Lokaksema (monje budista)

Lokakṣema  (लोकक्षेम, txineraz: 支婁迦讖; hanyu pinyin: Zhī Lóujiāchèn) (K.o. 147-189 artean loratu zen) Han dinastiaren garaian Txinara bidaiatu zuen Kusango monje budista bat izan zen eta Mahayana erlijio-testuak edozein hizkuntzatara itzultzen dituen lehenengoetako bat da. 

 Biografia 
Lokakṣemaren bizitzaren xehetasunak Sengyouren (僧祐; Hanyu pinyin: Sēngyòu; K.o. 445–518) eta bere "Tripitakari buruzko Bildutako Erregistroak" (出三藏記集 Chu sanzang jìjí, T2144) testuaren bidez iristen zaizkigu.

婁迦讖 izena normalean sanskritoz Lokakṣema bezala itzultzen da, nahiz eta aditu batzuek hori eztabaidatzen duten, eta Lokakṣama bezalako aldaerak proposatu dira.  Bereziki 讖 karakterea chen edo chan bezala irakur daiteke. Sengyou-k Zhīchèn (txineraz: 支讖) bezala aipatzen du. Zhī (txineraz: 支) bere txinatar izenari gehitutako aurrizkiak Lokaksema Yuezhi etniakoa (txineraz: 月支) zela iradokitzen du  . Tradizionalki Kusangoa zela esaten da, nahiz eta txinatar Yuezhi terminoak gaur egun Iran, Afganistan eta Pakistan den eremu zabala hartzen zuen barne. 

Bere jatorria kontuan hartuta, Lokaksema oso litekeena da eleaniztuna izatea eta hainbat hizkuntza ezagutzea, besteak beste, Gandhari Prakrit, Indiako ipar-mendebaldean erlijio, administrazio eta merkataritza hizkuntza gisa erabiltzen zena. Hala ere, Paul Harrison jakintsuak espekulatzen du bere ama hizkuntza baktrieraz zela. 

Lokaksema Han leinuko hiriburu den Luoyangera iritsi zen Han leinuko Huan enperadorearen (K.o. 147-168) agintaldiaren amaieran, eta K.o. 178 eta 189 artean testu Mahayāna budista ugari itzuli zituen txinerara. 

Lokaksemaren itzulpen-jarduerek, baita lehenagoko An Shigao eta An Xuan partiarrenek edo Yuezhi etniako bere kide Dharmarakṣa-k (K.o. 286. urte inguruan) egindakoek ere, erakusten dute Erdialdeko Asiakoek budismoa Ekialdeko Asiako herrialdeetara hedatzeko izan zuten funtsezko eginkizuna. Hanen gainbeherarekin eta erorketarekin, inperioa kaosean erori zen eta Lokakṣema erregistro historikotik desagertu zen, beraz, ez dakigu bere heriotzaren data.

 Dauden itzulpenak 
Taishō Tripiṭaka-ren editoreek hamabi testu egozten dizkiote Lokakṣemari. Erik Zürcher, Paul Harrison eta Jan Nattierrek xehetasunez aztertu dituzte atribuzio hauek, eta batzuk zalantzan jarri dira. 

Zürcherrek nahiko ziurtzat jotzen du Lokakṣemak honako hauek itzuli zituela: 

 T224. 道行般若經. Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtraren itzulpena.
 T280. 佛說兜沙經. Tusita Zeruko Eskriturak, Avatamsaka Sutraren zati bat
 T313. 阿閦佛國經. Akṣohhya-vyūha
 T350. 說遺日摩尼寶經. Kaśyapaparivrata
 T418. 般舟三昧經. Pratyutpanna Samādhi Sūtra
 T458. 文殊師利問菩薩署經. Mañjuśrī-ren Bodhisattva karrerari buruzko galdeketa .
 T626. 阿闍世王經. Ajātaśatru Kaukṛtya Vinodana Sūtra
 T807. 佛說內藏百寶經. Barne Ogasuneko Ehun Bitxiak.

Nattierren arabera, Harrisonek "zalantzak" adierazten dizkio Akṣohhya-vyūha- ri (T313) buruz, eta uste du T418 berrikuspen baten emaitza dela eta ez dela Lokakṣemaren garaikoa. 

Alderantziz, Harrisonek uste du honako hauek benetakotzat hartu behar direla: 

 T624 伅真陀羅所問如來三昧經Druma-kinnara-rāja-paripṛcchā-sūtra

Lokakṣemaren itzulpen-estiloaren ezaugarri bat Indiako terminoen transliterazio zabala eta Indiako estilo-ezaugarriak, hala nola esaldi luzeak, mantentzea zen. Indiako bertsoak txinatar prosa gisa itzultzen zituen normalean, neurria jasotzen saiatzeko inolako saiakerarik egin gabe.  Txinako testu-katalogoetako ebidentzian oinarrituta, Nattierrek iradokitzen du T224 eta T418 Lokakṣemaren ordezkari direla eta "oinarrizko testuak" direla, hau da, bere itzulpen-estiloaren ordezkari gisa, nahiz eta biek geroago editatu izanaren zantzuak erakusten dituzten. Bigarren testu-maila batek —T280, T350, T458 eta T807— Lokakṣemaren oinarrizko testuen oso antzekoak dira, nahiz eta noizbehinkako anomaliak izan. T624 eta T626 hirugarren maila bat osatzen dute, Lokakṣemaren estilo bereizgarritik desbideratze gehiagorekin. T313 Lokakṣemaren itzulpena bazen, editore ezezagun batek berrikusi du sakonki, nahiz eta prosa-atalak bertsoak baino bere estilotik gertuago dauden. 

 Galdutako lanak 
Lokakṣemari egotzitako hainbat itzulpen galdu dira:

 Shoulengyan jing (Suramgama-samādhi-sutraren bertsio bat, Sengyouren garaian galdua)
 Guangming sanmei jing "Argitasunaren Samadhiari buruzko Sutra"
 Hu banniehuan jing "Hu Parinirvāṇa Sutra"
 Bo benjing ("Jatorrizko *Puṣya Sutra")

 Erreferentziak 

 Aipamenak 

 Iturriak 

 Nattier, Jan (2008). Txinerazko lehen  itzulpen budisten gida: Ekialdeko Han eta Hiru Erresumen garaiko testuak, Bibliotheca Philologica et Philosophica, IRIAB X. liburukia, 73–88; 

 Irakurketa gehiago 

  Harrison, Paul (1993). "The Earliest Chinese translations of Mahayana Buddhist Sutras: Some Notes on the Works of Lokaksema," Buddhist Studies Review 10 (2), 135-177

 Religions of the Silk Road Premodern Patterns of Globalization

 Kanpo estekak 

Kategoria:Indiako monjeak
Kategoria:Testuan txinera duten artikuluak
Kategoria:Testuan txinera tradizionala duten artikuluak
Kategoria:II. mendeko indiarrak