Igartzako txokolate fabrika

Igartzako txokolate fabrika,  Beasainen (Gipuzkoa) XX.mende hasierako fabrika da. Igartzako monumentu multzoan kokatzen zen fabrika honetan, txokolatea harriz ekoizten zen. 

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran txokolatea zen gehien kontsumitzen zen produktuetako bat.

1900. urteko industrien erregistroari esker, Beasainen "txokolatea harriz" ekoizten zuten txikizkarien kopurua ezagutu dezakegu: 9 industrietatik lauk, industria-matrikulen zerga ordaintzen zuten kakaoa manipulatzeagatik, eta bakoitzak 162 pezetako matrikula ordaintzen zion aldundiari urte amaieran.

 La viuda de Mendia, kale nagusian kokatua, “eskuz eragindako txokolate makina” zuen.
 Don Martin Lasa Ibarbia, lanbidez gozogilea, honek ere “eskuz eragindako txokolate makina” zuen. 1922an, oraindik ere txokolategile bezala ordaintzen zituen zergak.
 Don Justo Elzo, gerora Circulo Carlistako idazkaria izan zenak, “eskuz eragindako txokolate makina” bat zuen.
 Fermin Zunzunegi, lursail kudeatzailea eta Igartzako maiorazgoko ahalduna, lanbidez gozogilea zen eta honek ere “eskuz eragindako txokolate makina” zuen.

 Industriaren hazkundea 
Industria gozo guzti honen hazkundea Caracasko Gipuzkoar Errege Konpaniari esker izan zen. Hau 1728an sortu zen eta Ameriketatik inportaturiko zenbait produktuen merkatal monopolioa izatera iritsiko dira, esaterako: kakaoa, añil,tabakoa, larrua… Honelako enpresetan euskaldunen parte hartze kapitala altua zen eta beasaindarren kasuan akzionista modura 1770. urtean sartuko dira.

Kakaoaren balioa hain altua zen, non Gipuzkoan diru-truke modura erabiltzen zen. Adibidez, Lazkaoko merkatari eta txokolate ekoizlea zen Ibarrolaburuko On Martin Josek, Beasaingo zentruko “Bidearte aundi” etxea “36.000 zilar-kobrezkoerrealen eta Caracaseko bi kintal kakaoren” truke erosi zuen.

 Txokolatearen ekoizpena 
Txokolatea ekoizteko lan metodoa zaharra zen,  metate bezala ezagutzen zen eta Ameriketako kolonietatik inportaturiko sistema zen.

Metate edo eskuzko errota baten bidez ehotzen zuten kakaoa eta egun bakoitzeko 10 eta 15 kilo bitarte ekoiztu ahal zen. Metodo hau XX. mendeko bigarren laurdenera arte izan zen erabilia, lehen makina elektrikoak azaldu arte.

Odolezko errotak (animaliek eragindako errotak) edo malakateak ere erabiltzen zituzten lan hauek gauzatzeko.
Azken hau izan zen Fermin Zunzunegik Igartzako jauregian txertatu zuena.

 Igartzako malakatea 
Fermin Zunzunegiri zegokion Igartzako industria matrikulan,“txokolatea ekoizteko eskuzko makina” zuten, baina errealitatean malakate edo odol errota bat erabiltzen zuten.

Jauregiaren barruan, patioaren eskuinaldean dagoen aretoan, hormaren zati bat kendu zutela ikus daiteke. Horren helburua odol errota bat sartzea zen, ganaduak lan egiteko zabalera handiagoa behar baitzuen.

 Ikus, gainera 

 Igartzako monumentu multzoa

 Erreferentziak 

Kategoria:Txokolatea
Kategoria:Beasaingo historia