Zelaiko Andre Mariaren baseliza (Maeztu)

Zelaiko Andre Mariaren Baseliza (aurretik Santa Eufemia zena) eraikin erlijioso erromaniko txiki bat da, Maeztutik (Araba, Euskal Herria) kilometro bat mendebaldera dagoena, hilerritik gertu, Apellanizera doan bidearen ondoan.

 Historia 
Eliza XIII. mendekoa da.

Martin Gilek 1556an egin zuen bisitan Maeztun sei baseliza zeudela dokumentatu zuen, horietako bat Landako Ama Birjinarena. Garai hartan eremu hura Gaonatar familiaren jaurerria zen.

1771. urtean jatorrizko baseliza hondatuta zegoen, eta, horregatik, bere Ama Birjinaren irudia, aldare nagusiko erretaula eta zenbait elementu arkitektoniko Santa Eufemia baselizara eraman ziren, XIII. mendeko eraikin erromanikora. 1784an aipatzen da azkeneko aldiz Santa Eufemia izena; ondoren, beti agertzen da Zelaiko Andre Maria izenarekin.

 Deskribapena 
Eraikin xumea da, habearte bakarrekoa, burualde zuzena du, kanoi-erdiko ganga zorrotz samar batez estalia; habeartean bi arku fajoiz sendotua dago. Barruan kapitel historiatuak ditu.

 Kanpoaldea 
Portada baselizako elementurik interesgarrienetako bat da. Lau arkiboltaz osatuta dago eta erlaitzari eusten dioten zortzi hagaburutxo bitxiz osatutako lerro batek errematatzen du. Han, lau aurpegi misteriotsu agertzen dira. Hauetako batzuek burukoak daramatzate.

Burualdearen hegoaldeko eta ekialdeko hormetan dekoratutako bi leihate erromaniko daude. Hegoaldeko leihatearen gainean hagaburutxo interesgarriak daude, dekorazio desberdinekin: aurpegi eskematikoak, animalia fantastikoak eta forma begetalak.

 Barrualdea 
Aldare nagusiko erretaula, 1714an ordaindua, zaharberritzean desmuntatu zen eta ez dakigu non dagoen. Bere irudiak Maeztuko parrokiara eraman zituzten. Aldarearen buruan dagoen Landako Andre Mariaren tailua, Andra Mari motakoa, Erdi Aroko irudiaren bertsio modernoa da.

Garaipen-arkuaren kapiteletan, aurrez aurre dauden animalia fantastiko batzuk agertzen dira, eta, horien artetik, jantzi bitxi batez jantzitako irudi bat irteten da. Pertsonaiaren alboetan dauden bi munstroren konposizioak Alexandro Handiaren ikonografiari egiten dio erreferentzia, zeruak zeharkatuz. Gertakari hau, Erdi Aroan, gobernari orok izan behar duen ausardiaren irudi bezala hartu zen.

1791n korua eraiki zen.

1981ean eraikina zaharberritu zen eta Paquita Sáenz de Urturik zuzendutako indusketa arkeologikoak egin ziren.  XIII. eta XIV. mendeetako hainbat hilobi agertu ziren, tenpluaren barruan zein kanpoan.

 Erreferentziak 

Kategoria:Euskal Herriko arkitektura erromanikoa
Kategoria:Euskal Herriko baselizak
Kategoria:Erromanikoa Euskal Herrian