Joko Zuzenak Oiartzunen

Joko Zuzenak Oiartzunen. XIX. mendearen erdialdean galtzen hasi, eta XXI. mendean Oiartzunen errekuperatu diren jokoak dira. Zehazki: Errebotea, Pasaka eta Bote Luzea. Aurrez aurre egiten diren jokoak dira, ez pareta baten aurka; pareta erabiltzekotan, soilik errebotatzeko erabiltzen baita. 

 Historia 
Pertsonen arteko jokoak edota lehiaketak noiz hasi ziren zehaztea zaila izan daiteke, baina aspaldikoak direla ziurtatu daiteke, jendea elkartu eta ondo pasatzeko nahia bezain zaharrak behintzat. Joko horien artean pilota bat erabiltzea ere aspaldikoa da, eta dirudienez antzinako Egipton eta Grezian ere jokatzen zuten pilotarekin.

Askoren ustez, erromatarrak izan ziren batez ere Joko Zuzenak Europako mendebaldera zabaldu zutenak; Britaniar uharteetara, Belgikara, Herbeheretara, Frantziako Pikardiara, Italiako Toskanara, Valentziar lurraldeetara, Euskal Herrira…

Pilota-jokoaren lehen erreferentzi dokumentatuak XVI. mende ingurukoak dira, nahiz Oiartzuni buruzko lehen aztarna idatziak beranduxeagokoak izan. Aurreko mendeetan zehar  eskuz eta aurrez-aurre (zuzenean)  jokatzea izango zen Oiartzunen eta Euskal Herri osoan pilotan jokatzeko era nagusiena. Lehenik, zelai zabaletan eta XVI. mendetik aurrera, herriak itxuratu eta indartuz zihoazen heinean, “joko berriak” egokituko dira herrietako pilotaleku, kale estu, kontzejupe eta plazetarako. Garai horretakoak dira: Bote Luzea, Mahai Jokoa, (Bote Luzearen aldaera), Pasaka, Laxoa eta Errebotea.

 Joko zuzenen Ezaugarriak 
Euskal Herrian bizirik dirauten Joko Zuzenen modalitateak hauek ditugu:
+EZAUGARRI BEREZIAKBOTE LUZEA

XII-XVI-XIX-XXIPASAKA

XVII-XVIII-XX-XXILAXOA
XVIII-XIX-XX-XXIERREBOTEA
XIX-XX-XXINola jokatzen da?Aurrez aurre (taldeka)
4x4; 5x5…Aurrez aurre
2x2; 3x3; 4x4 Mixtoa…Aurrez aurre (taldeka)
Orokorrean (4 x4 )Aurrez aurre (taldeka)
Orokorrean (5x5 )Jokalekuaren berezitasunaEremu irekian jokatzen da. Ez da hormarik behar.Aurreko zein atzeko hormak erabil daitezke, lekuan arabera.Plaza, botarriaren aurrez aurreko muturra, horma batek mugatzen du.Plazak horma garai samar bat dauka atzealdean; kasu batzuetan aurrean ere bai.Kontatze sistema  - Normalean 10-13 jokotara (denborara).
- Kintze sistema 15,30,40 eta jokoa.

- 40na egitean: “Ados, jaun-andreak” (30na).Berdina.
Aldaketa puntualak egon daitezke.Berdina.Berdina.Pilotarekin harremanaEsku hutsez.Eskuz eta eskularruz.Eskularruz.Eskuz, eskularruz eta joko garbiko xisteraz.Jokoaren baldintzak - Joko zuzena arraiarekin. 
- Plaza libre eta espazio irekietan. - Joko zuzena arrairik gabe eta sarearekin.
- Trinketen, kontzejupetan, kalean, ezker paretan… - Joko zuzena arraiarekin.
- Plaza libre eta espazio irekietan joka daiteke. - Joko zuzena arraiarekin.
- Plaza libre eta espazio irekietan.SakeaEskuz. Botarritik.Eskuz.Eskularru luzez. Botarritik.Eskuz. Botarritik.

 Kintzekako puntuazio sistema Joko Zuzenetan 
Tanto 1 = “kintze” 1

4 “kintze” = Joko 1

15 – 30 – 40 – Jokoa

Jokoa lortzeko bi kintzeko diferentzia lortu behar da; “ados”

9 ,11,13…  JOKO = PARTIDA 

Taldeetako batek ez badu kintzerik lortu, “esperantzan” dagoela esaten da. 

Partida guztiek ez dute iraupen bera. Partidak hainbat jokotara joka daitezke. Normalena 9, 11 edota 13 jokotara izatea da baina jokalari kopuruak eta hauen arteko adostasunak aldakorrak egiten ditu. Jolaslekua, jokalari kopurua, eta joko kopurua unean zehaztu eta elkarrekin adostasunera iristeak, jokatze hutsak baino zerbait gehiago esan nahi du.

 Herriko kulturaren ondare 
ezkerrera|thumb|237x237px|Bote Luzea Zaldingo pilotasoroanezkerrera|thumb|234x234px|Goizaringo pilotasoroaezkerrera|thumb|221x221px|Goiko plazaJoko zuzenak euskal pilotaren historian oinarri dira eta Euskal Herriko kirol eta kulturaren ondare preziatua. Bote luzea, pasaka edo jeu de paume pilota-jokoak ez ezik, beste pilota-joko guztiak ere espazio publiko bat irabazten ari ziren pixkana, elizetako eta udal azpietako hormak tarteko.
Oiartzunen aspaldidanik izan da handia pilotarako afizioa. Honen lekuko inguruko mendietako “ pilota-soroak ” (hormarik gabeko belar eremuak), hala nola, Zariakoa, Zaldingoa, Nabaluztegikoa (Aritxulegi inguruan), Artikutzakoa (Goizarinen), Sorondokoa, Tellaita, Eldotz, Olanditu... (XX. mende hasieran, hain zuzen, oraindik ere aritzen omen ziren pilotan Zaldingo pilotasoroan...).

"Bote luzean" lehiatzen omen ziren pilotasoroetan; aurrez aurre, eskuz, bost pilotariz osaturiko bi talderen artean. Hormarik gabeko joko zuzena zen. Kontsejupean ere aritzen ziren pilotan, XVII. mendean, baina betiere era zuzenean; baita kaleko plazan ere: Goiko Plazan, itxura batean. Geroago, XVIII. mendean, Goiko Plaza txikitxoa gertatzen zitzaiela ikusten zutenez gero, oiartzuarrek

Beheko Plaza eraikitzea erabakiko dute, laxoan eta errebotean erabiltzeko asmotan, besteak beste.https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560458.do (69-76 orr). 

Oiartzunen aurkitutako pilotasoroen kokapenak eta gerora herrian eraikitako  jolaslekuek argi adierazten dute espazio publiko horren interesa eta erabilera non kokatuak zeuden. Aipatzekoa baita ezartze maila honetan  herriko udal-kontzejupeek (Oiartzungoa adibide) jokatu duten papera. 


Pilotak Oiartzungo herritarren artean zuen arrakasta nabarmenaren seinale dira Manuel Lekuonak “Del Oyarzun antiguo” liburuan ezagutzera ematen dituen bi salaketa. Bata 1658ko dokumentua, non bertan agertzen den meza nagusia eta hileta elizkizunak egiten ziren bitartean pilotan aritzeko debekua. (Lekuona 1959:113) Bigarren debekua 1678koa da (Lekuona 1959:148). Kasu honetan udalbatza bitartean kontzejupean pilotan jokatzea debekatuz. 

Sei errebote talde izatera iritsi zen Oiartzun XIX. mendean. Arditurriko minetara lanera etorritako nafarrak tartean, edo, alderantziz ere, pilotari bezala etorri eta Arditurrin lanean jarduten zuten nafarrak.

 Ezagutzen diren Joko Zuzeneko oiartzuar pilotari zaharrak (XVIII-XX) 

 XVIII 
+Erribera (1720)Bote luzeanHernanin Bote luzean jokatu zen desafioko figura.Gaztelumendi, Sebastian. (1728)Bote luzean eta PasakanIndart, Tomas. (1733)Bote luzean eta PasakanZuloaga, Juan Jose. (1733)Bote luzean eta PasakanZuluaga, Jose Antonio. (1759)Bote luzean eta PasakanGaztelumendi, Jose. (1769)Bote luzean eta PasakanAlzugarai, Felix. (1769)Bote luzean eta PasakanIndart Deskarga, IsidroLaxoan (eta batez ere palan)

 XIX 
+Aiestaran, Ramon "Potono". 1886-1900Punta bolean eta Joko GarbinAltamira Lekuona, Jose Joaquin, "Zarpa"Bote Luzean, Laxoan eta Errebotean arituaAntza, ManuelErreboteanPeña y Goñiren esanetan erreboteko sakalaririk onena XIX. mendeko erdialdean. Blazyren ustez, apaiza zen.Arpide Urdanpilleta Manuel Ignacio "Melchor"ErreboteanXIX. mendeko erdialdean erreboteko pelotaririk onena.ArrondoBigarren gerra karlistan, Alzaa generalaren partidukoa zen.Berrondo Arreseigor, Antonino. "Berrondo"Punta bolean eta XisteranEtxeberria, IgnacioPasakan, Laxoan, Errebotean (baita blekan eta trinketean).Etxeberria, TomasPasakan, Laxoan, Errebotean (baita blekan eta trinketean)Etxeberria, Pedro "Tandilero"Punta bolean eta PasakanTomasen semea. Tandilen (Argentina) jaioa.Indart Belzunze. Jose Ramon "Michico-Muttiko".Bote luzean, Laxoan eta PasakanBeheko plazako errekorra dauka.Lekuona Rezola, Manuel "Urtxalle"Laxoan, Errebotean,
Pasakan. (Baita blekan eta trinketean)Bere garaiko pilotaririk onena modalitate guztietan."Arroxko". Jose Maria FagoagaLaxoan eta ErreboteanBeratarra baina Oiartzunen bizi eta Oiartzungo taldetan jokatu zuen."Otharre". Juan Bautista BordaAsakaindarra baina Oiartzunen bizi eta Oiartzungo taldetan jokatu zuen."Tolosa". Jose Antonio IrazustaLaxoan eta ErreboteanTolosarra baina Oiartzunen bizi eta Oiartzungo taldetan jokatu zuen.

 XIX-XX 
+Mitxelena Amiano, Lucas "GuerritaPunta bolean. AtzelariaXIX. mendeko bukaeran eta XX. mendeko hasieran jokatu zuen.Mitxelena Urbieta. Jose "Pepe Miche"Punta boleanXIX mendeko bukaeran eta XX. mendeko hasieran jokatu zuen. Kuban hil zen.Anton Arrue, Manuel. "Botikayo zaharra"Errebotean1936ko gerra aurreko Oiartzungo taldekoa.Aranburu Irastorza, LeoncioErrebotean1936ko gerra aurreko Oiartzungo taldekoa. Gerran hil zen.Aristizabal Etxeberria, Tomax. "Arkale"Errebotean1936ko gerra aurreko Oiartzungo taldekoa. Gerran hil zen.Irigoien Larrañaga, FondakoaErrebotean1936ko gerra aurreko Oiartzungo taldekoa.Olaizola Olaso, Joxe Manuel, "Xapatero"Errebotean (Baita eskuz)1936ko gerra aurreko Oiartzungo taldekoa. Gerran hil zen.

 Beheko plazako pilotalekua 
XVIII. mendean zehar pilota-jokoak pisu eta garrantzi handiagoa hartuz joan ziren, pilotaren zabalkunde handia eman zen eta Euskal Herriko herri askotan pilotalekuak (plazak) eraiki ziren. Esaterako, Donostian, Lazkaon, Beasainen, Hondarribian, Seguran, Ordizian... Herriaren exijentziak bultzatu zituen plaza publiko horiek eraiki zitezen. 

Oiartzunen pilota-joko aitzindariak mendetan lortutako oinarrizko kokapenak alde batera utzi eta, herritarren eskariei kasu eginez, Oiartzungo Beheko Plaza (1750ean Madalen soro izenarekin ezagutua) eraikiko zen Aro Modernoaren amaiera aldera, gerora D. Manuel Lekuonak Pilotaren unibertsitatetzat joko zuena. 

Oso plaza ona izan zen eta fama handikoa. Lurzorua, har-lauzaz egina, eta hirurogeita hamar metro inguruko luzera zuena. Bertan, garaiko pilotaririk onenak aritzeaz gain, desafio handi eta apustu latzak ere jokatu ziren, sarritan legez kanpokoak izan baziren ere.

Eraikuntzari buruzko zenbait xehetasun agertzen dira  D. Manuel Lekuonaren "Del Oyarzun antiguo" liburuan (113, 114 o.). Besteak beste: 

 Eraikuntza-proiektua 1749. urtekoa da, hurrengo urterako jada garatu eta bukatutzat jo zutena.
 Hargintza-obraren kostua, guztira, 3.311 erreal eta heren batekoa izan zen, aurrekontuetakoak baino ondotxoz merkeagoak, hainbat herritarrek proiektuaren kontra jarritako inpugnazioa medio.
 Proiektua auzo-lanean burutu zen, alde zeudenen lanari esker. Agintariek ordaindu zuten obrak amaitu arte edan zen sagardo guztia. Eta hori gutxi balitz, herriko "danbolin joleak" ere hartu zuten parte ekintzan, laguntza beren erara emanez. Honela, eta obren likidazio-aktak dioenaren arabera, danbolin joleen musika alai eta sutsuaren laguntzaz lortu zuten, antza, esku-langileak, lur-garraio gogor eta lan neketsu haietan, are gehiago ahalegintzea. 

Pilotaren arrakastaren harira, ospe handiko pilotari herritarren balentriak ikusteko aukera izan zuten oiartzuarrek XVIII. mendearen erditik aurrera. Esaterako: (Isidro Indart, Erribera, Tomas Indart, Sebastian Gaztelumendi, Joseph Gaztelumendi, Juan Joseph Zuloaga, Jose Antonio Zuluaga, Felix Alzugarai...) Onenak jokatu izan zuten Oiartzungo plazan, bai Perkain handiak ere.

 Joko Zuzenen gainbehera  
Faktore asko elkartu ziren Joko Zuzenen gainbehera eragiteko. XIX. mendearen erdialdean paretaren kontra jokatzen hasi zirenean (pleka), garrantzia galtzen joan ziren eta hori gutxi ez eta gertatutako hainbat gerratek, Karlistadak, Munduko lehen eta bigarren gerrateak Espainiako Gerra Zibilak, mermatu zituzten aukerak mugaren bi aldetako pilotarientzat. Gainera enfrentamendu zibilak sortutako istilu sozial gogorrak ere erabat zapuztu zuten giroa eta pixkanaka Joko Zuzenen errealitatea itzaltzen joan zen, Oiartzunen eta Euskal Herria osoan. 

Bestalde, XIX. mendearen bukaera aldera sortzen joan ziren ezker paretako frontoiak. Materialen aldaketak ekarri zuen jokoan aldaketa, kautxua sartu zenean. Errebotea sortzen da eta tresnak ere bai eta nahiz eta paraleloan joan, plekak askoz garrantzi handiagoa hartu zuen profesionalizazioa dela eta. Errebotean aritzen zirenak hasi ziren paretaren kontra jokatzen eta hortik Ameriketara egin zuten salto. Gero saskia aldatzen hasi zen, tripa handiagoa jarri eta Guruzeagak asmatutako Zesta punta etorri zen. Profesionalizazio horrek ekarri zuen hainbat gazte horretara dedikatzea, eta gero etorri zen eskuz jokatzearen zabaltzea.

 Joko Zuzenen berreskurapena (2001-2018) 
Oiartzunen Joko Zuzenak erabat galdutzat emanak ziren, non eta 2001ean Anton Mendizabal eta Joxe Mari Mendikuteren ekimenez, berreskuratze prozesuari hasiera eman zitzaion. Laster batuko zitzaien Joxemari Mitxelena Axeia. Udalarekin harremanetan, erabat utzita zegoen Beheko Plazako frontoi historikoa berritu eta ingurua berrantolatzea lortzen da, horretarako proiektu-lehiaketa publikoa zabalduz. 2011ko Abenduaren 17an ematen du Oiartzungo Udalak lehiaketaren erabakia (972 Zb.ko Dekretua). Lehenengo postuan “Gozen Beko Plaza!” eta “Kima”ren proiektua geratzen da. 

Plaza berritzearen lanak 2004ean hasi ziren eta horrekin batera galdua zegoen errebote-jokoaren berreskurapenari ekiten zaio herriko pilotazale talde bati esker. Garbi zuten errekuperazio arkitektonikoarekin batera erabilera berreskuratu behar zela herrian. Hortik dator joko zuzenak martxan jartzea, eta epe ertaineko proiektu bat egiten dute Oiarpe Kirol Taldekoekin.

 Errebotearen berreskurapena 
XX. mende hasieran, Oiartzungo herriak 24 errebote-jokalari zituen (aski hiru talde osatzeko). Bestalde, Gipuzkoako herri askotan jokatzen zen: Billabonan, Zubietan, Irunen, Orion, Andoainen, Usurbilen, Ibarran, Aginagan, Asteasun, Donostian, Ordizian... Gerra Zibilaren ondoren, herri gehienetan (baita Oiartzunen ere) jokatzeari utzi zitzaion.

2005ean ematen zaio hasiera Errebotearen berreskurapen ibilbideari eta 2011rako jada, lortzen da helburua. Aipagarriak, besteak beste, honako une eta gertaera garrantzitsuak: 
 2005ean 

 Oiartzunen Oiarpe Kirol Taldearekin egindako proiektua abiatzen dute. Errebote zaleak, Oiartzungo Oiarpe Kirol Taldearen adostasunarekin eta laguntzarekin, “Oiarpe Errebote Taldea”  sortzen dute, behin behineko adar autonomo moduan. (2005/03/22. Oiarpe K.E. Akta).

 Udala prest agertzen da errebotearen berreskuratze proiektu bati hiru urtetarako diru laguntza ziurtatzeko. Herrian pilotaririk ez zegoen eta kanpoko jokalariekin egiten dute lehenengo ekipoa. Iparraldeko monitore bat hartzen dute, P. Etxeleku, gaztetxoei xextoarekin jokatzen erakusteko. Ezponda eta Lasa izan ziren lehenengo oiartzuarrak Senior ekipoan jokatzen eta besteek utzitakoekin osatu behar izan zuten taldea, hara nola, Iparraldeko bi eta Zubietako eta Billabonakoek utzitako pilotarien laguntzarekin.
 Errebote taldeko eta Joko Garbiko eskolaren kirol-zuzendaria, kirol-irakasle titulatua duen eta errebote pilotari txapelduna zen Peio Etxeleku donibandarra izendatzen dute, bera etortzen zelarik ikastola/eskolako umeei erakustera. Bi ekipo lortu ziren, Senior eta umeen ekipoa (hau osorik oiartzuarrez osatua).

Oiarpe errebote taldeak, XLII ."Enrique Abril" txapelketan hartzen du parte. Taldean, Iparraldeko, Billabonako eta Zubietako pilotarien laguntzaz gainera, oiartzuarrek hartzen dute parte.

 Urriaren 23an inauguratzen da Beheko Plaza berritua. “E. Abril” Errebote txapelketaren finala jokatzen da, Billabonako “Behar Zana” eta Donibane Lohizuneko “Lugaz Gazte” taldeen artean. Anton Mendizabalen Errebotalari  eskultura ezartzen da Beheko Plazan, eta Julian Olaizola, Sebastian Galardi eta Josu Urriolabeitia, Oiartzuar pilotariei egiten zaie omenaldia.
 2009an 

 Urriaren 4ean Oiarpe Errebote Taldeak “E. Abril” Errebote txapelketaren finala jokatzen du Zubietan, Uztaritzeko “Kapito Harri” taldearen aurka. 
 Oiarpeko pilotariak , Gipuzkoako  gazte mailako txapeldunak dira Joko Garbian, Billabonan finala irabazi ondoren, eta errebote talde gaztearen abiapuntuan daude.
Oiarpe Errebote taldeak oiartzuarrez soilik osatutako taldearekin hartzen du parte Euskal Herriko Gazte mailako Txapelketan.

 2010ean 
 Apirilean, “Txost” Oiartzungo pilota elkartea sortzen da. Talde honetan, besteak beste, Oiarpe Errebote Taldean jokatzen zuten joko-garbi eta erreboteko pilotariak biltzen dira, palan aritzen ziren Giriziako zenbait pilotariekin batera. Talde berri honen helburuen artean, Joko Zuzenen ezagutza historikoa eta kirol berreskurapena bultzatzea da garrantzitsuenetakoa.

 2011ean 

 Joko Zuzenetako modalitatea den Errebotea Oiartzunen berreskuratua dagoela esan daiteke, eta oiartzuarrak “E. Abril” eta Euskal Herriko txapelketan hartzen dute parte, “Txost” talde berriaren izenarekin. (207 orr.)  

 2025ean 
 Errebote taldean denak oiartzuarrak dira. Iparraldeko Bigarren mailan Gipuzkoako Txapelketan eta E. Abril Txapelketan jokatzen dute.
 Oiarpeko pilotariak, Gipuzkoako gazte mailako txapeldunak dira Joko Garbian, Billabonan finala irabazi ondoren, eta errebote talde gaztearen abiapuntuan daude.
 Oiarpe Errebote taldeak oiartzuarrez soilik osatutako taldearekin hartzen du parte Euskal Herriko Gazte mailako Txapelketan

 Eskuzko Pasakaren berreskurapena 
Behin Errebotea errekuperatuta, Pasaka-ra bideratzen dituzte indarrak, honako ibilbidea eginda:

 2011n 

 “Pilota Zuzenean!” Joko Zuzenen astea antolatzen da Oiartzunen Urrian, joko zuzenen  lau modalitateak ezagutarazteko asmoz.

 2012an 
 Oiartzungo Kontzejupean, pasaka modalitate zaharraren lekuko ziren arrastoak (sarearen uztaia, errebotearen eta sarearen euskarriaren kokalekuak …)  eta dokumentuak (udal-ordenantzak, E. Abrilen idatziak…) aztertzen dira.
 “Txostek” Gabriel Inbuluzketaren idatzia ere aztertzen du. Bertan, Elizondon 1970ko hamarkadan eskuzko pasaka berreskuratzeko eginiko ahaleginaren berri zehatza ematen da. Arantzan, berriz, 1980ko hamarkada artean aritu ziren eskuzko pasakan.
 Arantzan modalitate honetan aritu ziren pilotari, pilotagile eta zaleekin harremanak izaten dituzte “Txosteko” kideek, galdutako modalitatearen nondik norakoak ezagutzeko eta zubi-lana egiteko asmoz.
 “Pilota Zuzenean! 2012” egitaraua antolatzen du “Txost” Oiartzungo PilotaTaldeak
 Ekainean: “E. Abril Errebote Txapelketaren” finala.
 Ekainean, uztailean eta abuztuan: Eskuzko Pasakako Oiartzungo I. herri-txapelketa.
 Urrian: Bote Luzea, Pasaka eskularruz, hitzaldia eta erakusketa turismo-bulegoan.
 Eskuzko Pasakaren berreskurapenari ekiten dio Txostek eta Bikoteen arteko I. herri txapelketa antolatzen du. Kontzejupean eta Iturriotzen jokatzen da txapelketa, eta 12 bikotek hartzen dute parte.
 Txapelketa hau abian jartzeko Txost taldeak, Eskuzko Pasakaren araudi zehatza argitaratu, Kontzejupea eta Iturriozko frontoia egokitu eta pilota arinagoak frogatu eta plazaratzen ditu.

 2013an 

 “Txost” taldeko pilotariak eskuzko pasakaren ezagutza zabaltzen hasten dira eta partidak eta hitzaldiak antolatzen dituzte Leitzan, Areson, Zubietan eta Donostian.

 2014ean 

 Eskuzko Pasakako Oiartzungo III. Txapelketa irekia,  hiru mailatan jokatzen da: Herrikoia, Emakumeena eta Berezia. 26 bikotek hartzen dute parte. 

 2015ean 

 Eskuzko pasakako Oiartzungo IV. Txapelketa lau mailatan jokatzen da; Goi mailakoa, Herrikoia, Emakumezkoa eta Gaztetxoena. 42 bikotek hartzen dute parte. Pasaka mistoa abiarazten da.ezkerrera|thumb|324x324px|Zabala eta Nazabal Gipuzkoako lehenengo txapeldunak eskuzko Pasakan
 Gipuzkoako Federakundeak eskuzko pasakako modalitateari OFIZIALTASUNA ematen dio, eta Gipuzkoako I Eskuzko Pasakako txapelketa jokatzen da Oiartzunen. Nazabal eta Zabala oiartzuarrak dira lehengo pasakako Gipuzkoako txapeldunak.

 2016an 

 Oiartzungo V. Eskuzko Pasakako txapelketan 47 bikotek hartzen dute parte.
 Eskuzko pasakako erakustaldiak emateaz gainera (mistoak barne), pasakako “barrenen” irekien esperientzia plazaratzen da.
 Gipuzkoako II. Eskuzko Pasakako txapelketa jokatzen da Oiartzunen. ETBek finala osorik grabatu eta emitituko du.

 2017an 

 Gipuzkoako Eskuzko Pasakako III. Txapelketa jokatzen da Oiartzunen. ETBek partida osoa jaso eta zabaltzen du.
 Eskuzko Pasakako 4 x 4 esperientzia lantzen da frontoi osoan, Ispasterren (Bizkaia) eta Oiartzunen.
 Neskak badute lekua antolatzen diren txapelketetan, batzuetan talde mistoak osatuta eta bestetan emakume hutsekin.

Eskuzko Pasaka 2025ean bizirik dirau. Arduradun zaharrek utzita, “Txost” taldeko gazteen esku geratu da Pasakaren antolakuntza. Gipuzkoako Txapelketa eta Oiartzungo txapelketa herrikoia jokatzen dira Gipuzkoan.  

 Bote luzearen berreskurapena 
Modalitate zaharrena da eta honen berreskurapena ofizialki hegoaldean Oiartzunen hasi zen. Baziren saratarrak, beratarrak... tarteka aritzen zirenak baina ez modu arautuan. Oiartzuarren ekimenez, Euskadiko Pilota Federakundearekin adostu, arautu eta modalitate OFIZIALA bihurtu zen besteekin batera. 

Joxemari Mitxelena oiartzuarra hasi zen entrenamenduak egiten. Modalitate zahar honek, bazuen bentaja bat, bote luzeak ez zuela tresnarik behar. Eskua nahiko. Herriko pilotariek bazekiten eskuz jokatzen, baina bote luzearen kulturaz eta arauaz jabetu behar zuten eta segidan hasi ziren txapelketak jokatzen. Nafarrekin eta bizkaitarrekin izan ziren harremanak, batez ere Malerreka eta Durangaldearekin.

Egindako ibilbidean honako uneak dira aipagarri:

 2013an 
Donostiako 1813 – 2013ko ospakizunen barne, Alderdi Ederreko Bote luzeko antolakuntzan eta partidan parte hartzen dute  “Txosteko” oiartzuarrek, Laxoa Elkartearekin batera, aurre-saiakerak egin ondoren. 

 2014an 
Baztango Laxoa-ko eta Gipuzkoako Eskuzko Pasakako zenbait pilotarik, Bote Luzeko entrenamenduak egiten dituzte, Iruritan eta Oiartzunen, modalitatea berreskuratzeko asmotan. 

 2015ean 
Eskuzko Pasakako zenbait pilotarirekin, Bote Luzeko entrenamendu jarraituak egiten dira Oiartzunen. Oiartzuarrez gain, beste pilotari gipuzkoarrek ere parte hartzen dute saio hauetan. Iparraldeko pilotarien aurkako desafioak antolatzen dira. 

 2016ean 

 Euskadiko Pilota Federakundeak eta Iparraldeko Ligak Bote Luzea modalitate OFIZIALA  kontsideratzen dute, eta zenbait aditurekin bildu ondoren, tartean “Txost”-ekoak, Bote Luzearen araudi bateratu bat adosten dute. Ondorioz, Euskal Herriko Bote Luzeko lehenengo Txapelketa antolatzen da. 
 “Txost” taldeak Gipuzkoako Epailarien Elkarteari Bote Luzeko epailari izateko jardunaldiak eskaintzen dizkie. Era berean  pilota egokien azterketa ipintzen du abian, eta pilotagile zenbaiten  (Otero, Punpa, Alfaro…) pilotekin egiten dira frogak. 
 Bote Luzeko pilotari gipuzkoarrak Oiartzunen egiten dituzte entrenamenduak, Euskal Herriko Txapelketan parte hartzeko asmoarekin. Oiartzungo Beheko Plazan egoera txarrean dagoenean, Zubietako Plazan edo Hernaniko Galarretan entrenatzen dira. Europan jokatzen den “Internacional”  modalitatean ere entrenatzen hasten dira.
 Iparraldeko pilotarien aurkako desafioak jokatzen dira Zumarragan, Amezketan, Donostian eta Oiartzunen. 
 Gipuzkoako Federakuntzak bi talde aurkezten ditu Euskal Herriko Txapelketan. "Gipuzkoa bat", “Txost” taldearen ardurapean eta "Gipuzkoa bi", Larraulgo taldearen ardurapean. Gipuzkoarren kamiseten diseinua “Txostek” proposatzen du. 
 Valentzia eta Euskal Herriaren arteko topaketa ospatzen da Azkoitian eta Oiartzunen. EUSKAL HERRIA aurrenekoz aurkezten da, publikoki, selekzio ofizial bezala Bote Luzean. Europako txapelketetan ofizialak diren “Llargues” eta “Internacional” zuzeneko modalitateetan jokatzen dute elkarren aurka, One Wall plekako modalitateaz gainera.
 Euskal Selekzioaren ardura teknikoa eta hautatzaile lana Txost taldeko J.M. Mitxelenak oiartzuarrak egiten du.

 2017an 

 Euskal Herriko Bote Luzearen entrenamenduak eta partidak egiten dira Oiartzunen, Zubietan eta Galarretan “Txost”-en ardurapean. Gipuzkoarrez gainera, bizkaitarrak eta Iparraldekoak ere aritzen dira saioetan.

 Bote Luzearen erakustaldi-partidak antolatzen dira Donostian, Leioan, Berastegin, Oleta (Zumarragan ) Larraulen, Sorogainen (Nafarroa)… “Txost” taldearen ardurapean.

2025eko egoera. Txapelketa ofiziala dago eta onenak bizkaitarrak, gipuzkoarrak eta iparraldekoak dira. Nafarrek ez dute oraingoz Euskal Herriko txapelketa ofizialean parte hartzen.

 Egindako Hitzarmenak 

 2014 Txost Taldeak eta “Berria” euskal egunkariak hitzarmen bat adosten dute. Horri esker, sare eta markagailuetan azalduko den propagandaren trukean, Joko Zuzenen iragarkiak eta erreportajeak argitaratuko dituzte egunkarian. 
 2014 Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Txost Taldeak, hitzarmen bat adosten dute, eta Gipuzkoako zenbait herritan Eskuzko Pasakako ikuskizunak aurkezten dituzte: Zarautzen, Zizurkilen, Gurutzen, Artikutzan, Asteasun, Lazkaon, Ugaldetxon, Elgetan, Billabonan, Larraulen, Donostian… 
 2015an Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Txost Taldearen arteko hitzarmenari esker, zenbait herritan Eskuzko Pasakako (Arrasate, Pasaia, Andoain, Alegi, Ordizia, Arragua, Artikutza, Eskoriatza, Beasain, Alegi…) eta Bote Luzeko (Pasaia, Andoain, Hendaia, Oiartzun…) hitzaldi eta ikuskizunak aurkezten dituzte Txost-eko adituek.

 Oiartzungo "Txost" elkartearen eragina nazioarteko esku-hartzean. Euskal Herriko Selekzioa 
Eskuzko Joko Zuzenak, Euskal herrian galduta bazeuden ere, mundu mailan, eta batez ere Europan oso bizirik zeuden. Erronka handia izan zen mundu mailan zeuden erakunde eta txapelketa horietan parte hartzea. Txost-en bultzadarekin eta Valentziarren laguntzari esker lortu zen 2016an Euskal Herriko federakuntzak parte hartzea Joko Zuzenen konfederakuntzan. Horretarako valentziarrek uko egin behar izan zioten Espainiako federazioaren izenean jokatzeari. 

 CIJB,  Nazioarteko eskuzko Joko Zuzenen konfederakuntza 
CIJB,  Nazioarteko eskuzko Joko Zuzenen konfederakuntza da. Bertan 20 naziok hartzen dute parte: Ingalaterra, Frantzia (Picardia), Belgika (Flandes, Wallonia), Holanda (Frisia), Italia (Toscana), Euskal Herria, Pais Valencia, Portugal, México, Costa Rica, Puerto Rico, Venezuela, Colombia, Ecuador, Perú, Bolivia, Chile, Uruguay, Espainia eta Argentina.
“Llargues” (Bote Luze bateratua)  eta “Internacional” modalitateak dira, Europako taldeen arteko Champions Leaguen eta Munduko txapelketan jokatzen diren zuzeneko modalitate ofizialak, “One Wall” plekako (hormaren kontrako) modalitateaz gainera.

2015ean Oiartzungo “Txostek”  Franekerren (Holandan) V. Champions Leaguen parte hartu izanak, euskaldunen eta CIJBkoen arteko harremanak zabaldu eta indartu zituen. Ondorioz, CIJB Donostian biltzen da Otsailean eta bi erabaki garrantzitsu hartzen ditu:

 Euskal Herria onartzea partaide bezala, eta CIJBen lendakariordetza eskeintzea.
 Europako 2016 ko ‘VI Champions League Llargues – Bote Luzea’ Euskal  Federazioak antolatzea eta Euskal Herrian jokatzea.

2016an Euskal Herriko Federakundeak antolatzen du Urrian VI. “Champions Leaguea”. Antolakuntzaren arduradun orokorra J.M. Mitxelena oiartzuarra da. Donostian, Irunen eta Miarritzen jokatzen da. Euskal Herriko “Txost” eta “Larraul” taldeek hartzen dute parte VI. Champions honetan.  

2017an Euskal Herriko Selekzioak, CIJB ek Kolonbian antolatutako Munduko Txapelketan hartzen du parte. J.M. Mitxelena oiartzuarra da selekzioaren hautatzaile eta kirol- arduraduna, “Llargues” eta “Internacional” modalitateetan.

 2025eko egoera Oiartzunen 

 Bote luzea 
Erakustaldiak eta Euskal Herriko txapelketak egiten dira.

 Pasaka 

 Eskuzko pasakan, txapelketa herrikoiak (Oiartzun eta Zizurkil) eta Gipuzkoako txapelketa Nagusia.
 Guantezko pasakan, Malerrekako txapelketak.

 Laxoa 
Erakustaldiak eta Malerrekako txapelketak.

 Errebotean 
Erakustaldiak, Euskal Herriko txapelketa, Frantziako txapelketa eta Enrike Abril txapelketa.

 Erreferentziak 

 Bibliografia osagarria 

“Del Oyarzun antiguo” liburua. Manuel Lekuona. 1959
 Kanpo estekak 
“Pilota Oiartzunen. Pilotasorotik Madalensorora” liburua. Antton Kazabon, Anton Mendizabal, Joxemari Mitxelena eta Joxan Unsain. Mugarri 25 (Oiartzungo Udala 2018)
Pilota: Joko Zuzenak Oiartzunen. 2012. Anton Mendizabal eta Tiburtzio Arrastoari elkarrizketak
Kategoria:Pilota-modalitateak
Kategoria:Pilota txapelketak
Kategoria:Pilota elkarteak
Kategoria:Herri-kultura