Kanadako gobernadore nagusi

Kanadako gobernadore nagusia Kanadako erregearen ordezkaira da, gaur egun Britainia Handiko Karlos III.a erregearena zein Kanadako monarka subiranoa eta Commonwealtheko beste 14 erresumatako estatuburua den. Monarkak, bere Kanadako lehen ministroaren aholkuz, gobernadore nagusi bat izendatzen du Kanadako gobernua kudeatzeko monarkaren izenean. Mandatua aldi mugagabe baterako da —'Maiestatearen plazeragatik zerbitzatzea' esaten zaio—, normalean bost urterako. 1959tik aurrera, ohikoa da, halaber, gobernadore frankofonoa eta anglofonoa txandakatzea. Egungo (2025) gobernadore nagusia Mary Simon da, 2021eko uztailaren 26an zin egin zuena. Nunavikeko (Quebec) Inuk buruzagi bat, Simon da kargua betetzen duen lehen indigena.

Subiranoaren ordezkari gisa, gobernadore nagusiak monarkaren eguneroko betebehar konstituzionalak eta zeremonialak egiten ditu. Konstituzioaren betebeharren artean daude teniente gobernadoreak, Auzitegi Goreneko magistratuak eta senatariak izendatzea; gobernuaren dekretuak sinatzea; parlamentu federala deitu, prorrogatu eta desegitea; lege-proiektuei errege-baietza ematea; hauteskundeetara deitzea; eta Kanadako Indar Armatuetako ofizialen destinoak sinatzea. Zeremonia-betebeharren artean daude tronutik hitzaldia ematea parlamentuaren irekieran; sartzen diren enbaxadoreen egiaztagutunak onartzea; eta ohoreak, kondekorazioak eta dominak banatzea. Gobernu arduratsuaren printzipioen arabera, gobernadore nagusiak lehen ministroaren aholkuz jarduten du ia beti (ohoreei dagokienez izan ezik).

 Historia 
Karguak XVII mendean hasi zen, Frantziako Koroak Kanadako koloniako gobernadoreak izendatu zituenean eta 1763an britainiarrek kolonia konkistatu ondoren, britainiar monarkak Quebeceko probintziako gobernadoreak izendatu zituenean (geroago Kanadakoak). Ondorioz, kargua, Koroarekin batera, Kanadako erakunde jarraitu zaharrena da. Karguaren bertsio hau Kanadako Konfederazioarekin batera sortu zen, Ipar Amerika Britainiarrari buruzko 1867ko Legea onartu zenean.
ezkerrera|thumb|Mary Simon Kandako Gobernadore Nagusia (2025)|282x282px
Hasiera batean, karguak Erresuma Batuko gobernua (hau da, monarka eta bere errege-kontseilu britainiarra) ordezkatzen jarraitzen zuen arren, kargua pixkanaka kanadartuz joan zen, harik eta, Westminsterko Estatutua onartuta, 1931an, eta Kanadako monarkia bereizi eta bakarra ezarrita, gobernadore nagusia kanadar burujabe independentearen ordezkari pertsonal zuzena bihurtu zen arte (monarka eta bere errege-kontseilu kanadarra). Pixkanaka Kanadako independentzia handitzeko prozesu honetan zehar, gobernadore nagusiaren funtzioak erantzukizun gehigarriak hartu zituen, hala nola monarkaren agintean milizia kanadarraren komandante buru gisa jardutea eta, 1927an, gobernadore nagusi baten nazioarteko lehen bisita ofiziala egin zen. 1947an, Jurgi VI.ak errege-baimeank, erregeordeari ia botere guztiak monarkaren izenean erabiltzeko baimena eman zion. Hala ere, legearen arabera, gobernadore nagusia ez dago subiranoaren posizio konstituzional berean; beraz, karguak berak ez du, bere horretan, errege-prerrogatibaren botererik.

Bestetik, koroari eragiten dion edozein aldaketa konstituzionalek, gobernadore nagusiaren kargua barne, probintziako batzar legegile guztien aho bateko adostasuna behar du, baita Kanadako Senatuaren eta Komunen Ganberaren adostasuna ere.

 Erreferentziak