Rita Mestokosho

Rita Mestokosho, poeta, idazle eta ekintzaile inuita da, 1966an jaioa Ekuanitshit-en, Quebec-en. Komunitate inuitarekin inplikatu zen, Ekuanitshit-eko Inuiten Kontseiluko kontseilari gisa. Quebecen argitaratu zuen lehen emakumezko idazle indigenetako bat izan zen.

 Biografia 
1966an Ekuanitshiten jaioa, Rita Mestokoshok oihanak eta itsasoak markatutako haurtzaroa bizi izan zuen, eta horiek ematen zioten askatasun sentimendu handia. Buruzagi inuit baten biloba da, eta urtebete egin zuen Quebeceko Unibertsitatean, Chicoutimin, zientzia politikoak ikasten.

Mestokosho nerabezaroan hasi zen poesia idazten, «inuiten poesia adierazteko eta partekatzeko beharra» sentitzen hasi zenean. Quebec-en argitaratutako lehen poeta indigena izanik, Rita Mestokoshok bere lehen bilduma, Eshi uuapataman Nukum, 1995ean argitaratu zuen. Lau urte geroago, frantsesez eta suedieraz argitaratu zen lan hori.

Laure Moraliek zuzendutako Amititau! Hitz egin dezagun! literatur proiektuan parte hartu zuen. Mestokosho. Denise Brassard-ekin harremana izan zuen, eta bi idazleek hainbat hilabetez elkarri idatzi zioten. 2008an argitaratu ziren haien gutunak, baita beste egile autoktono eta quebectar batzuenak ere. 2008an ere, Montrealgo auzo latinoko Hitz eta Praktika Artistiko autoktonoen hiri-unibertsitatean parte hartu zuen, Frankofoniako Literatura Indigenen Nazioarteko Elkargunean (CILAF) parte hartzeaz gain, Wendaken, Louis-Karl Picard Siouik eta Maurizio Gattik antolatutako ekitaldian.

2015eko martxoan, Littfest jaialdian parte hartu zuen, Eskandinaviako iparraldeko literatura jaialdirik handienean. Urte berean, 40 idazlerekin batera parte hartu zuen Haitiko Gau Amerindiarretan, Port-au-Princen, besteak beste, idazle hauekin: Anita Mestokosho, Virgina Pésémapéo Bordeleau, Marie-André Gill, Moe Clark, Joséphine Bacon eta Natasha Kanape Fontaine. Jaialdiak erakustera eman zuen "haitiarrek eta amerindiarrek, euren kulturan eta oroimenean dituzten loturak eta banaketak"

Ekuanitshit-eko komunitate inuitarekin inplikatu zen, batez ere 2010etik aurrera, Ekuanitshit-eko Inuiten Kontseiluan kultura-kontseilari izan zen garaian. Aldi berean, 2009an kultura etxe inuitaren sorreran parte hartu zuen, koordinatzaile gisa hasieran, eta ondoren, zuzendari gisa.

Hezkuntzan eta Ekuanitshit-eko Inuiten Kontseiluan egindako lanak agerian uzten du komunitate inuitaren funtzionamenduan eta kultura- eta hezkuntza-proiektuen antolamenduan parte hartzeko borondatea. Bere ekarpenek mundu mailako aitortza ere izan dute, eta Rita Mestokoshok mundu osoko hainbat ekitalditan parte hartu du, besteak beste, Italian eta Venezuelan.

 Militantzia 
Bere obra, ingurumena eta inuit komunitatea defendatzeko konpromisoarekin erabat lotuta dago. Ekintzailea, Ekuanitshit-eko Inuit-en Kontseiluko kontseilari izanik, inuitera hizkuntza aitortzearen alde borrokatzen da. Mestokosho Romain ibaian presa hidroelektrikoa eraikitzearen aurka ere borrokatu izan da.

Poesia erabiltzen du, halaber, gai autoktonoei buruzko iritziak zabaltzeko. Bere ama-hizkuntza eta komunitatea defendatzen ditu poesia-lanen bidez. Adibidez, bere poesian, sinesmen inuitei eta naturarekin dituzten lotura espiritualei egiten die erreferentzia, inuiten kulturak dituen zailtasunak eta beren herriarentzat justizia eta berdintasun nahi sutsua jasotzen ditu. Askatasunari buruzko aipamen ugari egiten ditu bere poesian, eta adierazten du inuiten komunitateak alde batera uzten direla eta ez direla aintzat hartzen. Bere hitzaldietan, lehenik inueraz hitz egiten du, bere jatorrizko hizkuntza entzunarazteko, eta ondoren, frantsesez.

 Lanak 

 Poesia 

 Eshi uapataman Nukum: poema bilduma, Mashteuiatsh, Piekakuakami argitaldaria, 1995, 49 p. (ISBN 2-9800923-1-2)
 Eshi uapatam Nukum / Nolatan antzematen dudan bizitza, amona, Göteborg, Beijborn Books, 2010, 69 p. (ISBN 9789186581015)
 Jean Désy, Uashtessiu / Lumière d’automne, Montréal, Tintontziaren memoria, 2010, 111 p. (ISBN 978-2-923713-26-7)
 Née de la pluie et de la terre., Paris, Bruno Doucey argitaldaria, 2014, 107 p. (ISBN 9782362290718)
 Atiku utei. Karibuaren bihotza, Montréal, Tintontziaren memoria, 2022, 200 p. (ISBN 9782897128715)

 Kolektiboak 

 «Imajinatzen dut», Quebeceko emakume indigenak, 1994.
 “Nire mokasinak gastatuta daude Nokum”, Pimadiziwin, 1998.
 Itsasoa badabil / Lurra badabil / Zerua hegan / eta ni arrastaka bizitza usaintzeko, 2002.
 [Poemak], Arrazakeriaren aurka idaztea: artearen boterea, Montreal, Les 400 tir, 2002.
 Laure Morali (dir.) et Denise Brassard, Aimititau! Parlons-nous!, Montréal, Tintontziaren memoria, 2008, 336 p. (ISBN 978-2-92315-378-0), « Correspondance avec Denise Brassard »
 Charles-Api Bellefleur, Paul-Émile Dominique et Patrick Michel (ill. Roger « Kupaniesh »), Tipatshimunissa e uauitakanit Nitassinan : aueshishat ka kushtikuannit tshetshi eka taht = Nitassinanen istorioak: animaliak galtze arriskuan, Sept-Îles, Agence Mamu Innu Kaikusseht, 2012, 56 p. (ISBN 9782981343109)

 Audio-liburuak 

 Paroles d'un continent, poèmes de la francophonie des Amériques, Centre de la francophonie des Amériques, 2012, « Parfum de la terre »
 Laure Morali (dir.) et Rodney Saint-Éloi (dir.), Les Bruits du monde, Montréal, Tintontziaren memoria, 2012, 129-131 p. (ISBN 978-2-89712-022-1), «Tshiuetin / Ipar haizea»
 Joséphine Bacon et Laure Morali (ill. Rogé), Mingan, nire herria: inuit eskola-umeen poemak, Montréal, INCA, 2014 (ISBN 9780616787076)

 Poesia-lanak 
Jean Desyren ustez, Rita Mestokosho munduan amerindiar literaturari bidea eman zioten idazleen artean dago, Naomie Kanape Fontaine eta Joséphine Baconekin batera. Rita Mestokoshoren poemek «ingurune naturala zaintzeko borrokak nabarmentzen dituzte.» Bere poesiari esker, inuit komunitatearen bizimodua zaintzearen alde eta deserrotzearen aurka borrokatzeko aukera dauka.

Bere Nobel Sarirako hitzaldian, J. M. G. Le Cléziok Mestokoshoren lanari buruz hitz egin zuen, eta, bereziki, Romain ibaian presa hidroelektriko bat eraikitzearen aurrean bere komunitatearekin izan zuen inplikazioari buruz. Frantzian argitaratutako Mestokoshoren lehen edizioaren hitzaurrea ere sinatu zuen Le Cléziok.

Mestokoshoren poesiak natura eta bizitza zirkularraren gaiak jasotzen ditu. Adibidez, L’arbre de vie lanean, Mestokoshok hazten ari den zuhaitz baten metafora erabiltzen du gazte baten hazkundea deskribatzeko. Naturaren eta giza bizitzaren arteko lotura hori gai errepikakorra da bere lanetan. Les aurores boréales lanean, berriz, bizitza zirkularraz ari da. Olerki horretan, Espiritu Handiari, Tshishe Manituri, inbokazio bat egin zion. Inbokazio hori egitean, Mestokoshok bizitza zirkularraren sinesmenak aplikatzen dizkio bere poesiari, munduaren konektibitatea frogatuz.

Rita Mestokoshok hainbat aldizkaritarako idatzi du, besteak beste, Terres en vues, Rencontre, Innuvelles, Les Écrits, Littoral, Inter, art actuel eta Recherches amérindiennes au Québec. Horrez gain, Pierre Seguinen Solstice rouge 99: voix de femmes filmean ere kolaboratu zuen.

Bere ekarpenek ere mundu mailako aitortza jaso dute. Mundu osoko hainbat ekitalditan parte hartu du, besteak beste, Italian eta Venezuelan.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Joséphine Baconn

 Kanpo estekak 

Kategoria:Frantsesezko idazleak
Kategoria:Wikipedia:Autoritate kontrola duten artikuluak
Kategoria:Quebeceko poetak
Kategoria:Inuitak
Kategoria:Jatorrizko herriak