Wassoulouko Inperioa

Wassoulouko Inperioa, batzuetan Mandinga Inperioa deitua, mendebaldeko Afrikako inperio laburra izan zen (1878-1898), gobernari zen Samory Turé diularen konkisten ondorioz sortua eta frantziar armada kolonialak suntsitua.

1864an, El Hadj Omar Tall tukulor etniako gobernaria Bandiagaratik gertu hil zen, garai hartan nagusi zen Tukulor Inperioa oinordekorik gabe zegoen eta bere semeek bere zatiengatik borrokari ekin zioten, federazio berri eta ahuldu bat sortuz. Horien artean, arrakastatsuena, zalantzarik gabe, Samory Turé izan zen, gaur egun Gineako hego-mendebaldea den horretan bere erresuma sortu zuena.

 Armadaren antolaketa 
Samoryren armada europar su-armekin eta unitate iraunkorren egitura konplexu batekin ongi hornituta zegoen. Bere armada "sofa" infanteriako unitate batean (infanteriako mandinga, gehienetan esklaboak) eta zalditeriako unitate batean banatuta zegoen. 1887an, Samoryk 30.000-35.000 infanteria-soldadu eta 3.000 zalditeria-soldadu inguru izan zitzakeen. Infanteria "si" edo "kulu" bezala ezagutzen diren 10-20 gizoneko unitateetan banatu zen. Zalditeria "sere" izeneko 50 zalduneko taldetan banaturik zegoen. "Kulu" horiek Kun-Tigui baten agindupean zeuden, buruzagi esan nahi zuena. Hamar kuluek "bolo" bat osatzen zuten (100-200 gizon). "Bolo"a, banbara hizkuntzan, "beso" gisa itzultzen dena, infanteriako unitate bat baino ez zen izan. Bolo kun-tiguiak unitate hau zuzentzen zuen.

 Hedapena 
Samoryren kanpainak, lehenik eta behin, bere bizilagunak, bereté eta cisse etniakoak, menderatu zituen eta gero Wassoulou eskualde osoa (gaurko Ginea eta Maliko arteko muga). 1876an, Bure urre-meatzeak hartu zituen, eta 1878rako, bere burua ofizialki Wassoulouko inperio berriko faama (enperadore) aldarrikatzeko bezain segurua zen.

Ondorengo konkisten artean, Kankan, diula herriko funtsezko merkataritza-gunea, eta orain Sierra Leona eta Boli Kostako iparraldeako eskualdeak zeuden.

Samoryk konkistaturiko herri animistak islamera bihurtzera behartu zituen, fededun guztien buru zen almami () titulua aldarrikatuz, 1884an. Erlijiozkoak ez diren gaietan, ordea, konkistatutako herrietako tradizio eta tokiko erakunde gehienak gorde zituen, faama (enperadore) titulua erabiliz.

 Gerra mandingak 
1880tik hil zen arte, Samoryren anbizio politikoak frantsesen hedapenaren aurka agertu ziren. Armada kolonialarekin borrokan sartu zen, hainbat alditan garaituz tartean, 1882ko apirilaren 2an, Woyowayankon, frantziar artilleria astunaren aurrean.

Hala ere, Samory zenbait itun sinatzera behartu zuten, 1886 eta 1889 artean frantsesei lurraldea utziz. Samory erretiratze egonkor bat hasi zen, baina gertuko afrikar armada batzuen erorketak, bereziki Tieba Traorérena Sikasso bere hiriburuan, armada kolonialari bere indarren aurka eraso kontzentratua jaurtitzea ahalbidetu zion. 1898ko irailaren 29an, Henri Gouraud komandante frantsesak harrapatu eta Gabonera erbesteratu zuen, Wassoulouko inperioaren amaiera adierazi zuena.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Afrikako desagertutako inperioak
Kategoria:Maliko historia
Kategoria:Gineako historia
Kategoria:Sierra Leonako historia
Kategoria:XIX. mendean desagertutako herrialdeak
Kategoria:Inperio musulmanak
Kategoria:Mendebaldeko Afrika Frantsesa