Tukulor Inperioa

Tukulor Inperioa (; ; ; Tijaniyya Kalifa-herria ere deitua) XIX. mendean El Hadj Omar Tallek, egungo Maliko eremuetan, sortutako mendebaldeko Afrikako estatua izan zen.

 Jihadaren hasiera 
Omar Tall 1836an haj egin ondoren jaioterrira itzuli zenean, El Hadj eta Sudango Tijaniyya ermandadearen kalifa tituluak aldarrikatu zituen. Gaur egungo Nigerian dagoen Sokoton denbora luzez egon ondoren, Dinguirayeraino joan zen, Fouta Djalongo ekialderantz, eta toki hori bihurtu zen bere jihadaren operazio-base 1850ean.

 Inperioaren hedapena 
Frantziako Armada kolonialaren aurkako erasoa 1857an Médineko gotorlekua konkistatzeko egindako saiakera utzi ondoren, Omar Tall bambara erresumen aurka abiatu zen arrakasta handiagoarekin. Lehenik Kaarta eraso zuen eta gero Segu. 1861eko martxoaren 10ean Seguko guduaren garaipen erabakigarriaren ondoren, hiria bere inperioko hiriburu bihurtu zuen. Urtebete beranduago, Hamdullahi konkistatzeko, Massina Inperio fulako hiriburua, Inperioaren antolaketa eta kudeaketa bere seme Ahmadu Tallen esku utzi zuen.

Omar Tall, Timbuktu konkistatzeko saioa huts egin ondoren, Deguembéréraino joan zen atzera. Hau Bandiagaratik hurbil zegoen, dogon herriaren inguruan. 1864an, Omar Tall toki horretan hil zen, bolbora erreserben leherketa baten ondorioz.

 Inperioa Omar Tall hil ondoren 
Tidiani Tall bere iloba oinordekoa izan zen eta Tukulor Inperioaren hiriburua ezarri zuen Bandiagaran. Segun, Ahmadu Tallek arrakastaz gobernatzen jarraitu zuen, inguruko hiriek banantzeko egindako saiakerak ezabatuz, baina epeka-epeka bere anaiekiko gatazketan murgilduta amaitu zen.

1890ean, frantziarrak, bambarekin aliatuak, Segun sartu ziren, eta Ahmaduk Sokotoraino ihes egin zuen, inperioaren amaiera eraginkorra suposatu zuena.

Bibliografia
Davidson, Basil. Africa in History. New York: Simon & Schuster, 1995.
Klien, Martin. Slavery and Colonial Rule in French West Africa. Cambridge University Press, 1998. ISBN 0-521-59678-5
Oloruntimeehin, B.O. The Segu Tukulor Empire. Humanities Press, New York (1972). ISBN 391002066
Roberts, Richard L. Warriors, Merchants. and Slaves: The State and the Economy in the Middle Niger Valley, 1700-1914. Stanford, 1987. ISBN 0-8047-1378-2

 Kanpo estekak 

Kategoria:Afrikako desagertutako inperioak
Kategoria:Maliko historia
Kategoria:XIX. mendean desagertutako herrialdeak
Kategoria:Inperio musulmanak
Kategoria:Mendebaldeko Afrika Frantsesa