Seguko Inperioa

Seguko Inperioa -Bambara edo Bamana Inperioa () ere deitua- mendebaldeko Afrikako XVIII. mendeko estatu garrantzitsu bat izan zen, Segun hiriburua zuena. Kaartarekin batera, Songhai Inperioaren ondorengo nagusienetariko bat izan zen. Kulubali edo Coulibaly dinastiak gobernatzen zuen, 1640 inguruan Kaladian Coulibalyk, Fa Sine edo Biton-si-u ere deitua, ezarria. Inperioa, estatu zentralizatu bezala existitu zen 1712tik aurrera. 1766an, Ngolosi dinastiak gobernatu zuen, 1861ean, El Hadj Omar Tall konkistatzaileak egindako tukulor inbasiora arte. Bamanankana biztanle gehienen komunikazio-hizkuntza izango zen.

 Kulubali dinastia 
1640 inguruan, Kaladian Coulibaly hirugarren faama (erregea malinkeraz) bihurtu zen egungo Maliko Segu hirian bambara jendearen erresuma txiki batean. Inguruko tribu eta erregealdien konkista arrakastatsu ugari burutu zituen arren, esparru administratibo egoki baten antolaketan porrot egin zuen, eta erresuma berria bere heriotzaren ondoren, 1660 inguruan, desegin zen.

XVIII. mendearen hasieran, Mamari Kulubali- Mamari Bitòn ere deitua- Segun finkatu zen, eta tòn izeneko gazte-erakundea sortu zuen. Mamarik laster berrantolatu zuen tòna armada pertsonal gisa, bitòn titulua bereganatuz, eta buruzagi etsaiak menderatzeari ekin zion. Segu kontrolatzera pasa zen, Bambara Inperio berriaren hiriburu bihurtuz.

Songhai teknikak erabiliz hiriburua gotortu ondoren, Bitòn Kulubalik milaka gizoneko armada bat eta gerra-kanoen armada bat antolatu zituen Niger ibaia patruilatzeko. Une horretatik aurrera, hainbat eraso egin zituen bere bizilagunen aurka, fula, soninke eta mossi erresumak. Timbuktu ere eraso egin zuen, baina ezin zuen hiria luzaroan mantendu. Garai horretan, Bla hiria sortu zuen, mugako postu eta armategi gisa.

Mamari Kulubali izan zen bitòn tituludun azken agintaria. Hurrengo agintari guztiek faama titulua aldarrikatu baitzuten. Bakarik, Mamariren ondorengo lehen faamak, 1710 eta 1711 artean gobernatu zuen. De-Koro faama 1712an igo zen tronura, 1736ra arte. Erresumak hiru faama gehiago izan zituen, lau urteko erregealdi ezegonkorrekin, 1748an kaosean erori zen arte.

 Ngolosiak 
1750ean, Ngolo Diarra izeneko esklabo emantzipatu batek tronua eskuratu zuen eta egonkortasuna berreskuratu zuen, berrogei urte inguruko oparotasun erlatiboko erregealdian. Ngolositarrek, euren ondorengoek, inperioa gobernatzen jarraituko zuten gainbeherara arte. Ngoloren semeak, Mansong Diarrak, tronua hartu zuen bere aita 1795ean hil ondoren, eta konkista arrakastatsu batzuk hasi zituen, Timbuktu hiria 1800 inguruan eta Massina eskualdea barne.

 Ekonomia eta egitura 
Seguko Inperioa erakunde tradizionalen inguruan egituratzen zen, esaterako, kòmò delakoaren inguruan, gai teologikoak ebazteko gorputza. Kòmòk sarritan eskultura erlijiosoak kontsultatzen zituen bere erabakiak hartzeko.

Bambara Inperioko ekonomia merkataritzari esker loratu zen, bereziki bere gerra ugarietan harrapatutako esklaboengatik. Esklaboen eskariak kanpaina militarrekin jarraitzera eraman zuen, eta horrek bambarak etengabeko gerra-egoeran jarri zituen bizilagunen aurka.

Mungo Park eskoziar esploratzaileak, 1795ean Diarra hil eta bi urtera Segu bambara hiriburuan egin zuen egonaldian, Inperioaren oparotasunaren testigantza jaso zuen:

 Jihad eta erorketa 
1818ko Noukoumako guduan, Massinako Cheikou Amadu (edo Seku Amadu) jihaden alde altxatutako fula gerlari musulmanek aurkitu eta garaitu zituzten bambara indarrak. Seguko Inperioak bizirik iraun zuen, baina jihadistek modu itzulezinean ahuldu zuten. Seku Amaduren indarrek bambarak garaitu zituzten behin betiko, Djenné eta Moptiren inguruko lurraldearen zati handi bat hartuz, honela Massina Inperioa osatuz. Timbuktu ere 1845ean erori zen.

Inperioaren benetako amaiera, hala ere, El Hadj Omar Tall konkistatzailearen eskutik iritsi zen. Omar Tallek laster garaitu zituen banbarak, 1861eko martxoaren 10ean Segu hartuz, bere biztanleria islamera bihurtzera behartuz eta Bambara Inperioaren amaiera adieraziz.

 Erreferentziak 

Bibliografia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Afrikako desagertutako inperioak
Kategoria:Maliko historia
Kategoria:XIX. mendean desagertutako herrialdeak