Ibrahim Traoré

Ibrahim Traoré (1988ko martxoaren 14an jaioa) Burkina Fasoko militar eta politikaria da, 2022az geroztik bertako presidente interinoa dena. Ideologikoki nabarmena da bere ikuspegi nazionalista, panafrikanista, mendebaldearen aurkako politika eta inperialismoaren aurkakoagatik, baita bere lidergo karismatikoagatik eta gazteenganako erakargarritasunagatik ere. Traoré, gainera, Burkina Fasoko junta militar nagusia den "Babes eta Berrezarpenerako Mugimendu Patriotikoa"ren bigarren buruzagia izan da, 2022ko irailetik.

Burkina Fasoko mendebaldean dagoen Keran jaioa, Traoré Ouagadougouko Unibertsitatean graduatu zen 2009an zientzia eta geologiako lizentziatura lortuz. Unibertsitatetik graduatu ondoren, Burkina Fasoko Indar Armatuetan sartu zen eta atzerrian prestakuntza militarra jaso zuen, Marokon eta Frantzian, jakinarazi dutenez. Traorék terrorismoaren aurkako borrokan esperientzia lortu zuen herrialdeko matxinada jihadistaren garaian. 2019an, Malira bidali zuten Nazio Batuen bake misioarekin (MINUSMA).

2022ko irailean, Traorék estatu-kolpe bat zuzendu zuen orduko Paul-Henri Sandaogo Damiba presidentearen aurka, eta arrakastaz kargutik kendu zuen. 34 urte zituela, Traoré herrialdeko estatuburu gazteena bihurtu zen, Thomas Sankara eta Blaise Compaoré gaindituz, eta munduko estatuburu gazteena ere bihurtu zen. Bere agintaldian, Traorék gero eta gehiago urrundu du Burkina Faso Frantziatik eta ECOWASetik, batez ere haien tropak kanporatuz, eta gero eta gehiago lerrokatu du Burkina Faso Errusiarekin, Turkiarekin, Txinarekin, baita Malirekin eta Nigerrekin ere. Traorék paper garrantzitsua izan du Sahelgo Estatuen Aliantzaren sorreran: Burkina Fasok, Malik eta Nigerrek osatutako aliantza bat. Traoréren gidaritzapean, prentsa askatasunaren eta oposizio politikoaren aurkako errepresioa egon da, besteak beste, kritikarien, kazetarien, aktibisten, fiskalen eta epaileen lana legez kanpokoa izendatuz. 2026ko urtarrilera arte, DW Africa-ren arabera, Traorék gutxienez bost estatu-kolpe saiakera gainditu ditu bere lidergoaren aurka, boterea hartu zuenetik.

 Gaztaroa eta hezkuntza 
Ibrahim Traoré Kéran jaio zen, Bondokuy-n, Mouhoun probintzian, 1988ko martxoaren 14an. Bondokuy-n lehen hezkuntza jaso ondoren, Bobo-Dioulasso-ko institutu batera joan zen, Burkina Fasoko bigarren hiririk handiena dena, eta bertan "isila" eta "oso talentuduna" zela esaten zuten. 2006tik aurrera, geologia ikasi zuen Ouagadougouko Unibertsitatean. Ikasle Musulmanen Elkarteko eta Burkina Fasoko Ikasleen Elkarte Nazional Marxistako (ANEB) kide izan zen. Azken honetan, ordezkari izatera iritsi zen eta ikaskideak gatazketan defendatzeagatik egin zen ezaguna. Unibertsitatetik ohorezko kalifikazioarekin graduatu zen.

 Ibilbide militarra 
Traoré Burkina Fasoko Armadan 2009an sartu zen, Georges-Namoano Akademia Militarrean graduatuz. Marokora bidali zuten aireko aurkako entrenamendurako, Burkina Fasoko iparraldeko Kaya herriko infanteria unitate batera eraman aurretik. 2014an teniente mailara igo zuten, eta Traoré MINUSMAn sartu zen, Maliko gerran parte hartu zuen Nazio Batuen bake indar batean. 2018an, Tombouctou eskualdean matxinoen eraso handietan "ausardia erakutsi" zuten MINUSMAko soldaduetako bat bezala aipatu zuten. Ondoren, Burkina Fasora itzuli zen, eta han jihadista matxinada areagotzearen aurkako operazioetan lagundu zuen. Traorék Djibon borrokatu zuen, 2019ko "Otapuanu ofentsiban", eta herrialdeko iparraldean egindako beste hainbat kontra-matxinada operaziotan.

2020an kapitain izendatu zuten. Geroago, Traorék esan zuen garai hartan bere herrialdeko lidergoarekin desengainatu zela, Burkinako soldaduen ekipamendu falta orokorra ikusi baitzuen, politikariek "diruz betetako maletak" banatzen zituzten bitartean eroskeriagatik. Pixkanaka, iparraldean kokatutako eta gobernuarekin etsita zeuden soldaduen bozeramaile bihurtu zen.

 Boterera igotzea 
Traoré 2022ko urtarrilean Burkina Fasoko estatu-kolpea babestu zuen armadako ofizial taldeko kidea zen, eta Babeserako eta Berrezarpenerako Mugimendu Patriotikoa junta militarra boterera eraman zuen. 2022ko martxotik aurrera, Kayako artilleria erregimentuko buru izan zen. 2019an sortutako terrorismoaren aurkako unitate bat den "Cobra" indar bereziekin inoiz lotuta egon zen ala ez eztabaidagarria da. BBC, Al Jazeera eta Die Tageszeitung-en arabera, noizbait unitate horretako kide izan zen. Hala ere, Jeune Afrique albistegiak adierazi zuen ez zela inoiz "Cobrekin" lotuta egon.

Urtarrileko estatu-kolpearen aldeko askok ez zuten gustuko Paul-Henri Sandaogo Damibaren, juntako buruzagiaren jarduna, matxinada jihadista kontrolatzeko ezintasunagatik. Traorék geroago esan zuen berak eta beste ofizial batzuek Damibari matxinadan "berriro zentratzen" saiatu zirela, baina azkenean boteretik kentzea erabaki zutela, "bere anbizioak gure asmoarengandik aldentzen ari zirelako". Egoerarekiko atsekabea handiena izan zen lehen lerroan matxinoen aurka borrokatu ziren ofizial gazteen artean. Horrez gain, "Cobra" tropen ordainketetan atzerapenak egon ziren.

Irailaren 30ean konspiratzaileek estatu-kolpea hasi zutenean, Traorék oraindik kapitain maila zuen. Operazioa "Cobra" unitatearen laguntzarekin egin zen. Estatu-kolpearen ondoren, Traoré aukeratu zuten Babeserako eta Berrezarpenerako Mugimendu Patriotikoaren buru berri bezala. Urriaren 6an, behin-behineko presidente kargua ere hartu zuen, "Estatuko Buru, Indar Armatuen Buru Gorena" gisa. Hasieran, 2024ko uztailean hauteskunde demokratikoak egingo zituela agindu zuen.

 Lehendakaritza 

 Boterearen sendotzea 
ezkerrera|thumb|Ibrahim Traoré 2023an
Presidente bezala, Traorék boterera iritsi aurretik ezaguna zuen portaera enigmatiko eta oso formala mantendu du. Komunikazio kontrol zorrotza mantendu du, bere burua gerra-lider gisa aurkezten saiatuz. Bere presidentetzak gobernuaren aldeko propaganda areagotu egin du Burkina Berreko komunikabide tradizionaletan eta sare sozialetan. Politikoki, Sophie Douce Le Mondeko kazetariak Traoré marxismoak eta panafrikanismoak eraginda dagoela esan zuen.

2023ko udaberrian, Traorék 2024rako demokrazia berrezartzeko asmoa zalantzan jarri zuen, hauteskundeak ezin zirela egin matxinoak atzera bota eta segurtasun egoera hobetu arte. Adierazpen honek 2022ko urrian Paul-Henri Sandaogo Damibaren dimisio formalaren negoziazioetan egindako promesa hautsi zuen. Damibak Mendebaldeko Afrikako Estatuen Ekonomia Komunitateari (ECOWAS) egindako promesa izan zen Burkina Fason bi urte barru gobernu zibila berrezarriko zela.

2023ko irailaren 26an, militarren elementu atsekabetuak berriro altxatu eta Traoré boteretik kentzeko saiakera egin zuten, baina ez zuten arrakastarik izan. 2024ko maiatzaren 25ean eta 26an kontsulta nazionalak egin ziren Burkina Fasoko trantsizioaren etorkizuna eztabaidatzeko. Parte-hartzaileen artean gizarte zibileko ordezkariak zeuden arren, alderdi politiko gehienek boikotatu zituzten kontsultak. Ondorioz, Traoréren agintaldia bost urtez luzatu zen, eta hurrengo hauteskunde presidentzialetan aurkeztea ere baimendu zitzaion.

2024ko abenduaren 6an, Traorék bere gobernua desegin eta Tambèla lehen ministro kargutik kendu zuen. Hilabete horretan bertan, gobernuak barkamena eman zien Traoré boterera iritsi aurretik 2015eko Burkina Fasoko estatu-kolpe saiakeran parte hartzeagatik kondenatu zituzten 21 militar ohiri.

2025eko apirilean, Traoréren gobernuak iragarri zuen estatu-kolpe saiakera bat eragotzi zuela, eta Boli Kostako gobernua babesteaz akusatu zuen.

2026ko urtarrilaren hasieran, Burkina Fasok beste hilketa saiakera bat zapuztu zuela iragarri zuen. DW Africa egunkariaren arabera, hau da azken hiru urteetan Burkina Fason izandako bosgarren estatu-kolpe saiakera.

 Politika ekonomikoak 

 Baliabide naturalen politikak 
2023ko azaroan, Ministroen Kontseiluak herrialdeko lehen urre-findegiaren eraikuntza onartu zuen. Honek garapen esanguratsua markatu zuen herrialdeko urre-sektorean, nazioan hazten ari zen urre-meatzaritzako industria aprobetxatzeko helburuarekin. Traorék bere urre-baliabideen gaineko kontrol handiagoa lortu nahi du urrea barnean finduz, findu gabeko materialak esportatu beharrean. Horrek gobernuaren diru-sarrerak eta urre-sektorearen onura ekonomikoak handituko lituzke. Findegiak 100 lanpostu berri eta 5.000 zeharkako sortu zituen, findegiak egunero 400 kg urre-mea inguru prozesatuz.

2024ko otsailean, Traorék eskala txikiko urre-ekoizpen pribaturako esportazio-baimenak etetea agindu zuen. Neurri horren helburua legez kanpoko merkataritzari aurre egitea zen — hain zuzen urrea atzerrira kontrabandoan eramatea, zergak eta araudiak saihestea— eta artisau-urrearen sektorea garbitzea. Etetearen helburua jarduera horiek gogortzea eta esportatutako urrea behar bezala dokumentatuta dagoela eta gobernuaren diru-sarreretan laguntzen duela ziurtatzea da. Gobernuak espero du etetea honek eskala txikian ekoitzitako urrea esportatzeko sistema formalagoa eta arduratsuago bat ezarriko duela.

2024ko abenduan, Traorék ofizialki inauguratu zuen Pognongo-n, Yako departamenduan, tomate prozesatzeko planta moderno bat. Kooperatiba Elkarteak finantzatutako instalazioak, 8,9 milioi dolar inguruko kostuarekin, orduko bost tona tomate inguru prozesatzeko ahalmena du eta tomate-orea eta tomatean oinarritutako beste produktu batzuk ekoiztea du helburu.

2025eko lehen seihilekoan, Burkina Fasok atzerriko jabetzako meatze-aktiboen estatuaren nazionalizaziora bizkortu zuen, baliabideen burujabetzarako aldaketa zabalagoaren barruan. Apirilaren 29an, Jean Emmanuel Ouédraogo lehen ministroak iragarri zuen gobernuak atzerriko jabetzako industria-meategien gaineko kontrola zabaltzen jarraitzeko asmoa zuela. Horren ondoren, 2024an meatze-kode berrikusi bat onartu zen eta "Société de Participation Minière du Burkina" (SOPAMIB) sortu zen, estatuaren jabetzako meatze-enpresa bezala. Ordurako, SOPAMIBek bi urre-meategi operatiboren kontrola hartu zuen jada; Boungou eta Wahgnion, lehen Londresen kotizatzen duen Endeavour Mining-enak zirenak. Mugimendu hauek diru-sarrera nazionalak handitzea eta tokiko espezializazioa lehenestea zuten helburu, inbertitzaileen kezka gorabehera. Ekimen hauek estatuak bildutako urrearen gorakada ekarri zuten; 2024an, estatuak kontrolatutako erakundeek 8 tona urre baino gehiago bildu zituzten eta 2025eko lehen hiruhilekoan bakarrik 11 tona urre baino gehiago.

2025eko ekainaren 12an, presidentearen dekretu batek bost urre-meatze aktibo gehigarri SOPAMIBera transferitzea amaitu zuen. Horien artean, bi meategi operatibo eta hiru esplorazio lizentzia zeuden Endeavour Mining eta Liliumen filialen eskutik, hots, Wahgnion Gold SA, SEMAFO Boungou SA, Ressources Ferké SARL, Gryphon Minerals Burkina Faso SARL eta Lilium Mining Services Burkina Faso SARL. Garai hartan, Burkina Faso Afrikako laugarren urre ekoizle handiena zen.

 Gizarte politikak 
2024ko uztailean, Traoréren gobernuak Burkina Fason homosexualitatea kriminalizatzeko asmoa iragarri zuen. 2025eko irailean, Burkina Fason homosexualitatea formalki kriminalizatu zen, herrialdearen historian lehen aldiz halako lege bat ezarriz.

Traoréren gobernuak polemika izan du prentsa askatasunarekiko dituen politikengatik. 2023ko martxoan, bere gobernuak France24 herrialdean emititzea debekatu zuen, kateak Islamiar Magrebeko Al-Qaeda-ko buruzagiarekin egindako elkarrizketa bat eman ondoren. Radio France Internationale debekatu eta hilabete batzuetara, buruzagi terrorista batek egindako mehatxu bat zabaldu zuelakoan. 2024ko ekainean, gobernua kritikatu zuten lau kazetari burkinabar ospetsu atxilotu zituzten, eta gobernuak hilabete batzuk geroago iragarri zuen hiru kazetari burkinabar armadan indarrez sartu zituztela. 2025eko martxoan, beste hiru kazetari atxilotu eta errekrutatu zituzten.

 Politika militarrak 
Burkina Fasoko islamisten matxinada izan da Traoréren presidentetzaren ardatz nagusia. Boterean egon zen lehen hilabetean, bere gobernuak Aberriaren Defentsarako Boluntarioen (VDP) indar laguntzaileen errekrutatze kanpaina handi bat abiarazi zuen, berrogeita hamar mila pertsona errekrutatuz. 2023ko apirilean, Traorék biztanleriaren "mobilizazio orokorra" iragarri zuen armada babesteko, matxinoen indarrek erasoen erritmoa handitzen jarraitzen zuten bitartean. Traorék publikoki hitzeman zuen matxinoen kontrolpean zeuden eremu guztiak berreskuratuko zituela, eta ez zela negoziaziorik izango matxinada asko ahuldu arte. 2023ko uztailean, bere gobernuak hainbat zerga berri ezarri zituen armadarentzat dirua biltzeko, besteak beste, telefono eta internet fakturetan % 5eko zerga eta telebista kateen harpidetzetan % 10ekoa.

2024ko otsailean, islamisten indarkeriak eragindako heriotzen kopurua nabarmen handitu zen 2022tik. Adituen eta giza eskubideen aldeko erakundeen arabera, indarkeria okerrera egin du Traoré boterera iritsi zenetik.

2024ko maiatzaren 23an, Traorék Burkinabeko biztanleriari eskatu zion militarrei laguntzeko kokalekuen inguruko lubakiak zulatzen. 2024ko abuztuaren 24an, Jama'at Nasr al-Islam wal-Muslimin (JNIM) taldeko jihadistek 600 zibil inguru hil zituzten Sanmatenga probintziako Barsalogho herriaren inguruan. Funtzio Publikoko ministroaren plan baten barruan, militarrek agindu zieten lubakiak zulatzea, eta Traoré kritikatu zuten zibilek lubakiak eraikitzea behartzeagatik. Sarraskiaren ondorengo astebetean, Traorék oraindik ez zuen erasoari buruzko adierazpen ofizialik kaleratu.

ACLEDen arabera, Burkinabèko armadak eta VDP miliziek 1.000 zibil baino gehiago hil zituzten 2024ko urtarriletik uztailera bitartean. Armadak gutxienez 223 zibil exekutatu zituen, tartean 56 haur, 2024ko otsailaren 25ean Nondin eta Soroko sarraskietan. Human Rights Watch-en arabera, jakinarazi zen 400 zibil hil zirela 15 herritan egindako kontra-matxinada operazioetan 2024ko apirilaren 27tik maiatzaren 4ra bitartean.

 Atzerri politikak 

 Afrikako beste estatuekiko harremanak 
2023ko otsailean, Traoréren gobernuak Malirekin federazio baten aldeko babesa adierazi zuen eta biek Niger gonbidatu zuten. Hiru herrialdeak lidergo militarraren pean daude eta, batasun bihurtuko balira, junta militar batek gobernatutako herrialderik handiena izango zen. 2024ko uztailean, hiru herrialdeek Sahelgo Estatuen Aliantza eratu zuten.

 Frantziatik urruntzea 
2023ko otsailean, Traoréren gobernuak Frantziako indarrak Burkina Fasotik kanporatu zituen, tokiko matxinadaren aurka borrokatzen laguntzeagatik. Ondoren, bere nazioak "beste horizonte batzuetara begiratu nahi zuela adierazi zuen, irabazi-irabazi lankidetzak nahi zituelako", Burkina Fasoren nazioarteko lankidetzaren dibertsifikazioa babestuz. Frantziaren laguntza militarra ordezkatzeko, Traorék lotura estuagoak sortu zituen Turkiarekin eta Errusiarekin.

 Errusiarantz aldatzea 
Reuters eta The New York Times egunkarien arabera, Traorék Wagner Group errusiar mertzenario erakundearekin lotura zuela susmatzen zen, frantziarren aurkako eta errusiarren aldeko iritziak adierazi zituelako. Traoré Ouagadougon, herrialdeko hiriburuan sartu zenean, jarraitzaileek txalo egin zuten, batzuek Errusiako banderak astinduz. Ghanako Gobernuak publikoki salatu zuen Traorék Wagner Taldearekin lankidetzan hasi zela estatu-kolpearen ondoren, mertzenarioak jihadisten aurkako taldean sartuz. Traorék ukatu egin zuen hori, eta adierazi zuen: ""gure Wagner VDP da", Aberriaren Defentsarako Boluntarioei erreferentzia eginez.

2023ko uztailaren 29an, 2023ko Errusia-Afrika Goi Bileraren ondoren, Traorék esan zuen bere herrialdeak Errusia babesten duela, eta jakinarazi zuen 1992an itxitako Errusiako enbaxada berriro irekitzeko erabakia hartu zela. Le Monde egunkariaren arabera, 2023ko maiatzean, "Traoréren erregimenak, oraingoz, jihadisten aurkako borrokan bere indarrak erabiltzearen alde egiten duela dirudi" eta ez die Wagnerren errusiarrei laguntzarik eskatu. Errusiako tropak, Wagner Taldea barne, azkenean Burkina Fason zabaldu ziren 2024ko urtarrilean.

 Irudi publikoa 
BBC News-eko Farouk Chothiaren arabera, Traorék "bere nazioa Mendebaldeko inperialismoaren eta neokolonialismoaren atzaparretatik askatzeko erabakia duen lider panafrikar baten pertsonaia eraiki du".  Azubuike Ishiekwene kazetari nigeriarrak idatzi du Traorék "Afrikako Pizkundearen aurpegi berri gisa aurkeztu duela bere burua", eta adierazi du "uniforme dotoreak eta lepoko zapiak, txapelak eta botak" janzten dituela, "Mendebaldeko inperialismoaren eta kolonialismoaren aurkako hitzaldiak ematen dituen bitartean, etxean baldintzak sortzeko konpromisoa hartu ditu gazteen migrazioa geldiarazteko eta matxinadari aurre egiteko".

Financial Times-eko Aanu Adeoyeren arabera, Traorék "XX. mendeko Burkinabeko iraultza-lider Thomas Sankara-ren ordezkotzat hartzen du bere burua". 2025eko maiatzean, Segurtasun Ikasketetarako Institutuko Enoch Randy Aikinsek Traoré "Afrikako presidenterik ezagunena, gogokoena ez bada, zalantzarik gabe" bezala deskribatu zuen.

2025eko abuztuan, Lil Win artista ghanaiarrak bere filma estreinatu zuen, "Ibrahim Traoré kapitaina: Afrikako azken heroia" (Captain Ibrahim Traoré: The Last African Hero), Burkinabeko buruzagiaren lidergo estiloaren omenez. Traorek filma aitortu zuen estreinatu ondoren.

 Sariak eta ohoreak 
 Maliko Ordena Nazionaleko Gurutze Handia (Mali, 2025)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Lehendakaritzako web ofiziala

 Ikus gainera