Jainkoaren eskua (artea)

Jainkoaren eskua, erlijio monoteistek, eta hasieran judaismoak, testuinguru jakin batean Jainkoak egindako esku-hartzea erakusteko erabilitako forma da. Itun Zaharrean espresuki debekatuta dago Jainkoa irudiz ordezkatzea. Hori dela eta, zerutik jaisten den edo bakarrik (gorputzik gabe) agertzen den esku baten irudiak Jainkoaren esku-hartzea erakusteko balio du. Badira, halaber, Itun Zaharreko testu batzuk, gai ikonografiko hori sostengatzen dutela diruditenak (cf. Ir15:6; Sal19:7; Sal79:16-18; Sal117:16). Garai hartako ekialdeko kulturetan, erregearen boterearekin lotzen da eskua, eta taumaturgoarenMirariak edo "lan miragarriak" egiten duena boterea duena irudikatzeko ere erabili zen; izan ere, eskuaren bidez jainkoaren indarrak pasatzen dira, eta, adibidez, sendatzea ahalbidetzen dute.
Jatorria oso antzinakoa izan daiteke. )Izan ere, Eskuineko esku irekiaren irudia Kartagon (gaur egungo Tunisia) eta antzinako Ipar Afrikan eta Iberiar Penintsulako feniziar kolonietan ere ikus daiteke. K.a. VIII. mendeko hilobi batean, inskripzio bat duen eskua aurkitu zen Khirbet el-Qom-en, Zisjordanian. Idazkunean, Uriyahu izeneko pertsona batek, "Yavheri eta bere Axerari" eskaintza egiten die.

Eremu kristauan, Jainkoaren «eskuin» eskuak (Dextera Domini latinez) hainbat esanahi ditu: jainkoaren babesa adierazten du, baita botere baten legitimazioa edo edozein lekukotasun ere. Ahurraren eta bizkarraren irudikapenak daude. Sarritan zeruan hodeien artean eta lurrerantz zuzenduta; hatzak zabalik edo elkartuta, edo bedeinkatzen.thumb|433x433px|Arte judua. Moises sasi kiskalgarriaren aurrean, Yahvehren bedeinkazioarekin, haren eskua zerutik ateratzen da. Dura-Europoseko sinagogako freskoa, K.o. 244. Xehetasuna.Jainkoaren eskuak Yahveh irudikatzeko modu anikonikoa da. Damaskoko museoan. SiriaNahiz eta gehienetan irudikapen edo koadro zabalago baten parte izan, batzuetan testuingururik gabeko esku soila irudikatzen da ( adibidez, "Enrike II.a Alemaniakoa bere tronuan" ilustrazioa edo Taülleko San Klementeko freskoan —Kataluniako Arte Museoa Bartzelonan—, biak erromanikoak). Itun Zaharreko gaietan, Jainkoaren eskuineko eskuak Abelen sakrifizioa jasotzen du batzuetan, eta bestetan, Melkisedekena  (Ravennako San Vitale basilikako mosaikoetan biena jasotzen du), eta basilikan bertan, Isaacen sakrifizioa geldiarazteko ere agertzen da zerutik Jainkoaren eskua. Itun Berriaren irudikapenetan, Deikunderako (adibidez, Palermoko kapera palatinoa) edo Jesusen Bataioan agertzen da. Gainera, kristau tradizioko edo ebanjelio apokrifoetako gaiak adierazteko erabiltzen da, adibidez, Jesusen amaren loa. Santuak irudikatzean, batzuetan Jainkoaren eskua ere sartzen da pertsonaiaren koroatzea erakusteko edo bedeinkatzeko. Antzeko zerbait gertatzen da kodize karolingiar eta otondar askotan, non Jainkoaren eskua agertzeak Jainkoak onartutako subiranotasuna adierazten baitu (adibidez, Parisko Bibliothèque Nationaleko Karlos II.aren Lehen Biblian).

 Iraupena eta desagertzea 
Mendebaldeko Kristautasunean, motibo ikonografikoa pixkanaka desagertu egin zen Jainko Aitaren irudikapenak ohikoagoak bihurtu ahala, Europan, bereziki Pizkundetik aurrera .thumb|250x250px|Rembrandt, Baltasarren banketea, 1635.Judaismoak, islamak eta ekialdeko zenbait kristauk gaur egun arte mantentzen dute jamsa izenez ezagutzen den eskuaren motiboa, herri kulturan txertatuta dagoena, eta ziurrenik Jainkoaren eskua izango da horren azken erreferentea. Iraganean talisman gisa erabilia izan zena da, baina gaur egun fede monoteistaren adierazpen bihurtu da, sefardiek eta musulmanek Jainkoaren oroigarri gisa eta haren bedeinkazioak eta babesa jasotzeko desiraren adierazpen gisa estimatzen dutena. Herri-kulturan, "Jainkoak ikus zaitzala eta bedeinka/babes zaitzala" desiraren adierazpena da. Talde bakoitzak eskua kontzeptu edo figura desberdin batekin lotu dezake, baina ikonografikoki, esku horiek guztiek Jainkoaren eskua dute azken jatorri .Arabieraz, jamsa, "bost" esan nahi du, J-M-S, earbiltzend a hebreeraz, jamésh izenaren bidez (Beryl Dhanjal, Signs and Symbols, Edison, Nueva Jersey: Chartwell, 2008, 70. or.). Jamsaren erabilera Antzinarotik dokumentatuta dago, bereziki judaismoaren esparruan; Jewish Art, ed. Cecil Roth, Tel Aviv: Massadah Press, 1961, cols.169, 191-212; y Gabrielle Sed-Rajna, Abecedaire du Judaïsme, París: Flammarion, 2000, 24. or. Kasu batzuetan, esku horrek begi bat ere izan dezake: gizabanakoa ikus dezaten eta, ondorioz, babestua izan dadin.      Musulmanek «Fatimaren eskua»; eta katolikoek, «Mariaren eskua» izandatzen dute. Judeuk arabierazko izena erabiltzen dute: jamsa.

Dena dela, Mendebaldeko kristau artean, eskuek, santu, Amabirjina edo Jesukristoren gorputzean agertzen direnean, ere, esanahia edo mezu zehatz bat helarazten dute, hartzen duten keinuaren arabera.

 Jainkoaren eskua imajinario kolektibo eta folklorikoan 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
  Becker, Udo  (1992) Encyclopedia of Symbols Londres eta New York: Continuum.
  Dhanjal, Beryl (2008) Signs and Symbols,  New Jersey: Chartwell
  Fassera, M. «Mano di Dio» in, L.Castelfranchi eta M.A.Crippo (2004): Iconografia e arte cristiana. 2, I-Z .  Milan : San Paolo,  Cinisello Balsamo, ISBN: 9788821544552   

 Kanpo loturak 

Kategoria:Kristau artea
Kategoria:Erlijio-ikonografia