Estigobio

Estigobioak lurpeko uretan bizi diren animaliak dira, Estigia Hadeseko ibaiarengatik horrela izendatuak. Troglobioekin batera (haitzuloetan maila freatikoaren gaineko espazioetan diren animaliak), lurrazpiko faunaren bi talde nagusietako bat dira.

 Ezaugarriak 
Estigobioak akuiferoetan zein harriaren baitako espazio txikietan bizi daitezke (eskuarki kareharri, kalitxe edo laterita motako zoruetan). Troglofauna bezala, estigofaunan ere hiru talde bereiz daitezke bere bizimoduaren arabera:

 Estigoxenoak: lurpeko uretan kasualitatez aurkitzen dira (bertara erori direlako, adibidez).
 Estigofiloak: lur gaineko zein lur azpiko uretan bizi daitezke. Beren bizitzaren zati bat haitzuloetan egin dezakete, baina ez bizi-ziklo osoa.
 Estigobioak: bizi-ziklo osoa egiten dute lur azpiko uretan.

Estigobioen ikerketa sakonenak Frantzian, Eslovenian, AEBetan eta, Australian egin izan dira. Estigofaunako espezie asko eskualde zehatzetako endemikoak dira, are batzuetan haitzulo bakarretakoak ere. Horregatik lurpeko ur-sistemen kontserbazioa interes handikoa da.

Argirik gabe egokituak daudenez, lurpeko uretako animaliak normalean pigmenturik gabekoak, zeharrargiak edo zuriak eta begirik gabekoak izan ohi dira,Wilfried Schönborn, Ute Risse-Buhl: Lehrbuch der Limnologie. 2. Auflage. Schweizerbarth Verlag, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-510-65275-4. eta eguzki-argiaren erradiazio ultramoreak kalte egin diezaieke. Asko ez dira guztiz itsuak, argi-zentzua baitute azalean eta argiaren eraginpean ihes egiten dute. Ukimena eta zentzumen kimikoak normalean ondo garatuta daude. Poro-bolumen mugatua dela eta, batez ere akuifero porotsuetan, gainazaleko uretan bizi diren senideak baino nabarmen txikiagoak izaten dira. Gorputzeko eranskinen luzera ere (antenak, arraun-hankak) txikiagoa izaten da. Askok zizare-itxurako gorputz luzanga dute, barrunbe estuetan zehar mugitzeko baliagarri zaiena.

Estigofauna janari faltara egokitua dago, eta beraz energetikoki oso efizientea da. Bere elikagaiak planktona, bakterioak eta uretan egoten diren landareak dira. Animali hauek oxigeno gutxiko uretan bizitzera eginak daude, baina ezin dira bizi ur erabat anoxikoetan. Espezie askok arnasketa mugimendu etengabeak dituzte, oxigenoa ekartzen duen ur-korronte bat sortzeko. Bestela, gutxiago mugitzen dira eta normalean distantzia laburrak baino ez dituzte egiten. Elikagai faltagatik, metabolismo eta ugalketa tasak gainazaleko uretako espezieenak baino txikiagoak dira; ondorioz, lehorreko espezieak baino gehiago bizi daitezke (Alabamako Shelta kobazuloan bizi den Orconectes australis ibai-karramarroak, 22 urte inguru). Ingurumen baldintza gogorretara duten moduari "A-estrategia" esaten zaio (ingelesezko adversity selection kontzeptutik). Dena den, espezie asko uraren kutsaduraren eta gainazaleko beste eragin kaltegarri batzuen aurrean oso sentikorrak dira.

Lurpeko ura normalean geza da. Hala ere, estigobio batzuk lurpeko ur gazi eta gazikarretan ere bizi daitezke. Kasu batzuetan itsas sedimentuen hutsuneetan ere agertzen dira. Animalia batzuek lurpeko ur gezak zuzenean itsasotik kolonizatu dituztela uste da, azaleko ur limnikoetatik pasatu barik alegia. Horien artean dago, adibidez, Troglochaetus beranecki.

Lurpeko uretan zenbait espezie relikto aurkitzen dira: lehenagoko aro geologikoetan azaleko uretan bizi izan, eta gaur egunean desagertuta dauden espezieen ondorengoak. Horien artean daude krustazeo asko, hala nola Bathynellacea eta Thermosbaenacea ordenako animaliak.thumb|Alabamako leize-arraina (Speoplatyrhinus poulsoni)
eskuinera|thumb|Orconectes australis, lurpeko ibai-karramarroa
eskuinera|thumb|Tumbling Creek haitzuloko barraskiloa (Antrobia culveri) estigobio tipikoa da: txikia, zuria eta itsua.

 Espezieak 
Estigofauna mundu osoan aurkitzen da: turbellariak, gastropodoak, isopodoak, anfipodoak, dekapodoak, arrainak edo arrabioak.

Estigofauna gastropodoa Estatu Batuetan, Europan, Japonian eta Australian aurkitu daiteke. Estigobio turbellariak Ipar Amerikan, Europan eta Japonian. Estigobio isopodoak, anfipodoak eta dekapodoak asko aurkitzen dira mundu osoan.

Leize-arrabioak Europan eta Estatu Batuetan aurkitzen dira. Hauetako batzuk (olma eta Texaseko arrabio itsua, adibidez) erabat urtarrak dira.

Arrain estigobioen 170 espezie inguru ezagutzen dira, kontinente guztietan Antartikan izan ezik. Desberdintasun geografiko handiak daude espezieen ugaritasunean.

 Habitata 
Lurpeko uretako fauna habitat desberdinetan bizi da:

 Medio interstizial hiporreikoa: lurrazalean dauden interstizioetako urak ezaugarri propioak ditu, hala nola aldagarritasun handiagoa eta mantenugaien hornidura konstantea. Zenbait espeziek gainazaleko eta lurpeko uren artean bertikalki migratzen dute.
 Ponorrak: eremu karstikoetan, gainazaleko urak sarbegietatik desagertu daitezke, lurpeko ibaiak sortuz.
 Epikarsta: lurzoru eta arroketan azaletik gertu dagoen poro-sistema, urez edo airez betetakoa. Hemen estigobioak beste ezaugarridun espezieekin nahastean bizi dira.David C. Culver, Tanja Pipan: Superficial subterranean habitats – gateway to the subterranean realm? In: Cave and Karst Science. 35 (1&2), 2008, S. 5–12.
 Aire eremuak: estigobio eta troglobioen arteko banaketa, bizitza errealean ez da hain argia.Max Moseley: Size matters: scalar phenomena and a proposal for an ecological definition of ‘cave’. In: Cave and Karst Science. 35 (3), 2008, S. 89–94.
 Iturburuak: limnologian krenal izenez ezagutzen den habitata, fauna bereizia duena.
Lurpeko uren faunaren beherengo muga ia ez da ezagutzen, zundaketetan eginiko ausazko behaketen datuez gain. Muga absolutua 2000 metro ingurukoa izango dela suposatzen da, mendiko presioak maila horretan urez beteta dauden barrunbeak ere ixten dituenez. Gainera, horren gainetik dauden eremuetan ere baldintzak muturrekoak izaten dira (tenperatura altua, mantenugai gutxi, oxigeno eduki baxua...).

 Estigobio biltzea 
Gaur egun hainbat metodo erabiltzen dira estigofauna lagintzeko:

 Plankton-sarezko saskia (gutxienez 50 μm-ko zuloduna), hondoraino jaistea, bertan astinduta sedimentuak bilduz. Saskia igotzen denean, estigofauna harrapatuta gelditzen da. 
 Karaman-Chappuis metodoa: Bou-Rouch ponpa batekin xurgatuz, ura sare batera bideratzea. 
 Bideo-kamera sartzea, organismoei buruzko informazioa bilduz; halere, animalien tamaina txikia dela eta, ez da oso zehatza.

Metodo hauekin harrapatutako animaliak morfologikoki eta molekularki aztertzen dira.

 Erreferentziak  

 Ikus, gainera 
 Bioespeleologia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hidrologia
Kategoria:Ekologia
Kategoria:Troglofauna
Kategoria:Ur gezako fauna
Kategoria:Espeleologia