Gauri Lankesh

Gauri Lankesh (Bangalore, Mysore State, India1962ko urtarrilaren 29a - Bengaluru, Karnataka, India 2017ko irailaren 5a) Bangaloreko (Karnataka) indiar ekintzaile eta kazetaria izan zen. Editore gisa lan egin zuen Lankesh Patrike-n, bere aita P. Lankesh-ek hasitako Kannada astekarian, eta Gauri Lankesh Patrike izeneko bere astekaria zuzendu zuen. Rajarajeshwari Nager-eko bere etxearen kanpoaldean hil zuten, 2017ko irailaren 5ean. Hil zenean, eskuin muturreko hindu kritikaria izateagatik zen ezaguna Gauri. Anna Politkovskaia saria jaso zuen eskuin hindu estremismoaren aurka hitz egiteagatik, emakumeen eskubideen aldeko kanpaina egiteagatik eta kastetan oinarritutako diskriminazioaren aurka egiteagatik.

 Haurtzaroa eta ibilbidea 
Kannada Lingayat familia batean jaio zen Gauri Lankesh, 1962ko urtarrilaren 29an. Aita P. Lankesh poeta-kazetaria zuen, eta Lankesh Patrike Kannada hizkuntzako astekaria ezarri zuen. Bi neba-arreba izan zituen: Kavitha eta Indrajit.

Bangaloreko  The Times of India egunkariarekin hasi zuen kazetari ibilbidea Gauri-k. Geroago, Delhi-ra joan zen bizitzera Chidanand Rajghatta senarrarekin. Handik gutxira, Bangalorera itzuli zen, eta bederatzi urtez aritu zen Sunday aldizkariko berriemaile gisa. 2000. urtean aita hil zenean, Delhi-ko Eenadu's Telugu telebista katearentzat ari zen lanean. Ordutik, 16 urte igaro zituen kazetari gisa.

 Lankesh Patrike 
Haien aita P. Lankesh hil zenean, Gauri-k eta bere neba txikia Indrajit-ek Mani bisitatu zuten, Lankesh  Patrike-ren argitaratzailea, eta argitalpena eten nahi zutela esan zioten. Mani-k ideiaren kontra konbentzitu zituen. Orduan, Gaur-i Lankesh Patrike-ren editore bihurtu zen, Indrajit argitalpenaren negozioez arduratzen zen bitartean.

2001etik aurrera, Gauri eta Indrajit-en arteko desberdintasunak garatu ziren egunkariaren ideologiaren gainean. Desberdintasun horiek 2005eko otsailean egin ziren publiko, Gauri-k onartutako polizien aurkako eraso naxalita bati buruzko erreportajea argitaratu zenean aldizkarian. Otsailaren 13an, Indrajit-ek (egunkariaren jabea eta argitaratzailea zena) txostena erretiratu zuen, naxaliten alde egiten zuela argudiatuz. Otsailaren 14an, Indrajit-ek salaketa poliziala jarri zuen Gauri-ren aurka, argitalpenaren bulegoko ordenagailu, inprimagailu eta eskaner bat lapurtzea egotzita. Gauri-k kontrako salaketa jarri zuen, Indrajiti errebolber batekin mehatxu egitea egotzita. Otsailaren 15ean prentsaurrekoa eman zuen Indrajit-ek, eta bertan Naxalismoa ponentziaren bidez sustatzea leporatu zion Gauri-ri. Gauri-k prentsaurreko berezitu bat eman zuen, non akusazioa ukatu zuen eta bere neba bere aktibismo sozialaren aurka  zegoela adierazi zuen. Gerora, Gauri-k bere Kannada astekaria hasi zuen, Gauri Lankesh Patrike izenekoa.

 Iritzi politikoak eta ideologia 
Gauri-k kritika zorrotza egiten zion Hindutva eskuineko politikari. 2003an, Sangh Parivar-ek Baba Budan giri kokatutako Guru Dattatreya Baba Budan Dargah santutegi sufia hinduizatzeko egindako ustezko saiakeren aurka agertu zen. 2012an, Mangalore-n talde komunalen debekua eskatzen zuen protesta batean parte hartzen ari zela, adierazi zuen hinduismoa ez zela erlijio bat, "gizarteko hierarkia-sistema bat" baizik, non "emakumeak bigarren mailako  izaki gisa tratatzen diren". Lingayat komunitatearentzako gutxiengo erlijio etiketa bat babestu zuen eta Komu Souharda Vedike, komunitate zapalduentzako harmonia komunaleko plataforma zuzendu zuen. Basavanna filosofoaren jarraitzaileak ez zirela hinduak ere uste zuen.

Prentsa askatasunaren alde egiteagatik zen ezaguna Gauri. Indiako Kongresu Nazionaleko buruzagiaren, D. K. Shivakumarren, gaiztakeriei buruz idatzi zuen, S. M. Krishna Karnatakako ministro ohiaren gertuko bazkidea. Erlijiozko pertsonaiekin lotutako sexu-eraso eta bortxaketa kasuei buruz ere asko idatzi zuen, besteak beste, Raghaveshwara Bharati -ren aurkakoei buruz, Ramachandrapura Math-eko igarle nagusia, bortxaketa salaketa ugariri  aurre egin behar izan ziona. Bharatiya Janata Alderdiaren (BJP) aurka agertu zen eta Prakash Belawadirekin 35 urteko adiskidetasuna amaitu zuen, azken hau BJPren aholkulari mediatiko bihurtu zenean 2014ko Indiako hauteskunde orokorretan.  2014ko azaroan, Kongresuak zuzendutako Karnatakako gobernuak Gauri izendatu zuen naxalitak indarkeriari uko egiteko eta amore emateko konbentzitzea helburu zuen batzorde bateko kide. Hala ere, BJPko buruzagien ordezkaritza batek naxalitarren sinpatizatzailea izatea leporatu zion, eta batzordetik kentzeko eskatu zuen. Siddaramaiah ministro nagusiak atzera bota zuen eskaria.

Kasta sistemarekin kritiko agertu zen Gauri, argi eta garbi. 2015ean, brahmin batzuek S. L. Bhyrappa eleberrigilea eta brahminismoa kritikatzea leporatu zioten, Shravanabelagola-n egindako Kannada Sahitya Sammelana (Kannada literatur konferentzia) 81. Hitzaldian, Gaurik adierazi zuen Perumal Murugan dalit-egilea kritikatu egin zutela eskuineko talde hinduek, One Part Woman liburuan seme-alabak izateko ezkontzatik kanpo sexu-erritu adostuetan parte hartzen zuen seme-alabarik gabeko bikote hindu bat irudikatzeagatik. Ondoren, S. L. Bhyrappa brahminar eleberrigileak ere antzeko niyoga praktika irudikatu zuela adierazi zuen Parva eleberrian, Mahabharata epopeia hinduaren erretolika bat. Bi idazle horien aldekoa zela argitu zuen, eta Perumal Muruganekin mindutako talde hinduak Bhyrappa-rekin  zergatik ez ziren mintzen galdetu zuen. 2015eko otsailaren 19an, Hassan Zilla Brahmin Sabha ("Hassan barrutiko Brahmin Elkartea") elkarteko manifestariek haren aurkako elkarretaratze bat antolatu zuten, poliziari bere aurkako Lehen Informazio Txosten bat erregistratzeko eskatuz.

 Eztabaida juridikoak 
Gaurik hainbat kasu juridikori aurre egin behar izan zien kazetari eta aktibista ibilbidean. Dakshina Kannada barrutian bere aurka aurkeztutako hiru kasu izan zituen, horien artean Raghaveshwara Bharati-k aurkeztutako bi difamazio kasu, bere ustezko bortxaketa eta sexu erasoei buruz idazteagatik.

 Difamazio kondena 2016an 
2008ko urtarrilaren 23an, Gauri-k "Darodegilada BJP galu" izeneko artikulua argitaratu zuen bere egunkarian. Artikuluak Pralhad Joshi, Umesh Dushi, Shivanand Bhat eta Venkatesh Mestry BJPko buruzagiak  kritikatzen zituen. Artikuluak zioen BJPko hiru langileek 100.000 indiar errupia (140.000indiar errupia edo $1.700 AEBetako dolar 2023an) bitxigile bat engainatu zutela. Bitxigileak Joshi legebiltzarkideari ordainketa eskatu ziola ere adierazi zuen, eta poliziarengana hurbiltzeko mehatxua egin ziola, Joshi-k laguntzeari uko egiten bazion. Beranduago, Gauri-k artikulua "BJPren barruko iturrietan" oinarritu zela adierazi zuen.

Joshik eta Dushi-k difamazio demanda bana aurkeztu zuten Gauri-ren aurka. Dushi-ren kasuan, Devanand Jagapur artikuluaren idazlearekin batera akusatua izan zen.

Gauri-k adierazi zuen bere ikuspegi politiko ezkertiarren jomuga zela, BJPko buruzagiek ez baitzituzten salaketa berak argitaratu zituzten tokiko beste egunkaririk auzitara eraman. Gauri-k Auzitegi Nagusira eraman zuen auzia, bere aurkako auzia artxibatu nahian. Hala ere, 2016an, Auzitegi Nagusiak uko egin zion auzia artxibatzeari, eta instrukzioak eman zituen audientzia beheko auzitegian jarraitzeko. Auzitegi Nagusiak lau asteko egonaldia eman zion auziari, ordea, eta sei hilabeteko epean epaiketa osatzera bideratu zuen beheko auzitegia.

2016ko urrian, Hubliko Lehen Mailako Magistratu Judizialaren (JMFC) bigarren epaitegiak Gauri atxilotzeko agindua eman zuen, epaitegian ez agertzeagatik eta aurreko aginduei erantzun ez zielako. Poliziak atxilotu eta epailearen aurrean ekoiztu zuen 2016ko urriaren 1ean. Fidantzapean aske utzi zuten 25.000 indiar errupiako fidantza pertsonalaz hornitu ondoren (2023an 36.000 indiar errupia edo $430 AEBetako dolar ).

2016ko azaroaren 27an, JMFCko bigarren auzitegiak ondorioztatu zuen Gauri-k ez zuela froga funtsezkorik eman BJPko buruzagiei egindako kritikengatik, eta difamazioaren erruduntzat jo zuen. Auzitegiak 5.000 indiar errupiako isuna ezarri zion kasu bakoitzean (2023an 7.200 indiar errupia edo $85 AEBetako dolar baliokidea). 10.000 indiar errupia isunaz gain (2023ko 14.000indiar errupia edo $170 AEBetako dolar ), auzitegiak sei hilabeteko espetxe zigorra ere ezarri zion.  Haren bikotekide Devanand Jagapur absolbitu egin zuen auzitegi berak.  Epaitegi berak fidantza prebentiboa eman zion, ordea, eta horrek kartzela denbora saihestea eragin zion.

Gauri-k adierazi zuen BJPko buruzagiek haien arrastoak estaltzea lortu zutela bitxigilearekin konpromiso batera iritsita; ez zuen bere iturria zabaldu nahi izan haien aurkako ustelkeria salaketengatik.  Gainera, epai judiziala behin-behineko atzerapausotzat jo zuen, eta auzitegi gorenean inpugnatuko zuela adierazi zuen.

 Bizitza pertsonala 
Gauri eta Chidanand Rajghatta dibortziatu egin ziren bost urtez ezkonduta egon ondoren; banandu ondoren ezkongabe jarraitu zuen. Bakarrik bizi zen eta seme-alabarik ez zuen arren, Jignesh Mevani, Kanhaiya Kumar, Umar Khalid eta Shehla Rashid Shora ekintzaileak bere "ume adoptatutzat" hartu zituen metaforikoki.

 Heriotza 
2017ko irailaren 5ean hil zen Gauri, Bangalore-ko Rajarajeshwari Nagar herriko bere etxean identifikatu gabeko hiru gizonek tirokatu ondoren. Ertzainek gutxienez zazpi bala jaurti zizkioten 20:00ak aldera, bere bulegotik itzuli ondoren etxeko ate nagusia irekiten ari zela. Hiltzaileetako batek, bere etxe ondoan zain zegoenak, lehen tiroak egin zizkion, eta beste biak, bere bulegotik jarraitu ziotelakoan, handik aurrera hasierako tiratzailearekin bat egin zuten. Hiltzaileek kaskoak zeramatzaten, eta bi gurpileko Honda Dio batean ihes egin zuten hilketaren ondoren. Hiru balek burua, lepoa eta bularra zulatu zizkioten Gauriri, eta berehala hil zuten.

 Erreakzioak 
Hilketa gaitzetsi zuten hainbat pertsona eta erakundek, besteak beste, Indiako Kongresu Nazionalak eta Rashtriya Swayamsevak Sangh-ek. Kongresuko buru eta Karnatakako Barne ministro Ramalinga Reddyk Narendra Dabholkar eta M. M. Kalburgirenarekin alderatu zuen hilketa. BJP MLA D. N. Jeevaraj eta Sri Ram Sena-ko buru Pramod Muthaliken adierazpen polemikoak oso kritikatuak izan ziren. Estatuko poliziaburu R. K. Duttak ez zuen balizko susmagarririk iradoki nahi izan, ikerketarik egin gabe. BJPko buruzagiek Kongresuak zuzendutako estatuko gobernua kritikatu zuten, ustez ez zuelako Gauri-ren eta Kalburgi bezalako beste idazle batzuen bizitza babesten. Haren heriotzagatik protestak izan ziren India osoan; besteak beste, hileta egin eta astebetera elkarretaratzea egin zuten Bangalore-n, eta 25.000 lagun baino gehiago bertaratu ziren.

Gauri-ri estatu hileta bat egin zioten irailaren 6an, armen agurrarekin, haren gorpua ordu batzuetan Ravindra Kalakshetran eduki ondoren, publikoak omenaldia egin ziezaion. Lingayat-eko ohituren arabera lurperatu zuten. Bere familiak ez zuen berarentzat erlijio-ohiturarik jarraitu, berak arrazionalista bezala identifikatzen zuen bezala. BBCk azken urteetan eraildako profil handiko kazetariena zela esan zuen.

The New York Times egunkariak zabaldu zuenez, Narendra Modi lehen ministroak jarraitutako hainbat kontakizunek txio "gorrotagarriak" argitaratu zituzten Lankeshen hilketari erantzuteko, eta horrek eztabaida piztu zuen Indian.

 Ikerketa 
Ikertzen ari zirela, poliziak CCTVko irudiak eskuratu zituen bere egoitzatik eta Basavanagudi-tik etxera zihoan ibilbidetik. Hiria alerta gorenean mantendu zuten hil eta hurrengo egunean, polizia Nelamangalako, Hosur Road-eko eta NICE Road-eko ordainlekuetan zabalduta hiltzaileen bila. Hirian sartzen edo irteten ziren ibilgailuek kontrol zorrotzak jasan zituzten, eta, aldi berean, inguruko Andhra Pradesh, Maharashtra eta Tamil Nadu estatuetako poliziak ere abisatu zituzten. 2017ko irailaren 8an, Karnatakako gobernuak milioi bat indiar errupia-ko saria iragarri zuen (1,4 milioi indiar errupia edo $17.000 AEBetako dolar 2023an) hiltzaileei buruzko informazioa emateagatik.

2018an, hilketa-kasua ikertzen ari zen Ikerketa Talde Bereziak (SIT) bi susmagarri atxilotu zituen, Dabholkar eta Kalburgiko hilketekin zerikusia zutelakoan haiek ere. 2018ko ekainean, SITek adierazi zuen Parashuram Waghmorek hilketa aitortu zuela: bere erlijioa salbatzeko norbait hiltzeko esan ziotela adierazi zuen, eta ez zekiela nor zen biktima.
2018ko irailean, Maharashtra ATSk Gauri-ren hilketarekin lotutako 2 susmagarri atxilotu zituen, eta arma katxe bat ere berreskuratu zuen haiengandik. Gauri Lankesh-i buruzko 2019ko martxoko New York Times-eko artikulu batek poliziaren ikerketaren eta hilketa karguen eztabaida jasotzen du. Haren senideek eta lagunek ikerketa eztabaidatzen dute openDemocracy-k 2022ko urtarrilean argitaratutako podcast batean.

2022ko abuztuaren 11n, Karnataka Krimen Antolatuaren Kontrolerako auzitegi bereziak beste hiru lekuko aztertu zituen, horien artean bi polizia, hilketaren epaiketan.

 Herri kulturan 

 Gauri Lankeshen hilketa beste arrazionalista batzuen hilketekin batera agertzen da, hala nola Narendra Dabholkar, M. M. Kalburgi eta Govind Pansare, Anand Patwardhanen Vivek-Reason dokumental-minisailean.
 Malayalam 19(1)(A) filma Gauri Lankeshen oinarritzen da.

 Legatua 
Gauri Lankesh figura garrantzitsua da gobernantzaren eskuineranzko aldaketaren aurka protestatzen ari diren pertsonentzat, adibidez, bere heriotzaren hirugarren urteurrenean, hainbat kazetari eta aktibistek #IfWeDoNotRise kanpainan parte hartu zuten bere oroimenean eta nazio osoko disidenteen atxiloketen ondorioz.

2021ean, Burnaby-k, Kanadako hiri batek, Gauri Lankesh Eguna irailaren 5ean ospatzea erabaki zuen, bere heriotzaren urteurrena ospatzeko.

2023an, "Forbidden Stories [Ipuin debekatuak] enpresak Lankeshen lana jazarri zuen albiste faltsuetan, eta bere hilketa-kasuko buru berriak esploratu zituen", Story Killers  [Ipuin hiltzaileak] kasu-seriearen barruan.

2024an, Rollo Romig kazetari estatubatuarrak I Am on the Hit List: A Reporter's Murder and the Myth-Making in South India [ Ni hil-gai zerrendan nago: Erreportari baten erailketa eta mitoa-egiten Indiako hegoaldean] liburua argitaratu zuen, Lankeshen hilketa aztertzen duena, ondoren Sanatan Sanstha bezalako talde eskuindarrekin lotzen duen ikerketa, eta garai hartako India hegoaldeko gatazka ideologikoak.

2025ean Sabrangindiak webean jartzen du:"Gauri Lankesh epitomizatzen zuen ausardia eta determinazio bereizgarria, nabaria zen ingeleserako Kannada idazkerara egin zuen mugimendu adoretsuan, Lankesh Patrike ikonikoaren Editorearen mantuaz jabetuz, bere aita Parvathi Lankeshen desagerpenaz. Garai hartako Kannada hiztuna eta idatzia zirtzilkeria hutsa zen eta astekariko bere orduko lankideen aholku aski mezenasgoari desafio eginez, jauzi egin zuen zuzenean barrura, egileak “Kannada clunky” [aintzinekoa] gisa deskribatzen duen horretan editorialak pendizatuz hasiera batean.  Astekari honetako bere erredakzioa izan zen gero Gauri Lankesh Patrike bihurtu zuena, erradikalizatu zuena, eta kazetari aktibista bihurtu zuena".

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Bere ideiengatik hil zituzten lau intelektual indiar (2013-2017)
 Killing the Truth: the case of Gauri Lankesh   [ Egia hiltzen: Gauri Lankeshen kasua] 2022ko urtarrilaren 19ko Podcasta (ingelesez)
 Remembering Gauri Lankesh : Impunity in journalist killings in India   [ Gauri Lankesh gogoan : Zigorgabetasuna kazetarien hilketetan Indian] 2025ko irailaren 4a, Youtube - The News Minute (ingelesez)
 CPJ-k: Commitee to Protect Journalists [Kazetariak Babestzeko Elkarteak]urges justice 8 years after Indian journalist Gauri Lankesh’s murder [premiazko justizia eskatzen du 8 urte Gauri Lankesh-en erailketa jaso zenetik pasatu direnean] (ingelesez)

Kategoria:Bangaloretarrak
Kategoria:Indiarrak
Kategoria:Indiako feministak
Kategoria:Gorroto delituak
Kategoria:Indiako kazetariak
Kategoria:XXI. mendeko emakumeak
Kategoria:Karnatakako barrutiak
Kategoria:Indiako aktibistak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Emakume aktibistak