Catalina de Roet-Swynford

Katalina Roet-Swynford (Henao konderria, 1350eko azaroaren 25a-Lincoln (Ingalaterra), 1403ko maiatzaren 10a; ingelesez Katherine Swynford, Katharine edo Catherine ere idatzita) Lancasterreko dukea zen Joan Gantekoaren hirugarren emaztea izan zen, Eduardo III .a Ingalaterrakoaren semea. Dukearen maitalea izan zen urte askoan, ezkondu aurretik. Bikotearen seme-alabak, ezkondu aurretik jaioak, beranduago legitimatuak izan ziren dukearen ilobaren erregealdian, Rikardo II.a Ingalaterrakoa. Bere lehen ezkontzako dukearen semeak Rikardo II.a boteretik kendu zuenean, Henrike IV.a Ingalaterrakoa bihurtuz, klausula bat sartu zuen  haietako inork eta bere ondorengoek Ingalaterrako tronua inoiz erreklamatu ahal ez zezaten, hala ere, bere eskubide guztien legitimitatea xedapen parlamentarioa izan zen eta Henrike IV.ak ez zuen hori aldatzeko autoritaterik.

Bere ondorengoak Beaufort familiako kideak izan ziren, Bi Arrosen gerran paper nagusia izan zuena . Henrike VII.a Ingalaterrakoa, 1485ean Ingalaterrako errege bihurtu zena, bere amaren, Margarita Beauforten, tronura bideratu zuen bere asmoa, Gante eta Swynforden birbiloba zena. Beraz, tronurako zuen lege-uzia aldez aurretik ez-legitimoa zen ildo kognatiko batetik zihoan. Henrike VII.aren lehen ekintza 1485eko abuztuaren 21etik atzerako eraginez «konkista-eskubideagatik» errege deklaratzea izan zen, bere armadak Ingalaterrako Rikardo III.a erregea Boswortheko guduan garaitu baino egun bat lehenago.

 Familia 
Uste da, orokorrean, Swynford Paon de Roeten alaba gazteena izan zela, heraldoa, eta gero zalduna, «ziurrenik Gilles bezala bataiatua» izan zena. Anai-arreba batzuk izan zituen, horien artean Roeten Isabel (Elizabeth ere deitua) eta Walter neba. Isabel aurrerago, Santa Waltrudako kolegiata-elizako kanonesa noble bihurtu zen (Mons, 1366). Badakigu Felipa Chaucer, Geoffrey Chaucer poetaren emaztea, bere ahizpa zela. Gauza jakina da Felipa Joan Gantekoaren bigarren emazte Konstantza Gaztelakoaren zerbitzura zegoela, Joan eta Katalina Swynford ezkondu aurretik.

 Bizitza 
Ziurrenik Henaon jaio zen 1349an edo 1350ean, baina hau uste sendoak baino ez dira. Jaioteguna azaroaren 25a izan zitekeen, Alexandriako Katalina zaindariaren eguna baita.

1366. urtearen inguruan, Daniarren San Klemente elizan, Westminster, Swynfordek, 16 edo 17 urte zituela, “Hugh” Ottes Swynfordekin ezkondu zen, Lincolnshireko Kettlethorpeko etxeko zaldun bat, Thomas Swynforden semea, Nicole Druelekin ezkontzeagatik. Hurrengo seme-alabak izan zituzten: Blanca (n. 1-5-1367), Tomas (21-9-1368 – 1432), eta beharbada Margarita Swynford (n. 1369 inguruan),  geroago Barkingeko abadia ospetsuko moja gisa dokumentatua, Rikardo II .a erregearen aginduz izendatua. Bere senarra Europako gerretan hil zen.

Swynford Juan de Ganteren etxean sartu zen, Ingalaterrako Eduardo III .a erregearen hirugarren semea, Filipa Lancasterkoa eta Isabel Lancasterkoa alaben irakasle gisa. Blancak, gaixorik zegoela, Blanca, Swynforden alaba,  bere alaben gela berdinetan utzi zuen eta alabei ematen zizkien luxu berdinak eman zizkion; gainera, Juan de Gante neskato honen aitabitxia izan zen.

Blanca de Lancaster 1368an hil eta gutxira (litekeena da 1371-1372an hil izana), Swynford eta Juan de Gante ezkontzatik kanpo lau seme-alaba sortuko zituen maitasun istorio batean murgildu ziren, baina ondoren aita santuak bere gurasoak ezkondu ziren garaian legitimatu zituen; adulterio-harremanak 1381era arte iraun zuen, behar politikoek zapuztu zutenean eta Swynforden ospea hondatu zuen. 1396ko urtarrilaren 13an, dukearen bigarren emaztea hil eta bi urtera, Constanza de Castilla infanta, Swynford eta Juan de Gante Lincolneko katedralean ezkondu ziren, ia 28 urteko harremanen ondoren. Dorrean eta beste leku batzuetan mantentzen den bere ezkontzaren dokumentazioak honela dio: «Juan de Gante, Lancaster-eko dukea, Catalinarekin ezkondu zen, Guyon Armen Erregearen alaba, Eduardo Erregearen garaian, eta Godofredo Chaucerren arreba».     

Joan Gantekoa hil ondoren, Swynford Lancasterren dukesa alarguna bezala ezaguna egin zen. Lau urte iraun zion, 1403ko maiatzaren 10ean hil zelarik, berrogeita hamar urte zituela.

 Hilobia 
Lincoln-eko katedralean lurperatua izan zen —urte batzuk geroago, Juana Beaufort alaba ere bertan lurperatu zuten. Harriz landutako errezel baten azpian zeuden. Juanarena bi hilobietatik txikiena zen. Biak plaka monumentalez apainduta zeuden, haien tamaina naturaleko irudikapenak goialdean, eta armarri txikiak alboetan eta gainean armarriak zituztela. Baina 1644an hilobiak profanatu eta suntsitu egin zituzten Ingalaterrako Gerra Zibilean. William Dugdalek egindako marrazki azkar batek dokumentatzen du bere itxura.

 Seme-alabak eta ondorengoak 
Hona hemen Swynfordek Hugh Swynfordekin izan zituen seme-alabak:

 Blanca Swynford, Lancasterreko dukesak horrela izendatua eta Juan de Gantek babestua. (Iradoki bezala, 1375aren ondoren jaio bazen, data hau beranduegi da bere aita Hugh Swynford izan zedin, 1371/2an hil zena. Hala ere, Juan de Gantek Katalinarekin ezkontzeko dispentsa lortu zuenez Blanca Swynforden aitabitxia izateagatik, teoria hau baztertu daiteke). 
 Sir Tomas Swynford (1367-1432), Lincolnen jaioa bere aita Sir Hugh Swynford urrun zegoen bitartean, kanpaina batean Juan de Ganterekin Gaztelan, Petri I.a Gaztelakoaren alde borrokan. 
 Margarita Swynford (1369. urtea) Barkingen abadetxe entzutetsuan moja bihurtu zen 1377an, Juan de Gante aitaordea izango zenaren laguntzaz. Bertan bere lehengusina Isabel Chaucerrekin, Geoffrey Chaucer ospetsuaren alabarekin eta Katalinaren ahizpa Felipa de Roet-ekin, bizitza erlijiosoa eraman zuen. 

1846an, Thomas Stapletonek iradoki zuen beste alaba bat egon zela, Dorotea Swynford izenekoa, 1366. urtean jaioa, Poolhameko Thomas Thimelbyrekin ezkondu zena Horncastle (Lincolnshire) inguruan, Lincolnshireko Sheriff-a 1380an, baina ez dago bere nahiaren ebidentziarik.
eskuinera|thumb|Katalina Swynforden armarria, Lancasterreko dukesa gisa, Juan de Ganterekin ezkondu ondoren: urrezko Katalinaren hiru gurpil («roet» hitzak «ruedita» esan nahi du antzinako frantsesez), gulezko zelai baten gainean. Gurpilaren enblemak Catalinak bere zaindari santuarekiko, Alexandriako Katalinarekiko, zuen debozioa erakusten du, Santa Katalina de la Rueda izenez ere ezaguna. 
Katalina Swynfordek Joan Gantekoarekin — Beauforttarrak — izan zituen 4 seme-alabak Rikardo II .a erregeak 1390ean legitimatuak izan ziren, baita bere gurasoen ezkontzak ere, baina bere anaia Henrike IV .ak oinordetzatik kendu zituen tronua igo zuenean.

 Juan Beaufort (Chateâu Beaufort, Anjou, Frantzia, 1373-Londres, 1410), Somerseteko I. kondea (1.2.1397) eta Dorseteko markesa (IX.1397).
 Enrique Beaufort (Chateâu Beaufort, Anjou, Frantzia, 1375 - Wolvesey Jauregia, Winchester, 1447), Lincolneko gotzain izendatua (1398-1404), Winchesterrekoa (1404-1405), eta gero Kardinala (1426). Enrike V.ak Erresumako Kantziler Lord izendatu zuen.
 Tomas Beaufort (chateâu Beaufort, Anjou, Frantzia, 1377-1426), Dorseteko konde (1411) eta Exeterreko duke (1416) izendatua; Margarita Nevillerekin ezkondua.
 Juana Beaufort (chateâu Beaufort, Anjou, Frantzia, 1379-Howden, Yorkshire, 1440), lehenik Sir Roberto Ferrersekin ezkondua eta gero Ralph Neville, Westmorlandeko kondearekin.

Katalina Swynford eta Juan de Ganteren ondorengoak esanguratsuak dira Ingalaterrako eta Eskoziako historian. Bere lau seme-alabek «Beaufort» abizena jaso zuten eta Rikardo II.a erregearen eta Aita Santuaren onespenarekin, 1396an, gurasoen ezkontzagatik, helduen legitimatuak izan ziren. Hala eta guztiz ere, Beaufortei debekatu egin zitzaien Ingalaterrako tronua jarauntsitzea, Enrike IV.ak, bere anaiordeak, sartutako legeztatze-legean klausula bat (dignitate regali salbuespena) zegoelako, nahiz eta jakintsu modernoek monarka baten autoritatea eztabaidatzen duten, parlamentu-ebazpen bat bere autoritatez aldatzeko, parlamentuaren onarpenik egon gabe. Klausula hori geroago ezeztatu zuen Eduardo VI .ak, Swynforden ondorengoak (bera barne) berriro jarauntsi-lerro legitimoaren barruan jarriz; Tudor dinastia zuzenean Joan Beaufortengandik zetorren, Henrike VII .aren herenaitonagandik, zeinak bere asmoa bere ama Joan Gantekotik Eduardo III .aren seme bezala jaisten zen tronuan oinarritu baitzuen. Juan Beaufortek Juana izeneko alaba bat ere izan zuen, Eskoziako Jakobo I.arekin ezkondu zena eta, beraz, Estuardo Etxearen arbasoa. Swynforden alaba, Juana Beaufort, Eduardo IV.a eta Rikardo III.a errege ingelesen amama izan zen. Azken hau, Henrike Tudorek (Henrike VII.a, konkistagatik) Bosworth Field-eko guduan garaitu zuen; Henrikeren asmoa, Elisabet Yorkekoarekin, Eduardo IV.aren alaba zaharrenarekin, ezkondu zenean indartu zen. Joana Beaufort Westmorelandeko kondesarengandik ere Henrike VIII.aren seigarren erregina jaitsi zen, Katalina Parr-ekoa. Swynforden semeordea zen Joan Gantekoaren semea, Henrike Bolingbrokekoa, Rikardo II.a (preso hartu zuten eta Pontefracteko gazteluan hil zen) Rikardo IV.a errege bihurtu zen, Swynforden semea, Tomas, konstantea zen eta Rikardo bere anaiordearen alde gosez hil zuela esaten da. Joan Gantekoaren alaba, Lancaster-eko Blankarekin lehen aldiz ezkondu zenean, Filipa Lancasterkoa, Katalina Aragoikoaren herenaitona izan zen, Henrike VIII.aren lehen emaztea eta Ingalaterrako Maria I.aren ama.Juan de Ganteren semea, bere bigarren emaztearena, Constanza, Katalina, Aragoiko Katalinaren herenaitita zen.

 Literaturan 
Katalina Swynford eleberri askoren gaia da, tartean Anya Seton-en "Katalina Lancaster-eko dukesa" , 1954an argitaratua. Swynford da, halaber, saiakeren gaia, hala nola Alison Weir-en 2008. urteko biografia "Katherine Swynford: The Story of John of Gaunt and his Scandalous Duchess" ( ) eta Jeannette Lucraft Katherine Swynforden biografia historikoa: "Katherine Swynford: The History of a Medieval Mistress". Lucraften liburuak Swynford ezarri nahi du XIV. mendeko Ingalaterrako politikan pertsona boteretsu gisa, eta emakumeak gaur egungo gizarte-ohiturak bere intereserako manipulatzeko duen gaitasunaren adibide gisa. «The Katherine Wheel» aldizkari bat ere eskuragarri dago «The Medieval World of Katherine Swynford Society»-n. Horrek alderdi asko hartzen ditu bere baitan, bai eta beste figura garrantzitsu batzuk ere, eta garai hartako gertaerak.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Armitage-Smith, Sydney (1905). John of Gaunt: King of Castile and Leon, Duke of Aquitaine and Lancaster, Earl of Derby, Lincoln, and Leicester, Seneschal of England. Charles Scribner's Sons. 2018ko urriaren 8an kontsultatua. 
 Kelley, David H; Stone; Don C; & Dearborn, David C, "Among the Royal Servants: Welby, Browne, Quarles and Related Families", Foundations (Foundation for Medieval Genealogy), liburukia: 3, 4. zk
 Lucraft, Jeannette (2006). Katherine Swynford: The History of a Medieval Mistress. Sutton Publishing Ltd. ISBN 0-7509-3261-9. 
 Perry, Judy, "Katherine Roet's Swynfords: a re-examination of interfamily relationships and descent", Foundations (Foundation for Medieval Genealogy), Liburukia: 1, 1 & 2 2003–2004.
  Sargeant, Carol (2009). Love, Honour and Royal Blood Book One: Katharine Swynford. Dog Ear Publishing. ISBN 978-1-60844-162-4. 

 Weir, Alison, Mistress of the Monarchy: The Life of Katherine Swynford, Duchess of Lancaster (U.S. title).

 Kanpo estekak 

Kategoria:Galtzariaren zaldunak
Kategoria:Erreferentzia behar duten adierazpenak dauzkaten artikuluak
Kategoria:Dukeak
Kategoria:Dukesak