Eskolio

Eskolioa (latinezko scholium-etik eta grekozko σχλιον-etik, ‘iruzkina’) glosa labur gisa antzinako autore baten eskuizkribuaren marjinetan sartzen den ohar edo iruzkin gramatikal, kritiko edo argigarria da, izan jatorrizkoa edo testuak kopiatzean kopiatu den iruzkinaren zatia. 

Eskolioak eta glosak ez dira gauza bera; glosek hitz zailak azaltzen baitituzte, eta eskolioek, aldiz, idazki bateko testu guztiak argitzen dituzte. Iruzkinetatik (Comentarii) ere ezberdinak dira; izan ere, "comentarii"-ak, oro har, luzeak eta analitikoak dira, eta eskolioak eta eskolioak labur eta zehatzak, banakatzea saihesteko.

Jatorrian, eskolioak bazterreko ohar txikiak izan ziren, autore klasikoen eskuizkribuetan txertatuak, gramatika-zailtasunen bat edo Filosofia edo Historiako alderdi bitxi eta eztabaidagarriren bat azaltzeko. Poema homerikoak eskola-liburu nagusiak izan ziren gramatikarien iruzkin kritikoa eskatzen lehenak, irakurketa errazteko.

 Sorrera eta historia 
Ohar horiek elkarren segidako kopiatzaileek eta eskuizkribuaren jabeek aldatzen zituzten, eta, kasu batzuetan, hainbesteraino zabaltzen ziren, non ez baitzegoen beste lekurik, eta aparteko liburu batera pasatu behar izaten ziren. Hasieran, iruzkin bakarra egongo zelarik, ondoren, bat baino gehiago ager zitekeen kopietan. Hori leloa errepikatuz adierazten da, edo «edo horrela», «edo alderantziz», «batzuen arabera» eta antzeko esaldiak erabiliz; hainbat azalpen aurkezteko.  Didimo Alexandriakoa (K. a. I. mendea) eskolioak konpilatzen zituen lehen jakintsua izan zen, eta jarduera hori K. o. XV. edo XVI. mendera arte egiten jarraitu zen.

Scholium hitza Zizeronek erabili zuen lehen aldiz.Zizero, Ad Atticum, XIV, 7, 2:  “A Cicerone mihi litterae sane pepinnai et bene longae. cetera autem vel fingi possunt, pi/noj litterarum significat doctiorem. nunc magno opere a te peto, de quo sum nuper tecum locutus, ut videas ne quid ei desit. id cum ad officium nostrum pertinet tum ad existimationem et dignitatem; quod idem intellexi tibi videri. omnino si ego, ut volo, mense Quintili in Graeciam, sunt omnia faciliora; sed cum sint ea tempora ut certi nihil esse possit quid honestum mihi sit, quid liceat, quid expediat, quaeso, da operam ut illum quam honestissime copiosissimeque tueamur.” Kontserbatutako grezierazko eskolio gehienak anonimoak dira, Eustathius Thessalonicakoak Homerori buruz egindakoak eta Ioannes Tzetzes Bizantzioko idazleak Likokofroni buruz idatzitakoak salbuespen nabarmenak dira. Hutsalak izaten dira maiz, baina beste askotan, eta beste inon aurkitzen ez den informazio asko izaten dute eskolioek, eta balio handikoak dira testu zaharra zuzentzeko eta interpretatzeko. Garrantzitsuenak egile hauei buruz egin izan dira: grezieraz, Homero (bereziki Iliadari buruzko Veneziako eskolioak, Jean-Baptiste-Gaspard d'Ansse filologo frantsesak aurkitutakoak 1781ean Veneziako San Markoko liburutegian), Hesiodo, Pindaro, Sofokles, Aristofanes eta Apolonio Rodasekoa, eta, latinez, Serviok Virgiliori buruz idatzitakoak, Helenius Acrok eta Porfirio Tirokoak Horaziori buruzkoak, eta Elio Donatok Terentziori buruz idatzitakoak.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Idazketa
Kategoria:Historiografia
Kategoria:Literatura klasikoa
Kategoria:Erdi Aroko literatura
Kategoria:Eskuizkribuak