Mons Claudianus

Mons Claudianus Egiptoko ekialdeko basamortuan zegoen erromatarren harrobia izan zen. Garnizio bat, erauzketa-gune bat eta etxebizitza zeden beste eremu batek osatzen zuten. Bertan, Erromatar Inperioarentzat granodiorita ateratzen zen, eraikuntza lehengaia zena. Mons Claudianus Egiptoko ekialdeko basamortuko mendietan dago, Itsaso Gorriaren eta Cainepolis Qina artean, egungo  Itsaso Gorriaren gobernazioan. Gaur turistek granito zatiak ikus ditzakete, hainbat tramankulurekin, hala nola, hautsitako zutabe bat. Bertan, hautsitako zeramika pusketatan idatzitako testuak aurkitu dira (ostrakak).

1823an aurkitu zuten Wilkinson eta Burtonek.Herz, Norman.Waelkens, Marc. (1988) Classical marble:geochemistry, technology, trade.Kluwer Academic Publishers, 97. or.

Meatze-ustiategi hau bereziki garrantzitsua da tamaina handia duelako eta kontserbazio-egoera bikaina duelako, bai eta inguruan berreskuratutako dokumentazio epigrafikoaren aberastasunagatik ere.     

Kontserbazio-baldintza paregabeei esker, Mons Claudianuseko harrobi inperialak, Mons Porphyrites, Mons Ophiates eta Tiberiané-koekin batera, erreferentziazko aztarnategietako bat dira harriaren ustiapena aztertzeko erromatarren munduan, bai erauzketa-teknikei dagokienez, bai piezen garraioari dagokionez, eta, gainera, meatzaritza-lanaren antolamenduari buruzko informazio oso garrantzitsua ematen dute, alderdi administratiboan eta logistikoan.           

 Kokapena 
Luxor iparraldean dago, Nilon dagoen Quina hirai eta Itsaso Gorriko itsasertzean dagoen Hurghada  artean, Kairotik 500 km hegoaldera eta Nilotik 120 km ekialdera, Itsaso Gorriko mendien bihotzean c. 700 m-ko altitudean.Van der Veen, Marijke (1997) High living in Rome's distant quarries. British Archaeology, 28. Van der Veen, Marijke and Hamilton-Dyer, S. (1998) "A life of luxury in the desert? Food and fodder supply to Mons Claudianus", Journal of Roman Archaeology 2. 101-116 or. Handik 50 km ingurura, Mons Porphyrites izeneko beste harrobi inperial bat dago, munduan porfiro purpuraren iturri ezagun bakarra dena.

 Historia 
Erromatarrek Mons Claudianuseko erromatarrek bi mendez ustiatu zuten, K.o. I. mendetik III.eraren erdialdera arte. Zulatzen hasi ziren Klaudio enperadorearen agintepean (K.o. 41-45). C.). Trajanoren garaian (K.o. 98-117), harrobiek bizi izan zuten ustiapen-faserik emankorrena. Mendi honi «Umm el-Diqqal» ere izena du, "Pilareen Ama", hortik Erroma zaharra zutabez hornitzen zelako.

Ez dago ebidentziarik erromatarrak etorri baino lehen, han  edo inguruan beste giza-kokagunerik egon zenik esateko. Basamortuko baldintza idorrei esker, dokumentuek eta hondar organikoek bizirik iraun dute.

Mons Claudianus granitoaren oso antzekoa den granodiorita iturri oparoa izan zen Erromarako, eta egitura erromatar garrantzitsuetan erabili zen, hala nola, Hadrianoren villan (Tivolin), Venusen tenpluko bainu publikoan, zoruetan eta zutabeetan, Dioklezianoren jauregian Spliten eta Panteoiaren atariko zutabeetan.Myers, Elaine Anne (2010) The Ituraeans and the Roman Near East. Cambridge University Press, 127. or

 Sarbideak eta garraiobideak 
Mons Claudianus galtzada erromatar batek lotzen zuen Nilo ibaiarekin, eta bertan, pasabide-estazio batzuk zeuden, egun bateko tarteetan tartekatuak batez ere. Basamortuan sortzen ziren harrobietako harriak errepidetik eramaten ziren Nilo bailararaino, Erromara bidaltzeko. Gunean aurkitutako dokumentuak 12 eta 4 gurpileko orgei buruz hitz egiten dute, eta ardatz berriak entregatzeko eskaera bat dute. Bost bat egun edo gehiago iraungo zuen bidaiak. Geltokiak, defentsarako gotorlekua ziruditenak, ukuilu eta ur horniduraz hornitutako gela asko zituzten; motel gisa erabiltzen ziren, non harriak garraiatzen zituzten gizon eta animaliek atseden hartu, jan eta edan zezaketen. Baliteke astoak erabili izana gizakiek pasaguneen artean behar zituzten elikagaiak eta ura garraiatzeko, baita gurdietatik tiratzeko ere; karga handiagoetarako, ordea, badirudi gizakion zein animalien laguntza erabili zela. Gameluak komunikaziorako eta elikagaiak eta ura garraiatzeko erabili ziren.

Zutabeak ere 100 km baino gehiago arrastatuak izan daitezke harrobitik ibairaino egurrezko leren bidez, nahiz eta harrobitik Niloraino dagoen lur-eremua aldapa behera den bere ibilbide osoan. Nilo ibaian gabarratan eraman zituzten udaberriko uholdeetan uraren maila altua zenean, eta gero itsasontzietara transferitu zituzten Mediterraneo itsasoa zeharkatzeko Ostiako portu erromatarreraino. Han, berriz ere gabarretara eramaten zituzten eta Erromara igotzen ziren Tiber ibaian gora., 206-212 or.

 Epigrafeak eta ostrakak 
Ustiaketari buruzko informazioa ematen dituzten eta oraindik aurkitzen ari diren egiturei eta era guztietako material arkeologikoez gain, aztarnategiak ostraka ugari eman ditu, funtsezko lekukotasunak administrazio-prozesuaren dokumentaziorako eta titulartasun publikoko harrobien funtzionamendua ulertzeko. 9.000 ostraka inguru berreskuratu dira, gehienak grekoz idatziak, latinez ere ale kopuru esanguratsua erregistratzen den arren. Adierazgarriak dira, halaber, testigantza epigrafikoak, hala nola, Zeus Helios Gran Serapis jainkoaren tenpluan eskainitako aldare inskribatua. Era berean, harrobian utzitako zutabe-fuste eta blokeetan pintatutako testu inskribatuak edo errotuluak ere identifikatu dira.      

 Bizitza Mons Claudianusen 
Harrobia erromatar armadak administratzen zuen. Mons Claudianusen harginak ondo kalifikatutako eta ordaindutako eskulan zibila ziren, eta harrobian zuten bizimodua luxuzkotzat ere deskriba liteke. Gunean aurkitu diren ostrakak lau pertsona talderi buruzkoak dira: soldaduak eta ofizialak; langile zibil kalifikatuak; trebetasunik gabeko langileak; eta emakumeak eta haurrak. Horien arabera, Mons Claudianuseko langile askok hilean 47 drakma inguru irabazten zituzten –Nilo bailaran beren mailako langileek baino bi aldiz gehiago, gutxi gorabehera–, baita artab gari . 55 elikadura-landare desberdinen eta 20 abere-proteina iturriren ebidentziak aurkitu dira, asto haragia izanik gehien kontsumitzen dena, seguruenik asto asko zeudelako. Itsaso Gorriko arrainak, alkatxofa eta zidra bezalako luxuak, Indiako piperbeltza eta ehiza animaliak, barraskiloak eta ostrak ziren eskuragarri zeuden elikagaietako batzuk. Ikaztutako eta ernetutako garagar aleak ere aurkitu diutzte indusketa arkeologikoetan, eta horrek iradokitzen du herritarrek garagardoa egiten zutela. 

Harrobietan, oraindik, hainbat zutabe aurki daitezke, pila batzuk eta bainu bat hautsita; zutaberik handienak 60 oineko altuera du eta 200 tona inguru pisatzen ditu. Eraikin askok bere horretan diraute oraindik sabairaino. Asentamenduak gotorleku bat zirudien, harresiak eta dorre irtenak zituena, eta mila lagun inguru bizi ziren bertan, harginak zein zaindariak.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Peacock, D.G.P. and Maxfield, V.A (1997) Mons Claudianus: Survey and Excavation. 
 Mons Claudianus. Ostraca graeca et latina.
 I. lib. Arg.: J. A. Bülow-Jacobsen, W.E.H Cockle, H. Cuvigny, L. Rubinstein eta W. Van Rengen. Kairo, 1992. (Institut Français d’Archéologie Orientale, Documents de Fouilles 29). Gu. 1—190.
 II. lib. Arg.: J. A. Bülow-Jacobsen, W.E.H Cockle, H. Cuvigny, F. Kayser eta W. Van Rengen. Kairo, 1997. (Institut Français d’Archéologie Orientale, Documents de Fouilles 32). Gu. 191—416.
 III. lib. Arg.: Les reçus pour progreso à la ‘familia,’ ed. H Cuvigny. Kairo, 2000. Institut Français d’Archéologie Orientale, Documents de Fouilles, 38. Gu. 417-631.
 Herz, Norman. Waelkens, Marc (1998) Classical marble: geochemistry, technology, trade. Kluwer Academic Publishers, 97. or. NATO Science Series E: (NSSE, volume 153)
 Myers, Elaine Anne (2010) The Ituraeans and the Roman Near East:reassessing the sources. Cambridge University Press, ISBN: 9780521518871. 127. or.
 Van der Veen, Marijke (1997) A life of luxury in the desert? The food and fodder supply to Mons Claudianus (Wayback Machinen). Journal of Roman Archaeology, 2. 101-116 or.

 Kanpo estekak 


Kategoria:Erromatar Inperioko probintziak
Kategoria:Antzinako Erromako ekonomia
Kategoria:Egiptoko historia
Kategoria:Epigrafia