Brígida Maldonado

Brigída Maldonado (Salamanca, XVI. mendea – Sevilla, XVI. mendea) espainiar liburu-saltzaile eta inprimatzailea izan zen, Cromberger familiakoa, XVI. mendean Sevillako inprimatzailerik garrantzitsuenak.

 Ibilbidea 
Maldonado Caron familiakoa zen, Salamancako liburu-saltzaile familia, eta bertan ikasi zuen ofizioa. 1524 inguruan, Juan Cromberger Jacobo Crombergerren semearekin ezkondu zen, XVI. mendeko Sevillako inprentarik garrantzitsuena zuzentzn zuen, eta gainera, Amerikan liburuak inprimatzeko eta saltzeko pribilegioa lortu zuen.

1540an, Maldonado alargun geratu zen. Juan Crombergerrek bederatzi seme-alaba utzi zituen, baina zaharrenak, Jácomek, hamabost urte besterik ez zituen eta artean ez zegoen prest familia-negozioak eramateko. Hori zela eta, amak hartu zuen seme-alaben ardura trantsizio-garaian (1541-1545).

Beste alargun batzuk ez bezala, Maldonado ez zen berriro ezkondu, berak inprenta eta Amerikako negozioak zuzenean eramanez. Inprimategiak oparotasun handia lortu zuen, baina nahiago izan zuen Crombergerren izena kolofoietan mantendu, bere lanak «Juan Crombergerren alarguna», edo «Juan Crombergerren etxean» bezala sinatuz. Inprenta-oinean, batzuetan, bere izaerari buruzko ohar pertsonalak erantsi zituen, Amadís de Gaula liburuaren 1542ko edizioan bezala, hala nola «la desdichada viuda» edo «la triste Brígida Maldonado».

Trantsizio garai honetan, 1540tik 1545era, semearen izena daramaten hiru edizio baino ez dira ezagutzen, eta 1545etik aurrera agertzen da sistematikoki bere izena. Aditu guztiak bat datoz trantsizio-aldi horretan inprimatutako lanen kalitatean eta kopuruan, baita kalitate hori 1545etik aurrera jaitsi zela ere, semeak inprentaren ardura hartu zuenean.

alt=Colofón en forma de pirámide invertida en la que puede leerse "en las casas de Juan de Cromberger, que santa gloria haya"er, qu omde|thumb|Sevillan inprimatutako Jesukristoren aintzara obraren amaiera: "Joan Krombergerren etxeetan, egon dadila gloria santua"
Talentu komertziala zuen, eta bazekien publikoaren gustuei probetxua ateratzen. Adibidez, 1540an Sevillako beste tailer batean inprimatutako Pedro Mexíaren "Silva de varia lección" lanaren hiru edizio atera zituen gutxienez, eta argitaratzeko pribilegio esklusiboa lortu zuen.

Gainera, titulu berriak argitaratzera ausartu zen, eta horien artean ez ziren falta izan erreformistak edo egile espiritualak, hala nola Juan de Cazalla, Constantino Ponce de la Fuente eta, segur aski, frai Domingo de Valtanas Mejia. Bere katalogoan Erasmok garai hartako Sevillan zuen interesarekin bat zetozen argitalpenak sartu zituen.

Liburu batzuk edizio banakagarrietan argitaratu zituen, liburuak atalka edo osorik saltzeko aukera ematen zutenak. Medina del Campoko azoka handietarako, edo Ameriketarako ontziak itsasoratzen zirenean, gai zen aparteko produkzio bat ateratzeko, inprimaketa Sevillako beste tailer batzuekin azpikontratatuz. Cromberger etxeak liburuak Espainia Berrira esportatzeko zuen monopolioa berritzea ere negoziatu zuen.

 Lanak 
Hauxek dira bere lanak:
 1541 – Fernando Díazen "La vida y excelentes dichos delos más sabios filosofos que vuo [sic] en este mundo" (" Mundu honetan, zuen [sic] filosofo jakintsuenen bizitza eta esaera bikainak").
 1543 –  Antonio de Guevararen "Marco aurelio c¯o el Relox de principes" .
 1543 – Pedro Ximenez de Prejano-ren "Lucero de la vida xpiana".
 1543 – Pedro Mejiaren "Silva de Varia lecion" .
 1544 – "La lengua de Erasmo nueuamente romançada por muy elegante estilo". ("Erasmoren mihia nueuxki erromantzatua oso estilo dotorez").

 Aintzatespenak 

 2019an, Sevillako Liburu Zahar eta Okasio Azokan, Cristina Almazán eta Alicia Moruno antzerki klasikoko aktoreek omenaldia egin zioten, XVI. mendean Sevillako inprimategian izan zuen garrantziagatik.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Clive Griffin: «Brígida Maldonado 'ynprimidora' sevillana, Juan Crombergerren alarguna». Archivo hispalense: Revista histórica, literatura eta artea, 0210-4067, 76. liburukia, 233. zenbakia, 1993, orrialdeak. 83-120
 Kanpo estekak 

Kategoria:Salamancarrak
Kategoria:Espainiako inprimatzaileak
Kategoria:Emakume inprimatzaileak
Kategoria:Liburu-saltzaileak