Mikmaken hieroglifo

Mikmaken idazkera hieroglifoa edo Suckerfish idazkera (mikmakeraz: Gomgwejui'gasit) mikmakerazko idazkera sistema bat izan zen, geroago gaur egun erabiltzen diren hainbat idazkera latindarrek ordezkatua. Mikmakak Kanadako Lehen Nazioak dira, eta beren aberria, Mi'kma'ki izenekoa, Atlantikoko probintzien zati handi bati gainjartzen zaio, zehazki, Eskozia Berria osoari, Eduardo Printzearen Uharteari, eta Brunswick Berriko eta Ternuako eta Labradorreko zati batzuei.

Glifo edo gomgwejui'gaqan horiek, nahiz eta ahaidetasunik ez izan, aurretiko piktografia eta petroglifo tradizio bati jarraitu zioten, eta logogramak dira, batera erabilitako elementu fonetikoak barne hartzen dituena, besteak beste, informazio logografikoa, alfabetikoa eta ideografikoa. Petroglifoak eta piktografiak Ordokietako amerikar indigenen zeinu-hizkuntzaren idazketa-sistema zirenez, kontinentean historikoki gehien hitz egin den zeinu-hizkuntza izaki,  ikertzaileek ez dakite zer nolako lotura dagoen, baten bat baldin badago, zeinu-hizkuntzaren eta idazkera suckerfish idazkeraren artean. Gomgwejui'gasultijig-ek gomgwej-etik (pluralean: gomgwejui'gasultijig) Catostomidae arrainetatik hartzen dute izena, ibai hondo lokaztuan arrastoak nabarmen uzten dituzten zupatzaileetatik. Mikmakek hainbat ortografia sistema darabiltza eta, horren ondorioz, batzuetan komqwejwi'kasikl edo gomgwejui'gas'gl esaten zaio idazketari.

 Sailkapena 
Adituek eztabaidatu dute ea XVII. mendeko mikmak "hieroglifo" zaharrenak idazkera sistematzat sailkatzen ziren ala gailu mnemoniko piktografiko gisa balio ote zuten. Mende hartan, Chrétien Le Clercq frantses misiolari jesuitak mikmak karaktereak "eratu" zituen, helburu pedagogikoetarako sistema logografiko gisa, otoitz katolikoak, liturgia eta mikmakei doktrina irakasteko asmoz.

1978an, Smithsonian Institutiongo Antropologia Saileko bi ikertzailek, Ives Goddardek eta William Fitzhughek, esan zuten misiolarien aurreko sistema mnemoteknikoa besterik ez zela eta ezin zela konposizio berriak idazteko erabili.  

1995eko liburu batean, aldiz, David L. Schmidtek eta Murdena Marshallek misiolarien osteko otoitz, narrazio eta liturgia batzuk argitaratu zituzten, misiolari frantsesek XVII. mendearen azken laurdenean otoitzak eta ereserkiak irakasteko erabili zituzten hieroglifoek —sinbolo piktografikoak— irudikatzen zuten bezala. Schmidtek eta Marshallek erakutsi zuten hieroglifiko horiek idazkera sistema guztiz funtzional gisa balio zutela. Mexiko iparraldeko Ipar Amerikako jatorrizko hizkuntza baten idazketa-sistemarik zaharrena zela zioten.

Michelle Sylliboy-k adierazten du "misiolari frantses batek gure narratiba historikoa lapurtu zuela gure hizkuntza idatziari buruzko aldarrikapen xelebreekin", eta bere amona mikmak Lillian B. Marshall (1934-2018) aipatzen du, "hil aurreko azken solasaldian, "haiei" beti gure hizkuntza izan dugula esateko ziurtatu zuena", dirudienez Le Clercq-ek idazkera ez zuela asmatu baieztatuz, eta bera baino askoz lehenagotik erabiltzen zela. Hala ere, badirudi hori kontraesanean dagoela 1687an Le Clerq Frantziara itzuli ondoren, idazkera beste misiolari batzuek beste talde mikmak batzuei irakatsi behar izan zietelako, herri indigenek jada ezagutzen zuten idazkera ez zela adieraziz.

 Historia 
Frantzia Berriko Gaspé penintsulako misiolari katoliko Aita Le Clercqek 1675etik aurrera, haur mikmakak ikusi zituen "markak" idazten urki azalaren gainean, eta gero zenbatzen, otoitzak buruan hartzen laguntzeko. Ondoren, Le Clercqek otoitzak eta liturgia idazteko sinboloak osatu zituen. Mikmakek zuhaitz azalean sinbolo moduan zuzenean sakatutako arantzurde arantzak ere erabiltzen zituzten.

Egokitutako idazketa sistema hori ezaguna zen mikmaken artean. XIX. mendean oraindik ere erabiltzen zuten. Misiolari hori iritsi baino lehenagoko sinboloon froga historiko edo arkeologikorik ez dagoenez, ez dago argi zenbat urte zituen misiolarien aurreko glifo mnemonikoen erabilerak, ezta sinbolo horiek mikmak petroglifoekin duten harremana ere —europarrekiko topaketa baino lehenagokoak dira—. 

Kejimkujik Parke Nazionala eta Gune Historiko Nazionaleko mikmaken bizimoduari buruzko petroglifoek hieroglifiko idatziak dauzkate, giza irudiak, mikmaken etxeak eta babeslekuak, gurutzeak, belaontziak eta animaliak dituzten dekorazioak, arbelezko arroketan grabatuak. Mikmakek eginak direla esaten da, Historiaurretik etenik gabe hantxe bizi baitira. Petroglifoak historiaurreko berantiar garaitik XIX. mendearen artekoak dira. Sendalari mikmak batek, Jerry Lonecloud, petroglifo horietako batzuk transkribatu zituen 1912an, eta bere kopiak museo probintzialari eman zizkion.  

Pierre Maillard apaiz katolikoa 1737-1738ko neguan hieroglifikoen sistema bat sortu zuen mikmak hitzak transkribatzeko. Sinbolo horiek erabili zituen otoitz nagusietarako eta fededunen erantzunetarako formulak idazteko, katiximan, fededunek errazago ikas zitzaten. Ez dago froga zuzenik esateko Maillardek bazuela Le Clercqek alor horretan bertan egindako lanaren berri. Maillardek lan ugari utzi zituen hizkuntzaz, XX. mendea arte mikmakek erabiltzen segitu zutena.

 Adibideak 

 Ikus, halaber 

 Wiigwaasabak – Ojibwe urki hieroglifikoak

 Erreferentziak 

 Bibliografia 


 Hewson, John (1982). Paddock, Harold (ed.). Micmac Hieroglyphs in Newfoundland. Languages in Newfoundland and Labrador (2. argitarapena). St John's, Newfoundland: Memorial University. 188–199. orr.
   (text of 1982, plus illustrations of embroidery and some photos).
 Kauder, Christian (1921). Sapeoig Oigatigen tan teli Gômgoetjoigasigel Alasotmaganel, Ginamatineoel ag Getapefiemgeoel; Manuel de Prières, instructions et changs sacrés en Hieroglyphes micmacs; Manual of Prayers, Instructions, Psalms & Hymns in Micmac Ideograms. New edition of Father Kauder's Book published in 1866. Ristigouche, Quebec: The Micmac Messenger. 
 Lenhart, John. History relating to Manual of prayers, instructions, psalms and hymns in Micmac Ideograms used by Micmac Indians of Eastern Canada and Newfoundland. Sydney, Nova Scotia: The Nova Scotia Native Communications Society.

 Schmidt, D avid L.; Marshall, Murdena (1995). Míkmaq Hieroglyphic Prayers: Readings in North America's First Indigenous Script. Nimbus Publishing. ISBN  1-55109-069-4.

 Kanpoko loturak 

 Míkmak erretratuen bilduma Mikmak petroglifoen trazatuak eta irudiak biltzen ditu
 Micmac at ChristusRex.org Mi'kmaw hieroglifoen otoitz bilduma eskaneatu handia.
 Écriture sacrée en Nouvelle France: Les hiéroglyphes micmacs et transformation cosmologique'' (PDFa, frantsesez) Mikmak hieroglifoen jatorriari eta aldaketa soziokulturalari buruzko eztabaida mikmak gizartearen XVII. mendean.
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak
Kategoria:Hieroglifoak
Kategoria:Mikmakak