Ur goiena, ur barrena

Ur goiena, ur barrena Nafarroa Garaiko zenbait herritan abesten den kantua, da urteberri eguneko urari loturiko errituetan ei ditu sustraiak.

 Urdiain 
Urdiaingo erretore izan zen Jose Maria Satrustegi eta bera izan zen abesti honen hedatzaile nagusia.

Urdiain da uraren eskaintzaren antzinako erritua oraindik mantentzen duen herri bakanetako bat.

Ohitura da udaletxeko kideak parrokia-etxean biltzea, ordu batzuetako solasaldi adiskidetsuan... Elizako dorreko erlojuan hamabi kanpai-hotsak entzun arte. Une horretan, herriko mutil batzuek, ur berria daramatela, abesti honen ahapaldiak abesten dituzte erretore-etxearen atari aurrean. Agintariak irteten dira eta mutilek ematen dieten ura edaten dute. Erretoreak, lehenago zinegotziei postreren bat partekatu duen erretoreak, tarta bat ematen die kantariei; hauek, berriz, alkateari eskaintzen diote, honek ebaketa sinbolikoa egin eta jabeei itzultzen die tarta behin betiko.

Antzina, tarta beharrean, oparia opil bat izaten zen parrokoak mutilei ematen ziena (olatia, olata, esaten zioten opilari eta 'eskaintza(-opil)' ulertzen zen; hitzaren jatorria, latinetik "oblatum"), .

Gaur egun, ohitura zahar honek garaien erritmora eboluzionatu da, gazteentzat oraindik ere pizgarri izan dadin. Baina badirudi Urdiainen oraindik ere tradizioa nolabait mantentzen dela.

Abestiaren melodia oinarrizkoa da eta Urdiaingo aldaera beste herri batzuetakoa baino monotonoagoa da. Pareatu monorritmikoetan kantatzen dute, elkarrengandik independenteak, bertsoak tolesten diren kasuan ere. 

Olatz Zugaztik abesti honen bertsioak grabatu ditu.

 Hitzak 
Jose Maria Satrustegik erakutsitako hitzak gaurko grafiara hurbildu ditugu, (hatxe batzuk gehitu ditugu).

1. Arantzazu, zer dekazu?
Ur goiena, ur barrena;
Ur goiena, ur barrena
Urte berri egun ona.

2. Etxe honetan sar dayena
bakearekin osasuna;
bakearekin osasuna
onarekin ondasuna.

3. Etxekoandre giltzaria
iriki zazu ataria,
iriki zazu ataria
ba dekagu ur berria;
ba dekagu ur berria
presta zazu gosaria.

4. Etxe hontan oilar bi
bat bestea dirudi,
etxe hontako etxekoandreak
Ama Birjina dirudi.

5. Etxe hontako nagusi jaunak
poltsia txintxirrinduna;
poltsia txintxirrinduna;
zilarrez ezpataduna.

6. Etxe hontako nagusi jaunak
urre gorrizko bizarra
hartxek, hartxek eman dia neuri 
errieltxo biko zidarra.

7. Goien-goien ilargia
erdi-erdian klabeliña
gure baratzan belar ona
hark botatzen du usai ona.

8. Izotzetan elurretan
Abenduko gau luzetan
beste guziak ohian eta
gu, gaizuok, oinutsetan.

9. Eguzu, bada, eguzu
baldin eman nahi badezu,
baldin eman nahi badezu,
bestela despegi gaitzazu.

 Mutilak ez badira pozik geratzen etxeko jaunak edo etxeko andreak oparitutakoarekin, honako bi ahapaldi gehigarri abesten ziren, alde egin baino lehen.

10. Arramaioan dabil sagua
hari segi da[b]il katua
etxe hontako limosnarekin
eztu[g]u beteko zakua

11. Etxi honetan dago uztarri
haren gainian uzkar bi
Amen, amen.

 Erreferentziak 

Kategoria:Euskal Herriko abestiak
Kategoria:Etnografia