Marujita Díaz

María del Dulce Nombre Díaz Ruiz, ezaguna Marujita Díaz izenez (Sevilla, 1932ko apirilaren27a – Madril, 2015eko apirilaren 27a), aktore, vedette eta abeslaria izan zen, 1950 eta 1960 urteetan espainiar zineman ospea izan zuena. Revista Española aldizkariko erreginatzat hartu zuten. Antzerkia, musika aldizkaria, zinea eta telebista egin zituen, pasodoblea, koplak, kuplea, zarzuela, tangoa eta charlestona bezalako generoak jorratu zituen.

 Bizitza 

 Familia 
Sevillako Triana auzoan jaio zen; bi ahizpetako gazteena izan zen. Aita Emilio Diaz Navas (1891-1951) izan zen. Hasiera batean arotza zen, eta, gero, Nuevo Apolo Antzokiko tramoiista izan zen. Ama Rafaela Ruiz Melgarejo izan zen (1900-1974). Ahizpa zaharragoa zuen, Emilia Díaz Ruiz (1929-2014). Hitz egiten jakin baino lehen ere kantatzen hasi omen zen.

 Lan ibilbidea 
Sei urterekin egin zuen debuta haur-antzerkian, haurrentzako lan batean, eta, geroago, gazteentzako beste batean, Los Marinos Sevillanos izenekoan; haiekin hainbat galatan jardun zuen Andaluzia osoan. Gero, Sevillako Las Murgas talde ospetsura joan zen. Egunean zazpi ogerleko irabazten zituen.

Zineman, hemeretzi urte zituela egin zuen debuta Tony Leblanc-en La cigarra (1948) filmean.

1960ko hamarkadan arrakasta lortu zuen zinemagintzan, sasoi hartako komediaren bultzadari esker, eta, hortaz, antzeko lanak egiten zituen filmetan.

 Ospea: 1950-1970 
Zine folklorikoan hasi zen lanean, El sueño de Andalucía edo La cigarra filmetan, esaterako.

1950. urtean, CIFESA ekoiztetxeak kontratu zinematografiko esklusiboa eskaini zion bi urterako, eta eskaintza horri esker jarraitu ahal izan zuen antzerkia egiten. 1958. urtean, Espainia ordezkatu zuen Amerikako Espainiar Zinemaren Lehen Astean, Caracas, Lima, Quito eta Guayaquil zeharkatuz. Bederatzi hilabeterako kontratua lortu zuen Kubako telebistarako. Denbora hori bukatuta, Venezuelako, Panamako eta Puerto Ricoko telebistarako egin zituen emanaldiak. Hilton kateko gaueko klubetan ere parte hartu zuen, munduko hotel ezagun eta garestienetan.

Espainian gosearen urteetan, zinema sasoi hartako Espainiako distrakzio urrietako eta merkeenetako bat zen sasoian, Marujita Díaz «folkloriko»etako bat bihurtu zen. Etiketa horretan sailkatzen ziren Andaluziako sustrai-abestiekin arrakasta lortzen zuten artistak, beren arazoetatik ihes egin nahi zuten ikusleei ametsak, ilusioak eta alaitasuna eramaten baitzizkieten pantailaren bidez.

Berrogeita hamarreko hamarkadan, Marujita Díazei Koplaren Erregina titulua jarri zioten. Genero hori berrasmatu eta modernizatu egin zuen, eta onargarriagoa egin zuen publiko mota guztientzat.

José Antonio Nieves Condek omenaldia egin zion Surcos (1951) Espainiako zinemaren film garrantzitsuenetakoan, italiar neorrealismoan oinarritutako espainiar zinemaren maisulanean. El pescador de coplas edo Puebla de las mujeres filmetan protagonismoa lortu zuen, eta aktore lanbidean jarraitu zuen, antzerki ibilbidea inoiz utzi barik, artista gisa trebatu baitzen bertan. Pelusa, La casta Susana, Y después del cuplé edo La cumparsita bezalako filmekin lortu zituen bere arrakasta handienak.

Hirurogeiko hamarkadan Marujita Díazek bere denboraren zati bat Espainiako musika errebista delakoan jardun zuen. Musika errebista delakoa, zarzuela, tangoa, telebista eta zinema txandakatu zituen 1990eko hamarkadara arte.

1961. urtean Espektakuluaren Sindikatu Nazionalak emakumezko aktore onenaren saria eman zion, sasoia hartan Espainian aktoreen lana saritzeko zegoen sari nagusia, Pelusa filmarengatik. Urte horretan bertan, Viña del Mar Nazioarteko Jaialdian Espainia ordezkatzeko aukeratu zuten film hori. 1961ean, Pueblo egunkariak Popular aukeratu zuen. Hiru urte berandugo, irakurleek berriro eman zioten sari hori. Laurogeiko hamarkadaren hasieran Iberoamerikan berragertu zen hogeita bost kidek osatutako konpainia propio baten kargura.

Hainbat aldiz saritua, 2001. urtean «Costa del Sol-Estepona» Espainiako Zinemaren XIV. Astearen inaugurazio-galan saritua izan zen. Zineman, antzerkian eta musikaletan urrezko sasoia izan ostean, Marujita Díazek 1990eko hamarkadan ere eutsi zion bere ospeari telebistan, eta 2000. urtean bihotzeko aldizkarien eta telebistako platoen ohiko lehen protagonista izan zen, batzuetan albiste polemikoengatik.

 Antzerki musikala 
Antzerki musikalean ibilbide luzea egin zuen, aldizkari klasikoenetik hasi eta madrildar kutsuko zarzuelara arte: A todo color; Las 4 copas; La princesa Alegría; La fierecilla domada; Bésame Catalina; Caridad de noche; Chorizos y polacos; Madrid, Madrid; Agua, azucarillos y aguardiente; La verbena de la Paloma; Revista, revista, siempre revista; Si Eva fuera española; Cantando los cuarenta; La Gran Vía; De Madrid al cielo; El oso y el madrileño....

Bere abesti ezagunenen artean «Soldadito español» eta «Banderita» daude, eta horietan bere kontra askotan erabili izan den patriotismoa harro erakutsi zuen. Aipatzekoak dira, gainera, mende hasierako kupleen bertsioak («Si vas a París, papá», «Señores, viene alegría»), kopla batzuk («Mi jaca»), errebista gaiak («Luna de España», «La Lola», «La novia de España») edo zarzuelaren piezak («Soldado de Nápoles», «Tango de la Menda»). Halaber, ez dugu ahaztu behar bere tango alderdia, «A media luz», «Adiós, Pampa mía», «Mi Buenos Aires querido» edo «El choclo» abestien bertsioekin. «Madre, cómprame un negro», «Qué te pasa con mamá», «Mama, cómprame unas botas», «Parque de María Luisa», «La tarántula», «Pégame, mon petit», «Eraman nazazu Pekinera», «Soy madrileña», «Al Uruguay», «Carmen de España» bezalako abesti ezagunak ere nabarmentzen dira.

 Telebista eta irratia 
Telebistan, 1976. urtean, Música y estrellas (Musika eta izarrak) izeneko saioa aurkeztu zuen, eta irratian, ostera, Encarna Sánchezekin jardun zuen, COPE kateko Directa Encarna espazioan, 1988 eta 1996 b urteen artean. 1990eko hamarkadatik aurrera prentsan eta telebistan bere presentzia areagotu zuen, batez ere arrazoi sentimentalengatik, telebistako Dinio Garcia pertsonaiarekin izan zuen harremana oso ezaguna izan zen. Bere izaera desinhibituak eta bere ausardia solasaldi eta elkarrizketetan behin eta berriz errepikatzen zen pertsonaia bihurtu zuten, bere jarduera artistikoa utzi eta denbora luzez 'kandeleroan' mantendu zutelarik. 2009. urtetik 2015. urtera Telecinco kanaleko Sálvame saioan parte hartu zuen noizean behin.

 Heriotza 
Madrilen hil zen, 2015. urteko ekainaren 23an, hainbat egunez hiriko Luz Ospitalean osasun arazoengatik ingresatuta egon ostean, biriketako arazoengatik izan zitekeena, hasiera batean, 2010. urtean diagnostikatu zioten koloneko minbizi baten ondorioz izan zitekeela susmatzen bazen ere. Madrilgo La Almudena hilerrian erraustu zuten eta bere errautsak, erdia Sevillan eta beste erdia La Almudenako hilerrian zabaldu zituzten, gurasoak eta ahizpa lurperatuta dauden familiaren panteoian.

2017ko urriaren 17an bete zen artistaren azken borondatea: Madrilgo Molina Cuevas bitxi-dendan salgai jartzea bere jantzi artistiko zabala, bitxiak eta osagarriak. Bildutako dirua Mensajeros de la paz  taldearentzat izan zen. Hil zen urtean bere altzariak eta objektu pertsonalak salgai jarri ziren helburu solidarioetarako, berak esakatu zuen bezala.

 Bizitza pribatua 
Bi aldiz egon zen ezkonduta, lehenik Espartaco Santoni aktorearekin 1958. urtean, Producciones Cinematograficos MD ekoiztetxea sortu zuenarekin batera. Ezkontzak hiru urte iraun zuen. Geroago, 1964. urteko martxoaren 18an, Antonio Gades dantzariarekin ezkondu zen Madrilgo San Antonio de la Florida ermitan, Luis Escobar eta Lucia Bosé aita-amabitxiak izan zirela. Ezkontza horrek hogei hilabete iraun zuen. 1982. urtean ezkontza deuseztatua izan zen. 1999. urtean, Kubara egindako bidaia batean, gazte bat ezagutu zuen, eta harekin maitasun-istorio bat izan zuen. Dinio Garcia Leiva kubatarra zen. Bikotea Espainiara etorri zen bizitzera eta hiru urte beranduago, 2002. urtean banandu egin ziren. 2013ko maiatzean, Salvame Deluxe saioan bertan, platoan adiskidetu ziren.

Bat-bateko hainbat abortu izan zituen, bata Espartako Santonirekin ezkonduta ikuskizun batean lanean zegoela. Marujita Díazek harreman sentimental asko izan zituen arren, ez zuen inoiz seme-alabarik izan.

 Filmografia 

 Zinea 
UrteaLanaHerriaZuzendariaOharrak1948La cigarraEspañaFlorián Rey1949Aventuras de EsparadrapoEspañaÁngel de EcheniqueBikoizketa-aktorea1949La tienda de antigüedadesEspañaJosé María Elorrieta1950La revoltosaEspañaJosé Díaz MoralesAbeslariaEl rey de Sierra MorenaEspañaAdolfo Aznar1951El sueño de Andalucía / AndalousieFrancia
EspañaLuis Lucia, Robert VernayUna cubana en EspañaEspaña
Argentina  

CubaLuis Bayón HerreraRositaSurcosEspañaJosé Antonio Nieves CondeIkuskizunaren Sindikatu Nazionalaren lau sari1952¡Ay, tu madre...! o Aventuras y desventuras de EduardiniEspañaFernando Robles Polo1953Puebla de las mujeresEspañaAntonio del AmoJuanita la Rosa1954El pescador de coplasEspañaAntonio del AmoMaría del Mar1955El cenicientoEspañaJuan LladóRosaGood Bye, Sevilla (Adiós, Sevilla)EspañaIgnacio F. Iquino1957PolvorillaEspañaFlorián ReyEl genio alegreEspañaGonzalo DelgrásÁngeles sin cielo / Il ragazzo dal cuore di fango / Gioventù disperataEspaña
ItaliaSergio Corbucci, Carlos Arévalo CalvetCarmen1959Y después del cupléEspañaErnesto ArancibiaLupe Candelas1960La coristaEspañaJosé María ElorrietaMarietaTres angelitos negrosMéxicoFernando CortésPelusaEspañaJavier SetóPelusa / Espektakuluaren Sindikatuaren Sari Nazionala, emakumezko aktore onenari1961Canción de arrabal / La cumparsitaEspaña
ArgentinaEnrique CarrerasGloria Rivero / Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)1962Abuelita CharlestónEspañaJavier SetóRosaura, Rosalía / Ekoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)1963Han robado una estrellaEspañaJavier SetóEkoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)El globo azul / LulúEspañaJavier SetóLulúLa casta Susana / La chaste SuzanneEspaña
FranciaLuis César AmadoriSusanaEl valle de las espadasEspañaJavier SetóEkoizlea:  Marujita Díaz (M.D. Films)1964El escándaloEspañaJavier SetóEkoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)1964Visitando a las estrellasEspañaJulián de la Flor1965La pérgola de las floresEspaña
Argentina 

ChileRomán Viñoly BarretoCarmelita / Primer premio a la mejor película argentina1966La mujer de tu prójimo / El noveno mandamientoEspaña
ArgentinaEnrique CarrerasEkoizlea: Marujita Díaz (M.D. Films)1968Flash 22EspañaFélix MartialayFilm laburra1971Las amantes del diablo / I diabolici convegniEspaña
ItaliaJosé María ElorrietaCarmen Boom / Grazie zio, ci provo anch'ioEspaña
ItaliaNick NostroCarmen1974La boda o la vidaEspañaRafael Romero MarchentBere burua1975Canciones de nuestra vidaEspañaEduardo Manzanos Brochero1976El avisperoEspañaRamón Barco1978Deseo carnalEspañaManuel IglesiasAna1980La reina de la Isla de las PerlasEspañaVíctor Barrera1998TesoroEspañaMiguel Ángel VivasFilm laburra2007El secreto de la abuelaEspañaBelén Anguas

 Antzerkia 

 Telebista 

 Aktore gisa 

 Saioak 

 Irratia 

 Directamente Encarna (COPE), laguntzailea (1989-1996)

 Diskografia 

 Espektakuluaren Sindikatu Nazionalaren Emakumezko Aktore Onenaren Saria (1961).
 Prentsaren Galen Saria, uneko artistarik ospetsuena eta txalogarriena izateagatik (1963).
 Pertsonaia Popularraren Saria, Diario Pueblo egunkariak emana (1961 eta 1964).
 Madrilgo Ahotsak emandako saria (1974).
 Huelvako Zinema Iberoamerikarraren 17. Jaialdiaren omenaldia (1991).
 Costa del Sol Zinemaldiko Ohorezko Saria (2001).
 Zilarrezko Galeper Saria, Umore Akademiak emandakoa (2003).
 RTVEren Zilarrezko Mikrofono Saria, Murtziako Eskualdeko Irrati eta Telebista Elkarteak emandakoa (2007).
 Calle en su honor en Torremolinos (Malaga).
 Ferrari ren omenaldia, Espainiako Ferrari neska (2012).

 Aintzatespenak 

 Bere izena duen kale bat du Torremolinosen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Marujita Díaz La 2 (TVE) La noche del cine español saioan.

Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Kupletistak
Kategoria:Kopla abeslariak
Kategoria:Gaztelaniazko abeslariak
Kategoria:Televisión Españolako aurkezleak
Kategoria:Espainiako vedetteak
Kategoria:Emakume aktoreak
Kategoria:Espainiako aktoreak
Kategoria:Emakume abeslariak