Gitta Sereny

Gitta Sereny (Viena, 1921eko martxoaren 13a – Cambridge, 2012ko ekainaren 14a) hungariar jatorriko kazetari, historialari eta biografoa izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Nazio Batuen Laguntza eta Errehabilitaziorako Administrazioarentzat (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) lan egin zuen.

 Bizitza 

 Familia 
Aita, Ferdinand Sereny, Hungariako aristokrata zen eta bi urte zituela hil zen. Ama, Margit Herzfeld, Hanburgon jaiotako aktore alemaniarra zen. 

 Eskola Erresuma Batuan 
Hala ere, aita anglofiloaren eragina garrantzitsua izan zen, seme-alabak eskola ingeles batean hezi behar zirela erabaki baitzuen. Amak, senarraren nahia betez, alaba Stonar Housen eskolatu zuen, Erresuma Batuko Sandwich-eko (Kent) barnetegi batean. Hasieratik izan zuen gustuko eskola. Haren talentuak, hizkuntzan murgiltzeko programak eta Lee Hindley irakasle komunistaren dedikazioak eta adimenak egin zuten gainerakoa: hiru hilabetetan, erraztasunez hitz egiten zuen ingelesez.

 Ibilbidea 
1934. urtean, barnetegira itzultzen ari zela, trenak matxura bat izan zuen eta Nurembergen gelditu behar izan zuen. Han, irailaren 5etik 10era bitartean, alderdi naziaren biltzar ospetsuenetako bat egiten ari ziren: Leni Riefenstahlek filmatutako «Borondatearen garaipena» izenarekin pasatu zena. Gittak desfileak ikusi zituen eta txundituta geratu zen parte hartzen zutenen mugimenduen zehaztasunarekin, bertaratutakoen gogo eta alaitasunarekin eta ikuskizunaren kolore eta handitasunarekin.

 Viena, Frantzia 
Erresuma Batuan urteak eman ostean, Vienara itzuli zen bigarren mailako ikasketak Mädchenmittelschule Luithlen-en egitera. Geroago, Max Reinhardt-en arte dramatikoko eskolan sartu zen. Alemania naziak Austria bereganatu ostean, ama Ludwig von Mises ekonomialari austriarrarekin ezkondu zen Genevan. Gurasoak Suitza neutralean zeuden bitartean, neba Guidok Erresuma Batuan ikasten jarraitu zuen eta Gitta Frantziara joan zen.

Gittak Adolf Hitler ikusi zuen bigarren aldia Vienan izan zen 1938. urtean, Anschlussen —Austriaren anexioaren— ostean; erizaina izan zen Frantzian, Bigarren Mundu Gerran, aliatuak artatu zituen, eta gatazkaren ostean lekualdatutako haurrak zaindu zituen.

Nazismoari buruzko liburuak kaleratzen hasi zen, hainbat ikerketa egin ostean. 2004. urtean Britainiar Inperioko Ordenako Komendadore izendatu zuten, emandako zerbitzuarengatik.

Bere liburu ospetsuetako bat El trauma alemán (euskaraz: Alemaniar trauma) da. Bertan, modu autobiografikoan, Europak bizi izan zuen historia naziaren zati bat ilustratzen duten kontakizunak biltzen ditu, eta irakurlea ohartarazten ahalegintzen da, gaizkiaren eta indarkeriaren aurrean beti erne egon beharraz.

Beste lan batzuen artean, Albert Speer, su lucha con la verdad liburuan, 1977. urtetik 1981. urtera Albert Speerrekin izandako elkarrizketa luzeak transkribatu zituen. Albert Speer arkitekto, armamentu ministro eta Hitlerren faboritoa izan zen, gerora, porrota baino lehen, nazismoaren bigarrena izatera heldu zena.

1998. urtean, 11 urteko Mary Bell izen berriko hiltzeilarekin jardun zuen haren bizitzaren testigantza batean, non ama prostituta eta haren bezeroengandik neska zela jasandako gehiegikerien berri eman zion.

 Lanak 

 The case of Mary Bell (1972, 1995)
 Into That Darkness (1974, 1995)
 The invisible Children (1984)
 Cries Unheard (1998).

 Itzulpenak 

 En aquellas tinieblas (euskaraz: Ilunpe haietan), Unión argitaletxea, 1978 ISBN 978-84-7209-077-4
 El trauma alemán: testimonios cruciales de la ascendencia y la caída del nazismo (euskaraz: Alemaniar trauma: nazismoaren gainbeheraren eta gainbeheraren testigantza erabakigarriak), Ediciones Peninsula argitaletxea, 2005 ISBN 8307-692-7
 Albert Speer, su batalla con la verdad (euskaraz: Albert Speer, egiarekin zuen borroka), B argitaletxea, 2006 ISBN 978-84-666-2665-1
 Desde aquella oscuridad: conversaciones con el verdugo: Franz Stangl, comandante de Treblinka, (euskaraz: Iluntasun hartatik: elkarrizketak borreroarekin: Franz Stangl, Treblinkako komandantea), Edhasa, 2009 ISBN 978-84-350-2698-7

 Aintzatespenak 

 2004an Britainiar Inperioko Ordenako Komendadore 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hungariako biografoak
Kategoria:Emakume biografoak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Emakume historialariak
Kategoria:Erresuma Batuko protestanteak
Kategoria:Austriako protestanteak
Kategoria:Wikipedia:18 elementuko autoritate kontrola duten orriak