Nela Arias-Misson

Nela Arias-Misson, sortzez Nela Arias Garcia (Habana, Kuba, 1915eko irailaren 8a – Miami, AEB, 2015eko uztailaren 17a) artista bisuala izan zen, espresionismo abstraktuaren margolaria eta eskultorea izan zen. Bere lanak nazioarte mailan erakutsi zituen eta bere bizitzan zehar arte munduko pertsona esanguratsuekin harremanak izan zituen. Bere arteak noraezean dabilen artistaren esperientziak sintetizatzen ditu, espresionismo abstraktuaren arteko batasuna sortuz Kuban, Ameriketako Estatu Batuetan eta Europan.

 Bizitza 

 Familia 
Nela Arias Misson 1915ean jaio zen Kubako hiriburuan, Habanan. Gurasoak Amadeo Arias Rodriguez eta Sira Garcia Menendez asturiarrak izan ziren. Tabakoa ekoizten zuen etxalde baten jabeak ziren eta bikotea etengabe bidaiatzen zuen Espainia eta Kuba artean, baina Lehen Mundu Gerratik aurrera Habanan geratu ziren.

 Prestakuntza 
1930. urteko hamarkadan hasi zuen bere heziketa artistikoa San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionalean, familiakoa zen Armando Maribona artistaren gidaritzapean. Maribonak aktiboki parte hartzen zuen artearen munduan, besteak beste, Alejo Carpentier eta Tsuguharu Foujita artista garaikideekin harremanak izanez. Inguru horretan garatu ziren Aris Misson-en lehen joera artistikoak.

 Ameriketako Estatu Batuetan 
1940 eta 1941 urteen artean, Aris-Misson amarekin egon zen New Yorken sei hilabetez, tratamendu medikoa jasotzen. Kubara itzuli zenean, Willis Hesser Bird ezagutu zuen, Sears, Roebuck & Company konpainia estatubatuarreko exekutiboa eta bidaiatzen zuten ontziko bidaiaria. Elkar ezagutu eta bi astera, Habanan ezkondu ziren. Bird alarguna zen eta sei urteko Barbara Bird neskatoaren aita. 1942ko abuztuaren 9an, Aris-Missonen alaba bakarra, Carole Bird, Washington Hirian jaio zen.

Urte horretan bertan, Zerbitzu Estrategikoen Bulegoak (CIAren aitzindari bat) Bird erreklutatu eta Txinara, Birmaniara, Indiara eta Asiako beste herrialde batzuetara bidali zuen. Bird ez zegoen bitartean, familia Floridako Sarasotara joan zen bizitzera. Aris- Misson amarekin, amonarekin, alaba Carolerekin eta Barbara alabaordearekin bizi zen. Bigarren Mundu Gerra amaitzean, familia berriz ere New Yorkera joan zen bizitzera. Birdek Thailandiara eraman nahi zuen bere familia, han hartu baitzuen ostatu, eta hantxe eman zuen gero bizitza osoa. Aris Missonek ez zuen proposamena onartu eta bikotea 1949. urtean banandu zen.

 Ibilbide artistikoa 
New Yorken zegoela, Arias-Missonek bere bokazio artistikora itzultzea erabaki zuen. 1940. urteko hamarkadaren bigarren erdian, arte aplikatuak eta moda diseinua ikasi zituen Parsons The New School for Design eta Traphagen School of Fashion-en. 1950. urtean, Arias-Misson berriro ezkondu zen, ordukoan Sidney Kraft-ekin, New Yorkeko abokatu batekin. Ezkontzak zazpi urte iraun zuen. Sasoi hartan, Arias-Missonek Leo Lentelli eskultorearekin ikasten hasi zen. New Yorkeko Art Students Leagu -n, sasoi hartako hainbat artistaren talentua sustatu zuen erakunde batean, besteak beste, Lee Krasner, Jackson Pollock, Helen Frankenthaler eta Roy Lichtenstein. 

 Provincetown 
1957 eta 1959 urteen artean, Aris Misson Provincetown-era (Massachusetts) joan zen bizitzera, Hans Hofmann-en ikasle gisa. Hofmann espresionismo abstraktuaren sustatzaile nagusietako bat izan zen, eta New Yorkeko arte-ikasleen ligako irakasle ohia. Artista gaztea Provincetowneko komunitate sortzailean sartu zen eta mundu osoan ezagunak ziren artistekin harremanak izan zituen, besteak beste, Mark Rothko, Robert Motherwell, Franz Kline eta Willem de Kooningekin. Gainera, Karel Appelekin (CoBrA taldearen sortzaileetako bat) eta Walasse Tingekin (Shanghaiko artista eta poeta) adiskide egin zituen. Arias -Missonek Provincetown Art Association and Museum (PAAM) eta The New Gallery museoetan jarri zituen erakusgai bere lanak. 1959. urtean, margolariak Emakume Artisten Elkarte Nazionalaren (NAWA, ingelesezko siglengatik) sari bat jaso zuen, baina gero elkartetik erretiratu zen, bere artea mundu artistiko orokorrak aintzat hartzea nahi baitzuen, eta gizonezkoek menderatzen baitzuten.

 Europa 
1961 eta 1976 urteen artean, Arias-Misson Europan bizi izan zen, lehenik Ibizan eta gero Madrilen eta Bartzelonan. Bere lanak bertan, Espainian, erakutsi zituen, baita Erresuma Batuan, Danimarkan, Belgikan, Suitzan, Alemanian eta Italian ere.

Espainian egon zen bitartean, Arias-Missonek Joan Miró ezagutu zuen, sasoi hartan Palma de Mallorcan bizi zena, Miróren kolaboratzailea zen Josep Llorens i Artigas.  El Paso kolektiboko artistak ere ezagutu zituen bere lagun Antoni Tàpies artistaren bidez. Taldean sartzeko gonbidapena egin zioten, baina Arias-Missonek uko egin zion, modu independentean lan egitea nahiago zuen eta.

1963. urtean, Alain Misson artista eta poeta belgikarrarekin ezkondu zen. Ezkondu ostean, abizenak konbinatzea erabaki zuten, eta handik aurrera, biek Arias-Misson abizena erabili zuten. Alain Arias-Misson poesia konkretuaren sustatzaile nagusia izan zen Espainian. Betseak beste, Joan Brossa, Herminio Molero eta Ignacio Gómez de Liaño artistekin kolaboratu zuen, eta haiekin adiskidetasunak eta harreman profesionalak ere sortu zituen Nela Arias-Missonek.

1970. urtean, Kordobako Céspedes Galerian eta Cult-Art Galerian Arias-Missonen bakarkako erakusketak egin zituen. Espazio horietan sasoi hartako beste artista batzuen lanak ere erakutsi ziren, hala nola Manolo Valdés, Equipo Crónica, Luis Eduardo Aute eta Juan Antonio Guirado. Horrez gain, Nela eta bere senarra lehenik Anberesen eta gero Bruselan kokatu ziren, eta han hainbat artistarekin elkarlanean jardun zuiren, besteak beste, Paul De Vree, Emile Kesteman, Carlfriedrich Clauss eta Seiichi Niikunirekin.

1974. urtean, Arias-Missonek bere senarrarekin batera erakutsi zuen bere lana Stuttgarteko Senatore Galerian.  1975. urtean, Arias-Missonen lana Phantomas izeneko poesia eta arte erakusketa batean sartu zen, Ixellesko Arts Ederren Museo komunalean. Erakusketa horretan Enrico Baj, Bram Bogart, Marcel Broodthaers, Jean Dubuffet, Lucio Fontana eta Piero Manzonik ere parte hartu zuten.

 Estatu Batuetarako itzulera 
1976. urtean, Arias-Misson New Jerseyra joan zen bizitzera, eta han bere lan artistikoa jarraitu zuen, baina landa eremuko isolamenduan. Bere bizitzako azken urteetan, Arias-Missonek margolanak ekoizten jarraitu zuen, baina arte publikoaren mundutik alden egin zuen. Bakarkako erakusketa batzuk egin zituen Dallasen eta Parisen.

1993. urtean moto istripu batek ezkerreko besoko nerbio-kalteak eragin zizkion. 1995. urtean New Yorkera joan zen bizitzera, eta gero 2002. urtean Miamira ( Florida), eta han alabarekin bizi izan zen hil zen arte.

 Legado 
Arias-Misson 2015. urteko uztailaren 17an hil zen Miamin, 100 urte bete baino aste batzuk lehenago. Aviléseko (Asturiasko Printzerria) Molleda Parrokia Hilerrian lurperatu zuten.

Smithsonian Institution, ConcreteSpace Art Gallery, Art Industry Movement eta Stanford Unibertsitateko eta Florida International Universityko ikasleek bere lana aztertzen eta artxibatzen hasi ziren. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Habanarrak
Kategoria:Miamin hildakoak
Kategoria:Kubako emigranteak Ameriketako Estatu Batuetara
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Kubako artistak
Kategoria:Margolariak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Kubako margolariak
Kategoria:Eskultoreak
Kategoria:Emakume eskultoreak
Kategoria:Kubako eskultoreak