Dorothy Maud Wrinch

Dorothy Maud Wrinch (Rosario, Argentina,1894ko irailaren 12a - Falmouth, AEB, 1976ko otsailaren 11) matematikari eta teoria biokimikari bat izan zen, printzipio matematikoak erabiliz proteinaren egitura ondorioztatzeko egindako ahaleginagatik ospetsua.

 Bizitza 
Dorothy Argentinako Rosarion jaio zen, Hugh Edward Hart Wrinch ingeniariaren eta Ada Souterren alaba zelarik. Familia Ingalaterrara itzuli zen handik gutxira, eta Dorothy Surbitonen, Londrestik gertu hazi zen. Surbiton institutuan ikasi zuen eta 1913an Girton Collegen (Cambridge) sartu zen matematika ikasteko. Wrinchek Charles Kay Ogdenek zuzendutako Heretics Club-eko bileretara joaten zen maiz, eta Ogdenek antolatutako 1914ko hitzaldi batean entzun zuen lehen aldiz Bertrand Russell hizketan. 1916an graduatu zen "Wrangler" ohorezko aipamenarekin. Horren ondoren, laugarren urte bat eman zuen unibertsitatean, oraingoan zientzia moralei buruzko ikasgaiak ikasten, eta horrela hasi ahal izan zen logika matematikoa ikasten Bertrand Russellekin batera.

1922an Wrinch Londresko King's Collegen graduatutako bere ikuskatzailearekin ezkondu zen, John William Nicholson fisikari matematikoarekin. 1921ean doktoretzarako azterketak ohi ez bezala kide gehigarri bat izan zuen, eta hori bien arteko harremanaren pertzepzioagatik izan zitekeen. Nicholson Manchesterreko Owens Collegen graduatu zen Cambridgeko wrangler ohoreekin ere. 1921ean Balliol College Komunitateko kide hautatu zuten. Bikoteak alaba bat izan zuen, Pamela, 1927an jaioa. Aitatasunari buruzko Wrinchen liburua, Russelli eskainia, haurren zaintzari buruzko eskuliburua baino, gogoeta soziologikoa izan zen. Nicholsonen osasun mentalak okerrera egin zuen 1920ko hamarkadaren amaieran, eta 1930ean gaixo mental gisa ziurtatua eta Warneford Ospitalean konfinatua izan zen, 1955ean hil zen arte. 1937an, Wrinchi dibortzioa eman zioten senarraren eromenaren ondorioz. 1930etik, emozionalki eta intelektualki Eric Neville matematikariarengandik hurbil zegoen Wrinch, 1961era arte iraun zuen adiskidetasunak.

 Ibilbidea 
1932tik aurrera Wrinch biologia teorikoan zentratu zen. Biotheoretical Gathering ("Theoretical Biology Club" ere esaten zaio) taldearen sortzaileetako bat izan zen, proteinek nola funtzionatzen duten deskubrituz bizitza azaldu nahi izan zuen diziplinarteko taldea. Joseph Henry Woodger, Joseph eta Dorothy Needham, Conrad Hal Waddington, John Desmond Bernal, Karl Popper eta Dorothy Crowfoot Hodgkin ere aritu ziren talde horretan. Ordutik aurrera, bere lana biologo teoriko baten lana bihurtu zen. Proteinen egitura modelo bat garatu zuen, "ziklol-hipotesia" deitu zuena.  Modeloak eztabaida handia sortu zuen eta Linus Pauling kimikariak erasotu egin zuen. Eztabaida horietan, kimikan zuen gaitasun falta eragozpen handia bihurtu zen Werchentzat. 1939 inguruan, eredua oker zegoela adierazten zuten ebidentziak pilatu ziren, baina Wrinchek gaiari buruz ikertzen jarraitu zuen. Hala eta guztiz ere, Irving Langmuirrek bere ideiak baliozkotzeko egindako lan esperimentalak, elkarreragin hidrofobikoa proteinen tolespenaren indar bultzatzailea dela dioen printzipioa finkatu zuen.

1939an Wrinch Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Massachusettseko hiru unibertsitate txikitan, Amherst College, Smith College eta Mount Holyoke College irakasle izan zen. 1942tik 1971n erretiratu zen arte, Smith College-ko ikerketa postuetan aritu zen.

Falmouthen (Massachusetts) hil zen, 1976ko otsailaren 11n.

Crowfoot Hodgkin-ek obituarioan idatzi zuenez, Wrinch "figura distiratsu eta polemikoa zen, biologia molekularraren egungo ikerketaren zati handi baten hastapenetan paper garrantzitsua jokatu zuena". Maila pertsonalagoan, honako hau ere idatzi zuen: "Ezagutu nuenean zen bezala pentsatzea gustatzen zait, alaia, gartsua eta abenturazalea, zoritxar handiaren aurrean ausarta eta oso atsegina". 

 Hautatutako argitalpenak 

 "On the summation of pleasures", Proc. Aristotelian Soc. 1917-1918, 589-594. Proceedings of the Aristotelian Society.
 "On Some Aspects of the Theory of Probability," Philosophical Magazine, 38, (1919), 715–731. (with Harold Jeffreys)
 "On the Structure of Scientific Inquiry', Proceedings of the Aristotelian Society, 21, (1920–21), 181–210.
 The Retreat from Parenthood London : K. Paul, Trench, Trübner 1930 (as Jean Ayling)
 "The roots of hyper-geometric functions with a numerator and four denominators", with H.E.H. Wrinch, Phil. Mag. 1 (Ser. 7), 1926, 273–276.
 "Chromosome behaviour in terms of protein pattern", Nature 134, 1934, 978–979
 "The cyclol hypothesis and the globular proteins". Proc. Royal Society A 161, 1937, 505–524.
 Fourier transforms and structure factors; American Society for X-Ray and Electron Diffraction. 1946
 Chemical aspects of the structure of small peptides; an introduction. 1960.
 Chemical aspects of polypeptide chain structures and the cyclol theory 1965.

 List of Wrinch's publications
 "Selected papers of Dorothy Wrinch, from the Sophia Smith Collection," in "Structures of Matter and Patterns in Science, inspired by the work and life of Dorothy Wrinch, 1894–1976, The Proceedings of a Symposium held at Smith College, Northampton, Massachusetts 28–30 September 1977, Schenkman Publishing Company, 1980.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "Dorothy Wrinch", Emakume matemaikarien biografiak  Agnes Scott College
 «Dorothy Maud Wrinch MacTutor History of Mathematics archive, Universidad de Saint Andrews.
 SJSU Virtual Museum: Dorothy Wrinch
 Science World: Linus Pauling

Kategoria:Emakume matematikariak
Kategoria:Emakume biokimikariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak