Akisgrango Hiri Inperial Askea

Akisgrango Hiri Inperial Askea (frantsesez: Aix-la-Chapelle; alemanez: Aachen) Germaniako Erromatar Inperio Santuko Hiri Inperial Askea eta bainuetxe-hiria izan zen, Koloniatik mendebaldera eta Herbehereetatik hego-ekialdera, Behe Rhin–Westfalia Zirkuluan kokatua. Erromesaldiek, Erromatar Inperio Santuko enperadorearen koroatze-ekitaldiek, industriaren gorakadak eta hainbat enperadorek esleitutako pribilegioek inperioaren merkataritza-hiri oparoenetako bat bihurtu zuten.

 Historia 
1166an Akisgranek inmediazio inperiala jaso zuen eta Erromatar Inperio Santuko Hiri Inperial Aske izendatua izan zen, Enperadore Frederiko I.ak, Bizargorri ezizenez ere ezaguna, Karlsprivileg (Karlomagnoren pribilegioa) legearen bitartez. Akisgran parte hartu zuen 1351 eta 1387 artean Mosa eta Rhin ibaien artean bakea mantendu zuen aliantzan.1450ean matxinada batek ofiziale-elkarteak tokiko gobernuan parte hartzea onartzera eraman zuen.

XVI. mendean Akisgranen garrantzia eta aberastasunaren gainbehera hasi zen. Frantziako Erresumarekiko mugatik gertuegia zegoen seguru izateko, eta Erromatar Inperio Santuarekiko urrunegi, hiriburu egoki izateko. 1562an, Maximiliano II.a Germaniaco Erromatar Inperio Santuko enperadorearen hautaketa eta koroazioa Frankfurten egin ziren; eta hortik aurrera ohitura hori mantendu zen inperioa amaitu arte. Erreforma protestanteak arazoak ekarri zizkion Akisgran hiriri. 1580an protestantismoak nagusitasuna lortu zuen; horren ondorioz, Debeku Inperiala ezarri zen, eta 1598an Ernesto Bavariakoa Koloniako artzapezpiku-hautesleak bete zuen. Hiriko erlijio-atzera-egiteak bigarren Debeku Inperiala ekarri zuen, Matias Enperadorearen aldetik 1613an, eta 1614an Ambrogio Spinolaren Monarkia Hispanikoaren armadak hiria katolizismora behartu zuen berriz. 1656an sute handi batek 4.000 etxe suntsitu zituen. Hondamen horrek Hogeita Hamar Urteko Gerrak hasitako gainbehera osatu zuen.

Akisgranen hainbat bake-hitzarmen egin ziren, Itzulpenerako Gerrari eta Austriako Ondorengotza Gerrari amaiera eman zietenak. Aix-la-Chapelleko Itunaren bidez, 1668ko maiatzaren 2an, Frantziako Luis XIV.ek gizabidez utzi behar izan zuen Itzulpenerako Gerra, Ingalaterrako Erresuma, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika eta Suediako Erresumaren arteko hiruko aliantzak behartuta. Itunak behartu zuen Burgundiako konderria itzultzera eta Flandria hamabi gotorlekuetan konformatzera.

Bigarren Aix-la-Chapelleko Ituna, 1748ko urriaren 18koa, Austriako Ondorengotza Gerraren amaiera ekarri zuen. Campo Formioko Itunaren arabera, Akisgran Frantziako Lehen Errepublikan sartu zen, Roerreko departamenduko hiriburutzat. Gero, Vienako Batzarrak Akisgran Prusiako Erresumari esleitu zion, Hiri Inperial Askea Alemania berrian integratuz.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Germaniako Erromatar Inperio Santua
Kategoria:Hiri Inperial Askeak