Janequeo (heroina maputxea)

Janequeo edo Yanequén emakume lonkoa izan zen, maputxe-pehuenche jatorrikoa, Huepotaén lonkoaren emaztea, Llifén-go jauntxoa, Alonso de Sotomayor gobernadorearen aginduz tormentupean hil zutena. Hala ere, Diego Barros Arana historialariaren arabera, Janequeo, Fernando Alvarez de Toledoren fikziozko sorkuntza bat da Araucanian.

 Biografia 
Bere prestakuntza militarra eta buruzagi dohainak zirela eta, bere herriko estratega militarren laguntza lortu zuen. Bere lof-aren babesarekin eta bere neba Huechuntureoren babesarekin, eskualdeko tropen arduradun izendatu zuten. Gerra ekintzen intentsitate handiko garai batean, Nahuelbutako Puchunqui gotorlekua eraso zuen eta 1587an zehar hainbat gudu izan ondoren, tropa inbaditzaileak garaitu zituen, maputxe-pueltxe taldeen parte-hartzearekin. Gerrarekin nekatuta, hegoalderantz joan zen Villarrica (Voipir) inguruko bere lurretara, eta han desagertu zen arrastorik utzi gabe. Diego de Rosales historialari jesuitak bere izena Anuqueupu zela dio, mapudungun anün (eseri, jarri edo erroak bota) eta kewpü (harri beltza, sukarrikoa edo oso gogorra) hitzek osatzen dutena.

 Historikotasuna 
Araucaniako Joana Arc-ekoari buruz, Ramón Briseño Calderón abokatuak, filosofiako irakasleak, idazleak, biografoak eta diputatuak deitu zuen bezala, Diego Barros Aranak ondorengoa idatzi zuen:Geroko kronikagileek, gutxi gora-behera sinesteko modukoak diren xehetasun batzuekin, kanpaina hauetako gertakariak aipatzen dituzte, zeintzuei buruz oso berri gutxi aurkitzen dugun garaikideen dokumentu eta idazkietan, eta horregatik egiten dira susmagarri txosten haiek. Hau da Janequeo, bere senarra mendekatzeagatik armak hartu eta gure tradizioetan izen mitikoa eman dioten balentriak burutzen dituen heroi araukaniarra, irudiarazten duen garaia. Aurrekari guztiak aztertuta, uste dugu Janequeok eta esku harrarazten dioten gertaerek Fernando Álvarez de Toledo kapitain poetaren sorkuntza bat osatzen dutela bere Araucanian, eta handik Ovalle eta Rosales eleizgizonek hartu zituztela. Ondorengo historialariek kritikarik eta azterketarik gabe errepikatu dute aita Ovallek kontatzen duena, eta gorputz jakin bat eman diete guztiz lilu diren geragarriak diren gertakariei, eta horien berri ez dago Mariño de Lobera eta Caro de Torres kronista garaikideetan, ezta garai hartako dokumentuetan ere.

Diego Barros Arana, Historia general de ChileDiego Barrosen informazioari dagokionez, kontuan izan behar da Mariño de Lobera Perun zegoela Janequeoren heriotzaren unean eta adineko pertsona zela, 1594an hil zen. Bestalde, Francisco Caro de Torres Sevillan zegoen Janequeoren gesta baino 2 urte lehenago, 1586an iritsi zen Perura, eta Txileko Erresuman erregearentzat egin zituen zerbitzuei buruz hitz egiten duen liburu bakarra da. Ondorioz, Diego Barrosen informazioa ez dago ondo oinarrituta.

 Omenaldiak 
Janequeori omenaldi batzuk egin zaizkio. Janequeok bere bikotekidearen heriotza mendekatu nahi zuen, Huepotaen jauntxoarena, eta bere jendearen askatasuna lortu. Txileko hegoaldeko liskarretan, espiritu ausart eta boteretsuko emakumeak milaka aborigenen buru izan zen. Ondorengo historialariek lider maputxearen benetako existentzia zalantzan jarri bazuten ere, bere figura mito bihurtuz, ikerketak ohartarazten du Janequeok Concepción, Valdivia eta Santiago bezalako hirietako pasarteak, kaleak eta etorbideak izendatzen dituela.

Hainbat mugarri geografikori jarri zioten izena, hala nola Roca Janequeo, Atacama aldean dagoen arrezifea,  00 S  0000 O / -27.3, -71.0166667 zenbakiduna.

Bere izena Txileko Itsas Armadako ontzi batzuei jarri zitzaien, hala nola, Torperdera Janequeo, Callaoren blokeoan hondoratua, eta Janequeo (ATF-65), escampavia bati.

 Ikus, gainera 

 Araucanía
 Lincoyán
 Lautaro
 Combarbalá
 Tucapel
 Kaukasoa
 Galvarino
 Rengo
 Fresia

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Janequeoren monumentua   zen .
 Janequeo, herri indigenen lonko garaiezina   .
 Hegoaldeko zaindarien orrialde ofiziala

Kategoria:Maputxeak
Kategoria:XVI. mendeko heriotzak
Kategoria:XVI. mendeko jaiotzak
Kategoria:Emakumea