Glencairneko kondearen altxamendua

Glencairneko kondearen altxamendua (Ingelesez: Glencairn's rising) Eskozian Karlos II.aren aldeko matxinada bat izan zen, Oliver Cromwellen Protektoratuaren aurka, 1653tik 1654ra bitartean. William Cunningham, Glencairn-eko 9. kondea (Earl) izan zen buru, eta honek Eskozian zeuden indar erregezaleen agintea jaso zuen Karlos II.aren eskutik. Hasieran arrakastatsua izan bazen ere, zatiketak agertu ziren John Middleton komandante goren mailan Glencairn ordezkatzera iritsi zenean, eta horrek ofizialen arteko duelo ugari eragin zituen. Azkenean, matxinada porrot egin zuen, Thomas Morganek Middletonen armada Dalnaspidalen harrapatu zuenean, 1654ko uztailaren 19an. Hala ere, altxamenduak huts egin arren, Cromwellen erregimenak politika aldaketa bat egitera behartu zuen, ordura arteko erregezale eta Engager izandakoekin adiskidetzea bilatuz.

 Altxamenduaren jatorria 
William Cunningham, Glencairn-eko 9. kondeak Eskozian zeuden erregezale indarren agintea jaso zuen Karlos II.aren eskutik, herbestean zegoena. Honek Eskoziako nobleen bilera bat deitu zuen Lochearnen, 1653ko abuztuan. Bertan izan ziren John Murray, Atholl-eko 1. markesa; Archibald Campbell, Argyll-eko markesaren seme nagusia; Lord Loin; Donald MacDonell, Glengarrykoa; Ewen Cameron, Lochielgoa; John Graham, Duchraykoa; eta Blackadder koronela, Tullyallan-koa. Noble hauek beren menpeko-basailuak eta jarraitzaileak bildu zituzten armada txiki bat osatzeko: 60 zaldun inguru eta 60–80 Lowlanderrez eta 150 Highlanderrez osatutako infanteria gorputza. Stirling gazteluko gobernadorea, Kidd koronela, indar hau zapaltzera atera zen, baina Aberfoylen garaitua izan zen. Garaipen horrek morala indartu zuen eta altxamenduak Eskoziako beheko lurretako lord batzuen babesa lortu zuen, Ingalaterrako Mankomunitateko gobernua talde horiekin jarrera adiskidetuagoa hartzera behartuz.

 Mugimenduaren zatikatzea 
Nahiz eta jarraitzaile berriak lortu, altxamenduak barne-zatiketak pairatzen hasi zen, bereziki indarren gehiengoa osatzen zuten Highlanderren eta haien agintari ziren Lowland-eko noble eta ofizialen artean. 1654aren hasieran, altxamendua hasi eta bederatzi hilabete igaro ondoren, John Middleton (1608-1674) Lowland-eko ofiziala eta Worcesterreko guduaren beteranoa, Karlos II.ak emandako aginte-agiriarekin iritsi zen. Bere jarraitzaileen eragozpenak gorabehera, Glencairneko kondeak bere indarren kontrola utzi zuen, ordurako 3.500 oinezko eta 1.500 zaldun bildu baitzituzten. Zatiketak, batez ere, Glencairnen eta Middletonen indarren arteko ika-mika txikiengatik sortu ziren. Arratsalde hartan Sir George Munro, Middletonen laguntzailea, Glencairnen indarrak iraindu zituen, eta ondorioz Glencairn eta Munro elkarren aurka duelura iritsi ziren, non azken hau zauritua izan zen. Glencairn atxilotu zuten. Azkenean askatua izango zen eta gatazkaren alde batera egingo zuen. Hurrengo egunean bi kanpamenduetako bi ofizial gaztek duelua izan zuten; horietako bat hil zen eta bestea, berriz, geroago atxilotu eta urkatua izan zen. Beste ika-mika eta duelo sorta batek kanpainaren buruzagitza ahuldu zuen altxamenduaren gainerako denboran zehar.

 Porrota 
Middleton-ek eraso eta zakuratzean (harrying) oinarritutako estrategia hartu zuen. Erresuma Batuan zeuden Mankomunitateko indarrak distraitzen eta nahasmena eragiten arrakastatsua izan bazen ere, laster kontrako emaitzak izaten hasi zen, gero eta ospe txarragoak errekrutamendua agortzera eraman baitzuen. Herbehereen aurkako itsas aginte laburraren ondoren Eskoziara itzulita, George Monckek altxamenduaren aurkako kanpaina hasi zuen, egunero 12 eta 20 miliaren arteko ibilaldi behartuak eginez lurralde zailetan. 1654ko uztailaren 19an, Thomas Morganen agindupeko Moncken indar batek Middletonen armada harrapatu zuen Dalnaspidaleko guduan. Ondoriozko borrokan, erregearen aldekoek sakabanatu ziren eta Middleton zauritua Lur Garaietara ihes egitera behartu zuten. Mankomunitateak Herbehereen aurka izandako gerraren amaierak matxinoek kanpoko laguntzarik jasotzeko aukerarik ez izatea eragin zuen, eta gobernuaren indar errefortzuak orain altxamendua zapaltzeko erabilgarri zeuden. Ondorioz, erregezaleen ahalegin militarra pixkanaka agortu zen. Azkenean, Glencairnek Moncken aurrean errenditu zen eta Middletonek kontinentean erbesteratutako Karlos II.aren gortearekin bat egiteko ihes egin zuen.

 Ondorioak 
Altxamenduak arrakasta zabaldua ez izan arren, Mankomunitatearen erregimenaren politika aldaketa behartu zuen: lur-jabe klaseak ordezkatzeko saiakera egin ordez, orain erregezale ohiekin eta Engager direlakoekin adiskidetzea bilatu zuten. Horrek 1654ko maiatzaren 5ean Edinburgon aldarrikatutako Barkamen eta Grazia Legea ekarri zuen. Erresistentzian inplikatuei ondasun guztiak konfiskatu ordez, 24 pertsona (gehienak nobleziakoak) izendatu zituzten lurrak galtzeko, eta beste 73 lurjabeei euren ondasunak mantentzeko aukera eman zieten, isun bat ordainduz gero. Hala ere, gehienak samurtasunez tratatuak izan ziren: isunak barkatu edo murriztu ziren, eta zenbait kasutan guztiz bertan behera utzi ziren.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ingalaterrako Gerra Zibila
Kategoria:1653ko gatazkak
Kategoria:1654ko gatazkak