Nisa (Karia)

Nisa ( antzinako grezieraz: Νῦσα) Anatoliako penintsulako Karia eskualdeko antzinako hiri greziar bat da. Menderes ibaiaren haranean dago (Antzinateko Meandro), Sultanhisar barrutian, Turkiako Aydín probintzian.

Lautada bat zegoen Nisatik hegoaldera.Estrabon, op. cit. XIV, 1, 43. 

 Historia 
Estrabonen arabera, Nisa hiriaren aurreko izena Atimbra zen (grezieraz: Ἄθυμβρα), Atimbo Espartakoak eta bere anaiek Hidrelo eta Atímbrado sortu zutelako, eta haiek ere beren izenez beste hiri batzuk sortu zituztelako. Nisa hiri horien sinezismoagatik (hirien elakrtzea hiri berri bat sortzeko) sortu zen, biztanle gutxi zituztelako. Estrabonek ondo ezagutu behar zuen hiriaren historia, Aristodemos Nisakoa geografoaren ikaslea izan zelako.Estrabon, Geografía XIV, 1, 46. Estrabon, op. cit. XIV, 1,48.

Hiriak Dioniso gurtzen zuen, zeina, funtsean, «jainko nisarra» zelam erreklamatzden baitzuten. Greziar mitologiaren arabera, haizn zuzen, ninfek hazi omen zuten Dioniso haurra Nisan. Baina Nisa horren kokalekuaren inguruan ikuspuntu desberdinak zeuden, eta beraz, denek ez zuten Karia eskualdean zegoen hiriarekin identifikatzen.

Antioko I. Soter seleukotarrak birfundatu zuela uste da, eta bere emazteetako baten izena eman ziola K.a. III. medena. K.o. I. mendean kulturgune garrantzitsua izan zen, hain zuzen ere bertan ikasi zuen Estrabonek, eta, antza, orainfik garrantzitsua zen eta II. mendean.  V. mendean apezpiku-egoitza izan zen.

 Deskribapena 
Estrabonek nolabaiteko xehetasunez deskribatzen du eta haren datuak arkeologia-indusketek berretsi dituzte. Hiria bi zatitan banaturik zegoen, erdfian, amildegi batean zehar zihoan uharra baitzegoen, eta bertan, bi hiriak lotzen zituen zubi bat. Eskuinaldeko mendebaldean anfiteatroa zegoen, tunel bat zuena eta bertan ibaia kanalizatu zen. Tunelak 115 m-ko luzera du, eta ondo gorde da. Antzina, mota horretako bigarren luzeena izan zen, Estrabonen esanetan.
Antzokiaren ondoan dauden lurreraren bi goragunetatako oinean, gimnasioa eta agora bat zeuden. Bi gimnasioetako bat, terraza batean eraikia, bizantziar garaian zaharberritua izan zen. Antzokiak marmolezko harmailez osatutako 35 lerroko eserlekuak zituen, 12.000 ikusle hartzeko haina. Antzeztokiko (Skené) podiumaren aurreko horman tailatu ziren (antzeztokiaren oinarrian zegoen plataforma garaia) erliebe mitologikoak kontserbatzen dira.

Zubiaren arrastoak exkasak dira. 100 metro luze zen, eta ibaia zehakatzen zuen alderi alde; bere motako luzeenetakoa izan zen . Garai helenistikoan, Erromatar Inperioan (batez ere II. mendean) eta Bizantziar Inperioarenn gariako aurriak gorde dira: liburutegi gisa interpretatutako eraikin erromatar baten hondakinak, hormetan eraiki ziren hil-hobiak, termak eta bizantziar basilika bat.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Robert, Louis  «La ville d'Euhippè en Carie»  CRAI, 96-4, 1952,  589-599 or. Irakurri online Persee.
 1977. «Documents d'Asie mineure: III, 1 Un type monétaire à Nysa», BCH, 101-1, 64-77 or. 
 Walther von Diest (1913) Nysa ad Maeandrum, nach Forschungen und Aufnahmen in den Jahren 1907 und 1909 (Jahrbuch des Kaiserlich Deutschen Archäologischen Instituts, Erg.-Heft 10), Reimer, Berlin.
 Klaus Grewe, Ünal Özis et al. (1994), "Die antiken Flußüberbauungen von Pergamon und Nysa (Türkei)", in Antike Welt, 25, 4,  348–352 or.
 Vedat Idil (1999) Nysa ve Akharaka, Estanbul. ISBN 975-6934-04-2
 Musa Kadıoğlu, "Der Opus Sectile-Boden aus dem Gerontikon-Bouleuterion von Nysa ad Maeandrum", in Asia Minor Studien, 34, 1999, 175-188 or. (stesso articolo in lingua turca: "Menderes Nysası Bouleuterion-Gerontikon'u Opus Sectile Döşemesi”, in: 2000 Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 1, 9-16 or.
 2001. Musa Kadimobaitan Lu, "Zwei korinthische Kapitelle aus Nysa am Mäander", in: C. Özgünel, O. Bingöl, V. Idil, K. Görkay, M. Kad Oiglu (a cura di), Cevdet Bayburtluovenje lu için yazille / Seslarl in Bayluou Ou. Anadolu / Anatolia in Daylight, or. 156-161.
 2002. Die scaenae frons des Theaters von Nysa am Maeander (dissertazione, università di Friburgo, istituto di archeologia, relatore V. M. Strocka),
 2006. Die Scaenae Frons des Theaters von Nysa am Mäander (Forschungen in Nysa am Mäander, 1), von Zabern, Mainz. ISBN 3805336101.
 2002. Musa Kadadine Maeander, Philip von Rummel, "Frühbyzantinische Funde aus dem Theater von Nysa am Maeander", in Anadolu/Anatoli.
 Gerhard Hiesl, Volker Michael Strocka (2006) "Die Bibliotek von Nysa am Mäander: vorläufiger Bericht über di Kampagnen 2002-2006", in Archäologischer Anzeiger, 81-96. or.
 Mastrocinque, Attilio (1979) La Caria e la Ionia meridionale in epoca ellenistica (323-188 a. C.). L'Erma di Bretschneider

 Kanpo estekak 

Kategoria:Aydin probintzia
Kategoria:Turkiako herri eta hiri erromatarrak
Kategoria:Turkiako aztarnategi arkeologikoak