Mary Brück

Mary Teresa Brück (Ballivor, Irlanda, 1925eko maiatzaren 29a - Eskozia, 2008ko abenduaren 11) Irlandako astronomo, astrofisikari eta zientziaren  historialaria izan zen. Dublingo Dunsink Behatokian eta Eskoziako Edinburgoko Errege Behatokian egin zuen lan.

 Bizitzako lehen urteak 
Mary Teresa Conway 1925eko maiatzaren 29an jaio zen Ballivorren, Meath konderrian (Irlanda), zortzi neba-arrebetan zaharrena. Bere izenaren forma irlandarra erabili zuen, Máire Treasa Ní Chonmhidhe, moja eskola batera joaten zen bitartean, non matematika, zientzia eta musikarako talentua erakutsi zuen, eta baita ere fisika ikasi zuen University College Dublinen. Lizentziatura eta maisutza lortu zituen 1945ean eta 1946an, hurrenez hurren.

 Ibilbidea 

 Astronomoa 
Mary Conwayk graduondoko bat egin zuen Edinburgoko Unibertsitatean (Eskozia). Eguzki-astrofisikan ikerketak egin zituen, eta 1950ean doktoretza lortu zuen. Doktore-gainbegiralea Irlandan jaiotako Mervyn Archdall Ellison zientzialaria izan zen, garai hartan Edinburgoko Errege Behatokian funtzionario zientifiko nagusia zena.

Conway Dublinera itzuli zen Dunsink Behatokian lan egitera. Behatokia ikerketa institutu gisa berriro ireki zen 1947an, Dublingo Ikasketa Aurreratuen Institutura transferitu zutenean, eta Hermann Brück (1905–2000) astronomo alemaniarra izendatu zuten zuzendari berri. Conway eta Hermann Brück, bi seme-alaba zituen alarguna, 1951n ezkondu ziren, eta ondoren Mary Brück izena hartu zuen Conwayk. Beste hiru seme-alaba izan zituen harekin.

Hermann Brück Eskoziako Errege Astronomo izendatu zuten 1957an eta familia Edinburgora joan zen bizitzera. Brück lanaldi partzialeko irakasle izendatu zuten Edinburgoko Unibertsitatean 1962an. Ondoren, lanaldi osoko irakasle bihurtu zen, eta irakasle titular egin zuten.

Mary Brückek izarrei, izarrarteko inguruneari eta Magallanesen Hodeiei buruzko ikerketak egin zituen. Horietako batzuk Erresuma Batuko Schmidt teleskopioaren argazki behaketez baliatu ziren Australiako Siding Spring-en.

Magallanesen hodeietako izarren zenbakiak, distira eta koloreak erabili zituen inguruko galaxia hauen egitura eta bilakaera aztertzeko. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Publications of the Royal Observatory Edinburgh, Nature eta Astronomy and Astrophysics aldizkarietan hainbat argitalpen egin zituen.

 Zientziaren historialaria 
Mary Brückek XIX. mendeko Eskoziako errege astronomo Charles Piazzi Smythen biografia batean parte hartu zuen bere senarrarekin. Zientziaren historialari gisa ospea lortu zuen, astronomian emakumeen lanean eta Eskoziako eta Irlandako astronomiaren historian espezializatuta. Hainbat aldizkaritan argitaratu zituen artikuluak, besteak beste, Irish Astronomical Journal, Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society, Journal of Astronomical History and Heritage eta Antiquarian Astronomer aldizkarietan. Antiquarian Astronomer aldizkariaren erredakzio-batzordean parte hartu zuen. 

Mary Brückek Agnes Mary Clerke XIX. mendeko irlandar emakume astronomo, idazle eta zientzia-iruzkingile ospetsuari buruzko liburu bat idatzi zuen, Agnes Mary Clerke and the Rise of Astrophysics (Agnes Mary Clerke eta Astrofisikaren Gorakada). Ondoren, Women in Early British and Irish Astronomy: Stars and Satellites argitaratu zen, emakume astronomoen lana deskribatzen zuena, horietako asko lehenago ahaztuta egon zirenak. Mary Brückek bost artikulu idatzi zituen Oxford Dictionary of National Biography-n, eta sei Biographical Encyclopedia of Astronomers-en.

Ladybird Books-en 1965eko The Night Sky  liburu klasikoaren egilea ere bada.

 Sariak eta aintzatespenak 

 2001ean, Lorimer Domina jaso zuen Edinburgoko Astronomia Elkartearen eskutik, astronomiaren ezagutza publiko orokorraren artean zabaltzeko egindako lan txalogarriagatik. 
 2017ko uztailean, Dublin Hiriko Unibertsitateak eraikin bat izendatu zuen Dr. Mary Brück, zientziari egindako ekarpenengatik. 
 Edinburgoko Unibertsitateko Mary Brück eraikinak ere bere izena jaso zuen bere omenez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Mary Brück Matematika Genealogia Proiektuan.
 Brück, Máire Treasa : Death notice The Irish Times.
 Obituary: Dr. Mary Brück Journal of Astronomical History and Heritage (ISSN 1440-2807) 12. liburukia, 1. zk., 81-83 or. (2009).

Kategoria:Emakume astronomoak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume historialariak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Edinburgheko Unibertsitateko ikasleak