Intzako sorgin-ehiza

Intzako sorgin-ehiza 1595ean burutu zen. Atxiloketak otsailaren 1an hasi ziren. Prozesuaren jatorrian Fermin Lodosa Andueza Araitzeko jauntxoa zegoen. Epaiketa Iruñean egin zen eta, aurretik, jada hamabi hil egin ziren. 1595eko azaroaren 8an, salatutako pertsona guztiak absolbitu zituzten, bat izan ezik.

 Gertakizunak 
1595eko otsailaren 1ean, hamaika lagun atxilotu zituzten Araitzen, Nafarroan, "sorginkeria" akusaziopean. Torturatu ostean, ateratako informazioarekin beste hamasei atxilotu zituzten hurrengo egunetan. Anduezako jaunak bultzatutako prozesuan 7 eta 80 urte arteko 27 pertsona atxilotu zituzten. Alliko kobazuloan eta inguruetan akelarreak egiten zituztela esanarazi zieten. Ziotenez, akelarre horietan sorginak ziren nagusiki, eta beltzez jantzitako gizon bati ipurdian musu ematen zioten.   

Iruñeko espetxera eraman zituzten eta epaiketa aurretik jada hamabi hil egin ziren –hamar emakume eta bi gizon–. Guztiaren jatorrian Araitzeko jauntxo Fermin Lodosa Andueza zegoen, bere gehiegikeriekin haserre zituen herritarren aurka sorgin-ehiza abiatu baitzuen Intzan. Anduezako jauna beaumontarra zen, Gaztelako koroaren kolaboratzailea, eta interes pertsonalak zituen prozesuan. 

1595eko azaroaren 8an, Nafarroan Intzako sorgin-ehizan salatutako pertsona guztiak absolbitu zituzten, bat izan ezik.  Torturatu egin zituzten, eta Espetxean hamar emakume eta bi gizon hil ziren, eta zigortu zuten Martin Barazarteri 100 ipurdiko eman eta sei urterako desterratu zuten.  

Euskal Herrian, dokumentatua dagoen inkisizioaren lehen exekuziotik (1329) azkenera (1610), 200 eta 323 pertsona artean hil zituzten, denak “legez”, batez ere emakumeak.

 Akelarre filma 
1984an, Pedro Olea zuzendariak Akelarre filma egin zuen gertakari horietan oinarrituta.

 Bibliografia 
 José Dueso Alarcón: La caza de brujas en Euskal Herria a través de sus principales procesos judiciales. Donostia: Txertoa, 2022.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Sorgin ehiza Euskal Herrian
 Akelarre (1984ko filma)

 Kanpo estekak 

Kategoria:Intza
Kategoria:Bidegabekeria judizial kasuak
Kategoria:Nafarroako konkista
Kategoria:Sorginkeria Euskal Herrian
Kategoria:XVI. mendea Euskal Herrian