Isabel de Godín

Isabel de Godín, sortzez Isabel Grameson Pardo (Riobamba, Quitoko Errege Audientzia — gero Ekuador—, 1728ko irailaren 14a – Saint-Amand-Montrond, Cher, Frantzia, 1792ko irailaren 28a) aitzindari ausarta izan zen Amazonian, Ekuadorreko emakume nabarmena, Amazonian egindako bidaiengatik da ezaguna. BIdaia horiek gero hainbat liburutan kontatu zituen.

Senarrak utzi zuen Hego Amerikako egungo Ekuadorreko Errepublikan, eta ez zen berarekin elkartu 20 urte geroagora arte. Bere bidaia luzea, Peruko mendebaldetik Amazonas ibaiaren bokaleraino izan zen. Bere historia askotan errepikatu da eta fantasia heroikoz apaindu da eta oihan tropikaleko arriskuen kontzeptu okerrak inspiratu ditu. 

1749. urtean, Jean Godin des Odonais senarrak Riobambako etxea utzi zuen, Guyana Frantsesa bisitatzeko. Frantziako herritarra izanik, Espainiako eta Portugalgo agintariek familiarekin itzultzeko baimena ukatu zioten. Isabel Godin ezaguna egin zen bere senarrarekin elkartzeko Amazonasen zehar egindako 42 laguneko espedizio batetik bizirik atera zen bakarra izateagatik. 1770. urtean elkartu ziren eta geroago Frantziara itzuli ziren elkarrekin.

 Aurrekariak 
Isabel Grameson Pardo, Administrazio kreoleko Pedro Manuel Grameson goi funtzionarioaren eta Josefa Pardo Figueroaren alaba zen. Isabelek, Isabela ere deitua, heziketa jantzia jaso zuen eta frantsesez eta kitxuaz jariotasunez hitz egiten ikasi zuen. Ezagutzen zuen, baita kipu-aren erabilera ere, sokak eta koloretako korapiloak erabiliz informazioa komunikatzeko inka Inperioko metodoa.

Jean Godin des Odonais kartografo eta naturalista frantsesa zen, eta munduko lehen espedizio geodesikoarekin bat egin zuen ekuatorean. Taldeak Quito eskualdean lan egin zuen 1735 eta 1744 urteen artean, Jean eta Isabelek elkar ezagutu zuten sasoian. 1741. urteko abenduaren 29an ezkondu ziren, Isabelek hamalau urte zituenean.

 Banantzea 
Hasieran, Jeanek Riobamban geratzea erabaki zuen emazte berriarekin, baina 1743. urtean La Condamineri hurrengo espedizioan laguntzeko prest agertu zen. 1749. urteko martxoan aita hil zela jakin zuenean, Godinek Frantziara itzultzea erabaki zuen. Amazonian zehar Guyana Frantseseko Cayenara bakarrik joatea pentsatu zuen, bidaia haientzat segurua zen frogatzeko eta Frantziako agintariekin beharrezko neurriak hartzeko.

Cayenara heltzean, agintari kolonial portugaldarrek ez zioten utzi Godin frantses ezezagunari lurraldea zeharkatzen. Frantziara itzuli ezinik, Guyana Frantsesean geratu zen, Europari etengabe erregutuz Riobambara itzultzen utz ziezaioten. Azkenean, Godinen izenean La Condaminek idatzi zion portugaldar erregeari, zeina egoera politiko aldakorrak zirela eta, frantziarren lagun egiteko irrikan zegoen. 1765. urtean, hogeita hamar arraunlariz osatutako galiot bati agindu zion Godin bere emaztea zegoen lekuraino eramateko. Hala ere, Godinek portugaldarren aurkako zenbait gutun su-eragile idatzi zituenez, ez zen fidatzen Amazonasetik pasatzeko eskaintzaz, eta lehen portuan utzi zuen itsasontzia. Galioteko kapitainak ibaian gora jarraitu zuen bera gabe, frantsesaren emaztea agindu bezala ekartzeko.

Banatuta egon ziren 20 urte horietan, Isabelek ez zuen senarraren berririk jaso, seme-alabak baztangak hiltzen ikusten zuen bitartean. Ontzi bat Amazonasetik bera eramateko zain zegoen zurrumurrua entzun zuenean, bere morroi Joachim eta indigena eskukada bat bidali zituen ikertzera. Itsasontzia aurkitu eta bi urtera itzuli zen itsasontzia, abiatu eta lau urtera, senarra bizirik zegoen informazioarekin. Isabelen aitak, Don Pedrok, aurrea hartu zion ontziari, konponketak egin eta Isabeli itxaroteko.

 Isabelen bidaia 
1769. urteko urriaren 1ean itsasontziaren bila abiatu ziren Isabel, bere zerbitzari Joachim, Isabelen bi nebak, Antoine eta Eugenio Grameson, Joakin hamar urteko Isabelen iloba, hiru neskame: Rosa, Elvia eta Heloise, hogeita hamaika indigena eta hiru frantses. Andeetako eta Amazonas arroko mendikatean zeharreko ibilbidea neketsua izan zen, Caneloseko misio estazioan (gero Pastaza probintzia) baztangak berriki egindako hondamendiak larriagotua, bidaiaren bederatzi egunetan espedizioari laguntza baliotsuak kenduz. Bizirik atera ziren bi indiar aurkitu zituzten, eta harrapatu eta hogeita hamar metroko kanoa bat konpontzera behartu zituzten, zeinetan Amazonasetik jarraitu zuten.

Ibaiko bidaia zaila izan zen, kanoa erabiltezina zela eta, Caneloseko indiarrek ihes egin zuten, eta taldeko indigena bat ito egin zen, frantsesetako baten kapela berreskuratzeko ibaira salto egitera behartu zutenean. Kanoa hornikuntzek gainezka eginda, taldeak kanpamentua ezarri zuen, eta Joachim zerbitzaria eta frantsesetako bat aurretik bidali zituzten, aparteko garraioarekin itzuli ahal izateko. Joachim noiz itzuliko zain, kutsatzen zitzaizkien intsektuen ziztadak jasaten hasi ziren besteak. Infekzioak Joakin Isabelen iloba hil zuen, gero Rosa eta Elvia neskameak, gainerako frantziarrak eta Isabelen nebak. Heloise zerbitzariak ihes egin zuen gauaren erdian, ez itzultzeko. Isabel hildakoen ondoan geratu zen, oihanean bakarrik.

Joachim zerbitzaria kanpalekura itzuli zenean, hildako bidaiarien gorpuak baino ez zituen aurkitu. Isabelen gorpua identifikatu ezinik, haren heriotzaren berri bidali zion Don Pedro Gramesoni. Gerora Jean Godini iritsi zitzaizkion albisteak. Tartean Isabel bakarrik zebilen goserik ez izateko janariak zeramatzala. Bederatzi egun pasatu eta gero, lau indiar ezagutu zituen, eta haiek Cayenara iristeko laguntza eman zioten. Haren laguntzaz, zain zuen ontzi portugaldarreraino heldu ahal izan zen. Bere bidaiaren historia laster zabaldu zen, goraipatua eta handitua izan zen, eta gero eta harrera handiagoak egin zizkioten, ibaian egindako bidaia, eta zerbitzatzen zioten indigena guztiak zelan hil ziren konta zezan.

 Berriro elkartzea 
1770. urteko uztailaren 22an, Jean eta Isabel Oyapock hirian elkartu ziren, 20 urte baino gehiagoko banaketaren ostean. Cayennen egon ziren urte batzuetan. 1773. urteko apirilaren 21ean, Isabelek, senarrak eta aitak, Guyanatik irtetea erabaki zuten eta azkenik Frantziara bidaia egitea. Don Pedro Frantzian hil zen 1780. urteko azaroaren 28an. Jean Godin 1792. urteko martxoaren 1ean hil zen bere etxean, Hotel-Dieu kalean, Saint-Amand-Montronden, Cherren. Isabel urte bereko irailaren 27an hil zen leku berean.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Anthony Smith (2003) The Lost Lady of the Amazon: The Story of Isabela Godin and Her Epic Journey, Carroll & Graf.
 Robert Whitaker (2004) The Mapmaker's Wife: A True Tale of Love, Murder, and Survival in the Amazon, Delta Trade Paperbacks, ISBN 0-385-33720-5.
 Celia Wakefield (1994) Searching for Isabel Godin, Chicago Review Press.
 Larrie D. Ferreiro (2011) Measure of the Earth: The Enlightenment Expedition that Reshaped Our World, Basic Books.
 Carlos Ortiz Arellano (2000) Una historia de amor: Isabel Gramesón (Godín), Abya Yala
 Kanpo estekak 

Kategoria:Bidaiariak
Kategoria:Emakume bidaiariak
Kategoria:XVIII. mendeko emakumeak