Beneventoko Dukerria

Beneventoko Dukerria () Lombardiarren Erresumaren hegoaldeko muturreko hedapena izan zen, Spoletoko Dukerriarekin batera Langobardia Minor eskualdea eratu zuena.

Formalki erromatar aita santuen (Erromako Dukerria) mende zegoen, erdialdeko eskualdeetan zituzten jabetzekin lombardiar Italiako gainerako lurraldeetatik kanpo kokatzen baitzuten. Benevento funtsean independentea izan zen dukerriaren sorreraren hasierara arte. Bere historia politikoa Lonbardiako Erresumari estuki lotuta egon zen Grimoaldoren eta Liutprandoren ondorengo subiranoen erregealdian bakarrik. Erreinua erori ondoren, ordea, lombardiar lurraldeen artean ia hirurehun urtez de facto independentzia mantendu zuen bakarra da beneventar domeinua, 851ko banatzetik haratago.

 Sorrera 
Dukerriaren eraketaren inguruabarrak eztabaidagai dira orain historialarien artean. Sorrera-data eztabaidagarria da, izan ere, iturriak ez datoz bat lombardiarrak Italiara iritsi ziren garaiarekin, batzuek Padania erabat konkistatu baino lehen Mezzogiornon egon zirenekin. Nolanahi ere, dukerriaren sorrera 576 inguruan kokatzen da, eta lombardiarrak berehala iritsiko ziren orduan, 590 inguru. Egia esan, lehen dukeak (dux) Zotto zuen izena, Penintsulara jaisten ari zen soldadu talde baten komandantea, campaniar kostaldean zehar. Dukerria berehala eratu zen estatu-entitate independente gisa, baina laster Zotto Italia iparraldean eratutako Lombardiako Erresumaren autoritateari men egitera behartu zuten. Bere biloba Areco I.ak ordezkatu zuen, boterera igotzearekin batera, Longobardiako kultura politikoan ia existitzen ez zen oinordetzako monarkiaren adopzioa inauguratu zuena.

Zotto koroaren mende egoteak ez zuen luzaroan dukerriaren autonomia mugatu, nahiz eta Lonbardiako erresumaren zati izan, funtsean independente mantendu baitzen. Hala ere, Beneventoren eta longobardiar domeinuaren artean erroen arteko elkarketa handia zegoen: hizkuntza, legeak, erlijioa partekatzen zituzten. Are gehiago, indarrean zegoen beneventoar dukeak errege-familiako printzesekin ezkontzeko ohitura. Baina, alde batetik, elementu komun ukaezinak bazeuden, bestetik, distantzia geografiko bat zegoen, eta laster transferitu zen kulturara ere. Izan ere, Beneventoko dukeak eta Paviako subiranoak Erromarekin edo Ravennarekin aliantzak egiten zituen lurralde zabal batek banatzen zituen. Dukerriaren autonomia kulturala gauzen egoera horren ondorio naturala izan zen. Beneventoko elizan, adibidez, kantu liturgiko mota bat garatu eta zabaldu zen, «beneventoar kantua» izenekoa, XI. mendera arte kantu gregorianoren hedapenari eutsi ziona. Eta autonomia-eremu horretan, beneventoar izeneko idazkera ere garatu zuten, eta horren bidez idatzi zuten latinez.

Longobardiarren menpeko estatu honen historiari buruzko informazioak Paulo Diakonoa VIII. mendeko idazlearengandik datozkigu, dukearen emazte Paviako printzesa baten segizioarekin Beneventora iritsia. Montecassinoko abadian bizi zen, 524. urtean Benedikto Nursiakoak sortua. Diakonoak Erromako historia idatzi zuen lehenik, Longobardiarrena ondoren, eta ordura arteko jatorrien dukerriari buruzko informazio historikoen iturri nagusi bilakatu zen. Eskualdeari «Samniotar Dukerria» (Ducatum Samnitium) esaten zion, eskualdeko samnioen omenez.

Padanian ez bezala, eskualdearen konkista ez zen plan artikulatu baten emaitza izan, hala nola Panoniatik etorritako immigrazio masiboaren emaitza. Italiako hegoaldera batez ere gerlariak joan ziren, razzia eta setioetan arituak eta bandetan eratuak. Gerra Gotikoetan bizantziarren zerbitzura zeuden mertzenario gisa biltzen zituzten. Zotto bera Longobardiako milizia mertzenarioen buru bat izan zitekeen, agian Beneventoko goarnizio bizantziarraren zati bat. Bizantziarrak eskualdea uztean longobardoak ager ziren, baina ez faraeen itxuran, comitatus-ean baizik, hau da, soldaduak buruzagiarekin lotzen zituen leialtasun-lokarri hartan, zeinak in nuce etorkizuneko feudalismoa baitauka. Ondorioz, germaniar kultura-eragina ahulagoa izan zen Italiako hegoaldean, eta, aldi berean, errazagoa izan zen garaitutako biztanleekiko integrazioa, populazio horiek gehiengoa osatzen baitzuten, nahiz eta sozialki baztertuak izan. Hileta-segizioek egoera hori berresten dute.

 Hedapena 
Zottoren ondorengoen agintaldian, dukerria Bizantziar Inperioaren kontura hedatzen hasi zen. Arechis I.ak, Friuliko Dukerritik zetorrenak, Beneventoren menpean jarri zituen Capua eta Crotona hiriak, Amalfi bizantziarra arpilatu zuen, baina ez ezin izan zuen Napoli garaitu. Hil zenean, Italiako hegoaldeko bizantziar domeinuak oso txikiak ziren. Konstantinoplari Napoli, Amalfi, Gaeta, Sorrento, Calabriako zati bat eta Apulia (Bari, Brindisi, Otranto) itsas-hiriak bakarrik geratzen zitzaizkion.

662an Grimoaldo dukea (647tik boterean zegoena) iparraldeko erresumara joan zen Godeperto erregearen alde, bere anaia Pertaritorekin borrokan zegoena. Grimoaldok ongi ulertu zuen zer aukera eskaintzen zitzaion, eta itunak eta aliantzak bertan behera utziz, anaiak hil eta Pavia konkistatu zuen, longobardiarren errege bihurtuz. Urte horietan arianismoa bultzatzen saiatu zen, katolizismoaren kaltetan, Aripertok bere agintaldian zabaldu zuena. Baina arianismoa bere dukerrian ere desagertzen ari zen, longobardiar gutxiengo etnikoaren eta latinezko hiztunen arteko ezaugarri bereizgarri hura galduz. Katolizismoak, ordea, bi osagaiek bat egitea eta nazio-kontzientzia bakarra eratzea bultzatu zuen.

663an bizantziarrek Benevento bera setiatu zuten. Hauek, Konstante II.a Herakliok gidaturik, Tarenton lehorreratu ziren galdutako domeinuak berreskuratzeko eta Inperioak Italiako hegoaldean zuen autoritatea berrezartzeko ahaleginean. Romualdo dukeak hiria defendatu eta enperadorea garaitu zuen, zeina, dukearen aita, Grimoaldo erregea, iristearen beldur baitzen, eta Napolira erretiratzera behartua izan zen. Romualdok bizantziar armadaren zati bat atzeman zuen Forinon, Avellino eta Salerno artean, eta suntsitu egin zuen. Dukerriaren eta Ekialdeko Inperioaren arteko bakea ez zuten 680ra arte sinatuko.

Ondorengo hamarkadetan, Beneventok hainbat lurralde kendu zizkien bizantziarrei. Baina, puntu horretan, dukerriaren etsai nagusia Italia iparraldeko Lombardiar Erresuma bera zen. Liutprando erregeak askotan parte hartu zuen Beneventarren arazoetan, Dukearen tronurako hautagai propioak ezartzen saiatuz. Bere oinordekoak, Ratxisek, Beneventoko eta Spoletoko dukerriak atzerriko lurralde izendatu zituen, non debekatuta zegoen errege baimenik gabe zirkulatzea.

 Dukerritik printzerrira 
758an, Lombardiarren Erresumaren hegoaldeko eta iparraldeko lurraldeen arteko gatazkak larriagotu egin ziren. Desiderio erregeak Spoleto eta Benevento hiriak hartu zituen denbora labur batez, baina azken honen porrotarekin eta Karlomagnok longobardiar erresuma konkistatu zuenean (774) tronua hutsik geratu zen. Ratxis II.a dukeak egoera aprobetxatu eta esku kolpe bat ematea pentsatu zuen koroaz jabetzeko. Baina lana laster bihurtu zen ezinezkoa, batez ere horrela Ratxisek frankoen arreta bereganatuko zuelako, arrisku errazetarako arriskuan jarriz. Dukeak ere ez zuen galdu bere duintasuna altxatzeko aukera, eta printze titulua eman zion bere buruari, bere nagusitasuna printzerri bihurtuz.

 Erreferentziak 

Bibliografia

 Kanpo estekak 


Kategoria:VIII. mendean desagertutako herrialdeak