Lurpeko hiri

Lurpeko hiria edo lur azpiko hiria tunel-sare bat da, eta eraikinak lotzen ditu, normalean hiri baten erdigunekoak, hala nola bulego-eraikinak, merkataritza-zentroak, tren- eta metro-geltokiak, antzokiak eta beste instalazio batzuk. Normalean, lur azpiko hiri batera sartzen da harekin lotzen diren eraikinetako edozein espazio publikotik, eta, batzuetan, sarrera bereiziak ere izaten ditu.  

Lurpeko hiriak bereziki garrantzitsuak dira klima hotza duten tokietan, bertako herritarrei zentroko zerbitzuez gozatzeko aukera ematen baitiete klimaren arazoak kontuan hartu gabe.

Lurpeko hiriak, beren izaerari dagokionez, zaldain garaien sistemen antzekoak dira ("skyway systems" deritze), eta zaldain garaien bidez edo lur-mailako korridoreen bidez elkarri konektatutako eraikinak ere izan ditzakete, lurpeko pasaguneen ordez.

Munduko lurpeko hiririk ezagunena eta erabiliena Montreal da, Kanada.

 Australia 

 Sidneyk baditu lur azpiko merkataritza-gune batzuk, hiriko metro-geltoki nagusia, Town Hall, merkataritza-gune garrantzitsu batekin (Pitt Street Mall) lotzen dutenak, Queen Victoria Building-etik igarota. Lurpeko merkataritza-guneek 100 denda inguru dituzte.

 Kanada 

 Edmontonek tunel eta oinezkoentzako pasabide goratuen sistema txiki bat du, “Pedway” izenekoa, eta hiriko erdiguneko LRT (Light rail transit) eraikin eta estazioak lotzen ditu.
 Halifax (Downtown Halifax Link Pedway System): puntu bakar bat ere ez dago oinez 10 minutu baino gehiagora.
 Montreal (Underground city edo Ville souterraine frantsesez), kartel adierazleek RESO deitzen diote, non 32 km-ko tunelek hiriguneko zazpi metro-geltoki, zazpi hotel handi eta 41 etxaditan (12 km²) dauden bulego eta merkataritza-guneetako eraikin asko lotzen dituzten. Munduko lur azpiko hiririk handiena da, eta negu hotzak zirela eta eraiki zuten. 
 Montrealek tunel-sistema txikiagoak ditu hiriko beste leku batzuetan, beste eraikin batzuk eta metro-geltokiak lotzen dituztenak.
 Gutxi gorabehera 2.000 denda eta 40 zinemak inguratzen dituzte pasarteak. Montreal ezaguna da bere lurrazpiko hiriagatik eta turistek oso maiz bisitatzen dute, baita egunero 500.000 herritarrek ere.
 Saint John's (Ternua eta Labrador) - University of Newfoundland Memorialaren campus nagusian MUNnels-ak daude, unibertsitateko eraikin nagusi guztiak lotzen dituen tunel-sistema bat.
 Toronto (PATH), 27 km pasealekuz eta 1200 dendaz osatuta dago. Hiriko erdialdeko eraikin garrantzitsu eta atrakzio asko lotzen ditu, bost metro-geltokirekin. Kalkuluen arabera, 100.000 oinezko joaten dira egunero PATHra. PATHk aukera ematen du hotel nagusietatik turismo-ikuskizun garrantzitsuenetara eta saskibaloiko eta beisboleko estadioetara joateko. 
 Horrez gain, Torontok lur azpiko hiri banandu bat ere badu, txikiagoa, hainbat eraikin multzo eta bi metro geltoki lotzen dituena.
 Vancouverrek Pacific Centre izeneko erosketa-ibilbidea du, ia 3 hektareakoa, eta barnean 200 denda baino gehiago ditu lurpean.

 Mexiko 

 Guanajuato hiriak XIX. mendeko hainbat tunel eta lurpeko kale ditu, denboraren poderioz erakargarritasun turistiko garrantzitsua bihurtu direnak.

 Txina kontinentala 

 Pekin-ek lur azpiko hiri bat eraiki zuen Txina-Sobietar Batasunaren arteko gatazkan, ziur aski 85 km² inguru bete zituena. Duela gutxi ateak ireki zizkien herritar eta turistei. Txinako armadak erabili zuen Tian'anmen plazako gertakarian.

 Finlandia 

 Helsinki - Bere lur azpiko hiriak hiriguneko tren-geltoki bat, hiru metro-geltoki (Rautatientori, Kamppi eta Kaisaniemi) eta merkataritza-guneak dituen eremua estaltzen du. Kaisaniemiko geltokiaren ingurutik, Alexandriako liburutegira ere sar daiteke, herrialdeko unibertsitate-liburutegirik handienera, azalera irten beharrik gabe.

 Hong Kong 

 Hong Kong - Hong Kong-eko MTR (metroa) eta KCR (metroa / aldiriko trena) geltoki batzuek sare trinkoak osatzen dituzte lurpean, inguruko guneetako eraikin eta merkataritza-guneekin. Geltoki berberetan txikizkako salmenta-denda ugari daude.

 Iran 

 Kish – 20 m-ko sakoneran “Perla Ezkutua” izeneko lur azpiko hiria eraiki zen, funtsean, elkarri lotutako errepideetan datzana. Dendak eta jatetxeak eraikitzeko asmoa dute han.

 Japonia 
Japoniako lur azpiko 5 hiri nagusiak (chikagai) merkataritzaguneak dira:

 Crysta Nagahori - Chuguō-ku (Osaka) — 81,765 m²
 Yaesu Chikagai - Chuguō-ku (Tokio) — 73,253 m²
 Kawasaki Azalea - Kawasaki-ku (Kawasaki) — 56,704 m²
 Central Park Chikagai - Naka-ku (Nagoya) (Nagoya) — 56,370 m²
 Diamor Osaka - Kita-ku (Osaka) — 42,977 m²

 Lur azpiko sare handiak ditu Osakak Umeda, Namba eta Shinsaibashi barrutietan: txikizkako erosketa dendak, jatetxeak, metro geltokiak eta abar.

 Tokiok lur azpiko sare zabalak ditu tren-geltoki nagusi batzuen inguruan, hala nola, Shinjuku, Ikebukuro, Ueno, Tokio, eta Shibuya, eta elkarren artean konektatutako hainbat metro-geltoki. Lurpean kilometro batzuk egin daitezke. Gainera, zurrumurru ugari daude metro sistemarekin lotuta erabili gabeko tunelak daudela baieztatzen dutenak, dozenaka kilometroren parekoak. Montrealeko Ville Souterraine ez bezala, Tokioko tunel-sarea ez da turismo-erakarpen gisa ikusten; aitzitik, megalopoli horren ezaugarri bereizgarrietako bat da.

 Errusia 

 "Okhotnyi Ryad" (Охотный Ряд) lau solairuko lurpeko merkataritza-gunea da. 2,9 ha ditu, eta izen bereko lurpeko metro-geltoki bati lotuta dago.

 Singapur 

 Lur azpiko sare zabalak daude Masako Zirkulazio Azkarreko Sistemaren metro-geltoki garrantzitsuenen inguruan, hala nola Raffles Place MRT Station estazioa, Raffles Place eremu zalapartatsuko 19 eraikinetarako lurpeko zuzeneko konexioekin. Sarea urrutirago hedatuz, lurpeko sare baten lehen fasea dago, geltokia etorkizuneko One Raffles Quay-rekin lotuko duena, zeina garatu eta Marina Bay-raino iritsiko baita, oinezkoentzako lurpeko sare konplexu baterako auzo baten luzapen berri bat hiriaren erdialde osoan zehar.

 CityLink Mall-ek 5.574 m² baino gehiagoko lur azpiko espazioa eskaintzen du, eta City Hall MRT Station eta Suntec City, Esplanade - Theatres on the Bay eta Marina Centre eremuko beste leku batzuk lotzen ditu. Esplanade MRT Station-era ere konektatuko da Circle MRT Line 2010ean osatzen denean.

 Orchard Road denda-katea lurrazpiko bideetatik merkataritza-guneekin lotuta dago, bereziki barrutiko hiru MRT estazioen inguruan (Zirkulazio Azkarra Masan), Orchard , Somerset , eta Dhoby Ghaut  izenekoak. Kaleko eraikin guztiak lurrazpiko sare batekin lotzeko planak daude, ia lau kilometroko bidearen bi aldeetan.

 Espainia 

 Madrilen 286 km metro daude, kasu askotan aldirietako, merkataritza-guneetako eta aisialdi-guneetako sareari lotuta.
 Bartzelonan, metro geltoki batzuk etxadi bat baino gehiagoko lur azpiko pasaguneek lotzen dituzte.

 Taiwan (Txinako Errepublika) 

 Taipéi - Lurpeko kaleak ditu, bi metro-geltoki edo gehiago lotzen dituztenak.

 Turkia 

 Kapadozia - Lur azpiko izaera historikoko hainbat hiri ditu, antzinako formazio geologikoetan induskatuak volcanes.Fueron, hasieran Hititak bizi zirenak, eta geroago lehen kristauak, ezkutaleku gisa. Gaur egun, leku arkeologikoak eta turismorako erakargarriak dira, baina ez da inor bizi (ikus Kaymakligo lur azpiko hiria).

Turkiako lur azpiko hiririk handiena 2007an aurkitu zuten Gaziemir-en (Güzelyurt). Zetaren ibilbideko geldiune bat zen, bidaiariei eta gameluei atseden hartzen uzten ziena, lurpean, hotel "gotorleku" batean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hirigune motak