Maria Lopitz Igartzakoa

Maria Lopitz Igartzakoa ( 1420 zalantzan - Beasain, Gipuzkoa, 1505 zalantzan) Igartzako leinuaren oinordeko zuzena. Igartzako Juan Lopitz eta Urraca Belitz Gebarakoaren alaba.

 Bizitza 
Igartzako Joan Lopitz eta Urraka Belitz Gebarakoaren alaba bakarra, beraz Igartzako Gartzi Lopitzen biloba eta oinordekoa izan zen.

Bere jaioterria zein izan zitekeenaren daturik ez dago, baina penintsularen hegoaldean jaio zenaren teoria sendo bat bada. Izan ere bere aita, Joan, erbesteratua izan zen. Eta erbesteraturik zeudelarik jaio zen Maria, historialaren aburuen arabera Malaga eta Aragoiren arteko lurralde batean.

Izan ere Maria ez zen testuinguru erraz batean hazi, Bando Guden ondorioz Gaztelako Henrike IV.ren agindupean, 1456an euskal nobleziaren dorretxeak moztuak eta aurrerago erabat eraitsiak izan ziren, honez gain ahaide nagusi asko erbesteratuak izan ziren zigor moduan, Bando Gudetan parte hartu izanagatik.

1445 urte inguruan Martin Peritz Altzegakoarekin ezkondu zen. Ezkontza Igartza, Amezketa eta Altzegako etxeak batzeko erabili zen, ondorioz Martin Peritz Igartzako orubearen jabe egin zen bere heriotzara arte (1461 ondoren). Bando Guden ondorioz, etsaiek Igartzako orubean triskantza egina zuten eta Martinek suntsituriko eraikinak berregiteaz gain 15 urteko zerga-salbuespena lortu zuen.

Senarraren heriotzaren ondoren, orduko maiorazko sistemagatik, bikotearen seme zaharrena bilakatu zen Igartzako orubearen oinordekoa. 

Mariak alargun jarraitu zuen bere heriotzara arte eta garaikideek estimu handiko emakumetzat zutela dirudi:  

Igartzako jauregia eraikitzea Mariak agindu zuela uste da, bertan pasako baitzituen bere azken urteak, 1505 urte inguruan zenduz.

 Oinordekoak 

 Juan Lopitz Altzegakoa (1445-1497), Maria eta Martinen seme zaharrena,  oinordeko bilakatu zen.
 Martin Peritz Amezketakoa (1470 - ?), Juanen semea. Amezketa, Altzega eta Igartzako jauna.
 Juan Lopitz Amezketakoa (1502 - 1552ko otsailak 29). Mariaren birbiloba. Bi aldiz ezkondu zen, lehenengo emaztea Loiolako Magdalena izan zen eta bigarrena Zuazolako Petronila.
 Igartzako Maria (1542 - 1564). Maria Lopitzen hereniloba. Igartzako leinuaren azken Igartzatarra izan zen.

 Ondarea 
Maria Lopitzek 1504ko azaroak 21ean idatzi zuen testamentuari esker, emakume honek zituen ondasunen zerrenda jaso da: jauregia, errota, Igartza eta Igartzaoleako burdinolak; Usategi baserria (olagizonei alokatzen zitzaien); Igartzako plazan kokatuta zeuden Zapatari eta Errementari etxeak; Aratzeko benta eta errota; Agirrezabal baserria (ospitale bezala erabiltzen zena - behartsu eta erromesentzako aterpea); Berrandain, Anzizar txikia, Abarizketa Behekoa eta Arrieta baserriak.

Zerrendako bi kontserbatu dira gaur egunera arte, nahiz eta aldaketak jasan dituzten.

 Igartzako jauregia 

Igartzako Anderea titulua zuen Mariak, bere arbasoengandik jasotako orubea gaur egungo Beasaingo Igartza Monumentu Multzoa eta inguruko lur eremu zabalek osatzen zuten. Egun, orube hartatik bi eraikin kontserbatu direla esan genezake, esanguratsuena Igartzako jauregia delarik.

Jauregiaren eraikuntza data XV. mende amaieran eta XVI. mende hasieran kokatzen da, gehiago zehazteko, 1494-1496an.

Eraikinaren ezaugarririk deigarriena bere egituraketa da, jauregia patio ireki baten inguruan baitago antolatua. Beheko solairua harlandu eta harlangaitzez egina dago, betidanik ukuilu bezala erabili izan da; goiko solairuaren egitura haritz-egurrez egin zen eta bertan zeuden etxea eta ganbara.

Urteen poderioz eta jabeen arduragabekeriagatik, apurka eraikina hondatzen joan zen. Ondorioz jatorrizko elementu asko galduta edo eraldatuta daude. Oso zaila da jakitea, jatorriz izan zitzakeen dekorazio elementuak eta espazio ezberdinen antolaketa.

Jauregiko areto nagusian aurkitu ziren horma-irudiak, Mariaren garaikideak izan daitezkeela uste da. Aurkikuntza honek, eskola bat sortu izan zezakeenaren hipotesia sortu zuen.

 Igartzako errota 

Errotari buruzko lehen aipamena dokumentu historikoetan 1431koa da. Bertan, Mariak baimena ematen dio bere errotariari, Igartzako plazan etxe bat egiteko.. Honekin ulertu behar da bi eraikin izan zirela denbora luzez, etxea alde batetik eta errota bestetik.

Errotak martxan jarraitu zuen 1982ra arte. Hau eta atzeko burdinola hidraulikoa habiarazteko beharrezkoa zen azpiegitura hidraulikoaren zati bat ere kontserbatu ahal izan da, XVII.mendekoak diren arren dokumentuei esker badakigu aurretik egurrezkoak izan zirela; honen adibidea da museoan ikusgai dagoen XVI.mendeko haritz-egurrezko presa.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:XVI. mendeko emakumeak
Kategoria:Beasaindarrak
Kategoria:Euskal Herriko noblezia