María Ruido

María Ruido (María Luz López Ruido) (Pidre, Xinzo de Limia, Ourense, 1967) galiziar artista bisuala, bideogilea, ikertzailea eta kultura-ekoizlea da.

 Bizitza 
Galiziako langile-klaseko familia batekoa da María Ruido, eta 1991n lizentziatu zen Historian, Santiago de Compostelakoko Unibertsitatean. Arte Ederretan doktoratu zen Pontevedrako Arte Ederren Fakultatean, Vigoko Unibertsitatean (identitateari, gorputzari eta gizarte-testuinguruari buruzko tesi batekin), eta Artearen Teoriako ikasketak egin ditu Lisboako Arte eta Komunikazio Zentroan. Gaur egun (2026), Tangerren eta Bartzelonan bizi da, eta eskolak ematen ditu Bartzelonako Unibertsitatean, Arte Ederren Fakultateko Diseinu eta Irudi Departamentuko irakasle gisa. 1998az geroztik, ordezkaritza-politikei eta haien testuinguru-harremanei buruzko azterketak egitea izan da haren lan artistikoaren eta idatzizko ekoizpenaren ardatza. Bere ekoizpen bideografikoan, artxiboko materialen berrirakurketa etengabea nabarmentzen da, birmuntaketaren eta birtestuinguruaren bidez.

 Praktika artistikoa 
Performancea, bideo-ekintza, formatu dokumentala, zine-entsegua eta bideo-instalazioa landu ditu. Nagusiki, bideo-formatuan lan egiten du, eta artxibo-materialetatik (edo found footageetatik) datozen irudiei "birpentsamendu kritikoa" aplikatzen die, bideo-ekoizpen propioarekin konbinatuta. Formula horrekin diziplina arteko proiektuak landu ditu, eta gai hauek izan ditu ardatz: lanaren iruditeriak kapitalismo postfordistan osatzea, oroimena eraikitzea eta historiaren forma narratiboekin dituen harremanak, edo gorputzaren eta identitatearen eraikuntza soziala. Oraintsu,imajinario dekolonial berriez eta emantzipatzeko aukerez interesatu da. “Praxi politiko baten moduko irudiekin egiten dut lan”, adierazi du.

Bi elementu nagusi ditu bere lan bideografiko eta fotografikoetan: batetik, artxiboko materialaren erabilera, eta, bestetik, ikertzen dituen gaiekin zerikusia duten elkarrizketak eta testigantza-iturriak erabiltzea. Batzuetan, bere bizitza pertsonaleko edo familiako esperientzietara ere jotzen du, “bere proiektu artistikoak testuinguru historiko eta kronologiko zehatz batean kokatzeko”.

Bere argitalpenen artean, honako testu hauek nabarmentzen dira: “Mamá, quiero ser artista! Zenbait langilek irudien ekoizpenaren sektorean duten egoerari buruzko oharrak, hemen eta orain”, “Emakumeen prekarietatearen zirkuituetatik noraezean”, “Makina erretorikoa. Genero-eraikuntzak, asimilazioak eta erresistentziak 40ko eta 50eko hamarkadetako espainiar eta argentinar zinematografian”.

Erreferente-gune zabala du, eta sobietar produktibismotik  hasi eta hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako abangoardietara, kritika feministatik begiradaren eraikuntzara edo bideoaren eta telebistaren gerrillaren lehen belaunaldira, berak aitortzen duen bezala.  María Ruidok, bere eraginen artean, Marguerite Duras, Hito Steyerl, Agnès Varda, Harun Farocki, Jean-Luc Godard, Alexander Kluge, Chris Marker, Féliz Pérez-Hita edo Pier Paolo Pasolini bezalako erreferenteak aipatzen ditu.

 Lan zinematografikoa 
1997an, María Ruidok bi bideo-ekintza garatu zituen: "La voz humana" eta "Cronología", Coruñako Irudi eta Soinu Eskolaren esparruan. "La voz humana" lanean, Miguel Cerecedaren "El origen de la mujer sujeto" liburuko pasarte batetik abiatuta, emakumeen ahotsari eta diskurtsoari buruz hausnartzen du, zeina ez baita beti berezkoa, baizik eta forma patriarkalak soilik erreproduzitzen ditu maiz. Ekintza hau kokatzen zuen idatzia Ingebord Bachmanen "Malina-ko" hitzekin abiatzen zen: “La Esfinge: “Sekretu ikaragarri bat azalduko dizut: hizkuntza  zigorra da. Bertan sartu behar dute gauza guztiek eta bertan erditu behar dute beren erruaren eta erruaren neurriaren arabera”.

Bigarren bideoekintzak, "Cronología", bere ibilbideko beste gai nagusietako bat aurreratzen du, Historia eta historiaren arteko bereizketa. Ekintza hau historia garaikideko liburu batean zehar egindako ibilbide zatikatuan zetzan, artistaren gorputzean zehar egindako ibilbidearekin paraleloan, non Mendebaldeko kulturaren barruan funtsezkoak ziren data jakin batzuk markatzen ziren.

1998an, A Coruñako Irudi eta Soinu Eskolan, "Hansel eta Gretel" egin zituen berriro. Bertan, gozokiak jatea eta hainbat idazki zituen eskolako arbel bat egotea gorputzen kontrol sozial eta familiarrari buruzko hausnarketa planteatzeko balio zuten. Telebista batek Grimm anaiek bildutako ipuin ezagunaren bertsio animatua erreproduzitzen zuen. Bestalde, erabilitako testuek “Las faux palabras” ("Hitz faltsuak") binilozko pieza osatzen zuten; pieza hori Madrilen eta Huescan 1997an aurkeztutako "La femme-fleur" proiektuaren zati gisa ere erabili zuen, eta gure kulturan emakumeekin lotutako topiko ohikoenak argitara ematen zituena.

1999an, Santiago de Compostelako CGAC (Centre Gallego de Arte Contemporáneo) zentroaren laguntzarekin, "Ethics of Care" garatu zuen, bideoentsegu bat, urte horretako maiatzean Santiago de Compostelako Nasa Aretoan "rave" bat grabatzean oinarritutako bideosaiakera. Brikolajea eta zatikatzea "praktika politiko aktibo gisa" proposatzen zituen, eta "irudikapen mediatiko homologatuen (pornografia, publizitatea edo kanon artistiko tradizionala) zeharkako irakurketa batetik abiatuta begirada lasaigarri eraldatzailea eraikitzeko aukera" aztertzen zuen. Horrez gain, “Plazerez betetako begia: zatikatzeari, porno-ebidentziari eta desarroilizazio-teknologiari buruz” idazkian ere oinarritzen zen. “Lost in Sound” ekimenaren barruan, CGACen instalazioetan, harrera egiteaz gain, pieza Bartzelonako MACBAk programatutako “Buen rollo” proiekzio-zikloaren parte izango litzateke, “musika-kulturetako istorioen berri emateko, alderdi politiko eta sozialak bereziki azpimarratuz, hau da, bai forma artistikoak, bai bizimodu alternatiboa eta horiek kokatzen diren testuinguruak kontuan hartuta”.

2001az geroztik, María Ruido “El Sueño Colectivo” lantaldeko kidea da, Virginia Villaplana artistarekin eta Montse Romero kultur kudeatzailearekin batera.

2003an Nuevos Medios en Generaciónes saria jaso zuen (Madril), "La memoria interior" lanagatik. Kultura Ministerioak eta Hangar bideoarte-banatzaileak (ekoizpen-etxe gisa oso lotua bere ibilbideari) lagundua, artistak 2000. urtearen amaieran Alemaniara egin zuen bidaia baten emaitza da, bai eta memoria eraikitzeari eta historia ekoizteko mekanismoei buruzko bi urteko ikerketa pertsonalaren emaitza ere. Bere familia-historiatik abiatuta, egileak hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan espainiarrek Europara egindako emigrazio nabarmena du abiapuntu, eta ahanzturaren eta oroimenaren prozesuei buruzko gogoeta egiten du, oroimen pertsonal eta kolektiboaren eraikuntzaren defentsa ezartzeko, aldarrikapen politiko gisa, historia eta memoria ofizialen aurrean.   

Uqui Permuirekin batera, eta komisario gisa, 2002tik 2003ra bitartean, "Cuerpos de producción" proiektua garatu zuen, Santiago de Compostelako hiri-espazioan diziplinarteko esku-hartze proiektu bat, non arlo askotako artistek, aktibistek eta teorikoek parte hartu zuten. "Begirada kritikoak eta kontakizun feministak espazio publikoetako subjektu sexuatuen inguruan" azpitituluarekin, lan-prozesuak urtebete behar izan zuen. Urte horretan bi fase bereizi izan ziren, eta, azken batean, artisten, kolektiboen eta publikoaren arteko elkarrizketa nahi zuen. “Erakunde homologatuek landutako diskurtso alternatibo batzuekin (edo argi eta garbi kontrajarriak direnekin) bat egitetik abiatuta, Cuerpos de producciónek ezagutzak sortzeko mekanismoei buruz hausnartzen du, espazio publikoetan gure gorputzen irudi kritikoak eraikitzeko aukerari buruz, inplikatutako ikuspen modu berriei buruz eta azken hamarkada honetako praktika artistiko eta praktika politiko batzuen bateratzeari buruz”.

"Tiempo real" saiakera dokumentala da, eta artxiboko materiala, elkarrizketak eta zinemagileak berak Bartzelonan grabatutako irudiak uztartzen ditu. Pieza honetan, “langile klasearen berezko ikusgarritasuna eta narratibitatea eraikitzeko ahalbidea eta aukera (…) zine militante klasikotik edo telebistako dokumental biempensantetik aldenduta, eta, aldi berean, gogoeta egiten du forma politiko eraginkorrak sortzeko gaitasunari buruz, testuen bidez (irudiak eta hitzak), jarduera-estrategiak produkzio-eremutik atera eta, Paolo Virnok dioen bezala, eremu publikoan berriro sartzeko”.

"Kultura-langile" gisa duen posiziotik abiatuta, artistak lanaren kontzeptuari buruzko hausnarketa bat egin du "Tiempo realean", azken hamarkadetan errotik aldatu dena, eta emakumeek egindako lanaren prekarietatea eta "lan immateriala" deitutakoaren inplikazioak azpimarratzen ditu.Era berean, adierazi du denboren/aisialdiko lekuen eta lan-eremuen arteko espazio- eta kontzeptu-dikotomiak jada ez direla eraginkorrak. Praktika politiko gisa irudikapen berri bat planteatzen du bi ardatz nagusitan oinarrituta, “(des)organización”  ("(des) antolakuntza") eta “(re)alojo”  ("(re) ostatu"), eta metrajearen zati batean Jeanne Dielman, 23 Quai lleva Commerce, 1080 Bruxelles luzemetraiaren dekonstrukziora egiten du, Chantal Akerman zinemagile belgikarrarena, zeinen gainean Ruidok Robert Musil, Franz Kafka edo Donna Harawayren pasarte offen irakurketa txertatzen duen.

Patricia Mayayok "Otros miradas: mujeres artistas, nuevas tecnologías y capitalismo transnacional" artikuluan azaltzen duenez, “gaur egungo sistema ekonomikoa gure esperientziaren lurralderik pribatuenean hedatu da, ekoizpen-esperientzia bihurtzeko: okupazio-modu berriak (haietako asko zerbitzuen esternalizazioari, lan autonomoaren eta obra-kontratuen hedapenari edo kontratu-moten aldaketen etengabeko ugaritzeari lotuak), denborak eta lan-espazioak deslokalizatzeak (lan-ordutegi malguak, teletra), langileen etengabeko lan-denbora eta -ordutegien erabilgarritasuna (langileak), teletra, etab eta norbanakoaren subjektibotasuna bera (pazientzia, taldean lan egiteko gaitasuna, aldakortasuna…) produkzio-tresna bihurtzeak eragiten du, María Ruidoren bideoak azpimarratzen duen bezala, “lan osoaren” denboran, produkzio-gorputzak lan-ordutegitik harago bizitzea”.Bideo hau Montse Romerok komisario bezela, 2003. urtearen amaieran Bartzelonako La Caixa Fundazioaren Montcada aretoan erakusketa baten zati gisa erakutsi zen lehen aldiz, "Trabajo total" izenburupean.

2005ekoak dira "Banco de espacio" instalazioa eta "Ficciones anfibias" filma. Lehenengoa Martí Peranek komisariatutako Corner proiektuak sortu zuen, eta Bartzelonako Caja Madrideko Erakusketa Aretoaren erakusleihoko panel elektroniko batean gertatu behar ziren eguneroko prentsako testuen hautaketa bat zen.  Albiste horietako batzuek Bartzelonako eta Espainiako gainerako lurraldeetako etxebizitzari buruzko espekulazioari buruzkoak ziren. "Banco de espacio" ez zen inoiz erakutsi, komisariatu zuen erakunde berak zentsuratu zuelako,bere irudia kaltetzen zuela argudiatuta.

Anfibioaren metaforatik abiatuta transmisore kritiko gisa, "Ficciones anfibias" Tarrasa eta Mataróren erretratua da. Bartzelonako bi herri horiek ehungintzarekin historikoki lotuta egon dira, eta gaur egun nabarmen aldatu dira. Berriro ere artxiboko materiala, langileen, langile ohien, ekonomialarien eta abarren testigantzak uztartuz. eta off-eko ahotsa berriro konbinatuz lehiakortasunaren aldeko lasterketa ongizate-estatuaren desegitea justifikatzeko erabiltzen den koartadetako bat dela iradokitzen du. Bi herriek “beren ondare industriala berrerabiltzeko orduan, askotan langileriaren memoria eta gure hiriak eraiki zituen ekoizpen-modu baten historia ahazten edo makilatzen dute, une honetan etorkizunean hiri horiek izango direnak diseinatzen diren bezala” [egilearen webgunea].

2008. urtean, "Plan Rosebud. Sobre documentalidades, lugares y políticas de memoria" buruzko proiektua diziplina arteko ikerketa-proiektu gisa hasi zen,Francoren diktadura luzean eta Trantsizio garaian gorputzak eta subjektibotasunak kontrolatzeko gailuen irudikapenean oinarrituta. Ia lau orduko iraupena duen lan hau diptiko moduan egituratzen da: Plan Rosebud 1: "La escena del crimen" eta "Plan Rosebud"  2: "Convocando a los fantasmas"; zati bakoitza, aldi berean, lau kapitulutan eta tarteko hirutan banatzen da. "Plan Rosebud 1" Espainian Memoria Historikoaren Legea deiturikoak sortutako gizarte-eztabaidan zentratzen da eta memoria-lekuen, memoria-politiken eta kultura-industrien artean dagoen kontrastea planteatzen du. "Plan Rosebud-ek" Erresuma Batuko azken historiarekin, thatcherismoaren aroarekin eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren aktibatutako Europako beste memoria-politika batzuekin konparazioak egitea proposatzen du.

“Memoria historikoa” kontzeptuari lotuta, Maria Ruidok azaldu du: “Memoria historikoa” konbinatzea ezinezko oximoron moduko bat da. Bi gauza desberdin dira, bata bestearen gainean jarrita erabiltzen ditugunak. Bistan da historia kontakizun akademikoa dela, memoriatik elikatzen dena. Baina memoria kolektiboa botere-eragile instituzional oso desberdinen bidez eraikitzen da, eskolatik hasi eta hedabideetaraino. Dokumentua monumentu bihurtzen du. Gauza aldaezin batean, bestela pentsatu ezin den batean, hala dela. Carme Molinerok azaldu zidanez, historialarien lana biak mugatzea eta bigarrena agiriz birpentsatzea da. Ez hartaz jabetzeko, baizik eta, gainera, unearen eta tokiaren araberakoa den instituzionalizazio hau argitzeko (…)”.

2008an ere, María Ruido ikertzaile gonbidatua izan zen CILAVSen (Centre for Iberian and Latin American Visual Studies, Espainiako, Portugalgo eta Latinoamerikako Kultura Ikasketen Saila), Londresko Unibertsitateko Birkbeck Collegen.

Pablo Marterekin lankidetzan, "Zona franca" proiektua garatu zuen 2009an, gerora Low Cost (FAD, Bartzelona 2009) erakusketan integratu zena. Bartzelonako portuaren zona frankoa da gai nagusia, zerbitzuetara eta turismora bideratutako birmoldaketa kapitalista izan duen industria eta merkataritza gune zaharra. 

Galiziar artistak Trantsizioaren memoriari buruz hitz egiten du berriro "Lo que no puede ser visto debe ser mostrado" filmean, 2010ean egindako film laburra, "frankismoaren amaieraren eta demokraziaren hasieraren gure oroimena egiteko erabili ditugun irudi ofizialen aurka dauden zinema militantearen zenbait produkziotan oinarrituta". Pieza honetan, arreta berezia jartzen da eremuz kanpo dauden irudietan, eta, beraz, memoria historiko jakin baten transmisio ofizialean alde batera utzi diren irudietan.  “Dokumentalaren izenburuak Wacjmanek XX. mendeko arteari buruzko hausnarketan formulatutako irudien inperatibo etikoari egiten dio erreferentzia. Arteari dagozkion gauzak ikusarazteko gaitasuna, falta dena, ikusi ezin dena, ikusgaian agerrarazteko aukera bihurtzen da. Proposamen horretan sakonduz, Maria Ruidok ikusi ezin dena erakustean oinarritzen du bere lana, eta, beraz, ez dago memoria historiko gisa transmititu den irudikapenean”.

2011n, Maria Ruido Bilbon fijatu zen. Consonnik ekoitzitako "ElectroClass" piezan, besteak beste, ETB telebista autonomikoaren artxibotik hartutako materialaz elikatzen da, gogoeta egiteko langile klasearen kontzeptu tradizionalaren desegiteaz, kapitalismoak denboran zehar lan baldintzetan izan dituen ondorioez eta hiri eraldaketaz. “Pelikulak, narrazio honen beraren hondakinak beste pelikula baten mozketa batekin edo euskal rock erradikalaren abesti batekin nahastuz, imajinario berri bat eraikitzeko aukera aztertzen du filmak klase langile postindustrialarentzat.  “Honek egiten du deseroso”, arriskatzen du Ruidok. “Irudi berak erabiliz, artxiboan daudenak, gehienak jada emitituak, espazio publikoaren pribatizazioarekin aberasten diren politikarien eta oligarkien arteko adostasuna deskriba daiteke.Nahasketak kezkatzen du. Irudi baten potentziala beste baten ondoan jarrita”.

"Margot Vollmer in Madrid" 2012ko Espainiako egoera sozialari buruzko film laburra da, krisi ekonomikoaren erdian, Festival Aarhusek (Danimarka) komisariatua. Maria Ruidok zuzendu eta gidoilari lanak egin zituen berriro Pablo Marterekin batera. Ondoren, bere azken filma sortu du: "Le rêve est fini / El sueño ha terminado", HD formatuan grabatutako irudiak eta super 8 formatuan grabatutako bideoak konbinatzen dituena. Gasteizko ARTIUMek eta Belgradoko MoCABek elkarrekin ekoiztutako  “Violencias invisibles” (“Indarkeria ikusezinak”) izeneko proiektu zabalago baten barruan kokatzen da. Lanaren abiapuntua “nekropolitika” kontzeptua da, Achille Mbembe politologo kamerundarrak Europako immigrazio-politikari erreferentzia eginez sortutakoa. Bere ibilbidearen zati handi batean bezala, bere bizi-ibilbidea eta Mediterraneo hegoaldeko testuinguru historikoa uztartzen ditu berriro, batez ere 2011ko arabiar matxinaden ondoren. Une hartan, errealizadorearen bikotekidea Tunisiakoa zen, eta hainbat oztopo diplomatiko eta patriarkali aurre egin behar izan zieten elkarrekin egon ziren bitartean. “Horrela, gure lanak ezin zuen bestela gure bizitzak batu. Horrela islatzen saiatzen gara biok sartzen ditugun zailtasunei buruzko irudi eta hitzen bidez, eta beren itsas hilobian, ob-scenae, daudenen hondakin eta aztarnen bidez, ikusezin iraun behar baitute demokraziaren eta giza eskubide neokolonial eta nekropolitikoen simulakrorako. Europako ametsa amaitu egin da, eta aldi berean gure nagusitasuna hilzorian dago eta gure autonomia hondoratzen ari da; baina iraultzaren ametsa ere amaitu dela dirudi, une batez behintzat, eta Frantz Fanonek espero zuen Afrikaren altxamendua oraindik etortzeke dago”.

2018an, "Ficciones anfibias" (2002) bideoa Reina Sofia Arte Zentroa Museotik ekarritako lanen parte izan zen, eta Espainiako Konstituzioaren 40. urteurrena zela-eta Diputatuen Kongresuan eta Senatuan kokatutako Artearen boterea erakusketa osatu zuten.

 Filmografia 

 Banakako erakusketak 

 Azken argitalpenak 

 "Ana Mendieta", Hondarribia, Gipuzkoa, 2002.
 "Mama, quiero ser artista !" (“Ama, artista izan nahi dut!) Zenbait langilek irudien ekoizpenaren sektorean bizi duten egoerari buruzko oharrak, hemen eta orain liburuan, "Precarias a la deriva A la deriva por los circuitos de la precariedad femenina" kolektiboari buruz, Traficantes de Sueños, Madril, 2004.
 “Makina erretorikoa. Genero eraikuntzak, asimilazioak eta erresistentziak 40ko eta 50eko hamarkadetako Espainiako eta Argentinako zinematografian” liburuan Aznar, S. / Wechsler, D. (Arg. ): Memoria partekatua. Buenos Aires, 2005.
 Uqui Permui / María Ruido (Eds. ): Ekoizpen-gorputzak: Espazioetan subjektu sexuatuei buruzko begirada kritikoak eta kontakizun feministak, Santiago de Compostela, 2005.
 “Justo do it! Emakumeen gorputzak eta irudiak lanaren banaketa berrian” in Sánchez Leyva, Mª José / Reigada Olaizola, Alicia (koordinatzaileak): Crítica feminista y comunicación, Sevilla, 2007.
 María Ruido (arg. ): Rosebud plana: Irudi, leku eta memoria politikei buruz, Santiago de Compostela, 2008.

 Jaialdi eta sari batzuk 

 "Plan Rosebud 2", nazioarteko dokumental onena New Yorkeko 47. Zinema Independentearen Jaialdian. [“Maria Ruidoren dokumental bat, saria New Yorken”, El País, 2009ko apirilaren 21a].
 2011: Zinebi 53, Bilboko Zine Dokumental eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdia – ARTISTS KILLED MEDIA STARS zikloa
 2012: Screen from Bartzelona, X Screen Festival, Bartzelona 9. Lavapieseko zinema-erakustaldia, Madril; 23. FID Marseille, Marsella – Écran Parallèl atala; National Centre for Contemporany Artes, Mosku; Xociviga, Zinema eta Bideo Jardunaldien 29. edizioa Galizian, Ourense

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Work and Words: María Ruidoren webgune ofiziala
 Emakumeen Filmen Erakusketaren online artxiboa (artistaren eta Erakusketara proiektatutako bere filmen fitxa
 CASTRO, Aurelio: “María Ruido, una overloquista”. A cuarto parede, 2012ko urtarrilaren 23an
 CUÍÑAS, Teresa: “El arte como crónica social” (“Artea kronika sozial gisa”). El País, Vigo, 2008ko irailaren 7a
 G. AMBRUÑEIRAS, Iván: “Información contra información. El valor de uso de la imagen documental” . Blogs and Docs. 2008
 MANEM, Martí: Elkarrizketa María Ruidorekin. Zerom3
 MARTÍNEZ, Iago: “Hace falta reocupar la televisión”  (“Telebista berrokupatu beharra dago”), El País, Coruña, 2012ko apirilaren 30a.
 "Un documental de María Ruido, premio en Nueva York" (“Maria Ruidoren dokumental bat, saria New Yorken”). El País, Santiago de Compostela. 2009ko apirilaren 21a

 Kanpo estekak 
 Reina Sofia Museoko Irratiak Maria Ruidori egindako elkarrizketa.

Kategoria:Limiarrak
Kategoria:Feminismoa
Kategoria:Feministak
Kategoria:Espainiako feministak
Kategoria:1967ko jaiotzak
Kategoria:Dokumentalgileak
Kategoria:Bideoartistak
Kategoria:Artista feministak