San Salbador eliza (Brescia)

San Salbador eliza () Brescian dagoen Erdi Aroko eliza da, Santa Julia monasterio-multzoaren parte dena. 

753. urtean sortu zuten, San Salbatore emakumezkoen monasterioko eliza gisa. Mendeetan zehar, oso maiz berreraiki zuten, eta multzo berriaren zati izatera iritsi zen. Santa Juliari eskainitako eliza 1599. urtean amaitu zen. Orain museo bat da. Monasterio-multzoa ezaguna da bere arkitekturaren aniztasunagatik, erromatarren aztarnak eta eraikin prerromaniko, erromaniko eta errenazentista esanguratsuak barne hartzen baititu.

Monasterioa, tradizioz, Desideratak, Karlomagnoren emaztea eta Desiderio errege lombardiarraren alabak, 771. urtean bere ezkontza baliogabetu ondoren bere erbestea igaro zuen tokia da.

2011n, Gizateriaren Ondare izendatu zuten, «Longobardoak Italian: botere-lekuak (568-774)» multzoaren barruan.

 Historia 
Monasterioa eta bere eliza 753an sortu zituzten Desiderio Bresciako dukeak, lombardiarren errege izango zenak, eta bere emazte Ansak, bere alaba Anselperga lehenengo abadesa utzi zuenak; kripta 759-760an eraiki zuten. Karlomagnok lombardiarrak garaitu ondoren, San Salbadorrek bere pribilegioei eutsi zien errege-erakunde gisa, eta bere jabetzak handitu zituen. Alfredo Handiak monasterio hau bisitatu zuen 850eko hamarkadan Erromara joan zenean. Geroago, mojen monasterioa sortu zuen Dorseten, Shaftesburyko abadian, bere alabaren ardurapean jarriz; ebidentzia argirik ez dagoen arren, litekeena da bere inspirazioa monasterio honetatik hartzea.

XII. mendean, eraikin gehienak estilo erromanikoan berreraiki edo zaharberritu zituzten, eta Santa Mariaren oratorioa eraiki zuten. XV. mendean, egitura guztiak berriro zaharberritu zituzten eta logela bat gehitu zioten. 1599an Santa Julia eliza amaitu zuten. Horrela, lonbardiar estiloaren ondorengo arkitektura-tipologia ugari eta askotarikoek eragina izan zuten.

Monasterioa 1798an kendu zuten, frantsesek Lombardia inbaditu ondoren, eta barrakoi bihurtu zuten. Egoera txarrean jarraitu zuen 1882ra arte, Kristau Aroko Museo bihurtu zen arte; gainbehera, ordea, ez zen erabat gelditu 1966ra arte, zaharberritze orokor batekin eta Santa Julia Museo berri baten sorrerarekin.

 Arkitektura 
Jatorrizko nukleotik hiru nabeko egitura kontserbatzen da, zutabez eta kapitelez bereizita, garai klasikoaren zati batean, eta eraikin berrian berrerabiliak, neurri batean bizantziar manufakturakoa, beste batean in loco jatorrizko sorkuntza. Eliza, hiru absideko transeptuarekin, estukoekin eta freskoekin erabat apainduta egon zen, eta Cividaleko Tenpletearekin batera, Goi Erdi Aroko apaindura-multzo aberatsenetako eta hobekien kontserbatutako multzoetako bat izan zen. Kriptaren dekorazioa, bera ere hiru absidekoa, hein handi batean galduta dago, baina marmolezko liturgia-multzoa kontserbatu egin da.

San Salvadorren barruan, Paolo da Caylina Gaztea eta Floriano Ferramolaren freskoak ikus daitezke, baita karolingiar garaiko freskoak ere. 1466an eraikitako mojen korua presbiterio bihurtu zen XVI. mendean. Sarreraren eskuinaldean, kanpandorrearen oinarrian eraikitako kapera dago, 1526 eta 1527 bitartean Romaninok margotutako «San Obizioren Historiaren zikloa»rekin barrutik eta kanpotik estalia. Beste aldean, Ama Birjinaren kapera dago, «Ama Birjinaren Historia eta Kristoren haurtzaroa»ren zikloarekin erabat apaindua. Caylinak margotu zuen 1527tik aurrera, eta oso-osorik kontserbatu da. Ekialdeko San Joan Bataiatzailearen kaperak, aldiz, «San Joan Bataiatzailearen Historia»ren zati bat mantentzen du, XIV. mendeko maisu lombardiar batek egindako freskoen zikloa. Floriano Ferramolari zor zaio, berriz, San Migel goiaingerua, sarrera nagusiaren eskuinaldean freskoan margotua, elizaren fatxadaren gainean.

Ezkerreko habearteko azken kaperan, elizatik bertatik datozen terrakota arkitektonikoen multzoa dago ikusgai, eta, jatorrian, halako aparatu monumental baten zati bat. Elizako puntu gutxitan, berriz, jatorrizko dekorazio liturgikoa osatu zuten marmol lombardiar zatikatuak daude.

 Erreferentziak 

Bibliografia





 Kanpo estekak 

Kategoria:Bresciako eraikinak
Kategoria:VIII. mendean amaitutako eraikinak
Kategoria:Italiako elizak
Kategoria:Gizateriaren Ondarea Italian
Kategoria:Arkitektura prerromanikoa
Kategoria:Karolingiar arkitektura
Kategoria:Italiako museoak
Kategoria:Italiako basilikak