Kobre(I) oxido

Kobre(I) oxidoa (Cu2O), lehen oxido kuprosoaEuskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2009] deitua, kobre oxido mota bat da.

Kobre(I) oxidoaren eraketa Fehlingen testaren eta Benedicten erreakzioaren oinarria da, kobre(II)ko gatz bat disoluzio alkalinoan murrizten duten azukreak murrizteko, Cu2O hauspeatua emanez. Hezetasunaren eraginpean zilarrez xaflatutako kobrezko piezetan sortzen da oxido kuprosoa, zilarrezko geruza porotsua denean edo kaltetuta dagoenean. Korrosio mota horri izurri gorria esaten diote. Kobre(I) oxidoa kuprita bezala aurkitzen dugu arroka gorri batzuetan.

 Propietateak 
Diamagnetikoa da. Koordinazio-esferei dagokienez, kobrezko zentroak 2-koordinatuak dira eta oxidoak tetraedrikoak. Beraz, egitura silizio dioxido (SiO2) polimorfo nagusien antzekoa da nolabait, eta bi egiturek sare interpenetratuak dituzte.

Uretan eta disolbatzaile organikoetan disolbaezina da. Amoniako-disoluzio kontzentratu batean disolbatzen da, [Cu(NH3)2]+ konplexu koloregabea eratzeko, eta airean erraz oxidatzen da [Cu(NH3)4(H2O)2]2+ konplexu urdinera. Azido klorhidrikoan disolbatzen da HCuCl2 sortzeko (CuCl konplexu bat); azido sulfurikoarekin eta azido nitrikoarekin disolbatzen da, eta kobre(II) sulfatoa eta kobre(II) nitratoa sortzen ditu, hurrenez hurren.

Oxigenoaren eraginpean jartzen denean, kobrea modu naturalean oxidatzen da kobre oxidoarekin (I) (Cu2O), baina oso motel. Laborategian, prozesua askoz denbora laburragoan lor daiteke tenperatura altua edo oxigeno-presio handia erabiliz. Berokuntzarekin, kobre(I) oxidoak (Cu2O) kobre(II) oxidoa osatuko du (CuO).

 Erabilera 
Oxido kuprosoa pigmentu, fungizida eta itsas pinturen inkrustazioen aurkako agente gisa erabili ohi dute.

Kobre(I) oxido erdieroale gisa jokatu zuen lehen substantzia ezaguna izan zen. Bertan oinarritutako diodo artezleak 1924an erabili zituzten industrialki, silizioa estandar bihurtu baino askoz lehenago.

Kobre(I) oxidoak ondo ezagutzen diren lau exzitoi-serie erakusten ditu,P.W. Baumeister: Optical Absorption of Cuprous Oxide, Phys. Rev. 121 (1961), 359. Direct web link (subscription required) neV (10−9 eV) arloko erresonantzia-zabalerekin. Lotutako polaritoiak ere oso ezagunak dira;D. Fröhlich, A. Kulik, B. Uebbing, and A. Mysyrovicz: Coherent Propagation and Quantum Beats of Quadrupole Polaritons in Cu2O, Phys. Rev. Lett. 67 (1991), 2343. talde-abiadura oso txikia da,L. Brillouin: Wave Propagation and Group Velocity, Academic Press, New York, 1960. soinuaren abiadura baino ia txikiagoa. Horrek esan nahi du argia ia soinua bezain motel mugitzen dela ingurune honetan. Horrek polaritoien dentsitate handia dakar, eta horri esker Bose-Einstein kondentsatua, Stark efektu dinamikoa eta fonoritoiak bezalako efektuak frogatu dituzte.L. Hanke, D. Fröhlich, A.L. Ivanov, P.B. Littlewood, and H. Stolz: LA-Phonoritons in Cu2O, Phys. Rev. Lett. 83 (1999), 4365.

Egoera geldikorrean eszitoiekJ.P. Wolfe and A. Mysyrowicz: Excitonic Matter, Scientific American 250 (1984), No. 3, 98. duten beste ezaugarri berezietako bat da sakabanatze primarioko mekanismo guztiak kuantitatiboki ezagutzen direla.L. Hanke, D. Fröhlich, and H. Stolz: Direct observation of longitudinal acoustic phonon absorption to the 1S-exciton in Cu2O, Sol. Stat. Comm. 112 (1999), 455. Cu2O izan zen xurgapen-lerroaren zabaleratik guztiz libre zegoen parametro-eredu bat tenperatura handitzearen bidez ezar zitekeen lehen substantzia,L. Hanke: Transformation von Licht in Wärme in Kristallen - Lineare Absorption in Cu2O, ISBN 3-8265-7269-6, Shaker, Aachen, 2000; (Transformation of light into heat in crystals - Linear absorption in Cu2O). eta dagokion xurgapen-koefizientea kentzea ahalbidetu zuen.J.J. Hopfield, Theory of the Contribution of Excitons to the Complex Dielectric Constant of Crystals, Phys. Rev. 112 (1958), 1555. Cu2O erabiliz froga daiteke Kramers-Kronigen erlazioak ez direla polaritoietan aplikatzen.# Knovel Critical Tables., Knovel, 2003. http://knovel.com/knovel2/Toc.jsp?BookID=761&VerticalID=0

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Oxidoak
Kategoria:Material erdieroaleak