Arma Senkrah

Arma Senkrah, jaiotzako izen-deiturez Anna Loretta Harkness (Williamson (New York), Ameriketako Estatu Batuak, 1864ko ekainaren 6a - Weimar, Alemaniar Inperioa, 1900eko irailaren 3a) biolinista izan zen. Jaiotzez estatubatuarra, Europan zehar ibili zen. Guadagnini biolin bat irabazi zuen 1881ean, Parisko Kontserbatorioko lehen saritzat, eta Franz Lisztekin hainbat kolaborazio egin zituen. Senkrahren karrera laburra bere ezkontzarekin batera amaitu zen, 1888an; eta 1900ean, bere buruaz beste egin zuen.

 Bizitza 
 Haurtzaroa eta hezkuntza 
Harkness Williamsonen jaio zen, New Yorken, eta oso txikitatik musikan talentu handia erakutsi zuen. Hiru urte zituenean, bere familia Bostonera joan zen bizitzera eta han bere aita, L. B. Harkness, egunkari-postu batean hasi zen lanean. Harkness oso gaztetan hasi zen ikasten biolina eta pianoa bere amaren eskutik. 5 urte zituenean biolina ikasten hasi zen eta 7 urterekin Bostongo Musika Kontserbatorioan ikasten hasi zen, Julius Eichbergen babespean, non bi urtez egon zen. 

9 urterekin, amak lagunduta Europara joan zen ikastera, garai hartan Estatu Batuetako musika eskolak oraindik ez zirelako kontsolidatu. 1873tik 1875era Arno Hilfekin ikasi zuen Leipzigen eta han Otto von Bismarck ezagutu zuen, bere biolina jotzeko moduaz maiteminduta zegoena. 1876ko hasieran, Harkness Bremenera joan zen, non Henryk Wieniawski ezagutu zuen. Hark ikasketekin jarraitzera animatu zuen, eta horrela ama eta biak Parisera joan ziren, musika-heziketa gehiago aurkitzeko itxaropenez. Jean-Delphin Alardengana joan ziren hezkuntza pribatu bat jaso nahian. Berak Harkness bibolina jotzen entzun zuenean, Parisko Kontserbatorioan sartzeko azterketa eta elkarrizketa egin ziezaioten antolatu zuen. Bost urtez ikasi zuen, Lambert Massart eta Charles Danclaren zuzendaritzapean. 

Parisen, bere ospea azkar hazi zen. Vieuxtempsek Paris bisitatzen zuenean deitzen zion, Rosine Labordeko kontzertuetan jotzen zuen eta 1878ko Parisko Erakusketako kontzertuetan ere jotzen zuen, Trocadero jauregian. 1880an, kontserbatorioko bigarren saria irabazi zuen Pierre Roderen bibolinerako lehen kontzertua interpretatuz. 1881ean, kontserbatorioko lehen saria irabazi zuen 17 urte zituela, sari moduan bere izena inskribatuta zuen Guadagnini biolina jasoz.

 Bizitza profesionala 
1882an, biolin jotzaile bakarlaritzat ibilbide arrakastatsua hasi zuen, hemezortzi urte zituela. Hermann Wolff bere managerrak, Berlinen, "Arma Harkness, Amerikakoa" izena aldatu zion, horren ordez "Arma Senkrah, Indiakoa" izenarekin promozionatuz. 1880ko hamarkadan, Europan zehar jo zuen, eta bere karrera XIX. mendean arrakastaz ezarri zuen biolinista bakarrenetakoa bihurtu zen. Honako hauek izan zituen emanaldi garrantzitsuenetako batzuk: bere debut profesionala, Londresko Crystal Palace jauregian, 1882an, Vieuxtemps eta Sarasate interpretatuz; 1883tik 1884ra, Danimarkan, Suedian eta Alemanian zehar egindako bira; eta 1885ean, Frankfurteko Museoan emandako kontzertua, Mendelssohnen biolinerako kontzertua interpretatuz.

1884an, Franz Liszt ezagutu zuen. Senkrah bere biolineko teknika zuzenagatik eta emozio-adierazkortasun handiagatik zen ezaguna. Liszt harrituta zegoen Senkrahrekin, eta etorkizun handiko karrera luze bat izango zuela esaten zuen. Alemaniako publikoaren biolin jotzaile gustukoenetako bat bihurtu zen, eta alemaniar kritikari musikalek “biolinaren maitagarria” deitzen zioten. Hainbat alditan Altenburgoko kontzertuetan jo zuen Lisztekin. Hainbat historialarik zioten Senkrahren arrakasta profesionalaren zati bat Lisztengatik zela. Hari esker izan zuen, baita ere, 1885an Weimarren Borodin ezagutzeko aukera. 1886an Errusian barrena bira bat egin zuen, eta han Txaikovski ezagutu zuen. 1888an, bere azken kontzertuetako bat jo zuen, Frankfurten: Bruchen sol minorreko biolinerako kontzertua.

 Ondarea 
1888an Adolf Hoffman alemaniar abokatuarekin ezkondu zen, Weimarren. 1900eko irailaren 3an errebolber tiro batez bere buruaz beste egin zuen, Weimarren. Suizidioaren arrazoiak ez daude guztiz argi, baina agian bere senarra desleiala zela pentsatzen da.  Beste informazio iturri batzuek diote bere buruaz beste egitera eraman zuena desordena mentaleko gaixotasun bat izan zela.

Fauré, Laub edo Hollaender konpositoreek beren konposizioetako batzuk Senkrahri dedikatu zizkioten. 1750ean irabazitako Guadagnini biolinak eta 1685ean egindako Stradivarius biolinak Senkrharen izena daramate. Haren bizialdi labur baina sutsua bizitzaren hauskortasunaren eta talentuak utzi dezakeen aztarnaren oroigarri bat dira.

 Erreferentziak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako biolin-jotzaileak