Kontingentzia (eboluzioa)

Biologia ebolutiboan, kontingentziak deskribatzen du nola eboluzioaren emaitza leinu jakin baten historiako pasarte zehatzek eragin dezaketen.

Eboluzioa prozesu historikoa da, eta historiaren emaitzak sentiberak izan daitezke interakzioen xehetasunekiko eta haien aurreko gertaerekiko. Stephen Jay Gouldek bereziki sakondu zuen kontingentziaren ideian, batez ere 1989an argitaratu zuen Bai bizi zoragarria liburuan. Gouldek «bizitzaren zinta» iragan urrun bateraino birbiltzeko esperimentu mentala erabili zuen, eta argudiatu zuen historiaren aldaketa txikiek ere emaitza ebolutibo oso desberdinak ekarriko zituztela gure gaur egungo biziarekin alderatuta. Goulden esperimentu mentalak laborategian eta tokian bertan egindako esperimentu errealak inspiratu ditu, baita organismo biziak eta iraungiak esperimentu natural gisa aztertzea ere.

Ikerketa horiek aurkitu dute errepikakortasuna komuna dela eboluzioan, bereziki antzeko populazio fundatzaileen kasuetan, errepikakortasuna modu zabalean definitzen denean eta esperimentuetan ikus daitezkeen denbora-eskaletan. Aurkitu da, halaber, eboluzio konbergentea ustekabean hedatuta dagoela naturan, nahiz eta maizago gertatzen den gene eta garapen-alborapen gehiago partekatzen dituzten lotura estuko taxonen artean. Horrek adierazten du kontingentziak eta konbergentziak loturaren bat izan dezaketela. Gainera, ezaugarri bat bateratzailea izan daiteke deskribapen maila zabalago batean, eta dibergentea maila zehatzago batean, hala nola intsektuen, pterosauroen, hegaztien eta saguzarren egitura desberdina duten hegoen kasuan. Konbergentzia zein komuna den jakiteko, gehiago ikertu behar da hautatze-presio berberen pean ezaugarri batek zer maiztasunekin ez zuen eboluzionatu, bai eta ezagutzen diren organismo guztien artean behin bakarrik eboluzionatu zuten ezaugarriez ere.

Emaitza ebolutiboetan eragina duten kontingentzien adibide batzuk identifikatu dira. E. colirekin egindako epe luzeko eboluzio-esperimentuan, 12 populazioetatik batek bakarrik garatu zuen zitratoan hazteko ezaugarri oso onuragarria, eta, antzinako bakterio izoztuekin egindako errepikapen esperimentalen arabera, mutazio «indartzaile» espezifikoak gertatu behar izan ziren lehenik. Okilek eta aye-ayeek zuraren kakalardo-larbak aurkitzeko eta erauzteko txoko ekologiko bera betetzen dute, baina oso bide desberdinetatik egiten dute (mokoa eta hatz luzangak, hurrenez hurren), bakoitzaren eboluzio-historiak direla eta; izan ere, hegaztiek ez dute hatzik eta primateek ez dute mokorik. Lurreko leku bakartuetako (Zeelanda Berriko, adibidez) eta desagertutako leinuetako (adibidez, Mesozoikoan hegaztiak ez ziren dinosauroak) flora eta fauna ere kontingentzia-adibide dira eboluzioan, eta emaitza desberdinak ematen dituzte.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Biologiako teoriak
Kategoria:Biologia ebolutiboa