Justibasoko ermita

Justibasoko ermita edo San Justo eta Pastor ermita gutxienez XVI. mendetik 1941 arte Begoñako Justibason egon zen. Ondoan baserri bat zegoen eta ospe handiko erromeria egiten zen bertan abuztuaren 6an. 1941ean bota zituzten biak, ermita eta baserria, Santa Marina Ospitaleko Tapia izeneko eraikin berria egiteko. Eraikin horrek 40 urte eskas funtzionatu zuen eta 2023an eraitsi zuten.Urrutikoetxea, Koldo "JUSTUKO ERMITA ETA JUSTU(E)GUNEKO ERROMERIA"  Berton aldizkaria, 1998Urrutikoetxea, Koldo "HOLANGOA ZAN JUSTU ERMITEA"  Berton aldizkaria, 2001-07-01

 Kokapena 
Justibaso izeneko parajean zegoen ermita, Begoñako errepublikan. 1925az geroztik Bilboko lurrak dira horiek, orain Otxarkoaga-Txurdinagako barrutian, Mikoleta auzoan eta Ganguren mendiaren magalean kokatuta dago. 

Luis Briñas filantropoak Justo eta Pastor Deunen baselizaren ondoan zituen lur batzuk laga zizkion Victoria Eugenia erizaindegiari 1927an. Gero, erizaindegi hori gaurko Santa Marina ospitalea bihurtuko zen, eta hango pabiloi batek gaur egun bere izena darama, haren eraikuntzarako dirua eman zuelako. Santa Marina Ospitalean arnas gaixotasunak artatzen zituzten nagusiki. 1942an tuberkulosiaren kontrako sanatorio gisa antolatu zuten. Oso gogorra zen gaixotasun hori gerraosteko garai hartan, jende asko hiltzen zen, gaixoz gainezka egoten zen, eta orduan Tapia izeneko eraikin berri bat eraiki behar izan zuten. 

Bertan Mikoleta errekatxoaren sorburua be badago, mendeetan Begoña eta Etxebarri udalerrien arteko muga  izan dena. 

 Baseliza 
Justuren Baseliza Justibaso izeneko parajean zegoen kokatuta, gaur egun Santamarinako Sanatorioko Tapia pabilioi zaharra dagoen lekuan. Baseliza eta ondoko Justu baserriak, etxalde bat osatzen zuten, bata bestearen ondoan zeuden horma baten bidez lotuta, eta antza, antzinan etxe horretan bizi zen baselizaren jagolea.

Baselizan, beste hainbat elizetan egiten zen moduen, lur ematen zen. Enterramendu horien ohiturak edo ermita hor ereikitzea zerikusirik euki daitekee berrehun metro gorago aurkitu den orain dela 2000 urteko Irumugarrieta trikuharriagaz edo gure historiaurreko ohiturekin?

 Ermita zaharraren itxura berreskuratzen 
Lau lagunen artean saiatu ziren aspaldiko ermitaren irudia berreskuratzen. Lehenengoa, Jose Etxarte, baseliza ondoko baserrian bizi izan zen bota arte. Bigarrena, Pedro Garmendia ikerlariak “Ermitas del Viejo Bilbao” liburuxkan idatzi eta egin zuen planoagaz. Hirugarrena, Jabi Olazaran pintorea. Eta laugarrena, Koldo Urrutikoetxea, Berton aldizkariko lankidea. Lauron artean paperean baino ez bada ere, baseliza berriro ere "altxatzea" lortu zuten.

Etxartetarren familiak, ermitaren ardura zeukan eta Jose Etxarteren esanetan, bertan haritzak, gastainondoak eta sagarrondoak zeuden eta baita iturburu bat ere.  

 Justu eguneko erromeria 
Abuztuaren 6an ospatzen zen Justugune (Justu eguna) eta inguruko beste hainbat ermitatan egiten zen moduan (Santo. Domingo - Egirleta, San Roke edo San Antolinen), meza ostean egun osoko erromeria egiten zen Landazabal baserri ondoko landan, gaur egun txaleta dagoen lekuan. Ospe handiko eguna zen eta bertara, Begoña, Zamudio, Etxebarri eta inguruko beste herrietako jendea hurbiltzen zen. Egun osoa ematen zen bertan iluntzeraino eta batzuk astoz ere mugitzen ziren, umeak eta bazkaria eramateko.thumb|Harrizko mahaia Arbolantxako Goikoetxe baserrian.Galduta egon zen erromeria luzaro, baina 1995az geroztik berreskuratu egin da, urte batzuetan Tetuane landan eta gaur egun, Arbolantxa bideko Goikoetxe baserri ondoan. Herri bazkaria eta arratsaldeko ospakizunak leku eta era ezberdinetan antolatu izan dira.

 Datu historiko batzuk 
Gurutz Arregiren Bizkaiko Baselizen Liburuak historiari buruz hartutako datuen arabera, Justuren baseliza, antzina-antzinakoa ei zen, bere eraikuntza mota kontutan hartzen bada, adituen ustez.

1547. urtean egon zen auzi bati buruz Labairuk datu batzuk eman zituen "Historia de Bizcaya" liburuan. Auzi hori, eleiztarrak eta auzokoak alde batetik eta Gregorio Gómez de Loizaga,

Begoñako Andra Mariko Patroiaren artean sortu zen, bai baseliza bera, ondoko basoak eta bertako tresnen jabegoa norenak ziren deliberatzeko. 

1556ko apirilaren 4an, Bizkaiko Epaile Nagusiaren sententzia batek ezarri zuen baseliza, ondoko etxea, soloa eta basoak, Begoñako Andra Mari elizaren gehigarriak izan zirela ebatzi zuten, eta horrela jagon eta administratu behar zirela.

1764an beste auzi baten datuak badira, ermita ondoko hariztiari buruz, 108 urte lehenagoko sententzia ez baitzen betetzen. Sagasti bat zegoen, antza, baselizaren ondoan.

1818an Kalagurriko gotzainak baseliza ikuskatu ondoren, zera idatzi zuen “...egoera nazkagarrian aurkitu dugu, atea giltzarik gabe, teilatu gehiena teila barik....baselizako punta batean, ondoko etxeko oilategi edo kortarako ate bat dagoela....” eta ondoren hile biren buruan konpondu edo bota egin beharko zela, esaten zuten.

1874ko maiatzaren 18an, bigarren karlistaldian, Bilbo setiatu zegoenean Bilboko armada liberalak ekintza arrakastatsu bat burutu zuen Tetuane zelaia eta Iturritxualde mendia (Avril mendia) lortzeko. Armada karlista utzi behar izan zuen kokagune pribilegiatu hura eta Santa Marina aldera erretiratu behar izan ziren. Ordura arte Iturritxualden eduki zuten gotorlekua galduta, Justibaso inguruko goialdean beste gotorleku bat eraiki behar izan zuten.Martín, Gorka "Bilbao 1874, El asedio carlista a la invicta villa". La esfera de los libros, 2024 

1941eko urtarrilean Briñas Ospitalea handitu behar zela-eta bota zuten baseliza eta Justu baserria, eta baita gaur egun Ospitale berria dagoen lekuko Mikoleta baserria.

Baserri horien ordez, bertako etxeetakoek gaur egun Santa Marinako kamino ondoan dauden Etxarte eta Mikoleta baserriak altxatu zituzten berriro, tartean etxeetako eta baselizako harriak ere erabiliz. Erretabloaren berririk ez dago, baina Justu eta Pastor umeen irudien ardura elizak hartu zuen Otxarkoagako eliza egin zenean, eta zaharberritu ondoren hasieran Bilboko Enkarnazio Plazako Eleiz Museoan utzi ziren. 

Baselizan baziren hilobi batzuk. Hamabi gorpu eraman behar izan zituzten Begoñako kanposantura. Kanposantu hori 2022an kendu zutenean, Aranzadiko ikertzaileek, gorpu horiek aurkitu zituztenean, hasieran ez zekiten zein zen gorpu haien jatorria, baina geroxeago, Esteban Kadarsoren laguntzarekin, argitu zuten Justibasotik ekarritakoak zirela.

1943ko urtarrilaren 2.ean Teófilo Guiard-ek, Bilboko udal artxibo-arduraduna zenak, eskaera probidentzia bat aurkeztu zuen udalean ermita berreraikitzeko. Eskaerarekin batera baselizaren planoak, baseliza berreraikitzeko aurrekontu bat, eta udaleko Arkitekturako Zuzendaritzako txosten bat aurkeztu zituen. Eskaerak ez zuen arrakastarik jaso baina, 1956an itxi zuten, berreraikitze-proiektua eta aurrekontua prestatu zuen arkitektoa hil ondoren, aurrerapausorik gabe.

1941az geroztik, ermita desagertuta, erromeria galtzen hasi zen, nahiz eta ospatzen segitu zuten beste leku batzuetan (Tetuanen, Lozoñon eta Larratundun). Azkenean guztiz galdu zen erromeria antolatzeko ohitura. 

1962an Otxarkoaga auzo berriko eliza egin zutenean eliza berriak "San Justo eta Pastor" parrokia izena hartu zuen Justibasoko baselizaren historia bere egiteko edo. Pedro Ispizua Uribarri izan zen arkitekto nagusia.

1995ean eta Otxarkoagako Euskal Txokoari eta hainbat euskaltzaleri esker berreskuratu egin zen berriro ere. Harrezkero urtero antolatzen da abuztuaren 6an edo hilaren lehenengo zapatuan, baina pertsona zaharren batek izan ezik, inork ez daki orain dala 60 urte bota zuten baseliza hori zelakoa zen.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 AHEV; Bilbao-Santiago Apóstol; 40-3- Fábrica: Visitas; 1723-1818.
 GARMENDIA, Pedro de. «Ermitas del Viejo Bilbao» en El Correo, 6-XII-1945
 ITURRIZA, Antigiüedades, IV (1784) olio g2. Eskuizkribua.
 LABAYRU, IV (1968) Orr. 315- 
 MAÑARICUA, Andrés E. de. Santa Maria de Begoña en la historia espiritual de Vizcaya. Bilbao, 1950, p. 318. 
 YBARRA Y BERGE. Catálogo, 1958, Orr. 225-227

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bizkaiko baselizak
Kategoria:Begoñako eraikinak
Kategoria:Euskal Herriko behinolako baselizak