Argelia Laya

Argelia Mercedes Laya López (Río Chico, Venezuela; 1926ko uztailaren 10etik 1997ko azaroaren 27ra) irakasle, aktibista politiko eta filosofo venezuelarra izan zen. 

 Biografia 
Argelia Laya 1926ko uztailaren 10ean jaio zen Venezuelako Rio Chico herrian, Miranda estatuan. Emakumeen Kultur Elkarteko militanteen artean agertu zen Rosario Lópezen eta Pedro María Laya koronelaren azkenaurreko alabak hartu zuen parte, armadakoak ez ziren boluntario armatuekin batera, Juan Vicente Gómez diktadorearen aurka.

Irakasleak, aktibista politiko eta borrokalari sozialak, emakumeek hezkuntzarako, parte-hartze kulturalerako eta trebakuntzarako duten eskubidea defendatu zuen, "Berdintasunerako Heziz" Plan Nazionala formulatu arte. Plan horretan bakearen eta justiziaren aldeko hezkuntzarako printzipioak eta estrategiak ezarri ziren, sexuaren araberako bereizkeria mota guztiak desagerrarazteko, hezkuntza-sisteman eta -prozesuan oinarrituta. Haurdun dauden gazteek hezkuntza-sistematik kanpo ez geratzeko duten eskubidearen alde borrokatu zen, eta aurrekari historiko eta mugarri bihurtu zen, hezkuntzarako eskubide unibertsala eta diskriminaziorik gabea agerian utzi zuena.

Sexu- eta ugalketa-eskubideen arloan, emakumeek haurdunaldi segurua izateko duten eskubidea defendatu zuen, haurdunaldien etenaldi klandestinoek eragindako heriotza gehiago saihesteko.

60ko hamarkadan, Venezuelako Alderdi Komunistaren (EPO) borroka armatuarekin bat egin zuen, eta klandestinitatera igaro zen, FALN gerrillarien mugimenduarekin bat egin zuenean. Bere bizitzaren fase honetan Larako mendiak zeharkatu zituen "Comandante Jacinta" izenarekin. Geroago, bake-prozesuari heldu zion, eta Sozialismorako Mugimenduaren (MAS) presidente bihurtu zen.

Gazte-gaztetatik egon zen Venezuelako gai politikoetan sartuta, eta Venezuelako emakumearen parte-hartze politikoaren adibide izan zen. Mugimendu eta erakundeetan lan egin zuen beti, eta bertatik lan egin zuen emakume beltzen, indigenen eta desgaitasuna duten emakumeen giza eskubideen alde. "Gure eta gure aberriaren eskubideen alde borrokatuko dugu, emakumearen berdintasunaren arazoa herrien askapenaren arazoa delako" adierazi zuen noizbait.

1989an Miranda estatuko gobernaziorako MASeko hautagai aurkeztu zen.

Higueroten, Miranda estatuan, gobernu nazionalak "Argelia Laya" (UPTBAL) Barloventoko Lurralde Unibertsitate Politeknikoa sortu zuen, bere ibilbidearen omenaldi gisa.

 Jarduera nagusiak 
Antolatutako emakumeen mugimendu nazionalean, Argeliak funtsezko parte-hartzea izan zuen, eta emakumearen eskubideen aldeko konkista ugarien eta arrakastatsuen banderadun eta protagonista bihurtu zen. Hona hemen bere jarduera ugarietako batzuen artean:

 1946tik 1958ra, Emakumeen Batasun Nazionalaren sortzaileetako bat eta Antolakuntza idazkaria izan zen, eta Aberri Batzordeko Emakumeen Batzordea ere antolatu zuen.
 1958tik 1968ra Emakumeen Batasun Nazionaleko idazkari nagusi izan zen, baita Emakume Nazionalisten Legioko antolatzaile eta idazkari nagusi ere.
 60ko hamarkadan, Venezuelako Emakumeen I. Kongresuko presidenteordea izan zen.
 80ko hamarkadan, Emakumeen Gobernuz Kanpoko Erakundeen Koordinakundearen sorreraren sustatzaileetako bat izan zen, Kongresu zaharreko Ordezkaritzako kidea Emakumearen Hamarkada Ebaluatzeari buruzko NBEren Konferentziarako (Nairobi-Kenya 1985), Errepublikako Lehendakaritzako Emakume Batzorde Aholkulariko kidea, AEEko Emakumeen Batzorde Interamerikarrarekin Lankidetza Batzordeko kidea, Venezuela kapitulua, Emakume Beltzaren Kultura Arloko Azterlanen Institutuko aholkularia eta garai bateko Osasun eta Gizarte Laguntza Ministerioko (orain Osasun eta Gizarte Garapen Ministerioa) Genero Ikuspegitik Emakumearen Osasun Integralaren Programako aholkularia.

 Ondorengo bizitza eta heriotza 
1994an, Boliviako Emakumeen eta Hezkuntzaren Lehen Topaketan parte hartu zuen, eta Berdintasunerako Hezkuntza Programa sortzen lagundu zuen. Programa horren helburua zen hezkuntzan sexismoa ezabatzea, ikasketa-planetan genero-gaiak sartuz. Hala ere, 1997rako, hainbat osasun-arazo izaten hasi zen, hala nola hipertentsioa, ultzera peptikoa eta pleuresia, eta, ondorioz, zaharren egoitza batean sartu zuten. Hala eta guztiz ere, aktibo mantendu zen urte osoan zehar, Latinoamerikarako eta Kariberako Nazio Batuen Batzorde Ekonomikoko presidenteorde izatera iritsiz, bere arreba Renée Northvillen (Michigan) bisitatu eta MASen konbentzio nazionalean parte hartuz, non alderdiko karguetan zeuden emakumeentzako % 30eko gutxieneko kuota proposatu zuen. Caracasen hil zen 1997ko azaroaren 27an.

 Legatua 
Hezkuntza-eraikin asko bere izenarekin bataiatu dira, "Simoncito" haur-hezkuntzako zentroak, [b] lehen mailako eskolak, ikastetxeak eta Mirandako Aljeriako Unibertsitate Politeknikoa barne. Venezuelako Unibertsitate Zentralak Argelia Laya Emakumeen Katedra Askea ere badu. Bere izena daramaten beste eraikin batzuk honakoak dira: Barloventon banano estatala prozesatzeko planta bat, Anzoategui estatuan estatuko zura prozesatzeko planta bat, Barrio Adentro misio-zentro bat eta emakumeentzako hainbat zentro eta aterpetxe, Caracaseko udalerri askatzaileko Instituto Autónomo de la Mujer Argelia Laya barne. Aljeriako Laya Sareak, bere izena daraman erakundeak, hezitzaileak ikasleekin eta gizarte zibileko erakundeekin lotzen ditu, Estatuko hezkuntza-politiketarako ideiak sortzeko. Mora García eta Juliet Montero Brito bezalako akademikoek eta Alejandra Laprea eta Aníbal Nazoa bezalako aktibista eta kazetariek Venezuelako emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan figura garrantzitsua dela uste dute.

 Bizitza pertsonala 
Bere seme Pedro Laya zinegile handia, argazki eta kamera zuzendaria. 

 Erreferentziak 

Kategoria:Caracasen hildakoak
Kategoria:Afro-venezuelarrak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Venezuelako politikariak
Kategoria:Venezuelako aktibistak
Kategoria:Venezuelako irakasleak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:XXI. mendeko emakumeak