Gisèle Rabesahala

Gisèle Rabesahala, Gisou ezizenez ere ezaguna (Antananarivo, Madagaskar, 1929ko maiatzaren 7a - 2011ko ekainaren 27a) politikari malgaxea izan zen. Madagaskar Frantziaren kolonia zenean, bere herrialdearen independentziaren alde borroka egin zuen, eta, ondoren, estatu berriko goi-mailako klase politikoan aritu zen. Ministro izendatu zuten lehen emakume malgaxea ere izan zen, 1977an.

 Biografia 
Gisèle Rabesahala Madagaskarren jaio zen 1929an. Garai hartan, Madagaskar kolonia frantsesa zen.  Aita Frantziako armadako ofizialordea zuen, eta horregatik, haren destinoen arabera, haurtzaroa Frantzia, Tunisia eta geroago Mali izango zen Sudan Frantsesaren artean eman zuen. 1942an, aita hil zenean, Gisèle familiarekin itzuli zen jaioterrira.

Umetan, bere ametsa moja izatea zen. Geroago, nerabezaroan, bere burua «errugabeen abokatu» gisa imajinatzen zuen, eta horrek ikasten jarraitzera animatu zuen, horretarako aukera oso emakume malgaxe gutxik zuten garai batean. Brebeta (Oinarrizko ikasketen agiria, garai hartan "brevet d'études du premier cycle") lortu zuen, eta, horren ondoren, mekanografia eta takigrafiako ikasketak egin zituen. 1946an, 17 urte zituela, lehen urratsak eman zituen politikan, herrialdearen independentziaren alde lan egiten zuen Madagaskar berritzeko mugimendu demokratikoan (Mouvemente démocratique de la rénovation malgache - MDRM) idazkari gisa lan eginez.

Bigarren Mundu Gerran armada hornitzeko izan ziren konfiskazioek eragindako 1947ko Madagaskarko matxinada bizi izan zuen. Iskanbiletan, milaka matxinatuk armak hartu eta gauez eraso egin zieten Frantziako kolonoen etxeei eta administrazion lan egiten zuten malgaxei. Frantziako armadaren errepresioa gupidagabea izan zen:  dozenaka mila hildako eragin zituen. Gertaera horien ondorioz,  Rabesahalak bere konpromiso politikoari berretsi zion., Radio France Internationale

1948an, Frantziako Lanaren Konfederazio Orokorra (Confédération générale du travail - CGT) sindikatuaren tokiko sekzio bat sortzen lagundu zuen eta Syndicat des Employés de Commerce (SEMPIBA) delakoan militatzen hasi zen. Kargu horrek Madagaskarreko Langileen Sindikatuen Federazioaren (Fédération des syndicats des Travailleurs de Madagascar - FISEMA) biltzarretan parte hartzeko aukera eman zion.. Rabesahala FISEMAko —erakunde burujabea, CGTtik independentea— idazkari izatera iritsi zen. Administrazio kolonialaren arabera, 1951ko urrian CGTk Bamakon antolatutako Biltzar Panafrikarrean egon zen.

1950eko maiatzaren 3an, Gisèle Rabesahalak Madagaskarreko Elkartasun Batzordea (Fifanampiana Malagasy edo Comité de Solidarité de Madagascar - CSM) elkartea sortu zuen. Elkarteak 1947ko preso politiko guztien amnistia eta askapenaren alde borrokatu zuen. Preso haiek salatu zituzten administrazio kolonialak herriaren askatasun eta independentzia nahia zapuzteko egin zituen gehiegikeriak. Biktimen familiei ere laguntzen zieten, bereziki preso politikoen emazte, arreba eta alabei. Agintari kolonialen arreta erakarri zuen, eta zelatatua izan zen, baina, hala ere, Rabesahalak kanpaina egin zuen prentsa artikuluen bidez nazioarteko komunikabideetan eta Vincent Auriol Frantziako Errepublikako presidenteari zuzendutako eskaerak sinatu zituen. Ideia komunistei atxikita, ekialdeko blokeko herrialdeen eta Frantziako Alderdi Komunistaren (PCF) babesa jasotzen zuen. 1950eko hamarkadan, amnistia lortu zuten matxinadan bertan edo segituan exekutatu ez zituzten preso politiko malgatxeentzat.

1955ean, Gisèle Rabesahalak eta Rémi Rakotobek joera marxistako Imongo Vaovao egunkaria sortu zuten. 2011ra arte bere batzorde editorialeko kide izaten jarraitu zuen.

1956an, 33 urte zituela, Antananarivo hiriko zinegotzi aukeratu zuten, Akordiorako eta Ekintza Politikorako Batzordearen (Comité d’Entente et d’Action Politique - CEAP) zerrendan,  Herri Malgaxearen Batasuneko (Union du Peuple Malgaches) eta Fronte Nazional Malgaxeko (Front National Malgache) kideek osatua. Boto zuzenaren bidez hautatua izan zen, itsasoz haraindiko Frantziako lurraldeen administrazioa xedatzen zuen  Defferre legearen arabera. Horrela, beste urrats bat eman zuen, Madagaskarko taula politikoan emakumeen lekua berretsiz.

1958an, zenbait indar politiko independentziazale elkartu zituen Madagaskarren Independentziarako Kongresuaren Alderdiaren (Antoko'ny Kongresi'ny Fahaleovantenan'i Madagasikara - AKFM) sortzaileetako bat izan zen.

1962an alderdiko zuzendari orokorra izendatu zuten, eta kargu berean egon zen 1998ra arte. Urte horretan AKFMren egitura aldatu zuten, harrezkeroztik 2011ra arte bertako aholkulari politiko izan zen.

Gisèle Rabesahalak joera komunistako Munduko Bake Kontseilua erakunde bakezalearen ekimenak zabaldu zituen Madagaskarren. 1962an, Kontseiluaren baitan, Herrien Arteko Bake eta Adiskidetasunerako Batzorde Malgaxea sortu zuen. Batzordeak babesa eman zion Vietnamgo herriari hango gerra izan zenean. Horrez gain, Munduko Bake Kontseiluaren Emakumeen eta Haurren Eskubideen Defentsarako Batzorde Iraunkorra zuzendu zuen.

Madagaskarreko Errepublika Demokratikoaren garaian, 1975etik 1992ra, AKFM alderdia Iraultzaren Defentsarako Fronte Nazionalaren (Front National pour la Défense de la Révolution - FNDR) parte zen, hau da, Didier Ratsiraka Errepublikako presidente hautatuari babesa emateko osatu zen koalizioaren parte. 1977an, Gisèle Rabesahala Madagaskarreko Herri Batzar Nazionaleko diputatu hautatu zuten, FNDRk aurkeztutako batasun zerrenda batean. Urte berean, Arte Iraultzaile eta Kultura ministro izendatu zuten, eta, hala, Madagaskarko lehen emakume ministro bihurtu zen. Kargu horretan egon zen 1989 arte. Bere kargutik, arte eta kulturaren hedapena sustatzen saiatu zen, liburutegiak eta kultur etxeak sortuz, bai eta leku eta monumentu historikoak zaharberrituz ere. Horrez gain, ministeriotik literatura malgaxe bultzatzen ere lagundu zuen. Ministro gisa egin zituenen artean, aipatzekoak dira ondokoak:
 1979an, Liburutegi Nazionala inauguratu zuen Anosy eskualdean eta 58 herritan liburutegi publikoak ireki zituen.
 1991ean Mahajangako Kultur-etxea inauguratu zuen.
 Madagaskarreko jatorrizko hizkuntzak eta frantsesezko liburuen argitalpena babestu zituen.
 Madagaskarko Copyright Bulegoa (OMDA) proiektua onartu zuen, lurralde nazionalean musika, artea eta edozein adierazpen artistiko sustatzen duena.

Didier Ratsiraka presidentea Madagaskarren garapena «sozialismo iraultzaile» batean errotzen saiatu zen, baina herrialdeak porrot ekonomiko eta soziala jasan zuen. 1993an utzi behar izan zuen boterea.

Didier Ratsiraka berriro izan zen Errepublikako presidente 1997an. 2001ean, Rabesahala Senatuko presidenteorde izendatu zuten, eta berriz ere paper garrantziatsua bete zuen herrialdeko politikan. 2002an Marc Ravalomananak boterea hartu zuenean, Rabesahalak, oposizioaren barruan, atzerriko eraginak eta presidente berriaren politiken neoliberalismoa kritikatu zituen.

Hirugarren Errepublika ezarritakoan, 2002an, hauteskundeen osteko krisi politiko batek batasun nazionala kolokan jarri zuen. Gisèle Rabesahala buru zuen AKFMk alderdi politikoen arteko elkarrizketa sustatu zuen, eta, horrez gain parlamentariek krisia konpontzeko sortu zuten plataforman (Garapenerako eta Batasun Nazionalerako Parlamentarien Elkartasuna) eta Adiskidetze Nazionalerako Batzordean parte hartzea bultzatu zuen.

2003ko urtarrilean, nazioarteko erakundeek Marc Ravalomanana Madagaskarreko presidente izendatu zuten berriro, baina 2009an sorturiko beste krisialdi baten ondorioz, bere bigarren agintaldia eten zen. 80 urte zituela, Gisèle Rabesahala deitu zuten krisia konpontzeko bitartekaritza lana egin zuen Ray aman-dReny Mijoro izeneko jakintsuen batzordean parte hartzera.

2006an bere memoriak argitaratu zituen: "Ho tonga anie ni Fahafahana!" (Etor bedi askatasuna!). Bertan Madagaskarreko historia politikoaren errepasoa egin, eta haren gaineko bere iritzien berri eman zuen. Liburuan azaldu zuen zer zen berarentzat askatasuna:

«Patriotentzat, beren herrialdearen independentziaren alde borrokatzea izan zen. Baina bizi garen garaiotan, askatasun hori pobrezia mota guztien aurkako borrokan oinarritzen da. Adibidez, jendearen diru-pobrezia ez da izan behar boterean dauden eta interes pertsonal gutxi batzuengatik botereari eutsi nahi dioten haien xantaia-tresna. Badakizue, jendea ez da inoiz libre izango goseak badago, gaizki jantzita badago, etxe pobrean bizi bada! Inoiz ez dira aske izango analfabetoak izaten jarraitzen badute, probintzianismoak gartzelaratuak. Horretaz gain, badago askatasun politikoa eta demokraziaren nozio hori, ekintzarik gabeko eslogana izan behar ez duena».

Gisèle Rabesaharen ibilbidea bere herrialdeko mugetatik haratago hedatu zen. Afrikako kontinenteko hainbat independentzia mugimendu bultzatu zituen. Haren konpromisoa goraipatu dute, besteak beste, Agostinho Neto angolarrak, Sam Nujoma namibiarrak, Samora Machel eta Eduardo Mondlane mozambiketarrek, Oliver Tambo hegoafrikarrak eta Ginea Bissauko Amílcar Cabralek.

Rabesahala, 2011ko ekainaren 27an hil zen, Madagaskarreko independentziaren 50. urteurrenaren biharamunean, hain zuzen. Madagate Komunikabideek Rabesahalari buruz hitz egitean, bere omenez, «Ama Kuraia, nazioaren ama» deitzen zioten.

 Esker onak 

 Ordre de l'Amitié des peuples (SESB, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, Vietnam)
 Ann-Betancourt saria (Cuba)
 Joliot-Curie Domina (Conseil mondial de la paix)
 Ordena nazional malgaxearen 2. mailako gurutze handia
 Rue Gisèl Rabesahala

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 .(Artxiboa)

 . (Artxiboa)
 .(Artxiboa)
 .(Artxiboa)
 .(Artxiboa)
  (Artxiboa)
  (Artxiboa)
  (Artxiboa)
 . (Artxiboa)
 . (Artxiboa)

 . (Artxiboa)

 . (Artxiboa)
 . (Artxiboa)
 .



 Ikus, gainera 

 GISÈLE RABESAHALA. WALK TO THE ROYAL HILL OF AMBOHIMANGA. UNESCO Series on Women in African History
 Gisèle Rabesahala .. Une icône malgache. Les Africains parlent aux Africains 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Madagaskarko emakumeak
Kategoria:Emakume politikariak
Kategoria:Afrikako kolonia ohiak