Ellen Willmott

Ellen Ann Willmott (Heston, Middlesex,  1858ko abuztuaren 19a - Warley Place, 1934ko irailaren 27a) ingeles botanikari eta baratzezaina izan zen. 100.000 landare-espezie baino gehiago landatu zituen, eta espezie berriak aurkitzeko espedizioak babestu zituen.

 Bizitza 
Ellen Willmott 1858ko abuztuaren 19an jaio zen Heston-en, Middlesex-en, Frederick Willmott eta Ellen Fell-en hiru alabetatik zaharrena. Berak eta bere bi ahizpak, Rose eta Adak, Gumley House komentu katolikoko eskola esklusiboan ikasi zuten hainbat urtez.

1875ean, familia Warley Place-ra joan zen bizitzera Great Warley-n, Essex-en, 33 hektarea (130.000 m2) lur zituena; hau izango zen Ellenen bizitza osorako etxea. Familian lorezain sutsuak ziren eta Warley Placeko lorategiak elkarrekin garatu zituzten. Garapen handinahienetako bat lorategi alpino bat izan zen, arroila eta harkaitz-eremu bat barne, Ellenen aitak baimena eman zion hura sortzeko bere 21. urtebetetzean.

Willmottek oinordetza jaso zuen bere amabitxiarengandik, beste lorezain sutsu bat, Brentwoodeko Middleton Halleko Helen Tasker kondesarengandik, 1888an hil zena. Horri esker, bere lehen jabetza erosi ahal izan zuen Aix-les-Bains ondoan, Frantzian, 1890ean.
 Baratzegintzako ibilbidea 
Willmott-ek Warley Place oinordetzan hartu zuen aita hil zenean eta lorategiak garatzen jarraitu zuen, landareak biltzeko eta landatzeko zuen grina asetuz. 100.000 landare espezie baino gehiago landu zituela uste da. Lorategiak negutegi bat, ureztatze sistema bat, arroila alpetar gisa neurri batean diseinatutako harkaitz-lorategi bat, txalupa-laku bat eta iratze meheentzako beiraz estalitako kobazulo bat zituen. Willmott-ek hamar milaka erraboil landatu zituen loratzen zirenean lore-multzo naturalistak osatzeko.

Willmott-ek 104 lorezain kontratatu zituen, eta enpresaburu zorrotza izateagatik zen ezaguna; loreen artean belar txarrak hazten uzten zituen lorezain oro kaleratzen zuela esaten zen. Gizonezkoak bakarrik kontratatzen zituen bere lorategian; behin esan zuen "emakumeak hondamendia izango liratekeela mugan".

Willmott xahutzaile izugarria izateagatik ere ezaguna zen. 1905ean hirugarren finka bat erosi zuen Ventimiglian, Italian. Bere aberastasuna erabili zuen Txinara eta Ekialde Hurbilera landare-bilaketa espedizioak finantzatzeko, eta txango hauetan aurkitutako espezieei sarritan bere izena jartzen zioten. Babestu zituen espedizioen artean Ernest Henry Wilsonenak zeuden, eta honek Ceratostigma willmottianum, Rosa willmottiae eta Corylopsis willmottiae izendatu zituen. Berrogeita hamar landare espezie edo barietate baino gehiago izendatu zituzten haren eta bere lorategien omenez.
Esan izan da Eryngium giganteum kardu erraldoiaren haziak isilpean erein zituela beste pertsonen lorategietan, eta horregatik da ezaguna "Willmott andereñoaren mamua": istorio hau lehen aldiz 1980ko hamarkadan agertu zen eta gezurtatu egin da, azkenekoz Sandra Lawrence-ren 2022ko liburu batean.

Willmott Royal Horticultural Society-n sartu zen 1894an eta kide nabarmena bihurtu zen, nartziso eta tulipen batzorderako hautatua izan baitzen 1896an, baita loreen (B taldea) eta lilien batzordeetarako ere. Sir Thomas Hanbury konbentzitzen lagundu zuen, Ventimigliako bere bizilaguna, Wisleyko gunea eros zezan, RHS Garden (Wisley) bihurtu zena eta gizarteari eman ziona, eta 1903an RHS Lorategietako fidatzaile izendatu zuten.
Willmott izan zen Gertrude Jekyll-ekin batera Ohorezko Victoria Domina 1897an jaso zuten bi emakumeetako bat (urte hartan sortua Victoria erreginaren Diamantezko Jubileurako). 1904an, Londresko Linnean Society-ko kide hautatua izan zen lehen emakumeetako bat izan zen. 1912an, Société d’acclimatation de France-ren Geoffroi St Hilaire domina handia ere jaso zuen, eta 1914an, Royal National Rose Society-ren Dean Hole domina.

1920ko hamarkadan, Shakespeare Birthplace Trust-ek Willmotti enkargatu zion Anne Hathawayren Stratford upon Avon-eko etxolako lorategiaren diseinuari eta landaketari buruzko aholkuak emateko. Lore-lorategirako eta sagastirako diseinuak eraikin zaharrak osatzeko pentsatuta zeuden, eta bere diseinu eta landare aukeraketa gehienak gaur egun bertan daude, etxolaren sarreratik gertu dauden hiru lore-oheak barne, Willmott andereñoaren lorategia izenekoak. Aukeratutako landare asko Shakespeareren antzezlanetan aipatu ziren. Konbinazio horrek urte osoan koloretsuak izan ziren guneak sortu zituen.
 Beste interes batzuk 
Lorezaintzako bere ibilbideaz gain, Willmottek beste lorpen ezezagun batzuk ere izan zituen, batez ere argazkilaritzan eta apaingarrien torneatzean. 1932an, Willmottek bere Holtzapffel tornua, bere apaingarri-tornugintzako zenbait adibide eta lorezaintzako gaiei buruzko hainbat argazki eta diapositiba aurkeztu zizkion Oxfordeko Zientziaren Historiaren Museoari.

 Azken urteak 
Willmottek bizitzan egindako gastu izugarriak zailtasun ekonomikoak eragin zizkion bizitzaren amaieran, eta horrek bere frantziar eta italiar ondasunak eta, azkenean, bere ondasun pertsonalak saltzera behartu zuen. Gero eta eszentrikoagoa eta paranoikoagoagoa bihurtu zen: lapurrak uxatzeko tranpak jarri zizkion bere ondasunei, eta errebolber bat zeraman poltsan. Willmott 1928an atxilotu zuten denda batean lapurtzeagatik susmopean, nahiz eta geroago absolbitu egin zuten.

1934an, ateroma batek eta arteria koronarioaren enboliak jota hil zen, 76 urte zituela. Warley Place, asko hondatuta zegoena, saldu egin zuten zorrak ordaintzeko eta etxea eraitsi egin zuten 1939an, nahiz eta gunean etxebizitza-auzo bat eraikitzeko planak baztertu. Geroago, gerriko berde izendatu zuten eta 6,5 ​​hektarea (16 akre) Essex Wildlife Trust-ek gainbegiratutako natura-erreserba bihurtu ziren. Gainerakoa Warley Place Kudeaketa Batzordearen zaintzapean dago eta lorategi abandonatu gisa mantentzen da.

 Argitalpen batzuk 

 Liburuak 

 1909. Warley Garden in Spring and Summer, 40 or.

 1910. The Genus Rosa, 551 or. 1.er 1910. libk., 2. v. 1914.  Honen barruan Alfred Parsonsek 1890 eta 1908 artean margotutako arrosen 132 akuarela zeuden, gaur egun Londresko Lindley Liburutegian daudenak (Cory Bequest). Liburuak 260 ale baino ez zituen saldu, eta zorretan utzi zuen emakumea. Willmott-ek Parsons-i bere hiru lorategiak margotzeko enkargua ere egin zion.  Mary erreginak, Alexandra erreginak (zeini The Genus Rosa eskaini zitzaion) eta Victoria printzesak Warley Place-n bisitatu zutela jakina da. 1914an, E.A. Bowles lorezainarekin eztabaida publiko gogorra hasi zuen, Reginald Farrer-ek Bowlesen liburu baten hitzaurrean harkaitz-lorategiei buruz egindako behaketa batzuei buruz. Azkenean, Bowlesek eztabaida konpondu zuen Willmott Myddelton Houseko bere lorategira gonbidatuz.

 Sariak eta aintzatespenak 

 Royal Horticultural Society-ko kide eragingarria.
 1897 - Baratzezaintzako lehen Victoria Domina jaso zuen.
 Londresko Linnean Society-ko kide hautatua.
 1912an, Société d’acclimatation de France-ren Geoffroi St Hilaire domina.
 1914an, Royal National Rose Society-ren Dean Hole domina.

 Eponimia 
60 landare baino gehiago izendatu ziren bere edo bere etxearen omenez, Warley Place, 

 «E.Willm.» laburdura Ellen Willmott landareen deskribapen eta sailkapen zientifikoan autoritate gisa adierazteko erabiltzen da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1934ko heriotzak
Kategoria:1858ko jaiotzak
Kategoria:Emakumea
Kategoria:Emakume botanikariak
Kategoria:Lorezainak
Kategoria:Emakume zientzialariak