Antonio López Muñoz

Antonio López Muñoz, López Muñozeko lehen kondea, espainiar idazle eta politikaria izan zen, Alfontso XIII.aren erregealdian Instrukzio Publikoko eta Arte Ederretako, Estatu eta Grazia eta Justizia ministroa.

 Biografia 
Irakasle eta politikari honen ibilbidea bere jardueren izaera anitza eta anitzak ezaugarritzen du. Berak bere Obra Osoen lehen liburukiaren hitzaurrean adierazi zuen bezala —"autobiografia moduko bat" izan zen hitzaurrean—, ez zekien ziur bere bokazioa poeta, hizlari, filosofo, politikari, abokatu edo irakaslea zen.

Familia xume batean jaioa, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak egin zituen Huelvan. Adimen garbia eta langile izaera erakusten zituenez, Huelvako Diputazioak unibertsitateko ikasketak diruz lagundu zizkion 1867an, eta Sevillan egin zituen, zuzenbidea, filosofia eta literatura ikasiz. Hamabost urterekin, bere bokazio literarioa argi zirudien, Aliatarren kondaira idatzia baitzuen jada, eta, handik gutxira, Sevillako San Fernando Antzokian estreinatu zen bertso-drama bat amaitu baitzuen. Geroago, lan dramatikoagoak idatziko zituen, Granadan antzeztuak (The Legacy, 1879; Spitting into the Sky, 1879; Brenda, 1884) eta Teatro Español de Madrid-en (Forced Inheritance, 1881; The Friend of the House, 1885).

Hogei urte zituela, bere bizitza intelektualeko lehen inflexio-puntua gertatu zen, poesia eta antzerkia lantzeari utzi zionean irakaskuntza-jarduera berriekin konbinatzeko. Denbora laburrez aritu zen Sevillako Unibertsitatean Literatura Orokorreko eta Gaztelaniazko irakasle ordezko gisa. Institutuko Psikologia, Logika eta Etikako katedrarako aurkeztu zen eta, ondoren, Osunako (1870), Granadako (1872) eta, lekualdatze-lehiaketa baten bidez, Madrilgo Cardenal Cisneros Institutuko (1893) lanpostuak lortu zituen, eta han egon zen erretiroa hartu arte. Ahalegin akademiko hauek filosofia lantzera eraman zuten, eta hori islatu zen bere gaiarekin lotutako hainbat tratatu eta testuliburutan. Bere idazki filosofikoetan —adibidez, moralaren banaketa bezalako gaiak jorratzen zituenean— eragin krausista argia erakusten du, Federico de Castro bere tutorearen bidez iritsi zitzaiona, Sevillako Unibertsitateko irakaslea eta Sanz del Ríoren dizipulu koherenteenetako bat izan zena.

Bere pentsamendua hainbat kultur erakundetan eman zituen hitzaldietan azaldu zuen, Círculo de la Unión Mercantil-etik hasi eta Madrilgo Ateneo eta Zientzia Moral eta Politikoen Akademiara, non 1912ko abenduaren 15ean bere inaugurazio hitzaldia eman zuen. Bere hitzaldiek bere ibilbide intelektuala markatu zuten bi ideia berretsi zituzten: bere "fede demokratiko sutsua", 1900ean Ateneoari zuzendutako hitzaldian berretsia; eta hezkuntzak Espainiako birsorkuntza moralean zuen eginkizunean zuen konfiantza osoa. Bigarren ikuspegi hau, espainiarrekin bat datozen argudioekin garatua, hala nola hezkuntzaren hobekuntza kualitatiboak, guztiontzako eskola publiko berdinen garrantzia eta irakaslearen duintasuna, nabarmen urrundu zen 1910eko hamarkadan krausistek eta instituzionalistek defendatzen zituzten postulatu europatzaileetatik, "gure hezkuntza espainiartzea" eta "espainiarrak Espainiako seme-alaba gisa heztea" defendatzen zutenean.

Berak kontatu zuen bezala, "egun bat izan zen politikak nire atea jo zuena adiskidetasunaren deialdiekin, betebeharraren premiarekin, borrokatzeko pizgarri gero eta handiagoak zituela". Baliteke zeregin berri honetarako kontratatu izana bere oratoria trebetasunengatik, eta laster erabili zituen horiek parlamentuko lehiaketetan, izan ere, Romanonesko kondeak esan zuen bezala, Antonio López "berezia zen hitzaldiak emateko". Bere jarduera politikoa Granadan hasi zuen, Emilio Castelarrek zuzendutako Alderdi Errepublikanoan, eta El Diario egunkaria sortu eta zuzendu zuen kausa hori babesteko. Baina bere karrera benetan abiatu zen Sagastaren Alderdi Liberalera batu zenean. Granollersko diputatu hautatua (1890), lehenik Gorteetan agertu zen Granadako diputatu gisa Orgivatik (1893), gero Albacetetik (1898) eta Granadatik (1901). 1903-1904, 1905-1907 eta 1907-1908ko legegintzaldietan Albaceteko senatari gisa aurkeztu zen, eta 1909ko urtarrilaren 2ko Errege Dekretuaren bidez biziarteko senatari bihurtu zen. Kongresuko presidenteorde izan zen 1902an eta Senatukoa 1905ean eta 1910-1913an. Bere betebehar politikoak akademikoekin, zuzenbidearen praktikarekin, bere bokazio literarioarekin eta baita negozio-ekimen batzuetan parte hartzearekin ere uztartu zituen, hala nola, 1902-1903an "Telegrafia eta Telefono Haririk gabekoa" sozietate anonimoaren administrazio-kontseiluko presidentetza izan zen, zeinaren helburua, bere teknologia propioa erabiliz, Espainian irrati-industria oinarrizko bat ezartzea zen.

Romanonesko kondeak zuzendutako gobernu liberalean, Hezkuntza Publikoaren eta Arte Ederren Ministerioa izan zuen 1912ko abenduaren 31tik 1913ko ekainaren 13ra. Ministerio honetan eman zuen agintaldia bigarren mailako zenbait proiektu instituzionalista legez ezartzeagatik izan zen, hala nola, Goi Mailako Irakaskuntza Eskolako curriculumaren eta irakaskuntza praktiken erreformagatik eta, 1913ko apirilaren 4ko Errege Dekretuaren bidez, Victoria Eugenia Erreginaren Patronatua sortzeagatik, Madrilen eskola publikoen eraikuntza sustatzeko ardura zuena, Espainia osoarentzako eredu pedagogiko gisa balioko zutenak. Alhambrako Lagunen Batzordea ere sortu zuen, batxilergoko irakasleen karrera arautu zuen eta bigarren hezkuntza berrantolatzeko dekretu bat idatzi zuen, inoiz argitaratu ez zena, gobernu krisi batek Estatuko kargua hartzera behartu baitzuen. Ministerio berri honetan, 1913ko ekainaren 13tik urriaren 27ra arte izan zuena, gutxienez une zail bati aurre egin zion urte hartako urrian Poincaré ministro frantziarrak egindako bisitan, zeinari Alfontso XIII.ak, bere ardurapean eta gobernuaren onespenik gabe, Espainiaren aliantza estua eskaini zion Alemaniarekin gatazka armaturik egonez gero, aurreikusgarria zirudiena. López Muñozek hirugarren zorro bat ere izan zuen, Grazia eta Justiziarena, Manuel García Prietok zuzendutako koalizio gobernuan, 1923ko maiatzaren 26tik irailaren 15era, eta, beraz, Erregearen eskariz, erreinuko notario nagusi gisa jardun behar izan zuen Primo de Rivera jenerala Direktorio Militarraren buru gisa zin egiteko ekitaldian.

Bere bokazio literarioak Idazle eta Artista Elkarteko presidente izatera eraman zuen 1913 eta 1929 artean. Kargu honetatik, 1916ko martxoaren 24ko Errege Dekretuaren bidez, Cervantes Institutua sortzea lortu zuen, idazle eta artista behartsuei laguntzeko eta haien seme-alabak hezteko, "nire bizitza publikoko ahaleginik ohoragarriena eta zailena". Alfontso XIII.a erregeak López Muñozko konde titulua eman zion 1920ko martxoaren 23an, "Espainiako elementu kulturalen eskariz". Gizon apala, jaun perfektua eta dotorea bizitzako azken urteetan jasan zituen familia-zoritxak gainditzean ere, bere sustrai moral sakonengatik eta sakrifizio-espiritu nekaezinagatik nabarmendu zen.

 Kanpo estekak