Agnes Ullmann

Agnes Ullmann (Satu Mare, Errumania, 1927ko apirilaren 14a – Paris, 2019ko otsailaren 25a) frantziar mikrobiologoa izan zen. Ikerketa Zientifikoen Zentro Nazionalean (CNRS) eta Pasteur Institutuan lan egin zuen. Bere lanak eragin iraunkorra izan du giza osasunean eta milioika bizitza salbatzen lagundu du.

 Ibilbidea 
Ullmann mikrobiologian doktoratu zen Budapesteko Unibertsitatean. Jacques Monod biokimikariarekin 1958an Pasteur Institutura egindako ikerketa-bisita baten ondoren, Frantziara joan zen 1960an, Monoden laguntzarekin. Monodek Austria eta Hungaria arteko mugan zehar Hungariako karabana batean sartzea lortu zuen. Ullmann 1966an Frantziako hiritar bihurtu zen eta, Rockefeller Fundazioaren beka bati esker, Institut Pasteur-eko Monod-en laborategira joan zen. Han irakasle eta laborategiko zuzendari bihurtu zen, eta 1982an Zuzendaritza Batzordeko kide izateko onartu zuten.

Ullmann, hasiera batean, antibiotikoen efektuez arduratu zen eta, besteak beste, estreptomizinaren (bakterioetako proteinen sintesiaren inhibitzaile gisa) ekintza-modua argitzeko gai izan zen. Bigarren AMPc mezulariak bakterio-zelulan duen eragina ere aztertu zuen. 1967an, AMPc-k errepresio katabolikoa E. coli bakterioan iraultzen duela erakutsi zuen. Geroago, katabolitoen errepresioa areagotzen duen beste faktore bat aurkitu zuen (katabolitoen modulatzailea edo CMF)

Ondoren, kukutxeztularen patogenoaren eta haren toxinaren eragite-moduaz arduratu zen. Ullmannek  toxinak AMPc-ren ekoizpena handitzen duela zelula ostalarian, eta, beraz, bere metabolismoa asaldatzen duela frogatu zuen. Toxinak beste molekula batzuei erasotutako ostalari-zelularako sarbidea emateko gaitasunak txertoak garatzen ere lagundu zion, genetikoki eraldatutako kukutxeztularen toxina immunizatu beharreko antigeno-zatiekin lotuz.

 Lanak 

  Ullmann, Agnès; Lwoff, André, eds. (2003). Origins of molecular biology : a tribute to Jacques Monod. Washington, D.C: ASM Press. ISBN 1-55581-281-3. OCLC 53138790. 
  Quagliariello, Ernesto; Bernardi, Giorgio; Ullmann, Agnes, eds. (1987). From enzyme adaptation to natural philosophy: heritage from Jacques Monod — proceedings of the Symposium "Jacques Monod and Molecular Biology, Yesterday and Today" held in Trani, Italy, 13-15 December 1986. Amsterdam; New York: Elsevier Science. ISBN 0-444-80887-6. OCLC 15631828. 
  Ullmann, Agnès; Danchin, Antoine; Gasser, Francis, eds. (1986). Régulation de l'expression génétique : rôle de l'AMP cyclique (frantsesez). Paris: Hermann. ISBN 2-7056-1416-8. OCLC 14962384. 
 Ullmann, Agnes; Jacob, François; Monod, Jacques (1967). "Characterization by in vitro complementation of a peptide corresponding to an operator-proximal segment of the β-galactosidase structural gene of Escherichia coli". Journal of Molecular Biology. 24 (2). Elsevier BV: 339–343. doi:10.1016/0022-2836(67)90341-5. ISSN 0022-2836. PMID 5339877
 Identification par complémentation in vitro et purification d'un segment peptidique de la beta-galatosidase d'escherichia coli. Ullmann A, Perrin D, Jacob F, Monod J. J Mol Biol. 1965 Jul;12(3):918-23. French. (DOI 10.1016/s0022-2836(65)80338-2.)
 Delétions fusionnant l’opéron lactose et un opéron purine chez Escherichia coli. Jacob F, Ullmann A, Monod J. 1965. J. Mol. Biol. 31:704–19 (DOI 10.1016/S0022-2836(65)80137-1)
 Catabolite repression in Escherichia coli mutants lacking cyclic AMP. Dessein A, Schwartz M, Ullmann A. Mol Gen Genet. 1978 Jun 1;162(1):83-7.(DOI 10.1007/BF00333853)
 Effect of streptomycin on the incorporation of amino acids labelled with carbon-14 into ribonucleic acid and protein in a cell-free system of a Mycobacterium. Erdos T, Ullmann A. 1959. Nature 183:618–19 9.(DOI 10.1038/183618a0)
 Effect of streptomycin on the incorporation of tyrosine labelled with carbon14 into protein of Mycobacterium cell fractions in vivo. Erdos T, Ullmann A. 1960. Nature 185:100–101 (DOI 10.1038/183618a0)
 Functional analysis of the cya promoter of Bordetella pertussis. Goyard S, Ullmann A. 1993. Mol. Microbiol. 7:693–704 (DOI 10.1111/j.1365-2958.1993.tb01160.x.)
 Transcriptional control of polarity in Escherichia coli by cAMP. Mol. Gen. Genet. 195:96–100 18. Guiso N, Ullmann A. 1976. (DOI 10.1007/BF00332730)

 Sariak eta aintzatespenak 

 2002an Robert Koch domina jaso zuen. 
 Hungariako Zientzien Akademiako eta Europako Mikrobiologia Akademiako (EAM) ohorezko kidea izan zen.
 EAMeko presidente Philippe Sansonettik mikrobiologiari egindako ekarpen guztiak gogoratu zituen "In memoriam Agnes Ullmann" liburuan.
 Ágnes Ullmann Ohorezko Legioko Zaldun izendatu zuten 1996an.
 Erromako "Sapienza" Unibertsitateak Honoris Causa Doktore izendatu du, bere ibilbide osoa aitortuz.
 1978an, André Lwoffekin batera, Jacques Monoden saiakera bilduma bat argitaratu zuen eta haren oroimenez bi antologia argitaratu zituen.
 2024ko abenduaren 11n, Ágnes Ullmannen omenezko inaugurazio ekitaldia egin zen Pasteur Institutuan, Hungariako enbaxadorearen aurrean, eta bertan goraipatu ziren bai bere ikerketa-jarduerarekiko duen konpromisoa, bai Pasteur Institutuko irakaskuntza-programetan egindako ekarpen bikaina.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "Laudatio für Frau Prof. Dr. Agnes Ullmann" Kurth, Reinhard (2002)
 Agnès Ullmannen oroimenez (1927-2019) Philippe Sansonetti (2019)

Kategoria:Parisen hildakoak
Kategoria:Frantziako mikrobiologoak
Kategoria:2019ko heriotzak
Kategoria:1927ko jaiotzak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak