Fraser ibaia

Fraser ibaia Référence sur le toponyme francophone « Fleuve Fraser » dans la base de données officielle BCGNIS (BC Geographical Names Information System) mise à disposition par GeoBC () Columbia Britainiarreko (Kanada) ibairik handiena da. 1 370 km-ko luzera du, eta Mendi Harritsuetako Robson menditik gertu du iturburua, Vancouverren itsasoratzeko Columbia Britainiarreko (Georgiako itsasartea) kostaldeko uretan.

 Geografia 
Fraser ibaia Columbia Britainiarraren hegoaldean isurtzen da. Robson mentiaren probintzia parkean du iturburua, Kanadako Mendi Harritsuen mendilerroko mendirik garaienean. Ibilguaren lehen zatian, ipar-mendebalderantz egiten du, eta iparraldeko 54. paralelora  iristen da, hegoalderantz bira bortitz bat eman aurretik. Prince George hiritik gertu, Nechako ibaia Fraserean itsasoratzen da.

Hegoalderantz jarraitzen du eta, gero, pixka bat ekialderantz, 49. paralelotik (Estatu Batuekiko muga markatzen duena) 40 km iparraldera iritsi arte. Ondoren, 270 km inguruko luzera duen arroila batetik (Fraser Canyon) pasatzen da mendietatik ateratzeko.

Orduan, ibaia mendebalderantz biratzen da, haran oparo eta zabal batean (Fraser Valley) isuriz, Chilliwack, Abbotsford, Mission eta Vancouverreko ekialdeko aldiriak igarotzen ditu. 100 km inguru egin ondoren, delta bat eratzen du Georgiako itsasartean, kontinentea eta Vancouver uhartea banatzen dituen pasabidea

Fraser ibaiaren arroak 220 000 km²-ko azalera du, batez ere Columbia Britainiarran, eta zati txiki bat AEBetako Washington ondoko estatuan.

Vancouver handiaren hegoaldeko lurrak, Richmond eta Delta hiriak ibaiaren uholde-lautadan daude. Deltak uharte asko hartzen ditu; nagusienak Iona Island, Sea Island, Lulu Island eta Annacis Island dira.

Egungo Fraser-a hainbat milioi urtetan zehar eratu zen. Ibaia mendebaldeko mendikateko eskualde fisiografikoan dago, batez ere arroka sedimentario oso zaharrez osatua.

 Ekologia 
ezkerrera|thumb|Wilsonen oilagorra Richmonden.
Bere luzera dela eta, Fraser ibaiak hainbat ekosistema oso desberdin zeharkatzen ditu. 300 hegazti espezie migratzailek baino gehiagok geldialdia egiten dute ibaiaren deltan.

Columbia Britainiarreko lur heze zabalak zeharkatzen ditu, itsasertzeko hegaztien habia egiteko lekuak direnak.

Ibai honek munduko beste edozein errekak baino izokin-kontzentrazio altuagoa du.

 Hidrologia 
Ibaiak 112 km3-ko emaria du urtean, eta urte arteko emaria edo 2.700 m3/s ingurukoa da. Emaria 7.000 m3/s-ra igotzen da udaberrian. Emari berealdiko hori, batez ere, Mendi Harritsuetako gainetan elurra urtzeagatik gertatzen da. Neguan, emaria 850 m3/s-ra jaisten da. Ibaiak 20 milioi tona sedimentu inguru isurtzen ditu Columbia Britainiarreko kostaldeko uretan. Ibaiak duen limoi-kantitate handi horrek ematen dio esne-itxura.

 Historia 
1792ko ekainaren 14an, Dionisio Alcalá Galiano eta Cayetano Valdés nabigatzaile espainiarrak Fraser ibaiaren iparraldeko besoan sartu ziren lehen esploratzaileak dira.

Ondoren, 1793an, Alexander Mackenziek lehenengo aldiz esploratu zuen ibaia. Orain Simon Fraserren izena darama, 1808an ibai osoa esploratu zuen larru saltzailea.

Columbia Britainiarraren historia oso lotuta dago Fraserrekin, neurri batean ibaia barnealdearen eta kostaldearen arteko funtsezko komunikazio-bidea izan zelako, batez ere 1846ko Oregoneko Itunarengatik 49. paraleloaren hegoaldeko lurraldeak galdu ondoren.

Ibaia eta bere inguruak amerindiarren lehen populatze leku ezagunak izan ziren (Stó:lō, St'at'imc eta Nlaka'pamux), urre sukarran etorritako prospektorentzako. Haientzat eta eskualdeko merkataritza eta industrializazioaren hastapenetan zirkulazio-bide nagusia izan zen.

Fraser-ek ur-laster eta arroila asko ditu, lehen nabigatzaileek madarikatuak, baina gaur egun ur bizietako kirolek estimatutako guneak dira.

1998az geroztik, Fraser ibaia Kanadako Ondarearen Ibaien Sarearen parte da.

 Ekonomia 
Ibaia eskualdeko bektore ekonomiko garrantzitsua da. Bere behealdean, bere ertzak nekazal lur aberatsak dira eta bere ura paper ore fabrikek asko erabiltzen dute. Fraser ibaiak ez du urtegirik, baina haren ibaiadar batzuetan aurki daitezke elektrizitate hidraulikoa hornitzeko

 Ibaiadar nagusiak 

 McGregor ibaia
 Nechako ibaia
 Quesnel ibaia
 West Road ibaia
 Chilcotin ibaia
 Bridge ibaia
 Thompson ibaia
 Nahatlatch ibaia
 Anderson ibaia
 Coquihalla ibaia
 Harrison ibaia
 Chilliwack ibaia
 Stave ibaia
 Pitt ibaia

 Kulturan 
Zineman

Twilight sagan, 5. kapituluan, bigarren zatian, Bellak eta Edouard Cullenek Fraser ibaian astebeteko bakantza eskaintzen diete Charlie eta Sue-ri, han arrantza egiteko. Charlie Volturis-en aurkako borrokatik urruntzea dute helburu.

 Oharrak eta erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Columbia ibaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Columbia Britainiarreko ibaiak