Rosemary Lowe-McConnell

Rosemary Helen Lowe-McConnell (Liverpool, 1921eko ekainaren 24a - Ditchling, 2014ko abenduaren 22a) Erresuma Batuko biologoa, iktiologoa eta limnologoa izan zen. Afrikako eta Hego Amerikako ur tropikaletan lan egin zuen, eta aitzindari izan zen arrain tropikalak ikertzen eta aztertzen, bai eta urpekaritza erabiltzen ere bere ikerketetan. Tilapia arrainetan eta akuikulturan egindako lanengatik ere ezaguna da. Bere ekarpen zientifiko ugarien artean, 1987an argitaratutako "Fish Communities in Tropical Fresh Waters" (Arrain-komunitateak ur geza-tropikaletan) liburua nabarmentzen da.

 Biografia 
Rosemary Helen Lowe-McConnell, Mary eta Harold Loweren (hezkuntza zuzendariordea) alaba, Grassendalen hazi zen, Merseytik gertu. Denbigh-eko Howell eskolan hasi zituen ikasketak, Liverpoolgo Unibertsitatean sartu aurretik, eta han jarraitu zituen graduondoko eta doktoregoko ikasketak. Afrikarekiko lilura amonarengandik etorri zitzaion, biologoak bilobari eman baitzizkion naturaren historiari buruzko liburuak. Laster adierazi zuen inguruarekiko interesa, eta gozatu egiten zuen Mersey ibaiaren ertzetara jaisten, hegazti zangaluzeen saldoak ikustera. Bere familiak maskota-mota ugari zituen, intsektu makiletatik hasi eta asto bateraino, eta aitak arrain tropikalak zituen akuario bat zeukan telefonoaren mahaian.

Txikitan Afrikan esploratzaile izatearekin egiten nuen amets, nahiko ausarta zelako gainera. Abentura maite zuen, ikerketa-espiritua eta baldintza txarretan borrokatzeko trebetasuna ere bazuen, eta espiritu horri eutsiko zion bizitza osoan.

Liverpoolgo Unibertsitatean zoologiako eta botanikako gradua egin ondoren, Rosemary "Freshwater Biological Association" (FBA) elkarteko talde batekin elkartu zen Windermere-n (Cumbria). Han, gerra garaian ur gezetako janaria ekoiztera bideratutako hainbat proiektutan parte hartu zuen. Zerbitzu Kolonialera entomologista izateko sartzen saiatu zenean, emakumeak ez zituztela enplegatzen jakinarazi zioten. Arrain tropikal berrien departamenduak, ordea, ez zuen halako mugarik, eta 1945ean Afrikara joan zen, EAFROrako (East Áfrican Fisheries Research Organisation) espedizio batean parte hartzeko. Rosemary Malawira joan zen, Nyasaland-eko aintziran (orain Malawi lakua) laborategi bat egiteko, eta, hala, 1938an hasitako arrantzari buruzko ikerketarekin jarraitzeko. Lakuko arrain ziklidoak proteinen ezinbesteko iturria ziren eskualdeko biztanleentzat, arrantza iraunkorreko programa bat behar zen. Hiru urte eman zituen han, denbora gehiena baldintza latzetan eta ia beti bakarrik lanean, bertako eta arrantzan ziharduten gizonen laguntzagatik izan ezik, haiengandik asko estimatzen baitzituen bere ezagutzak eta trebetasunak. Nahiz eta baldintza gogorrak izan eta gau tropikalean bakardadean aritu, garai hura "oso dibertigarria" bezala deskribatu zuen. Ikerketa hauen ondorioz, Lowe-McConnell-ek tilapia arrantzaleen inguruko txosten baliotsua eman zuen, eta Malawiko ziklidoei buruzko ondorengo ikerketen oinarri izan zen.

1947an, Ingalaterrara itzuli zen Malawiri buruzko erreportajea idazteko, eta urtebete geroago Afrikara itzuli zen. EAFROren kide sortzaile gisa, Jinja-n ezarri zen ikertzaile ofizial gisa, "British Overseas Research Service"n. Ikerketa honen helburua, beste behin ere, Ekialdeko Afrikako lakuetako tilapien biologia eta arrantza potentziala aztertzea izan zen. Zeregin hori trebetasun eta zorroztasun nabarmenez egin zuen.

Rosemary 12 urtez egon zen Afrikan, hainbat erakunde eta instituzioentzat lan eginez, Historia Naturalaren Museoarentzat arrainak jaso eta erregistratzen, baita Albert aintziran, Turkanan eta Tanganyikan eta Tanzaniako Pagani ibaian arrantza aztertzen ere. Arrainen elikadura-zikloak eta -ohiturak, haien bizi-estrategiak, hazkuntza-metodoak eta zenbait espezie elkarren artean nola harremantzen ziren ikertzen zuen. Denboraldi labur batez, EAFROko bitarteko zuzendaria izan zen.

1953an Richard McConnell geologoa ezagutu zuen, eta urte berean ezkondu zen harekin. Bechuanaland-eko protektoratura (gaur egun Botswana) joan ziren. 1954 eta 1956 artean bikotea Botswanako naturaren historian murgilduta egon zen, Richard geologo gisa, eta Rosemary arrainen bilduma egiten. Bere arrain-bilduma preziatua Londresko Historia Naturalaren Museoan sartuta dago, non iraupen luzeko elkartekide bihurtuko zen.

1957an, Richard Guayana Britainiarreko Geologia Zerbitzuko zuzendari bihurtu zen eta Lowe-McConnellek ikerketa-laguntza eman zion. Guayanako Nekazaritza eta Arrantza Sailak ere kontratatu zuen aztertu gabeko eremuetan arrain-azterketak egiteko, eta horrek oinarri bat eman zuen Rupununi arrain-komunitate anitz eta ekologikoki konplexuak aztertzeko. Herrialdeko kostaldeko itsas arrainei buruzko ikerketa, azterketa eta argitalpenak ere egin zituen.

1955ean, Rosemaryk lau tilapia-espezie eta -subespezie berri deskribatu zituen Jipe lakuan eta Pangani ibaiaren goiko eta beheko zatietan, Kenyan eta Tanzanian. Urmaeletako tilapien ugalketaren hazkundearen aldaketa fisiologikoaren lehen kontakizuna ere egin zuen (Worthingtonek "Oreochromis niloticus", Niloko tilapiari buruz egindako landa-ikerketa aitzindarien arabera, Albert lakuan). Tilapia espezieen arteko desberdintasunei buruzko 1959ko artikulua izan zen Ethelwynn Trewavasek tilapia arrain generoen banaketa egiteko oinarria

Richard 1962an erretiratu zen eta bikotea Ingalaterrara itzuli zen, non Rosemary Londresko Historia Naturalaren Museoko  kide bihurtu zen. Baina landa-ikerketetan parte hartzen jarraitu zuen, bai Hego Amerikan, bai Afrikan. Hurrengo lau hamarkadetan zehar, denbora gehiena Museo Britainiarrean zuen bulego txikian eman zuen, bere lagun Ethelwynn Trewavasekin partekatzen zuena, bere bilduma zabaletan lan eginez eta bi kontinenteetako estudio arduratsuko urteak laburbilduz. Oso pozik zegoen museoko arrantza-atala bisitatzen zuten ikasle eta ikertzaileen jario etengabearekin. Bere lanean produktibitate handia izateko garaia izan arren, eragin handiko artikulu eta txosten asko argitaratuz, beti izan zuen denbora ikasleentzat eta gainerako bisitarientzat, beti ere tratu bero eta abegitsua erakutsiz.

Bere landa-lana ez zen hor bukatu. Mendebaldeko Afrikako urtegi handiak bisitatu zituen, hala nola Kariba lakua edo Volta lakua, hirurogeiko hamarkadaren amaieran, eta 1968an iktiologoa izan zen Mato Grossoko ipar-ekialdeko Xavantina-Cachimbo espedizioan, Brasilen, "Royal Geographical Society" delakoak zuzenduta. Herrialde hartan, bagres eta gimnotoideei buruzko txostenak aurkeztu zituen, eskualde hartako hegazti, intsektu eta landareez liluratzen zen aldi berean. Hamarkada bat beranduago, Panamako Gatun lakura joan zen, bertan sartutako "Cichla ocellaris"  espeziearen eragina aztertzen. Gainera, arrainen azterketei buruzko sinposio batzuk antolatu zituen, eta zeregin garrantzitsua izan zuen tilapiaren akuikultura ezartzeko. Espezie hori iturri baliotsua zela uste zuen, garatzeko bidean zeuden herrialdeetako elikagai gisa, eta "United Nations Food and Agriculture Organisation" eta "International Centre for Living Aquatic Resources Management", "World Fish Centre" izenez ezagunagoa, arrantza-administrazioekin sustatu zuen haren ekoizpena.

1995ean, aholkulari independente gisa, Ekialdeko Afrikako Victoria aintzirako arrain-populazioei eragiten ari zitzaien kalte ekologikoa ikusarazten lagundu zuen. Kalte hori 300 ziklido-espezieren populazioen desagerpena zen, eta horietako asko bakarrak ziren haien habitatean. Rosemaryk Niloko perka haragijaleari egotzi zion errua, baina baita sedimentazioari ere. Aintzirako 200 espezie inguru desagertuta zeudela uste zen.

Rosemary 2014ko abenduaren 22an hil zen St. George's Park, Ditchling, Ingalaterran. Osasun murriztua izan arren, "Ro" k, bere lagun profesional eta maiteek ezagutzen zuten bezala, umore-sen bikaina eta espiritu eskuzabala izan zituen beti, eta Sussex-eko bere etxera gonbidatu gisa joaten ziren pertsonak entretenitu zituen bere azken garaian.

 Ekarpen nagusiak 
60 artikulu akademiko baino gehiago idatzi eta hainbat liburu argitaratu zituen, 1975ean "Fish Communities in Tropical Fresh Waters" (Arrain-komunitateak ur fresko tropikaletan) eta 2006an "The Tilapia Trail: The Life Story of a Fish Biologist" (Tilapiaren bidezidorra: Arrain-biologo baten bizitza-historia) barne. Bitxikeria gisa, azken liburu honetan, Afrikako trafiko-seinaleen berezitasuna adieraziko zuen (elefante ibiltariez ohartarazten dutenak bezala).

Bere artikulu eta liburuez gain, kolaborazio-lan ugaritan parte hartu zuen. Lan horietan gai hauek jorratzen ziren, besteak beste: ingurune tropikaletako espezifikazioak, laku artifizialek arrain-komunitateen dinamikan duten eragina, ekologiako kontzeptuen bateratzea eta ur gezako ekosistemen funtzionamendua. Arrain tropikalen ekologiaren sortzaileen taldeko kidetzat jotzen da.

 Argitalpenak (hautaketa) 
Lowe-McConnell 80 argitalpen baino gehiagoren egile edo egilekide izan zen, eta hiru liburu editatu edo koeditatu zituen.

 Notes on the fishes found in Georgetown fish markets and their seasonal fluctuations (1962)
 Man-made Lakes (1966)
 Speciation in tropical environments, Ernst Mayr-ekin (1969)
 Fish communities in tropical freshwaters: their distribution, ecology and evolution (1975)
 Ecology of fishes in tropical waters (1977)
 The functioning of freshwater ecosystems, E. D. Le Cren-ekin (1980)
 Ecological studies in tropical fish communities (1987)
 Symposium on Resource Use and Conservation of the African Great Lakes: Bujumbura 1989; with 18 tables (1992)
 Land of waters: explorations in the natural history of Guyana, South America (2000)
 Recent research in the African great lakes: fisheries, biodiversity and cichild evolution (2003)
 The Tilapia Trail: The life story of a fish biologist (2006)

 Sariak eta aintzatespenak 

 1997an, Londresko Linneana Elkarteak Zoologiako Linneana Dominaren saria eman zion. Asko gozatu zuen elkarte horrekin, eta, ondoren, 1967an, presidenteorde izendatu zuten.
 Linneana Elkarteko Biologia Aldizkariko lehen editorea izan zen eta Biologia Tropikaleko Elkarteko kidea.
 Lutxo ziklidoa, Crenicichla rosemariae S. O. Kullander, 1997, haren omenez izendatu zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Iktiologoak
Kategoria:Zoologoak
Kategoria:Emakume zientzialariak