Christy Martin

Christy Renea Martin (ezizenez: The Coal Miner's Daughter, euskaraz: Ikatz meatzariaren alaba; Mullens, Mendebaldeko Virginia, 1968ko ekainaren 12a) estatubatuar boxeolari profesional ohia eta aitzindaria da. 1989tik 2012ra lehiatu zen, eta CMBko emakumezkoen superwelter pisuko titulua lortu zuen 2009 urtean. Gizonezkoen aurka ere borrokatu zuen. 2010ean senarrak Christy hiltzat eman zuen, baina ihes egitea lortu zuen.

2016an Nevadako Boxeo Ospearen Aretoan sartu zuten lehen emakume bixeolaria izan zen eta 2020an, Boxeoaren Ospearen Nazioarteko Aretoan.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Martin Mendebaldeko Virginian jaio zen, Mullens hirian Christy Salters izenarekin eta Mullens High School-era joan zen.

Txikitan hainbat kirol jokatu zituen, liga txikietako beisbola eta estatuko saskibaloia barne. Mendebaldeko Virginiako Athens-en Concord College-era joan zen saskibaloi beka batekin eta B.S. Hezkuntza egin zuen.

 Kirol ibilbidea 
Martin "Estatu Batuetako boxeolaririk arrakastatsuena eta ospetsuena" dela esaten da, baita emakumeek boxeoan parte hartzea "legitimatu" zuen pertsona ere. "Toughwoman" lehiaketetan borrokatuz hasi zuen bere ibilbidea eta hiru titulu jarraian irabazi zituen. Gero, Jim Martin boxeo irakaslearekin hasi zen entrenatzen, eta 1991 urtean senar bihurtu zen.

Martin 21 urterekin hasi zen boxeo profesionalean, 1989 urtean Angela Buchananekin sei roundeko berdinketa lortu zuen. Lehen entrenamendua Daniels-eko (Mendebaldeko Virginia) Charlie Sensabaugh-en zuzendaritzapean egin zuen. Martinek errebantxa bat irabazi zuen Buchananekin hilabete geroago bigarren roundean knock-out batekin. Andrea DeShongek gero Martin garaitu zuen bost round-etan. Martinek hemeretzi garaipen lortu zituen jarraian, bi Jamie Whitcomb eta Suzanne Riccio-Majorren aurka, eta garaipen bat Buchananen aurka. 1993 urteko urriaren 15ean, Martinek Beverly Szymanskyri irabazi zion. Martinek Szymanskyri hiru txandatan irabazi zion. Tituluaren lehen defentsan, Laura Serrano Garcíaren aurka berdindu eta borrokatu zuen Las Vegasen.

Martinek sei aldiz defendatu zuen bere titulua, Szymanskyrekin egindako errebantxa bat barne, Buchananen aurka egindako laugarren borroka bat eta Melinda Robinson eta Sue Chaseren defentsekin, kasu horietan guztietan irabazi zuen eta emakumezkoen boxeoa kirol zaleen radarrean jartzea lortu. 1996 urteko martxoaren 16an, berak eta Deirdre Gogartyk Showtime telebista kateko kameren aurrean borroka handia egin zuten. Martinek hartu zuen erabakia, eta borroka horren ondoren, ospea irabazten hasi zen, baita handik gutxira Sports Illustrateden azalean agertu ere.

Martinek agerraldi berezia egin zuen gonbidatu gisa Roseanne telebista-saioan, 9. denboraldian, 6. atalean, "Pampered to a Pulp" izeneko kapituluan.

Martinek hurrengo zortzi borrokak irabazi zituen, Robinson, DeShong, Marcela Acuña eta Isra Girgrahren aurkako garaipenak barne. Martinek titulua galdu zuen Sumya Ananiren aurkako 10 roundeko porrotean, 1998 urtean. Gero, Martinek bere hurrengo bederatzi borrokak irabazi zituen, Belinda Laracuente, Sabrina Hall eta Kathy Collinsen aurkako garaipenak barne. Hurrengo bi borrokak Lisa Holeywine eta Mia St. Johnen aurka irabazi zituen.

2003 urtean, Laila Aliren aurka borrokatu zen eta knock-out, laugarren roundean galdu zuen.

2005 urteean, Mississippi estatuko Lula herrian, Lana Alexanderren aurka egindako bigarren roundean, egin zuen bigarren knock-out delakoa Martinek.

2005 urtean, Lucia Rijkerrekin izandako borroka bat, "Million Dollar Lady" izenekoa, bertan behera geratu zen, Rijkerrek Akilesen tendoia hautsi zuelako entrenamenduan.

2005 urteeko irailaren 16an, Albuquerquen, Mexiko Berrian, Martinek 10 roundetan galdu zuen Holly Holm-en aurka. Martin 23 urteko ezkertiarrak garaitu zuen, hiru epaileek Holmen alde bozkatu zutelarik.

Martinek 49 garaipen, 7 porrot eta 3 berdinketa lortu zituen, 31 garaipen knock-out. Sarritan joaten da Boxeoaren Ospearen Nazioarteko Aretora, urteroko indukzio-zeremonietara eta autografoak sinatzera. Besteak beste, Mike Tyson, Evander Holyfield, Felix Trinidad eta Julio Cesar Chávez boxeolariekin borrokatu da.

Martin Don Kingek sustatu zuen. Ikatz meatzariaren alaba (The Coal Miner's Daughter) deitu zioten, aitaren lanari erreferentzia eginez.

Martinek 2011 urteko urtarrilaren 19an iragarri zuen berriro borrokatuko zela, 50. garaipena lortzeko itxaropenarekin, Ricardo Mayorga vs Miguel Cotto MGM Grand Hotel de Las Vegasen, Nevadan, 2011 urteko martxoaren 12an, Dakota Stoneren aurka, 2009 urteko Borrokaren errebantxa batean. Christy Martinek saihetsetan zuen lesioa tarteko, borroka atzeratu egin zen. Errebantxa birprogramatua izan zen 2011 urteko ekainaren 4an Los Angeleseko Staples Centerren, Julio César Chávez Jr. vs Sebastian Zbik borrokaldian. Dakota Stonek Knock-out teknikoagatik irabazi zuen, Martinek eskuineko eskua 9 lekutan hautsi baitzuen laugarren roundean ukabilkada bat eman nahian, eta ezin izan zuen jarraitu.

2016 urtean, Nevadako Boxeo Ospearen Aretoan sartu zen lehen emakume boxeolaria izan zen. Urte horretan bertan, Sports Illustratedek jakinarazi zuen 2 lan zituela, ordezko maistra gisa eta militar beteranoei lana bilatzen laguntzen, eta bere karreraren ondorioei aurre egiten ari zela, erresistentzia falta eta ikusmen bikoitza barne.

2020 urtean Boxeoaren Ospearen Nazioarteko Aretoan sartu zuten.

 Hilketa saiakera 
2010 urteko azaroaren 23an, Christy Martini senarrak, James V. Martinek (66 urte), hainbat labankada eman zizkion eta gutxienez behin tiro egin zion. Txostenen arabera, erasoa Apopkako bere etxean izandako eztabaida baten ostean gertatu zen. Gizonak hiltzat hartu zuen, baina erasotik bizirik atera zen. Azaroaren 30ean, James Martin atxilotu eta Orlandoko Osasun Zentrora (ORMC) eraman zuten, bere burua sastakatu ostean. Orange konderriko kartzelan auzipetu zuten, eta lehen graduko hilketa saiakera leporatu zioten, arma hilgarri batek areagotutako erasoarekin.

2012 urteko apirilean, James Martin errudun jo zuten, bigarren graduko hilketa saiakera egotzita. Handik bi hilabetera 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten eta Gracevilleko (Florida) zentzategi instalazioan ari da zigorra betetzen.

 Bizitza pertsonala 
Lisa Holewyne boxeolari lehiakide ohiarekin ezkondu zen 2017 urteko azaroaren 25ean. Salters Martin Christy Martin Promotions enpresako zuzendari exekutiboa da gaur egun. Boxeoa sustatzen duen enpresa horrek 13 ekitaldi sustatu ditu Ipar Carolinan 2016tik, eta boxeo-ekitaldiak sustatu ditu Jacksonvillen (Florida).

 Herri kulturan 
2021 urteean, Netflixek Untold: Deal with the Devil (euskaraz: Untold: Deabruarekin tratua) estreinatu zuen, Martinen kirol ibilbidea eta bizitza pertsonala kontatzen zuen dokumentala. 2024 urtean, bere bizitzari buruzko film biografiko baten ekoizpena iragarri zen, Sydney Sweeney protagonista zuena. Filma 2024ko iraila eta urria bitartean filmatu zen, eta 2025eko azaroan estreinatzekoa.

 Aintzatespenak 

 2016 urtean, Nevadako Boxeo Ospearen Aretoansartu zuten.
 2020an, Boxeoaren Ospearen Nazioarteko Aretoan sartu zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Webgune ofiziala ()
 Christy Martin, boxeolariaren biografia ()

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako boxeolariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako kirolariak
Kategoria:Emakume kirolariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako LGBT kirolariak