Kisi (herria)

Kisi mendebaldeko Afrikako talde etnolinguistikoa da. Gineako laugarren talde etniko handiena osatzen dute, biztanleriaren % 6,2 dena. Kisiak Liberian eta Sierra Leonan ere bizi dira. Kisieraz hitz egiten dute, Niger-Kongo hizkuntzen familiako Mel adarrekoa. Kisiak oso ezagunak dira saskiak egiteagatik eta ehungailu bertikalen gainean ehuntzeagatik. Antzinako garaietan, gainera, ospe handia zuten burdinoletan trebeak zirelako, bere lurrek burdin meategi aberatsak baitzituzten. Kisi errementariek "kisi penny" ospetsua sortu zuen.

 Historia 
Kisi tradizioaren arabera, XVII. mendea baino lehen, Niger Garaia eskualdean bizi ziren. Ustez, Fouta Djalondik hegoaldera bizi ziren jalunka herriak kanporatu zituen arte. 1600etik aurrera, mendebalderantz migratu zuten, limbak kanporatuz, baina kurankoen mehatxupean zeuden etengabe.

Ginean zeudela, Kissi Kaba Keita gerlariak lortu zuen kisi erresuma asko batzea bere agindupean eta frantziar konkistari aurre egitea urte askoan. Frantziar erasoen aurretik, Morigeko kurankoak eta Yombiroko leleak suntsitu zituen. Frantziarrak iritsi zirenean, 1892an, beren buruak defendatzen utzi behar izan zien herrialde bakoitzeko buruzagi autonomo samarrei. Frantziarren nagusitasun teknologikoa zela eta, Kissi Kabak gerrillen taktikara jo zuen batez ere, honela bere erresumaren konkista atzeratuz. Hala ere, 1893an konturatu zen bere erresistentziak porrot egingo zuela, eta frantziarren mende jarri zen, Kisi iparraldeko lurraldeko buruzagi gisa ezagutu baitzuten. Hala eta guztiz ere, frantsesekin zuen harremanak okerrera egin zuen pixkanaka, bere zenbait buruzagitzatan aurkariak izendatuz eta, azkenik, Sigirin exekutatu zuten.

 Erlijioa eta sinesmen espiritualak 
Kisi asko kristautasunera bihurtu diren arren, gehienek beren erlijio etniko tradizionala praktikatzen jarraitzen dute. Kisien artean ohikoa da arbasoak gurtzea edo hildako ahaideei otoitz egitea. Kisi herriak esteatitazko irudi eta buru zizelkatu asko egin zituen europarrekin harreman koloniala izan aurretik. Ez dago argi zergatik egin zituzten; aditu batzuek diote arbasoen gurtzaren parte direla, eta beste batzuek, berriz, jainkoak ordezka ditzaketela nekazaritza-errendimendua handitzeko. Kopuru handia ikus daiteke British Museumen bilduman.British Museum Collection

Foryoh

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sierra Leonako etniak
Kategoria:Gineako etniak
Kategoria:Liberiako etniak