Mariaren Bihotza Eliza (Bilbo)

Mariaren Bihotzaren eliza antzinako tenplu katoliko sekularizatua da, Bilboko San Frantzisko auzoan kokatua, Bizkaiko lurralde historikoan. 

 Kokapena 
Eliza, gaur egun museo bihurtua, San Frantzisko kaleko 14. zenbakian dago. 

 Testuinguru historikoa 
Eraikina eliza kristau katolikoa izan zen, estilo neogotikokoa, Mariaren Bihotz Garbiaren Seme Misiolarien ordenari lotua (klaretiarrak izenez ere ezagunak), desakralizatu egin zena eta gaur egun Bilboko Artelan Berreginen Museoa dena. Funtzio berri hori Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabala auzoetako ingurua birgaitzeko estrategien testuinguruan planifikatu zen, XX. mendeko 90eko hamarkadaren amaieran eta XXI. mendearen hasieran eman zen zonaldeko hiri-eraldaketa prozesu zabal baten barruan. 

XIX. mendearen bigarren erdian burdin meategiak Bilboko historiako diru iturri handiena bihurtu ziren. Meatzeen eta langileen bizitokien hurbiltasunak, esplotazio soziolaboraleko baldintzekin batera, inguruko marjinalizazio-prozesu bat sortu zuten, non hirigintzako eta baldintza higieniko oinarrizkoenak errespetatzen ez zituena. Bilboko zabalgunea planifikatzen ari zen garai berean, etengabe hazten ari ziren auzoekin, non 1869 eta 1905 arteko biztanleria hirukoiztu egin zen, inguru horretako urbanizazioa alboratu egin zen, eta okerrera ere egin zuen. ​

 Historia 
Bilboko errebal proletarioaren pobrezia eta hezkuntza faltaren aurrean, bertako burgesiak ekimen bat aurrera eraman zuen bere ondorioak arintzeko, inguru horretan ikastetxe erlijioso eta hezitzaile bat sortuz. Casilda Iturrizar Urkijok sustatu zuen jarduera, eta klaretiarrei eman zitzaien horren kudeaketa. 

Bestalde, XIX. mendearen hasieran, eraldatzen ari zen gizarte baten inguruan, non burgesia liberala nagusi zen, eta nazioarteko mailan, estilo gotikoko arkitekturaren berpizkunde bat gertatu zen, arkitektura neogotikoa izenez ezagutzen dena. Mugimendu hori ez zitzaion Bilbori arrotza egin. Hain zuzen ere, garai hartan eraikitako eraikin erlijioso gehienak eraikin neogotikoak izan ziren, eta estilo horretako arkitektorik adierazgarriena Jose Maria Basterra izan zen (Bilbo, 1859-Gorliz, 1932), tenplu honen eta Bilboko beste askoren egilea, nahiz eta erantzunik gabeko galdera batzuk egon, jatorrizko planoak ez baitira inoiz aurkitu. 

 Eraikinaren deskribapena 
Elizaren eraikuntza, eta aldi berean klaretiarren egoitzarena, 1891n hasi eta 1894an amaitu zen. Jose Maria Basterra izan zen eraikuntza horren arduraduna, eta mehelinen arteko eraikin bat proiektatu behar izan zuen. Basterrak etxadiari eta orubeari egokitu behar izan zuen, eta, Elias Mas Serra arkitektoaren hitzetan, “aurretiazko muga horien gainean, oharkabean, basilika-antolaketa lineala edo latindar gurutze antolaketa planta konzentratuari dagokion eredu espazial bateraino garatu zen.”

 Eraikinaren barrualdea 
Lehenengo bi hormarteak gainditu ondoren, eremu zirkular bihurtzen zen, eta sabai-leiho bat zuen kupula batek errematatzen zuen. Elizak altuera bereko hiru habearte zituen, eta erdikoa da zabalena. Sarrera aldetik, hiru habearteen zabalera hartzen zuen goi-koru bat ezarri zen; burualdea, berriz, hiru kapera poligonaleko girola gisa antolatuta dago, bakoitza gurutze-ganga erradial batez estalia eta bakoitza hiru paramentuz osatua. Kapera nagusiak ganbaratxo bat zuen elizaren irudi titularra gurtzeko, eta gaur egun aldameneko eraikineko parrokian dago.
Eliza osoa freskoekin eta pinturekin apainduta zegoen, gaur egun desagertuta daudenak. Eskolarekin komunikatzen zen pasabidean plaka batek gogorarazten zuen Mariaren Bihotzaren irudiaren Koroatze Kanonikoa 1949ko urriaren 16an egin zela, eta sakristiarekin komunikatzen zen pasabidean beste plaka batek esaten zuen klaretiarrek eta San Frantzisko auzoak Casilda Iturrizar andrearen memoria bedeinkatzen zutela. 

 Eraikinaren kanpoaldea 
Tenpluaren fatxadak hiru eremu simetriko ditu, neogotikoko erretaula tipiko baten eran. Sarrera nagusia erdian dago, paradisuko sarrera irudikatzen duena, eta arku zorrotz handi bat da, ojiba-diseinuko gabletez errematatua. Nabarmentzekoak dira, bai fatxadak errespetatu egiten dituela dagoen kaleko altuerak eta profilak, baita daukan trazeria gotikoko errematea ere. 1953 eta 1959 bitartean alboko egoitza eta ikastetxea handitu zituzten.

 Berreginen Museoa 

 Parrokia berria 
1966ko abenduaren 11n parrokia berria eratu zen alboko eraikinean. Eraikin hori 1953 eta 1959 bitartean handitu zuten, eta ekitaldietarako areto nagusia izan zena egungo kapera da. Tenpluak bere erabilera galdu zuen eta gurtza-lekua izateari utzi zion. Poliki poliki eraikina hondatzen joan zen, eta eremuko beste degradazio-gune bat bihurtu zen, eraikinaren egoerak konponketarik onartzen ez zuen punturaino iritsiz. Eraikin historikoa berreskuratzea auzo-mugimenduaren aldarrikapenetako bat bihurtu zen.

 Hiri-birgaitzerako planak 
Bilbo Zaharra, San Frantzisko eta Zabala birgaitzeko planen barruan, elizaren zaharberritzea Artelan Berreginen Museoari lotu zitzaion, eta bi helbururekin egin zen: alde batetik, ondarea kontserbatzea, eta, bestetik, garai hartan Mirasol kondearen kalean zegoen museoaren instalazioak hobetzea. 

Udalak eskuratu zuen eraikinaren jabetza, eta, aldi berean, Eusko Jaurlaritzak eraikina Interes Kulturaleko Ondasun izendatzeko jarduketak hasi zituen. 1998ko azaroan, Bilboko Udalak, Berreginen Museoaren patronatuarekin bat etorriz, eraikinaren erabilera erabaki zuen, eta hala txertatu zuen birgaitze eta eraberritze-plan orokorren barruan, eta, Berregokipenerako Mahaia eratzearekin batera, eliza eraberritzea eta sendotzea onartu zen, beste erabilera batzuetarako erabiltzeko. 

Eliza zaharberritzeak, bere museo-funtzio berrirako, tenpluko elementurik esanguratsuenak berreskuratzea ekarri zuen, barrukoak zein kanpokoak, bere aurreko izaera agertuz eta errespetatuz. Lanak, Surbisa udal-enpresak egindakoak, 2005eko irailean amaitu ziren.
 Erreferentziak 

 Bibliografia 



 Kanpo estekak 

 Bilboko Berreginen Museoaren web orria


Kategoria:San Frantziskoko eraikinak (Bilbo)
Kategoria:Bilboko elizak