María Lorenza de los Ríos

María Lorenza de los Ríos y Loyo, Fuerte-Hijarreko markesa (Cadiz, 1761eko abuztuaren 10a – Madril, 1821eko abuztuaren 15a) Espainiako Ilustrazioko poeta, dramagile eta salonnière-a izan zen.

 Bizitza 
Bere familiak merkataritzari esker egindako ondare handi baten oinordekoa izan zen. 1774an, Luis de los Rios y Velascorekin ezkondu zen, 1786an hil zen Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritzako magistratua. Handik gutxira, German Salcedorekin eta Somodevillarekin (1748-1810) ezkondu zen, 1788an Fuerte-Hijarko markes izendatu zutena. 1793an, Valladoliden, bere senarrak sortutako Elkarte Ekonomikoari atxikitutako Damen Batzarra ezarri zuen. Madrilen kokatuta, Fuerte-Hijarko markesa Gaztelako Kontseiluko kide eta Antzokietako ordezkariorde nagusi izan zen 1802an. 

 Ibilbidea 
De los Ríos Real Sociedad Económica Matritense de Amigos del Pais-eko Ohorezko eta Merezimenduzko Damen Batzordeko kide izan zen, eta hainbat zuzendaritza-postu bete zituen. 1811n lortu zuen batzorde horretako lehendakaritza, 1814ra arte bertan egon zelarik, eta denbora horretan Emakumearen heziketa moralari buruzko txosten bat egin zuen, eredu tradizionala birformulatu nahian. Gainera, San Martingo eskola patriotikoa zuzendu zuen, emakumeen kartzelen erreformaz arduratu zen eta Hilazaseko Montepioko sendatzailea izan zen, Batzordeak babestutako eskoletako ikasleei eta senideei lana eskaintzeko.

Montijoko kondesaren laguntzaile eraginkorrenetako bat izan zen. Garai hartako gizarte ilustratua sarritan joaten zen markesen aretora. Anfitrioiak, letrekiko zaletasunagatik ezagunak, salonnière bezala, frantses erako literatur bilerak eta antzerki emanaldiak antolatzen zituen bere etxean. Bertara joaten ziren Isidoro Máiquez aktore ezaguna, Manuel Garcia tenorea eta Nicasio Alvárez de Cienfuegos antzerkigilea, markesen babespean. De los Ríos garaiko Espainiako elite sozial eta kulturaleko emakume jantzia zen, emakume ilustratuaren prototipoa, antzerkia eta poesia maite zituena, eta entziklopedista frantsesetatik ekarritako anaitasun sozial eta humanitarismo ideiez kutsatua.

 Bere literatura-lanaren azterketa 
1801ean argitaratutako Vida, obras y proyectos económicos del Conde de Rumford frantsesetik itzuli zuen. Konde hura, eskaleen artean zopa-banaketa antolatu zuena, espainiar ilustratuei interesatzen zitzaien. Bere sorkuntzen artean Madrilgo klase herrikoien artean ezagun egin zen sukalde ekonomikoa zegoen.

Damen Batzarrak urtero egiten zuen erreginaren gorazarrea, bere dametako batek idatzi eta esaten zuena. Testuinguru horretan De los Ríosek idatzi zuen bere Elogio-a, berak Maria Luisa erreginaren aurrean irakurri zuena, eta 1798an inprimatu zena, ale batzuk gordeta. Bertan, babesgabeen defentsa dago, modaren luxu eta aurreiritzien aurrean. Erreginari eskatu zion luxutik baztertzeko eredu izan zedila, eta hezkuntza hobetzen eta industria eta nekazaritza babesten saia zedila.

De los Ríosek argitaratu gabeko bi komedia idatzi zituen, La sabia indiscreta eta El Eugenio.  La sabia indiscretak ekitaldi bakarra du, 952 bertso oktosilabo dituena. Lau pertsonaiaren, bi ahizparen eta haien ezkongaien arteko maitasun istorioa da. Estilo umoretsua du, eta horrekin erudizio hutsalaren erabilera kritikatzen du. Ilustrazioaren kutsu didaktikoa eta publikoaren gustukoa izateko asmoa uztartzen saiatzen da. Hizkuntza naturala eta berezkoa du. Bestalde, El Eugenio hiru ekitaldiko prosazko komedia da, aristokraziako pertsonaiekin. Ez dago daturik egiaztatzeko garai hartan publikoki antzeztua izan zenik. Bere antzerkian pasio katramilatu eta kontrolik gabeko maitasunetik ihes egiten du, eta maitasun zuzena defendatzen du, jakinik emakumea dela beti galtzailea eta askotan heriotza publikoan amaitzen dela.

 Lanak 
Bere lan batzuk jabari publikoan daude eskuragarri eta lotura hauetan irakur daiteke:

 1798 - Elogio de la Reyna Nuestra Señora
 1800-1830 – El Eugenio

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

  Acereda, Alberto (2000). La Marquesa de Fuerte-Híjar. Una dramaturga de la Ilustración. Estudio y edición de La sabia indiscreta. Cádiz: Universidad de Cádiz. ISBN 84-7786-662-7. 
  Jaffe, Catherine M.; Martín-Valdepeñas Yagüe, Elisa (2013). «Sociabilidad, filantropía y escritura: María Lorenza de los Ríos y Loyo, marquesa de Fuerte-Híjar (1761-1821)».  ed. Mujeres y culturas políticas en España (1808-1845). Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Argitalpen Zerbitzua, 83-124 or. ISBN 978-84-490-3346-9. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Salonnière
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Emakume antzerkigileak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Markesak
Kategoria:Emakume itzultzaileak