Tunisko konkista (1535)

Tunisko konkista, espainiar historiografian Tunisko Jardunaldia () deitua, 1535eko ekainean Karlos I.a espainiar erregeak Hayreddin Bizargorria almirante otomandarrari Aljer kentzeko egindako operazio militarra izan zen, otomandar porrotean amaitu zena.Bruce Ware Allen, "Emperor vs. Pirate Tunis, 1535." MHQ: Quarterly Journal of Military History (Winter 2014) 26#2 pp 58–63.

Operazioak otomandarrek Mediterraneo mendebaldean zuten itsas-base handia suntsitu zuen, eta indar nahikoarekin bakarrik utzi zituen arpilatze zibilekin eta pirateria bereberean ohikoa zen esklabo ehizarekin jarraitzeko. Hala ere, espedizioak ez zuen lortu Bizargorria harrapatzea, otormandar almirante handien bilakatuko zena. Tunis espaniarren eskuetan egon zen, harik eta otomandarrek 1569an berreskuratu zuten arte.

 Aurrekariak 
1534. urtearen amaieran, Bizargorria almirante otomandarraren flotaren mehatxupean zegoen mendebaldeko Mediterraneoa. Itsas-aseguruen prezioak gora egin zuen, kostaldeko hiriek beren defentsak eguneratu zituzten eta herri osoak abandonatu zituzten. Kate berriak eraiki zituzten portuetako sarrera eta zaintza-dorre gehiago blokeatzeko. Hegoaldeko Italiak, Espainiako Koroaren parte zena, otomandar eraso bat jasan zuen eta Venezia bera ere mehatxupean sentitzen hasi zen eta itsasontzi berriak egiten hasi zen. Hala ere, Venezia ez zen erasora batuko, Suleiman sultan otomandarrak Bayezid II.a sultanarekin hogeita hamar urte lehenago sinaturiko bake-ituna bertan behera utziko zuelaren beldur baitzen.

Bizargorriak 1534an bereganatu zuen Tunis, eta Muley Hassan hafsidar beya, Espainiako basailua zena, kargutik kendu zuen. Karlos I.a Espainiakoak gorteak deitu zituen Madrilen, Tunis berreskuratzeko diru-laguntzak eskatzeko, eta, aldi berean, laguntza eskatu zien beste printze batzuei. Operaziorako Kantauriko eta Habsburgotarren Herbehereetako eskuadrak bildu zituen. Urte batez, Espainiako eta Portugalgo Erresumetako eskuadrak Bartzelonan biltzen joan ziren, eta kanpainan Espainiako noble askoren laguntza izan zuten, hala nola Fernando Álvarez de Toledo y Pimentel — Alba de Tormesko III. dukea —, Juan Esteban Manrique de Lara y Cardona— Naiarako dukea—, Antonio Alonso Pimentel Herrera de Velasco— Benaventeko III. dukea —, Juan Fernández Manrique de Lara y Pimentel— Aguilar de Campooko markesa—, Nieblako kondea, Luis de Ávila, Fadrique de Toledo, Alcántarako komendadore nagusia eta Fadrique de Acuña.

Karlos V.ak eskatu arren, Frantzisko I.ak ez zuen laguntza eman, 1533ko otomandar enbaxadaren ondoren Bizargorriarekin hiru urteko su-etenean zegoela azalduz. Frantzisko I.a ere Suleimanekin negoziatzen ari zen 1534ko Otomandar enbaxadaren ondoren Karlos I.aren aurkako eraso bateratu bat egiteko. Frantzisko I.ak Paulo III.a Aita Santuaren eskaera bakarra onartu zuen: espedizioaren garaian kristauen arteko borrokarik ez gertatzea.

 Operazioa 
Kontingentearen zati handi bat, enperadorea zegoen tokia, Bartzelonatik itsasoratu zen 1535eko maiatzaren 30ean, eta ekainaren 3an Maóra iritsi zen, Menorcara.

Bestalde, beste flota bat Genovatik abiatu zen, eta Italiako kostaldea hegoalderantz zeharkatu zuen, aita santuaren itsasontziak Civitavecchian jasoz, baita Napolikoak ere, non Pedro Álvarez de Toledo erregeordeak, Villafrancako markesak, eta Ferrante Sanseverino Salerno eta Bisignano, Espineto, Garrufako printzeak eta Hernando de Alarcónek, bi galera armatu baitzituzten beren kontura, eta beste zazpi, erresuma osoaren kontura. Egun batzuk geroago, ontzidia Palermon bildu zen, Siziliako kostaldean, eta Bartzelonatik zetorren ontzidiarekin topo egin zuten, Cagliarin, Sardiniako hegoaldean, non Karlos I.ak ikuskatu baitzuen, 74 galera eta fustak, 300 belaontzi, 25.000 oinezko eta 2.000 zaldizko zenbatuz. Ekainaren 14an espedizioa Sardiniatik abiatu zen.

Ekainaren 14an Bizerta eta Kartagoko hondakinen artean lehorreratu zen, lehenago Bizargorriari erasoaren berri eman zioten bi frantziar galera preso hartuz.

Armadak lehorreratu eta Goletako gotorlekua setiatu zuen, hiriko portua gordetzen zuena. «São João Baptista» galeoia eta «Santa Anna» karraka itsasontzi erraldoiek bonbardatu zuten 28 eguneko borroketan, eta 1535eko uztailaren 14an Bazán Zaharraren eskuetan erori zen. Gotorlekuan ia 300 kanoi zeuden, asko Frantziakoak, eta portuan berrogei bat galera eta sakonera ezberdineko beste itsasontzi batzuk. Ekintza horretan Hernando de Vargas eta Alonso Carrillo kapitainak nabarmendu ziren.

Goleta hartu ondoren, armada Tunisera joan zen, abangoardian, 1534ko ordenantzan tertzio sortu berriak eta Italiar gerretako eta Paviako guduko gerretako beteranoek osatuak, eta atzeguardian hamar mila infante, Albako dukearen agindupean. Martxa gogorra izan zen beroagatik eta Bizargorriaren tropen eraso etengabeengatik. 1535eko uztailaren 21ean, Tunisia erori zen, erori aurretik alkazabako gatibuak matxinatu zirelarik, tropa inperialekin lankidetzan aritu ziren 5.000 kristau inguru. Karlos I.a hirira sartu zen herenen buruan, eta Bizargorriak ihes egin behar izan zuen.

Kroniken arabera, Karlos enperadorea bera lehen lerroan borrokatu zen, "lantza eskuan zuela aurrera eginez, soldadu xehe gaixo baten arrisku berean". Paolo Gioviok honela idatzi zion:

Bizargorria Bonako portura joan zen, eta Andrea Doriak Juanetin Doria ilobari hamabost galerekin segika ziezaiola agindu zion. Hala ere, Bonara iritsi eta Bizargorria ondo hornituta zegoela eta beste hamabost galera bildu zituela ikusita, Juanetinek besterik gabe itzultzea erabaki zuen. Doria berrogei itsasontzirekin okerkeria konpontzera iritsi zenerako, Bizargorriak ihes egin zuen Aljerko bere base zaharrera, eta Doriak 'Bona bakarrik' hartu ahal izan zuen. Karlos I.ak operazioarekin jarraitu eta Aljerrera jo nahi izan zuen, baina urte-sasoiaren aurrerapena eta eguraldi txarraren arriskua ikusita, ez zuen bere aliatuen artean adostasunik aurkitu, eta abuztuaren 17an ontzidi ezberdinak sakabanatu egin ziren.

Muley Hasan beya Tunisiako tronuan jarri zuten. Goletan infanteriako lau konpainia geratu ziren, eta hurbileko Bona hirian beste lau infanteriako konpainia, Bernardino de Mendozaren agindupean; enperadoreak, berriz, Napolin eta Erroman sartu zen garaile, erromatarren ponpaz. Gertaera Venezian ospatu zuten inauteriekin, Maltan su artifizialekin eta Palman Bizargorriaren porrotaren birsortze batekin.

 Ondorioak 
Doria Magrebeko kostaldean ibili zen Bizargorriarekin itsas zabalean topatzeko esperantzan, baina kortsarioak ihes egin zion eta Maóko arpilatzea burutu zuen mendeku gisa, 800 balear kristau esklabo bihurtuz. Almirante inperiala jakin bezain laster ailegatu arren, baina Bizargorriak berriro ihes egin zuen Aljerrera.

Otomandarrek hiria 1569an berreskuratu zuten. Espainiak berriro harrapatu zuen 1573an Joan Austriakoaren agindupean, 1574an berriro galtzeko. Handik aurrera, Tunisko kortsarioek kristauen ontzidiaren aurkako liskarrak sortu zituzten. Mediterraneo itsasoan nabigatzen jarraitu zuten XIX. mendearen hasieran pirata berbereak kendu zituzten arte.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 











 Kanpo estekak 

Kategoria:Operazio anfibioak
Kategoria:Setioak
Kategoria:Otomandar Inperioak parte hartutako guduak
Kategoria:Espainiak parte hartutako guduak
Kategoria:Genovako Errepublikak parte hartutako guduak
Kategoria:Tunisiako historia
Kategoria:1535eko gatazkak
Kategoria:Karlos Habsburgokoaren erregealdia
Kategoria:Tunis