Marta Luisa Norvegiakoa

Marta Luisa Norvegiakoa (Oslo, Norvegia, 1971ko irailaren 22a) printzesa, fisioterapeuta, enpresaburua eta idazlea da. Harald V.a Norvegiako erregearen eta Sonia Norvegiako erregina ezkontidearen ondorengo zaharrena da. Norvegiako tronurako laugarren oinordekotza du. Aurretik ditu bere neba gaztea, Haakon Norvegiako printzea (1973) eta haren seme-alabak Ingrid Alexandra Norvegiakoa eta Sverre Magnus Norvegiakoa, jaio zenean Norvegian lege salikoa baitzen nagusi.

 Bizitza 

 Jaiotza 
Marta Luisa Norvegiako printzesa 1971 urteko irailaren 22an jaio zen Osloko Rikshospitalet-en, eta Norvegiako Harald eta Sonia printzeen lehen haurra izan zen.

Norvegian jaio zenean, Lege Salikoa zegoen indarrean, eta, hortaz, une hartan ez zuen tronurako eskubiderik. Lege hori 1990 urtean indargabetu zen. Hala ere, Harald eta Sonia erregeen lehen ondorengoa izan arren, bere neba gazteagoak mantendu zuen printze oinordeko titulua.

Eduardo VII.a Erresuma Batuko erregearen ondorengoa izateagatik, britainiar erresumaren ondorengotza lerroan agertzen da.

 Bataioa 
Jaio eta gutxira bataiatu zuten, urriaren 19an, Osloko Errege Jauregiko Kaperan. Bere aitabitxi eta amabitxiak honako hauek izan ziren: Olaf V.a Norvegiako erregea (bere aitaren aldeko aitona), Margrethe Suediako printzesa, Rosenborgeko Flemming kondea, Ragnhild Norvegiako printzesa (bere aitaren aldeko izeba), Dagny Haraldsen (amaren aldeko amona), Haakon Haraldsen (amaren aldeko osaba), Nils Jørgen Astrup eta Ilmi Riddervold.

Izenak

 Marta (Märtha): Aitaren aldeko amonaren izenean, Marta Suediako printzesa.
 Luisa (Louise): Bere herenamonaren izenean, Luisa Suediako printzesa.

 Neba 

 Haakon Magnus, 1973ko uztailaren 20an jaioa.

 Konfirmazioa 
1986 urteko maiatzaren 11n jaso zuen konfirmazioa, Askerreko elizan.

 Hezkuntza eta karrera 
Gurasoek hala eskatuta, bai bera eta bai bere neba Skaugum lehen hezkuntzako eskolara joan ziren, familia bizi zen Oslotik hurbil zegoen herrira. Osloko Smestad School ikastetxera joan zen, eta bigarren hezkuntza 1990 urtean bukatu zuen, Osloko Kristelig Gymnasiumean. Urte bereko udazkenean, printzesa Ingalaterrara joan zen Oxfordeko Unibertsitatean literatura ikastera. 

Marta Luisa Norvegiako printzesa fisioterapeuta da lanbidez, baina ez du inoiz horretan lan egin. 1992ko udazkenean Osloko Bjørknes Privatskole-n izan zen. Geroago, Osloko Unibertsitatean matrikulatu zen fisioterapia ikasteko. Maastrichen (Herbehereak) osatu zituen ikasketak. 1997ko abenduan fisioterapeuta gisa aitortzen zuen titulu ofiziala jaso zuen. 

Norvegiako herri-ipuinekiko liluraren eta musikarekiko maitasunaren bidez, entretenimendu komertzialeko negozio propioa ezarri zuen, herri-ipuinak errezitatuz eta abestuz ikuskizun publikoak eta telebistak ematean oinarritua. 2002 urteko urtarrilaren 1ean, bere negozio propioa sortu ostean, errentaren gaineko zergak ordaintzen hasi zen.

2004. urtean kaleratu zuen bere lehen haur liburua: Zergatik erregeek eta erreginek ez dituzte koroak higatzen? Printzesak hainbat liburu eta audioliburu idatzi ditu.

2007 urtean eskola bat zabaldu  zuen Elisabeth Nordeng-ekin batera, sentsibilitatearen eta espiritualtasunaren garapenean zentratua. Elkarrizketa batean, printzesak esan zuen "egunero hitz egiten zuela aingeru guardakoarekin", eta esaldi horrek polemika piztu zuen herrialdean; are gehiago, komunikabide batzuek tronurako oinordekotzatik kentzea eskatu zuten.

 Ezkontzak eta ondorengoak 

 Lehen konpromisoa 
2001eko bukaeran, Harald erregeak ofizialki jakinarazi zuen bere alaba nagusiaren, Marta Luisa printzesaren, eta Ari Mikael Behn idazle daniarraren (Ari Mikael Bjørshol jaioa) arteko konpromisoa, bi urte baino gehiagoko harremanaren ostean. Marta Luisak eta Arik haren amaren bidez ezagutu zuten elkar, Osloko Unibertsitatean printzesaren fisioterapia irakaslea izandakoaren bidez.

 Lehen ezkontza 
Bikotea Trondheimeko Nidarosko Katedralean ezkondu zen 2002 urteko maiatzaren 24an, Europako errege-etxe gehienetako ordezkariek bertan zirela. Marianne Ulrichsen, printzesaren lagun mina, amabitxia izan zen. Ekitaldia Finn Wagle gotzainak egin zuen, eta 50 minutu iraun zuen.

2002 urtean ezkondu zenetik, printzesa Norvegiako Marta Luisa printzesa Errege Gorentasun gisa tratatua izatetik Norvegiako Marta Luisa printzesa Bere Gorentasun gisa tratatua izatera pasatu zen. Une horretan, Erregetzari uko egin zion, gainera, erabaki zuen Marta Luisak ez zuela bere senarraren abizena hartuko eta printzesa titulua mantenduko zuela, bera baino maila txikiagoko gizon batekin ezkondu arren.

Nahiz eta 2003. urtetik printzesa eta bere familia Bærumen bizi ziren, Oslo hiriburuaren kanpoaldean; 2012. urtean Londresen, Angel Islington auzoan, kokatzea erabaki zuten, alabek ingelesa ikasi ahal izateko.

 Alabak 
Ari Behn-ekin ezkondu eta 5 hilabetera, Norvegiako errege-etxeak jakinarazi zuen Marta Luisa printzesa bere lehen umearen zain zegoela. Maud Angelica Behn, bikotearen lehen umea, alaba, Osloko Rikshospitalet-en jaio zen 2003 urteko apirilaren 29an. Marta Luisak 2005eko apirilaren 8an erditu zuen bere bigarren alaba, Leah Isadora Behn, erregeen udako egoitzan, Hankø irlan. 2008 urteko irailaren 29an jaio zen Emma Tallulah Behn, Marta Luisa printzesak Osloko kanpoaldean dagoen Lommedalen herrian izan zuen senar-emazteen hirugarren alaba.

 Maud Angélica Behn 2003ko apirilaren 29an jaioa.
 Leah Isadora Behn, 2005eko apirilaren 8an jaioa.
 Emma Tallulah Behn, 2008ko irailaren 29an jaioa.

 Dibortzioa 
2016 urteko abuztuaren 5ean Norvegiako errege etxeak Marta Luisa eta Ari Behn idazlearen arteko dibortzioa berretsi zuen, hamalau urtez ezkonduta egon ondoren. Dibortzio tramiteak 2017 urtean bukatu ziren.

Adierazpen hauek egin zituen printzesak adierazpen ofizialean: «Izugarria da ikustea ez dagoela beste ezer egiterik, denbora luzez dena probatu dugula, hala ere ezin ditugula puntu komunak lehen bezala aurkitu, eta horrek ezinezko egiten du elkarrekin jarraitzea.»Dibortzioaren ondoren, Ari Behn senar ohiak depresioa izan zuen. 2019ko abenduaren 25ean, Eguberri egunean, Norvegiako errege familiak komunikatu baten bidez iragarri zuen Ari Behnek bere buruaz beste egin zuela 47 urte zituela. Alabek 16, 14 eta 11 urte zituzten aita hil zenean.

 Bigarren konpromisoa eta ezkontza 
2022 urteko ekainean publiko egin zen Durek Verrett xaman estatubatuarrarekin konpromisoa hartu zuela. Bikotea 2024 urteko abuztuaren 31n ezkondu zen, Geirangerreko Union hotel historikoan, Norvegiako mendebaldean. Familia Lommedalen herrian bizi da, Bærum udalerrian.

 Norvegiako printzesa 
Printzesak Norvegiako errege-familia ordezkatzen du ekitaldi ofizial batzuetan, eta minusbaliotasunak dituzten pertsonekin lotutako hainbat erakunderen patroia da.

 Desgaitasuna duten Pertsonentzako Norvegiako Kirol Erakundea.
 Norvegiako Gorren Elkartea.
 Distrofia Muskularraren Norvegiako Elkartea.
 Norvegiako Epilepsia Elkartea.
 Norvegiako Erreumatismo Elkartea.
 Itsuen eta Ikusmen Urrituen Norvegiako Elkartea.

1972 urteko irailean Her Royal Highness Princess Märtha Louise's Fund sortu zen, eta Gobernuz Kanpoko Erakundeek Norvegian haur ezinduei laguntzeko garatutako proiektuak diruz laguntzen ditu.

 Bere betebehar errealei uko egitea 
2022 urteko azaroaren 7an, bere betebehar errealei uko egiten ziela jakinarazi zuen, nahiz eta bere printzesa titulua mantendu, medikuntza alternatiboen negozioan zentratu nahi zuelako, bere senar xamanarekin, Durek Verrettekin batera.
 Ohorezko goraipamenak 

 Norvegiako ohorezko sariak 

 link=Archivo:St._Olavs_Orden_stripe.svg|50x50px Olaf V.a Norvegiako erregearen familiaren Errege Ordenako kidea.
 link=Archivo:St._Olavs_Orden_stripe.svg|50x50px Harald V.a Norvegiako erregearen familiako Errege Ordenako kidea.
 link=Archivo:Olav_Vs_jubileumsmedalje_1957-1982_stripe.svg|50x50px Olaf V.a Norvegiako erregearen Zilarrezko Jubileuaren Oroitzapenezko Domina (1982/09/21).
 link=Archivo:Order_Sint_Olaf_1_kl.png|50x50px San Olaf Ordenako Gurutze Handiko Dama lepokoduna (1989/09/22).
 link=Archivo:Olav_Vs_100-årsmedalje_stripe.svg|50x50px Olaf V.a Norvegiako erregearen Mendeurreneko Domina (2003/07/02).
 link=Archivo:Kongehusets_100-årsmedalje_stripe.svg|50x50px Norvegiako errege etxearen mendeurreneko domina (2005/11/18).
 link=Archivo:Kong_Harald_Vs_jubileumsmedalje_1991-2016.png|50x50px Harald V.a Norvegiako erregearen Zilarrezko Jubileuaren Oroitzapenezko Domina (2016/01/17).

 Atzerriko ohorezko goraipamenak 
eskuinera|thumb|225x225px|Marta Luisaren armarria, Meritu Zibilaren Ordenako dama gisa (Espainia).

 link=Archivo:Order_of_the_Elephant_Ribbon_bar.svg|50x50px Elefantearen Ordenako Dama (Danimarkako Erresuma, 1992/10/13).
 link=Archivo:SWE_Order_of_the_Polar_Star_(after_1975)_-_Commander_Grand_Cross_BAR.png|50x50px Iparrizarraren Ordenako komandante gurutze handia (Suediako Erresuma, 1993/06/02).
 link=Archivo:ISL_Icelandic_Order_of_the_Falcon_-_Grand_Cross_BAR.png|50x50px Belatz Ordenako Gurutze Handiko Dama (Islandia, 1993/10/26).
 link=Archivo:FIN_Order_of_the_White_Rose_Grand_Cross_BAR.png|50x50px Finlandiako Arrosa Zuriaren Ordenako gurutze handiko dama (Finlandiako Errepublika, 1994/10/18).
 link=Archivo:NED_Kroonorde_A1_BAR.png|50x50px Koroaren Ordenako Gurutze Handiko Dama (Herbeheretako Erresuma, 1996/04/15).
 link=Archivo:LUX_Order_of_Adolphe_Nassau_Grand_Cross_BAR.png|50x50px Nassauko Adolforen Ordenako Gurutze Handiko Dama (Luxenburgoko Dukerri Handia, 1996/04/18).
 link=Archivo:Seraphimerorden_ribbon.svg|50x50px Carlos XVI. Gustavo Erregearen 50. urteurrenaren oroitzapenezko domina (Suediako Erresuma, 1996/04/30).
 link=Archivo:JOR_Order_of_the_Star_of_Jordan_GC.svg|50x50px Jordaniako Izarraren Ordenako kordoi handiko dama (Jordaniako Haxemi Erresuma, 2000/04/10).
 link=Archivo:PRT_Order_of_Prince_Henry_-_Grand_Cross_BAR.svg|50x50px Enrique infantearen ordenako gurutze handiko dama (Portugalgo Errepublika, 2004/02/13).
 link=Archivo:Order_of_Civil_Merit_(Spain)_GC.svg|50x50px Meritu Zibilaren Ordenako gurutze handiko dama (Espainiako Erresuma, 2006/06/02).
 link=Archivo:SWE_King_Carl_XVI_Gustaf_Jubilee_Medal_III.png|50x50px Carl XVI.a Gustaf Suediako erregearen 70. urteurrenaren oroitzapenezko domina (Suediako Erresuma, 2016/04/30).
 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Underveis: et portrett av prinsesse Märtha Louise, 2001,  .
 Fra hjerte til hjerte ("From Heart to Heart"), 2002 bere senar Ari Behnekin elkarlanean, bere ezkontzari buruzko liburua da,  .
 Why Kings And Queens Don't Wear Crowns, 2005 Svein Nyhus-ekin (ilustratzailea) lankidetzan,  .
 Eventyr fra jordens hjerte: Rodinia, 2007 (editore gisa) Kirsti Birkeland eta Kristin Lyhmann (editoreak) egileekin elkarlanean,  .
 Englenes hemmeligheter: Der natur, språog hvordan du åpner opp for dem, 2012 Elisabeth Nordeng-ekin lankidetzan,  .

 Kanpo estekak 

 Marta Luisa printzesaren webgunea Norvegiako Errege Etxearen webgune ofizialean (ingelesez eta norvegieraz)
 Norvegiako Marta Luisa printzesaren kondekorazioak (ingelesez eta norvegieraz)
 Princess Märtha Louise's Fund (ingelesez eta norvegieraz)

Kategoria:Oslotarrak
Kategoria:Norvegiako erregetza
Kategoria:Printzesak
Kategoria:Fisioterapeutak
Kategoria:Idazleak
Kategoria:Emakume enpresaburuak
Kategoria:Emakume idazleak