Łucja Frey

Łucja Frey edo Łucja Frey-Gottesman (Lviv, 1889ko azaroaren 3a – 1942?) Poloniako mediku eta neurologoa izan zen, gerora Frey Sindromea deituriko sindromea deskribatzeagatik ezaguna. Europan neurologo titulua izan zuen lehen emakumeetako bat izan zen. Holokausto garaian hil zen, 1942an, Lvivko ghettoan, 53 urte zituela.

 Bizitza 
Łucja Frey 1889ko azaroaren 3an jaio zen Lviv-en, garai haietan Austrohungariar Inperioaren zati zena. Bere gurasoak Szymon Symcha Frey obra kontratista eta bere emazte Dina (Weinreb jaiotzez) Frey ziren. Frey eta bere familia juduak ziren. 1896 eta 1900 artean kristau eskola batean ikasi zuen. 1907an Franciszek-Józef bigarren hezkuntzako eskolan graduatu zen. Graduatu ondoren, matematika eta filosofia ikasi zituen Marian Smoluchowski (1872-1917) irakaslearen agindupean. Filosofia fakultateko ikaslea izan zen 1907tik 1912ra, baina bost urte geroago Varsoviara joan zen bizitzera eta medikuntza ikasten hasi zen.

Freyk medikuntza ikasi zuen 1918tik 1923ra eta 1923ko ekainaren 2an jaso zuen medikuntza diploma. Bere ikasketak urtebetez eten ziren Polonia-Ukrainako Gerraren ondorioz.

Graduatu ondoren, Kazimierz Orzechowski (1878–1942) irakaslearen laguntzaile gisa lanean jarraitu zuen Varsoviako bere klinika neurologikoan. 1928. urtearen amaieran, Varsovia utzi eta Lviv-era itzuli zen, eta Mordechai (Marek) Gottesman izeneko abokatuarekin ezkondu zen. 1929ko maiatzetik aurrera, Lviv-eko Rappaporta kaleko klinika neurologikoan lan egin zuen, aholkulari nagusiorde gisa. 1930ean erditu zuen bere alaba, Danuta.

1939ko irailaren 19an Poloniako sobietarren inbasioa gertatu eta gero, Mark Gottesmani (bere senarra) iraultzaren aurkako ekintzak leporatu zizkioten eta NKVDk atxilotu egin zuen; ez dakigu ezer berari buruz une horretatik aurrera. 1941ean, alemaniarrek Lwów okupatu ondoren, Łucja Frey Lwów-ko Ghetto aldera birkokatu zuten eta Zamarstynowska 112ko Ghettopoliklinikan lan egitera behartu zuten. Seguruenik, ghettoaren likidazioan bere pazienteekin batera erail zuten 1942ko abuztuan edo Belzeceko sarraski-esparrura deportatu eta gutxira. Ez dago frogarik berak edo bere senideek bizirik iraun zutenik. 

Zalantza asko daude haren bizitzari buruz. Yad Vashem-en Freyren koinata Hedwa Balaten testigantzaren arabera, Łucjak eta Marekek Jakub izeneko seme bat izan zuten, 1919an jaioa. Seguruenik Jakub Gottesman da, Marek Gottesmanen eta bere lehen emazte Klara Philippen semea. Jakub ere Holokaustoan hil zuten, baita bere ama Klara eta bere aitaordea Michal Sokaler doktorea ere.

 Aitortza 
2004ra arte, Łucja Freyren bizitzari buruzko artikulu biografiko laburrak baino ez zeuden: polonieraz, suedieraz eta ingelesez. Argitalpen hauek Eufemiusz Hermanen neurologo poloniarrei buruzko monografia klasikoko datu zatikatu eta urriak errepikatu zituzten. Mirjam Moltrechten biografian haren bizitza tragikoari buruzko datu berriak argitaratu ziren. Hala ere, Freyren izena askotan ezabatzen edo gaizki idazten da ("Lucy" edo "Lucie" bezala) testuliburu eta hiztegi askotan. Maximilian Ruppert Franz von Frey (1852-1932) mediku eta fisiologo austriarraren jaiotze eta heriotza datak batzuetan oker eman izan dira haren izena bezala.

 Lanak 

Freyren argitalpena nerbio aurikulotenporalaren sindromeari buruz, gaur egun "Freyren sindromea" ("zespół Łucji Frey" polonieraz bezala ezagutzen dena), 1923an argitaratu zen, lehenik Polska Gazeta Lekarska poloniar aldizkarian, eta urte berean, Frantziako Revue Neurologique aldizkari ospetsuan. Ez zen sintomen konstelazio honen lehen deskribapena izan. Freyren aurrekoak Kastremsky (1740), Duphenix (1757), Barthez (1806), Dupuy (1816), Brown-Sequard (1849), Baillarger (1853), Henle (1855), Berard (1855), Bergounhioux (1859), Rouyer (1859), Botkin (1875), Parkes Weber (1897), New eta Bozer (1922) eta Lipsztat (1922) izan ziren. Brown-Sequard-ek eta Henlek beren sintomak jakinarazi zituzten. Behaketa horiek guztiek ez dute ikuspegi zabal bat ematen izerdi gustatiboaren anatomiaren, patologiaren eta mekanismo zehatzaren inguruan. Łucja Freyren "Przypadek zespołu nerwu usznoskroniowego" ("Le Syndrome du Nerf Auriculo-Temporal") artikulua fenomenoaren lehen deskribapentzat hartzen da. Frey izan zen sindrome hau inerbazio sinpatiko eta parasinpatikoen nahasmendu gisa identifikatzen lehena.

"Frey sindromea" eponimoa Henryk Higierrek sartu zuen medikuntza literaturan 1926an eta Bassoek 1932an. Sindrome honen aurreko deskribapenak aintzat hartuta, batzuetan Baillarger sindromea, Frey-Baillarger sindromea edo Dupuy sindromea ere deitzen zaio.

Lan garrantzitsu honetaz gain, Freyk landare-pozoiek bizkarrezur-muineko endekapenean, enbor entzefalikoaren topografian, alboko esklerosi amiotrofikoan, Charcot artikulazioetan, muineko plexuaren aneurismetan, garuneko bentrikuluetako kisteetan, klivus tumoreetan, bekoki lobuluko tumoreetan eta atzeranzko tumoreetan dituzten ondorioei buruzko artikuluak argitaratu zituen.

Łucja Frey's-en lanen zerrenda osoa (Bera da egile bakarra, beste egile batzuk aipatzen ez badira behintzat):

 Przypadek podrażnienia nerwu usznoskroniowego. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 8, 1-2 (1923)
 Przypadek zakrzepu tętnicy móżdżkowej. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 8, 24 (1923)
 Przypadek zespołu bocznej ściany zatoki jamistej (Zespół Feix). Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 8, 8-9 (1923)
 Przypadek zespołu nerwu usznoskroniowego. Polska Gazeta Lekarska 41, 708-710 (1923)
 Le syndrome du nerf auriculo-temporal. Revue Neurologique 2, 2, 97-104 (1923)
 O działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzenia rdzeniowego. Medycyna Doświadczalna i Społeczna 5, 5-6, 379-387 (1925)
 Przyczynki do nauki o topografii w trzonie mózgowym. Ogniska boczne i środkowe w rdzeniu przedłużonym. Neurologia Polska 8, 2, 124-142 (1925)
 Frey Ł, (1925) "Przyczynki do nauki o topografii w trzonie mózgowym. Ogniska w wyższych piętrach mostu Varola." Polska Gazeta Lekarska 15 335–338 (polonieraz)
 Przypadek chorego z guzem stoku Blumenbacha. Polska Gazeta Lekarska 14, 328 (1925)
 Przypadek guza stoku Blumenbacha. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 9, 6-7 (1925)
 Przypadek zapalenia nerwów posurowiczego. Neurologia Polska 8, 340-341 (1925)
 Frey Ł, Orzechowski K. Zmiany anatomiczne w chorobie Charcota. Neurologia Polska 8, 3-4, 196-219 (1925)
 Frey Ł, Orzechowski K. Zmiany anatomiczne w chorobie Charcota. Księga Pamiątkowa XII Zjazdu Lek Przyr 2, 145 (1925-1926)
 O działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzneia rdzeniowego. Księga Pamiątkowa XII Zjazdu Lek Przyr 2, 158 (1925-1926)
 Étude anatomo-pathologique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle. Revue Neurologique 1, 709 (1926)
 Pokaz mózgu z torbielą III komory. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 14, 192 (1926)
 Preparat torbieli III-ej komory. Polska Gazeta Lekarska 16, 312 (1926)
 Przypadek cierpienia rodzinno-dziedzicznego, dotyczącego głównie kończyn dolnych. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 4, 193 (1926)
 Przypadek myelitis. Polska Gazeta Lekarska 50, 955 (1926)
 Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Neurologia Polska 9, 1-2, 21-30 (1926)
 Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Nowiny Psych 9, 1-2, 21-28 (1926)
 Frey Ł, Orzechowski K. Sur l’histopathologie de la maladie de Charcot. Revue Neurologique 2, 2, 188 (1926)
 Torbiel III komory. Brak objawów lejkowych przy zupełnym zniszczeniu dna III komory. Nowiny Lekarskie 38, 289-292 (1926)
 Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Neurologia Polska 10, 3-4, 346-347 (1927)
 Kyste du III ventricule. Destruction totale de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. Revue Neurologique 2, 413 (1927)
 Kyste du III ventricule. Destruction totale de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. L Encéphale 22, 21-26 (1927)
 Paraplegia spastica heredofamiliris. Neurologia Polska 10, 1, 58 (1927)
 Przypadek: Osteoarthropatiae vertebralis tabidorum. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 10, 30-32 (1927)
 Frey Ł, Opalski A. Przyczynki kliniczne do studium nad schorzeniami dziedzicznemi układu nerwowego. Polska Gazeta Lekarska 15, 6, 277-280 (1927)
 Rdzeń i preparaty drobnowidzowe z przypadku tętniaka splotowatego rdzenia. Polska Gazeta Lekarska 22, 431 (1927)
 Etude anatomo-clinique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle. Pamiętnik I Zjazdu Anatomo-Zoologicznego w Warszawie 98-99 (1927)
 Frey Ł, Orzechowski K. Neurirétinite unilatérale due à une Highmorite du même coté, améliorée après une ponction du sinus maxillaire. Lésions pagétoides dans les os de la voûte crânienne décelées à la radiographie. Revue Neurologique 2, 284 (1927)
 Frey Ł, Drozdowicz. Neuroretinitis jednego oka przy zajęciu jamy Highmor'a tej że strony u osobnika z czaszką Pagetowską. Neurologia Polska 11, 2, 246-248 (1928)
 Przypadek guza retrosplejalnego. Neurologia Polska 11, 3-4, 319-320 (1928)
 Przypadek guza retrosplejalnego. Polska Gazeta Lekarska 14, 261 (1928)
 Przypadek operowanego guza śródbłonka mózgu. Polska Gazeta Lekarska 8, 150 (1928)
 Frey Ł, Sławiński. Przypadek operowany śródbłoniaka płata czołowego. Neurologia Polska 11, 3-4, 312 (1928)
 Przypadek: Osteoarthropatiae vertebralis tabidorum. Neurologia Polska 11, 1, 128-130 (1928)
 Przypadek sympatomatu rdzenia kręgowego. Neurologia Polska 11, 1, 125-127 (1928)
 Przypadek śródbłoniaka płata czołowego wyłuszczonego pomyślnie. Polska Gazeta Lekarska 20, 373-376 (1928)
 Urazowe podrażnienie nerwów promieniowego i mięśniowo-skórnego z przerwaniem kilku ścięgien. Neurologia Polska 11, 3-4, 350-351 (1928)
 Étude anatomo-clinique d’un cas d’anévrisme cirsoide de la moelle épinière. Ann d anat-path 5, 971-979 (1928)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Lucja Frey Gottesman

Kategoria:Lviven hildakoak
Kategoria:Lvivtarrak
Kategoria:1942ko heriotzak
Kategoria:1889ko jaiotzak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume neurozientzialariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Juduak