Turbil

Turbil Beiren dagoen mendi bat eta Burdin Aroko oppidum bat dira, Erriberriko lautadan, Zidakos ibaiko ibarra eta Uxue mendilerroko magalean.

 Mendiaren ezaugarriak 
Ohi bezala, aztarnategiari kokatuta dagoen mendiaren izena eman zaio. Turbil mendia nahiko apala da, itsas mailaren gainetik 456 metrora besterik ez da iristen. Hareharrizko arrokaz osatuta dago eta erromeroak batez ere estaltzen ditu bere hegalak. Tontorra ipar ekialdean du. mendian sakabanatuta oraindik harri landuak ikus daitezke.

 Oppidumaren ezaugarriak eta historia 
Turbilgo "hiri gotor" honek Erriberriko lautadako goragune altuenetako batean eraiki zuten. Talaia horretatik, Zidakos eskualde ia osoa ikus eta kontrola daiteke. Hasierako garapena Turbil mendi zabalaren ipar-ekialdeko ezproian zegoen esparru batean egon bide zen. Esparru horri, mendebaldeko aldetik, bigarren esparru bat jarri zitzaion ondoan, lubanarroz moztua. Esparru horren gainean, hirugarren espazio bat atxiki zitzaion, eta, horretarako,  bi lubanarro berri induskatu zituzten, eta hirugarren lubaki txiki bat, garrantzi gutxiagokoa. Bigarren lubanarroaren gaineko kontrol-dorre txiki bat altxa zuten. 

Aztarnategi honetan ez da inoiz indusketa arkeologiko sistematikorik egin, baina klandestinoek bisitatu dute, lehen eta bigarren esparruetako harresien ondoan dauden harrizko zokaloak eta lau angeluko oinplanoak dituzten etxebizitzen zati bat lurpetik atera baitute. 

Bertan bizi izan ziren Protohistoriako biztanleak K.a. II. mendean utzi zuten leku hori, erromatar tropak iritsi zirenean, agian, eskualdeko biztanleria Kara eta/edo Erriberriko "hiri lauetan" kontzentratu zenean. Hala ere, krisi inperialaren eta ondorengo ezegonkortasun sozialaren ondoren, IV. eta V. mendeetan berriro okupatu zen, eta, agian, VI. eta VIII. mendetan, nahiz eta aztarna arkeologiko horiek modu arinean agertzen diren, herri xumeago baten seinale.

 Turbilgo estela antropomorfoa 
Oppidumean gizon armatuaren hilarri antropomorfo bat aurkitu izanak berretsi egiten du arestian aipatutako hipotesia, alegia, Nafarroako aztarnategi hori lurralde hori egituratu zuten erromatarren aurreko hirien lehen mailan egon zela. Iberiar kulturarekin zuen harreman tekniko eta ikonografikoak agerian uzten du Turbilgo elite aristokratikoek bazekitela herri horien estatuetako gudari armatuaren eredua, eta harrira eramateko gai izan zirela, sinbolismoz betetako monumentu bat eraikiz, oraindik deszifratzeke dagoena.
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

   Estatua-Estela de Turbil - MUSEO DE NAVARRA. Arqueomodel 3D
 Burdin Aroko paisaia. 3. Ibilbidea. Castro de Turbil. Erdialdea. Nafarroa
 Castro de Turbil desde Beire
 Asunción, Julio (2016-08-31) “Castro de Turbil y lugar de aparición de la estatu-estela de Beire” Rutas arqueológicas en navarra y más.

Kategoria:Beire
Kategoria:Euskal Herriko Burdin Aroa
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Baskoiak