Mona Caird

Mona Caird, sortzez Mona Alison, Alice Mona Henryson Caird ere deitua (ezizenez: "G. Noel Hatton"; Ryde, 1854?-Hampstead, 1932) britainiar eleberrigile eta saiogilea izan zen. Bere ikuspegi feministek eztabaida piztu zuten XIX. mendearen amaieran. Animalien eskubideen eta askatasun zibilen alde ere egin zuen, eta Emakume Berriaren interesak eremu publikoan sustatzen lagundu zuen.

 Bizitza 
Ryden jaio zen, Wight uhartean, John Alison Midlothianen (Eskozia) bizi zen asmatzailearen alaba. 1877an, James Alexander Henryson-Caird nekazariarekin ezkondu zen. Bere senarrak 688 hektarea inguru (1700 akre) landatzen zituen Cassencary, Creetown, Kirkcudbrightshire, Eskozian. Bera baino zortzi bat urte zaharragoa, bere independentzia babestu zuen. Senarra Cassencaryn eta Northbrook Housen, Micheldeverren, Hampshiren bizi zen bitartean, berak denbora asko eman zuen Londresen eta atzerrian. Literatura-figurekin harremanetan jarri zen, hala nola Thomas Hardyrekin, zeinak bere lana miresten zuen, eta humanitate eta zientzietan trebatu zen. Kairdarrek seme bakarra izan zuten, Alister James, 1884an, eta ezkonduta egon ziren 1921ean hil zen arte.

 Lan ibilbidea 
Cairdek bere lehen bi eleberriak argitaratu zituen, "Whom Nature Leadeth" (1883) eta "One That Wins" (1887), "G. Noel Hatton" ezizenarekin, baina arreta gutxi jaso zuten. Bere ondorengo idazkiek bere izena eraman zuten. 1888an ospetsu egin zen Westminster Reviewk "Marriage" («Ezkontza») izeneko bere artikulu bat argitaratu zuenean. Bertan, historikoki emakumeek ezkontzan jasan izan zituzten haserreak aztertzen zituen eta bere une horretako egoerari «porrot iraingarria» deitu zion, ezkontideen berdintasuna eta autonomia defendatuz. Ezkontzari buruz zituen ikuspuntuak gaizki interpretatuak izan zirela iritzita, beste artikulu bat argitaratu zuen: «Ideal Marriage» (euskaraz: "Ezkontza ideala") urte horretan bertan. 1888tik 1894ra bitartean ezkontzari eta emakumeen gaiei buruz idatzi zituen artikulu ugariak The Morality of Marriage and Other Essays on the Status and Destiny of Women izeneko liburukian jaso zituen 1897an.

Cairdek "The Wing of Azrael" (1889) eleberria argitaratu zuen, ezkontzako bortxaketari buruzkoa. Viola Sedley protagonistak bere senar krudela hiltzen du bere buruaren defentsan. Ondoren ipuin bilduma bat etorri zen, "A Romance of the Moors" (1891). Bertan, liburuari izenburua ematen dion kontakizunean, Margaret Ellwood artista alargun batek bikote gazte bati independente eta buruaski bihurtzea aholkatu zion. "Daughters of Danaus" (euskaraz: "Danaoren alabak") (1894) da bere eleberri ezagunena, eta Hadria Fullertonen istorioa kontatzen du. Fullertonek konpositore izan nahi du, baina denbora gutxi geratzen zaio asmo horretarako, familiako betebeharrek hala gurasoei nola emazteari eta amari eragiten dieten garaiaren eskakizunengatik. Nobela klasiko feministatzat jo izan da ordutik. Ezaguna da, halaber, "The Yellow Drawing-Room" ipuina («Areto horia», 1892), non Vanora Haydonek gizon eta emakumeen esferen banaketa konbentzionalari aurre egiten dion. Lan horiek «Emakume Berriaren fikziotzat» hartu izan dira. 

Hogei urte zituenetik emakumeen sufragioaren aldeko mugimenduan jardun zuen. Caird Emakumeen Sufragiorako Elkarte Nazionalera batu zen 1878an, eta, ondoren, Emakumeen Frankiziaren Ligara, Emakumeen Emantzipaziorako Batasunera (WEU) eta Emakumeen Sufragiorako Londresko Elkartera. "Why Women Want the Franchise" (euskaraz: "Zergatik emakumeek nahi dute sufragioa?") saiakera 1892ko WEUren Konferentzian irakurri zen. 1908an, "Militant Tactics and Woman's Suffrage" (euskaraz: "Taktika militantea eta emakumeen sufragioa") saiakera argitaratu zuen eta Hyde Parken emakumeen sufragioaren aldeko bigarren manifestazioan parte hartu zuen. Bibisekzioaren aurka ere egin zuen, eta gaiari buruz asko idatzi zuen, besteak beste, "The Sanctuary of Mercy" (eukaraz: "Errukiaren Santutegia") (1895), "Beyond the Pale" (euskaraz: "Zurbiletik harago") (1896), "The Ethics of Vivisection" (euskaraz: "Bibisekzioaren etika") (1900) eta "The Logicians: An episode in dialogue" (euskaraz: "Logikariak: elkarrizketan pasarte bat") (1902) antzezlan bat, non pertsonaiek gaiari buruzko ikuspuntu kontrajarriak argudiatzen dituzten. 

Caird Elkarte Teosofikoko kidea izan zen 1904tik 1909ra. Ondorengo idatzien artean bidaia liburu ilustratu handi bat egon zen, "Romantic Cities Of Provence" (1906), eta "The Stones Of Sacrifice" (1915) nobelak, autosakrifikazioak emakumeengan dituen eragin mingarriak deskribatzen dituena, eta "The Great Wave" (1931), eugenesia negatiboaren politika arrazistari eraso egiten dion zientzia fikzio sozialekoa.

Mona Caird 1932ko otsailaren 4an hil zen Hampsteaden, 77 urte zituela.
 Lanak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Beverly E. Schneller, ‘Caird , (Alice) Mona (1854–1932)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004, sarbidea 21 -2- 2007

Kategoria:Wight uharteko jendea
Kategoria:Londresen hildakoak
Kategoria:Erresuma Batuko feministak
Kategoria:Ingalaterrako saiakeragileak
Kategoria:Emakume saiakeragileak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Viktoriar Aroa
Kategoria:Sufragista britainiarrak