Minnie Pwerle

Minnie Pwerle (Minnie Purla edo Minnie Motorcar Apwerl izenez ere ezaguna) (Utopia, 1920 inguruan jaioa-Alice Springs, 2006ko martxoaren 18a) australiar artista aborigena izan zen. Utopia Station-en du jatorria, Ipar Lurraldeko komunitate batean, Alice Springsetik 300 bat  km iparraldera.

Minniek 2000. urtean ekin zion margotzeari, eta berehala hasi ziren haren margolanen atzetik Australiako aborigenen arte garaikideko artelanen zaleak. 2006an hil zen arte, bere lanak Australian zehar erakutsi ziren,  bertako galeria nagusietan, hala nola Hego Gales Berriko Arte Galerian, Victoriako Galeria Nazionalean eta Queenslandeko Arte Galerian. Ospetsu egin zenean, bere lanak eskuratu nahi zituzten pertsonen presioa jasan zuen. Ustez, «bahitu» ere egin zuten, haientzat margotzea nahi zuen jendeak. Bere margolanak Emily Kame Kngwarreye koinataren lanekin alderatu ohi dira, hura ere Sandover ingurukoa eta bizitzaren amaieran pintura akrilikoa ikasi zuena. Minnieren alaba, Barbara Weir, bere lanarengatik ezaguna den artista da.

 Bizitza 
Minnie Pwerle XX. mendearen hasieran jaio zen, 1910 eta 1920 artean, Utopia ondoan, Ipar Lurraldean, Alice Springsetik 300 kilometro ipar-ekialdera. Utopia abeltzaintzako estazio bat izan zen, 1970eko hamarkadaren amaieran aborigenei itzuli zitzaiena. Sandover izeneko eskualde zabalago baten zatia da, 20 estazio indigena dituena eta Sandover ibaiaren inguruan dagoena. Minnie Pwerle Utopiako estazioaren jabe tradizionaletako bat zen, 1980ko jabetzari buruzko lurralde aldarrikapen autoktonoan aitortua; bere herrialdea Atnwengerrp bezala ezagutzen zen.

 Izena 
Pwerle (anmatyerr hizkuntzaz) edo Apwerle (alyawarr hizkuntzaz) Australiako aborigenen ahaide izen bat da, Australia erdialdeko herri indigenen ahaide sistemaren azpiatal edo azpitaldeak izendatzeko erabiltzen diren 16 izenetako bat. Izen horiek ahaide-harremanak definitzen dituzte, bikotekide aukeraketan eragina izan dezakete eta totem espezifikoei lotuta egon daitezke. Tratamendu gisa erabil daitezkeen arren, ez dira abizenak europarrek ulertzen duten moduan. Horrela, "Minnie" artistaren izenaren elementua da, zehazki definitzen duena.

 Jaioteguna 
Minnieren jaiotegunaren estimazioak asko aldatzen dira. National Gallery of Victoriak 1915 inguruan ezarri zuen. Australiako erdialdeko artista indigenei buruz Birnbergek egindako azterketa biografikoak 1920ko jaiotze data ematen du, gutxi gorabehera. McCulloch's Encyclopedia of Australian Art entziklopedia berriak 1922 inguru iradokitzen du. Elizabeth Fortescuek egindako saiakera biografikoan, Art of Utopia-n,  1910 eta 1920 arteko tartea ematen du. Ziurgabetasuna, aborigenek beren jaiotze data sarri beste gertaera batzuekin alderatuz estimatzen dutelako sortzen da, batez ere europar jatorriko australiarrekin harremana izan aurretik jaiotakoentzat. Minnie familiako sei seme-alabetako bat izan zen eta hiru ahizpa izan zituen: Molly, 1920 inguruan jaioa; Emily, 1922 inguruan jaioa; eta Galya, 1930eko hamarkadan jaioa. Bera Anmatyerre eta Alyawarre hizkuntza talde aborigenetakoa zen.

 Senideak 
1945 inguruan, Minnie Pwerlek Jack Weir gizon ezkonduarekin alaba bat izan zuen. Bien arteko harremana legez kanpokoa zen, eta espetxeratu egin zituzten; Weir aske utzi eta gutxira hil zen. Minnieren alaba hein batean haren koinatak, Emily Kame Kngwarreye artistak, hazi zuen. Haur hori Barbara Weir artista aborigen ospetsua izan zen. Azken hau lapurtutako belaunaldien artean dago. Bederatzi urte inguru zituela, indarrez kendu zioten familiari, eta hil egin zutela uste  izan zuten. Familia 1960ko hamarkadaren amaieran elkartu zen, baina Barbarak ez zuen harreman handirik izan Minnierekin.

Minniek beste sei seme-alaba izan zituen Jim Ngala “Motorcar” senarrarekin, tartean Aileen, Betty, Raymond eta Dora Mpetyane, baita 2010ean hildako beste bi haur ere. Bere biloben artean, 1993an DACOU arte galeria pribatua sortu zuen Fred Torres eta Teresa Purla (edo Pwerle) artistak daude.

 Pinturan hastapenak 
Minnie 1999. urtearen amaieran edo 2000. urtean hasi zen margotzen, ia 80 urte zituenean. Zergatik ez zen lehenago hasi galdetu ziotenean, Barbara Weir alabak jakinarazi zuen Minniek erantzun zuela «inork ez ziolako eskatu». 2000ko hamarkadan Alparran bizi omen zen, Utopiako komunitaterik handienean, edo Urultjan (Irrultja ere deitua, Sandover inguruan). Alaia eta irekia zen; laurogei urterekin ere azkarrago korrika egin zezakeen elikatzeko goannen atzetik zebiltzan emakume gazteagoak baino. 2006ko martxoaren 18an hil baino bi egun lehenagora arte jarraitu zuen artelanak sortzen. Ahizpa guztiek biziraun zioten, Maggie Pwerlek izan ezik, Gloria eta Kathleen Petyarre (edo Pitjara) artisten ama.

 Ibilbide artistikoa 
1970eko eta 1980ko hamarkadetan Utopia ezagutzera eman zen batiken diseinu eta ekoizpenagatik. 1981ean 50 artistek batik lanak sortu zituzten Utopian. 88 artistek parte hartu zuten  Central Australian Aboriginal Media Association-ek babestutako diseinu-proiektu handi batean. Zenbait iturrik diotenez, Utopiako jarduera artistikoa batik delakoarekin hasi zen eta geroago pinturarekin jarraitu zuten, baina ez dute zehazten Minnie ehungintzako artista zen margotzen ikasi aurretik. National Gallery of Victoriako biografia laburrak iradokitzen du ez zuela batik-aren sortze prozesuan parte hartu, baina bai ezagutzen zuela proiektua.

Minniek 2000. urtean margotzen hastea erabaki zuen, Adelaidako tailer batean Barbara alabak mihise bat amaitu bitartean bera zain zegoela; harrera positiboa izan zuen: urte berean bere lehen bakarkako erakusketa egin zuen Melbourneko Flinders Lane Galleryn. 2002an National Aboriginal and Torres Strait Islander Art Award sarian parte hartzeko hautatu zuten eta bere lanetako bat, Awelye Atnwengerrp, 2003ko edizioan erakustsi zen, Minnie Motorcar Apwerl (Pwerle) izena erabilita. Margolan horrengatik artistak eskatutako dirua, 44.000 dolar australiar, erakusketako bigarren altuena izan zen, eta handiena erdialdeko eta mendebaldeko basamortuetako artista batentzat. Bere Awelye Atnwengerrp 2 margolana 2005eko lehiaketan erakutsi zen.  Australian Art Collector Arte Bildumagileak 2004an bildumatutako 50 artista australiarretako bat izendatu zuen.

Minnieren lana talde eta banakako erakusketa ugaritan egon zen ikusgai galeria pribatuetan, 2000 eta 2006 artean. Erakusketa batzuk Australiako mendebaldeko Japinka Galleryn egin ziren 2003an eta 2005ean, Adelaidako Dacou Galleryn 2000n eta 2002an, Sydneyko Savah Galleryn 2000tik 2002ra eta 2006an, eta Melbourneko Flinders Lane Galleryn 2000n, 2004an eta 2006an. Azken hori hiru ahizpekin batera egindako erakusketa izan zen, guztiak ere eskubide osoko artistak.

Vivien Johnson soziologo eta irakasleak, basamortuko artean adituak, adierazi zuen Minnie Utopiako artistetako bat izan zela, eta haren estiloa erabat desberdina zela mendebaldeko basamortuko beste margolari-komunitate guztienaren aldean, eta arrakasta harrigarria izan zuela merkatuan. Bere kide ospetsuena Emily Kngwarreye izan zen. Bere pintura Earth's Creation 2007an saldu zen milioi bat dolar baino gehiagoren truke, Australiako artista aborigen baten pintura batentzat errekorra ezarriz. Minniek ez bezala, Emilyk aktiboki parte hartu zuen batik mugimenduaren hastapenetan Utopian.

 Esplotazioa 
Minniek, Emily Kngwarreyk bezala, presio handiak jasan izan zituen obrak ekoizteko. Ustez, bere lanak eskuratu nahi zituzten pertsona batzuek «bahitu» zuten. Minnieren esperientziak sektoreak artistei buruz zituen arazo orokorragoak islatzen zituen; izan ere, artistak, askotan, zaharragoak ziren, hezkuntza-maila mugatua zuten edo ingelesa ez zuten menderatzen, eta pobrezia handia jasaten dute, bai beraiek, bai beraien familiek ere. Beste batzuek margotzeko egindako presioez gain, komunikabideek jakinarazi zuten Minnieren izenarekin saldutako koadro ugarietako batzuk ez zituela berak sortu.

 Pintura-estiloa 
Minnieren estiloa espontaneoa zen eta askatasun handiz erabilitako kolore "ausart" eta "biziak" zituen ezaugarri. Bere lanak, hala nola Anunapa Akali, National Gallery of Victorian gordeak, mihise gaineko pintura akrilikoz egin zituen. Erdialdeko eta Mendebaldeko basamortuetako beste artista garaikide batzuekin gertatzen zen bezala, bere margolanetan familiaren edo klanaren barruan bere ardurapean zeuden istorio edo ezaugarrien irudikapenak daude, esaterako Awelye Atnwengerrp (Emakumeen Ametsa). Jenny Green arte indigenan adituak uste du Minnieren obra Emily Kngwarreyek ezarritako Action painting tradizioan kokatzen dela, eta mendebaldeko basamortuko artisten lanetan ezagun diren motibo tradizionalen erabilerarekin kontrastea egiten duela, animalien aztarnak kasu.Michael Eather, Brisbaneko artista eta galeristak, Emilyren lanarekin ez ezik, Tony Tuckson australiar artista inpresionista abstraktuarenarekin ere alderatu zuen bere lana.

Minnieren margolanek bi gai nagusi dituzte. Lehenengoa lerro paraleloak eta jariakorrak dira, inguru esekia dutenak, eta emakumeen erritu-zeremonietan (awelye) erabilitako gorputz-pinturak irudikatzen dituztenak. Bigarren gaiak forma zirkularrak ditu, bere lanetan irudikatutako hainbat elikagai basati sinbolizatzeko erabiltzen direnak, horien artean, tomate basatia ( Solanum chippendalei), meloi basatia eta iparraldeko laranjondo basatia ( Capparis umbonata ). Oro har, kritikari batek "lerro eta zirkulu zabal eta luminiszentetzat" jo zituen motibo horiek.

Minnieren lanak berehala batu zitzaizkien bilduma publiko garrantzitsuei, hala nola, Hego Gales Berriko Arte Galerian, Victoriako Galeria Nazionalean eta Queenslandeko Arte Galerian, baita New Yorkeko Metropolitan Museum of Art-en Australiako pintura indigenen erakusketa batera ere, 2009an. Bere lanak, geroago, diseinuzko alfonbra batzuen oinarri izan ziren, eta, bere ahizpen margoekin batera, Benjamin Genocchio, Dollar Dreaming arte-kritikariaren liburuaren azala ilustratu zuten. Hank Ebes arte-merkatariak "jeinu" baten obrak bezala deskribatu zituen, Minnieren margolanak 5.000 dolarretan saldu ziren 2005ean; une horretan bigarren mailako merkatuan lortutako preziorik altuena 43.000 dolar izan zen..

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Wikipedia:Autoritate kontrola duten artikuluak
Kategoria:Australiako aborigen kultura
Kategoria:Australiako aborigenak
Kategoria:Australiako artistak
Kategoria:Emakume artistak