Joan Curran

Joan, Lady Curran (jaiotzez Joan Elizabeth Strothers; 1916ko otsailaren 26a - 1999ko otsailaren 10a) Bigarren Mundu Gerran radarraren eta bonba atomikoaren garapenean paper garrantzitsuak izan zituen galestar fisikaria izan zen. Txafak askatzeko metodo bat asmatu zuen, radarrak indargabetzeko teknika bat, bonbaketarien tripulazio aliatuen artean galerak murrizteagatik ezaguna. Hurbiltasun-fusiblearen garapenean eta bonba atomikoaren isotopo elektromagnetikoen bereizketa-prozesuan ere lan egin zuen.

1954an Adimen Urritasuna duten Haurren Gurasoen Eskoziako Elkarteko kide sortzailea izan zen.

 Haurtzaroa eta hezkuntza 
Joan Elizabeth Strothers 1916ko otsailaren 26an jaio zen Swansea-n, Gales-en, optikari baten alaba, Charles William Strothers, eta haren emaztea, Margaret Beatrice,  Millington jaiotzaz. Swansea Girls' High School-en hezi zen, eta 1934an beka ireki bat irabazi zuen Newnham College-rako, Cambridge-n. 1935ean, emakumezkoen unibertsitateko zortzirako arraun egin zuen, Oxford-en aurkako emakumezkoen txalupako lehen benetako lasterketan. Fisikako ohorezko titulua lortu  zuen, eta ez zioten eman, emakumeei Cambridgeko tituluak baimendu baino lehen izan zelako. 1970eko hamarkadan, 1987an, Strathclydeko Unibertsitateak honoris causa doktore izendatu zuen.

Strothers-ek, "hatz berdeak lorezaintzaren baliokide zientifikoa zuena", gobernuaren beka bat jaso zuen goi mailako ikasketak egiteko, eta Cambridgeko Cavendish laborategira joateko aukeratu zuten, non Sam Curran-ekin bat egin zuen talde batean, Philip Dee-ren zuzendaritzapean. Laster, "muturreko trebetasuna eta nabarmenki txukuna eta ekipamenduen hedapenean trebea" izatearen ospea ezarri zuen. 1939an, Dee-k proposatu zuen taldeak hilabete bat igarotzea Farnborough aerodromoko Royal Aircraft Establishment-en. 1939ko irailaren 1ean iritsi ziren. Bi egun geroago, Britainia Handia-k gerra deklaratu zion Alemania-ri eta, horrela, Bigarren Mundu Gerran sartu zen. [7]

 Bigarren Mundu Gerra 
Cavendish-era itzuli beharrean, taldea Exeter-era joan zen, non Dee eta beste hiru hegazkinen aurkako arma gisa suziriak garatzen lan egin zuten; Strothers eta Curran, berriz, John Coles-en agindupeko talde batean sartu ziren, gertutasuneko fusiblearen garapenean lanean. Strothers Leeson House eta Durnford School-en aritu zen. [8] Berak eta Curranek fusible bideragarri bat garatu zuten, VT kode izena eman zitzaiona, "Changing Time fuse"-ren akronimoa. Sistema irismen laburreko Doppler radar txiki bat zen, zirkuitu buruargi bat erabiltzen zuena. Hala ere, Britainia Handiak ez zuen fusiblea masiboki ekoizteko gaitasunik,[8] eta, beraz, diseinua Estatu Batuei erakutsi zien Tizard Misioak 1940ko amaieran. [9] Amerikarrek metxa hobetu eta masiboki ekoiztu zuten. [10] Bere garaian, hurbiltasun-fusible horiek Erresuma Batura iritsi ziren, eta V-1 bonba hegalariaren aurkako erresumaren defentsan parte garrantzitsua izan zuten. [7]
eskuinera|thumb|Lancaster bat, Essen-en gainean chaff bat erortzen (argazkiaren ezkerraldean dagoen crescent-itxurako hodei zuria) mila bonbaketariz egindako sarekada batean
Strothers Curran-ekin ezkondu zen 1940ko azaroaren 7an. Handik gutxira Swanage inguruko Telekomunikazioen Ikerketa Establezimendura eraman zituzten, non Sam-ek radar zentimetrikoan lan egiten zuen, Joan alboko laborategi batean Kontadore Neurrien Taldean sartzen zen bitartean. [11] Talde horrekin, Swanage-n, eta geroago Malvern-en, Joan-ek asmatu zuen Window izena hartu zuen teknika, chaff izenez ere ezagutzen dena. [12] Hainbat motatako radar-islagailuak probatu zituen, kableak eta xaflak barne, eztainuzko  (0,39 eta 0,79 pulgada artean) zabalerako eta 25 zentimetro (9,8 barruan) luzeko paper-zerrendetan ezarri aurretik, bonbaketariengandik sakabanatuta egon zitezkeenak, horrela etsaiaren radarra hankaz gora jarriz. [13] Window Gomorrah Operazioan erabili zen lehen aldiz, Hanburg-on egindako sarekada batzuetan, eta ohikoa baino galera-tasa askoz txikiagoa ekarri zuen. 1944ko ekainaren 5etik 6ra Zergapeko Operazioaren barruan, 617 eskuadroiko Avro Lancasters-ek Window kendu zuen, Dover-eko itsasarteetan itsasontzien inbasio-indar fantasma bat sintetizatzeko eta alemaniarrak ez egoteko ziur aliatuen erasoaren zatirik handiena Normandian edo Pas de Calais inguruan eroriko ote zen.R. V. Jones-ek geroago adierazi zuen: "Nire ustez, Joan Curran-ek ekarpen are handiagoa egin zion garaipenari, 1945ean, Sam-ek baino".

1944ko hasieran, Curran-tarrak Britainia Handiko zientzialari-talde bateko kide ziren, eta AEBra joan ziren Manhattan proiektuan parte hartzera, hau da, bonba atomiko bat garatzeko proiektu aliatuan. Misio Britainiarrean sartu ziren Kaliforniako Berkeley Erradiazio Laborategian,Mark Oliphant buru zutela,[17] Joan-ek Cavendish Laborategitik ezagutzen zuen zientzialari australiar ospetsua. [7] Oliphant de facto diputatu gisa ere aritu zen Ernest Lawrence Erradiazio Laborategiko zuzendariarentzat. [17] Laborategiaren eginkizuna isotopo elektromagnetikoak bereizteko prozesua garatzea zen, bonba atomikoetan erabiltzeko uranio aberastua sortzeko. [18]

Berkeley-n zegoela, Joan-ek bere lehen semea erditu zuen, alaba bat, Sheena, adimen urrikotasun larriz jaio zena. Geroago, hiru seme izan zituzten, eta guztiek doktoretza bat egin zuten.

 Geroko bizitza 
Gerra amaitu ondoren, Sam-ek Dee-ren eskaintza bati heldu zion Glasgow-ko Unibertsitateko Filosofia Naturaleko katedradun izateko. Glasgow-en, Curran-tarrek, lagun gutxi batzuekin batera, 1954an Adimen Urritasuna duten Haurren Gurasoen Eskoziar Elkartea (Enable) sortu zuten, eta, azkenean, 100 bukego eta 5000 kide baino gehiago izatera iritsi zen. Geroago, Joan, Glasgow Handiko Osasun Batzordeko eta Eskoziako Etxebizitza Berezien Elkarteko kide zenean, elbarrien beharrak beti buruan zituen, eta asko egin zuen haien ongizatea sustatzeko. Minusbaliatuak Sartzeko Kontseiluaren lanean interes handia izan zuen, eta instalazioen eskaintza hobetzen lagundu zuen, batez ere unibertsitateko ikasle minusbaliatuentzat.

Sam-ek Aldermaston-eko Arma Atomikoen Ikerketa Establezimenduan lan egin zuen hidrogeno bonba britainiarraren garapenean 1955etik 1959ra. 1959an, Glasgow-ra itzuli zen, Royal College of Science and Technology-ko zuzendari gisa. 1964an Strathclydeko Unibertsitatea bihurtu zenean, Eskoziako lehen unibertsitate berria 384 urtean, bere lehen Zuzendari eta Kantzilerorde bihurtu zen. [20] Senarra nagusia zen bitartean, Joan-ek Strathclyde Emakumeen Taldea sortu zuen eta bertako presidente bihurtu zen. Joan Curran-i Letren Doktore ohorezko titulua eman zioten Strathclydeko Unibertsitatean 1987an.

Gerra garaian Poloniako Lehen Dibisio Blindatuak Eskozian izan zuen egoitza, komunitatearen eta Poloniaren arteko loturak ezarriz. Joan-ek harreman berezia sustatu zuen Lodz-eko Unibertsitate Teknikoarekin, eta hiri horretako haur-ospitaleari ere eskaini zion zaintza eta arreta. Geroago, Lady Curran Endowment funtsa sortu zuen atzerriko ikasleentzat, bereziki poloniarrentzat.

Sam 1999ko otsailaren 25ean hil zen. 1998an minbiziarekin larriki gaixorik zegoela, Joanek bere senarra oroitzeko Barony Hall-en (Glasgow) plaka oroigarri bat zabaldu zuen, eta Ross Priory-ko lorategi harresitua, Loch Lomondside gainean, bere omenez izendatu behar zela iragarri zen, eta Joan Curran Udako Etxea bertan eraikiko zela. Joan 1999ko otsailaren 10ean hil zen, eta Daldowie krematorioan erraustu zuten. Sheena alaba, hiru seme eta hiru biloba zituen.

 Erreferentziak 

  Ikus gainera 
  Fischer-Hwang, Irena (2018ko azaroaren 28). "The Woman Whose Invention Helped Win a War - and Still Baffles Weathermen" [ Gerra bat irabazten lagundu zuen emakumea - eta ondino meterologoak harritzen dituena] oraindikSmithsonian Aldizkaria
 Joan Curran, la científica que saboteó a Hitler con tiras de papel de aluminio [ Hitler aluminiozko paperez saboteatu zuen zientzialaria] National Geographic 

 Kanpo estekak 


Kategoria:Manhattan Proiektuko pertsonak
Kategoria:Zaldunak herrialdearen arabera
Kategoria:Galesko aintzirak
Kategoria:Galesko zientzia eta teknologia
Kategoria:Emakume fisikariak
Kategoria:Radarrak
Kategoria:Minbiziak hildakoak
Kategoria:Cambridgeko Unibertsitatea
Kategoria:XX. mendeko zientzialariak