1936ko Bertsolari Txapelketako Azpeitiko kanporaketa

1936ko Bertsolari Guduko Azpeitiko kanporaketa Azpeitiko Merkatu plazanPlazako toki estali batean, edo areto moduko batean izan behar zuen, Uztapidek idatzi zuenez, "Zineren baten izango zala uste det bertsotan egin bearra" (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 203. or.). jokatu zen 1936ko urtarrilaren 1ean. Txapelketa horretako hiru finalerdietako bat izan zen, Tolosan eta Elizondon jokatu zirenekin batera. Lehiaketaren antolatzailea Euskaltzaleak taldea izan zen, nahiz eta euskal abertzaletasunaren laguntza izan zuten.

 Egitaraua eta ekitaldi paraleloak 
Kanporaketa arratsaldeko hiruetan izan zen, nahiz eta lehen asmoa goizez jokatzea izan. Egun batzuk lehenago lortu zuen antolakuntzak Udalak Merkatu plaza uztea. Inskripzioak Azpeitiko batzokian edo Basarriren tabernan egin zirenPrentsan zekarren Azpeitiko batzokian inskribatu beharra zegoela, baina Uztapidek dio bera izena ematera "Zarautza joan nintzan, Basarriren tabernara" (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 201. or.)..

Kanporaketa arratsaldez izan zenez, aurretik bertsolariek eta antolakuntzakoek bazkaria egin zuten Etxe-zuri jatetxean, 12:30etan hasita. Bertan Telesforo Monzon Euskaltzaleakeko presidente eta diputatu abertzaleak hitzaldi bat egin zuen bertsolariei eta herri-kulturari buruz, Euskal Herriko txoko askotan bertsolari asko daudela esanez. Uztapidek kontatzen duenez, bertsotan ere aritu ziren lehiakideak, lagun-artean. Kanporaketa hasi baino lehen Aitzolek beste hitzaldi bat eman zuen, bere gaia mugimendu euskaltzaleak euskararen eta euskal kulturaren pizkundearen alde egiten zuen lana izan zen.

Kanporaketaren ostean, sariak batzokian banatu zituzten. Bertan Monzonek bigarren hitzaldi bat eman zuen, kasu honetan Ignazio Donea eta gipuzkoar marinelak goratuz; Monzonek gogoratu zuen garai hartan askatasun foralak indarrean zirela, beraz mezua izan zen autogobernua lortzea ezinbestekoa zela gipuzkoarrek berriz egitasmo handiak egin zitzaten. Batzokian Txapelek agur-bertsoa ere egin zuen, "ederra" Uztapideren hitzetan.

 Lehiaketaren garapena 

 Parte-hartzaileak 
Kanporaketa honetan Mendebaldeko Gipuzkoako bertsolariak izan ziren, Deba eta Urola bailaretakoak. Hala ere, ia bertsolari guztiak Urola Erdikoak izan ziren, Nekezabal zarauztarraren eta Kortatxo eta Uranga itziartarren salbuespenarekin. Hauek izan ziren parte-hartzaileak:

 Jose Mari Aristondo "Muño"
 Antonio Eizmendi "Loidisaletxe"
 Euxebio Eizmendi "Txapel"
 Etxaniz
 Jose Garate "Bentatxuri"
 Juan Goikoetxea "Akotegi"
 Akilino Izagirre "Zepai"
 Joxe Kruz Larrañaga "Nekezabal"
 Manuel Olaizola "Uztapide"
 Juan Mari Salegi "Kortatxo"
 Manuel Uranga "Azkonar"Uztapidek ere bertsolari hauen zerrenda ematen du, baina Etxanizi "Azkoitiko Katuaineko Txatua" deitzen dio eta Goikoetxea "Akotegiri", "Orkazarre" (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 203. or.).
Tolosako kanporaketan gertatu bezala, izena eman zuten zenbait bertsolari ez ziren bertaratu, adibidez Errezilgo "Oiarantzun", El Díaren kronikaren arabera gaixo izan zena. Aurreko egunetan, prentsak, "Oiarantzun"-ez gain, Bidaniako "Anduti" izeneko bertsolari batek eta Azpeitiko "Atxuitxo" deitutako beste batek parte hartuko zuela ere esan zuen. 

Zenbait bertsolarik ere, dirudienez, azken momentuan erabaki zuten parte hartzea. Egunean bertan prentsak ateratako parte-hartzaileen, ez Garate ez Eizmendi "Loidisaletxe" ez ziren agertzen. Beste alde batetik, nahiz eta egunean bertako kronika horietan agertu, soilik bi egun lehenago (abenduaren 29an) El Pueblo Vascon atera zen berri baten arabera, oraindik izena eman gabe omen zeuden Zepai (aurreko urtean hirugarren, kanporaketa honen irabazle eta finalean ere hirugarren), Uztapide (kanporaketa honetan hirugarren eta finalean azpitxapeldun) eta Kortatxo (alta, berri horren aurreko egunean, 28an El Díak atera zuen zerrenda batean, bai agertzen ziren hiru hauek, beraz noiz inskribatu ziren zehatz-mehatz jakiterik ez dugu izan).

 Probak eta puntuaketa 
Aurreko urteko txapelketan eta txapelketa honetako beste kanporaketetan bezala, lau proba izan ziren:

1-Banaka gai librean

2-Banaka gaia emanda: Ignazio Donea eta Azpeitiko ohiturak

3-Banaka puntua emanda

4-Ofizioka

 Kortatxo uztargile eta Uztapide itzain
 Nekezabal harakin eta Txapel baserritar
 Akotegi ardo-saltzaile eta Muño ardozale
 Zepai arrantzale eta Uranga nekazari
 Garate segalari eta zein den zein argi geratu gabe, Eizmendi "Loidisaletxe" eta Etxaniz aizkolari eta errotari izan zirenAzken honi buruz, El Díak bi aldiz aipatzen du Etxanizen izena eta Eizmendirena ez, beraz ez dago jakiterik zein izan zen zein: "Etxaniz aizkolari, Garate segalari eta Etxaniz errotari" ("En la eliminatoria del distrito de Azpeitia venció ayer el regiltarra "Zepai"", El Día, 1936-I-2, 5. or.). 

Ez Joseba Zubimendik (ZUBIMENDI, Joseba: Bertsolari guduak (1935-1936). Euskaltzaleak, Donostia, 1936), ez Uztapidek (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 206-207. orr.), ez Etxezarreta "Izazpik" (ETXEZARRETA, Jesus Maria "Izazpi": Bertsolarien desafioak, guduak eta txapelketak. Sendoa. Oiartzun, 1984, 74-75. orr.) ez dute hau argitzen..

Puntuaketa-sisteman ere ez zen berrikuntzarik izan: bertso oso onari 20 puntu, bertso onari 15, bertso "on-xamarrari" 10, bertso "txar-xamarrari" 5 eta bertso oso txarrari bat ere ez.

 Gai-jartzailea 

 Joseba Zubimendi

 Epaimahaikideak 
Kanporaketa honetan epaile lanak egin zeinek egin zituen urte askotan ezezaguna izan da. Joseba Zubimendik bere liburuan ez zuen erreferentziarik eman eta horrek "lagundu" izan du hau ilunpean gera zedin. Jesus Mari Etxezarretak ere ezezaguna zaiola esaten du bere liburuan nahiz eta "ziurrenik Azpeitikoren bat" epaileen artean izango zela gaineratu. Uztapidek, okerbidez dio "Juradua edo epai-maikoak Tolosan ziranak berak ziran".

Alta, kanporaketa baino egun batzuk lehenago, abenduaren 28an, El Día egunkariak ekarri zuenez, "epaimahaia elkarte antolatzaileetako, Euskaltzaleakeko eta Euzko Gaztediko, ordezkari banaz gain, nekazarien ordezkari batek eta eusko langileen beste batek osatuko dute"; hau da ELA sindikatuaren eta Euzko Nekazarien Bazkuna (ENB) nezakal-sindikatuaren ordezkari bana mahaian izango zirela zekarren. Kanporaketaren egunean bertan El Pueblo Vasco eta La Voz de Guipúzcoa egunkariek ere berri hori ekarri zuten.

Finalerdiari buruz El Díak egindako erreportaian, lehiaketa aurreko bazkariaz bertan Zubimendi eta Aitzol "Euzko Gaztediaren eta Euskaltzaleaken ordezkariak" izan zirela esaten du. Gainera, bertan Iñaki Eizmendi "Basarri" bertsolaria ere izan zen eta honek agur-bertsoa egin zuela aipatzen dute. Kontuan izanik hiru hauen beste bi kanporaketetako epai-mahaiko kide izan zirela, Azpeitian ere hala izan zela ziurtzat jo dezakegu. Erreportai horrek, bazkarian izan zirenen artean "ELAren ordezkari" bat aipatzen du, Fidel Zubiaurre, beraz ia ziurtzat jo dezakegu hau laugarren epaile moduanHala ere, gerta zitekeen egunkariak Zubiaurre "ELAren ordezkari" moduan deskribatzerakoan "Azpeitiko ELAren ordezkari" esan nahi izatea eta ez halabeharrez "epai-mahaiko ELAren ordezkari"; baina sindikatu horretako beste kiderik zitatua ez denez eta aurreko kronikek epaimahaian "ELAren ordezkaria", hitz horiekin, izango zela esan zutenez, ia ziurtzat jo dezakegu Zubiaurre mahaian izan zela.. ENBren ordezkaria izan zen bosgarren epailearen ingurukorik ez dugu atzeman.

 Sailkapena 
+PostuaBertsolariaSariaIrabazleaAkilino Izagirre "Zepai"75 pezeta2Euxebio Eizmendi "Txapel"50 pezeta3Manuel Olaizola "Uztapide"25 pezeta4Jose Mari Aristondo "Muño"15 pezetaUztapidek ere sailkapen hau ematen du, baina ez du sarien berri ematen, soilik berea (25 pezeta) aipatzen du (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide": Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 208. or.).
Uztapidek esan zuenez, beste denei ere 10-15 pezeta eman zitzaien. Euzkadi egunkariak lau saridunen sailkapena ekarri zuen ohar labur batean, baina zein sari irabazi zuten aipatu gabe.

Lehen hirurek 1936ko urtarrilaren 19an Donostian jokatu zen finalerako txartela lortu zuten. Hala ere, Uztapidek iradokitzen duenez, hasiera batean laurak ziren finalera joatekoakUztapidek dioenez, kanporaketa honen ostean baina Donostiako finalaren aurretik, anaiarekin bere aukerak komentatzen zebilen, ea Donostian "behintzat Zepai edo Txapel aurreratzetik izango ote nuen". Anaiak erantzun omen zion bazitekeela baita "Bidaniako Muñok berari aurrea hartzea"; beraz, aukera hortaz hitz egiten ari baziren, ziurrenik hasiera batean Muño ere sailkatutzat jo zuten (OLAIZOLA, Manuel "Uztapide". Lengo egunak gogoan. Auspoa. Tolosa, 1975, 210. or.)..

 Ondorena 
Uztapidek kontatzen duenez, gau-aldean, Zestoan, bertsotan aritu ziren afaltzerakoan Kortatxo, Uranga eta hirurak.

 Erreferentziak 

Kategoria:1936 Euskal Herrian