EB-Mercosur ituna

eskuinera|thumb|200x200px|Mercosur, berde ilunez eskubide osoko estatu kideak; gorriz, kide suspendituak
EB-Mercosur ituna Europar Batasunaren eta Mercosurren arteko merkataritza libreko hitzarmen estrategiko bat da, 2026ko urtarrilean sinatua, baina artean berretsi gabea. Ituna gauzatuz gero, 700 milioi pertsonako merkatu bateratu bat sortuko luke. Ituna lotzeko negoziazioak 25 urte inguru lehenago hasi ziren, eta 2019ko akordio bat du oinarri. Itunak eragile sozial, ekonomiko eta politiko ugari izan ditu aurka, hala Europan nola Amerikan, protesta ugari harrotuz.

 Aurrekariak eta negoziazioa 
Itunak 2019an egindako hitzarmen batean ditu oinarriak. Urte horretako ekainaren 28an, hogei urteko negoziazioen ostean, alde bateko zein besteko ordezkariek akordio bat iragarri zuten G20ren Osakako goi bileran. Ituna berretsi ondoren, bai EBk, bai Mercosurrek, esportazioen % 91-92ren gaineko inportazio eskubideak gutxituko dituzte pixkanaka 15 urteko epean, eta hainbat produkturen inportazio kuotak handitu. Printzipioz akordioa lortu egin bazen ere, ez ziren biribildu behin betiko testuak, ez sinatu, ez berretsi eta, beraz, ez dira indarrean sartu. 

Berretsi ondoren, EBk (449 milioi biztanle) zein Mercosurrek (260 milioi biztanle) josi zuten merkataritza akordiorik handiena bilakatu zen, parte hartzen duten herritarren kopuruari erreparatuz gero (2019). Merkataritza akordioaren zirriborroa bi blokeen arteko Elkartze Itun zabalago baten parte da. Merkataritzaz gain, lankidetza eta elkarrizketa politikoa ere jorratzen ditu elkartze itunak. Bi atal horiei buruzko negoziazioak 2020ko ekainaren 18an amaitu ziren. 

 Aldekoen eta kontrakoen arteko dialektika 

 Estatu ugari alde, ez beti 
Aldezleen esanetan, Itunak merkataritza dibertsifikatuko du, Txinarekiko eta AEBekiko mendekotasuna murriztu (hartara, ustez, Donald Trumpen bigarren administrazioak ezarritako muga-zergen eragina ere gutxitu). EBko Itunaren bultzatzaileek ere adierazi dute akordioak esportazioak bultzatuko dituela EBko industria ondasunetan (automobilak barne) eta nekazaritza produktuetan, hala nola gaztan eta ardoan. Kritikoak, hala nola Europako nekazaritza-sektoreko elkarte batzuk, nekazaritza-sektorearen merkataritza askea handitzearen aurka daude, eta Europako nekazarientzako protekzionismoa eskatzen dute. 

EBren barruan, Frantzia, Italia, Hungaria eta Polonia agertu dira gehienbat akordioaren aurka; Alemaniak, Espainiak eta Europako iparraldeko herrialdeek, berriz, oso alde agertu dira. Laborari eta abeltzain protekzionistak baretzeko, EBko Batzordeak iragarri du larrialdi funts bat zabalduko diela merkatu urraketak kaltetutako Europako nekazariei, eta lege bitarteko batzuk ezarriko dituela. Haren bidez, nekazariek akordioa bertan behera utzi ahal izango lukete hitzarmenak kalte egiten diela frogatu ahal izango balute. 2024ko abenduaren 6an, iragarri zen merkataritza libreko itunari buruzko akordio bat egingo zela, urtebete ingururen buruan gauzatua. 

Salerosketaren erdian, protesta
2026aren atarian, Europak 4.000 milioi euro aurreztuko zituela uste zuen. Europak industria gaiak esportatzen zituen, besteak beste, makineria, kimikoak eta farmakoak. Inportatu, berriz, azukrea, behikia, txerrikia, arroza, artoa, zitrikoak eta hegaztiak. Horregatik, Europako industriak bultzada izan dezakeen arren, lehen sektoreko langileak ez daude pozik. Haien ustez, merkataritza libreko itunaren bitartez nekazaritza “sakrifikatuko” dute, eta denbora daramate itunaren kontra protesta egiten. Gurean, ENBA eta UAGN abeltzaintza elkarteek ere arbuiatu dute akordioa. 

Nekazariek jasan ditzakeen ondorioak arintzeko, EBk hainbat neurri aurreikusi ditu, besteak beste, muga zerga batzuk berehala ez desagertzea, inportatutako produktuek kontsumoaren %2 ez gainditzea, edo Hego Amerikatik datozen produktuek EBko elikadura segurtasuneko arauak betetzea. Bitartean, protestek ez dute etenik Frantzian. Akordioaren aurka presio egin asmoz, iragan ostegunean 130 laborari inguruk, 85 traktorerekin, Dunkerqueko portua blokeatu zuten, Belgikako mugaren ondoan. Lyonen, berriz, 70 traktore baino gehiago iritsi dira hiriaren erdigunera. Eta Dijonen, herrialdearen ipar-mendebaldean, 200 nekazari inguru kalera atera dira 70 traktorerekin eta nekazaritzako beste ibilgailu batzuekin.

Europan ez ezik, akordioak eztabaida handia sortu du Latinoamerikan. Hainbat herrialdetako sektore kritikoek adierazi dute “Europako politika inperialista berria” dela akordioa, “Europako multinazional handien alde” egiten duena, “Latinoamerikako baliabideak espoliatuz”.

 2026an sinatua eta berrespena 
Bozketa, ordea, 2026aren hasierara arte atzeratu zen, Italiaren eskaera bat zela eta, beren nekazariak baretzeko denbora gehiago behar zutelakoan. 2026ko urtarrilaren 9an, EBko estatu kideek Europako Kontseiluan zuten gehiengo kualifikatu batek argi berdea eman zion itunari, 21 alde 5en kontra. Izan ere, Austriak, Frantziak, Hungariak, Irlandak eta Poloniak aurka bozkatu zuten, eta Belgika abstenitu egin zen. Sinadura ekitaldia urtarrilaren 17an egin zen Paraguaiko Banku Zentralean. 

Lula da Silva, bazkide garrantzitsuenetako bat, ez zen sinadura zeremonian izan, dirudienez egunarekin eta tokiarekin bat ez zetorrelako. Itunaren sinadurak artean ere Europako Parlamentuko eta Mercosurreko organo legegileen oniritzia behar zuen, eta hil bereko 21ean Parlamentu horrek ezezkoa eman zion berresteari, 10 botoren aldeaz. Ondorioz, Europar Batasuneko Justizia Auzitegira bidali zen akordioa.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Groenlandiako krisia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Europar Batasunaren kanpo harremanak
Kategoria:Itunak
Kategoria:XXI. mendeko itunak
Kategoria:Mercosur