Mary Elizabeth Banning

Mary Elizabeth Banning (Maryland, 1832ko apirilaren 6a - 1903ko otsailaren 28a)  estatubatuar mikologo, botanikari, kontserbatzaile eta artista botanikoa izan zen. Formalki deskribatu zituen lehenago ezezagunak ziren 23 onddo espezie, eta haien motaren deskribapenak Botanical Gazette aldizkarian eta Charles Peck-en "Annual Report of the New York State Botanist" liburuan argitaratu zituen. Europatik kanpo onddoen taxon bat izendatu zuen lehen emakumea izan zen.

 Bizitza 
Banning 1822an jaio zen Maryland-eko ekialdeko kostaldeko Talbot konderrian. Robert Banning eta Mary Mackyren alaba zen.

1845ean, Banningek 23 urte zituela, bere aita hil zen. 1855ean, Banning, bere ama eta bere ahizpak Baltimorera joan ziren bizitzera. 1860rako, bere ama eta Catherine ahizpa gaixo kroniko bihurtu ziren, eta Banning haien zaintzailea bihurtu zen. Garai hartan zehar, historia naturalarekiko interesa mantendu zuen, azkenean onddoen ikerketara joz. Bere diruarekin, mikroskopio bat erosi eta liburutegi zientifiko bat eta herbario pribatu bat osatzen hasi zen. Charles Horton Peck-ekin ere gutun-trukea hasi zuen, New Yorkeko Estatuko Museoko zientzialari batekin, ordurako "amerikar mikologoen dekanoa" bihurtzeko bidean zegoena. 30 urte baino gehiagoz idatziz aritu ziren; 1879an, Banning-ek idatzi zion: "Zu zara nire lagun bakarra onddoen lurralde eztabaidagarrian eta zure irakaspen atsegina neurri guztien gainetik baloratzen da".

 Ibilbidea 
Mary Banning The Fungi of Maryland liburuaren egile gisa da ezaguna, deskribapen zientifikoak, anekdota mikologikoak eta onddo espezieen 174 13" x 15" akuarela dituen eskuizkribu argitaragabea. New Yorkeko Estatuko Museoak margolan hauek "apartekoak...zientzia eta herri artearen nahasketa, zientifikoki zehatzak eta begiratzeko ederrak" direla dio. Banning-en eskuizkribuak hogei urte behar izan zituen osatzeko (1868–1888). Maryland Estatuko Artxiboek, Stegman aipatuz, "garai hartan inork ez zuen amerikar onddoei buruzko libururik idatzi" baieztatzen duten arren, eta Hainesek "1868an ez zegoen amerikar onddoei buruz ikasteko libururik" dioen arren, ez bata ez bestea ez dira teknikoki zuzenak: Schweinitzen Synopsis Fungorum Carolinæ Superioris 1822an argitaratu zen. Hala ere, Banningen lana argitaratu izan balitz, ziur aski Estatu Batuetako hegoaldeko lehen onddo-flora ilustratua eta jendearentzat eskuragarria izango zen. Banning-ek idatzi zuen: “Onddoak barazki baztertutzat hartzen dira. Jantzi alaiekin jantzitako bide bazterreko eskaleak bezala, arreta eskatzen dute, baina ez dute batere jasotzen”.

1994an Marylandeko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten.

 Emakumezko mikologo gisako erronkak 
Banning azkenean "bere eskualdeko mikologo nagusia" bihurtu zen. Hala ere, emakumea zen, eta ez zuen goi-mailako hezkuntza formalik. Ondorioz, bere tutore Peck-ek izan ezik, garai hartako zientzialari gizonezko hezien esparruak baztertu egin zuen neurri handi batean. Bere gutun pribatuek egoera horrekiko zuen atsekabe sakona agerian uzten dute. Finantzaketa lortu ezinik eta bere ama eta ahizpa elbarriez arduratu beharrean, Banning-ek "gero eta arazo ekonomiko gehiago izan zituen".

Alderantziz, bere mikologia-jarduerek hainbat topaketa deseroso ekarri zizkioten onddoen beldur ziren bertakoekin, eta horietako asko bere argitalpen zientifikoetan aipamen gisa kontatzen ditu. 1876an, sei milia egin zituen "garraio publiko" jendez gainezka batean, Phallus duplicatus saski bat eskuan zuela — "sare-adar kiratsa" izen arrunta zuen onddo usain txarrekoa—. Bidaiaren amaieran, Banning-ek dioenez, "usaina hainbeste handitu zen, ezen euliek ia irentsi egin ninduten, onddoari heltzeko irrikan". Beste bidaiariek isiltasun osoa mantendu zuten bidaia osoan. Beste behin, Banning-ek hiru mutil gazte kontratatu zituen perretxikoak biltzeko. Aurkikuntzak neskaren hotelera eraman eta "igel-aulkiko andrea" non aurki zezaketen galdetu zutenean, zerbitzariak erantzun zien: "Zoazte hemendik! Erotu egin zarete? Nork entzun du inoiz igel-aulkiko andre baten berri?"

Bere eskuizkribu argitaragabearen hitzaurrean, Banning-ek bere proiektuaren jatorria aztertzen du, garai hartan nagusi zen teologia naturala gogora ekarriz:"Maryland-eko onddoak marrazteko eta margotzeko nire lehen ideiak misio-eskola batean hezkuntza-prestakuntza izatea zuen helburu... Aitortu behar dut irribarre egin dudala gaia aukeratu dudanean, behingoz sublimetik barregarrira igaro nintzela sentituz.:::Hala ere, pozik sentitzen naiz nire eginkizunarekin, sinetsita Natur Zientziaren azterketak, bere edozein sailetan, eragin fintzailea duela; zentzu gorenean erabiltzen denean, Jainkoak izendatutako bide dela fedea irakasteko, baita adimena eta morala lantzeko ere".
 Azken urteak 
1880ko hamarkadaren amaierarako, Maryren familia hil zen, eta ia dirurik gabe aurkitu zuen bere burua, ikusmena ahulduta eta erreumatismoa gero eta handiagoa zuela. Winchesterreko (Virginia) ostatu batera joan zen bizitzera. 1889an, bere eskuizkribuaren lana amaitu zuen, Pecki eskainiz, 30 urtez gutunez aritu baitzen harekin, baina inoiz ez zen elkartu. 1890ean, eskuizkribua Pecki bidali zion New Yorkeko Estatuko Museora, idatziz: "Horretatik agurtzean, maite dudan lagun bati agur esatea bezala sentitzen naiz, zeinarekin ordu atsegin asko eman ditudan. Zirkunstantziek leku seguru batean gordetzera behartzen naute". Peckek eskuizkribua tiradera batean gorde zuen, eta han egon zen hurrengo 91 urteetan. 1893an, Banningek idatzi zion: «Etxeko lanek okupatzen zuten nire denbora... nahiago nuke nire betebeharra bete izanaren sentsazioarekin hil... botanikarekiko maitasun hilezkorra asetu izanaren sentsazioarekin baino». Banning 13 urte geroago hil zen, 1903an. Gainerako dirua St. John's Orphanage for Boys-i utzi zion. Baltimore hiriko St. John's elizan lurperatu zuten.

 Ondarea 
1981ean, John Hainesek, New Yorkeko Estatuko museoan zientzialari elkartu gisa atxikitako mikologoak, Banningen eskuizkribua aurkitu zuen. Museoak akuarelak "Each a Glory Bright" erakusketan antolatu zituen, eta erakusketa hau Estatu Batuetako museoei maileguan eman zaie.

Banning-en lana 1996an Maryland Center for History and Culture-n egindako “Where the Wild Things Are: The Nature of Maryland” erakusketan eta 2018an Talbot Historical Society-n egindako “The Women of Talbot County” erakusketan egon zen ikusgai.

"Outcasts: Mary Banning’s World of Mushrooms" erakusketa 2025eko martxoaren 11tik 2026ko urtarrilaren 4ra bitartean izan da New Yorkeko Estatu Museoan, Banningen 28 akuarela eta perretxikoen deskribapen originaletan oinarrituta, Maryland-eko onddoen eskuizkributik hartuta.

Mary Banning Amanita Banningiana behin-behineko espeziearen izena da, "Mary Banningen Zesar Liraina". Peckek Banning-ek ekarritako aleetako bati haren omenez jarri zion izena, Hypomyces banniae deituz.

 Argitalpen batzuk 

 Banning, Mary E. "Notes on Fungi." Botanical Gazette 5, No. 1 (January 1880): 5-10. 
 Banning, M. E. (1881). "New Species of Fungi Found in Maryland. Agaricus (Tricholoma) cellaris". Botanical Gazette. 6 (1): 165–167. doi:10.1086/325440. JSTOR 2556568. S2CID 85395983
 Banning, Mary E. "Maryland Fungi. I." Botanical Gazette 6, No. 4 (April 1881): 200-202.
 Banning, Mary E. "Maryland Fungi. II." Botanical Gazette 6, No. 5 (May 1881): 210-215
 Banning, Mary E. (1882). "Preservative for Fungi". Bulletin of the Torrey Botanical Club. 9 (12): 153. JSTOR 2476196
 Banning, Mary E. (1882). "The Tuckahoe". Bulletin of the Torrey Botanical Club. 9 (10): 125–126. doi:10.2307/2476029. JSTOR 2476029
 Banning, Mary E. The fungi of Maryland. Unpublished manuscript in the possession of the New York State Museum. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume botanikariak
Kategoria:Emakume mikologoak
Kategoria:Emakume ilustratzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Estatubatuarrak