Igartzako grafitiak

Igartzako grafitiak Beasaingo Igartza jauregiaren goiko solairuan dauden marrazki, inskripzio eta sinbolo historikoen multzoa dira. Gehienak XVI. eta XVII. mendeetakoak dira, eta jauregiko gela nagusian kokatzen dira. Grafitien artean bi itsasontzi, hainbat idatzi (Leo, Libra, Sagitarius), eta aurpegi baten irudikapena –kilikiren antzekoa– bereizten dira. Multzoa Igartza monumentu multzoaren ondare artistiko eta kulturalaren parte garrantzitsua da.Aranzadi Zientzia Elkartea (2000): Igartzako jauregiaren dokumentazio historikoa. Donostia.

 Historia 
Igartza jauregiaren Ipar Mendebaldeko muturra eta fatxadaren erdialdea denboran zehar hondatu egin ziren, eta ziurrenik XIX. mendean berreraiki zituzten. 1996 eta 2000 artean Aranzadi Zientzia Elkarteak ikerketa eta dokumentazio prozesu sakona gauzatu zuen, jauregiaren fase konstruktiboak, materialen bilakaera eta jatorrizko egitura aztertzeko.

Ondorengo urteetan (2007–2010), Beasaingo Udalak, Gipuzkoako Aldundiak eta Kutxak berriztapen zientifikoan parte hartu zuten, lortutako datuen arabera jardunez.

Eraikinaren datazioa egiteko, egurrezko habeetan egindako zulaketa txikietatik lagin dendrokronologikoak jaso ziren. Lagin horien azterketak aukera eman zuen erabilitako zuhaitzen hazkuntza-urteen sekuentzia identifikatzeko, eta, horrenbestez, mozketa-data eta eraikuntzaren une kronologikoa zehazteko.A. Mitxelena (2008): Dendrokronologia eta Euskal Herriko ondarea. EHU.

 Eraikuntza-teknikak eta materialak 
Paretak egiteko garaian erabilitako morteroak gatza, ukuiluetako pixa, simaurra eta itsasoko hondarra nahasten zituten. Osagai horien konbinazioak kalitate eskaseko morteroa ematen zuen, eta horren ondorioz, gaur egun paretek ez dute margoa ondo onartzen eta maiz konponketak egin behar izaten dira.N. Ugarte (2010): Euskal Herriko mortero tradizionalak. Ondarea Aldizkaria, 12 zk.

Harri mota desberdinak agertzeak aukera ematen du jauregiaren eraikuntza-faseak bereizteko. Morteroaren osaera eta testura ere aldakorrak dira garaiaren arabera: ez ziren berdinak 1520koak eta 1580koak.

 Goiko solairua 
Goiko solairuan, fatxadetako eta patiotik datozen harresiak gelak mugatzen dituzte, eta haien gainean egurrezko egitura ikus daiteke. Gela nagusiko grafitiez gain, goiko solairuko beste horma batean zatitxo bat estali gabe utzi da, jatorrizko paretaren egitura agerian uzteko. Horrela ikus daiteke egurraren artean erabilitako materiala eta garai hartako eraikuntza-teknika.
alt=|thumb|Lehenengo solairuko horma 500 urteko irudiarekin.

 Toba edo troska: material berezia 
Goiko solairuko horma batzuetan toba (euskaraz, troska) erabili zen: arroka arina, biguna eta barrunbez betea. Oso hidrofiloa denez, XVIII. mendean erabiltzeari utzi zitzaion. Paretan blokeak oso ongi bereizten dira, eta horregatik utzi da zatia estali gabe, eraikuntza hobeto interpretatzeko.J. Altuna (2011): Toba eta harri arinak Euskal Herriko eraikuntzan. Arkeologia eta Arkitektura.

 Aztarna arkeologikoak 
Patioko atea gaur egun kristalezkoa bada ere, jatorriz Euskal Herrian ohikoa ez zen itxura zuen ate berezia zen. Armairuaren ondoko leihotik behera XVI. eta XVII. mendeko zeramika-hondakin ugari agertu dira, garai hartan zaborra leihotik behera botatzen zenaren seinale.

Sukaldearen aztarnak ere bertan aurkitu dira, eta horrek baieztatzen du sukaldea goiko solairu horretan egon zela garai batean.

 Eskolatxoaren hipotesia 
Tradizioak dioenez, Mariaren inguruko ospeak eragina izan zuen Igartzan sortu zen eskolatxo batean, jauntxoen alabentzako (15 urte inguruko neskatoentzako). Goiko solairuko grafitiek agian zerikusia izan dezakete jarduera horrekin, sinbolo eta idatzi horietako batzuk praktiketan edo ikasketetan sortuak izan zitezkeelako.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Igartzako monumentu multzoa
 Igartza jauregia

 Kanpo estekak 
 Igartzako jauregiari buruzko informazioa Beasaingo Udalean.
 Aranzadiren txosten teknikoak.

Kategoria:Beasaingo historia