Verbascum lychnitis

Apobelarra (Verbascum lychnitis) Scrophulariaceae familiako espezie bat da.

 Deskribapena 
Urteroko landare belarkara, batzuetan iraunkorra eta pubeszentea. Zurtoinak, 50 eta 150 cm bitarteko garaierakoak, angelutsuak dira argi eta garbi, batzuetan sendoak, goiko erdian edo herenean oso adarkatuak, pubeszenteak (ile tektore izartuekin), kolore nabar-grisaxkakoak.
Hostoak txandakatuak ditu. Basalak 16 - 35 X 4-10 cm dituzte, obobatu-luzangak edo zabal eliptikoak dira, oso koskadunak edo krenatuak, subenterak oso gutxitan, diskolorak, glabreszenteak, gaina berde iluna eta azpialdea pubeszentea eta grisaxka, azpi-sesilak. Erdiko hostoak eliptikoak edo lantzeolatuak dira, ertza osoa edo krenatua dute, sesilak edo azpi-sesilak, dekurrenteak ez.

Loreak panikula itxurako infloreszentzia batean biltzen dira. Dentsitate handi samarreko faszikuluekin, baina ardatza biztan uzten dutenak; infloreszentzia oso adarkatua da, 100 cm-rainoko adar ugari dituena, zuzenak eta zurrunak, azpi-tenteak, oso angelutsuak, ardatz pubeszentea dutenak; brakteak, 15 mm-rainokoak, lineal-lantzeolatuak, eta lorearen pedizeloa baino luzeagoak. Infloreszentziaren faszikulu bakoitzak 2 eta 7 lore artean ditu braktea bakoitzean, eta lore nagusiak 2 brakteola oso lantzeolatuak ditu; pedizeloak 7 eta 9 mm arteko luzera dute, akreszenteak, fruktifikazioan 8 eta 10 mm arteko luzera dutenak; tomentudunak dira. Kaliza, 3 eta 4 mm bitartekoa, 5 sepalo soldatu ditu, baina ia oinarriraino arrailduak; tomentudunak dira, flokosoak eta 3 mm-rainokoak; lineal-lantzeolatuak dira, mutur zorrotza eta ertz osoa dutenak. Korola, 14-18 mm-koa, errotazea, ia ez zigomorfikoa, kolore hori zurbil samarra izaten du, batzuetan alninoa, batzuetan marzeszentra, peluzidoa, puntaduna, kanpotik pubeszentea; 7 x 4 mm-rainoko 5 lobuluk irekitzen dute, azpi-berdinak, obobatuak, orbanik gabeak. Androzeoa 5 estamber homomorfo azpi-berdinek osatzen dute, antera reniformeak zeharka jarrita dituztela; behekoak ile filiforme zurixkez estalita daude, baina goikoak glabroak dira goiko erdian.

Ginezeoak 5-8 mm-ko estiloa duen obario tomentudun bat du, eta estigma hemisferikoa.

Fruitua 6,5 mm arteko kapsula bat da, kaliza baino gutxi-gorabehera bi aldiz gehiago neurtzen duena. Oboide formakoa da, muturra moztuta izaten du, oso moko labur itxurakoa, 0,5 mm arteko apikulua du eta pubeszentea da. Ekainetik irailera loratzen da.

 Habitata eta ekologia 
Zelaien ertzetan, larreetan, abereen bazkalekuetan, pisten ertzetan, areketan, ezpondetan eta lugorrietan hazten da, itsas mailatik 350 eta 1750 metro bitarteko altueran.

 Taxonomia 
Verbascun lychnitis Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 1:177. 1753-an argitaratu zen. 

 Etimologia 
Latinezko verbascum (berb-,barb-) hitzetik dator, -i n. = batez ere apobelar askoren izena (Verbascum L., sp. pl.,Scrophulariaceae). Autore batzuen arabera, hala nola Tournefort (1700), izen generiko hori lat.-arekin lotuta legoke, bizarra, -ae f.= bizarra, etab. Aipaturiko autore frantsesaren hitzetan : “Verbascum, edo, hobeto esanda,  Barbascum, deitzen zaio arruntaren hostoak estaltzen dituen ile-urdin edo bizar pubeszenteagatik. Ambrosinik (1666) apur bat zabaldu zuen: “ Verbascum deitzen zaio, herbaskunaren antzeko zerbait, normalean leku belartsuetan jaiotzen delako; edo Verbascum, Barbascu-ren antzeko zerbait, hostoak iletsuak dituelako”.

lichnitis: latinezko epitetoa “lanpara bat bezala” esan nahi duena. 

 Sinonimia 
 Lychnitis alba Fourr.
 Lychnitis lutea Fourr.
 Verbascum album Mill.
 Verbascum lychnitis var. foliosum Vayr.
 Verbascum lychnitis var. longebracteatum Rouy in Rouy & Foucaud
 Verbascum pyrenaicum Gand. 

 Izen arruntak 
Gaztelaniaz: Gordolobo, candelera, gordolobo blanco, gordolobo candilero, gordolobo hembra, rabasca olorosa. Portugez: Barbasco, candelaria, caudeleja.  Galizieraz: Barbasco, chopo branco, seoane, tripo.  Asturieraz: Chapezu.  Euskaraz: Apobelar.  Katalanez: Herba de crocades.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Scrophulariaceae
Kategoria:Asiako flora
Kategoria:Europako flora