Panka Anaya

Juan Franklin Anaya Vazquez (Cochabamba, Bolivia, 1945eko azaroaren 29a - Cochabamba, Bolivia, 2011ko urtarrilaren 29a), "Panka Anaya" izenez ere ezaguna, ekonomialari, diplomazialari eta politikari boliviarra izan zen. Boliviako Hiri Gaietarako ministroa ere izan zen 1985etik 1989ra, Victor Paz Estenssoro presidentearen laugarren gobernuan.

Bere ibilbide politiko luzean, "Panka" Anaya, buruzagi movimientista garrantzitsu eta nagusietako bat izatera iritsi zen, bere alderdiaren, Mugimendu Nazionalista Iraultzailearen (MNR) nazio mailako buruzagi kargua ere hartuz. Ekonomialari eta politikari gisa, eragina izan zuen Boliviako testuinguruan, demokraziaren garapenari egindako ekarpenengatik, XX. mendearen amaieran birkonkistatu zuen belaunaldiko kide izan baitzen.

 Biografia 
Bere gurasoak Franklin Anaya Arze eta Amanda Vazquez Ochoa izan ziren. Aita tradizio familiarrekoa zen, marxismoaren hurbilekoa, eta kontzientzia abertzale handikoa; arkitektoa, musikaria eta hezitzailea izan zen. 

 Unibertsitateko Ikasketak eta Talde Iraultzailea XX. mendea 
1964an Argentinako La Platako Unibertsitate Nazionalean sartu zen Ekonomia ikasteko eta 1971. urtean graduatu zen. 

La Plata hirian bizi izan zen urteetan, Panka XX. mendeko Talde Iraultzaileko kide izan zen, eta geroago talde horren zuzendaritza hartu zuen. XX. mendeko kide guztiek lagundu zieten Argentinara erbesteratutako meatzariei; bilerak ere etengabeak ziren, eta irakurketa eta eztabaida sakonak egiten zituzten. 

XX. mendeko Talde Iraultzailea gogora ekartzen du Panka Anayak, honela: 

 Diktadura militarrak eta erbesteratzeak 
1973ko azaroan Boliviara itzuli zen, La Paz hirian bizi zen eta bertan Nazio Garapenerako Indar Armatuen Korporazioan (COFADENA) lan egin zuen. Erakunde honetan, militar aurrerakoiak eta nazionalistak ezagutu zituen, eta adiskidetasun harremanak izan zituen haiekin. Garai horretan bertan ezagutu zuen Juan Jose Torres buruzagi ezkertiarra, gerora herrialdeko presidente izan zena.

1974ko uztailean preso hartu zuten, Hugo Banzer Suarez de facto General Boliviako orduko presidentearen diktadura-prozesuaren aurkako konspirazioagatik. Tarapacá izenez ezagutzen den estatu-kolpe saiakeraren buruzagi zibil gisa eratu zen, estatu-kolpe bat planifikatu eta herrialdearen demokrazia berreskuratzea helburu zuena. Hilabete eman zuen kartzelan, eta Argentinara erbesteratua izateko baldintzarekin lortu zuen bere askatasuna. 1974ko abuztuaren 22an La Plata hirira joan zen familiarekin batera.

Erbestealdi horretan Argentinako paramilitarren jazarpenaren pean bizi izan ziren: AAA (Alianza Anticomunista Argentina). Denbora horretan guztian Pankak ez zuen bere militantzia utzi, areagotu baizik, Buenos Airesen maiz bisitatzen baitzuen Torres, handik gutxira AAA komando horrek berak hil zuena. Bere eta bere familiaren bizitza arriskuan jartzen zuen egoera politiko zailagatik, klandestinitatera pasa ziren La Plata hirian.

Handik gutxira, bere familiak Bolivian egindako gestioen ondorioz, 1975eko maiatzean Panka, bere emaztea eta seme-alabak Boliviara itzultzea baimendu zen, Santa Cruz de la Sierra hirian jarriz, erbestea altxatzeko ezarritako baldintzen parte gisa; gainera, Estatuko erakundeetan zerbitzu profesionalak eman beharko lituzke. Horrela, Rositas proiektuan lan egin zuen.
Banzerren diktadura eraitsi zutenean, Panka Cochabambara itzuli ahal izan zen. Bertan, Cochabambako Garapen Korporazioan (CORDECO) hasi zen lanean. 1979tik aurrera La Paz hirira joan zen bizitzera lan kontuengatik, harik eta 1980ko uztailaren 17an Luis Garcia Meza jeneralaren buruari estatu kolpe odoltsua eman zitzaion arte, narkotrafikoaren zerbitzura diktadura ezarriko zuena.

Handik gutxira hartu zuten preso bere departamenduko izkinan, La Paz hiriko Sopocachin, XX. mendeko Iraultzaile taldearen bileretako batera zihoala. Estadio Nazionalera eraman zuten, eta, ondoren, Ordena Politikoko Zuzendaritzako (DOP) kartzelara, bertan preso hartu eta torturatu zuten. Bizirik ateratzea lortu zuen, Lima hirira ihes klandestinoki eginez, non asilo politikoa kudeatu ahal izan zuen Mexikon.

Mexikora joan aurretik, ezker nazionaleko buruzagien bilera batean parte hartu zuen, Oswaldo Guayasamín margolariaren etxean, Quiton. Mexikon bi urtez bizi izan zen familiarekin, eta denbora horretan Mexikoko El Colegio de Méxicon aritu zen irakasle, René Zavaleta Mercado lankideekin, besteak beste. Mexikoko herriarekiko maitasunak, mirespenak eta esker onak betiko iraun zuen. Mexikon erbesteratuta egon zen bitartean, Limara (Peru) bidaiatu zuen behin baino gehiagotan, Hernán Siles Suazorekin biltzeko, erbesteratua, Boliviako presidente ohia eta lider politiko presidentziagarria.

 Protagonismo politikoa 
1982ko amaieran Panka Boliviara itzuli zen, Hernan Siles Suazok lehendakaritza hartu zuenean demokrazia herrialdera itzuli zelako. Aldi horretan, Herri Batasun Demokratikoko (UDP) MNR-I eta MIR alderdiek osatzen zuten Batzorde Exekutiboko kide izan zen. Gobernu horren pean, Boliviako kantzelariorde izendatu zuten.

1985ean berreraikuntza nazionaleko parte hartze bloke bat eraiki zen, non Panka herrialdeko prozesu demokratikoaren parte izan zen. Behin Víctor Paz Estenssoro presidente zela, Hiri Gaietarako diputatu eta ministro izendatu zuten, 4 urtez. Ministerio horretan birformulazio osoa egin zuen, proiektu garrantzitsuekin lan egin zuen, besteak beste etxebizitza sozialen eraikuntza berritzen, eta Etxebizitza Sozialen Funts Bakar Nazionala (FONVIS) sortzen. Beste lorpen batzuen artean, Etxebizitza Institutu Nazionala sortu zuen, zeinak kontrol teknikoa zekarren herrialdeko etxebizitza ekologiko desberdinei dagokienez, proiektu bakoitza espazio geografiko bakoitzera egokituz.

Ministerioen kudeaketa horretan, halaber, Lurzoruaren Erabilerari buruzko Legea aldarrikatu zuen. Lege horren ondorioz, konputarizatutako lehen Katastro Nazionala sortu zen, eta udalerriei transferitu zitzaien eskumen hori; hala, nolabaiteko autonomia sortu zen udalerri bakoitzaren katastro-erabilerari dagokionez. Erreformen testuinguru horretan, Herri Partaidetzaren Legea ere aldarrikatu zen. Lege horrek aipatutako guztia indartu zuen, eta udalerri guztiei jurisdikzio bat ematen zien osasun-, hezkuntza- eta hiri-antolaketari buruzko gaiak antolatu eta erabaki ahal izateko.

Hiri-plangintzaren bidez udal-eskumenak zituen Boliviako botere-deszentralizazio handi bat egin zen lehen aldia izan zen; hala, garapen-kooperatibak desagertu egin ziren, eta prefekturak indartu. Estatuak finantzatutako etxebizitza-proiektuak ere babestu zituen, birlokalizatutako meatzarientzat, indigenentzat eta baliabide gutxiko pertsonentzat, arkitektoek gaitutakoak eta beren etxebizitzak eraikitzeaz arduratzen zirenak. Proiektu hori guztia Larrialdietarako Gizarte Funtsak finantzatzen zuen.
1993tik 1997ra Boliviako lehen enbaxadorea izan zen Kuban, eta 1997ko uztailean Ernesto Che Guevara gerrillariaren gorpuzkiak Bolivian aurkitzeaz arduratu zen “batzorde bereziaren” arduradun gisa lan egin zuen. Boliviarrek, kubatarrek eta argentinarrek osatu zuten batzordea; Panka presente egon zen Che Guevararen gorpuzkiak aurkitu zituzten unean, eta ondoren, bere senideei eman zizkien.

2002. urtean, Gonzalo Sánchez de Lozada itzuli zen lehendakaritzara, eta Pankak berriro hartu zituen kantzelariorde eginkizunak 2004. urtera arte; urte horretan, Sánchez de Lozada kargutik kendu zuten. 2006an Evo Morales presidentetzara igo zen, eta Panka oposiziokoa izatera pasa zen, aurrerago MNRko buruzagitza hartzeko.

 MNRko burua 
2009ko abenduan Mugimendu Nazionalista Iraultzailearen buruzagitza hartu zuen Kongresu Nazionalean. MNRko buru gisa, autokritika jarrera hartu zuen alderdiari bultzada berria emateko lan egin zuen, 2003an Goniako Gobernua erorarazi zuten akatsak onartuz eta onartuz. 2011ko urtarrilaren 29an hil zen Cochabamba Bolivia hirian, MNRko buruzagien bilera baten buru izan baino egun batzuk lehenago.

Testuinguru horretan, Panka Anaya gizarte-aldaketarako agentea izan zen Bolivian, eta kontsekuentea izan zen bere ideal iraultzaile eta demokratikoekin, boliviar guztientzat parte-hartze eta berdintasun handiagoko gizartea lortzea proposatzen baitzuten. Bolibiako politikaren alde gogor lan egin zuen, egoera sozial eta kulturala sakonki aztertuz. Intelektual eta ekonomialaria izan zen, eta hil zenean hutsune handia utzi zuen MNRren alderdian

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Cosío Romero, Orlando, Por una nación de verdad: historia del grupo revolucionario siglo XX, 2014.



 Kanpo estekak 

Kategoria:Boliviako politikariak
Kategoria:Boliviako ekonomialariak
Kategoria:Euskal boliviarrak