Uniforme

Uniformea (latinezko «uniformis» hitzetik dator) erakunde bateko kideek erakunde horretako jardueran parte hartzen duten bitartean erabiltzen duten arropa-multzo estandarizatu bat da.

Erlijioetan, ohikoa izan da historiaren hasieratik uniformeak erabiltzea kide aktiboentzat. Beste adibide goiztiar batzuk armadako uniformeak dira, erromatar inperiokoak eta beste zibilizazio batzuetakoak barne. 

Aro modernoan, uniformeak indar armatuek eta erakunde paramilitarrek erabiltzen dituzte, poliziak kasu. Larrialdi-zerbitzuetan, segurtasun-guardietan, lantokietan, eskoletan eta kartzela bateko presoen artean ere ohikoak dira. Herrialde batzuetan, beste langile batzuek ere beren espezialitateko uniformeak erabiltzen dituzte; hori da Estatu Batuetako osasun-zerbitzu publikoaren edo Frantziako prefektuen kasua.
Enpresetako langileek eta herrialde askotako gobernuak klase bateko edo besteko uniformeak edo jantzi korporatiboak erabiltzen dituzte askotan. Asko erabiltzen dituzten lanbideen artean, saltzaileak, bankuak eta posta, airelineak, turismo agentziak, gastronomi establezimenduak, tabernak, hotelak, osasun sistema publiko eta pribatua eta beste asko aipa ditzakegu.

Enpresa horiek uniformeak erabiltzea publizitate-ahalegina eta irudi korporatibo bat garatzeko ahalegina izan ohi da. Lehen zerbitzu-uniformea, patente batekin erregistratua Estatu Batuetan, 762.884 zenbakiko erregistroarekin, Playboy untxitxoa izan zen.

XXI. mendeko uniformeak behar bihurtu dira enpresentzat, lehia handia baitute. Langileek uniformeak erabiltzen dituzte erakundearen seriotasuna eta presentzia komunikatzeko eta bezeroei ziurtasuna eta konfiantza eskaintzeko.

Askotan, uniformeek erakunde-logotipoarekin egiten dute brodaketa, aldi berean marka indartzeko balio dezan. Kolore instituzionalak sarri nabarmentzen dira uniformeetako oihalen koloreetan.

XXI. mendeko bigarren hamarkadatik aurrera, zerbitzu- eta lan-uniformeak hobetuz eta merkatuaren joeretara egokituz joan dira, laneko arroparen berrikuntza barne. Horretarako, led argiak, sentsore biomedikoak edo exoeskeletoak erabili dira, langileen lana errazteko.

Bestela esanda, langileek uniformeak erabiltzeak enpresari laguntzen dio bere produktu edo zerbitzuen salmenta egiten. Hau da, uniformea ez da laneko arropa gisa soilik erabiltzen, irudi korporatiboaren eta enpresa-marketinaren estrategiaren parte bihurtu da.

Jacob Davisek asmatu zuen ‘’Jean’’, blue jean edo vaquero ere deitua, gaur egun erabiltzen den estatubatuar estiloaren ikono den janzkera, lanerako galtza erresistente bat sortu nahian zebilen amerikar jostun emigrante batek; kotoizko mihise marroi bat eta lepoko oihal urdin bat erabili zituen trenbideko langileentzat. Ondoren, Levi Strauss-ekin elkartu zen, oihalen fabrikatzaile aberats batekin. Praka bakeroa erosi zuen oihal hori kantitate handian egiteko, eskaera handia zuelako. Strauss-ek errematxeak erabili zituen josturak indartzeko. Azkenik, 139 zenbakiko patentea jaso zuten 1873an Levi Strauss & Co-rentzat.

Oro har, laneko edo zerbitzuko uniformeen hiru kategoria handi aipa ditzakegu:

 Lan gogorretarako uniformeak. Hemen, dockers motako galtzak, gabardinazko alkandorak, galtza petodunak eta nahasketa eta babes erresistentea duten azidoa, kloroa, detergenteak, deskarga elektrikoak eta arraspa metalmekanikoak aurki ditzakegu.
 Ospitaleetarako uniformeak. Azpikategoria honetan mediku eta erizainentzako uniformeak erortzen dira, hala nola, laborategiko txabusinak, %100 kotoizko prakak, garbitu daitezkeen kirurgia jantziak, kirurgiako erabili eta botatzeko uniformeak, filipinak eta erizain, kofia eta bestelakoentzako blusak.
 Hotel- eta gastronomia-industriarako uniformeak. Kategoria honetan ohikoenak dira sukaldarientzako uniformeak, hala nola sukaldarientzako filipinak, hainbat modelotako galtzak eta sukaldatzeko marrazkiak, oinetako irristagaitzak, paperezko eta oihalezko txanoak, ile-sareak, tabernarientzako, zerbitzarientzako, mandatarientzako eta baita lorezainentzako arropa ere.

 Eskola-uniformea 

Herrialde batzuetan uniformearen betebeharra dago eskolan. Europako herrialde gehienetan arropa "normalarekin" doaz ikasle eta irakasleak. Uniformeak era askotakoak dira: alkandora estandarra, janzkeraren osagai guztien zehazpen zorrotzak, eskola pribatuetan batez ere. 

Derrigorrezko eskola-uniformea duten herrialdeen artean daude India, Korea, Kuba eta Erresuma Batua. Herrialde batzuetan, uniformea asko aldatzen da erakunde batetik bestera, baina Erresuma Batuan, 16 urtetik beherako ikasle gehienek jaka formala, gorbata eta prakak janzten dituzte gizonezkoek, eta berdin janzten dira emakumezkoek.

Hori gertatzen da Japoniako eskola-uniformearen kasuan ere.

 Uniforme militarrak eta segurtasun indarren uniformeak 

Langile militarrek edo segurtasun-langileek erabiltzen dituzten uniformeen kasuan, hainbat mota daude:

 Borrokako edo operazioetako uniformeak
 Egunero erabiltzeko otordu-deiko uniformeak, non irabazitako dominen ordez barrak jartzen diren.
 Gala-uniformeak, zeremonia ofizialetan, harreretan eta dominak erabiltzen diren beste une berezi batzuetan erabiltzen direnak.

Kategoria horietako uniformeek, gainera, maila hierarkiko militarraren seinaleak ere hartzen dituzte, galoi edo jineten bidez.

 Erlijio-uniformeak edo abituak 

Komunitate erlijiosoetako kideek, sagaratuak izan edo ez, jantzi bereziak erabiltzen dituzte, eta horiek ohikoak izaten dira ospakizun kultual edo liturgikoetan. Eliza katolikoan Ordena edo Kongregazio erlijioso bakoitzak ohitura bereizgarria zuen, nahiz eta Vatikanoko II. Kontzilioaren ondoren horietako askok abitu tradizionalak erabiltzeari utzi zioten.

 Beste uniforme batzuk 

 Etxeko zerbitzuan uniformeak erabili behar izaten dira askotan. Normalean, txabusina eta mantala izaten dituzte.
 Lan-eremuan, sektore profesional jakin bateko zereginetara egokitutako laneko arropa edo laneko jantziak dira.
 Kirol-taldeek erabilitako jantziak (elastikoak, prakak, galtzerdiak, alkandorak, etab.) ere izan daitezke herrialde edo eskualde, udalerri edo klub baten adierazgarriak.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Fussel, Paul. 2003. Uniforms: Why We Are What We Wear. Mariner Books,  224 or.
 Fussel, Paul. 1992. Class: A Guide Through the American Status System. Touchstone, , 208 orr.
 Rafaeli, A. & Pratt, M. J. 1993. Tailored meaning: On the meaning and impact of organizational dress. Academy of Management Review, 18(1): 32-55.
 Pratt, M. & Rafaeli, A. 1997. Organizational dress as a symbol of multilayered social identities. Academy of Management Journal, 40(4): 862-898.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Jantziak funtzioaren arabera