Miriam Menkin

Miriam Friedman Menkin (Riga, Letonia, 1901eko abuztuaren 8a - Boston, 1992ko ekainaren 8a) AEBetako zientzialari ezaguna izan zen in vitro ernalketa ikerketagatik, John Rockekin batera. 1944ko otsailean, giza bizitza gorputzetik kanpo sortu zuen lehen pertsona izan zen.

 Bizitza 
Menkin 1901eko abuztuaren 8an jaio zen, Rigan (Letonia). Bere familia Estatu Batuetara joan zen bizitzera jaio eta bi urtera. Bere aitak mediku gisa lan egin zuen New York hirian eta bere familiari eroso bizitzeko aukera emateko bezain arrakastatsua izan zen. 1922an, Friedman Cornelleko Unibertsitatean graduatu zen, histologian eta anatomia konparatuan lizentziatuta. Columbiako Unibertsitatera joan zen graduondoko programa egitera eta genetikan maisutasuna lortu zuen Cornellen graduatu eta urtebetera. Berak biologia eta fisiologia irakatsi zituen denboraldi labur batez, bere helburua medikuntza eskolan sartzea zen bitartean. Hala ere, emakumeak oso gutxitan onartu ziren medikuntza eskolan garai honetan eta Friedman ez zen onartua izan. Friedman Valy Menkin Harvardeko medikuntza ikaslearekin ezkondu zen 1924an, bere abizena hartuz. Oraindik ere biologiako doktoretza lortzea zuen helburu, baina bere senarrak medikuntza eskola amaitzen zuen bitartean etxeari laguntza finantzarioa eman behar zion. Hori dela eta, idazkaritza ikasketetako bigarren lizentziatura lortu zuen Simmons Collegen. Menkinek Harvardeko doktoretza amaitzea lortu zuen, baina ez zuen titulurik jaso, ikastaroaren tarifak ezin zituelako ordaindu.

Menkinek eta Valyk bi seme-alaba izan zituzten: Gabriel eta Lucy.

 Lehen ikerketak (1930-1938) 
Urte batzuetan idazkari lanetan aritu ondoren, 1930etik 1935era Harvardeko Medikuntza Fakultatean patologia ikerlari gisa aritu zen. Ondoren, Gregory Pincusentzat Harvardeko laborategiko teknikari gisa lanpostu bat eskaini zioten. Pincusentzat lanean ari zela, Menkini untxiak superobulatzeko diseinatutako erauzkinak prestatzea egokitu zitzaion Pincusek "aitarik gabeko" untxiak sortzeko ahaleginean. Pincusek 1937an galdu zuen kargua Harvarden, eta horrek lanik gabe utzi zuen Menkin. Ondoren, Massachusettseko Estatuko laborategietan lan egin zuen urtebetez, eta, ondoren, ugalkortasunean doktore zen John Rockekin ikerketa-postu bat eskatu zuen Bostongo Emakumeentzako Doako Ospitalean (orain Brigham and Women's Hospital zentroko parte da). Pincusen untxi-esperimentuak faktore bat izan ziren Rockek IVFren ikerketari ekiteko hartu zuen erabakian, eta Menkinek esperimentuetan izan zuen rolak Rocken arreta erakarri zuen. Rockek laster kontratatu zuen Menkin eta obulazioa noiz gertatuko zen zehatz-mehatz zehazteari ekin zioten. Berak ez zuen arrautzen ernalketaren alderdi teknikoen ulermen aurreraturik eta Menkin kontratatu zuen laborategiko lan guztia gainbegiratzeko.

 IVFen ikerketa eta aurkikuntza (1938-1944) 
Menkinek IVF esperimentuak 1938ko martxoan hasi zituen. Rockek eta Menkinek ikerketan parte hartzen zuten emakumeek, histerektomia egitekoak zirenek, ebakuntza baino lehen babesik gabeko sexu harremanak izatea eskatu zuten. Prozedura kirurgikoak pazienteak obulatu aurretik egitea aukeratu zuten, eta horrek ikerketarako egokiak ziren obulu asko eman zizkien. Ikerketan zehar, Menkinek asteroko ordutegi nahiko egonkorra jarraitu zuen: asteartean obuluak aurkitu, asteazkenean espermatozoideak gehitu, ostegunean otoitz egin eta ostiralean emaitza mikroskopio batekin behatu. Noizean behin aldaketak egiten zituen prozeduran, obuluak gordetzeko baldintzak eta espermatozoide laginen luzera eta kontzentrazioa aldatuz. Menkinek obulu ernalgabeak aurkitu behar zituen Rockek pazienteengandik ateratako obulutegietan, obulu horiek soluzio batean jarri eta gero hazi egin zituen esperma gehitu aurretik.

Ikerketaren lehen 6 urteetan, Menkinek estrategia asko probatu zituen, baina ez zuen IVF lortu. 1944ko otsailaren 3an, lau seme-alaba jaio ondoren zerbixa eta umetokia prolapsatu zitzaizkion emakume batetik obulu bat lortu zuen. Menkinen protokolo estandarra espermatozoide lagina hiru aldiz garbitzea zen disoluzioan eta obulua eta espermatozoidea 30 minutuz elkarreragiten uztea. Hala ere, aurreko gauean alabarekin egon zen esna, eta egun hartan, nahi gabe, esperma lagina behin bakarrik garbitu zuen, lagin kontzentratuago bat erabili zuen eta ordubetez elkarreragiten utzi zuen. Hurrengo ostiral goizean (1944ko otsailaren 6an), Menkinek zelulen zatiketa hasi zela ikusi zuen, eta horrek arrautza ernaldu bat sortu zela adierazten zuen. Menkini aurkikuntzaren argazki bat berehala ateratzea ahaztu zitzaion, eta ezin izan zuen arrautza aurkitu azkenean argazki bat ateratzera joan zenean. Beste hiru arrautza ernaldu eta argazkiak atera ahal izan zituen, jatorrizko aurkikuntzaren aurretik aldatu zituen hiru faktoreak inplikatuz. Rockek eta Menkinek bi eta hiru zelularen garapena lortu zuten ernalketa arrakastatsuetan. Obulu gehigarriak arrakastaz ernaldu ondoren, Rockek eta Menkinek euren lana txosten labur batean argitaratzea erabaki zuten. Science aldizkariak 1944ko abuztuaren 4an argitaratu zituen aurkikuntzak “In Vitro Fertilization and Cleavage of Human Ovarian Eggs" ("Giza obulutegiaren in vitro ernalketa eta obuluen zatiketa") artikuluan. Associated Press, New York Times eta Time aldizkariak aurkikuntzaren berri eman zuten ondorengo egunetan.

 Aurkikuntzarekiko erreakzio publikoa 
Rock eta Menkinen aurkikuntza publikoak aurrerapen positibo gisa ikusi zuen, bikote antzuei seme-alabak izaten laguntzeko modukoa. Hala ere, kritikari batzuek Jainko izatera jolastea eta naturaren legeak oztopatzea bezala ikusi zuten, eta Rock eta Menkinek fisikoki haurtxo bat sortu ez zutenez (ernalketa bakarrik), beste batzuek zalantzan jarri zuten benetan in vitro ernalketa lortu ote zuten. Rock eta Menkin ez ziren saiatu beren obulu ernalduak emakume baten gorputzera transferitzen, ez baitzen haien azterketaren helburua. Menkin eta Rockek sortutako zelula anitzeko obulu ernaldu bat emakume baten umetokian haz zitekeen enbrioi bihurtzeko zeregin zaila ez zen arrakastatsua izan Louise Brown 1978an jaio zen arte.

 Ondorengo urteak 
Science aldizkariak artikulua argitaratu zuen garaian, Valy Harvardek kaleratu berri zuen eta Menkins familia Ipar Carolinara lekualdatzera behartuta egon zen. Menkinek Rockekin harremanetan jarraitu eta beste argitalpen batzuetan lan egin ahal izan zuen. Aurkikuntzaren txosten osoa, non Menkin egile nagusi gisa agertzen zen, azkenean 1948an argitaratu zen izenburu berarekin, "In Vitro Fertilization and Cleavage of Human Ovarian Eggs" (In vitro ernalketa eta obulutegiko obuluen zatiketa), American Journal of Obstetrics and Gynecology aldizkarian. Aurreko urteetan, Menkinek bere kabuz IVF ikerketarekin jarraitu nahi izan zuen, baina bere aukerak mugatuak eta ordaindu gabeak ziren.

Menkin senarrarekin dibortziatu zen 1949an. Epilepsia zuen Lucy alabari laguntzeak eta zaintzeak are gehiago mugatu zituen laborategiko ikerketak egiteko aukerak. 1950ean Bostonera itzuli zen alaba eskola berezi batean matrikulatzeko eta Rocken laborategira itzultzeko eskaintza onartu zuen. Menkin joan zenetik, Rocken laborategian IVF ikerketa eten egin zen, Menkinen lana jarraitzeko gaitasun teknikoa zuen beste zientzialaririk aurkitu ezin izan zuelako. Itzuli zenean biziberritzen saiatu zen, baina garai hartan Rockek bere arreta nagusia antisorgailu pilularen ikerketara aldatu zuen eta Menkinek denbora gutxian bakarrik lan egin ahal izan zuen IVF-n. Rocken laborategian lanean jarraitu zuen, antisorgailuei buruzko ikerketan eta argitalpenetan lagunduz, baina ez zuen inoiz IVF egiteko beste aukerarik izan. Menkin 1992ko ekainaren 8an hil zen Bostonen, Massachusettsen.

 Argitalpenak 
Rock, John; Menkin, Miriam F. (1944). "In Vitro Fertilization and Cleavage of Human Ovarian Eggs". Science. 100 (2588): 105–107. Bibcode:1944Sci...100..105R. doi:10.1126/science.100.2588.105. JSTOR 1672795. PMID 17788930.

 Rock eta Menkinen IVF aurkikuntzari buruzko jatorrizko txostena.

Menkin, Miriam F.; Rock, John (1948). "In Vitro Fertilization and Cleavage of Human Ovarian Eggs". American Journal of Obstetrics and Gynecology. 55 (3): 440–452. doi:10.1016/S0002-9378(15)32963-X. PMID 18903892.

 IVFaren aurkikuntzari buruzko txosten osoa, jatorrizko txostena argitaratu eta 4 urtera argitaratu zena.

Rock, John; García, Celso-Ramón; Menkin, Miriam F. (1959). "A Theory of Menstruation". Annals of the New York Academy of Sciences. 75 (2): 831–839. Bibcode:1959NYASA..75..831R. doi:10.1111/j.1749-6632.1959.tb44594.x. ISSN 1749-6632. PMID 13854539. S2CID 44933674.

 Hilekoa zergatik gertatzen den eta nola funtzionatzen duen eztabaida. Prozesuan hormonen rolean zentratzen da neurri handi batean.

Hertig, Arthur T.; Adams, Eleanor C.; McKay, Donald G.; Rock, John; Mulligan, William J.; Menkin, Miriam F. (1958-11-01). "A thirteen-day human ovum studied histochemically". American Journal of Obstetrics and Gynecology. 76 (5): 1025–1043. doi:10.1016/0002-9378(58)90185-6. PMID 13583048.

 Hamalaugarren egunean histerektomia batean kendutako obulu ernaldu baten behaketak aztertzen ditu.

Dewan, Edmond M.; Menkin, Miriam F.; Rock, John (1978-05-01). "Effect of Photic Stimulation on the Human Menstrual Cycle". Photochemistry and Photobiology. 27 (5): 581–585. doi:10.1111/j.1751-1097.1978.tb07649.x. ISSN 1751-1097. PMID 674392. S2CID 19957895.

 Hilekoaren zikloa erregulatzeko argi artifizialaren eraginkortasuna probatzen duen esperimentu baten emaitzak jakinarazten ditu.

Rock, John; Menkin, Miriam F. (1942-10-08). "Stilbestrol". New England Journal of Medicine. 227 (15): 552–556. doi:10.1056/NEJM194210082271505. ISSN 0028-4793. PMID 14461256.

 XIX. mendearen erdialdean haurdunaldiko konplikazioen arriskua murrizteko oker erabiltzen zen estilbestrol (gaur egun dietilestilstrol izenez ezagutzen dena) sendagaia aztertzen du. Orain badakigu sendagaiak bularreko minbizia izateko arriskua handitzen duela.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Miriam F. Menkinen paperak, 1919-2003 (biak barne). H MS c452. Harvardeko Medikuntza Liburutegia, Francis A. Countway Medikuntza Liburutegia, Boston, Mass.
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak