Siku (musika tresna)

Sikua Andeetako altiplanoan erabiltzen den Panen txirula mota bat da, aerofonoen multzokoa. Tamaina anitzetako tutuek osatzen dute eta sikuri genero musikalean erabiltzen da.

 Hedapen geografikoa 
Aimara kulturari lotuta dagoen musika tresna da. Izena aimarazko siktasiña izenetik dator, "soinua sortzen duen hodia" esan nahi du.

Perun, Bolivian eta Argentinan erabiltzen da, Txileko eta Ekuadorko eremu batzuetan ere bai.

 Deskribapena 
Sikuak 13 tutu izaten ditu, arka deritzon aldean zazpi eta ira deritzon aldean sei. Kanaberaren (Arundo donax) adar beretik beretik ateratzen dira tutu guztiak, korapilo arteko zatiak erabiltzen dira noski. Kanaberaren puntara hurbildu ahala tutuak laburragoak dira eta diametro txikiagoa dute. Kanaberak ez dira zilindro perfektuak izaten, pixka bat konikoak, eta itxura hori hartzeko joera izaten dute tutuek.

Tutuak adar finez edo sokaz lotzen dira.

Tamairaren arabera lau siku mota daude:

 Chuli siku (ika suki)
 Malta siku
 Sanqa siku
 T'uyu siku

 Teknika 
Sikua jotzen duen musikariari "sikuri" edo "sicuri" esaten zaio. Normalean taldean jotzen da "sikurien banda" batean.

Sikuriak bertikalean hartzen du sikua alde lauetik. Beheko ezpaina tutuen ertzean kokatzen du eta putz egiten du tutuarekiko perpendikular. Aireak kainaberaren ertzaren kontra jotzerakoan sortzen duen bibrazioak erresonantzia eragingo du. Ateratzen den nota tutuaren luzeraren eta diametroaren araberakoa da. Aire putz bakoitza mingainaren klaskada batez laguntzen da, "ta" edo "txa" fonema balitz bezala.

Sikuri banda bat bitan erdibitzen da eta bakoitzak eskala erdia interpretatzen du, hala nola, erdi batek do, mi, sol, si, re... eta beste erdiak re, fa, la, do, mi..., eta talde bakoitzeko sikuriak txandaka kokatzen direnez eskala biak tartekatu egiten dira. 

 Soinua 
Siku mota bakoitzak sortzen dituen soinuak:
 Sikua  Argazkia  Aldea  SoinuaSiku Chuli 100px  ira (6)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Suli - Ira - Sonido individual de cada caña.wav arka (7)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Suli - Arca - Sonido individual de cada caña.wavMalta siku 100px  ira (6)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Malta - Ira - Sonido individual de cada caña.wav arka (7)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Malta - Arca - Sonido individual de cada caña.wavSanqa siku 100px  ira (6)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Sanja - Ira - Sonido individual de cada caña.wav arka (7)  Fitxategi:Registro sonoro del Siku - Sanja - Arca - Sonido individual de cada caña.wav

 Historia 
240px|thumb|Moche kulturako marrazkian siku jotzaileak.

Peruko erdialdean jatorria duen musika tresna da, Caralgo zibilizazioan K.a. 4000. urtearen inguruan. Handik Hego Amerikako beste eskualde batzuetara zabaldu zen sikuak, zampoñak eta antarak sortuz, denak ere panen txirularen antzekoak. Nazca kulturako Cahuachi tenpluan 26 siku aurkitu ziren, k.a. I mendekoa, eta garai hartako Moche kulturako zeramikatan ere aurkitzen dira sikurien irudiak. Orduko sikuen erabilera nolakoa zen ez da ezagutzen ordea.

Aimara kulturan, Peru eta Bolivia artean, mantendu izan da sikuaren erabilera. Emakumezkoek ere sortu zituzten sikuri taldeak eta melodiak interpretatu soilik ez, berriak ere sortu zitutzen. Esaten da emakumezkoek sikua erabiltzen zutela ahuntz basatiak erakarri eta ustiatzeko.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Peruko musika tresnak
Kategoria:Boliviako musika tresnak
Kategoria:Argentinako musika tresnak
Kategoria:Zurezko haize-instrumentuak
Kategoria:Txirula