Maria Cunigunda Saxoniakoa

Maria Cunigunda Saxoniakoa (Varsovia, Polonia,1740ko azaroaren 10a – Dresden, Saxonia, 1826ko apirilaren 8a) Wettinen etxeko printzesa alemaniarra izan zen. Augusto III.a Poloniako printze hauteslearen eta Maria Josefa Austriako  artxidukesaren alaba.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Maria Cunigunda hamabosgarren haurra eta gazteena izan zen, zortzigarren emakumea izan zen (baina bizirik iraun zuen hamaikagarrena). Gurasoak Saxoniako Augusto III.a Poloniako hautesle eta erregearen eta bere emazte Maria Josefa Austriakoa artxidukesa. Amaren aldetik Josef I.a Austriako enperadorearen eta Amalia Gilermina Brunswick-Lüneburgekoa izan ziren. Ama eta Maria Teresa I.a Austriakoaren lehengusina zen.

Aitari ehizaldiak antolatzea gustatzen zitzaion, sarritan joaten zen operara, arte-bilduma zabalez arduratzen zen eta familia-zentzu handia erakusten zuen. Gobernuaren eguneroko kontuak alde batera utzi eta bere lehen ministroei uzten zizkien, Brühl eta Sulkowskiri. Gurasoek ardura handia jarri zuten seme-alaba guztien heziketan. Maria Cunigundari latina, frantsesa, ingelesa, filosofia, geografia, erlijioa, marrazkia, musika eta dantza irakatsi zitzaizkion. Txikitan, operetan eta antzezlanetan parte hartzen zuen Dresdengo gortean, hala nola, Johann Adolph Hasseren Leucippo operan kantatu zuen paper nagusia, emanaldi batean.

 Ezkontza posiblea 
Agintean zegoen familia baten alaba izanik, printze batekin ezkontzera destinatua zegoen, horrela Wettinen Etxeko harreman politikoak sendotzeko. Aitarentzako hautagai posible bat bigarren lehengusua izan zen, Jose Austriako artxidukea (geroago Josef II.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko  enperadorea). Jose alarguna zen, lehen emaztea Isabel Borboi-Parmakoa izan zen eta oinordekorik gabe hil zen. Alargunduta, amak Maria Teresa I.a Austriakoak berriz ezkontzeko presionatu zuenean, Josefek emazte zenaren ahizparekin ezkondu nahi izan zuen, Maria Luisa Parmako printzesarekin. Harekin ezkondu ezin izan zenez (geroago Espainiako Karlos IV.a Borboikoa izan zenarekin zuen konpromisoarengatik, nahiz eta Josefek senargaiaren aitari, hau da, Karlos III.a Espainiakoari, eskatu zion semeak konpromisoari uko egin ziezaiola, baina semeak ezetz esan zuen), Josefi Bavariako edo Saxoniako printzesa bat aukeratzeko esan zitzaion. 1764. urtean, tronurako oinordekoak Viena utzi zuen eztei-ikuskizunerako.

Horrela, 1764. urtean, Maria Cunigunda Vienara abiatu zen bere balizko emaztegaiaren papera betetzera. Saxoniako gortea Joseren eta Maria Cunigundaren arteko ezkontzaren alde zegoen, baina saxoiei finantza-arazoak konpontzen laguntzeko baino ez. Afari "sekretu" bat antolatu zuten Teplice hiri bohemioan, baina Maria Cunigundak apenas hitzik esan zuen bazkari horretan, eta Josek erabaki zuen lotsatiegia zela emazte hartzeko. Josefek bere lehengusina ahizparekin ezkondu zen, Josefa Bavariakoarekin. 

Bohemiako bilera "sekretu" haren historia Europako gorteetan zabaldu zen, eta ia ezinezkoa izan zen harentzat ezkontza egoki bat adostea.

 Abadesa izateko hautua 

 Aurrekari politikoak 
Familiaren helburu politikoetako bat, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren ipar-mendebaldean, hau da, Behe Renania-Westfaliako Inperioan, eragina handitzea zen. Dresdek, porrot egin zuen ezkontza-plana konpentsatzeko, Vienak Maria Cunigunda printzesari emakumeen monasterio ospetsu bateko abadesa printzesa-erregeordearen duintasuna eman ziezaiola eskatu zuen. Gorte inperialak printzesari ordain bat agindu zion tronurako oinordekoarekin ezkontzeko aukerak galdu zituelako. Arazoa postu egoki bat aurkitzea zen. Saxoniar gorteak uko egin zion Maria Teresa enperatrizak Hradschin-en fundatutako monasterioan abadesakide eta oinordeko izendatuaren karguari, hori Bohemiako koroari baino ez baitzegoen lotuta eta, hortaz, ez zuzenean inperialari, errege-printzesa saxoniar eta elektoral baten duintasunaren azpitik zirudiena. 1766an, Münsterbilsen, Essen eta Thorn monasterioak ziren Dresdenen helburu.

 Münsterbilsen 
Münsterbilsen-en, Saxoniako gorteak 1766. urtean huts egin zuen, Maria Cunigunda abadesa ezartzen ahalegindu zenean. Titularra, Eltz-Kempenicheko Antonieta, abdikatzeko prest egon zen, baina monasterioko kapituluak erresistentzia mingotsa egin zion korte saxoniar eta inperialaren eskaerari, monasterioko bizi-arau guztiak bete behar zirela azpimarratzean. Sofia de Stadion-Tannhaussenek, adibidez, Maria Cunigundari aspaldiko froga bat aurkezteko eskatu zion, bizileku zorrotza bete zezan, baina gorteak uko egin zion ohitura hori onartzeari, nahiz eta ez ziren ezohikoak izan kargurako. Antzinako froga baten eskaria bi hautesle, printze edo konde inperialek berresten zutela pentsatu zen. Aita Santuaren gorteak erresidentzia obligazioz lortu eta Josef II.ak monasterioaren jabetza 'atxilotu' zuenean baino ez, hau da, legalki konfiskatuta, Münsterbilseneko kanonesa setatiak makurtu eta Maria Cunigunda kanonesa gisa onartu zuten. Bien bitartean, kontua ez zen Maria Cunigunde abadesa izateko bidea urratzea, baizik eta gorte inperialaren izen ona gordetzea. Denbora luzea igaroa zen Maria Cunigunda Essen eta Thornen jarri zutenetik.

 Botoa 
Frantziska Kristina Palatinatua-Sulzbach abadesaren agintaldian, Maria Cunigunda abadjutore hautatu zuten 1775. urtean, oinordetza-eskubidearekin (abadesa gisa). Hautaketa ahobatekoa izan zen, eta hori ez zen harritzekoa, Vienak eta Dresdenek 45 000 florin eman zieten Essen eta Thornen kalonjeei, botogaiei hain zuen ere. Aurreko abadesa, 79 urteko Frantziska Kristina gaixoa, hil ostean, Maria Cunigunda hautatu zuten eta printzesak abadesa kargua hartu zuen Essen eta Thornen, 1776ko uztailaren 16an. Abadesa printzesa zenez, Reichstag-ean eserleku bat eta boto bat zituen, printzesa inperial baten eskubide eta betebehar guztiak (jurisdikzio baxua, zerga-zuzenbidea, legedia, akuinazioa eta armadaren ondorengotza), eta mendetako indarkeriaren aurrean immunitatea zuen, ahizpa Maria Cristina Saxoniakoa legez, Remiremont Abadiako abadesa hautatu zutenean.

 Abadesa 
Maria Cunigunda boterera heldu zenean, Essengo monasterioa oso preziatua zen, baina ez egokia gortea Saxoniako gortearen edo neba Clemente Wenceslaoren gortearen arabera ospatzeko, Coblenzan, non 1769. urtetik bizi izan zen batez ere. Essengo abadetxean eraikinak hain zeuden hezeak, ezen Saxoniako gorteko ordezkariak, abadesen hautaketa gainbegiratzen ari zenak, ez baitzuen gaua bertan pasatu nahi izan. Herria oso txikia eta probintziarra zen, errepideetako baldintzak eskasak ziren eta ia ez zegoen bizitza kulturalik. Maria Cunigunda 1777. urteko urriaren 8an baino ez zen sartu Essen-en, aukeratu eta askoz geroago, baina hurrengo egunean berriro joan zen.

 Neba gortean eragile 
Treviriko hautesle zen nebaren gortean eragin handiko pertsona izan zen, Klementek ez baitzuen ia ezer egin arrebarik gabe. Maria Cunigundak eragin handia izan zuen barne politikan. Abadietan gutxitan geratzen bazen ere, distantziatik ere zaintzen zituen bere lurraldeak. Bere aurrekoak legez, behin baino gehiagotan hasi zituen gatazkak emakumeen atalarekin monasterioaren eskubide komunekin ohituta ez zegoelako eta bere aholkularia zen Johann Jakob Schmitz gobernu-zuzendariak ilustratu, absolutista batez zuen ideia politikoa gauzatu nahi zuelako. Estatuak, kapituluko eskubideekin, latifundioek eta hiriak talka egin zuten.

1781. urtean, erreforma judizial bat egin zen arazorik gabe. Azkenean, 1786. urtean, areagotu egin zen gatazka, lehen estatuaren babespeko jabetzak, hau da, kanonak, Reichllamadako Merkataritza Ganberan “Hochfürstl Baso- eta ehiza-ordenantza” bat ematean printzesak izandako ekintzaren ondorioz. Alde guztiek zekiten prozesua ez zela irtenbide iraunkorra. Schmitz-ek 1792. urtean Bonngo Unibertsitatean katedra bat onartu eta, hortaz, Essen utzi ostean, etxaldeen ordezkariak eta printzesa 1793. urtean konprometitzeko prest agertu ziren. Negoziazio luzeen ostean, 1794. urteko irailaren 17an, lurralde alderaketari buruzko akordioa lortu zen, monasterioaren lehen konstituzio idatzia, abadesaren eta etxaldeen eskumenak definitu eta mugatzen zituena.  Maria Cunigunda, Essen-en azken aldiz 1792. urtean egon zen.

Konparazio nazionala eta erreforma judizialaz gain, bere gobernupean abortuaren debekua, zirujauen jarduerei buruzko ordenantza eta parteria agindu bat sortu ziren. Medikuen arretaz gain, Maria Cunigundak derrigorrezko eskolatzearen aldeko kanpaina egin zuen, alaba zaharrentzako nesken eskola eta jai egunen murrizketa. Bere aurrekoak monasterioaren jabetza asko eraitsi ostean, Maria Cunigundak kapituluaren aurka egin zuen gastuei zegokienez. Borbeck-eko gaztelua hedatzeko planak porrot egin zuen etxaldeen erresistentziaren ondorioz, baita errepide bat eraikitzeko mailegu bat ere, marko prusiarrak eta estatuaren jabetzek ez ziotena utzi Wesel prusiarrarerekin lotzen, monasterioaren lurraldean zehar eta monasterioaren eremuko trafikoa nabarmen hobetzen. Gero, errepide hori diru pribatuarekin eraikiarazi zuen.

1802. urteko abuztuaren 3ko okupazio prusiarrarekin, sekularizazioa hasi zen lege inperialaren pean. Maria Cunigunda abadeak botere politiko eta sekularrak galdu zituen, baina bere burujabetza espiritualaren jabe jarraitu zuen. Prusiako Erresumarekin zituen kontratuetan, abadiaren soberakinak bizitza bukatu arte bermatzen zitzaizkion; Essenerako, hau 6.500 Reichstaler zen.

 Negozio-emakumea 
Maria Cunigunda printzesa saxoniarrak ezohiko ikuspegi komertzialaere erakutsi zuen, bere jatorria eta hazkuntza kontuan hartuta. Etxaldeek uko egin zioten Marketik Weselerainoko Chaussee prusiarra eraikitzeko dirua biltzeari, eta, gero, mailegu bat eskatu zuen Chausseek monasterioaren eremuko ordainpeko errepidearen lotura hori eraiki eta martxan jar zezan, ekintzaile pribatu gisa. Chausseek 1.700 Reichstaler irabazi zituen urtean. Printzesaren enpresa pribatu gisa, Chaussee ez zen geroago kaltetu monasterio klerikalaren sekularizazioaren ondorioz. Berak 1803. urtean 45.000 Reichstaler-en truke saldu zion errepidea Prusiako Erresumari, honek erosi berri zuen lurraldean zehar bide-konexio garrantzitsuena eduki nahi zuen eta.

Maria Cunigunda industria astunaren aitzindaritzat ere har daiteke Ruhr inguruan. Emscherbruch-ean lurraren azaletik hurbil zegoen soropileko burdin mineralaren garrantzia XVIII. mendearen erdialdean aitortu zen. Lehen burdindegiak eraiki ziren eta hainbat galdategitan parte hartu zuen inbertitzaile pribatu gisa. Gorteko bere ganbararen laguntzaz, burdinazko harria galdatzeko elkarte bat sortu zen Essengo monasterioan 1789. urtean, eta 1791. urteko urtarrilaren 23an "Neu-Essen" burdinola bat eraikitzeko baimena eman zen. 1787. urtean "Gute Hope" txabolan parte hartu zuen eta 1796. urtean "St. Antony" txabola ere erosi zuen. Burdinaren ekoizpenean interesatuta zegoen, eta Gottwoll Jacobi de Koblenz ekarri zuen galdatzaile gisa. Jacobi ere koakzioduna zen 1799. urteaz geroztik. Burdindegiei, enpresa pribatu gisa, ez zien sekularizazioak eragin. 1805. urteko maiatzaren 24an, Haniel anaiei saldu zien bere lanen zatia, 23 800 Reichstaler ordainduta. Heinrich Arnold Huyssen koinatuaren bidez "Gute Hope" txabola ere erosi zutenez, bere enpresek geroago Gutehoffnungshütte bihurtu zenaren hasiera osatu zuten.

 Azken urteak 
Essengo abadia sekularizatu ostean ere (Thorneko abadia ezeztatua zen 1795. urtean), Maria Cunigunda neba Klementerekin bizi zen, batez ere Oberdorfen, Bavarian, non nebak, Augsburgoko printze-apezpiku ohia zenez, artean Marktoberfeko Printze-Apezpikuaren Jauregian bizitzeko eskubidea zuen. Klemente 1812an hil zen, Maria Cunigundak hileta baino lehen utzi zuen Oberdorf eta Dresdenera itzuli zen iloba Frederiko Augusto I.a Xaxoniakoarekin bizitzera. Ahizpa Maria Isabel Saxoniakoarekin bizi izan zen, azken hau 1818an hil zen arte.

 Heriotza 
1822an Alberto neba hil ostean, Maria Cunigunda haurride guztien artean bizirik iraun zuen azkena izan zen. 1826. urtean hil zen Dresden eta Gorte Katolikoaren Elizaren Kripta Berrian lurperatu zuten. 

Maria Canigundak 1821ean idatzi zuen testamentua, 2001. urtean Saxoniako Estatuko artxiboetan berraurkitu zena, eta argi dago, 1792. urteaz geroztik Essen bisitatu ez bazuen ere, artean ere antzinako printzerriaren eta pertsonalaren ongizatean interesatuta zegoela; pertsona asko, Asbeck-eko maiordomo, idazkari, sukaldari, lona-administratzaile, gorteko sukaldari, Jorge Brüry mediku zein garraio gidariak jaso zuten  "legatu onagatik", zeini oinordeko nagusiak, ilobak, "diru ona" ordaindu behar izan zien.

 Ohorezko sariak 

 Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa (Espainiako Erresuma).link=Archivo:Order_of_Queen_Maria_Luisa_(Spain)_-_ribbon_bar.svg|50x50px
 Gurutze Izartsuaren Ordenako dama (Germaniar Erromatar Inperio Santua).link=Archivo:Ordre_de_la_Croix_étoilée_autro-hongrois.jpg|50x50px

 1771: Santa Isabelen Ordenako dama. (Palatinatuaren Elektoretza)

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Ute Küppers-Braun: Frauen des hohen Adels im kaiserlich-freiweltlichen Damenstift Essen (1605–1803), Aschendorffsche Verlagsbuchhandlung, Münster, 1997, ISBN 3-402-06247-X
 Ute Küppers-Braun: Macht in Frauenhand – 1000 Jahre Herrschaft adeliger Frauen in Essen, Klartext Verlag, Essen 2002, ISBN 3-89861-106-X
 Ute Küppers-Braun: Ihr Schmuckästchen war ein tragbarer Friedhof — Anmerkungen zum Testament der letzten Essener Fürstäbtissin Maria Kunigunde von Sachsen, in: Das Münster am Hellweg. Mitteilungsblatt des Vereins für die Erhaltung des Essener Münsters, vol. 56, 2003, 129–143 or
 Martin Persch: Maria Kunigunde von Sachsen

 Kanpo estekak 

Kategoria:Varsoviarrak
Kategoria:Dresdenen hildakoak
Kategoria:Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenako damak
Kategoria:Abadesak
Kategoria:Printzesak
Kategoria:Saxoniako printzesak