Gorte kalea

Gorte kalea  Bilboko San Frantzisko auzoan dagoen kale bat da, Bizkaiko lurralde historikoan.

 Kokapena 
Gorte kalea Olano kalean hasi eta Garcia Salazar kalean amaitzen da, eta izen hori 1871eko martxoaren 16ko udalbatzaren erabakia izan zen. Gorte kalea Ibaiondo barrutian dago (Bilboko 5. barrutia).

 Historia 
Kaleari 1869ko Gorte Konstituziogileen omenez eman zitzaion izena, Isabel II.a tronutik kendu ondoren gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez bildu ziren lehenengoen omenez.

 Kalearen urbanizazioa 
Gorte eta inguruko auzoak 1870 eta 1890 artean sortu ziren, Miribillako meategien ondoan, haien hazkundearen arrazoia izan zena. Inguru guztia Bilboko zabalgune proiektuetatik kanpo geratu zen. 1862ko lehen zabaltze-proiektuan Miribilla mendiko eta itsasadarraren arteko aldea jasotzen zen, baina ez zen gauzatu. Altzola, Atxukarro eta Hoffmeyeren proiektuan, 14 urte beranduago, ez zen auzoa aipatzen, nahiz eta planoetan agertu. Planifikatutako hirigintzako lehen zantzuak Udalaren eta Sociedad General Bilbaina de Credito sozietatearen likidatzaileen arteko akordio baten ondoren eman ziren, 1870eko amaieran, lursail batzuen lagapenarekin eta beste batzuen erosketarekin, eskola publikoak eraikitzeko. Azkenik, trazadura 1871n proiektatu zen. Udalak Gorteko zati bat egin zuen eta hiru kale paralelo konpondu zituen. Gorte, San Frantziskoren ondoren, urbanizatu zen bigarren kalea izan zen, baina motel eta zatika.Auzoan bukatu zuten azken kalea izan zen Gorte kalearen luzapena, jada XX. mendean sartuak.

 Auzo alaia 
Gorte kalea Bilbo hiriko kale famatuenetariko bat da, eta inguruko kale batzuekin batera Palanka izenez ezagututako auzoaren bihotza. Jada 1502an, Errege-erregina Katolikoek "eredu txarreko" emakumeak Bilbotik ateratzea agindu zuten, hiribildutik kanpo kokatzeko. Orduz geroztik prostituzioa ezker aldean kokatu zen bereziki, hiribildua guztiz alde batera inoiz utzi gabe, eta auzoak handitzen eta zabaltzen ziren heinean gero eta gorago kokatzen da. 

 30eko hamarkada 
Gorte auzokoak 1930eko hamarkadan, Espainiako II. Errepublikako garaian, bizi izan zituen garai loriatsuenak. Bilboko "auzo alaia" zen. 1936ko Espainiako gerra aurretik bost kabaret handi zeuden bertan, eta hainbat areto txiki Gorte zein inguruko kaleetan. Gerra eta gero, debekatu egin zuten kabaret, dantzaleku eta antzekoak irekitzeko lizentzia berriak ematea. 

 60-70eko hamarkadak 
60ko hamarkadan berpizte moduko bat izan zen. Areto berriak zabaldu zituzten, zuzeneko ikuskizunak eskaintzen zutenek baina antzinako kabaret handietatik urrun. 20 edo 30 areto zeuden, bakoitzak bere orkestra zuela. Parranda handien gunea zen, baita artisten eta sasi-artisten bilgune, prostituzioa indar betean jarraitzen zuen bitartean. Garai haietako giroa islatu zuen Bilboko Karraka antzerki konpainiak bere La Palanca Gran Cabaret antzezlanean.

 Garai baten bukaera 
1970eko hamarkadaren amaieran bukatu zen giro hura. Bideoaren eta play-backaren eraginez, zuzeneko ikuskizunak bukatu egin ziren. 80ko hamarkadako lehen urteetan itxi zuten Bataclán, Gorteetako azken areto famatua. Bestalde, heroina iritsi zen, eta horrekin garai baten bukaera.

 Zerbitzuak 

 Kalearen 38 zenbakian kokatuta dago Blas de Otero unibertsitate-egoitza.
 Gorte kaleko 29. zenbakian kokatuta dago, 1967 geroztik, kalean dagoen txatartegi bakarra, eta auzoan horren ugari izan eta gero, Bilbon gelditzen den azkenetarikoa da. Ehunka lagun joaten dira egunero auzoko leku horretara, han-hemenka jasotako metalarekin eguneko dirua irabaztera.

 Telefonicaren eraikina 
Gaur egun inolako aktibitaterik ez badauka ere, historia luzea dauka 23 zenbakidun orubea. Gorte kaleko eskolak bertan egon ziren eraikin berria egin arte. Famatuak izan ziren eskola hauek Maria Maeztuk han bertan irakatsi zuelako.Espainiako gerra zibilaren garaietan, aldiz, Durruti batailoiaren kuartela izan ziren.

 Eraikinari erabilera komunitarioa emateko proposamena 
2024an San Frantzisko auzoko hainbat taldea biltzen dituen Ehunka sareak egitasmo zehatz bat aurkeztu zion Bilboko Udalari eraikina helburu sozialetarako bideratzeko asmoz.

 Eraikin aipagarriak 
Arkitektura ikuspuntutik, Zabala kalearekin duen bidegurutzetik gertu dauden eraikinak aipagarriak dira bereziki. Gorte 33-35eko eraikina, 1930eko hamarkadan eraiki zen, Art Déco estilokoa da baina elementu erregionalistekin. 1940ko hamarkadan, udal etxebizitza multzoa eraiki zen, Gorte 2, 4, 6, 8 eta 10eko eraikinak eta Mirasol kondea 6, 9 eta 11koak barne hartzen zituena.   

Gorte kalearen amaieran eraikin interesgarri bat dago izkinan; haren atariak Gorte, 37 eta Zabala, 5 kaleetara irekitzen dira. Estilo modernistako eraikina da, Vienako aldaeran, eta forma geometrikoak azpimarratzen ditu. XX. mendeko lehen hamarkadetan eraiki zuten, 1910 eta 1912 artean, ziurrenik.   

 Iruditegia 

 Ikus, gainera 
 La Palanca

 Erreferentziak 

 Bibliografia 






 Kanpo estekak 




Kategoria:San Frantziskoko kaleak (Bilbo)
Kategoria:Bilboko kaleak