Yael Unger

Yaël Unger Kremer (maistra espiritual izena: Ishani; Montevideo, Uruguai, 1941eko uztailaren 4a) uruguaitar jatorriko aktore txiletarra da, 1967 eta 2002 urteen artean antzerkian eta telebistan ibilbide luzea egin zuena eta gero, Isha Zentroko maistra espirituala.

1981. urtean La madrastra filmaren protagonista izan zen, eta arrakasta komertzial handia lortu zuen: %80ko audientzia izan zuen, eta Txileko telenobela bihurtu zen. Kritikariek eta ikuskizunetako komunikabideek emandako sarietan bere ibilbide artistikoarengatik aintzatetsia izan da, bost APES sariren irabazlea izatea lortu zuen antzerkiko emakumezko aktore onenaren, telebistako emakumezko aktore onenaren eta 1975eko antzerkiko emakumezko aktore onenaren Urrezko Laurel sarietan.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Montevideon jaio zen 1941ean. Gurasoak Hungarian jaiotako juduak izan ziren Basilio Unger Klein medikua eta Dora Kremer erizaina. Unger abizenak hungariera esan nahi du germaniar hizkuntzan.

Gurasoek Hungaria utzi eta Uruguaira migratu zuten, Bigarren Mundu Gerra baino lehen. Unger-Kremer familia Montevideo hirian finkatu zen. 1947. urtean, Yaelek 6 urte zituenean, familiak Txilerako bidaiari ekin zion, eta hiriburuan, Santiagon, finkatu zen.

 Kibbutz nahiak 
Nerabe zela, Unger gazte judu talde batean sartu zen. Antolaketaren egitura boy scout-en antzekoa zen, azpitaldeen araberako banaketak eta monitoreak buru zirela. Baina helburua bestelakoa zen: kibbutz batera bizitzera joatea aberria eraikitzeko. Kibutzak, Israelgo nekazal komunitate autoeusgarriak ziren. Israelgo Estatuaren sorreran funtsezkoak izan ziren, bertako kideen entrenamendu militarrak patruilatzeko eta ezartzen ziren mugaldeak defendatzeko aukera ematen zien eta. Ungerren aita kontra jarri zitzaion, aurretik eskola bukatu behar zuela eta.

 Israelera 
Ikasketak Manuel de Salas Lizeo Esperimentala izeneko eskolan egin zituen, eta bertan antzerkirako bokazioa sortu zitzaion, Oscar Wilde dramaturgo irlandarraren El príncipe feliz lanaren antzezpen bati esker, non enara interpretatu zuen. Unger 1960. urtean abiatu zen Israelera eta bost urte egin zituen bertan, horietatik bi kibbutz batean bizitzen. Lehen sei hilabeteetan amona eta bi izebekin geratu zen, amaren ahizpak. Hizkuntzak ikasteko erraztasunarekin –espainiera, hungariera, ingelesa, portugesa eta frantses pixka bat–, hebreera ikasi zuen seihileko batean Jerusalemen. Gero, kibbutzera itzuli zen, eta Gregorio Rosenblum mutil-lagunarekin eta taldeko gainerako kideekin elkartu zen. Handik gutxira ezkondu eta bikoteak Dafna haurra izan zuen. Bizitza pribatuago baten nahiak, edo bikote gazte askok alde egiteak bultzatu zituen Unger eta senarra komunitatea uztera. Jerusalemen gauzak aldatu egin ziren: senar-emazteak gaizki zebiltzan eta Unger, Dafna alabarekin, Txilera itzuli zen 1965. urtean.

 Ibilbidea 

 Ikasketak 
Ungerrek antzerkia maite zuen, baina grina horri jaramonik egin gabe, denboraldi baterako lurperatu egin zituen Israelera joateko. 1967an Txilera itzuli zenean, Txileko Unibertsitateak gaueko ikastaro baterako kupoak zabaldu zituenean, aukera bat izan zuen. Urtebetean egunez lan egin zuen, eta gauetan ekintza-tailerrak egiten zituen. Geroago, unibertsitate berean, Antzerki Esperimentaleko Eskolan sartzea erabaki zuen. Israeldik itzulia zen senarrarekin egin zuen bat eskolan eta Unger baino urtebete aurrerago zegoen. Hala, biak Dafnarekin bizi izan ziren berriro, eta euren ikasketa-ordutegiekin egokia zen lan baten bila hasi ziren.

 Antzerkian finkatzea 
1969. urtean, Gustavo Meza antzerki-zuzendariarekin harreman sentimentala hasi zuen Ungerrek Concepciónen. Tennyson Ferrada aktorearekin batera, 1974. urtean, konpainiaren sortzaileetako bat izan zen, baita ondorengo eskola ere, Teatro Imagen. Txilen bizi zen une politikoari aurre egin eta zentzu bat emateko modu gisa sortu zen proiektua: Augusto Pinocheten diktadura. 

Emanaldian murgildu baino lehen eta bere sustrai juduak zirela eta, bere izen artistikoa Yaël ("Julia" hebreeraz, Yaël edo Jaël aldaerekin) izenera aldatzea erabaki zuen.

Aktore lanean ezustea eman zuen oholtzetan. Antzerkian eman zuen jauzia oso garrantzitsua izan zen, hortxe garatu zuen, perfekzionatu egin zuen, ahotsa hobetu zuen eta pertsonaien analisian oso ondo jardun zuen. Aldi horretan, antzerkiko aktore gisa finkatu zen, eta hainbat sari eta aintzatespen irabazi zituen bere interpretazioengatik. Bere lanik aipagarrienak El día que soltaron a Joss, Te llamabas Rosicler eta Cartas a Jenny izan ziren, guztiak Teatro Imagen konpainiak egindako ekoizpenak.

 Telebistako sagarapena 
Ikus-entzunezko lehen seriea 1972. urtean grabatu zuen, La sal del desierto, eta gero Canal 13ko María José eta J.J. Juez arrakastatsuetan hartu zuen parte. Hala ere, Arturo Moya Grauren La Madrastra lanean izan zuen protagonista-rolak ikusleen artean sagaratu zuen 1981. urtean. Istorio horretan Marcia interpretatu zuen, egin ez zuen hilketa batengatik 20 urtez espetxean egon zen emakumea. Senarrak ama hilda zegoela esan zien seme-alabei. Horregatik, Marcia askatu zutenean, senarrak berarekin berriro ezkontzera behartu zuen eta bere seme-alaben amaordea bihurtu zen. Kredituak partekatu zituen Walter Kliche, Claudia Di Girólamo, Marés González, Gloria Münchmeyer, Jaime Vadell eta Silvia Santelicesekin, besteak beste.

Yael Txileko telebista kateek 1980ko hamarkadako interpreterik errentagarriena kontsideratu zuten lehen emakumea bihurtu zen, La madrastra (1981), La noche del cobarde (1983), La trampa (1985) eta La última cruz (1987) filmetan egindako paper protagonistei esker, guztiak Arturo Moya Grauren egiletzako telenobelak. Hamabost urtez emakumeen lidergoari eutsi zion. Ia telesail guztietan bera izan zen protagonista, Moya Grauk "La Sempiterna Yael Unger" deitzen zion, bere aktorerik gustukoena eta beti rol protagonista ematen zion bere telenobeletan.

1990. urteko hamarkadan, Ungerrek kontratua sinatu zuen Txileko Telebista publikoarekin, eta Lauro Cesar Munizen Trampas y caretas telenobelaren protagonista izan zen Claudia Di Girolamorekin batera. Ungerrek Francisco Reyes eta Bastián Bodenhöfer-en ama aberats eta manipulatzailea interpretatu zuen. Telenobelahori telebista publikoaren lehen arrakasta izan zen. Gero, Ámame (1993), Rojo y miel (1994), Estúpido cupido (1995), Juegos de fuego (1995), Loca piel (1996), Borrón y cuenta nueva (1998), Aquelarre (1999) eta Santo ladrón (2000) filmekin jarraitu zuen arrakastaz.

2000. urtean, beste 25 aktorerekin batera, "Un actor se desnuda" proiektuan hartu zuen parte, Elizabeth Patiño artistaren eskutik, Arte Ederren Museo Nazionalean (Txile).

 Aktore erretiroa eta Isha maistra 
2002. urtean antzerkitik eta telenobeletatik erretiratuko zela iragarri zuen, reiki eta bioarmonia terapeuta lanean erabat jarduteko. Ana Maria Zabalak zuzendutako Anatomía de un caballo lana izan zen eskainitako azken antzerki lana, eta El circo de las Montini lanaren hogeita hamar kapitulutan Giza inmunoeskasiaren birusa (GIB) zuen gizon bat tratatzen zuen doktorea antzeztu zuen. 

Isha praktikatzen hasi zen, Heziketa Meditatibotik abiatuta estresa gutxitu eta hobeto bizitzeko sistema bat. 2003. urtean maistratasuna egitea erabaki zuen. Txilen zuen guztia utzi eta Santa Martara (Kolonbia) abiatu zen, Isha Zentroa zegoen tokira. Maistra bihurtu zenean, berriz ere Ishani izen berria hartu zuen: “paradisuko erregina, jainkosa inperiala, kontzientzia kristikoaren haragitze perfektua forma femeninoan”.

Hala ere, 2014. urtean bere ibilbide artistikoari ekin zion laburki Jennyren gutunak obra berrestreinatzeko, Teatro Imagen sortu zeneko 40 urte zirela eta

 Filmografia 
+ZineaUrteaIzenburuaZuzendaria1972État de SiègeCosta-Gavras1980Cuestión de ubicaciónLuciano Tarifeño

 Telebista 
+TelenobelakUrteaLanaPertsonaiaOharrakErreferentziak1972La sal del desiertoVictoria CovarrubiasPaper nagusi-kidea1975María JoséMaría José LinerosPaper nagusia1975J. J. JuezIrene GarmendiaPaper nagusi-kidea1976Sol tardíoDaniela Ortiza1981La madrastraMarcia EspínolaPaper nagusia1983La noche del cobardeDalia Venezzia1985La trampaSelva Marinka1987La última cruzMalena Aguirre1991Volver a empezarMargot Albónico1992Trampas y caretasCarmen Mackenna1993ÁmameLivia McDonaldPaper nagusi-kidea1994Rojo y mielGraciela Arancibia1995Estúpido cupidoLuz Arlegui1995Juegos de fuegoIsabel Vergara1995Antonia Vergara1996Loca pielPilar Lynch1998Borrón y cuenta nuevaGenoveva Flores1999La fieraTeresa Donoso8 atal1999AquelarreJulia MoyaPaper nagusi-kidea2000Santo ladrónRegina Smith 2001Amores de mercadoAmelia Ruiz-Tagle4 atal2002El circo de las MontiniRosario Álvarez30 atal
+SerieakUrteaIzenburuaPertsonaiaOharrak1979Teatro como en el teatroHainbat pertsonaia1998Mi abuelo, mi nana y yoIshaniGonbidatua (1 atal)2002Cuentos chilenosBigarren mailakoa

 Antzerkia 

 Sariak 
APES saria
AñoCategoríaProducciónResultado1975Antzerkiko emakume aktore onenaMi adorada idiotaIrabazlea  1978Lo crudo, lo cocido, lo podridoIrabazlea  1981Telebistako emakume aktore onenaLa madrastraIrabazlea  1989Antzerkiko emakume aktore onenaCartas de JennyIrabazlea  1992Telebistako emakume aktore onenaTrampas y caretasIrabazlea  1994Bigarren mailako aktore onenaRojo y mielIrabazlea  1995Estúpido cupidoIrabazlea  
Urrezko Laurel Saria
UrteaSariaKategoriaEkoizpenaIrabazlea1975Urrezko Laurel SariaAntzerkiko emakumezko aktore onenaMi adorada idiotaIrabazlea  1978Lo crudo, lo cocido, lo podridoIrabazlea  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Montevideotarrak
Kategoria:Emakume aktoreak
Kategoria:Txileko aktoreak
Kategoria:Txileko juduak
Kategoria:Uruguaiko juduak
Kategoria:Gizabanako biziak
Kategoria:1941eko jaiotzak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Maistra espiritualak