Soman

Somana edo GD konposatu organikoa da, C7H16FO2P formula duena organofosforoen klasekoa. Fruta ustelduaren usaineko likido gardena da. Nerbio-agentea da, ondorioz oso toxikoa. Korrosiboa da.

Somana G serieko nerbio-agente deiturikoen artean sailkatzen da GA (tabuna), GB (sarina), eta GFrekin (ziklosarina) batera.
ezkerrera|thumb|213x213px|Somanaren 4 estereoisomeroak

 Egitura 
Somanek (C(±)P(±)-soman) lau estereoisomero ditu, bakoitza toxikotasun ezberdin batekin, nahiz eta neurri handi batean antzekoa izan. Estereoisomeroak C(+)P(+)-soman, C(+)P(−)-soman C(−)P(−)-soman eta C(−)P(+)-soman dira.

 Sintesia 
Somana sintetizatzeko, pinakolil alkohola metil­fos­fonil difluoruroarekin erreakziona­tzen da, azpiko eskeman ikusten den moduan.
alt=GD-synthesis-by-AHRLS-2011|erdian|511x511px

 Erabilera 
Somana arma kimiko gisa erabiltzen da, eta nerbio-agente gisa sailkatuta dago. Ugaztunen nerbio-sistemaren funtzionamendu normala oztopatuz jarduten du, kolinesterasa entzima inhibituz.

Nazio Batuen Erakundeak suntsipen handiko arma gisa sailkatzen du, NBEren 687 ebazpenaren arabera. Bere ekoizpena zorrozki kontrolatua dago, eta gordetzea edo pilatzea 1993ko Arma Kimikoen Hitzarmenak legez kanpo uzten du.

 Sintomak 
Somana hartzearen sintomak aldatu egin daitezke pertsona batetik bestera, baina hauek dira gehien ikusten direnak:

 gorakoak,
 inkontinentzia,
 beherakoa,
 arnasteko zailtasuna,
 giharretako ahulezia.

Biktima, konbultsioak hartuta, koman jaisten da, eta itota hiltzen da dosi hilgarri bat xurgatu eta handik ordu-laurdenera.

 Tratamendua 
Somanez toxiktuz gero berehala erantzi behar da arropa eta garbitu begiak eta azala urarekin eta xaboiarekin. Piridostigmina "aurremedikazio" antidotoa da (hau da, somanarekin edo beste agente  batzuekin kontaktuan jarri aurretik hartu beharrekoa). Nahiko eraginkorra da toxikapena gertatu eta berehala antidoto "zuzen" baten dosi bat edo batzuk aplikatzen dira, atropina eta asoxima batera, edo eraginkorragoa dena, metoxima, konbultsioaren aurkako dosi batekin konbinatua, hala nola diazepamarekin, eta, ondoren, oso azkar deskontaminatzen dira gorputz sintomatiko guztiak. Dena delal oso gaitza da somanaren tratamendu arrakastatsua lortzea.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Azetilkolinesterasaren inhibitzaileak
Kategoria:Sobietar Batasuneko armak
Kategoria:Alemaniako asmakizunak
Kategoria:Nerbio-agenteak