Mios Hormos

Mios Hormos edo Myos-Hormos (), gerora Aphrodites Hormos (antzinako grezieraz: Ἀφροδίτης ὅρμος) izenez ezaguna, Antzinako Egipton —ptolomeotarren eta erromatarren garaietan— eraikitako portu garrantzitsu bat izan zen.

Southamptongo Unibertsitateko David Peacock eta Lucy Blue ikerlariek Mios Hormos aztarnategia identifikatu dute Quseir al-Quadim (Quseir Zaharra) azpian, egungo El Quseir herritik 8 kilometrora. Indusketek erakutsi dutenez, portuaren aktibitatea K. o. I. mendean zehar gailendu zen, K.o. III. mendean bertan behera utzi zen bitartean.

 Etimologia 
Mios Hormos izenak grekeran du jatorria, eta «Saguaren portua» edo «Moluskuaren portua» esanahiak atxikitzen zaizkio. «Moluskuaren portua» izena, portutik hurre jasotzen ziren Pinna generoko perladun molusku bibalbioekin erlazionatuta dago, moluskuen maskorrek egiten duten itxi-mugimenduari erreferentzia eginez. 

Agartakidas historialariaren arabera, portuaren izena Aphrodita-Hormos-era aldatu zen. Hesiodoren etimologia jarraitzen badugu, "Afrodita" izenak (aphrós, ἀφρός) itsas-aparrari egiten dio erreferentzia, kasu honetan portu inguruan aurkitu zitezkeen itsas-belakiak deskribatzeko erabili zitekeena. Estrabonek ere Aphrodita-Hormos izenari aipua egiten dio Geografian, nahiz eta Myos Hormos izena gaitzesten den testuan zehar.

XX. mende hasierako egiptologo ezberdinek (Arthur Weigall, Henri Gauthier eta Pierre Montet), El Quseir edo Kossair herriaren lehen aipua XI. Dinastia garaian (Inperio Ertaina) kokatzen dute, Thaau (taâou) izenpean. Ostera, izenaren aldaketa erregistratzen du garai greko-erromatarrean, Tuau edo Duau-ra. Duau (douaou) izena hieroglifiko bidez hiru izar eta bi "hiri" hieroglifikoren idazten da. Irudikapen honek Kossair-en menpeko bi portuei egiten die erreferentzia. Nahiz eta egiptoarretzat bi portuak Duau bezala ezagutzen diren, atzerritarrentzat bata Aennum (portu zaharra), eta bestea, Philoteras (Ptolomeo II.a Filadelforen ahizparen ohorean izendaturiko portu berria) deitzen dira.

 <center>sbA*sbA*sbA:niwt*niwtT-A-a-w-xAst douaou / dwꜣwhieroglifotan taâou / ṯꜣꜥwhieroglifotanXXXIII. Dinastia
(Garai helenistikoa)XI. Dinastia
(Inperio Ertaina)

 Kokalekua 
Mios Hormoseko kokalekua luzaroan eztabaidatua izan da adituen artean. Portuaren funtzio eta garrantzia Antzinaroko literatura lan ezberdinetan aipatzen zen arren, Eritrear itsasoko periploa eta Geografia eskuizkribua besteak beste, aztarnategi fisikoaren kokalekua ez zen 2007 arte argitu.

Hasiera batean, adituek Mios Hormoseko kokapena Abu Sha'r aztarnategiarekin erlazionatzen zen, baina Steven E. Sidebothan historialariak bere indusketa lanen bidez hipotesi hau deuseztatu zuen 1996an.erdian|thumb|420x420px|Eritrear itsasoko periploa. Itsaso Gorrian, Ozeano Indikoan eta golfo Pertsiarrean zehar erabilitako itsas-nabigazio bideak. Mapan itsasbide hauek eta haiekin erlazionaturiko lokalizazioak adierazten dira.

 Historia 
Egiptoko Ptolomeotar dinastiaren garaia
Ptolomeo II.a Filadelfoak eraiki zuen ca. K.a. 275.urtean, izen bereko lurmuturrean. Faraoiak kokaleku hau aukeratu zuen India eta Egiptoren arteko itsas-merkataritza harremanen portu nagusitzat, Arsinoe hiriaren aukera baztertuta. Arsinoe Itsaso Gorriaren muturrean aurkitzen zen, Heroopolitako golkoarekiko (egungo Suezko golkoa) zuen hurretasunak nabigazioa zailduz.

Egun, Ptolomeotar dinastiaren garaiko portuaren egiturak ez dira aurkitu.

Erromatar Inperioaren garaia
Mios Hormoseko populazioa oso dibertsoa zen, hitzegiten ziren hizkuntza ugariek eta egoiliar kanpotarrek frogatua. Besteak beste, inguru hartan bizi zen talde nomada baten aipu egiten da, "arabe, barbaro edo alproja" izen eta kalifikatzaileak erabiliz. 

Portuak ez du inolako eraikin edo egitura militarrik erakutsi, nahiz eta idatzizko testigantzek armadaren presentzia baiezten duten K.o I. mendetik aurrera. Gainontzeko hiri eta merkatal bideek (Uadi Hammamat, edo erromatarrentzat Hodos Mysormitike) ordea, presentzia militar argia erakusten dute, bertan eraikitako praesidia edo fortifikazio erromatar ugarirekin. Fortifikazio horietan aurkituriko ostraka baten arabera, lanbide ezberdinetan jarduten zuten emakumeak bizi ziren, irutzaileak, ehuleak, ur-jasotzaileak eta sexu langileak.

Hiriak ez du monumentu deigarrien arrastorik, eta eraikinak adobezkoak ziren. Idatzizko frogek aletegi eta zisterna publiko bana baino ez dute aipatzen, okindegi posible batekin, guztiak soldaduek eraikiak. Ostera, indusketetan jasotako hosto jangarridun barazkien aniztasunak, baratzen erabilera aditzera ematen du, nahiz eta ingurune hartan ur gezaren falta edukiko luketen.

Portu-hiriak emporium edo merkataritza-gune gisa garrantzi handia eskuratu zuen K.o. I. mendean, Afrika, India eta Arabia (Arabia Felix) eta Egipto arteko itsas-merkataritza puntu garrantzitsua bilakatuz. Hala, Indiako produktu indigena ugari heldu ziren Egiptora bolia, arroza, artoa, sesamo olioa, kotoi landu eta landugabea, eta kainazko azukre edo eztia besteak beste. Badago baita ere animalien zirkulazioaren aipua, Estrabonek berak Indiatik ekarritako biperido bat ikusi zuelarik Egipton, 9 besabete eta zehe bateko luzerakoa (4,3 metro inguru). Indiaz gain, Arabiarekin ere merkatal harreman estuak mantendu ziren, bertatik ekarritako aromatiko edo espezien garraio gehiena Egipton Mios Hormos portutik sartzen zelarik, ostera Koptos hiritik aurrera, gameluz edo Nilo ibaian nabigatuz Alexandriaraino bidea eginez.

Bestalde, Egiptoar administrazioak gari gogorra (Triticum durum), garagarra (Hordeum vulgare), ogia, olioa, ozpina eta mihilu haziak (Foeniculum vulgare) bidali ohi zituen Mios Hormos eta Berenizera. 

Portuak maneiatzen zuen itsas trafikoaren erakusletzat dauzkagu Estrabonen hitzak, Augustoren garaian, urtero 120 itsasontzi Mios Hormos portutik Indiako bidean ateratzen zirela dioenak:Dena dela, Kornelio Galo Egiptoko prefektua zenean, berarekin bidaiatu nuen Nilo ibaian gora Siena eta Etiopiako mugaraino, eta ehun eta hogei itsasontzi Mios Hormosetik Indiara zihoazela jakin nuen, aurretiaz, ptolomeoren garaian, gutxi batzuk baino ausartzen ez zirenean halako bidaia bat egin eta Indiako merkantziekin salerostera.

Estrabon, Geografía, II.5.12Berenize-ko portuarekin batera, Myos Hormos apodedeigmenoi edo "izendaturiko portua" zen. Hala, inportazio eta esportazio merkatal ondasunak bertatik igaro behar zirelarik, kontrabandoa ekiditeko.

Portuaren garrantzia III. mendean gutxietsi zen, partziaki Trajanoren Kanalaren eraikierarekin K.o. 112. urtean. Merkatal funtzioak denborarekin gutxietsi ziren arren, ontziola garrantzitsutzat mantendu zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 El-Qoseir
 Berenice 
 Suezko kanala
 Inperio erromatarraren eta Indiaren arteko merkataritza
 Espezia merkataritza
 Indiako itsas-historia

Kategoria:Portuak
Kategoria:Egiptoko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Antzinako Egiptoko hiriak
Kategoria:Ptolomeotar Erresuma
Kategoria:Antzinaroko aztarnategi arkeologikoak