Tanya Atwater

Tanya Atwater (Los Angeles, 1942ko abuztuaren 27a) estatubatuar geofisikari eta geologoa da, plaken tektonikan espezializatua, bereziki San Andresko failaren eboluzioan. Dibulgazioari eta hezkuntzari ekin dio, eta plaken tektonikari buruzko istorioak irudikatzen dituzten multimedia produktu animatuak eta aurkezpenak sortu ditu.
 Bizitza 
Atwater Los Angelesen (Kalifornia) jaio zen 1942an. Aita ingeniaria zuen eta ama botanikaria. 1960an hasi zuen hezkuntza MITn, eta 1965ean geofisikan lizentziatu zen Kaliforniako Unibertsitatean (Berkeley). Geologia aukeratu zuen MITen adar hori maite zuelako. Haurtzaroan mendebaldetik bidaiatzen zuen, kanpaldia eginez, raftinga eginez eta natura arakatuz. Beraz, oso garrantzitsua zen berarentzat aire libreaz gozatzera eramango zuen zientzia bat bilatzea. Hala ere, garai hartako geologia gertakari mordo batek osatzen zuen, gauzak ziren bezalakoak zergatik ziren azaltzen zuen txantiloirik edo oinarri zentralik gabe. Zorionez, Tanya geologian sartzen ari zen unean bertan, plaken tektonikaren iraultza hasten ari zen, ozeanoaren hondotik zetozen eta plakak nola bereizten ziren erakusten zuten datu berri horiei guztiei esker.

1967an graduondoko ikasketak egiteko Scripps Ozeanografia Institutuan sartzeko eskaera egin zuen, eta bertan doktoretza osatu zuen 1972an. Fred Vine, itsas hondoen hedapenari buruzko teoriaren aita zena, baino bi aste geroago iritsi zen hara. Fredek itsas hondoko neurri magnetiko guztiak zituen. Garai horretan ohartu zen ozeanoen hondoak bazituela bertan markak, markak edo marra magnetikoak, magnetometro batekin, zenbat urte zituen erakuts zezaketenak. Lortu ziren datuak hain argiak eta interpretatzeko errazak izan ziren, ezen mundu guztiak planetari buruz zuen ideia aldatu baitzuten.

Tanyak graduondoko ikasketak hasi zituenean, emakumeak itsasontzietan egotea zoritxarrekotzat jotzen zen. Etsi gabe, lehen ikerketa bidaian lan egiteko izena eman zuen, itsas hondoen hedapen zentroa gertutik behatzeko. Bidaiaz bidaia, bera eta bere aholkulariak ontzi ozeanografikoetan lan egiteko eskubidearen alde borrokatu ziren. Tanyak esan zuen, zorionez, hesiak hausten lagundu zioten gizonezko mentoreak izan zituela. Adibidez, administratzaile batzuek esan zutenean ezin zela ontzi txiki batean egon emakumeentzako bainu bereizi bat ez zegoelako, aholkulariek esan zieten haiek auzitara eraman zitzakeela, eta, beraz, azkenean konbentzitu ziren emakumeak eduki zitzaketela ontzian, komuneko atea itxiz gero. Itsaspekoetan ere zailtasunak aurkitu zituen, ozeanoaren hondora jaitsi behar zuten emakumeek pixa nola egin behar zuten galdetzen ziotelako bere buruari. Tanya harritu egiten zen, inguru horietan zientziaren alde egiten ari ziren gauza ikusgarri guztiekin, pertsona batzuk xehetasun horietaz arduratzen zirela ikustean. Ordutik, eta zailtasun horiek gorabehera, Atwaterrek aparteko karrera izan du plaken tektonikaren azterketan, eta funtsezkoa izan zen San Andres failako plakaren mugaren bilakaera batzeko. Izan ere, Amerikako mendebaldeko plaken tektonika, bereziki Kaliforniakoa, bere espezialitatea da.

Atwaterrek Ipar Amerikako mendebaldeko plaken tektonikan eta plaken zinematikan aditua izaten jarraitzen du, baita Ozeano Bareko ipar-ekialdean ere, itsas geofisikako bere lanarekin eta datu-multzo horiek integratzeko duen gaitasunarekin. Ozeano Barearen hondoko azterketetan eta plaken tektonikaren historian gero eta hobekuntza handiagoa izan denez, itsasoko behaketa geofisiko ugari sintetizatu ditu, Ozeano Bareko ipar.mendebaldeko itsas hondoaren ezaugarrien mapa tektonikoa sortzeko. Ondorengo inkestek datu huts batzuk bete zituzten arren, lan honek estandar bat izaten jarraitzen du hamarkada batzuk geroago. Tanyak plakaren eta mapa honek erakutsitako mikroplakaren historia interpretatu zuen ondorio geologikoak aztertzeko, hala nola lauzazko arrakalak eta lurreko tektonikako aurrerapenekin lotura gehigarriak emateko.

Aurrerapen horiekiko duen gogoak gidatuta, plaken tektonikaren emaitzak animazio bihurtu ditu, plakaren mugimenduen eta horrekin lotutako deformazio tektonikoaren historia zehatz eta kuantifikatu batekin. Web gune bat eta bistaratze-zentro bat (http://emvc.geol.ucsb.edu) ezarri ditu, guztien eskura, hasi goi-mailako zientzialarietatik eta publiko orokorreraino. Bere animazioak eta argitalpenak, bere inspirazio-irakaskuntzarekin eta hezitzaileei eta ez-espezialistei zuzendu dizkien landa-bidaia ugariekin batera, plaken tektonikaren mirariak ulertzen eta bistaratzen laguntzen digun ondare iraunkorra dira.

 Ekarpen nagusiak 
Ozeano Bareko eta Atlantikoko espedizio ozeanografiko askotan parte hartu edo gidatu du, Alvin urperagarrian itsas hondoan egindako hamabi urperatze barne. Bereziki ezaguna da Ipar Amerikako mendebaldeko plaken tektonikaren eta San Andresen faila sistemaren historiari buruz egindako lanengatik.

50 artikulu idatzi ditu nazioarteko aldizkarietan, liburuki profesionaletan eta txosten garrantzitsuetan, baita bideo-aurkezpenak ere. Horietako asko itsas geofisikari eta plaken tektonikari buruzko erreferentziazko ikerketak dira, eta gaien inguruko behin betiko bolumenetan berrinprimatu ziren. Artikulu horietako zazpi "Nature and Science" bezalako goi mailako aldizkarietan agertu ziren.

1960ko hamarkadan, artean Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatean graduatutako ikaslea zela, Tanyak Estatu Batuetako mendebaldea nola garatu zen erakusten lagundu zuen. 1970ean San Andresen failaren jatorriari eta hazkundeari buruz idatzi zuen dokumentu batek geologiaren eremua garbitzen ari zen iraultzaren protagonista nagusietako bat bihurtu zuen: lurrazala plaka tektoniko izeneko zatietan hausten dela konturatzea, eta horien bultzadak eta marruskadurak etengabe ari direla planeta birmoldatzen.
1968an, hedapen-zentroen akatsei buruzko lan berritzailea aurkeztu zuen ikerketa-lan baten egilekidea izan zen. Jack Corliss, Fred Spiess eta Kenneth Macdonaldekin funtsezko papera jokatu zuen ozeanoko iturri beroen biologia desberdina aurkitu zuten espedizioetan, eta, horren ondorioz, tenperatura altuko tximinia hidrotermalak (itsaspeko arnasgune hidrotermalak) aurkitu zituzten RISE proiektuan. Atwaterrek Galapago uharteetatik gertu hedapen-arrakalei buruz egin zuen ikerketan, ikusi zuen hedapen-pitzadurak sortu zirela itsas oheko hedapen-zentroak mugimendu tektonikoak edo magmak asaldatu zituztenean, eta, beraz, norabidez aldatu behar izan zutela, berriz ekiteko. Horrek itsas hondoko patroi konplexua azaltzen lagundu zuen.

Ipar Amerikako plaken tektonikaren bilakaeraren eta San Andres failaren arazo tektonikoen historia deskribatzen duten bi ikerketa-lan garrantzitsu idatzi zituen, San Andres failaren lerroaren historia dokumentatzen lagundu zutenak. Bilakaera geometrikoa ere aztertu zuen, plaken mugimendu-erregistro globalak eskualdeko erregistro geologiko kontinentalekin integratuz eta alderatuz. Eskala handiko ezaugarri geologiko askoren jatorria agerian utzi zuten harreman berriak aurkitu zituen (adibidez, Mendi Harritsuak, Yellowstone, Heriotzaren Harana, ur-jauzian dauden sumendiak, Kaliforniako kostaldeko mailak).

Ikerketa-artikulu bat argitaratu zuen, "Plaken tektonikaren inplikazioak Ipar Amerikako mendebaldeko eboluzio tektoniko zenozoikorako". Bertan azaltzen denez, duela 40 milioi urte inguru, Farallon plaka Ipar Amerikako plakaren eta Ozeano Bareko plakaren azpian banatzen zen. Farallon plakaren beheko erdia erabat azpibanatuta zegoen Kaliforniako hegoaldean, eta goiko erdia ez zen hondoratu, azkenean Juan de Fuca plaka bezala ezagutu zena. Farallonen hegoaldeko sekziotik, Kalifornia hegoaldeko muga Pazifikoko Plakaren eta Ipar Amerikako Plakaren artean zegoen. San Andresen faila bakarra da, faila handieneko lerro batek bezala jokatzen duelako, baita Pazifikoko Plakaren eta Ipar Amerikako Plakaren arteko muga bat ere.

Zientziaren komunikazioan ere aritzen da, maila guztietako ikasleei irakasten die, hitzaldi, tailer eta txango ugari aurkezten ditu K-12 taldeko irakasleentzat eta talde publikoentzat, eta idatzizko hedabideei, museoei, telebistei eta bideo-ekoizleei aholkularitza ematen die. UCSBko multimedia bistaratzeko zentroa zuzentzen du, maisuek, museoek eta komunikabideek asko erabiltzen dituzten animazio geologikoak sortuz.

2009an doako hitzaldi irekia eman zuen Tulsako campusean, gaur egun Oklahoman, "Plaka zenozoikoen tektonika Estatu Batuetako mendebaldean: subdukziotik San Andresen failara" izenburupean.

 Lanak (aukeraketa) 

 MenardENARD, H. W.; Atwater, Tanya (1968). "Changes in Direction of Sea Floor Spreading". Nature. 219 (5153). Springer Science and Business Media LLC: 463–467. Bibcode:1968Natur.219..463M. doi:10.1038/219463a0. ISSN 0028-0836. S2CID 38388804.
 Atwater, Tanya (1970). "Implications of Plate Tectonics for the Cenozoic Tectonic Evolution of Western North America". Geological Society of America Bulletin. 81 (12). Geological Society of America: 3513. doi:10.1130/0016-7606(1970)81[3513:ioptft]2.0.co;2. ISSN 0016-7606
 Atwater, Tanya, and P. Molnar, 1973, Relative motion of the Pacific and North American plates deduced from seafloor spreading in the Atlantic, Indian and South Pacific Oceans. R. L. Kovach and A. Nur, eds., Proc. of the Conf. on Tectonic Problems of the San Andreas Fault, Geological Sciences, v. XIII, Stanford Univ., p. 136-148. Reprinted in U.C.S.D., Scripps Inst. Oceanography., Contributions, Vol. 44, Part 2, p. 1362–1374, 1974.
 Atwater, Tanya (1981). "Propagating rifts in seafloor spreading patterns". Nature. 290 (5803). Springer Science and Business Media LLC: 185–186. Bibcode:1981Natur.290..185A.  doi:10.1038/290185a0. ISSN 0028-0836. S2CID 4366184
 Severinghaus, Jeff; Atwater, Tanya (1990). "Chapter 1: Cenozoic geometry and thermal state of the subducting slabs beneath western North America". Geological Society of America Memoirs. Vol. 176. Geological Society of America. pp. 1–22. doi:10.1130/mem176-p1.  ISBN 0-8137-1176-2. ISSN 0072-1069.
 Atwater, T., 1991, Tectonics of the Northeast Pacific, Transactions of the Royal Society of Canada, Series I, v. I, pp. 295–318.
 Atwater, T., 1998, Plate Tectonic History of Southern California with emphasis on the Western Transverse Ranges and Santa Rosa Island, in Weigand, P. W., ed., Contributions to the geology of the Northern Channel Islands, Southern California: American Association of Petroleum Geologists, Pacific Section, MP 45, p. 1-8.

 Sariak eta aintzatespenak 

 1975ean, Amerikako Geofisika Batasuneko kidea.
 Amerikako Geologia Elkarteko Mendikateen Saileko Artikulu Onenaren Saria jaso du, "Distinguished Teaching Scholars" erako Zientzien Fundazio Nazionaleko Zuzendariaren Saria.
 2002an, Zientzia Fundazio Nazionaleko Zuzendariaren Saria Irakaskuntza Ikertzaile Nabarmenentzat. Sari hau, lau urtetan zehar 300.000 dolarrekoa, ikerketa hezkuntzan eraldatzeko moduak lantzen ari diren zientzialari ospetsuei laguntzeko eta omentzeko ematen da. Dirua irakaskuntza-ikasleei beren lana beren jatorrizko erakundeetatik haratago zabaltzeko aukera emateko da.
 Alemaniako Leopold von Buch Domina jaso zuen, "geozientzien karrerako ekarpen bikainengatik".
 1984an, Emakume Geozientifikoen Elkartearen Estimulu Saria irabazi zuen.
 Sloan ikerketa beka lortu zuen 1975-1977an.
 Carleton Collegen, Minnesotan eta San Antonio State Collegen, Texasen, hizlari ospetsu izendatu zuten.
 Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko kidea da.
 American Association for the Advancement of Science (AAAS) elkartearen Newcomb Cleveland Prize saria irabazi zuen.
 2005eko Urrezko Domina, Emakume Geografoen Elkartearen eskutik.
 2019an Amerikako Geologia Elkartearen saririk gorena jaso zuen, Penrose domina.
 2022an Wollaston domina jaso zuen Londresko Elkarte Geologikoaren eskutik, elkarte horren saririk gorena.
 2023an, Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako kide hautatu zuten.
 Estatuko eta nazioarteko hainbat batzorde eta paneletako kidea, Itsas Bazterreko Zulaketaren Aholku Batzordeko edo Zulaketaren Nazioarteko Proiektuko lehendakaritza barne.
 Amerikako Batasun Geofisikoko batzorde ugaritan parte hartu zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Hezkuntza Multimedia Bistaratze Zentroa
 Emakumeak Scripps Ozeanografia Erakundean, 1940-1965
 Atwater-en profila NY Times

Kategoria:Emakume geologoak
Kategoria:Geofisikariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Zientzia dibulgatzaileak