Ohitura-eleberri

Ohituren nobela mundu sozial bat birsortzen duen fikziozko obra bat da, gizarte estratifikatu baten ohiturak, balioak eta arau moralen multzoa xehetasunez erakusten duena. Gizartearen jokabide-ohiturek menderatzen dute istorioaren bilbea, eta pertsonaiak bereizten dira gizarte-portaera idealaren estandar uniformea betetzen duten edo betetzen ez duten mailagatik. Gizarteak ezartzen ditu arau moralak eta portaera egokien ereduak eta eleberriak horiek jaso egiten ditu, kontra egiteko ahaleginik egin gabe.

Ohitura nobela edo eleberri ohitura-zalea literatura-genero bat da, genero narratiboaren baitan, non herrialde, eskualde edo herri jakin  bateko ohiturak eta ohiko jokaerak erretratatzea eta deskribatzea helburu nagusi ematen duen.

 Erromantizismoaren adarra? 
Erromantizismoarekin batera lekuan lekuko nazionalismoak sortu ziren, industria-iraultzaren gizartea degradatzen eta galtzen ari zen, eta ohitura zahar eta kosmobisio zaharrekiko nostalgiarekin, genero hau nabarmen garatu zen XIX. mendean, Frantzian eta Espainian, esate baterako. Gero, errealismoaren egile batzuek indar handiagoz jokamolde hau bere egin zuten. Horrela, Frantzian, esate baterako, Honoré de Balzacek herrialdeko herri txikietako ohiturak eta hirietako bizimodua eta ohiturak margotzeko proiektuari ekin zion Giza komedia nobela-ziklo zabalean, gehienbat eleberri kostunbristez osatua. Genero paraleloak dira ohituren artikulua edo koadroa eta ohituren komedia, oro har kostunbrismo literarioa deritzonaren barruan.   

Eleberri ohitura-zaleetan herri txiki eta hiri handietako ohiturak deskribatzen ziren, eta alor publikoko ohitura ezagunenak deskribatzen ziren baina baita alor pribatuko batzuk ere bai.

 Auzoko erdara batzuetan 
 Frantsesez  
Mendebaldeko kanonean, azpigenero honetan, kritikari askoren ustez frantziar idazle batzuek maila altua erakutsi zuten.

Honoré de Balzacekin batera, Frantziako errealismoko izen handiak aipatzen dira, ohitura publiko-pribatuen erretratuetan gailendu zirelako: Antoine François Prévost jotzen da aitzindaritzat, bere Manon Lescaut (1731) harekin, eta Gustave Flaubert, bere Madame Bovaryrekin (1857), jotzen da gailurtzat. Hiruzpalau aipatzen direnean, Guy de Maupassant eta bere Bel-Ami (1885) izan ohi da horietako bat. Hogeigarren mendean, oraindik ere, genero honetan kokatzen dute François Mauriacen Thérèse Desqueyroux (1927).

 Ingelesez 
Ingelesezko wikipedian hauek nabarmendu zituzten:
thumb
XVIII. mendean.
 Henry Mackenzie The Man of Feeling (1771). 
 Fanny Burney Evelina (1778), eta Camilla (1796).
XIX. mendean.
 Jane Austen Sense and Sensibility (1811), Pride and Prejudice (1813), Mansfield Park (1814), Emma (1816), eta Persuasion (1818).
' William Makepeace Thackeray Vanity Fair: A Novel Without a Hero (1848).
 Elizabeth Cleghorn Gaskell North and South (1855) eta Wives and Daughters (1864).
 George Eliot The Mill on the Floss (1860), Silas Marner (1861), eta Middlemarch (1871–72).
 Henry James The Portrait of a Lady (1881). 
XX. mendean.
 Edith Wharton The House of Mirth (1905) eta The Age of Innocence (1920). 
 Evelyn Waugh A Handful of Dust (1937).

 Gaztelaniaz 
Gaztelaniazko literaturako eskuliburuetan José María Pereda eta Juan Valera jotzen dituzte maisu nagusitzat. Lehenengoaren aipatuenak: (Sotileza eta Peñas arriba), bigarrenaren Pepita Jiménez Espainiako literaturako testurik ezagunenetakoa izan zen garai batean.
Bi horiekin batera aipatzen diren beste batzuk:  Fernán Caballero La gaviota, Pedro Antonio de Alarcón El sombrero de tres picos.

 Euskaraz 
Txomin Agirreren Kresala eta Garoa eleberriak azpigenero honetan etiketatzen dira. Batean kostaldeko herri txiki bateko ohiturak eta bestean barnealdeko baserri giro eredugarria, (industrialdeetan sortzen ari zen giroaren ifrentzua), deskribatzen zituen Txomin Agirrek.

Kategoria:Literatura teoria
Kategoria:Eleberriak
Kategoria:Literatura generoak