Tetraetil berun

Tetraetil beruna konposatu organometalikoa da (CH₃CH₂)₄Pb formula organoberun konposatuen familikoa. Likido likatsua da. Disolbagarria da bentzenotan, petrolio-eterretan eta hidrokarburo alifatikoetan.Toxikoa eta narritagarria da.

 Sintesia 
Tetraetil beruna kloroetanoa sodio- eta berun-aleazio batekin tratatuz sintetizatzen da.

4 NaPb + 4 CH3CH2Cl -> Pb(CH3CH2)4

+ 4 NaCl + 3 Pb

 Erabilera 
Tetraetil beruna 1920ko hamarkadaren hasieratik gasolinarekin nahastu zen, motorren konpresioa hobetzeko, hots, oktanajea handitzeko. 1970eko hamarkadatik aurrera baztertu egin zen erabilera, berunak duen neurotoxizitatearengatik.  Oraindik ere, hegazkinetako erregai batzuetan usatzen da.

 Toxizitatea 
Tetraetil beruna oso toxikoa irentsiz, larruazalean zehar xurgatuz eta arnastuz.

Berunak biologikoki garrantzitsuak diren beste metal batzuk imitatzen ditu, hala nola zinka, kaltzioa eta burdina, eta kofaktore gisa lehiatzen da bakoitzaren erreakzio entzimatiko askotan. Adibidez, berunak kalmodulinaren kaltzio-lotura modu lehiakorrean inhibitzen duela frogatu da, neurotransmisorea askatzea eragotziz. Antzeko inhibizio lehiakorra erakusten du NMDA hartzailean eta C proteina kinasan, garuneko formazio mikrobaskularra eta funtzioamendua kaltetzen dituena, baita hesi hematoentzefalikoa aldatzen duena ere. Berunak nerbio-sistemari ere eragiten dio, dopaminaren sintesiaren erregulazioa kaltetuz eta azetilkolinaren askapena blokeatuz. Hala ere, eragite-mekanismo nagusia azido delta-aminolebunoliko deshidratasa entzima inhibituz gertatzen da, hemoaren biosintesian funtsezkoa den entzima, hemoglobinaren oinarrizko kofaktorea dena.

 Erreferentziak