Ur-eskasia

Gaur egun mundu mailan ur geza nahikoa dago bizitzak duen eskariari aurre egiteko. Horrenbestez, uraren eskuragarritasun ezak eragiten du ur-eskasia. Hori hainbat arrazoirengatik gerta daiteke: eskualde bateko populazio igoeragatik, bizi-baldintzak eta dieten aldaketagatik edota nekazaritza ureztatuaren hedapenaren ondorioz.

Kausa hauetaz gain, klima-aldaketa, deforestazioak, uraren kutsadurak eta uraren erabilera xahutzaileak ere ur eskasiaren kausa izan daitezke. Herrialde bateko ur-eskasia politika-ekonomikoaren eta plangintzaren ikuspegi nagusien araberakoak ere izan daitezke. 

Ur garbia eta saneamendua, garapen jasangarriaren helburuetako bat da, 6.a hain zuzen ere (GJH 6). Helburu hori uraren erabilgarritasuna eta kudeaketa jasangarria nahiz guztiontzako saneamendua bermatzean datza. Izan ere, munduko hainbat herrialdetan ur-eskasia pairatzen dute eta honi aurre egiteko neurriak hartzeko sortu zuen helburu hau Nazio Batuen Erakundeak (NBE), urak izaki bizidunen biziraupenean eta ekosistemen funtzionamenduan duen garrantzia eztabaidaezina baita. Horrez gain, uraren eskuragarritasuna giza eskubidea ere bada. Nazio Batuen Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeak oinarrizko bost ezaugarri ezarri zituen segurtasun hidrikorako, eta adierazi zuen ura izateko giza eskubideak denei ematen diela ur osasungarri nahikoa izateko eskubidea. Bai erabilera pertsonalerako eta bai etxeko erabilerarako eskuragarri izango dena.

 Definizioak 

 Estres hidrikoa 
Estres hidrikoaren kontzeptua nahiko berria da. Denboraldi jakin batean ur geza lortzeko zailtasunari dagokio. Egoera horren ondorioz, baliabide hidrikoak gehiago hondoratu eta agortu daitezke.

 Klima aldaketa 
Klima-aldaketak eragin handia izan dezake mundu osoko ur-baliabideetan, klimaren eta ziklo hidrologikoaren arteko lotura estuak direla-eta. Tenperaturen igoerak eta lurruntzeak, uholde eta lehorteen maiztasuna eta intentsitatea handitzen ditu. Orokorrean, elur gutxiago eta euri gehiago egingo du klima epelagoan eta, mendi-inguruetan, elurte eta elur-urtze aldaketak ere gertatuko dira. Hori ez ezik, tenperatura altuagoek ere, eragina izango dute uraren kalitatean, zientzialariek ulertzen ez duten moduetan; eragin posibleen artean eutrofizazioa handitzea dago. Klima-aldaketak nekazaritzan dauden ureztatze-sistemen eskaria ere igo dezake. Gaur egun, ebidentzia ugari daude uraren sektorean aldakortasun hidrologiko handiak eta klima-aldaketak eragin sakona dutela diotenak. Uraren zikloan, eskuragarritasunean, eskarian eta banaketan agerian geratzen da hori.

Nazio Batuen Erakundearen FAOk dioenez, 2025erako 1.900 milioi pertsona biziko dira ur-eskasia erabatekoa duten herrialde edo eskualdeetan, izan ere, munduko biztanleen bi heren estres egoeran egon daitezkeela dio. Munduko Bankuaren esanetan, klima-aldaketak sakonki alda ditzake etorkizuneko ur-eskuragarritasunaren eta -erabileraren ereduak. Horrek, estres hidrikoa eta segurtasun eza okertuko ditu, mundu mailan eta uraren menpe dauden sektoreetan.

Zientzialariek ikusi dute populazioaren aldaketa epe luzeko klima-aldaketa baino lau aldiz garrantzitsuagoa dela ur-eskasiak dituen ondorioetan.

 Defizit hidrikoa 
Defizit hidrikoa klima-aldaketak eragin dezake, hala nola klima-eredu asaldatuek, lehorteek eta uholdeek, kutsadura handitzeak, gizakiaren ur-eskaera handitzeak eta gehiegizko erabilerak.

 Krisi hidrikoa 
Krisi hidrikoa eskualde baten barruan, kutsatu gabeko uraren eskuragarritasuna, eskualde horretako ur-eskaria baino txikiagoa denean gertatzen den fenomenoa da. Ur-eskasia bi fenomeno konbergentek bultzatzen dute: ur gezaren erabilera gero eta handiagoak eta eskuragarri dauden ur gezako baliabideak agortzeak.

 Ur-eskasi motak 
Ur-eskasia bi mekanismoren emaitza izan daiteke. Uraren Kudeaketarako Nazioarteko Institutuak 2007an zuzendutako ikerketa batean definitu ziren hauek: uraren eskasi fisikoa (erabatekoa) eta uraren eskasi ekonomikoa.

Uraren eskasi fisikoa eskualde bateko ur-eskaria hornitzeko ur-baliabide naturalen eskasia da, eta hau, ur-baliabide naturalak bizitzarako eskari guztiei erantzuteko nahikoak ez direnean gertatzen da. Hau da, ekosistemek ongi funtzionatzeko behar duten ura ez dagoenean eskuragarri. Horrenbestez, sarritan eskualde lehorrak dira ur-eskasi fisikoa pairatzen dutenak. Gizakiaren jarduerak klimarengan izan dituen eraginek, arazoa areagotu egin dute ur-eskasia lehendik arazoa zen eremuetan.

Hala ere, lehorrak ez diren eskualdeetan ere egon daiteke ur-eskasi fisikoa, baliabide gehiegi uraren menpe jartzen badituzte. Azpiegitura hidraulikoen gehiegizko garapena badago eta ur asko behar bada energia eta laborantza lurrak ureztatzeko, posible da ur-eskasi fisikoa gertatzea; ur kantitate oso handia eskatzen baitute jarduera horiek. Honako hauek izan daitezke ur-eskasi fisikoa islatzen duten sintoma batzuk: Ingurumen-degradazio larria eta lur azpiko uren eta uren esleipenen gutxitzea. 

Ur-eskasi ekonomikoa ibai, akuifero edo bestelako ur-iturrietatik ura ateratzeko azpiegituretan edo teknologian egindako inbertsio faltaren ondorioa da. Ur-eskaria asetzeko giza gaitasun ahularen ondorioa ere bada; esaterako, Saharaz hegoaldeko Afrikako jende asko ur-eskasia ekonomikoarekin bizi da.

Garapenerako Nazio Batuen Programaren arabera, ur-eskasia ekonomikoa izaten da; arrazoi nagusia ur-eskasia duten herrialde edo eskualde gehienetan egonik. Izan ere, herrialde edo eskualde gehienek nahikoa ur geza dute etxeetako beharrak asetzeko, baita industria, nekazaritza eta ingurumen beharrak asetzeko ere, baina ez dute hori modu eskuragarrian emateko baliabiderik.  

Herrialde eta gobernu askoren helburuetako bat da ur-eskasia murriztea. Nazio Batuen Erakundeak (NBE) onartzen du garrantzitsua dela saneamendurako eta edateko uretarako sarbide iraunkorrik ez duten pertsonen kopurua murriztea. 

 Ur-eskasiak Euskal Herrian duen eragina 
Euskal Herriko eskualde batzuetan ere, azken urtetan, ur-eskasia arazo bat izaten ari da. Horren adibide da Busturialdea. 2022ko abuztuan hasi zen Bilbao Bizkaia Ur Partzuergoa  Busturialdeko hornidura-sarean ura sartzen, Bilboko portutik eskualdera garraiatzen zen ura 4000 metro kubikoko itsasontzi batean.

Iratxe Arriolak Busturialdeko errealitate hidrikoa ondo asko ezagutzen du, alkate izateaz gain Bizkaiko batzarkide eta Busturialdeko Ur Partzuergoko presidente ohia baita. 2022ko abuztuan NAIZeko hedabideetan azaldu zuenez, «Busturialdeko ur-defizita historikoa da», batik bat uda-garaian. Urte-sasoi honetan, hain zuzen ere, ur-kontsumoa handitu egiten da eskualdean eta, aldi berean, euri gutxiago egiten du. «Horrek suposatzen du gainazaleko uretan beherakada gertatzen dela. Eta beherakada horrek «desoreka» sortzen du. Horretaz gain, gaineratu zuen lehorte handia egon zela 2022. urtean eta, bestetik, salatu zuen errekak berak eraman behar duen ur-kantitatea ez dela beti errespetatu.  

Arriolaren esanetan, "inork ez daki zein izango den biharko klima, eta horrek suposatzen du gaur egun kudeatzen den baino askoz arrazionalizatuago kudeatu behar dela ura". Horretaz gain, Busturialdeko Ur Partzuergoko presidente ohiaren iritziz, dauden beharrak optimizatu eta zaharkituta geratu diren sareak berritu behar dira.

Esa urtegia Nafarroa eta Aragoi artean dago eta bere edukiera % 26,8koa zen 2022an, Ebroko Ur Konfederazioak (CHE) urte horretan argitaratutako txosten batean adierazi zuenez. 447 hektometro kubikoko edukiera du, eta horietatik 119 beteta daude. 2021ean, data berberetan, 147 (hm³) zituen, % 6,28 gehiago. Azken bost urteetako batez bestekoa 183 hm³-koa da, % 14,26 gehiago.  
Itoizko urtegia ere ez da % 50eko betetasunera iristen; zehazki, 191 hm³ ur biltegiratzen ditu orain, edukieraren % 45,8, hau da, 417 hm³. Azken bost urteetako batezbestekoa baino % 5,67 gutxiago da hori. Euskal Autonomia Erkidegoan dauden arro horretako beste urtegi txikiago batzuek zifra hobeak dituzte. Nafarroan ere, Eugi % 62,5ean dago —21 hm³-ko edukiera du, batez bestekoa baino % 6,59 baxuagoa—, eta Alloz, 66 hm³-ko edukiera duena, % 59,7an dago, batez bestekoa baino % 1,92 gutxiago.   

Araban, Uribarri Ganboako urtegiak 146 hm³ ditu, eta edukieraren % 71,5ean dago (batez bestekoaren %-1,52); Urrunaga, berriz, Legution, % 69,6an dago, eta zifrak % 0,37 besterik ez dira hobetu.

 Erreferentziak 

Kategoria:Ura
Kategoria:Lehorteak
Kategoria:Klima aldaketa