Bansuri

Bansuri () zeharkako txirularen itxura duen musika tresna bat da, aerofonoen multzokoa. Banbu zurez egina dago eta Indiako azpikontinentean erabiltzen da, Indiako eta Nepalgo Lok abestietan.

 Etimologia 
Bansuri izena sanskritozko bans (बाँस) [banbu] + swar (सुर) [doinua] hitzen elkarketatik dator.

 Hedapen geografikoa 
Indiako azpikontinentean jotzen da bansuria, Pakistanen, Indian, Nepalen eta Bangladeshen.

 Deskribapena 
30 eta 75 cm arteko luzera duen eta giza erpuru baten diametroa duen tutua da. Zenbat eta luzeagoa izan ateratzen duen soinuak tonu sakonagoak izaten ditu.

Banbuzko pieza bakarraz egiten da, korapilo arteko zatiaz, nahiz eta gaur egun bolizkoak, beira-zuntzezkoak edota metalezkoak ere ikusten diren. Sei zulo izan ohi ditu eta bi oktaba eta erdi hartzen ditu. Mutur bat itxita dago eta handik zentimetro gutxira kokatzen da putz egiteko zuloa.

Diseinu tradizionalean ez dago giltzarik eta hatzekin zuloak estaliz eta irekiz ateratzen dira notak.

 Teknika 
Bansuria jotzeko esku bakoitzeko hatz erakuslea, luzea eta nagia erabiltzen dira, eta zazpigarren zuloa estaltzeko hatz txikia ere bai.

Flauta hauek nota nagusia ematen duen tonalitatean afinatzen dira goiko hiru zuloak estaltzen direnean. Gutxi gorabehera 3 zortziduneko erregistroa du. Instrumentuaren tonika 3 zulo bakarrik estaliz lortzen da. Zuloak ez dira hatz-mamiekin estaltzen, baizik eta hatzen erdialdearekin, horrela hatz-mamiek jarrera erlaxatua izan dezaten.

Bansuri baten soinua haren barruko aire-zutabearen erresonantziatik dator. Zutabe honen luzera askotarikoa izan daiteke eta ateratzen den doinuaren tonua desberdina da. Zuloak itxiz edota irekiz nota desberdinak ateratzen dira eta zulo bat erdi irekita edukiz gero, haren azpitik tonuerdi bat lor daiteke. Oktaba altuenak edo baxuenak ahoaren ahokaduraren forma aldatuz lortzen dira.

 Historia 
280px|thumb|Krishna jainkoa bansuria jotzen.
Bansuriaren antzeko zeharkako txirulak antzinako tenplu budista, hindu eta jainistatako margoetan eta erliebetan erruz aurkitzen dira, bereziki oparoa da Krishna jainko hinduaren ikonografian, izan ere Krishnaren eta Radharen arteko maitasun istorioari zuzenki loturik baitago.

Agertzen den kondairetan hainbat izen erabiltzen dira bansuria izendatzeko, bansuri izenaz gain vaṃśi, wangsi edo bangsi.

Erdi Aroko Europan hainbat ilustraziotan ikusten dra bansuriaren antzeko musika tresnak. Hainbat adituk diote, tartean Luzernako Unibertsitateko Liane Ehlichek, bansuria X. mendean Bizantziar Inperiora iritsi zela eta handik Erdi Aroan Europan zabaldu zela, oso herrikoia bihurtuz.

Bruno Nettl txekiar etnomusikologoak Indiako tenpluetako eta eremu arkeologikotako eskulturak eta margolanak aztertu ditu eta zeharkako txirulak gehiengoak direla ikusi du. XV. mendean ordea bertikalki jotzen diren txirulak nagusitzen hasten dira, Nettlren esanetan islamaren zabalkundearen ondorioz eta mendebaldeko Asiak India iparraldeko musikan izan zuen eraginaren ondorioz.

Pannalal Ghosh (1911-1960) musikariak nekazal eta abeltzain eremuko musika tresna zena Indiako musika klasikora eraman zuen 1940. hamarkadan.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Txirula
Kategoria:Indiako musika tresnak
Kategoria:Sanskritozko hitzak eta esaldiak