Oengus

Oengus (edo Aengus, Angus, mac Óc, mac Óg), /'oi:nγus/, jainko bat da Irlandar mitologian.Philippe Jouët (2007) L’Aurore celtique dans la mythologie, l'épopée et les traditions, Yoran embanner, Fouesnant,  Dagda jainko zerutiarraren semea da. 

Angus Óg gaztetasunaren eta edertasunaren jainkoa da eta Tuatha Dé Danann jainkoetako bat da; maitasunaren jainkoa ere izan liteke, halako jainkorik badela esan badaiteke.  

Angus Óg Mabon-Maponos izeneko jainko zelta kontinentalaren baliokide irlandarra dela esaten da. Espekulazio akademikoek Adonis, Apolo eta Eros (Kupido) bezalako figura klasikoen baliokidetzat dute ere. Angus Ogek bere aita bere erresumatik bota zuenez, aditu batzuek iradoki dute Zeusen baliokidea izan daitekeela, greziar jainkoak ere Kronos aita bere lekutik kendu zuelako.

 Narrazioak 

 Sorrera eta itxura 
Oengusen gurasoak, Dagdaren, «jainko ona», eta Boann jainkosa, Boyne ibaia, «behi-emailea» ("Egunsenti zerutiarra" ezizena ere ematen zaio) dira. Bertsio batzuen arabera, Boann artean Nechtan jainkoarekin ezkonduta zegoen eta beste batzuetan Elcmar jainkoarekin.

Bertsio batean, desleialtasuna ezkutatzeko, gurasoek haurraren adopziozko aita izateko eskatu zioten Elcmar jainkoari. Bertsio ez hain ezagun batean, Eochaid Ollathair-ek (Dagda bera) engainuz liluratu zuen Elcmar-en emaztea, Eithne (agian Boann beraren beste izen bat), seme jainkotiarra sortzeko, ondoren Midir-ek hazi zuena. Irlandar kontakizunetan, ohikoa izaten zen, norbaiten semea edo alaba beste guraso batzuekin heztea, haiek bere gurasoak balira bezala, baina bere gurasoak, bere jaiotetxekoak izaten jarraitzen zuten.

"Etainen gorteatzea" (Tocmarc Etaine) izeneko kontakizunak jainko gaztearen jaiotza kontatzen du. Egun berean sortu eta jaio zen. Dagdak, Boannen senarra, Elcmar, engainatu zuen emakumea bahitzeko. Dagdak «eginkizun luzeetan bidali zuen, beraz, bederatzi hilabete igaro ziren egun bat izango balira bezala, berak esan baitzuen egunaren eta gauaren artean itzuliko zela»Philippe Jouët, op. cit., 217 or. Françoise Le Roux frantses historialariaren, eta mundu zeltan adituaren arabera, Oengus «hasierako argitasunaren (Boann) eta jainko zerutiarraren (Dagda) semea» da, eta Philippe Jouëtek kontakizun honetan Urtearen erlijioaren eta kosmologia indoeuroparraren pasarte bat ikusten du.

Angus Ogek, heldua zenean, Dagda (edo Elcmar bertsio batzuetan edo besteetan)  kendu zituen bere ohiko bizilekutik, Brug na Bóinne [Boyneren aterpetxea] izenekoa. Brug na Bóinnen zuhaitzek beti fruituak ematen zituzten eta beti zegoen txerri erre bat jateko prest. Bertsio batzuetan, Elcmar-ek Clettech Sydh irabazten du Brug na Bóinne galtzearen truke.  

Tradizio herrikoiaren arabera, Angus Óg eta Manannán mac Lir dira behiak Indiatik ekarrita Irlandan sartu zituztenak. Gainera, Angus Og-ek hilezkortasunetik edan zuen garagardoa, eta lau beltxarga zirkuluan hegaldatzen ziren bere buruaren gainean bidaiatzen ari zenean. 

 Denbora berritzea 
Brug na Boinne eskuratu zuenean, trikimailu bat erabili zuen:: egun eta gau baterako jabetza sinbolikoa eskatu zuen, baina zelten munduan, egun batek eta gau batek betikotasuna irudikatzen dute, eta, beraz, lurralde horren jabe bihurtu zen. Denbora eta betikotasuna bere ardurapean daude.

"Etainen gorteatzea" kontakizunean, bestalde, Oengus jainkoaren beste garaipen baten berri ematen:  gaztetasunaren jainkoak Síd erresuma ere bereganatu zuen (lurpeko erresuma, Beste Mundua edo Azpimundua), Elcmar gauaren subiranoak jakin gabe. Azken horrek ere egun eta gau baterako ematen dio erregetza; eternitaterako, beraz.

 Oengusen ametsa 
"Oengusen ametsa" (Aislinge Óenguso) kontakizuna jainko horren ziklo mitologikoaren ipuin ezagunenetakoa da. Narrazioan,  Oengus lotan dagoela, Caer Ibormeith izeneko neska ikusten du ametsetan eta zeharo maitemintzen da harekin, baina neskaren aitak, Ethalek, ez dio alabaren eskua eman nahi, ez eta non dagoen esan nahi. Azkenean, Oengusek neska non ezkutatzen den esatera behartu du aita, eta aintzira batean aurkitu du, beste ehun eta berrogeita hamar neska artea, denak elkarri kate batez lotuak, edo beltxargen erdian. Caer Ibormeith Samhain egunean itxuraz aldatzen da urtero: urte batean neska da eta hurrengoan beltxarga, eta hurrengoan berriz aldatzen da. Hurrengo Samain egunean Oengus bera ere eraldatu egiten da, eta neskaren bila joaten da. 

Beltxarga eta beste hegazti urtarrak behin baino gehiagotan agertzen dira irlandar mitologian, eta baita katez lotuta egotearen irudia. Beltxarga, irlandar kondairetan, Beste Munduaren eta hemengoaren artean hegan egiten dute, eta oro har, funtzio garrantzitsua izaten dute. Bestalde, beltxarga itsura har dezakeen neska ("beltxarga neskatxa" edo "beltxarga dontzeila") beste herrialdeetako kondairatan agertzen da, bai eta, batzuetan, kristau ohituren baitan, saindu bilakatu.

 Aita ponteko eta babesle 
Oengus beste pertsonai batzuen aita pontekoa da hainbat ipuinetan, besteak beste Diarmuid Ua Duibhne-rena eta Curcog-ena, Manannán mac Lir jainkoaren alba ederrarena.

 Testu mitologikoak 

 Tochmarc Etaíne (Etainen gortetzea)
 Aisling Óenguso (Oengusen ametsa)
 Toruigheacht Dhiarmada Agus Ghráinne ("Diarmuid eta Gráinneren jazarpena")

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Gregory Wright (2023-05-11) “Aengus”. Mithopedia.
 2022 irailak 14: “Altram Tighe Dá Mheader - The Fosterage of the Houses of the Two Drinking Vessels” Mythical Irland.
 “Le Rêve d'Oengus”. Textes mithologiques irlandais. Encyclopedie de l'Arbre Celtique
 “Aengus et la jeune fille cygne”. Textes mithologiques irlandais. Encyclopedie de l'Arbre Celtique
 Aengus Timeless Myths
 Shaw Francis (itzul., 1934) The Dream of Oengus. Aislinge oenguso (PDF) eta “Aislinge Óenguso. Online sources” Irish Sagas Online. University College Corck, Ireland. Coláiste na hOllscoile Corcaigh.
 Cleary, Cristina Joanne () “Observations about the textual relationship of the Remscéla Tána Bó Cúailnge to one another and to the Táin Bó Cúailnge itself”
 Cleary, Cristina Joanne (2018) An investigation of the remscéla Tána Bó Cúailgne and an edition and translation of Aislinge Óenguso with textual notes. Trinity College Dublin. School of Lang, Lit. & Cultural Studies. Discipline of Irish.

Kategoria:Irlandar mitologiako jainko-jainkosak