Lorine Niedecker

Lorine Faith Niedecker (Black Hawk Island, Wisconsin, Ameriketako Estatu Batiuak. 1903ko maiatzaren 12a - Idem, 1970eko abenduaren 31a) estatubatuar olerkaria izan zen. Bere poesia ezaguna da bere bakantasunagatik, Wisconsin eta Goi Erdi-Mendebaldeko paisaia naturaletan (bereziki ur-paisaietan) duen ikuspegiagatik, bere materialismo filosofikoagatik, bere esperimentazio kokapenarengatik eta bere surrealismoagatik. Amerikako eskualdeko poesiaren,  Objectivist poetic movement [Mugimendu poetiko objektibistaren] eta XX. mendearen erdialdeko Amerikako abangoardia poetikoaren historiako pertsonaia nagusitzat hartzen da.

 Haurtzaroa eta gaztaroa 

Niedecker Black Hawk Island [Uhartean] jaio zen, Fort Atkinson-etik gertu, Wisconsin, Theresa (Daisy) (jaiotzaz Kunz) eta Henry Niedecker- bere gurasoak ziren, eta bere bizitzaren zatirik handiena landa isolamenduan bizi izan zuen. Ibaiaren ikuspegi eta soinuez inguratuta hazi zen, Fort Atkinson-era ikastera joan zen arte. Txorien, zuhaitzen, uraren eta paduraren inguruak emango zion ondorengo poesiaren berri. 1922an batxilergoa amaitu zuenean, Beloit College-ra joan zen literatura ikastera, baina bi urte ondoren alde egin zuen, aitak jada ezin zuelako matrikula ordaindu. Bere ama gor gaixoa zaintzen aritu zen, bere senarrak bizilagun batekin zuen afera nabarmenak erabat deprimituta baitzegoen.

Niedecker eta Frank Hartwig 1928an ezkondu ziren; harremanak bi urte iraun zuen. Hartwigen errepide-eraikuntzako negozio distiratsua Depresio Handiaren hasieran sortu zen, Niedeckerrek Fort Atkinson Liburutegian lana galdu zuen bitartean. 1930ean banandu ziren biak, baina ez ziren legez dibortziatu 1942ra arte.

 Lehen idatziak 
Niedecker-en lehen poesia Imagists and Surrealists-en [Surrealismoa literaturan XX. mendeko mugimendu bat da, André Breton-ek hasia, errealitatea adimen inkontzientearekin eta irudimenarekin fusionatzen duena, narrazio bitxi eta onirikoak sortuz, idazketa automatikoa eta ustekabeko justaposizioak bezalako teknikak erabiliz logika eta arau sozialei aurre egiteko, pentsamendua kontrol arrazionaletik askatzeko helburuarekin. Funtsezko ezaugarrien artean, trama ilogikoak, irudi desartikulatuak eta ametsei buruzko ikuspegia daude, Lehen Mundu Gerra ekarri zuen arrazionalismoaren aurkako erreakzio bat islatuz.]  irakurketak markatu zuen. 1931n poesiaren gai objektibista irakurri zuen. Bere poemak Louis Zukofsky-ri bidali zizkion, berak editatu baitzuen edizioa. Hau izan zen bere poeta garapenerako harreman garrantzitsua izan zela frogatu zuenaren hasiera. Zukofskyk Poetry [Poesiara] bidaltzea proposatu zuen, eta han argitaratzeko onartu zituzten. Niedeckerrek, orduan, harreman zuzena aurkitu zuen AEBetako abangoardia poetikoarekin. 1933ko amaieran, Niedecker New Yorkeko Zukofsky bisitatu zuen lehen aldiz, eta bere semearekin haurdun geratu zen. Behin eta berriz esan zion abortatu egin behar zuela, baina lagunak izaten jarraitu zuten eta Niedecker Fort Atkinson-era itzuli zenean elkarri mesede egiten zion korrespondentzia izaten jarraitu zuten.

1930eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Niedecker surrealismo-tik aldendu zen, eta errealitate sozial eta politikoekin eta bere hurbileko landa-ingurunearekin lotura zuzenagoa zuten poemak idazteari ekin zion. Bere lehen liburuak, New Goose [Antzar berria] (1946), poema horietako asko bildu zituen.

 Utzikeria 
Niedecker-ek hamabost urte zeramatzan beste liburu bat argitaratu gabe. 1949an, For Paul [Paul-entzat] izeneko poema-sekuentzia batean hasi zen lanean, Zukofsky-ren semeagatik deitua. Zoritxarrez, Zukofsky deseroso sentitzen zen denborarekin izenburu horren azpian bildu zituen 72 poemen edukiaren izaera pertsonalegi eta intrusiboegi gisa ikusten zuenarekin, eta argitalpen desmotibatu egiten zuen. Neurri batean, bere isolamendu geografikoagatik, aldizkarien argitalpena ere ez zen erraz eskuragarri izan, eta 1955ean adierazi zuen aurreko hamar urteetan sei aldiz baino ez zuela argitaratu lana.

 Pizkundea 
1960ko hamarkadan Niedecker-en lanarekiko interesa berpiztu zen. Wild Hawthorn Press eta Fulcrum Press argitaletxeek, biak ere britainiarrak, liburuak argitaratu zituzten eta aldizkarien argitalpena erregularra bihurtu zen. Poeta ugari ere izan zituen, besteak beste, Cid Corman, Basil Bunting eta ondare modernista berreskuratzeko interesa zuten Britainia Handiko eta Estatu Batuetako poeta gazteagoak. Besteak beste, My Friend Tree, T & G: The Collect Poems, [Nire laguna zuhaitz, T&G: Poema bilduma]  1936–1966, North Central [Ipar zentrala] eta My Life By Water [Nire bizitza urarenondoan]  argitaratu zituen.

Interes horrek bultzatuta, Niedecker berriro hasi zen idazten. Aurretik, Fort Atkinson-eko ospitale bateko solairuak garbitzen bizmodua atera zuen, testu zuzentzen tokiko aldizkari batean, etxeak alokatu zituen eta ia pobrezian bizi izan zen urteetan. Hala ere, 1963ko maiatzean Albert Millen-ekin, Ladish Drop Forge margolari industriala, Milwaukeeren hegoaldean, ezkondu zenean, finantza-egonkortasuna itzuli zen bere bizitzara. 1968an Millen erretiratu zenean, bikotea Blackhawk uhartera joan zen bizitzera, Lorine-k bere aitarengandik oinordetzan jasotako jabetzan eraikitako etxetxu txiki batean bizilekua hartuz. Etxea, gaur egun Lorine Niedecker Cottage bezala ezagutzen dena, Leku Historikoen Erregistro Nazionalean agertzen da.
erdian|thumb|Lorine Niedecker-en etxetxoa

Niedecker 1970ean hil zen, garuneko odoljario baten ondorioz, eta atzean utzi zituen argitaratu gabeko hainbat egindako lan.    Lorine Niedecker Blackhawk uharteko bere etxetik gertu hil zen, Fort Atkinsonetik gertu, Wisconsin-en, 1970eko abenduaren 31n, bere bizitzaren zatirik handiena bizi eta idatzi zuen lekua bera, hil ondoren bakarrik oso ezaguna egin zen xehetasun bat. Niedecker-en beste paper asko Millen-ek erre zituen, eta Niedecker-ek eskatuta egin zuela esan zuen. Bere izena bere gurasoen hilarrian gehitu zen, familiaren jatorrizko izenaren ortografia erabiltzen duena, Neidecker. Lorinek bere izena Niedecker-en ortografiara aldarazi zuen hogei urte zituenean. Niedeckerren artxibo nagusiak Dwight Foster liburutegi publikoan (Niedeckerren liburutegi pertsonala heredatu zuena) eta Fort Atkinson-eko Hoard museoan (Wisconsin) daude (Niedecker-en paperen bilduma bat duena, bere bizilagun eta lagun min Gail Roub-ek gorde eta eman bezala).

Niedeckerren lan osoa, Jenny Penberthy-k argitaratua, University of California Press-ek argitaratu zuen 2002an. Niedecker-en bizitzaren eta obraren mendeurreneko ospakizun bat, 2003an Milwaukee eta Fort Atkinson-en egin zena, Black Hawk Island-eko bere bi Rock River-eko etxeetara egindako ibilaldiak eta adituen eta poeten aurkezpenak barne hartzen zituen sinposio saioak barne. Cormanek, Niedeckerren literatura-exekutatzaileak, bere sormen-bizitzaren zatirik handiena Japonian bizi izan zuenak, Estatu Batuetan egin zuen azken agerraldia ekitaldi horretan.

 Bibliografia hautatua 

 Obrak 

 New Goose [Antzar berria] (Prairie City, Ill.: James A. Deckerren prentsa, 1946).
 My Friend Tree  [Nire laguna zuhaitz] (Edinburgo: Wild Hawthorn Press, 1961).
 North Central [Ipar Zentrala] (Londres: Fulcrum Press, 1968).
 T&G:The Collected Poems [poema bilduak] (1936–1966) (Penland, NC: The Jargon Society, 1969).
 My Life by Water: Collected Poems [ Nire bizitza uraren ondoan: poema bilduak] 1936-1968 (Londres: Fulcrum Press, 1970).
 Blue Chicory [Txikoria urdina] (New Rochelle, NY: The Elizabeth Press, 1976).
 The Granite Pail: Selected Poems of Lorine Niedecker, [Lorine Niedeckerren poema hautatuak] ["The Granite Pail" poema zehatz bati zein Lorine Niedeckerren lan hautatuen bilduma nagusiaren izenburuari egiten dio erreferentzia, objektu sinple eta egunerokoetan aurkitutako esanahi sakona sinbolizatuz, "granitoaren" sendotasuna ura edo denbora bezalako esperientzia iheskorrekin kontrastatuz, eta etxeko bizitza gai unibertsalekin lotuz poesia minimalista eta objektibistaren bidez. Poema izenburuak bizitzaren galeren handitasunarekin alderatzen du galtza txiki bat, eta galtzak esanahi astun eta iraunkorra duela iradokitzen du.] , ed. Cid Corman (San Frantzisko: North Point Press, 1985).
 From This Condensery:The Complete Writing of Lorine Niedecker  [ Lorine Niedecker-en idatzi guztiak], ed. Robert J. Bertholf (Highlands,NC:Jargon Society, 1985).
 Harpsichord & Salt Fish (Durham: Pig Press, 1991).
 Collected Works,[Obra bilduak] ed. Jenny Penberthy (Berkeley: University of California Press, 2002).  
 Lake Superior (Seattle & New York: Wave Books, 2013).  Poemaren edizio honetan iturriak, materialak eta iruzkinak daude.

 Korrespondentzia 

 "Between Your House and Mine": The Letters of Lorine Niedecker to Cid Corman"   [Zure etxea eta nirean artean:  Lorine Niedecker-ek  Cid Corman-i idaztzitako eskutitzak, 1960-1970, ed. Lisa Pater Faranda (Duke University Press, 1987)
 Niedecker and the Correspondence with Zukofsky, [Niedecker eta Zukofsky-rekin edukitako korrespondentzia], 1931-1970, ed. Jenny Penberthy (Cambridge University Press, 1993)

 Erreferentziak 

 Bibliografia osagarria 

 Lorine Niedecker: Woman and Poet   [Emakume eta poeta], ed. Jenny Penberthy (Orono: Poesia Fundazio Nazionala, 1996).
 Radical Vernacular: Lorine Niedecker and the Poetics of Place [ Lorine Niedecker eta tokiko poesia] ed. Elizabeth Willis (Iowa City: University of Iowa Press, 2008).
  Lorine Niedecker: A Poet's Life, [Olerkari baten bizitza].University of Wisconsin Press

 Kanpo estekak 

 Fort Atkinsoneko Lorine Niedecker gunearen lagunak, WI
 Works by Lorine Niedecker at Open Library [Bere lanak]
 Lorine Niedecker, Modern American Poetry aldizkarian 
 Lorine Niedecker-en poemak Amerikako Poeten Akademian
 Lorine Niedecker Hasierako orria EPCn
 Web-gida
 "Paean to Place" autografoaren edizio osoaren faksimilea
 Nor izan zen Lorine Niedecker? Elizabeth Willis-en saiakera
 NY Times Kristine Thatcherren "Niedecker" antzezlanaren aipamena
 Jeffery Beam taldearen "Old Sunflower, You Bowed to No One" [Aintxinako eguzkilorea, Ez zinan inoren aurrean makurtu] estimua "Oyster Boy Review"-n
 Fort Atkinson bilduma historikoa, Lorine Niedecker artxiboko irudi eta paperekin
 Elkarrizketa Cathy Cook zinemagileari Lorine Niedeckerri buruzko bere filmean, Immortal Cupboard: In Search of Lorine Niedecker [Armairu hilezkorra: Lorine Niedecker-en bila]
 Poem-essay on Niedecker bere hitzak bakarrik erabiliz.
 Sir Harrison Birtwistleren 9 Settings of Lorine Niedecker, soprano eta biolontxelorako, Boosey & Hawkes musika argitaletxean
 Lorine Niedecker-en artxiboak Simon Fraser Unibertsitateko Special Collection eta Rare Books argitalpenetan aurki daitezke

Kategoria:Wisconsindarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako poetak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako idazleak
Kategoria:Emakume idazleak