Pesinunte

Pesinunte (antzinako grezieraz Πεσσινούς edo Πισσινούς) Anatoliako antzinako hiri bat izan zen,  Asia Txikian (Anatolia), Sakarya ibaiaren  ibilguan (antzinako Sangarios). Han omen zuen tronua Midas errege mitologikoak, Frigia hartzen zuen lurralde handi bat gobernatu zuenak. Frogatu ahal izan da hiria K.a. 700. urtetik egon zela gutxienez.

Garai bateko Pesinunte egungo turkiar Ballıhisar herria da, Sivrihisar eskualde administratiboan eta Sivrihisar herri nagusitik 13 kilometrora, Eskişehir probintzian. Ankara-Eskişehir errepidearen eta Afyon-Esmirnarako bidearen arteko lotunean, Ankaratik 120 km hego-mendebaldera. 

 Historia 
Pesinunte Midas erregearen hiriburu mitologikoa zen, ukitzen zuen guztia urre bihurtzea desiratu zuen agintaria, eta mitoaren arabera Zibeleren tenpluaren eraikiarazi zuen, Midasen "amarena", alegia. Zibele jainkosa handia zen Frigiako erlijioan eta bere garrantzia da Pesinunteren existentziaren arrazoia.

Alexandro Handiak konkistatu eta K.a. 270. urte inguruan Pesinunte eta Gordio inguruan galatak finkatu ondoren, hiria Galatia eskualdeko gune heleniar bihurtu zen. Seleukotarrek galatak garaitu zituzten, baina azkenean Antioko Hieraxek lurraldea galdu zuen eta Pergamoko erresumako Atalidar dinatiaren esku geratu zen. K. a. 133. urtean, Atalo III.ak bere erresuma Erromaren menpe jartzen du, eta erresumarekin batera Pesinunte bera.

 Zibele Erroman 
Dena den, erromatarrak askoz lehenagotik zituzten harremanak Pesinunterekin. K.a. 205ean, erromatarrek, bigarren gerra punikoarekin batera gertatutako meteorito-jasa batek asaldatuta, Liburu Sibilinoak kontsultatu zituzten, eta hortik, Ida mendiko Ama Handiaren (Magna Mater Idaea, Kybele ere deitua) gurtza hirian sartzea erabaki zuten. Horretarako, Atalo I.a aliatuarengana jo zuten, eta hark agindutakoaren arabera, Pesinuntera joan eta jainkosaren irudirik garrantzitsuena hartu zuten, zeruetatik erori omen zen arroka beltz handi bat, eta Erromara eraman zuten.

Hasieran, betilo (harri puska handia eta sakratua) hori Palatinoko Garaipenaren Tenpluan jarri zen, baina K.a. 191. urtean jainkosari eskainitako santutegi berri bat eraiki zen, Magna Materren tenplua Palatinon bertan, gailurrean, Erromako lekurik sakratuenetako batean. Harkaitz beltzarekin batera, tronu bat ekarri zuten Erromara. Tronua bi aldiz suntsitu zuen suak K.a. 111. urtean eta K.o. 3. urtean, eta bietan berreraiki zuten, azken aldian Zesar Augusto enperadoreak.

 Erromatar inperioan 
Estrabonek (K.a. 63 – 24) honela deskribatu zuen hiria:

Egun, ikerlariek diote ez dagoela frogarik esateko Atalidarren aurretik hiria zentro garrantzitsua izan zela, Atalidar dinastiak beestu eta bultzatu zuela, eta beraz, ez dela sinesgarria han antzinatik , apaiz-dinasta hiria gobernatzea

Erromatar kultura Pesinunten garatu zen batez ere,  45. urte ingurutik aurrera, urte hartan, Klaudio enperadoreak tenpluko lurrak Brogitarix tetrarka galatari saldu zizkionean. Erromatar mandatariek dirua biltzeko erabiltzen zuten taktika zen hura, Julio Zesarren garaian hasi zena.

Kristau fedea K.o. III. mendean iritsi zen bertara, eta tenplua pixkanaka abandonatu egin zuten. Hala ere, Juliano enperadoreak erromesaldia egin zuen bertara. 398 inguruan Pesinunte Galatia Salutaris probintzia berriko hiriburu izendatu zuten, eta metropoliko artzapezpikuaren bizileku bertan ezarri zen. Justiniano I.aren agintaldian, bere izena aldatu eta Iustinianopolis (Justinianoren hiria) izena eman zioten, luzaroan iraun zuena. Ondoren, eskualdea Bizantziar Anatoliako Theman sartu zen. 715. urtearen amaieran, Pesinunte hiria eraso arabiar batek suntsitu zuen, ondoan dagoen Orkistos hiria bezala. Eremua bizantziarren kontrolpean egon zen XI. mendearen amaieran turkiar seljuktarrek bereganatu zuten arte. Ondoren, Pesinunte  leku menditsu, garai eta ezezagun batean zegon herri bihurtu zen. eta pixkanaka, biztanleak galdu zituen.   

 Aurkikuntza eta ikerketak 
Antzinarotik zegoen azken eraikuntza XIX. mendean eraitsi zen. Ganteko Unibertsitateko arkeologo belgikarrek, 1967tik han induskatzen aritu direnek, Zibeleren tenplu zaharra eta beste eraikin batzuk aurkitu dituzte, antzoki bat eta termak, esaterako.

 Bibliografia 
  Westermann Verlag, Georg (1972) Grosser Atlas zur Weltgeschichte (Mundu historiaren Atlas handia) 
  The Cambridge Ancient History, VII, VIII, IX, XI, eta XIII liburukiak 
  Coşkun, A. (2016), Attalos I and the Conquest of Pessinus. I.Pessinus 1 Reconsidered, Philia 2, 53-62. or. 
  Coşkun, A. (2018), “The Temple State of Kybele in Phrygian and Early Hellenistic Pessinus: a Phantom?”, Pessinus and Its Regional Setting, vol. 1 (Colloquia Antiqua 21), Ed. Gocha R. Tsetskhladze, Leuven/Paris/Walpole, MA, Peeters,  205-243. or. 
  Thonemann, P. (arg) (2015), Attalid Asia Minor: Money, International Relations and the State, Oxford, OUP. 
  Verlinde, A. (2015), “The Pessinuntine Sanctuary of the Mother of the Gods in light of the excavated Roman temple”, Latomus, T. 74, 1. faszikulua, 30-72. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
   Pesinunteren indusketa proiektua, Ganteko unibertsitatea
 Pauly-Wissowa entziklopedia
  “Pessinus, el culto a la diosa Cibeles”. Viator Imperii
  John Devreker; Hugo Thoen; Frank Vermeulen “The Imperial Sanctuary at Pessinus and its Predecessors : A Revisi” Anatolia antiqua. Eski Anadolu,  1995, 3, 125-144.
  “Pessinus” EBSCO Knowledge Advantage
  PessinousDigital Atlas of the Roman Empire
   Biagio Virgilio “À propos des cités d’Asie Mineure occidentale au IIe siècle a.c”, Revue des Études Anciennes, Année 2004, 106-1. 263-287 or.

Kategoria:Turkiako historia
Kategoria:Anatolia
Kategoria:Anatolia erromatarra
Kategoria:Garai helenistikoa