Effie Gray

Euphemia Chalmers Millais, Lady Millais, jaiotzaz Gray,  Effie Ruskin edo Effie Millais izenez ere ezaguna (ezizenez: Phemy; Perth, 1828ko maiatzaren 7a – ibidem, 1897ko abenduaren 23a), modelo eta margolaria izan zen, John Ruskin idazle, arte-kritiko, historialari eta soziologoarekin ezkonduta egon zena. Ezkondu eta bost bat urtera senarra utzi zuen ezkontza osatu gabe, eta, senarra hil ondoren, bere babespekoarekin ezkondu zen, John Everett Millais margolari prerrafaelitarekin. "Victoriar" amodiozko triangelu famatu hau antzerkian, filmetan eta operan ere dramatizatu dute.

 Ruskin eta Millais-ekin harremana 
ezkerrera|thumb|200x200px|Lewis Carrollen argazki-albuma (1865eko uztailaren 21a). Effie Gray, John Everett Millais eta Effie eta Mary alabak agertzen dira Cromwell Placeko 7. zenbakian. Sinatua: "Effie C. Millais".
Effie Gray, "Phemy" goitizenaz ezaguna, Eskoziako Perth herrian jaio zen eta Bowerswellen bizi izan zen, Ruskinen aitonak bere buruaz beste egin zuen etxean, hain zuzen ere. 

 1. ezkontza 
Familiak Ruskinen aita ezagutzen zuen, eta honek bien arteko topaketa bultzatu zuen. Ruskinek The King of the Golden River izeneko eleberri fantastikoa idatzi zuen berarentzat 1841. urtean, Effiek hamabi urte zituenean. 1848. urtean ezkondu eta gero, Veneziara joan ziren, Ruskinek The Stones of Venice lana osatzera. Bere nortasun ezberdinek berehala agerian utzi zituztene bion lehentasun kontrajarriak. Effierentzat, Venezia harreman sozialak izateko aukera bat zen, Ruskinentzat, ostera, bakarkako ikasketetan kontzentratuta egotekoa. Bereziki, La Ca' d'Oro eta Veneziako Ducal Jauregian ardaztu zituen bere marrazkiak, austriar okupazio tropek suntsituko ote zituzten beldur baitzen. Tropa hauetako ofizial bat, Charles Paulizza tenientea, Effieren lagun egin zen, itxuraz Ruskinen eragozpen barik. Effieren nebak, besteak beste, geroago adierazi zuen Ruskinek nahita animatzen zuela adiskidetasun hori, konpromisoa hartzeko, eta banantzeko aitzakia izateko.
Bost urte geroago Millais ezagutu zuenean, Effie artean birjina zen, Ruskinek ezkontza burutzea atzeratzea erabaki baitzuen. Arrazoiak ez daude argi, baina, antza, "nazka" sentimendua zekarren emaztearen gorputzaren alderdiren batengatik. Hori zela eta, Effiek gero aitari idatzi zion esanez:«Hainbat arrazoi eman zizkidan, umeekiko gorrotoa, arrazoi erlijiosoak, nire edertasuna zaintzeko nahia, eta, azkenik, azken urte honetan, bere benetako arrazoia aitortu zidan... berak imajinatu zituen emakumeak nigan ikusten zuenaren oso bestelakoak zirela, eta bere emazte ez egiteko arrazoia apirilaren 10eko iluntzeaz geroztik niganako nazka sentitzen zuelako zela.»

 Ezkontza baliogabetzea 
Ruskinek gertakari hauek berretsi zituen baliogabetze-prozeduran bere abokatuari honakoa adierazi zionean:  "Arraroa ematen du jende gehienak erakargarritzat jotzen duen emakume batekin abstenitu ahal izatea. Baina bere aurpegia polita izan arren, bere pertsona ez zegoen pasioa pizteko egina. Aitzitik, bere pertsonaren inguruko zenbait inguruabar zeuden adierazpen hori guztiz justifikatzen zutenak". Ruskinek "bere pertsonaren inguruko inguruabarrekiko" nazka izatearen arrazoiak ezezagunak dira. Hainbat iradokizun egin dira, besteak beste, bere pubis-ilearekiko edo hilekoaren odolarekiko nazka. Baina Robert Brownellek, Deserosotasunaren ezkontza izeneko analisian, argudiatu zuen Ruskinek ezkontzarekin zituen zailtasunak finantzarioak zirela, Effiek eta familia ez hain aberatsak bere fortuna handia bereganatzen saiatzean izandako kezkekin lotuta. 

 Millais margolariarekin maitemindu 
Ruskinekin ezkonduta zegoen bitartean, Effie Millaisen The Order of Release (Askapen Agindua) izeneko koadrorako modeloa izan zen, non kartzelatik askatu zutela jakinarazi zioten eskoziar errebelde baten emazte leial gisa agertzen zen. Orduantxe hasi zen Effie Millaisengana hurbiltzen, Eskoziarako bidaia batean lagun zuela, kritikariaren printzipio artistikoen arabera Ruskinen erretratu bat margotzeko. Denbora horretan, Eskoziako Trossachs-etako Brig-en edo Turk-en maitemindu ziren. Erretratuan lanean ari zela, Effie-ren marrazki eta zirriborro asko egin zituen Millaisek. Hirurak protagonista zituzten istorio umoretsuak ere bidaltzen zizkien lagunei. Effie lanetako batzuk kopiatzen zituen.

 2. ezkontza eta ondorengoak 
Londresera itzuli ostean, Ruskin utzi zuen, familia bisitatzeko aitzakiarekin. Ezkontza-eraztuna itzuli zion, ezkontza bertan behera uzteko eskatu nahi ziola jakinarazten zion oharrarekin. Familiaren eta eragin handiko lagun batzuen laguntzarekin, 1854. urtean ezkontza baliogabetzea lortu zuen, eskandalu publiko handia sortuz. 1855. urtean, John Millaisekin ezkondu zen, eta zortzi seme-alaba izan zituzten: Everett, 1856an jaioa; George, 1857an; Effie, 1858an; Mary, 1860an; Alice, 1862an; Geoffroy, 1863an; John, 1865; eta Sophie, 1868an. Bere seme gazteena, John Guille Millais, hegazti marrazkilari eta lorezain bikaina izan zen. Effie ere bere senarraren lan askoren modeloa izan zen, batez ere Peace Concluded (1856) lanean, non edertasunaren eta emankortasunaren ikono bezala idealizatu zuen.

Geroago, Ruskin neska nerabe batekin, Rose La Toucherekin, konprometitzen saiatu zenean, Roseren guraso kezkatuek Grayri idatzi zioten aurreko ezkontzari buruz galdetuz. Ruskin senar zapaltzaile gisa deskribatuz erantzun zien. Konpromisoa atzera bota zuten.

 Millaisengan eragina 
Ezkondu ostean, Millais estilo zabalagoan pintatzen hasi zen, Ruskinek "hondamendi" gisa kondenatu zuelarik. Senar-emazteek familia handia zutenez, eta, emaztearen gizarte-bizimodu handiari eutsi ahal izateko, lan ez hain akademikoak eta hobeto ordaindutakoak egitera behartuta zegoen. Hala eta guztiz ere, ez dago ebidentziarik berak zentzu horretan presionatu zuenik, nahiz eta bere karreraren zuzendari eraginkorra izan zen eta askotan kolaboratzen zuten bere pinturetako gaiak aukeratzeko orduan. Egunerokoan senarraren artearekiko zuen begirune handia islatuta geratu zen, eta lanen estilo aurre-rafaelista ezaguna zen artean, ezkondu eta urte batzuetara.

Millaisek, azkenean, detailearekin zuen obsesio aurre-rafaelista alde batera utzi eta estilo solteagoan margotzen hasi zen, denbora berean eta ahalegin txikiagoarekin pintura gehiago ekoizteko aukera emanez. Koadro asko bere familia bizitzan inspiratuta zeuden: emaztearekin, eta askotan bere haurrak eta bilobak modelo gisa erabiliz. Millaisek koinata Sophy Gray, orduan nerabea, 1850. urteko hamarkadaren amaierarako margolan txundigarri batzuen modelo gisa ere erabili zuen, eta horrek elkar maitemintzearen aukera iradoki du.

 Azken urteak 
Ruskinengandik banantzeak harreman sozial batzuk galtzera behartu zuen. Bananduta zegoenez, ez zioten utzi Victoria Erresuma Batuko erreginaren aurrean egoten, eta ezin izaten zuten gonbidatu erregina bertan zegoen gertaeretara. Ezkontza bertan behera utzi baino lehen, sozialki oso aktiboa izan zen, eta horrek senarrari enbarazu handia egiten zion, nahiz eta bere ezagunak bere kasua begikotasunez ikusteko prest egon. Azkenean, Millais hilzorian zegoenean, erreginak amore eman zuen bere alaba Luisa Erresuma Batuko printzesaren bitartez, eta Grayri ekitaldi ofizial batera joateko baimena eman zion.

 Heriotza 
Millais hil eta hamasei hilabetera, Effie Bowerswellen hil zen 1897ko abenduaren 23an. Perth-eko Kinnoull elizako patioan lurperatu zuten, Millaisen The Vale of Rest izeneko koadroan agertzen dena.

 Antzerkian eta literaturan 
Ruskinekin izandako ezkontza eta Millaisekin izandako ondorengo idilioa askotan izan da dramatizatua:

 The Love of John Ruskin (1912) Ruskin, Gray eta Millais-i buruzko film mutua.
 The Love School (1975) BBCren telesaila, Rafaelisten Aurrekoei buruzkoa, Anne Kidd (Gray), David Collings (Ruskin) eta Peter Eganekin (Millais)
 John Ruskin's Wife (1979) harremanari buruzko eleberria, Eva McDonaldek sinatua.
 Dear Countess (1983) Elizabeth Morganen irrati drama bat, Derek George Jacobi (Ruskin), Bridget McCann (Gray), Timothy West (Old Mr Ruskin) eta Michael Fenner (Millais) aktoreekin. Egileak Ruskinen amaren papera egin zuen.
 The Passion of John Ruskin (1994), Alex Chappelek zuzendutako film laburra, Mark McKinney (Ruskin), Neve Campbell (Gray) eta Colette Stevensonekin (Grayren ahotsa).
 "Modern Painters" (opera) (1995) Ruskin, Gray eta Millais-i buruzkoa da, David Lang-en musika, Manuela Hoelterhoff-en libretoa.
 Parrots and Owls (1994) John Purserren irrati-drama, O'Shea anaiei buruzkoa. Gray James O'Shearen lagun gisa agertzen da, eta haren ezkontza-arazoak azaltzen dira.
 The Countess (1995), Gregory Murphyk Ruskinen eta Grayren arteko ezkontzaren hausturari buruz idatzitako drama.
 Robin Brooksen The Order of Release (1998) radio drama, Ruskin (Bob Peck), Gray (Sharon Small) eta Millais-i (David Tennant) buruzkoa.
 The Woman Who Gave Birth to Rabbits (2002), Emma Donoghuek ipuin laburrez osatutako bilduma, Ruskin eta Grayren eztei gauari buruzko Come, Gentle Night istorioa dakarrena.
 Mrs Ruskin 2008ko apirilaren 22an  Wayback Machinen(2003), Kim Morrisseyren drama, Ruskinen ama nagusiarekin Grayk izan zuen harreman akastunari eta ezkontza hausturari buruzkoa.
 Desperate Romantics (2009), BBCko sei kapituluko seriea, Aurrelarien Anaiarteari buruzkoa. Zoe Tapperrek interpretatzen du Gray.
 Effie Gray (2014), Emma Thompsonek ekoitzitako filma, Dakota Fanning Effie, Tom Sturridge Millais eta Greg Wise Ruskin bezalakoekin.
 Erreferentziak  

 Kanpo estekak 
 Effie Grayri buruzko film bat
 Effie Grayren erretratuak National Portrait Gallery-n.   .
 Rafaelen aurreko zirkuluan parte hartzen duten emakumeen ikuspegi orokorra.

Kategoria:Eskoziarrak
Kategoria:Emakume modeloak
Kategoria:Wikipedia:17 elementuko autoritate kontrola duten orriak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Erresuma Batuko margolariak