Helen Sharman

Helen Patricia Sharman (Grenoside, Sheffield, Ingalaterra, 1963ko maiatzaren 30a) kimikan doktorea eta britainiar astronauta  ohia da. Espaziora joan zen lehen britainiarra izan zen eta Mir espazio-estazioa bisitatu zuen lehen emakumea ere, 1991ko maiatzean. 

 Biografia 
Sharman Grenoside-n jaio zen, Sheffield-en, eta han Grenoside Junior and Infant School-era joan zen, geroago Greenhillera pasatuz. 1984an Kimikako lizentziatura lortu zuen Sheffieldeko Unibertsitatean eta doktoretza Londresko Unibertsitatean 1987an. Londresko GEC-en ikerketa eta garapen teknologo gisa lan egin zuen, eta geroago Mars-en kimikari gisa, txokolatearen zapore-propietateak ikertzen.1991ko maiatzaren 18an espaziora bidaiatu zuen lehen astronauta britainiarra izan zen, Soyuz TM-12 espazio-ontzian. 

 Juno Proiektuko astronauta 
ezkerrera|thumb|Helen Sharmanen Sokol jantzi espaziala Leicesterreko National Space Centre-n ikusgai.
Irratian iragarki bat entzun ondoren, Juno proiekturako probetara aurkeztea erabaki zuen. 1989ko azaroaren 25ean, Sharman astronauta hautatu zuten 13 000 hautagairen artean, eta Erresuma Batuko lehen emakume astronauta izatera pasatu zen. Misioak Juno Proiektua izena hartu zuen eta Sobietar Batasunaren eta Britainia Handiko enpresa talde baten emaitza izan zen.

«Loteria bidez hautatua» izan zela esan den arren, hautapen-prozesu zorrotz baten mende egon zen, eta hautagaiak ezagutza akademikoengatik, atzerriko hizkuntza bat irakurtzeko gaitasunagatik eta hegaldi aeroespazialei buruzko ezagutzengatik hautatzen zituzten. Aldiz, jaurtiketarako funtsak lortzeko loteria bat egin zen.

Jaurtiketaren aurretik, Helenek 18 hilabeteko entrenamendu intentsiboa egin zuen Izarren Hirian. Juno kontsortzioak porrot egin zuen behar zen dirutza biltzean, eta horrek programa bertan behera uztekotan egon zen. Azkenik, Mikhail Gorbachovek jaurtiketarekin jarraitzea agindu zuen, sobietarren gastua handituz, bi herrialdeen arteko harremanen mesedetan, baina, Mendebaldearen finantzaketarik ezean, esperimentu garestienen ordez beste batzuk jarri zituen, eskuragarriagoak.

Soyuz TM-12 misioak, Anatoly Artsebarsky eta Sergei Krikaliov kosmonauta sobietarrak barne hartu zituenak, zortzi eguneko iraupena izan zuen. Gehienak Mir estazio espazialean igaro ziren. Sharmanen zereginetan honako hauek sartzen ziren: proba medikoak eta nekazaritza-probak egitea, britainiar uharteei argazkiak ateratzea eta eskola-ume britainiarrekin irrati-lotura batean parte hartzea.

Espazioan egin zuen azken misioa izan zen, nahiz eta Europako Espazio Agentziaren astronautak hautatzeko hiru hautagaietako bat izan zen 1992an, eta 1998koan azken 25 hautagaien artean zegoen. Ordutik, Sharmanek irakasle eta haurrentzako zientzia-dibulgatzaile gisa lan egin zuen.

Juno ez zenez ESAren misio bat izan, Tim Peake ESAko lehen britainiar astronauta bihurtu zen 20 urte baino gehiago geroago.
 Ondorengo ibilbidea 
Sharmanek Mir-erako misioaren ondorengo zortzi urteak zientzia-dibulgazioan eman zituen. Bere autobiografia, Seize the Moment, 1993an argitaratu zen. 1997an haurrentzako liburua argitaratu zuen, The Space Place. Irrati eta telebista programak aurkeztu ditu, BBC Schools-erako barne.

2011an, Fisika Laborategi Nazionalean lanean ari zen, Gainazal eta Nanoanalisi Taldeko Talde Buru gisa. Sharman Imperial College Londoneko Kimika Saileko Operazioen Zuzendari bihurtu zen 2015ean. Kimikarekin eta espazio-hegaldiekin lotutako dibulgazio-jarduerak egiten jarraitzen du, eta 2015ean British Science Association-ek Ohorezko Fellowship eman zion.

2016ko abuztuan, Sharmanek bere burua antzeztu zuen Channel 4 kateko Hollyoaks telesailaren atal batean.

Duela gutxi, Teddingtoneko "Fisikako Laborategi Nazionalean" eta Londresko Kingston Unibertsitatean aritu da kudeatzaile. Halaber, Kimikako Departamentuko "Operazioen Gerentea" izan da Londresko Imperial Collegen.

 Sariak eta aintzatespenak 
 Juno Proiektuko lorpenengatik, Sharmanek izar bat jaso zuen Sheffieldeko Ospearen Pasealekuan.
 Sharmanek Royal Aero Club-eko brontzezko, zilarrezko eta urrezko dominak jaso zituen 1990ean.
 1991n, Sheffield-en egindako 1991ko Udako Unibertsitatean sugarra pizteko aukeratu zuten. Nazioarteko telebistako zuzeneko emanaldian, Don Valley estadioko zelai barruan korrika zihoala estropezu egin zuen, eta txingarrak pistara bidali zituen. Baina bere onera etorri zen, zuzia piztu eta jarraitu egin zuen.
 Bere aitzindari ahalegin irmoengatik, Sharman Britainiar Inperioko Ordenako Ofizial (OBE) izendatu zuten 1992ko Urtebetetze Ohoreetan, eta hurrengo urtean Royal Society of Chemistry-ko (HonFRSC) Ohorezko Kide.
 Sharman San Migel eta San Jurgi Ordenako (CMG) Lagun izendatu zuten 2018ko Urte Berriko Ohorezkoetan, Zientzia eta Teknologia Zabalkundeari egindako zerbitzuengatik.
 1991ko maiatzaren 26an, SESBko presidentearen UP-2010 dekretuaren bidez, Heleni "Herrien arteko Adiskidetasunaren Ordena" eman zioten.
 1992an, SCIk Presidenteen Domina eman zion – SCIren helburuarekin bat datorren lidergo eredugarria aitortzen duen saria.
 Espazioan aitzindari izateagatik Erresuma Batuko Kimikako Errege Elkarteko ohorezko kide izendatu zuten 1993an.
 2011ko apirilaren 12an, Errusiar Federazioko presidentearen 437 zenbakiko dekretuaren bidez, "Espazio Esplorazioan Merituagatik" domina eman zioten.
 Assengo (Herbehereak) eskola britainiarrari Helen Sharman eskola izena jarri diote haren omenez.
 Sutton Londresko barrutian dagoen Wallington High School for Girls eskolan, bere izena daraman etxe bat dago. Etxe bakoitzak emakume eraginkor eta arrakastatsu baten izena darama.
 Chislehurst-eko (Kent) Bullers Wood eskolako zientzia blokea Sharmanek ireki zuen 1994an eta Sharman House izena du.
 Swindon-eko Great Western Academy-n bere izena daraman etxe bat dago, non Batxilergoa ireki zuen.
 Rugby High School for Girls eskolan ere omendu dute, nesken etxeei lau emakume eragingarriren izena jarrita, eta Sharman etxe bat Moorlands School-en, Leeds-en, non etxeek Yorkshireko pertsona inspiratzaileen izenak dituzten.
 2021/22 ikasturtean, Notting Hill and Ealing High School nesken eskola independenteak laugarren etxe berri bat aurkeztuko du, Sharmanen izena eramango duena, STEMen emakumeen aitzindari gisa aitortzeko.
 Horrez gain, Ingalaterrako Mendebaldeko Midlands konderrian dagoen Stafford-eko etxebizitza-garapen batek Helen Sharman Drive izeneko kale bat du haren omenez, eta Sheffield-eko ikasleentzako etxebizitza-bloke batek bere izena darama.
 Erresuma Batuko unibertsitateetako hainbat ohorezko titulu jaso ditu, besteak beste:
YearHonourUniversityReference1991Honorary FellowSheffield Hallam University1995Honorary Doctor of Science degreeUniversity of Kent1996Honorary Doctor of Technology degreeUniversity of Plymouth1997Honorary Doctor of Science degreeSouthampton Solent University1998Honorary Doctor of Science degreeStaffordshire University1999Honorary Doctor of Science degreeUniversity of Exeter2010Honorary Doctor of Science degreeBrunel University London2017Honorary Doctor of Science degreeKingston University2017Honorary Doctor of Science degreeUniversity of Hull2017Honorary Doctor of Science degreeUniversity of Sheffield2018Honorary Doctor of Health Sciences degreeYork St John University
 Bibliografia 

 Seize the Moment (Harrapatu unea), autobiografia, Christopher Priestekin batera idatzia Arthur C. Clarkeren hitzaurrearekin (Londres: Victor Gollancz Ltd, 1993 - ISBN 0-575-05819-6)
 The Space Place (Making Sense of Science), haurrentzako liburua, Mic Rolphek ilustratua (Portland Press, 1997. ISBN 1-85578-092-5)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 'Life in Space' A Masterclass for children by Helen Sharman Vega Science Trust-eko bideoa
 Helen Sharmanen biografia
 BSN - Helen Sharman School, Assen
 Juno proiektua Irrati-afizionatuen kontaktuak eskolekin

Kategoria:Sheffieldarrak
Kategoria:Emakume astronautak
Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak