Juan Bilbao Ortuoste

Juan Bilbao Ortuoste (Mañaria, Bizkaia, 1905eko maiatzaren 8a - Ibidem, 1991ko abenduaren 31) dultzaineroa, musikagilea eta dultzaina-irakaslea izan zen, 1970eko hamarkadatik 1991ra bitartean Bizkaiko dultzainerorik ezagunenetakoa. 

 Bizitza 
Juan artzain-familia batean jaio zen, Mañariko Ortuoste baserrian, gurasoak Dimas Bilbao dimoztarra eta Joaquina Ortuoste mañariarra izan zituen.

12 urte zituenetik ekin zion musika jotzeari. Garai hartan, Mañariko Aldebaraieta auzoko Ortuoste baserriko artaldea zaintzen zuen. Jarduera honek ahalbidetzen zizkion tarte libreak pasatzeko, bere lehen instrumentua egin zuen, kainaberazko txilibito bat. Handik gutxira lortu zuen bere lehen dultzaina bere anaia Manuelek erabiltzen zuena eskuratu zuenean, azken hau 1922an Melillan hil ondoren.

 Dultzainero ibilbidea 
Solfeoaren ezagutzarik gabe, beste dultzaineroei entzuten zienetik ikasi zuen. Oroimen pribilegiatu batek eta belarri bikain batek balsak, tangoak, kalejirak edo fandangoak bezalako musika-doinu desberdinak moldatzeko aukera eman zioten. Hainbat hamarkadatan zehar hainbat laguntzaile izan zituen. Fermin Ortuoste (1906/1962) eta Patxi Bilbao Ugalde (Dima) lehengusuek bikote egin zioten hainbat garaitan. Txomin anaiaren laguntza ere izan zuen, danbor jotzaile bezala, baina Karmelo semeak lagundu zion azken urteetan.

1991n eskaini zuen elkarrizketa batean kontatu zuenez,"Garai hartan, musikarien arteko lehia oso gogorra zen, bakoitzak ahalik eta jende gehien erakartzen saiatzen baitziren bere "korrora". Dantza egin nahi zutenek "txakur txiki bat", "txakur haundi bat" edo "erriel bat" ordaindu behar zuten, garaiaren arabera. Bildutako dirua “korroko” musikarien eta kobratzailearen artean banatzen genuen. Lehia hori arriskutsua izaten zen batzuetan, "korro" baten musikak beste batena estaltzen baitzuen, eta horrek besteen haserrea eragiten zuen”. Elizarekin ere izan zituen liskarrak. Elkarrizketa horretan dioenez, dultzainarekin prozesio eta mezetan parte hartu arren, bere emanaldi luzeak ez ziren elizako kritiketatik kanpo geratu: "Orozketako erromeria batean jotzen ari ginen eta garai hartan baimendutako ordutegia gainditu genuen, jendeak jotzen jarraitzeko eskatzen zigulako. Iurretako Aguazila asko haserretu zen baimendutako ordutegitik kanpo jotzeagatik (arratsaldeko seiak) eta desobedientzia leporatu zidan. Hurrengo igandean parrokoak eliztarrei berri eman zien, gure jokabidea gaitzetsiz".Bere musikari-bizitza luzean, 50 urte inguru, Juanek 12 urte eman zituen dultzaina jo gabe. Hortz-postizoak jartzea izan zen arrazoia: "jendaurrean ateratzeak lotsa ematen zidan", zioen. Eszenatokietara itzultzeak animoak berpiztu zizkion eta Euskal Herriko jaiak alaitu zituen, bere osasunak nahikoa zela esan zion arte: "atzamarrek ez didate erantzuten". Bigarren etapa honetan "Zahar-Gazteak" taldean parte hartu zuen, Karmelo semeaz gain, Zornotzako eta Durangoko trikitilari/panderojotzaile Eduardo Egiarte eta Felisa Arribalzaga, eta Basilio Undagoitia eta Juanita Gorroñorekin batera. Sarritan, beste musikari autoktono batzuekin konpartitzen zuten agertokia, hala nola Leon Bilbao albokariarekin eta Maurizia Aldaiturriaga panderojolearekin, Rufino Arrola Andrakas trikitilariarekin eta Kepa Etxebarria panderojolearekin, Silvestre Elezkano Txilibrin albokarekin eta Guillermo Etxebarria panderojolearekin.

 Musikagile 
1991n 86 urterekin zendu zenean, bere estilora egokitutako musika-konposizio ugari eraman zituen berarekin, eta horietako asko bere oroimenean bakarrik geratuko ziren. Bere pieza batzuk partituretan islatu diren arren (Bizkaiko Foru Aldundiak argitaratutako Bizkaiko Dultzaina liburuan, adibidez), Juanen estilo pertsonala gogora daiteke dauden grabazioak entzunez. Bere errepertorio aberatsaren adibide gisa, aipatzekoa da Euskal Herriko goimailako musika ikastegiak (Musikene) bere pieza batzuk erabiltzen dituela eskolak emateko. Berak egiten zituen bere dultzaina banaezina jotzeko fittak.

 Dultzaina irakasle 
Dultzaina jotzea zen Juanen pasioa, baina inolaz ere ez zuen nahi izan bere trebetasun eta ezagutza musikala galtzerik. Horregatik, dultzainero berriak prestatzen tematu zen, hala nola Josi Bernas eta Javi Zabala durangarrak, Itziar Eguren eta Mila Arruabarrena Elorriokoak edo Koldo Otxandategi abadiñarra.

 Diskografia 
1979an Kardantza diskoetxeak argitaratutako Herriko Musika diskoaren grabazioan parte hartu zuen. 

 Omenaldiak eta aintzatespenak 

 1980ko urrian Iurretan omendu zuten Luis Bilbao Urdulizkoarekin batera.
 1981eko maiatzean Guardian (Programak honako hau zioen: Juan Bilbao, Mañariakoa, gizona, 76 urterekin dultzainarekin gozarazten duena, ez bakarrik Durangaldeko herrikide guztiak, baita Bizkaiko eta Gipuzkoako zati handi bat ere. Nork ez du dantzatu Juanen dultzainaren doinuarekin, bere zortziko, fandango eta jotekin ia 50 urtez? Juan, Guardiako herriak Gaiteroen 7. edizio honetan ohoratu nahi zaitu, eta zuri eskaini. Zorionak eta aurrera, birika dago eta, erreumak apur bat eragiten badizu ere),
 1991ko apirilean Elorrion omendu zuten.
 2024ko maiatzean Mañarian Gerediaga elkartearen eta Bizkaiko gaiteroan laguntzaz Mañariko Udalak antolatutako Bizkaiko dultzaineroak omentzeko Gureak gogoan, katea ez hausteko ekimenaren barruan Juan Bilbao izen zen lehen omendua.
 2024ko urte horretan bertan bi erakusketa egin ziren (Getxo/Iraila eta Igorre/Abendua) Bizkaiko musika tradizionalarekin lotuta (txistua, trikitixa, panderoa, alboka eta dultzaina), non Juan bere obraren erakusketa batekin agertzen zen.

 1991ko abenduaren 31n hil zenean, haren heriotzaren berri ematen zuten kronikak, besteak beste zera zioten:"…86 urterekin euskal musika tradizionalaren azken protagonistetako bat zen...", "... azken urteetan, Javier Santamaria ikertzaile eta musikologoak Juan Bilbao Ortuostek hamarkadatan metatutako errepertorio musikala bildu du", "... Juan Bilbao instituzio bat zen instrumentu autoktono honen zaleen artean, bere interpretazio-estilo bereziak garai bat markatu zuen...".

 Familia 
Juan Bilbao Ortuoste 1946ko azaroaren 21ean ezkondu zen Luzia Inzunza Arteagarekin (1925-2017). Mañariko Ortuoste baserrian jarri zuten bizilekua eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:  Encarna, Iñaki, Koldo, Alberto, Amaia, Karmen, Karmelo, Mari Elisa eta Apolinar. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Metal zaharrei, haize berriak Dantzan.eus

Kategoria:Mañariarrak
Kategoria:Dultzaineroak
Kategoria:Musika irakasleak
Kategoria:Musikagileak