Los Cascajos

Los Cascajos aztarnategia Los Arcos udalerriaren hegoaldean dago, Odron ibaiaren ibilgutik gertu. Herria egiteko aukeratu zuten lekua ibaiaren terraza bati dagokio, Odron horren azalera ibilguaren egungo mailatik 6 bat metrora dago, eta hortik 50 metro baino ez daude.       

Ustekabean aurkitu zuten 1995ean, obra batzuk zirela eta. 93 hektarea inguruko azalera du, eta okupazio nagusia Neolito zaharrean eta ertainean izan zuen (K.a. 4200 eta 3150 urteen artean). Bertan aurkitu diren egituragatik -etxebizitzak, lurperatze hilobiak, siloak eta abar- kasu bakarra da Nafarroa osoan. 

Indusketei esker, 31 egitura aurkitu ahal izan dira, 37 ehorzketa eta hiru txabola biribili eusten zieten zutoinen zuloak dituztenak. Aurkikuntza horri esker, Neolitoko herri hori Euskal Herriko eta Iberiar Penintsulako garrantzitsuenetako bat da. Txakur baten burezurra ere aurkitu zuten. 

Baliteke herria kanpotik etorritako migrazio baten ondorioa izatea.García Gazolaz, Jesús et alii (2011-01) “Los Cascajos (Los Arcos, Navarra)” Saguntum: Papeles del Laboratorio de Arqueología de Valencia, Nº Extra, 12

2016KO abuztuan Kultura intereseko ondasuna (KIO) izendapena eman zion Nafarroako gobernuak.

 Hilobiak 
Los Cascajos aztarnategia erreferentziazko herri neolitikoa da hileta-munduari dagokionez, C-14k 6435 (+/-)45 eta 5100 (+/-)50 BP artean datatua. Leku horretan hogeita hamazazpi ehorzketa aurkitu dira, eta horietatik hogeita hamaika lehen mailan zeuden. Horietan guztietan, lurperatze-errituala lur naturalean zulatutako zulo bat egitean datza. Zulo horren hondoan, hildakoaren gorpua albo batean edo bizkarrean makurtuta jartzen da. Ondoren, gorpua eremu bereko harri eta uharriz estaltzen da.     

 Zeramika 
AAire zabalean aurkitutako herri neolitikoen artean, Los Cascajos da aberatsena. Bertako dekorazioa duen zeramika piezak (barrunbeetan aurkitutakoaren kontra) ugaria da, %40 ingurukoa. Ekoizpen horren barruan bi horizonte bereizten dira. Lehenengoa, zaharrena, ontzien aniztasun formalak (botila handiak, txikiak, marmitak, katiluak, goporrak, platerak, etab.) eta teknika eta motibo dekoratiboen aldakortasunak (ildaskak, inpresio digitalak, instrumentu eta maskor ez-kardialekoak, boquique, etab.) definitzen dute. Bigarrenean, apaingarriak sinplifikatu egiten dira, bai tekniketan (instrumentuen eta behatzen inprimaketak eta esgrafiatuak), bai motiboetan, eta, aldi berean, tamaina eta profil desberdineko ontziak nagusitzen dira. Ekoizpen osoan zehar ugaria  delako, esekidurek (ontziak eskegitzeko osagaiak) garrantzi handia dute; besteak beste, zubi- eta zinta-heldulekuak, tubularrak, bata bestearen gainean jarritako helduleku bikoitzak, mameloi anitz, mihiak, zulaketak eta abar.García Gazólaz, Jesús; Sesma Sesma, Jesús (2001) Los Cascajos (Los Arcos, Navarra)Intervenciones 1996-1999.  Trabajos de arqueología Navarra,  0211-5174, 15. zk., 299-306 or.   

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Los Cascajos. Arqprehistorica
 Asunción, Julio (2011-06-5) “Museo de Navarra”. Neolitico

Kategoria:Neolitoa
Kategoria:Los Arcos
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak