Rosa Sabater

Rosa Sabater i Parera (Bartzelona, 1929ko abuztuaren 29a - Mejorada del Campo, 1983ko azaroaren 27a) kataluniar piano-jotzailea eta pedagogoa izan zen. 36ko gerraosteko kataluniako piano-eskolako figura garrantzitsuenetako bat izan zen. Errepertorio oso zabalarekin, Isaac Albéniz, Enrique Granados, edo Manuel de Fallaren eta Xavier Montsalvatge eta Frederic Mompou bezalako autore garaikideen musikan espezializatu zen. Baita autore inpresionistenetan ere. Kataluniako Generalitatearen San Jorgeren Gurutzea jaso zuen 1983an.

 Biografia 
Bartzelonan jaio zen 1929ko abuztuaren 29an, musikari familia batean: Bere aita, Josep Sabater i Sust izan zen Liceoko Antzoki Handiko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari titularra 40 urtez. Bere ama, Margarida, kantu irakaslea zen. Rosa Sabaterrek konposizioa eta pianoa ikasi zituen bere aitarekin eta Frank Marshallekin –Enrique Granadosen dizipulua– Frank Marshall-Granados akademian. Akademia horretan Espainiako musikan espezializatu zen.

 Debuta 
1942an Kataluniako Musika Jauregian debuta egin zuen Orkestra Iberikoarekin, Hugo Balzer-en zuzendaritzapean, eta nazioarteko ibilbide bikain baten abiapuntua izan zen. Arrakasta handia izan zuen, eta Europa osoan eta Amerikan ere emanaldiak eskaini zituen.

 Lankidetzak orkestrekin 
Kataluniako hainbat talderekin aritu zen, hala nola Bartzelona Hiriko Orkestra Sinfonikoa, gaur egungo Bartzelonako Orkestra Sinfonikoa eta Kataluniako Orkestra Nazionala, Bartzelonako Orkestra Klasikoa, Bartzelonako Orkestra Filarmonikoa, Bartzelonako Liceo Antzoki Handiko Orkestra Sinfonikoa, Bartzelonako Ganbera Orkestra, Bartzelonako Espainiako Irrati Nazionaleko Orkestra, Bartzelonako Ganbera Harmonikoko Orkestra, Bartzelonako Orkestra Filarmonikoa, M.J.M. Gainera, Espainiako beste orkestra batzuekin aritu zen, hala nola Madrilgo Orkestra Klasikoa, Bilboko Orkestra Sinfonikoa, Espainiako Orkestra Nazionala, Valentziako Udal Orkestra, Valentziako Orkestra Sinfonikoa, Kanarietako Ganbera Orkestra, Las Palmaseko Orkestra Filarmonikoa, Madrilgo Ganbera Orkestra, Madrilgo RTVEko Orkestra Sinfonikoa, Tenerifeko Orkestra Sinfonikoa, Orkestra Filarmonikoa, Londresko Orkestra Filarmonikoa, Sevillako Orkestra Filarmonikoa, nazioarteko taldeekin, hala nola Parisko Lamoureux Orkestra, Genevako Suisse Romande Orkestra, Amsterdamgo Concertgebouw Orkestra, Londresko Philarmonia Orkestra, the English Chamber Orchestra, Lisboako Gulbenkian Orkestra, Txekiar Orkestra Filarmonikoa, Pragako Orkestra Sinfonikoa, Ostravako "Leos Janacek" Ganbera Orkestra (Rep. Txekiar), Londresko Orkestra Philomusica, Canneseko (Frantzia) Kasinoko Antzokiko Orkestra eta Parisko Ensemble Musical, besteak beste.

 Zuzendariak 
Josep Sabater, Joan Pich i Santasusana, Joan Manén, Joan Lamote de Grignon, Eduard Toldrà, R. P. Robert de la Riba, Rafael Ferrer, Gabriel Rodó, Lluís Millet, Antoni Ros Marbà eta Ernest Ancxó bezalako katalan ospetsuek zuzendu zuten. Eta Espainiako beste lurraldeetako zuzendariak, Jose Ma kasu. Franco, Jesús Arámbarri, Santiago Sabina, Agustín Alamám, José Manuel Izquierdo, Honorio Timoneda, Ataúlfo Argenta, Rafael Frühbeck de Burgos, Enrique García Asensio, Armando Alfonso, Luis Izquierdo, Odón Alonso, Benito Lauret, Pedro Pírfano eta José Luis García Asensio. 

Nazioarteko hainbat batutaren zuzendaritzapean ere aritu zen: Simon Rattle, Hugo Balzer, Conrad Bernhard, Napoleone Annovazzi, Jaques Bodmer, Louis de Froment, Jasha Horenstein, Pierino Gamba, Rafael Kubelik, Heidi Salquin, Karl Rucht, Eugen Jochum, Niels Grön, Gerard Devos, Vaclav Smetacek, Jouzas Domarkas, Zdenek Dejmek, Zdenek Kosler, Bernard Klee eta Heinz Fricke.

 Lankidetzak 
Conchita Badía, Montserrat Caballé, Carme Bustamante, Alicia de Larrocha, Joan Torra, Jaime Padrós, Carmelo Bernaola, Enrique Santiago, Emilio Navidad, Marçal Cervera, Lluís Claret, Radu Aldulescu, Reine Flachot, Pedro Corostola, Carmelo Bernaola, Enrique Santiago, Emilio Navidad, Cervera, Marçal Cervera, León, Agustín Aldulescu, Agustín Palacón, Cervera, Agustín Turça.

 Nazioarteko lehiaketetako  epaimahaiko 
Hainbat lehiaketatan epaimahaiko izan zen: Jaen Saria (1972-1982), Santanderreko Nazioarteko Piano Lehiaketa "Paloma O'Shea" (1982), Valentziako Jose Iturbi (1982), Mallorcako Frédéric Chopin (1983), Madrilgo Reina Sofia (1979), Espainiako Irrati Nazionaleko Ven-a (1970), Ciudad de Manacor (1976), Oradell (1969) eta Sabadellen (1969).

 Pedagogia musika ikastaroetan 
Santiago de Compostelako nazioarteko ikastaroetako piano eta ganbera musikako irakaslea izan zen, Frederic Mompou, Andrés Segovia, Enric Ribó edo Gaspar Cassadó bezalako pertsona ospetsuekin batera, 1967-1983 urteetan. Granadako Manuel de Falla Nazioarteko Ikastaroetan ere (1976-1983) eskolak eman zituen. Halaber, Kamprodoneko Ganbera Musika interpretatzeko I. Ikastaroan (1982) eta L'Espluga de Francolí Ganbera Musika interpretatzeko II. Ikastaroan (1983) ere. 

Brisgoviako (Alemania) Friburgo kontserbatorioko irakasle izan zen 1975etik 1983ra.

 Musika-estreinaldiak 
Hainbat lan estreinatu zituen: “Juventus, Op. Joan Manénen A-5” (1945), M. Gomisen “Duero” (1949), Antoni Bessesen “Himnari” (1975) eta Carmelo Bernaolaren “Bela Bartok- I Omenaldia” (1981).

 Aintzatespenak 

 Kataluniako Generalitateko San Jorgeren Gurutzea (1983).
 SGAEren hil osteko saria (1984).
 Bartzelonako Musika Kultur Elkarteko Ohorezko Bazkidea (1980).
 Jaengo Udalaren urrezko oliba.
 Jaen Saria nazioarteko piano lehiaketak Rosa Sabater saria ematen du, espainiar musikako interprete onenari ematen zaiona.

 Heriotza 
Kataluniako Musika Jauregian eman zuen azken kontzertua 1983ko urriaren 7an izan zen, Heinz Fricke maisuaren zuzendaritzapean, Beethovenen Pianorako 3. kontzertuarekin.

1983ko azaroaren 27an, 1:04an, pianista, garai hartan Alemanian bizi zena, Avianca airelinea kolonbiarraren 11. hegaldian hil zen, Frankfurt-etik zetorrela, Parisen, Madrilen eta Caracasen geldialdia eginda, Bogotarako bidean. Madrilgo aireportuan lurreratu aurreko azken segundoetan, hegazkina, ustekabean, altuera galtzen hasi zen, lurraren kontra jausiz, eta ondoren Mejorada del Campo (Madril) udalerrian eztanda egin zuen, 183 pertsonaren heriotza eraginez, horien artean Rosa Sabater. 11 pertsonak biziraun zuten, horietatik 4 haurrak. Bere gorpuzkiak Mataroko Kaputxinoen hilerrian (Bartzelona) daude.

 Bibliografia 

 Bas Macià, Damià. Carrers i gent de Vilassar de Mar: Qui és qui a la nomenclatura urbana. Vilassar de Mar: L'autor, 1997.

 Oharrak eta erreferentziak 

 Musikaren Entziklopedia Handia. Entziklopedia Katalana

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bartzelonarrak
Kategoria:Emakume piano-jotzaileak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Hegazkin istripuan hildakoak