Etxerreko putzua

Etxerreko putzua kareharria ateratzeko aire zabaleko ustiategi zahar batean dago, Hego Uribe eskualdean. 1936an hasi zen ustiapen hori eta 1978an utzi zioten kareharria ateratzeari. Orduan, ustiategiak sortutako zuloa urez bete eta putzua sortu zen. Azken hamarkadetan berreskuratzeko ahalegin handiak egin dira.https://geuria.eus/bereziak/monografikoak/etxerreko-putzua/etxerre-putzua-historia-2021/ 

 Kokapena 
Etxerretik gora mendi aldera dagoen Garai izeneko urmaeletik dator jasotzen duen ura. Zaratamoko eta Basauriko udal-mugarteetan dago, Etxerre auzoan eta Arkotxa auzotik hurbil. Bataz beste zortzi metroko sakonera du, eta gune sakonenak hamabost metrotik gora ditu. Euskal Autonomia Erkidegoko lur gaineko ur-masen dokumentuak ezartzen duenez, II. kategoriako lakua da. 9.500 metro karratu ditu ur-xaflak eta 72.400 metro kubiko ur jasotzen ditu putzuak. 

 Historia 
Putzua 1936tik aurrera gizakiaren eraginez sortu zen, artifiziala hortaz, eta gizakiaren eraginez hasi zen apurka-apurka desagertzen ere: 1978 eta 1983 urte bitartean, Zaratamoko zonaldea galdaketa-zepen hondakindegi gisa erabili zen. Basauriko eremua, ostera, ez zen hondakindegi moduan erabili eta putzua urez bete zen, gaur egun ezagutzen dugun urmaela eratuz.

1983an uholdeak izan ziren. Nerbioi eta Ibaizabal ibaiek gainezka egin zuten eta hondamendia latza izan zen. Abuztuan eta irailean, eguneko 600 kamioi sartu ziren Etxerreko hondakindegian. Uholdeetatik sortutako mota guztietako hondakinak (zaborrak, bidoiak, lohiak, hondakin kimikoak eta abar) sartu zituzten aintziran. Urteen poderioz, ordea, hondakinak deskonposatu dira ura eta lurra kutsatuz. Hala ere, ikerketek honakoa adierazi dute: putzuak ur azpiko emari baten bidez jasotzen du ura, urte osoan zehar ur-maila bera mantentzen du, eta Ibaizabal ibairantz hustubidea du. Uraren etengabeko ibilbidearen eraginez, urmaela urte hauetan guztietan autoarazketaren bidez berreskuratzen ari da, metabolizazio eta berriztatze hidriko prozesuen bidez. 

1993an eta 2017an Etxerreko putzua berreskuratzeko ahalegin handiak egin ziren. Bietan, helburua bera: herritarrei irekitako gune berdea sortzea. Neurri handi batean aisialdira bideratuta, baina baita hezkuntzara ere. 80ko hamarkadan putzurako sarbidea librea zen, baina 90eko hamarkadan gunea hesitzen hasi ziren jabeak. Izan ere, eremua pribatua da. Gaur egun, erabat itxita dago.

 Fauna eta flora 
Ikerketen arabera, uretako landareek eta ornogabeek osatutako flora eta fauna dago egun putzuan. Baina paperean jasotako analisiek datu faltagatik jasotzen ez duten arren, begi bistakoa da arrainak egon badaudela, baita arrainak arrantzatzen dituzten koartzak ere, Nerbioi eta Ibaizabal ibaietan gero sarriago ikusten ditugunak. Martin arrantzaleak ere ikusi izan da bertan. 

 Lan saritua 
Bizkaiko Hego Uribe eskualdeko Geuria toki komunikabideak jaso zuen 2022ko CAF-Elhuyar Kazetaritza Saria, «Etxerreko putzua eta Hego Uribeko uren altxorrak» lanagatik. Sariok “zientzia eta teknologiaren arloko gaien eta ikerketen euskarazkodibulgazioa, kazetaritza eta gizarteratzea bultzatzea, saritzea eta aitortzea” dute helburutzat. Lana monografikoa da, idatzizko zein ikus-entzunezko elkarrizketa laburrak, ilustrazioak, editoriala, historiari errepasoa, komikia eta bestelako eduki bereziak batzen dituena, 32 orrialdeko paperezko argitalpen zein online bidezko eduki osagarrien bidez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Bideoak Youteben.
 Jon Villapun: "Etxerreko putzua: Historiari errepaso arin bat", Geuria, 2021/06/24.
 Geuria aldizkariak Etxerreri buruzko lan monografiko osoa.

Kategoria:Basauriko geografia
Kategoria:Zaratamoko geografia
Kategoria:Galdakaoko geografia
Kategoria:Euskal Herriko hezeguneak