Ermengarda Anjoukoa (Bretainiako dukesa)

Ermengarda Anjoukoa edo Ermengarda Bretainiakoa (Angers, 1068. urtea – ? Jerusalem, 1146ko ekainaren 1a) noblea, dukesa eta erregeordea izan zen. Châteaudun-Anjouko konde-etxekoa izan zen eta, bere hainbat ezkontzaren ondorioz, Akitaniako eta Bretainiako dukesa. Era berean, Fontevrault abadiaren mezenasa izan zen. Ermengarda Bretainiako erregeordea izan zen bere senarra, Alano IV.a Bretainiako dukea, ez zenean egon, 1096. urtetik 1101. urtera.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Angersen jaioa, Ermengarda izan zen Anjouko Fulco IV kondeak eta bere lehen emazte Hildegarda Beaugencyk komunean izan zuten alaba bakarra. 1070. urtean, bi urte zituela, ama galdu ostean, heziketa ona jaso zuen, Roncerayko abadian seguruenik, eta erlijioaren erreformaz arduratutako emakume elizkoia bihurtu zen, batez ere Elizaren ondasunez mendez mende jabetzearen aurkako borrokan. Gaztetan, Marbodio de Rennesek bere adimena eta edertasuna nabarmendu zituen poema batean, eta bertan bere gida espirituala izatea ere eskaini zion.

 Akitaniako dukesa 
Luzaroan uste izan da, 1089. urtean, Gilen IX.a Akitaniako duke eta poeta gaztearekin ezkondu zela. Hala ere, elkartze hori erabateko porrota izan zen, bere senarra emakumezale amorratua baitzen, eta bere maitasun-harremanek emaztea amorrarazten zuten. Ermengardak bat-bateko umore-aldaketak izaten zituen, bizitasunetik zakarkeriara pasatzen zirenak, eta Guillermo atosigatzen zuen. Klaustrora erretiratzeko ohitura ere bazuen, umore txarrez, eztabaida baten ostean, eta kanpoko munduarekin zuen harreman oro hausten zuen, gortean bat-batean berriro azaldu aurretik, bere ausentzia inoiz jazo ez balitz bezala. Portaera horrek eta seme bat izateko zuen ezintasunak bultzatuta, Guillermok aitari itzuli zion eta 1091. urtean batasuna desegin zuen.

Bai Marion Mead biografialariak, bai Alison Weir idazle eta historialariak «eskizofrenikotzat» jo dute Ermengardak dukearekin ezkondu bitartean izan zuen jokabidea, eta horri «depresio maniakoa» gehitu dio Weirrek iradokizun gisa.

Hala ere, Ruth Harveyk 1993. urtean egin zuen ikerketa kritikoak erakusten du Guillermo Ermengardarekin ezkondu zeneko aierua bigarren mailako iturri baten errorean oinarritzen dela neurri handi batean, eta oso litekeena da Felipa Tolosako izatea Guillermoren emazte bakarra. Beste ikerketa batzuetan, Fulco IV.a Anjoukoaren alaba Hermingerdarekin ezkonduta egon zen ustea Gilermo Tirokoaren kronikan oinarritzen dela aurkitu da, 1169 eta 1187 urteen artean idatzi zen iturri ez oso fidagarria, gertakariak jazo eta hirurogeita hamar urte baino gehiagora. Autore horrek huts egin zuen Ermengardaren ama Bertrada Montfortekoa izenez identifikatu zuenean, Amalarico Montfortekoaren arreba, bere ama Audearde edo  Hildegarda Beaugencykoa zenean. Tiro kronikak ez du inolako berrespen garaikiderik, testu primario bakar batean ere ez baita aipatzen Gilen eta Ermengardaren arteko batasunik. Beraz, Gilen Anjouko Ermengardarekin ezkontzeko aukera gutxi izateaz gain, litekeena da Ermengarda izeneko emakume batekin ezkonduta inoiz egon ez izana.

Hala ere, Stephen Philp Erdi Aroko poeta eta historialariak kontraargudiatu du Tiroren kronikak izenekin egindako ustezko akatsa ez dela, berez, Guillermo eta Ermengarda izeneko emakume baten arteko lotura inoiz gertatu ez zen froga, batez ere hainbat iturritan ezkontzaren eta ondorengo egoeraren kontakizun biziak daude eta.

 Bretainiako dukesa eta erregeordea 
1092an edo 1093an, aitak Alano IV.a Bretainiako dukearekin ezkondu zuen, seguruenik Normandiaren aurkako aliantza bat lortzeko asmoz, une horretan Roberto II.a Normandiakoa Gilen I.a Ingalaterrako Konkistatzaile semearen kontrolpean zegoena. Arrazoi politikoengatik ezkondu bazen ere, ez zen horregatik Ermengarda senarra baino gutxiago izan. Ohikoa zen XII. mendeko noblezia frantseseko emakumeek beren ezkontideek baino botere politiko handiagoa izatea. Batasun horretatik hiru haur jaio ziren: gero Conan III.a dukea izan zena, Havoisa eta Godofredo. Halaber, Ermengardak Fulco V.a Jerisalemeko anaiordea bere seme-alabekin batera hazteko aukera iradoki da, dukesa zen sasoian.

Ermengarda, Alano IV.arekin ezkontzean pozik ez zegoela zirudiena, behin eta berriz ahalegindu zen batasuna bertan behera utz zezaten, bizitza erlijiosoan aritu ahal izateko, eta ez publikoan. Agintari erlijiosoek ukatu egin zizkieten eskaerak, odolkidetasun alegatua babesten zuen lekukorik ez zuen eta. Roberto Arbrisselgoak, berarekin korrespondentzian zebilenak, zera esan zion, bere betebeharra zela «munduan irautea, nahiz eta zuk hura uzteko gogoa izan, eta Jainkoak zuri buruz duen borondatea betetzea». Arbrisselen gutun horrek Bibliako 100 erreferentzia baino gehiago ditu, baita zenbait lider erlijioso eta poeta erromatarren aipamenak ere, eta horrek erakusten du Robertok bazekiela Ermengarda azkarra eta kultua zela. Erdi Aroan, ez zen harritzekoa emakume nobleek gizonek baino heziketa hobea jasotzea, eta haiek baino alfabetatuago egotea, emakumeak beren eta senarraren ondasunez arduratzea espero baitzen.

Halaber, jakina da Ermengardak beste lider erlijioso batzuen aholkuak jasotzen zituela, besteak beste, Geoffroi Vendôme eta Bernardo Claravauxkoarenak. Zenbait akademikok, Shawn Madison Krahmer-ek esaterako, aipatu dute Bernardo eta Ermengardaren artean gordetzen diren gutunek hurbiltasun eta afektu maila bat islatzen dutela, bien arteko adiskidetasun estua aditzera emango lukeena, orientazio korrespondentzia soil baten ordez.

Bere senarra 1096. urtean Lehenengo Gurutzadan parte hartzeko Palestinara abiatu zenean, Ermengarda Bretainiako dukerriko erregeordea izan zen 1096. urtetik 1101. urtera. Nahiz eta Bretainian segurtasun politiko bako sasoia izan, Ermengarda agintari herrikoi eta eraginkorra izan zen, eta dukea kanpoan zen bitartean egonkortasuna mantendu zuen, bere familia-loturez eta aliantzez baliatuz. Alano gurutzadetatik itzuli zenean, Ermengardak bere ondoan gobernatzen jarraitu zuen. Era berean, paper politiko eraginkorra izan zuen, Elizarekin lotura estua eta nolabaiteko eragin maila zituelako, eta erreformen defendatzaile garrantzitsua bihurtu zen. Ermengardari idatzitako gutun batean, Vendomeko Godofredok bere aginte-dohainak goraipatu zituen, eta esan zuen bera «Jainkoaren alde borroka egiten zuela, munduko arazoetan nahastuta egon beharrean».

Denbora laburra eman zuen Rennesen edo Bretainiako mendebaldean, Nantes eta Saumur eskualdea nahiago zuen eta. Arbrisselgo Robertoren eraginez, Fontevraud abadia zabaltzea onartu zuen, eta 1103. urtetik 1105. urtera erretiratu zen, Alanorekin ezkontza-arazoak zituen eta. 1112. urtean, bere senarrak duke karguari uko egin zion eta monje zen Redon-eko monasterioan, non hil zen arte egon zen. Ermengardak urte luzez jarraitu zuen konderria gobernatzen seme Conan III.arekin batera.

 Ondorengo urteak 
Bretainiako Alano IV.a dukearekin ezkonduta zegoela, Ermengarda behin baino gehiagotan ahalegindu zen moja izaten; hala ere, ezkonduta zegoelako errefusatzen zuten beti. Ohikoa zen nobleziako emakumeak bizitzaren azken urteetan monasterio batera erretiratzea, baina arraroa zen noble horiek erlijio botoak egitea Ermengarda ahalegindu zen bezala. 1116 aldera, Ermengarda Fontevraud abadian bizi zen, eta, itxuraz, Felipa Tolosakoaren lagun egin zen, hau da, bere lehen senarraren geroko emaztearen lagun. 1118. urtean, Felipa hil eta gero, Ermengardak bere lagun zenari (Felipa) mendeku hartzea erabaki zuen. Fontevraud hegoaldera jo zuen, Gilen Akitaniako senar ohiaren gortera, eta dukesa legitimotzat har zezala eskatu zion, baina dukeak eskaera nabarmen horri entzungor egin zion. Horregatik, 1119. urteko urrian, ez ustean, Kalisto II.a aita santuak ospatutako Reimseko kontzilioan aurkeztu zen, aita santuari Gilen eskumika zezala eskatzera eta dukearen maitalea dukearen jauregitik bota zezala eta hura Akitaniako dukesa legez zegokion lekuan uztea exijitu ziezaion. Aita Santuak «ez zion harrerarik egin»; hala ere, Ermengardak Guillermori enbarazu egiten jarraitu zuen zenbait urtez.

1121. urtean, Ermengardak eta bere nebaorde Fulco V.a Anjoukoak monasterio zistertar bat sortu zuten Anjoun, Lourouxen. 1129. urtean, neba-arrebek gutun bat sinatu zuten Roncerayko abadetzari dirua emateko aitaren izenean, eta opari batzuk eman zizkieten mojei.

Fulcok Lurralde Santura alde egin eta Jerusalemgo errege bihurtu ostean (1128. urtea), Bernardo de Claravalek Ermengardari moja zistertarra egiten utzi zion Larreyko prioratoan, Dijonetik hurbil, 1130. urtean. 1132. urtearen inguruan utzi zuen erakundea, eta errege koroatu berri zuten Fulco neba bisitatu zuen. Lurralde Santuan Fulcori egindako bisitan, Ermengardak Nablusen, Jakoberen putzutik gertu, eliza baten eraikuntza babestu zuen. Gero, Santa Ana komentuan (Jerusalem) denbora bat eman zuen, Hugo II.a Jaffako kondea buru zuen matxinada batek bere neba kargutik kendu zuen arte. 1134. urtearen inguruan Bretainiara itzultzean, berak eta bere seme Conanek Nantesetik gertu dagoen Benzayko monasterio zistertarra sortu zuten 1135ean.

 Heriotza 
Uneren batean, Ermengarda Palestinara joan zen gurutzadan; handik hamar urtera itzuli zen, eta historialari batzuek uste dute Jerusalemen hil zela, Santa Ana komentuan. Hala ere, Redon-go abadiako obituario-zerrendetan, 1146. urtean, bere bigarren senarra lurperatuta zegoen Redon-en gertatutako heriotza baten data agertzen da. Moja gisa hil zela uste da. Bere heriotzaren inguruko kontraesanek eta bere ehorzketaren datuek beharbada adieraziko dute, benetan, Jerusalemen hil zela, eta bere gorpua Redonera eraman zutela gero.

 Erreferentziak 

 Iturriak 

 Livingstone, Amy (2018). van Houts, Elisabeth (arg.). «"Daughter of Fulk, Glory of Brittany": Countess Ermengarde of Brittany (c. 1070–1147)». Anglo-Norman Studies XL (Proceedings of the Battle Conference 2017). The Boydell Press: 165–178. doi:10.1017/9781787443051.011. ISBN 9781787443051.

 Bibliografia gehigarria 
* Cawley, Charles. «Anjou - Comtes D'Anjou, Ducs D'Anjou». Erdi Arokoa Lands: A prosopography of Erdi Arokoa European noble and royal families. Foundation for Medieval Genealogy. 2018/04/23an berreskuratua.

* Livingstone, Amy. «"You will dwell with barbarous and uneducated men": Countess Ermengarde and Political Culture in Twelfth-Century Britanny» (PDF). ''History'', '''102''' (353): pp. 858–873. doi:10.1111/1468-229x.12518. ISSN 0018-2648.

 Kanpo estekak 

Aurrekoa
 Hildegarda Borgoinakoa Akitaniako dukesa ezkontidea
1089–1093Hurrengoa:
 Felipa Tolosakoa Aurrekoa:
 Konstantza Normandiakoa Bretainako dukesa ezkontidea
1093–1112Hurrengoa:
 Matilde FitzRoy 

Kategoria:1060ko hamarkadako jaiotzak
Kategoria:Dukesak
Kategoria:Jerusalemen hildakoak