Gora (eleberria)

Gora  () Rabindranath Tagoreren eleberria da, 1910ean argitaratua. Ekintza Kalkutan gertatzen da, Britainiar Rajen, 1880ko hamarkadan. Tagoreren hamabi eleberrietatik bosgarrena eta luzeena da. Politika eta erlijioari buruzko eztabaida filosofiko ugari jasotzen ditu. Egileak jorratzen dituen beste gai batzuk hauek dira: askapena, unibertsalismoa, anaitasuna, generoa, feminismoa, kasta, klasea, tradizioa eta modernitatea, hiriko elitea eta landako nekazariak, aginte koloniala, nazionalismoa eta Brahmo Samaj.

 Argumentua 

Gora eleberria bi bikoteren (Gora eta Sucharita, Binoy eta Lalita) maitasun-istorio paraleloz osatuta dago. Haien garapen emozionala XIX. mendearen amaierako Indiako arazo sozial eta politikoen testuinguruan gertatzen da.

Protagonista Gormohan da, hindu brahman sutsu bat, Gora ezizenez ezagunagoa.Bengaleraz, Gora edo Gaur hitzak «azal argikoa» esan nahi du, eta azal argiagoa duten indiarrak zentzu positiboan deskribatzeko erabiltzen da; hala ere, hitz horrek gizon zuria izendatzen duenean, zentzu negatiboa du. Bere gorpuzkera dela eta, lagunen zirkuluko burua da. Ederra ez izan arren, erakargarritzat hartzen da. Goraren lagunik onena Binoybhushan (Binoy) da, mutil gazte atsegin eta polita. Goraren ama Anandamayirekiko maitasun berezia du, eta Anandamayi bere amatzat du, umezurtz geratu baitzen. Egun batean, Binoyk Paresh Babu Brahmo Samaji eta haren alaba Sucharita ezagutzen ditu, haien gurdiak Binoyren etxearen ondoan istripu bat izaten duenean. Binoyk laguntzen die eta haien etxea bisitatzen hasten da. Horrela, Paresh Babu, haren emazte Varadasundari, eta haien hiru alabak –Lavanya, Lalita eta Leela– ezagutzen ditu. Gainera, Sucharita, Paresh Baburen alaba adoptiboa, eta Satish, Sucharitaren neba, aurkezten dizkiote. Istorioa gertatzen den garaian, Brahmo Samaj mugimenduaren eta hinduismoaren arteko gatazka bat dago. Gorak ukiezintasunean sinesten duenez, Binoyri Paresh Babu eta haren familia bisitatzea debekatzen dio. Honek bien arteko eztabaida bat sortzen du. Gorak Binoyri Paresh Baburen alabarekiko erakarpena leporatzen dio, baina Binoyk ukatzen du hori. Goraren aita Krishnadayalek, Paresh Baburen lagun minak, egun batean Gorari Paresh Baburen etxera joateko eskatzen dio, haren ongizateaz galdetzeko. Gora hara etortzen denean, Binoy bertan dago jada, eta Gora haserretzen da horregatik. Han, Gorak Haran ezagutzen du, Panu Babu ezizenez ezaguna, bengalarra dena baina britainiarrekiko maitasun berezia duena. Haran Babu Brahmo Samajeko buruzagi berezia da, eta Sucharitarekin ezkontzera doa. Gora hindua denez, ez du Binoyk bezainbesteko errespeturik jasotzen Paresh Baburen etxean eta jabearerekin eztabaidan sartzen da. Sucharitak, nahiz eta lehenago Gora fanatikotzat hartu izan, babesa ematen dio Haran Babu eztabaidan babestu gabe. Gora asko haserretzen da Binoyrekin, baina bien arteko adiskidetasun bereziagatik ezin du utzi.

Geroago, Gorak berriro etortzen da Paresh Baburen etxera, eta han Sucharitarekiko maitasuna pizten zaio; Sucharitak berdin sentitzen du. Gora errudun sentitzen da, inoiz ezkonduko ez zela zin egin baitzuen, eta berehala abiatzen da bidaia batean. Varadasundarik ondo moldatzen da Brownlow magistratuarekin, eta Binoy eta Lalita aukeratzen ditu bere etxean ikuskizun batean parte hartzeko. Gora magistratuaren eta superintendentearen ankerkeriak jotako herri batera etortzen da. Herrira justizia ekarriko duela zin egiten du eta magistratuaren aurka matxinatzen da. Epaileek hilabetez espetxeratzen ditu epaiketarik gabe. Hori entzutean, Lalita, bidegabekeria jasan ezin duena, amorratuta dago eta gauean etxera itzultzen da Binoyrekin. Brahmo Samajeko neska bat gauez mutil hindu batekin etorri izanak Brahmo Samaj piztu du. Lalitak ospe txarra hartzen du, eta Varadasundarik Binoyri leporatzen dio errua. Binoyk Brahmo Samajen sartzea onartzen du gizartearen presiopean, baina Gorak aurka egiten dio, eta Lalitak ere debekatzen dio hori egitea. Bitartean, Sucharitaren izeba Harimohini, alargun geratu dena, Poreshen etxea bisitatzen du, eta hura hindua izateak gatazka sortzen du Sucharitaren eta Poreshen emazte Varadasundariren artean. Gatazka hau ikusita, Poreshek Sucharitari esaten dio bere etxea zuela auzoan. Sucharita eta Harimohini etxe horretara bizitzera joaten dira.

Espetxetik irten ondoren, Gora Sucharitaren etxera abiatzen da. Harimohinik iloba haren senide Kailashekin ezkontzea nahi du. Sucharitak ez du hori onartzen eta Gora bere gurutzat hartzen du. Bitartean, Binoy eta Lalita ezkontzen dira, Varadasundari, Gora eta Binoyren senideen aurkako jarrera izan arren.

Egun batean, Krishnadayal gaixotzen denean, Gorari bere jatorriari buruzko egia kontatzen dio. Azaltzen dio Gora ez dela bere semea, irlandar kristau baten semea baizik. Etawahen bizi zenean ezagutu zuten elkar; gerra hasi zenean, Goraren aita militarra hil zuten. Goraren ama Krishnadayalen borondate onaren menpe zegoen, haren etxean hil zen erditzerakoan, eta Gora Krishnadayalek hazi zuen. Une horretan, Goraren bizitza osoa suntsitzen da, bere bizitza osoa sakrifikatu zuen erlijioak baztertu egin baitu. Azkenean, Gorak Paresh Babu onartzen du bere guru gisa, Lachmiyaren eskutik ura edanez.

 Pertsonaiak 

 Gormohan edo Gora/Gaur: Anandmoyi eta Krishnadayalen semea, Mahimen anaiorde gazteagoa, Binoyren lagun mina eta Sucharitaren maitasun-interesa.
 Binoybhushan edo Binoy (Vinay): Lalitaren senarra eta Goraren lagun mina.
 Sucharita (jaiotze-izenez Radharani): Paresh Babu eta Vardasundariren alaba adoptatua, Satishen arreba eta Lalita, Lavanya eta Leelaren ahizpaordea.
 Lalita (Lolita): Paresh Babu eta Vardasundariren bigarren alaba eta Binoyren emaztea.
 Pareshchandra Bhattacharya edo Paresh Babu: Varadasundariren senarra eta Lavanya, Lalita eta Leelaren aita.
 Anandmoyi (Anandmayi): Goraren ama, Mahimen amaordea eta Krishnadayalen emaztea. Buruzagi espirituala da eta zeregin garrantzitsua du Goraren bidaia espiritual eta filosofikoan. Bere irakaspenek Goraren ikuspegi itxia zalantzan jartzen dute.
 Haran Babu edo Panu Babu: Brahmo Samaj mugimenduko kidea. Bengalera eta Indiako kultura gorroto ditu, britainiarrekin txundituta dago eta Binoy eta Gorarekin jeloskor dago, Sucharitarekin ezkondu nahi baitu.
 Mahim: Krishnadayalen seme zaharrena eta Goraren anaiordea. Adin ertaineko gizon maltzurra da, Gorarekiko jeloskor dagoena eta amaordea gorrotatzen duena. Gobernuko langilea da. Alaba bat du, Shashimukhi, Binoyrekin ezkonarazi nahi duena. Binoy Lalitarekin ezkontzen denean, hura ere gorrotatzen hasten da.
 Krishnadayal: Mahimen aita, Goraren aitaordea eta Anandmayiren senarra, hindu sutsua.
 Harimohini: Sucharita eta Satishen amaren aldeko izeba.
 Shri Satishchandra Mukhopadhyaya edo Satish: Sucharitaren neba eta Paresh Babu eta Vardasundariren seme adoptatua. Mutil gazte berritsu eta bihurria da.
 Kailash: Harimohiniren koinatua.
 Avinash: Goraren ikaslea.
 Lavanya: Paresh Babu eta Vardasundariren alaba zaharrena.
 Leela: Paresh Babu eta Vardasundariren alaba gazteena.
 Shashimukhi: Mahimen alaba.
 Mahimen emaztea.
 Lachmiya: Anandmoyiren zerbitzari kristaua.

 Harrera kritikoa 
Gora bengalerazko literaturako lanik esanguratsuenetakotzat hartzen da. Kritikariek Tagoreren prosa lirikoa eta hausnarketa filosofikoak gizarte-iruzkinekin uztartzeko modua ondo hartu zuten. Eleberriak kasta, klase eta genero gaien azterketak nabarmendu zituen Tagoreren ideia aurrerakoiak eta gizarte-erreformen aldeko kezka. Urteetan zehar, Gora hainbat ikerketa akademiko eta analisi literarioren xede izan da. Auto-aurkikuntzaren, erlijio-tolerantziaren eta egiaren bilaketaren gaiek  garrantzitsu izaten jarraitzen dute gaur egungo gizartean ere.

 Itzulpenak 

 Ingelesa 
Gora eleberriaren lehen ingelesezko itzulpena, W. W. Pearsonek egin zuena, 1924an argitaratu zen. Bertsio hori Tagoreren iloba Surendranath Tagorek berrikusi zuen.

Sujit Mukherjeek egindako ingelesezko itzulpen berri bat Sahitya Akademin argitaratu zen, New Delhin, 1997an. Radha Chakravartyren ingelesezko itzulpena Random Housek argitaratu zuen 2009an.

 Frantsesa 
W. W. Pearsonen itzulpenean oinarrituta, Marguerite Glotzek frantsesezko itzulpen bat egin zuen 1927an, Pierre Fallonek berrikusi eta 1961ean argitaratu zuena. Frantsesezko beste itzulpen bat Madeleine Rollandek hasi zuen 1923an, ingelesezko lehen itzulpenaren eskuizkribu batean oinarrituta, baina ez zuen inoiz amaitu.

 Beste hizkuntzak 
Helene Meyer-Franckek prestatutako alemanezko itzulpena 1925ean agertu zen, eta Gisela Leisterena 1980an.

Errusierazko itzulpena Je. Alekseievak, Jelena Smirnovak (Brosalinak) eta Boris Karpuxkunek prestatu zuten. 1956an argtratatu zen Khudozhestvennaia Literatura argitaletxean.

Hindizko bertsioa Agyeya poeta eta idazle ospetsuak egin zuen. Malabarerazko itzulpenagatik, K. C. Ajayakumarrek Sahitya Akademi erakundearen saria irabazi zuen 2015ean.

 Zinema eta telebistarako moldaketak 
Zinemarako lehen moldaketa 1938ko bengalerazko filma da, Naresh Mitra zuzendariarena. Beste film bat Shukla Mitrak zuzendu zuen 2015ean. 2012an, Doordarshan hindizko kateak 26 ataleko telesail bat eman zuen, Gargi Sen ekoizle eta Somnath Sen zuzendariarena.

 Ondarea eta eragin kulturala 
Gora eleberriak garrantzi kultural eta literario handia du Bengalan eta inguruko eskualdeetan. 1910ean argitaratu zen lehen aldiz, eta klasiko izaten jarraitzen du. Eragin sakona izan du Bengalako literaturan eta gizartean. Eleberriak identitatearen, nazionalismoaren eta gizarte erreformaren gaiak jorratzen ditu, ortodoxia erlijiosoaren kritika bat aurkeztuz eta humanismo unibertsalaren alde eginez. Kasta eta erlijio banaketa nagusien nozioak zalantzan jarri ditu, gizarte inklusiboago eta toleranteago bat sustatuz. Gora pertsonaia nagusia erretratatzearen bidez, Tagorek auto-aurkikuntza eta auto-errealizaziorako borroka irudikatu zuen. Liburuak arau tradizionalak zalantzan jarri zituen eta gizarte-egiturak berriro ebaluatzeko eskatu zuen, XX. mendearen hasieran Bengalan izandako esnatze intelektuala eta berpizkunde kulturala sustatuz. Tagoreren prosa lirikoak eta ikuspegi filosofiko sakonek belaunaldi askoren inspirazioa ematen jarraitzen dute,ondorengo literaturan eraginez eta Bengalako literatura-paisaia moldatuz. Eleberriak banakotasunari, enpatiari eta batasunari ematen dion garrantziak denbora gainditzen du eta gaur egun arte garrantzitsua izaten jarraitzen du. Oro har, Gora eleberriak ez zuen Bengalako literatura eszena bakarrik eraldatu. Eskualdeko eraldaketa kultural eta soziala katalizatzeko funtsezko zeregina ere izan zuen, mundu osoko irakurle eta adituen artean oihartzuna izaten jarraitzen duen ondare ezabaezina utziz.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1910eko liburuak
Kategoria:1910eko hamarkadako eleberriak
Kategoria:Indiako literatura
Kategoria:Bengalerazko liburuak
Kategoria:XIX. mendean girotutako eleberriak
Kategoria:Zinemaratutako liburuak