Meiga

Meiga Galizian — eta Leongo eta Asturiasko eremu mugakideetan — megar edo enmeigar, hau da, pertsonei eta animaliei gaizkia egitea, helburu duen sorginari ematen zaion izena da. Carmelo Lisón Tolosana antropologoaren arabera, meiga ez da bruxarekin nahastu behar; bruxak ongia egiten du, eta meigen arao gaiztoak eta begizko gaitza desegiteko gai da.

 Historia 
Galizian magiaren bat erabiltzen duten pertsonen erreferentzia zaharrena XIII. mende amaierakoa da: 1289an Santiago de Compostelan bildutako sinodo batek debekatu egin zien elizgizonei igarleak, iragarleak eta sorgintzaileak izatea, zigor jakin batzuen pean. Debeku hori hurrengo mendeko era guztietako pertsonei ere aplikatuko zitzaien, eskumiku-zigorra ezarrita.

XVI. mendean, «emakume sorginak» aipatzen dira, gizonei sorginkeriak eta gaiztakeriak egiten dizkietenak. 1543-1544an ospatu zuten Ourenseko gotzaindegiaren sinodoak «gizon zein emakume, ez dakitena edo zer izan behar duen jakin nahian, aztikerietara eta sorgintzaileengana, sorginengana eta sorginkerietara» doazenen eskumikatzea aldarrikatzen du. Sinodoak salatu zuenez, «olio santuak... bataiarrian dagoenez, aztikeriek eta sorginkeriek ausarkeria sakrilegoa eta deabruzko ausardia erabiliz ebatsi egin dute, beren sorginkeriekin eta sineskeria okerrekin nahasteko». Bestalde, bruxa hitza eta meiga hitza ez dira garai hartako dokumentazioan agertzen.

Santiago de Compostelako Inkisizioaren Ofizio Santuaren Auzitegia XVI. mendearen bigarren erdian hasi zen lanean, eta "sorginez" arduratu zen. Lehenengo kasuak 1565ean gertatu ziren, jostun bati «azti» eta «deabruen hel egile» izatea leporatu zitzaionean, jendea «etorkizuneko eta ezkutuko gauzak» galdetzera joaten zitzaionean, eta itsu bati «azti eta deabruen hel egile» deitzen zionean [bere konjuru eta praktiketan]... Beltzebu». Hirugarren kasu batean, ziurrenik lehen aldiz, sorginak aipatzen dira. Orduan, nekazari batek, «Satan eta Barrabas» hel egiteaz akusatuta, adierazi zuen gazte batek eraman zuela sendatzera, eta «hiru sorgin zirela mutila gaizki egiten zutenak».

XVI. mendearen hondarrean Santiagoko auzitegia arduratu zen kasuetan, magia praktikatzeaz akusatutakoei «aztiak» eta «sorginak» deitzen zaie, baina haietako batzuk sorgintzat joko zituzten beste auzitegi batzuek, deabruarekin zituzten «tratuak» zituztela eta. 1579an sorgin bat galdekatu eta torturatu egin zuten «deabruaren hel egiteak, tratuak eta kopulatu izan zituelako»; 1582an beste «deabruen sorgin eta aldarrigile» batek «deabruarekin zuen ituna aitortu zuen, eta batzuetan... haragitzea izan zuen harekin, batzuetan egunez eta beste batzuetan gauez, eta deabrua eskaini zion buru eta bihotzez, era berean hatzaren odola eskainiz». Edo, argiago, «sorginak ibiltzen ziren lekura... gauez» joaten zen azti baten kasuan.

XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran, Inkisizioaren prozesuen aktak aztertzen hasita, belagile eta sorgina bereizten hasi zirela ikus daiteke, Carmelo Lisonek nabarmendu duenez. Belagilearen kontzeptua "sorginkeriak, belarrak, bedeinkapenak, iragazkiak, hautsak, ilea, arropa, intsentsua, hilerriko lurra, ur bedeinkatua, konjuruak, ligatzea eta desligatzea eta abar manipulatzearekin lotzen da; sorginarenak, berriz, deabruzko ezaugarriak hartzen ditu (gaizkia egitea, gaueko hegaldiak eta bilerak, ituna eta deabruarekin haragitarako sarbidea, haurren heriotza, eta abar)". Adibidez, auzokoek sorgina deitzen dioten emakume bat, berak ukatu gabe haietako bati "bere bizitzan aurrera egin ez zezakeen zerbait egin behar ziola" oihukatu ziona; edo auzokoek ere salatu zuten beste emakume bat, "sorgin fama zuela eta deitzen ziotela, eta berak sufritu egiten zuela, eta hala izan behar zuela, ikusi zutelako nola mehatxatu zuen emakume bat ordaindu egin behar ziola eta ez ikusteko eta ezin zuela jatekorik irabazi, eta gertatu zela zortzi egun barru mehatxatuari ahotik odol asko askatu zitzaiola eta begiak galtzeko izan zituela". Sorgin hitza ere herri mailan erabiltzen hasten da, moralki "zintzoa eta garbia" den emakume baten kontrakoa balitz bezala.

1612tik aurrera, Logroñoko Zugarramurdiko sorginen prozesutik bi urtera bakarrik, Santiagoko Inkisizioaren auzitegiaren jarduera "sorginen" aurka zuzentzen da, "belagileen" aurka baino gehiago. Eta, hain zuzen ere, XVII. mendearen bigarren hamarkada horretan agertu zen meiga hitza sorgin gaiztoari erreferentzia egiteko, zeinaren helburua enmeigar egitea baita, hau da, pertsonei eta animaliei gaizkia egitea.

Hurrengo hamarkadetan, sorgin-meigak garai hartan mendebaldeko Europan nagusi zen eta Galiziara euskal sorginkeriaren bidez iristen zen sorginaren ideiaren ezaugarriak errepikatzen zituen. Horrela, Santiagoko auzitegiko aktetan Logroñon Zugarramurdiko sorginei egotzitako fantasia guztiak agertzen dira: "haien arteko hierarkia errespetatzen dute, etxetik irten eta hegan egiteko igurzten dira, fedeari uko egiten diote eta osculum infame betetzen dute, eta, apostasiaren ondoren, haragizko harremana dute deabruarekin (kabroiaren irudian) atzeko aldeetatik"; "deabruarekin ezkontzen dira, eta azkazalarekin markatzen dituzte, gaueko irteeretan zelaietako fruituak suntsitzen dituzte, haurrak hiltzen dituzte, geletan sartzen dira lo egiten dutenei sorginkeriak jartzeko eta bizitza kontsumitzeko". Cangasko iturri baten ondoan elkartzen dira San Juan gauean.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 


 Kanpo estekak 

Kategoria:Galiziako mitologia
Kategoria:Sorginkeria
Kategoria:Galizierazko hitzak eta esaldiak