Lekeitioko 1766ko ordenantzak

Lekeitioko 1766ko ordenantzak

Jose Migel Ugartetxearen “Arrantza tradizionala Lekeition”  lanak Lekeitioko 1766 urteko ordenantzen berri ematen du. 1766 urteko urtarrilaren zortzian Lekeitioko San Pedro Kofradia bildu zen eta bilera honetan orduan maiordomoa zen Agustin Barainkaren etxean egin zen, hain zuzen, antzinako ohiturek agintzen zuten bezala. Bileran, erakunde honetan afiliatutako profesionalen etorkizuna arautu zuten Ordenantza berriak finkatu ziren. 73 artikuluak osatzen zituzten ordenantzek, Lekeition XVIII mendean eta arrantzari buruzko zenbait aspektu ezagutzeko datuak eskeintzen ditu.

Kontuan izan behar da 1694-1765 urteetetako dokumentazioa galdu zela eta ondoren aspektu horiek oso azaletik ezagutzen direla. Arautegia otarrainaren arrantzarako erabilitako hainbat metodoren debekua zela eta Lekeitio eta Ondarroako arrantzaleen artean sortutako auzi batek ekarri zuen. Bi parteei, Ugartetxeak azaltzen duenez, ondoko hauxe agintzen zitzaien: “Se emboscasen en el parage que elijiesen para la formazon de las ordenanzas prebentidas... pena de 50 ducs sin perjuicio del dro de las ptes enquanto amultas importe de Lanchas sus aparejos langostas y daños.”

Ordenantzen edukia Kofradiako partaideek baino ez zuten ezagutzen: “y estto asientan por bien pensarlo y de qe semexantte xa hordinaria pensando que su Alcalde puede propalar el contenido de dhas ordenanzas; pues en sexantes asuntos amas del Señor Alcalde suelen intervenir ottros sugettos y de qualga suertte los Capitulos necesarios y no ottros quieren se compulsen para la comprobacion de la demanda o inttentto qe se inttroduxere por esta, su Cofradia o sus indiuidos”. Horretarako eta patroiek finkatutako data jakin batean, Kofradia talaia biltzen zen.

Bertan ordenantzak irakurtzen ziren, hots, inork ez jakitea inoiz alegatu ahal izateko. Bilera honetara etorritakoek egokitzat zituzten aldaketak eskatzeko askatasun osoa zuten; eta aipatzen da: “pero cada cual ha de exponer viendose unos a ottros y haciendose cargo de las proposiciones con ttodo conocimiento y urbanid, sin alborotarse ni inquiettarse.” Asko ziren bere ikuspuntua azaltzeko gogoa zutenak eta orduan, txalupetako patroiek lehentasuna zuten bere nahia adierazteko. Eta patroien artean zaharrenek besteen gain lehentasuna zeukaten. Hitz egiteko txandak zaharrenetatik hasi eta gazteenetaraino izaten ziren.

Txandak zorrozki betetzen baziren ere, eztabaida sortzen zenean lehentasuna zuten ere inoiz maiordomo edo kontuhartzaile lanpostua izandakoak: “ y si los contendientes hubiesen tenido semexantes empleos, sea preferido el de la maiordomia al de conttador, y assi mismo los ttales suxettos hubiesen sido maiordomos sea preferido el que mas veces hubiesse obtenido dho empleo, por quanto le conttemplan mas  M. NE Señorio...preferencia el maior enhedad, igal que e igualmente se enttienda respecto de los conttadores; pero estto sea y se entienda respectto de los natturales de esta  Villa, y no de los avecindados en ella, por medio de su informaon genealogica y sentta definitiba dada en su vistta por los Sres Correxor y Diputados Grales de estte referido M. Ne Señorio...”.
  Horrela, Lekeition sortuak ez zirenak, aipatutako deliberoetan parte hartzeko ez ziren gai, baldin eta Lekeition bertan bizitzen sei urte betetzen ez zuten arte, “y durante estte tiempo hubiesen navegado por este dho puertto con continuidad vsittada”. Ugartetxeak Kofradia urtean zehar askotan biltzen zela aipatzen du, Bileren deialdia “señero” delakoak luzatzen zuen eta deiturikoak etortzerik ez bazuten, ordezko gaidunak izendatu behar zituzten. Hala ez bazuten egiten, faltatzen ziren aldi bakoitzeko bi errealeko isuna ordaindu behar zuten.

  Bileretako gastuek zeukaten aurrekontuen berrehun errealekoa zen, 1780ko uztailaren lehenean Xabier Iturraspe maiordomo zela, ondorengo hau erabaki zen: “que en los sucesibo el sugeto q fuese causa, o motivo para juntar, o hacer congreso entre los maestres de chalupas, alguno no se le abonariamaestres de chalupas, e indiuiduos de dha Cofradia en casa del maiordomo, q es, y fuera del, el gasto q sehiciese con estos sea aquenta de el, y no de esta dha Cofradia; y el maiordomo por ningun motivo, ni causa semejante gasto traiga en sus cuentas por quanto pr presteso alguno no se le abonara”.
Maiordomoa hainbat kontuz arduratzen zen, esate baterako, gremioen kudeaketa ekonomikoaz eta ordezkaritza juridikoa eramateaz, zergak biltzeaz, arrain salmenta zuzentzeaz eta abar. Horrez gain, ontzien porturatzea ere berak gidatzen zuen. Ardura horien truk maiordomoak 550 errealeko soldata jasotzen zuen eta baita urteko arrantza irabazi guztien % 1 ere. Mendeek aurrera egin ahala, ordainsaria aldatuz joan zen eta XIX. menderako 8.000 errealetara murriztu zen. Antzinako Erregimenaren hasierara arte bi maiordomo izan zituen Kofradiak, baina horren ondorioz sortzen ziren autoritate borrokak ikusita bakarra izatera igaro ziren.

Historian zehar bilerak leku ezberdinetan burutzen ziren. XVI. mende hasieran, hondartzan batzen ziren; XVII. mendean, San Juan Talako ermitan eta XIX mende hasieratik aurrera Kofradiaren egoitzan bertan, egun (2025) kofradia zaharrean. Urtean zehar burutu beharreko gainerako asanblada eta bilerak, ordea, maiordomoaren etxean, lehen aipatu dugun bezala.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Lekeitio
Kategoria:Arrantzako lanbideak