Irma Prego

Irma Prego (Granada, Nikaragua, 1933ko apirilaren 8a - San Jose, Costa Rica, 2000ko urriaren 11) Nikaraguako idazlea zen, Erdialdeko Amerikako narratibaren erreferentea. Bere obran, bere pertsonaien bitartez, emakumeek jasaten duten egiturazko indarkeriari buruzko gaiak eta indarkeria hori erreproduzitzen duten mekanismo sozialak jorratzen ditu. 1984an, Quetzaltenangoko Lore Jokoak saria eman zioten, ipuinaren modalitatean.

 Biografia 
Granadan (Nikaragua) jaio zen, 1933an, eta, 1953an, Costa Ricara joan zen bizitzera. Sarri bidaiatu zuen Europara eta Estatu Batuetara. 1978an, Guatemalako Erdialdeko Amerikako Lore Jokoetan eman zuen bere burua idazle gisa ezagutzera.

Gazte-gaztetatik literatura-zirkuluetara joaten zen, eta 40ko hamarkadako Belaunaldiko hainbat idazle ezagutu zituen, hala nola Carlos Martínez Rivas, Ernesto Cardenal eta Ernesto Mejía Sánchez. José Coronel Urtecho idazle eta kritikari literarioaren laguna izan zen, zeinak bere liburuetako baten hitzaurrea egin zuen. 

Julio Suñol Costa Ricako kazetariarekin ezkondu zen, eta bien etxea poeten eta idazleen harrera-lekua izan zen. Nikaraguako Idazleen Zentroko kide ere izan zen. 2000ko urriaren 11n hil zen, bihotzekoak jota.

 Obra 
Irma Pregoren literatura, oso ezaguna ez bada ere, kritikak baloratzen du, eta ikasketa akademikoaren xede da, Erdialdeko Amerikako narratibako konpilazioen parte izateaz gain. Bere estiloak, nahastezina bezala katologatua, tonu umoretsu, satiriko eta ironikoa eta prosa zehatz eta errealista ditu ezaugarri.

Bi bildumatan bildutako 35 ipuin eta bineta biltzen ditu bere lanak. Lehen bilduma 1987an argitaratu zen, eta bilduma ixten duen ipuinaren izena darama izenburu: Mensajes al más allá (Mezuak haratago). Bigarren bilduman hamar kontakizun daude, Agonice con elegancia (Agonizatu elegantziaz) izenburukoa barne, liburuari izena ematen diona. 1981ean idatzi zuten liburu hori, baina hamahiru urte behar izan zituen argia ikusteko, zentsuraren ondorioz. Bakarrizketa bat da, non protagonista errebelatu eta sumindu egiten den gizonen pribilegioak eta emakumeen gaineko gehiegikeriak bultzatzen dituzten legeen aurka, biak errazten dituen isolamendua salatuz. 

Pregok, bere pertsonaien bidez, emakumeek jasaten duten egiturazko indarkeriari buruzko gaiak jorratzen eta ilustratzen ditu bere obran, erakunde-indarkeria barne, baita indarkeria hori erreproduzitzen duten mekanismo sozialak ere. Milagros Palma antropologo eta idazleak, La sátira en América Latina (Satira Hegoamerikan) liburuan Irma Pregori eskainitako atalean, hauxe dio bere literaturari buruz: 

Pregok ironia, hiperbola eta groteskoa erabiltzen ditu, agerian jartzeko sexualitatea eta esparru pribatua emakumearen mendetasunaren eta familiaren inguruan txikitatik barneratutako botere maskulinoaren espazio erreal eta sinbolikoak direla. Horrela erakusten ditu azpiraratze eta menderatze mekanismo naturalizatuak, baina sozialki eraikiak eta indartuak. Neskatoaren, emaztearen, amaren eta, are, emakume dibortziatuaren arketipoak irudikatzen dituzten pertsonaien bidez, Pregok ezkontideen eta etxeko emakume erreginaren zoriontasunaren imajinarioarekin talka egiten duen errealitatea osatzen du.

 Sariak eta aitortzak 

 Mensajes al más allá ipuin-liburuak Quetzaltenangoko (Guatemala) Lore Jokoak saria jaso zuen, 1984an. 
 1992an, Agonice con elegancia lanari ohorezko aipamena eman zioten Herediako Unibertsitate Nazionaleko Una Palabra lehiaketan, Costa Rican. Kritikak bere lana baloratu zuen, eta Erdialdeko Amerikako narratibaren bildumetan dago; bere edukia eta emakumeen egoerari buruzko ikuspegia ikasketa akademikoen helburu da.

 Bibliografia partziala 

 Mensajes del más allá (1989)
 Agonice con elegancia (1996)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Costa Ricako idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Idazleak
Kategoria:Nikaraguako idazleak
Kategoria:Nikaraguako emakumeak