Tournois libera

Tournois libera (,  ahoskatua; ; laburtua: ₶ edo £) Frantziako antzinako txanpona da, 240 diruko edo 20 soseko balioarekin, jatorriz Toursen sortua eta Frantziako erresuman kontu-unitate gisa erabilia, denbora luzez ibili zen Europako beste lurralde mugakide batzuetan ere, pixkanaka paristar libera ordezkatu zuen XIII. mendetik aurrera, baina 1667ra arte ez zen kontu-unitate bakarra bihurtu. 1795ean frantziar libera sortu zenean desagertu zen.

 Kontu-unitatearen historia 
Erdi Aroan, lehen aldiz San Martin Tourskoaren abadian erabili zuten, non «tournois» izeneko diruak jaulki zituzten. Hainbat printzerritan ere erabiltzen zuten, bereziki Hainaut eta Borgoinan. Nafarroako Erresuman, 1244tik aurrera behintzat, maiz erabiltzen zen txanpona izango zen, batez ere seigarren merindadean, non, morlanekin batera, garai hartan zirkulazioan zeuden santxeteen aurrean gailentzen baitzen. Karlos II.a eta Karlos III.aren erregealdietan jaulkitako karlinak agertu zirenean: «tournois monetaren kotizazioa» 1266an «7 tournois diru 6 santxete bakoitzeko, edo 9 tournois 8 santxete bakoitzeko, 1244an bezala».

1203an, Turena koroarekin bat egin zuenean, Filipe Augustoren agintaldian, paristar libera ordezkatu zuen Frantziako Koroaren kontu-unitate gisa.

1262an, Luis IX.aren moneta-erreformak tournois liberaren legezko zirkulazioa erresuma osora hedatu zuen. Tournois liberak orduan 20 sos edo gros balio zuen. Grosak 958/1000o zilarrezko 4,22 gramo zituenez, liberak 20 × 4,044 = 80,88 gramo zilar mehe zituen (edo gutxi gorabehera 6,74 gramo urre urrearen bitartean, zeina une horretan zilarrezko 12 zati inguru aldatzen baita urrearen zati baten truke).Wailly, Mémoire sur les variations de la livre tournois, p. 222.

Filipe Ederrak tournois dobloiak sortu zituen, eta txanpon hori Luis XIII.aren erregealdira arte jaulki zuten. Sei tournois dobloiek zentimo bateko (12 diruko) soldata balio zuten.

1360an zaldi-franko sortu zuten, tournois libera baten balioan. Hiru milioi aletan egina, Joan Onbera erregearen erreskatea ordaintzeko balioko zuten.

1549an, tournois libera kontu-unitate izendatu zuten kontabilitate-helburuekin. Errege-agindu hau 1602an berretsi zen, 1577tik 1602ra bitarteko epe labur baten ondoren. Epe horretan kontabilitatea frantziar ezkututan eraman behar zen, hau da, legezko monetan.

1667an, tournois liberak paristar libera ordezkatu zuen behin betiko, Erresumako eskualde batzuetan erabiltzen jarraitu zena.

1720an, Law sistemaren porrotaren ondoren, tournois liberaren izen ofiziala libera bihurtu zen (0,31 gramo urre puru).

1726an, Luis XIV.aren erreforma monetarioak libera ezarri zuen, 4,50516 g zilar mehe zituelarik, Luis XIII.aren erregealdiaren amaieran bere balioarekiko debaluazio garrantzitsua suposatu zuena.

1795ean, frantziar liberak libera ordezkatu zuen kontu-unitate gisa.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Frantziako diruak
Kategoria:Nafarroako Erresumako diruak
Kategoria:Txanponak