Matilde Pérez Cerda

Matilde Pérez Cerda (Santiago, Txile, 1916ko abenduaren 7a - Santiago, Txile, 2014ko urriaren 2a) txiletar margolari, eskultore eta artista bisuala izan zen, Latinoamerikako arte zinetikoaren aitzindaria. Bere lanetan abstrakzio geometrikoa, mugimendua eta pertzepzio bisuala esploratu zituen, eta horrela, lengoaia artistiko berria garatu zuen, XX. mendeko Txileko artearen konbentzioei aurre egin ziena.

 Biografia 

 Lehen urteak eta ikasketak 
Matilde Pérezek 1938an hasi zuen bere heziketa artistikoa, Pedro Reszka Moreau txiletar margolariaren pintura eskola partikularrak hartuz. Hurrengo urtean, Txileko Unibertsitateko Arte Ederretako Eskolan sartu zen, eta han Pablo Burchard, Jorge Caballero eta Laureano Guevara artistak izan zituen irakasle. Guevararekin muralak sortzen kolaboratu zuen.

Bere prestakuntza garaian arte figuratiboan esperimentatu zuen, Txileko Generación del 40 (40ko belaunaldia) deituriko artista taldearen barruan. Geroago, Guevararekin muralismoa deskubritu zuen, etahorma irudiaren eskala handiak eta formen ekonomiak liluratu zuten.

Bere pintura irakasle izan zen Gustavo Carrasco Délano artistarekin ezkondu zen, eta seme bat izan zuen, Gustavo Carrasco Pérez arkitektoa.

 Ibilbidea eta garapen artistikoa 
1940ko hamarkadaren amaieran hasi zuen irakasle karrera, lehenengo Dunalastair ikastetxean eta gero Txileko Unibertsitatean. Marrazketa, pintura eta akuarelako irakaslea izan zen, eta Providencian arte plastikoen akademia baten sortzailea.​ 1951tik aurrera, ofizialki integratu zen Arte Ederretako Eskolako gorputz akademikoan.

Ikusizko hizkuntza garaikideekiko interesak Grupo de los Cinco (Bosten Taldea) taldeko kide izatera eraman zuen. Ondoren, Grupo Rectángulo (Laukizuzena taldea) sortu zuen, abstrakzio geometrikoa ardatz zuen taldea. Han hasi zen forma eta kolorea hobetzen eta bere lanen konposizioaren oinarri bihurtzen.

1960an, Frantziako gobernuaren beka bat lortu zuen Parisen bizitzeko eta bere prestakuntza zabaltzeko. Han ezagutu zuen Víctor Vasarely artista hungariar-frantsesa, op art arte-mugimenduaren giltzarria. Vasarelyrekin eta Julio Le Parc argentinarra ere kide zen Groupe de Recherche d 'Art Visuel artisten kolektiboarekin izan zuen harremana erabakigarria izan zen arte zinetikora hurbiltzeko.​ Vasarelyk Frantzian gelditzera animatu zuen eta ikasteko material ugari eman zion. Testu horien artean bere Le Manifeste Jaune (Manifestu horia) ospetsua zegoen. Harrezkero, harremanetan jarraitu zuten Vasarely 1997an hil zen arte.

Txilera itzulitakoan, Pérezek berretsi egin zuen bere lanak ohiko moldeak gainditu behar zituelako konbikzioa. Orduz geroztik, pertzepzio-esperientzian oinarritutako estilo bisuala garatu zuen. Horrela, bere lanetan mugimendua, itxurazkoa zein erreala, txertatu zuen, aparatu optikoak, egitura mugikorrak eta, 1970eko hamarkadatik aurrera, elektrizitatea baliatuta.

1970 eta 1972 artean, Txileko Unibertsitateak mandatua eman zion berriz ere Parisera joateko arte zinetikoari buruz ikertzera. Geroago, Arkitektura Eskolako irakasle ikertzaile izendatu zuten, eta Ikerketa Zinetikoen Zentroa sortu zuen Diseinu Eskolan.

Bere ibilbidean oso ezaguna ez izan arren, bere obra, XXI. mendeko lehen hamarkadan, ezagunagoa egin zen eta balio handiagoa hartu zuen. 2013an, Telefónica Fundazioan egin zuen atzera begirako erakusketarik handiena: Matilde x Matilde. Bertan, argitaratu gabeko lanak, zirriborroak eta lanerako materiala bildu zituzten.

Santiagon hil zen 2014ko urriaren 2an, 97 urte zituela, bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz.

 Estiloa eta ondarea 
Matilde Pérezen obraren ezaugarri nagusia «errepikatzen ez denaren» etengabeko bilaketa izan zen. Hainbat material konbinatu zituen —akrilikoa, metala, papera...— obra dinamikoak sortzeko, bai ilusio optikoen bidez, bai benetako mugimenduaren bidez. 1970etik aurrera, motor elektrikoak gehitu zituen piezetan desplazamendu fisikoak sortzeko.

Bere lanek ikuslearen konpromiso aktiboa eskatzen zuten, eta horrela interpretazio bisual ugari eragiten zituzten. Pérez genero-bazterkeriari aurre egin zien emakumea izan zen, eta bere lekua egin zuen, artista moderno gisa, nagusiki maskulinoa eta tradizionala zen inguru batean.

Bere obra bisualaz gain, akademiko gisa izan zuen rola funtsezkoa izan zen belaunaldi berriak sortzeko eta Txilen arte abstraktu eta zinetikoa indartzeko. Bere ondarea ondorengo artistengan izan zuen eraginean eta bere bizitzako azken urteetan lortutako ikusgarritasunean islatzen da.

 Obras destacadas 

 Friso Cinético (1982): Hasiera batean Apumanque merkataritza-gunean instalatutako 40 metroko obra. Eraikina geroago birmoldatzeko, frontisa kendu zuten, eta, horren ondoroz, obra Talcako Unibertsitateko Lircay campusean dago gaur egun.
 Túnel Cinético (1970): Instituto Txiletar-Iparramerikarrean instalaturiko obra, Matilde x Matilde atzera begirako erakusketan berreraikia.
 El Ojo Móvil (1999): Santiagoko Arte Ederren Museo Nazionalean eginiko atzera begirako erakusketa.
 Matilde x Matilde, Espacio Móvil (2013): exhibición en Fundación Telefónica-n eginiko erakusketa. Bertan, testuak, zirriborroak eta argitaratu gabeko bestelako material egon ziren ikusgai.

 Sariak eta esker onak 

 Arte Nazionalen Altazor Saria (2004) Grabatua eta Marrazketa sailean Serigrafías lanagatik.
 Pablo Neruda Domina (2005).
 Arte Bisualen Saria, Kultura Ministerioa (2006).
 Lo(s) Cinético(s) erakusketan parte-hartzea, Reina Sofía Museoa, Madril (2007).
 Santiagoko Udalaren Arte Saria (1997 y 1999).
 Txileko Arte Ederren Akademiaren Saria (2013).
 Pablo Neruda Merezimendu Artistiko eta Kulturalaren Ordena (2014).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Matilde Pérez, Artistas Visuales Chilenos - Museo Nacional de Bellas Artes
 Matilde Pérez (1916-2014), Memoria Chilena - Biblioteca Nacional de Chile
 Homenaje a Matilde Pérez - 2005, YouTubeko EstacióndelasArtes kanala
 Matilde Pérez Parte 01 eta Matilde Pérez Parte 02, YouTubeko vyavasayatmika kanala

Kategoria:Santiagotarrak (Txile)
Kategoria:Txileko margolariak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Emakume eskultoreak
Kategoria:Txileko emakumeak