Leydy Pech

Leydy Araceli Pech Marín, Leydy Pech edo erleen zaindari bezala ezaguna, (Hopelchén, Campeche, Mexiko, 1965) mexikar erlezaina eta maia jatorriko ekintzailea da. 2020an, Goldman Ingurumen Saria eman zioten, Yucatango penintsulan soja transgenikoa ereitearen aurka egindako lanagatik.

 Biografia 

 Erlezaintza lana 

Pech, nagusiki, erlezaintzan aritzen da, Melipona beecheii izeneko eztenik gabeko erle mota bat erabiliz. Azken hori maien komunitateetako kulturaren parte izan da duela mende batzuetatik hona. Erle honek enbor hutsen barruan egiten ditu erlauntzak, eta erlezain gehienek Apis mellifera erabiltzen badute ere, Pech eta bere komunitatea tradizioari eusten tematu dira melipona barietatearekin, Xunáan Kab deitzen diotena, "eztiaren dama".

Pech-ek bi hektareako lur-sail bat du, eta bertan erle eztia artisau eran lantzen du, 2014an adierazi zuen bezala.

Pech-en ustez, erleak bizibidea baino gehiago dira; "nire izatearen parte dira", adierazi du. Eta hainbeste zaintzen ditu, kalabaza gozoarekin elikatu ere egiten ditu. Halaber,  eztia ekoizteko erleek duten antolaketak eta lan kolektiboak sendotu egiten dutela ekintza kolektiboan duten konfiantza adierazi du, Ich Eq komunitatean (euskaraz, "izar-begia") familiek bizirik irauteko baliatzen duten komunitatean egiten denaren antzera.

 Ingurumen-aktibismoa 
Pech 2000. urtean hasi zen aktibismoan, Monsanto Campechen soja transgenikoa landatzeko partzelak jartzen hasi zenean. Jarduera hori handituz joan zen, eta 2012rako, agroindustriako lanak hasi ziren eskala handiago batean. Horren ondorioz, estatuan sortzen zen eztiak arazoak izan zituen, produktua gutxitu egin zelako eta kutsatuta zegoelako. Nekazaritza- eta industria-jarduerak arriskuan jartzen zituen komunitateen elikadura, ingurune naturala eta maien komunitateek mantenua irabazteko baliabideak.

Soja autopolinizatu egiten da eta ez dago intsektuen mende, baina erleek janaria bilatzen dute eta nektarra eta polena biltzen dituzte bidean aurrera egin ahala. Soja landu eta denbora gutxira, erlezain maiek ikusi zuten, noraezean egoteaz gain, erleak kantitate handitan hiltzen zirela. Familia askoren bizimodua arriskuan zegoen, meliponikulturari buruzko ezagutzak ere bai, eta herri gisa zuten nortasuna lausotu egiten zen.

Arrazoi honengatik, Pech Muuch Kambal koalizioaren eta Cheneen Erlezainen Kolektiboaren buru izan zen, gobernuari labore transgeniko mota hauek gelditzeko eskatu ziotenak. 2015ean, Nazioko Justizia Gorte Gorenak gobernuak indigenen komunitateei kontsultak egin behar zizkiela hazi transgenikoen edozein laborantza egin aurretik ondorioztatu zuen. 2017an, Campeche, Yucatan eta herrialdeko beste bost estatutan genetikoki eraldatutako haziak landatzeko baimena ezeztatu zitzaion Monsanto-Bayerri.

Leydy Pech emakume analitikoa da, elkarrizketaren aldeko apustua egiten du, enpatikoa, eta ez du ez protagonismorik ez gatazkarik bilatzen. Era berean, eraldatzeko, egokitzeko, hobetzeko ikasteko eta beldurrei aurre egiteko gaitasun handia du, ekintza eraginkorrak lehenesteko.

 Sariak eta aintzatespenak 
Bere aktibismoagatik eta Pech eta bere komunitatearen lorpenengatik, Ingurumenaren Goldman Saria jaso zuen, ingurumeneko Nobel saritzat hartzen dena. Saria ematen duen erakundeak adierazi zuenez, Monsantok eta bere abokatuek diskriminatu egin zuten Pech, emakume txiki batek haiek garaitzeak eragiten zien sinesgaiztasuna aipatuz. Pechentzat, sariak "Chenestarren maien komunitateen (kanpetxe-eskualde bat) eta maien lurraldearen batasunaren lana aintzatesten du". Modu birtualean egin zen zeremonian, honako hau adierazi zuen:

Sariak aukera ematen dit munduari esateko indigenen lurraldeak desjabetzen ari direla megaproiektuak, estraktibismoa, nekazaritza, turismoa eta beste batzuk inposatzeko, eredu kapitalista bat indartzen dutenak, baliabide naturaletan eta gure enplegu-baliabideetan eragina duena.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Leydy Pech, ‘la guardiana de las abejas’ en Yucatán YouTube
 Guardianas de la vida | Leydy Pech |  YouYube TEDx
 Leydy Pech, 2020 Goldman Environmental Prize, Mexico YouTube

Kategoria:Erlezainak
Kategoria:Emakume ekintzaileak
Kategoria:Ingurumen arazoak
Kategoria:Emakume ekologistak