Nazioarteko alfabeto afrikar

Nazioarteko alfabeto afrikarra (frantsesez, Alphabet international africain, AIA) latindar idazkeran oinarritutako alfabeto bat da, 1927an Londresko Afrikako hizkuntzen eta zibilizazioen nazioarteko institutuak proposatua, Diedrich Westermannen zuzendaritzapean. Afrikar hizkuntzen transkripziorako sortu zen, erabilera zientifiko eta praktikoetarako.

Fonema batzuk irudikatzeko, letra gehigarriak darabiltza, oinarrizko latindar idazkerako diakritikoak edo digrafoak erabili beharrean, eta horrek ortografia ere errazten du, ahoskera erregularizatuz. Hala ere, bokalen sudurkaritzea erregularizatzen da tilde diakritikoarekin (frantsesezko ortografia estandarrean < N n > edo < M m > letrez amaitzen den digrafo bat erabili beharrean). Ez da frantsesezko beste digrafo edo trigrafo klasikorik erabiltzen, ezta fonema beraren ortografia aldaerarik ere (adibidez, < C c >, < CH Ch ch >, < K k >, < Q q > frantsesezko ortografia estandarrean, /k/ idatziz agertzeko), ezta letra muturik transkribatzen ere (adibidez, < GU Gu gu > digrafoko < U u >, eta izen nagusien eta demonimoen femenino eta pluraleko formetako < E e > eta < S s > mutuak). Bi bokalen gaineko dieresia edo hasierako bokal baten glotis-etenaldia apostrofo (< ' >) batekin adierazten da, frantsesezko ortografia estandarreko umlaut diakritiko edo hasierako < H h > baten ordez. Kontsonanteek ahoskera bakarra dute, frantsesezko ortografia estandarrean < S s >, < G g >, eta < X x > letrek ez bezala. Bestetik, < H h > beti hasperenkaria da (ez dago hatxe muturik).

< Q q > letra ez da normalean erabiltzen, baina batzuetan, jatorri arabiarraren arabera, glotis-etenaldi gogorraren transkripzioan ager daiteke. Nolanahi ere, kontsonante-digrafo batzuk oraindik ere erabiltzen dira kontsonante sabaikarietarako (< MB Mb mb > edo < ND Nd nd >, esate baterako, < M'B M'b m'b > edo < N'D N'd n'd > gisa transkribatzen dira).

 Erabilpena 
Nazioarteko alfabeto afrikarra Ghanako hainbat hizkuntzaren ortografi oinarria izan zen, bereziki 1927ko eta 1930eko idazkera berrian edo 1960ko hamarkadatik aurrera argitaratutako Language guides ("Hizkuntzei buruzko gida-liburuak") bilduman.

1935ean, Amat Burssens eta Gaston van Bulck-ek Kongo Belgikarreko hizkuntzetarako egokitutako Nazioarteko alfabeto afrikarra aurkeztu zuten. Alfabeto hark ‹ Ɑ ɑ › alfa latino deritzan letra gehigarria zekarren, Nazioarteko alfabeto fonetikotik hartua. Hainbat egile alfabeto hartaz baliatu ziren Kongoko hizkuntzetarako, eta haren letra batzuk oraindik ere erabili ziren 1974ko ortografia estandarizatuetan.

Hegoafrikan, shonera, ndauera, xhosera eta zuluerarako, < Ɓ ɓ >, < Ɗ ɗ > edo < ɼ > (azkena —oraingoz letra xehea besterik ez du—, < Ɣ ɣ > letraren ordez) erabiltzen zuten ortografia berriak onartu ziren. Hala eta guztiz ere, Nazioarteko alfabeto afrikarreko letra bereziak 1950reko hamarkadako berrikuspenetan ordezkatu ziren.

 Karaktereak 
xeheakabɓcdɖeɛəfƒgɣhxijkʼlmnŋoɔprsʃtuvʋwyzʒlarriakABƁCDƉEƐƏFƑGƔHXIJKʼLMNŊOƆPRSƩTUVƲWYZƷ
erdian|thumb|500x500px|Orthographe pratique des langues africaines ("Afrikar hizkuntzen ortografia erabilgarria", 1930) laneko letra xeheak, larriak eta eskuizkribukoak erakusten dituen taula.

 Beste transkripzioekiko baliokidetasuna 
xeheaabɓcdɖeɛəfƒgɣhxijkʼlmnŋoɔprsʃtuvʋwyzʒlehengo transkripzio frankofonoaabbhcddhéè, êe, euffhg(u)ghhijk, q¨, hlmnngô, o, auoprschtoufrantses transkrpzioa, ubelgikar transkripzioavvhwyzjh

 Erreferentziak 

Bibliografia 


 (en) Education Department of Gold Coast, The New Script and its Relation with the Languages of the Gold Coast, Accra, Hertford, 1930 (online irakurgarri)

 (en) IIALC, Practical Orthography of African Languages, Londres, International Institute of African Languages and Cultures, 1930, bigarren argitapena. (online irakurgarri)
 IILCA, Orthographe pratique des langues africaines, Londres eta Paris, Institut international des langues et civilisations africaines, 1930
  (online irakurgarri)
 (en) Diedrich Westermann, A Common Script for Twi, Fante, Gã and Ewe, Accra, Government Printer, 1927

Kanpo estekak

Kategoria:Afrikako hizkuntzak
Kategoria:Alfabetoak