Deepak Dhar

Deepak Dhar (1951eko urriaren 30ean jaioa) indiar fisikari teorikoa da, fisika estatistikoari eta prozesu estokastikoei buruzko ikerketagatik ezaguna. 2022an, Boltzmann domina jaso zuen lehen indiarra izan zen, IUPAPek hiru urtean behin ematen duen fisika estatistikoan aitortza gorena, gaiari egindako ekarpen bikainak direla eta.

Dharri Padma Bhushan saria eman zioten 2023an. Dhar TWAS sariaren irabazlea da eta Zientzien Munduko Akademiako kide hautatua ere bada. Zientzia eta Industria Ikerketa Kontseiluak, Indiako Gobernuaren ikerketa zientifikorako agentzia gorena denak, Dharri Zientzia eta Teknologiako Shanti Swarup Bhatnagar saria eman zion, Indiako zientzia saririk garrantzitsuenetako bat, zientzia fisikoetan egindako ekarpenengatik 1991n.   . Indiako hiru zientzia akademia nagusietako kide hautatua da: Indiako Zientzien Akademia, Indiako Zientzia Akademia Nazionala eta Indiako Zientzien Akademia Nazionala . Gaur egun, INSA irakasle gorena da Zientzia Teorikoen Nazioarteko Zentroan (ICTS-TIFR), Bengalurun. 

 Biografia 
eskuinera|thumb|362x362px|Allahabadeko Unibertsitatea
Deepak 1951eko urriaren 30ean jaio zen Pratapgarhen, Indiako iparraldeko Uttar Pradesh estatuan, Murli Dhar eta Rama Guptaren semea. Dharrek zientzietan graduatu zen Allahabadeko Unibertsitatean 1970ean, eta fisikako masterra lortu zuen Kanpurko Indiako Teknologia Institutuan 1972an.  Estatu Batuetara joan ondoren, doktoregoa egin zuen Jon Mathewsen gidaritzapean Kaliforniako Teknologia Institutuan, eta 1978an doktoretza lortu ondoren,  Indiara itzuli zen urte berean Tata Oinarrizko Ikerketa Institutuko (TIFR) ikerketa-kide gisa hasteko.  Bi urteko ikerketaren ondoren, Dhar 1980an denbora osoko kide bihurtu zen, eta kargu horretan egon zen 1986ra arte,  irakasle-laguntzaile izendatu zuten arte. Ohiko zerbitzutik erretiratu aurretik, Dharrek hainbat kargu izan zituen TIFRn, hala nola irakasle elkartua (1991) eta G-tik J-ra bitarteko irakasle kalifikazioak (1995–2008). Bien bitartean, urtebeteko sabatikoa izan zuen Parisko Unibertsitatean zientzialari bisitari gisa 1984–85 bitartean, eta hilabeteko egonaldia Isaac Newton Institutuan 2006ko maiatzean Rothschild irakasle gisa. Erretiroa hartu ondoren, Dhar irakasle goren gisa aritu zen Puneko Zientzia Hezkuntza eta Ikerketa Institutuan .  Gaur egun, Zientzia Teorikoen Nazioarteko Zentroan (ICTS-TIFR) irakasle gisa dihardu Bengalurun. 

Dhar Manjurekin ezkonduta dago eta bikoteak bi seme-alaba ditu.

 Ondarea 
Fisika estatistikoan eta prozesu estokastikoetan zentratuz, Dharrek sare aleatorioen mekanika estatistikoan eta zinetikan lan egin du, eta bere lanak diziplinen ulermena zabaldu duela esaten da.  Fraktalen ikerketetan dimentsio espektralaren kontzeptua sartu izana aitortzen zaio, eta haien fenomeno kritikoak zehazteko metodologia bat garatzen lagundu zuen espazio errealeko birnormalizazio taldeen teknikak erabiliz, hau izan zen lehen aldia aparatu matematikoa fraktalen berretzaile kritiko ez-trivialen kalkuluetarako erabili zena.  Dharrek Ramakrishna Ramaswamyrekin lan egin zuen kritikotasun autoantolatuaren Abeliar harea-pila eredua ebazteko  eta eredu berri bat garatu zuen  Dhar-Ramaswamy eredua bezala ezagutu zena.  Gune zuzenduko animalien zenbaketa arazoan  lanean Bethe ansatz metodoa erabiliz, eboluzio-operadorea proposatu zuen, eta geroztik beste ikertzaile batzuek Dhar gune zuzenduko animalien zenbaketa arazo gisa aztertu dute.   Dharrek autokorrelazio funtzioetan kluster frustratu gabe isolatuen aldaketa motelaren nagusitasuna ere frogatu zuen eta eboluzio estokastikoan egoera beirazko metaegonkorren ereduak proposatu zituen.    eta Indiako Zientzien Akademiaren online artikulu biltegiak 113 zerrendatu ditu. 

Dhar Journal of Statistical Physics aldizkariaren editore elkartua da, Springer argitalpen bat 2005etik, eta aurreko bi agintalditan erredakzio-batzordean egon zen (1993–96 eta 1999–2002).  Zientzia Komunikazio eta Informazio Baliabideen Institutu Nazionala (NISCAIR) erakundeko Indian Journal of Pure and Applied Physics (IJPAP) aldizkariaren erredakzio-batzordeko kidea da,  Physica A aldizkariko erredakzio-aholkulari ohia, Elsevier zientzia-aldizkari bat, eta Journal of Statistical Mechanics: Theory and Experiment, Physical Review E eta Pramana bezalako aldizkariekin lan egin du erredakzio-batzordeko kide gisa. Fisika Puru eta Aplikatuaren Nazioarteko Batasuna-eko Fisika Estatistikako Batzordeko kidea izan zen 1992tik 1995era  eta Zientzia Teorikoen Nazioarteko Zentroko programa-batzordeko kidea da.  Dharrek gonbidatutako hitzaldiak ere eman ditu, eta Mumbaiko Unibertsitatean 2016ko urriaren 19an emandako Fisika eta Matematikaren arteko Harreman Bitxia hitzaldi berezia horietako bat izan zen. 

 Sariak eta ohoreak 
Caltech-en doktoretza egin zuen bitartean, Dharrek bi beka instituzional jaso zituen; EP Anthony beka (1972–73) eta RP Feynman beka (1974–76).  Indiako Zientzia Akademia Nazionaleko Zientzialari Gazteen Domina jaso zuen 1983an.  Zientzia eta Industria Ikerketa Kontseiluak Shanti Swarup Bhatnagar saria eman zion, Indiako zientzia saririk gorenetako bat, 1991n.  Bi urte geroago, Fisika Teorikoaren Nazioarteko Zentroak 1993ko J. Robert Schrieffer sarirako hautatu zuen.  INSAk berriro omendu zuen Dhar 2001ean Satyendranath Bose domina emanez  eta Zientzien Munduko Akademiako TWAS saria jaso zuen 2002an 

Dhar Indiako Zientzien Akademiak kide hautatu zuen 1990ean, eta bertan kontseiluko kide da.  Indiako Zientzia Akademia Nazionaleko kide hautatu bihurtu zen 1995ean  eta Indiako Zientzien Akademia Nazionalak kide hautatu zuen 1999an.  Dharrek Munduko Zientzien Akademiako kide hautatua jaso zuen 2006an  eta Zientzia eta Ingeniaritza Ikerketa Batzordeko J. C. Bose beka nazionalerako hautatu zuten 2007an, eta karguan 2017ra arte egonda.. 

Dhar 2022ko Boltzmann Domina ospetsua jasotzeko aukeratu dute eta ohorea jasotzen duen lehen indiarra bihurtu da.  Fisika estatistikoaren arloan ekarpen bikainak egin dituen zientzialari bati ematen zaio hiru urtean behin. Dharrek saria John Hopfieldekin partekatzen du.  2023ko Padma Bhushan saria jaso zuen, Indiako Gobernuak ematen duen hirugarren sari zibil handiena. 

 Bibliografia hautatua 







 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 



Kategoria:Indiako fisikariak