bi gizon hilez. Khan ohartu zen zenbait komandanteren soldaduek, Afganistango segurtasun indarren laguntzarekin, desertatu eta matxinatuekin bat egin beste erremediorik ez zutela. Erasoaren ostean, Bibi Ayesha eta bere jarraitzaileak talibanekin bat egin zutela jakinarazi zuten talibanek. Baghlan probintziako funtzionarioek eta haien senideek errendizioa berretsi zuten, esanez euren harana ondoko beste milizia batzuek eta talibanek inguratuta zegoela, eta errenditzea biziraupen kontua zela beste aukerarik ez zegoenean. Bibi Ayesharen semeetako batek, Raz Mohammadek, adierazi zuen ez zutela amore eman, su-eten bat baizik.  Kazetariekin egindako elkarrizketa batean, ia 70 urte dituen Bibi Ayeshak uste du oraindik abantaila izan dezakeela bere bizitzan zehar talibanen aurkako gerran. Era berean, baztertu egin zuen emakumeak Afganistango rol militarretatik kanpo utzi beharko liratekeela, honako hau esanez: "Gerlari baten bihotza baduzu, ez du axola gizona edo emakumea zaren". Afganistango ohitura sozialei egin zien kontzesio bakarra izan zen behin eta berriz eskatu ziola mahram ahaide gizonezko batek lagun ziezaiola Afganistango ohitura tradizionalen arabera borrokatzera.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Afganistango Armada Nazionala
 Talibanak
 Latifa Nabizatua
 Niloofar Rahmani
 Jatool Mohammadzai
 Emakumeen eskubideak Afganistanen

 Kanpo estekak 

 Ayesha: la única guerrera femenina de Afganistán 

Kategoria:Afganistandarrak
Kategoria:Afganistango emakumeak
Kategoria:XXI. mendeko jaiotzak
Kategoria:Emakume militarrak
Kategoria:Afganistango militarrak