Roser Bru Llop

Roser Bru Llop (Bartzelona, 1923ko otsailaren 15a - Santiago, Txile, 2021eko maiatzaren 26a) 1939tik aurrera Txilen erroturiko margolari eta grabatzaile katalana izan zen, mugimendu neofiguratiboari atxikia. Olerki liburu garrantzitsuak ilustratu zituen (Pablo Nerudaren Diez odas para diez grabados de Roser Bru, adibidez) eta bere lanak ikusgai daude munduko hainbat museotan. Roser-en familiak, Errepublikarekin konprometiturik zegoenez, erbestera joan behar izan zuen Espainiako gerra bukatutakoan. Frantziatik Txilera joan ziren Winnipeg itsasontzian, beste bi mila bidaiarirekin batera, eta bertan gelditu ziren betiko.

 Biografia 
Roser Bru Llop Josefa Llop artista plastikoaren eta Lluis Bru kazetari eta Kataluniako Parlamentuko diputatuaren alaba izan zen. 1924an bere familia Parisera (Frantzia) erbesteratu zen Miguel Primo de Riveraren diktaduraren ondorioz. Lau urte geroago Bartzelonara itzuli ziren. Bertan, Roser Montessori Eskolan hasi zen ikasten eta, ondoren, 1931tik aurrera,  Institut-Escola de la Generalitat ikastetxean. Espainiako Gerra amaitutakoan, 1939an, familia Frantziara joan zen. Bertan Winnipeg itsasontzian itsasoratu eta Txilera joan ziren. Urte hartako irailaren 3an iritsi ziren Valparaisora. Bruk gogoan gorde zuen bizitza osoan esperientzia hori. 2018an eginiko elkarrizketa batean hau kontatuz zuen:

«Gerrako errefuxiatua naiz. Valparaisora iritsi nintzen bi mila eta berrehun lagun baino gehiago zeramatzan itsasontzi txiki batean. Haietako asko kontzentrazio-esparruetatik zetozen. José Balmes margolaria eta Leopoldo Castedo historiagilea ere bertan ziren. Hamasei urte nituen, eta haurrak zaintzeko ardura hartu behar izan nuen. Haietako bat hil egin zen. Kareletik behera bota behar izan genuen». 

1939tik 1942ra pintura ikasi zuen Txileko Unibertsitateko Arte Ederren Eskolan. Han, Pablo Burchard eta Israel Roa margolariak izan zituen irakasle. 1947an Ikasle Plastikoen Taldean (Grupo de Estudiantes Plásticos - GEP) sartu zen 50eko belaunaldiko beste artista batzuekin batera, besteak beste, José Balmes, Gracia Barrios eta Guillermo Núñezekin. 1957an, Nemesio Antúnezek zuzendutako Taller 99 atelierrean grabatu teknika ikasten hasi zen. Geroago, Txileko nazionalitatea lortu ondoren, aldian-aldian Kataluniara bidaiatu ahal izan zuen. 1958an, Bartzelonara itzuli zen. Han, XII. mendeko Kataluniako pinturara eta Tapiesen obrara hurbiltzeko aukera izan zuen. Adiskidetasun loturak eta konplizitate artistikoak ere ezarri ahal izan zituen, bertako ekimenetan parte hartuz, hala nola Kataluniako Estampa Popular Catalana taldean. Horrez gain, bakarkako erakusketak egin zituen galeria garrantzitsuetan, 1986an Palau de la Virreinan ("Una mirada desde afora") eta 2006an Palau Mojan ("Dues Vidas"), biak Bartzelonan. 

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioaren Arte Eskolako sortzaileen taldeko kide izan zen, eta bertan marrazketa eta pintura eskolak eman zituen 1964tik 1968ra arte. Teknika desberdinetako muralak ere egin zituen Talcahuanoko eskolarako etaSantiagoko Cerro San Cristobal  mendiko Arte Etxerako.  

Roser ez zen inoiz alderdi politiko bateko kide izan, baina ezkerreko emakumea zen. 1972an, beste hainbat artista txiletarrekin batera, UNCTAD eraikina —Merkataritza eta Garapenerako Nazio Batuen III. Konferentzia hartu behar zuen aretoa— hornituko zuten artelanen sorkuntzan parte hartzera deitu zuten. Konferentzia hori Txilen egin zen, Unidad Popular (Herri Batasuna) koalizioa gobernuan zen garaian. Allende presidentearen asmoa zen, behin konferentzia amaituta, espazioa herriarentzako museo bihurtzea. 1973ko irailaren 11ko Kolpe Militarraren ondoren, ordea, eraikina Armadaren esku geratu zen, eta bertako artelan asko bandalizatu edo, besterik gabe, desagertu egin ziren. Roser Bruk sortutako collagea ez zen berriro aurkitu, nahiz eta berak, 2013an emandako elkarrizketa batean, adierazi zuen bazekiela noren esku zegoen obra, baina ez zuen esan. 2010ean, eraikina Gabriela Mistral Zentro Kulturala bihurtu zen. 

Roser Bru 2021ean hil zen. Bere amaiera motela izan zen (2015ean, garuneko infartu baskularra izan zuen), baina etsi gabe bizi izan zuen: egunero margotzen zuen bere tailerrean (hainbat autoerretratu egin zituen), irakurri ere egiten zuen, egunerokoa bere alabekin eta bilobekin partekatzen zuen, egunean egoten zen, bere herrialdearen egoerarekin interesaturik eta jendearen beharrekin arduratuta. Roser Bru hil ondoren, ohorezko beilaldia egin zioten Santiagoko Arte Ederren Museo Nazionalean, presidente ohiak, ministroak, alkateak, errektoreak, enbaxadoreak eta komunitate artistiko eta akademikoa bertan izan zirela. 

 Obra 
Bere lana bi etapatan bana daiteke. 1960tik 1973ra bitarteko lehena, Materias izenekoa, marra sinplez eginiko giza irudiak aurkezten dituena. Bigarren etapa, Desmaterializaciones izenaz ezagutzen dena, 73tik aurrera garatu zen. Etapa horretan gorputzak dira nagusi, baina izenak, zenbakiak eta argazkiak ere baliatzen ditu Txileko diktadura garaiko gertakari politikoak islatzeko.       

Bere obran zeharkako presentzia dauka emakumearen gaiak. Marrazkian, koloreetan, metaforetan, gorputzeko esperientzia mingarrietan, hala nola Frida Kahlo eta Gabriela Mistralenak, edo Txilen desagertutakoenak; Virginia Woolf-ena bezalako edertasun iheskorrak, edo duela ehunka urte ahaztutako emakumeak; amatasun materialak eta fruituak, ugalkortasunarekin erlazionatzen direnak, baina baita mutilatuak eta zaurituak ere, egoera mingarrietan. Oso ezagunak dira sandiak —emakumearen gorputzaren eta emankortasunaren sinboloa— erakusten dituzten koadroak.      

Roser Bruk Latinoamerikako hainbat herrialdetan eginiko erakusketatan erakutsi zuen bere lana, baita Espainian ere, eta bere lanak ikusgai daude munduko hainbat museotan, adibidez, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan, Brooklyngo Museoan, Santiagoko Arte Garaikidearen Museoan, Chiloé Arte Modernoaren Museoan, Txileko Arte Ederren Museo Nazionalean, <i>Salvador Allende</i> Solidaritatearen Museoan, Txileko Museo Historiko Nazionalean, New York-eko Metropolitan Museum of Art-en, Rio de Janeiroko Arte Modernoaren Museoan eta Berlingo Museoen Uhartean, besteak beste.

 Esker onak 

 1995ean, Isabel Katolikoaren Ordenako komendadore izendatu zuten Espainian.
 2004an, Arte Nazionalen Altazor Sarirako izendapena jaso zuen, Arte bisualak (Grabatua eta marrazkia) kategorian, Un conjunto de sus 34 grabados en su cumpleaños número ochenta lanagatik
 2005ean, berriz ere, izendapen bat jaso zuen, sari eta kategoria berean, Obra en exposición Pablo Neruda, la infancia del poeta lanagatik 
 2000. urtean, Altazor saria jaso zuen, Pintura kategorian,  Enseñanzas de Goya lanagatik
 2013an berriro irabazi zuen Altazor saria, kategoria berean, Vivir en obra lanagatik.
 2015ean Txileko Gobernuak Arte Plastikoen Sari Nazionala eman zion
 2004an, Txileko Kultura eta Arten Batzorde Nazionalak "Pablo Neruda" Meritu Artistiko eta Kulturalaren Ordena eman zion
 2018an Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina jaso zuen
 2020an, Kataluniako Generalitatearen Creu Sant Jordi domina jaso zuen
 2022an, Paula Bonet artistaren ekimenaz, Roser Bru Bekak sortu ziren. Bi urterik behin ematen diren beka horien helburua Roser Bruren irudia zabaltzea da, eta, horrez gain, haren figurak markatutako bi sorkuntza-gune senidetzea: Bartzelonako La Madriguera eta Txileko Santiagoko Taller 99 tailerrak. Bertan, Bruk bere ibilbidearen zati handi bat garatu zuen eta grabatzaile-belaunaldi berri bat trebatu zuen.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Roser Bru, Instagram
 Roser Bru, Internet Movie Database
 Roser Bru Llop, Txileko Unibertsitatea
 Roser Bruren lanak Txileko Unibertsitateko Liburutegi Digitalean
 Roser Bru Llop artistari buruzko dokumentala. Txileko Unibertsitatea
 La gran maleta de... Roser Bru. Fundación futuro.
 Roser Bru Llop, Premio nacional de Artes Plásticas - 2015. Pontificia Universidad Católica de Chile
 Fundación Roser Bru

Kategoria:Santiagotarrak (Txile)
Kategoria:Santiagon (Txile) hildakoak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Txileko emakumeak
Kategoria:Kataluniako emakumeak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Emakume grabatzaileak