1936ko Bertsolari Txapelketako Tolosako kanporaketa

1936ko Bertsolari Guduko Tolosako finalerdia Tolosan jokatu zen, Ureta frontoian, Tolosako Aberri-Etxearen pilotalekuan (ez nahastu Tolosako Udal-frontoiarekinKanporaketa ikusten ari zen Uztapidek kontatzen du Azpeititik iritsi zela taxian egun horretan jokatu ziren pilota-partidetara "prontoira" zihoazen apustulari batzuekin, baina "etzegoan orduan Tolosako prontoian ni eramateko partidorik" eta "bertsolariak ikusi bear nituen derrigor", beraz "batzokira" joan zela. Hau da, frontoia eta batzokia bereizten ditu eta bertsolariak azken horretan zirela kontatzen du (Olaizola, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 195-196 orr.).), 1935ko abenduaren 29an. Donostian jokatu zen final handirako hiru finalerdietako bat izan zen, Azpeitian eta Elizondon jokatu ziren finalerdiekin batera. Kanporaketa eta txapelketa Euskaltzaleak erakundeak antolatu zuen, Euzko Gaztedirekin batera.

 Ekitaldi paraleloak 
Aldi berean, Tolosako Aberri-Etxean antzerki-lan bi antzeztu ziren, "Bertatik" eta Lizardik idatzitako "Artatxurizketa". Tolosako Aberri-Etxearen abesbatzak ere kontzertua eman zuen. 

 Lehiaketaren garapena 

 Parte-hartzaileak 
Parte hartzaileak Eki Gipuzkoako bertsolariak ziren; Tolosaldea, Donostialdea eta Oarsoaldea eskualdekoak. Ez zen Goierriko bertsolaririk izan, nahiz eta aurreko egunetan Jose Gaztañaga zaldibiarrak parte hartuko zuela iragarri. Hauek izan ziren azkenean parte hartu zuten bederatzi bertsolariak: 

 Frantzisko Arregi "Moxua"
 Jose Inazio Etxeberria
 Eusebio Ezeiza
 Juan Bautista Kortajarena "Ondartza"
 Jose Manuel Lujanbio "Txirrita"
 Juan Jose Lujanbio "Saiburu"
 Ignazio Narbarte "Pantxo"
 Jose Maria Txapartegi
 Juan Jose Ugartemendia "Sorondo"

Zenbait bertsolarik ez zuten parte hartu, bertan izatekoak espero baziren ere. Jesus Mari Etxezarreta "Izazpiren" arabera, aipatu dugun Jose Gaztañagaz gain, Rufino Elustondo albiztuarrak ere izena eman zuen. El Díaren kronikaren arabera, "Andoian gaztea" ere agertzekoa zen. La Voz de Guipúzcoak egunean bertan atera zuen parte-hartzaile zerrendan hiru horiek agertzen dira, baina ez azkenean agertu zen "Ondartza". El Díak, egun berean atera zuen albistean, hamahirugarren bertsolari bat aipatu zuen izena eman zutenen artean: Astigarragako Rafael izenadun bat.

Esanguratsua da baita ere, garaiko Euskaltzaleak elkartearen gertuko egunkari zen El Día egunkariak zekarrenez, kanporaketa honen (eta Bertso Txapelketaren) irabazle izan zen Txirritak azkenengo unean erabaki zuela parte hartzea: bezperan agertu zen parte-hartzaileen zerrendan ez zen Txirritaren izenik agertzen (""Txirritak" eta "Tellaetxipik" parte har zezaten bitartekaritzak egiten ari dira" zekarren) eta egunean bertan zekarrenez, "bitartekaritza lan emankorrei" esker lortu zen Txirritaren parte-hartzea (baina La Voz de Guipúzcoa errepublikanoak egunean bertan zekarrenez, jada parte hartzaileen artean bazegoen).

 Probak eta puntuaketa 
1936ko Bertso Txapelketak 1935ko Bertso Txapelketaren eredua jarraitu zuen eta lau proba jarri zituen, bai saio honetan eta bai beste guztietan.

1-Banaka gai librean

2-Banaka gaia emanda: Eguberriak

3-Banaka puntua emanda

4-Ofizioka

 "Ondartza" artzain eta "Pantxo" nekazari
 Txapartegi nagusi eta Etxeberria morroi
 "Moxua" ikazkin eta Ezeiza errotari
 Ugaremendia indiano, Saiburu maizter eta Txirrita errotari

Puntuaketa ere aurreko urtekoaren antzekoa izan zen: bertso oso onari 20 puntu, bertso onari 15, bertso "on-xamarrari" 10, bertso "txar-xamarrari" 5 eta bertso oso txarrari bat ere ez.

 Gai-jartzailea 

 Joseba Zubimendi

 Epaimahaiko kideak 

 Jose Ariztimuño "Aitzol"
 Iñaki Eizmendi "Basarri"
 Ixaka Lopez-Mendizabal
 Mujika
 Joseba ZubimendiIkusleen artean egon zen Uztapide bertsolariak "Juradukoak, don Manuel Lekuona, Ariztimuño apaiza, Joseba Zubimendi, Olaizola, Txomin Olano eta Basarri edo olako batzuek izango ziran; jeneraleak oiek ibiltzen ziran orduan" dio. Hala ere prentsak ez zekarren horrelakorik, ziurrenik kanporaketa honetako eta 1935eko eta 1936eko finaletako epaileak nahastu zituen (Olaizola, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 198. or).

Aitzol Euskaltzaleak erakundearen ordezkari moduan zegoen epaimahaian eta Zubimendi Euzko Gaztediren ordezkari moduan. Basarri ordea, aurreko urtean txapeldun izatearren -txapeldun zenez, hurrengo hiru urtetan ezin izango zuen parte hartuAraudia ez dugu aurkitzerik izan, baina bai hiru urtez parte-hartzea galerazten zion arauari erreferentzia bat prentsan: ""Txirrita" vence en la brillante eliminatoria de Tolosa", El Día, 1935-XII-31, 5. or.. Ixaka Lopez-Mendizabal eta Mujika Tolosako euskaltzale munduaren ordezkari moduan aritu ziren.

Dirudienez, azken uneko aldaketa bat izan zen: aurreko egunetan epai-mahaikide moduan Justo Mokoroa izango zela ekarri baitzuen prentsak, baina egunean ez zen agertu eta Lopez-Mendizabalek egin zituen lan horiek.

 Sailkapena 
+PostuaBertsolariaSariaIrabazleaJose Manuel Lujanbio "Txirrita"75 pezeta2 (ex aequo)Juan Jose Lujanbio "Saiburu"40 pezeta2 (ex aequo)Jose Inazio Etxeberria40 pezeta4Eusebio Ezeiza15 pezetaUztapidek sailkapena ondo ematen du, baina irabazleari ehun pezeta eman zizkiotela dio, momentuko prentsak ez dudatu hori baieztatzen. (Olaizola, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 198-199. orr.). 
Prentsan ageri zenez, lau hauek izango zuten Donostiako finalean jokatzeko txartela, baina azkenean soilik lehen hirurei eman zitzaien aukera hori (Ezeizak ez zuen izan). Uztapideren arabera beste denei "gastuak egiteko" zerbait eman zitzaien, 10-15 bat pezeta. Bertsolari honen arabera, polemika pixka bat izan zen lau asteasuarretatik batek ere ez zuen-eta saririk lortu.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1936 Euskal Herrian
Kategoria:Bertsolari Txapelketa Nagusiak
Kategoria:Tolosako kultura