Magda Staudinger

Magda Staudinger (letonieraz: Magda Štaudingere; 1902ko abuztuaren 17a - 1997ko apirilaren 21a) letoniar biologo eta botanikaria izan zen. Bere senarra zen Hermann Staudingerrekin makromolekulak eta biologian zuten aplikazioa aztertu zituen. Kimikako Nobel Saria irabazi zuenean, haren kolaboratzaile gisa aitortu zuten, eta hil ondoren, haren lanen zazpi liburuki argitaratu zituen.  Zientziaren sustapenean egindako ekarpenengatik, Letoniako Zientzien Akademiaren Ordena Handiko Domina eman zioten.

 Bizitza 
Magda Voita (alemanez: Magda Woit) 1902ko abuztuaren 17an jaio zen, Estoniako Elva herrian, Oskars Voits mediku letoniarraren alaba. Haurtzaroan, San Petersburgon bizi izan zen, geroago asko bidaiatu zuen Alemanian, Hungarian eta Suitzan zehar eta ingelesez, frantsesez, alemanez eta errusieraz ondo moldatu zen. Pianista eta biolinista trebea ere izan zen.  Alemanian finkatu zen bere unibertsitate-ikasketetarako, Berlingo Unibertsitatean. Gottlieb Haberlandt-ekin landareak ikasi zituen eta 1925ean natura-zientzietan lizentziatura lortu zuen. Ondoren, Rigako Letoniako Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten Nikolajs Maltaren gidaritzapean 1927ra arte, doktoretza lortu zuen arte. Urte hartan, Voita Hermann Staudingerrekin ezkondu zen, geroago Kimikako Nobel saria irabaziko zuenarekin, eta harekin batera joan zen bizitzera Alemaniako Friburgoko Unibertsitatean lanpostu bat hartzera.  Hermann ezagutu zuen Letoniako estatu azterketa gainditu eta 1927ko udan Helgolandeko Biologia Institutuan ikasten ari zela. Hermannek zelulosa ereduei buruzko emaitzak argitaratu berri zituen eta Voita algen zelula mintzetan ari zen lanean. Une horretatik aurrera, makromolekulen inguruan elkarlanean hasi ziren.

 Ibilbidea 
Magda Staudingerrek makromolekulak eta haien egitura kimikoa aztertu zituen eta urte askotan Hermannekin lankidetzan aritu zen. 1940ko hamarkadan, makromolekulen azterketak biologian aplikatzen hasi zen berriro, 1945etik aurrera zelula bizidunekin entseguak eginez. 1946an, Hermannek makromolekulen kimikako aurrerapenetan zentratutako aldizkari bat sortu zuen, Makromolekulare Chemie, eta Staudinger aldizkariaren erredakzio-batzordean aritu zen. Hermann-ek Kimikako Nobel Saria jaso zuenean, Staudinger-en kolaborazioa aitortu zuen bere ikerketan. 1937 eta 1956 artean, masa molekularrari eta zuntz eta koloideen morfologiaren ebaluazio mikroskopikoei buruzko 30 artikulu zientifiko argitaratu zituen. 1969 eta 1976 bitartean, Staudingerrek bere senarraren lanen zazpi liburuki argitaratu zituen.

1965ean Hermann hil ondoren, Unibertsitateko Emakumeen Nazioarteko Federazioko presidente bihurtu zen, 1968ra arte zerbitzatuz. Zientzian emakumeak gehiago aitortzeko ahalegina egin zuen eta UNESCOn sartu zen helburu horiek sustatzeko 1970eko hamarkadan, UNESCOren Alemaniako Zientzia Batzordeko presidente gisa jardunez 1970etik 1975era. UNESCOren Biosfera programaren lehen koordinatzailea ere izan zen. 1990ean, Letoniako Zientzien Akademiako ohorezko kide izendatu zuten eta 1991n Letonian biologia, kimika eta medikuntza ikasten ari zirenei laguntzeko funtsa sortu zuen. 1995ean, Staudinger-ek Magda eta Hermann Staudinger Funtsa izeneko fideikomiso bat sortu zuen Letoniako Zientzien Akademiako erretiratutako kideen onurarako, akademiaren nahierara bekak edo bestelako kalte-ordainak emateko erabiltzeko.

Staudinger Brisgoviako Friburgon hil zen 1997ko apirilaren 21ean eta senarrarekin batera lurperatu zuten Friburgoko Hauptfriedhof hilerrian.

 Lanak (hautaketa) 

 Woit, Magda (1925). Umgestaltungen an Blattgeweben infolge des Wundreizes (u.d.T) (alemanez). Berlingo Unibertsitatea. 

  Staudinger, Magda (1943). Mikroskopische und elektronenmikroskopische Untersuchungen an makromolekularen Stoffen (alemanez). Köthen, Germany: Verl. d. Chemiker-Zeitg. Otto von Halem. 
 Staudinger, Magda (December 1944). "Über den Faserabbau im mikroskopischen Bild". Journal für Praktische Chemie (in German). 2 (1–5): 67–77. doi:10.1002/prac.19440020107.
 Rózsa, György; Staudinger, Magda (December 1944). "Elektronenmikroskopische untersuchungen an muskelproteinen1". Die Makromolekulare Chemie (in German). 2 (1): 66–76. doi:10.1002/macp.1948.020020105
  Staudinger, Hermann; Staudinger, Magda (1954). Die makromolekulare Chemie und ihre Bedeutung für die Protoplasmaforschung (alemanez). Viena, Austria: Springer. ISBN 978-3-211-80344-8. 
  Staudinger, Magda (1969). Arbeiten über Isopren, Kautschuk und Balata. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 1. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1972). Arbeiten über Cellulose und Cellulosederivate. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 2. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1974). Arbeiten über synthetische makromolekulare Stoffe. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 3. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1975). Arbeiten nach Sachgebieten geordnet. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 4. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1975). Arbeiten allgemeiner Richtung. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 5. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1976). Arbeiten über Die Ketene. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 6. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
  Staudinger, Magda (1976). Arbeiten über niedermolekulare organische Verbindungen. Das wissenschaftliche Werk von Hermann Staudinger (alemanez). Volume 7. Basel, Switzerland: Huethig & Wepf Verlag. 
 Staudinger, Magda (December 1971). ""The Biosphere". September-Ausgabe 1970 der Zeitschrift Scientific American, Band 223. Nr. 3., W. H. Freeman & Co., San Francisco". Biologie in unserer Zeit (alemanez). 1 (6): 189–190. doi:10.1002/biuz.19710010609.  S2CID 86760058
 Staudinger, Magda (10 August 1982). "Zur geschichte der zeitschrift "die makromolekulare chemie"". Die Makromolekulare Chemie (alemanez). 183 (8): 1829–1831. doi:10.1002/macp.1982.021830801

 Sariak eta aintzatespenak 

 Zientziaren sustapenean egindako ekarpenengatik, Letoniako Zientzien Akademiaren Ordena Handiko Domina eman zioten.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

  Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy (2000). The Biographical Dictionary of Women in Science: L-Z. Nueva York: Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-92040-7. 
  Percec, Virgil (2014). Hierarchical Macromolecular Structures: 60 Years after the Staudinger Nobel Prize. Nueva York: Springer. ISBN 978-3-319-01137-0. 

 Kanpo estekak 

 WorldCat argitalpenak
 Magda Staudinger doktorea, Letoniako emakume zientzialaria YouTube

Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume botanikariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume zientzialariak