Gret Palucca

Gret Palucca (Munich, Alemania, 1902ko urtarrilaren 8a - Dresden, 1993ko martxoaren 22a) alemaniar dantzari eta dantza irakaslea izan zen.

 Biografia 
Munichen jaio zen Margarete Paluka izenarekin. Jaio eta gutxira, familiarekin San Frantziskora joan zen bizitzera. 1909an, Alemaniara itzuli zen amarekin, Dresden hirira bizitzera. Han, 1914 eta 1916 artean, Heinrich Kröllerren ballet eskolak jaso zituen.

Balleteko ikasle gisa, Gret Palucccak dantza klasikoaren ikuspegi eszeptikoa zuen. Orduan bizi izan zuen Dresdenen funtsezko esperientzia bat. Mary Wigman ikusi zuen oholtza gainean eta bere lehen ikasleetako bat bihurtu zen. Mary Wigmanekin topo egin izana funtsezkoa izan zen haren bilakaera artistikorako; izan ere, Wigman zapuztuta sentitzen zen dantzaren teknika artistikoki zurruna zelakoan. Hori dela eta, Wigmanen gidaritzapean, bere barne-espiritua islatzen zuten arte-adierazpide berriak sortzeari ekin zion.

1924ra arte Wigmanen taldean dantzatu zuen. Orduan ekin zion bakarkako ibilbideari eta dantza modernoko dantzari ospetsuenetako bat izatera heldu zen. Bere estiloa alaia eta axolagabea zen, batzuetan umoretsua ere bai, In weitem Schwungen koreografian edo Tanzfreuden ikus daitekeenez.

1925ean bere eskola sortu zuen: Dresdengo Palucca Dantza Eskola mota bereko beste eskoletatik nabarmen bereizi zen. Prestakuntza ez zen ikasleen prestakuntza eta trebakuntza fisikoan oinarritzen bakarrik, baita haien hezkuntza intelektual eta artistikoan ere. Bere ikasle ezagunenen artean Ruth Berghaus eta Lotte Goslar daude. Peluccaren bizitza dantza zen, eta horregatik arreta gutxi jartzen zien politikari eta Weimarko Errepublikako gertaerei, artistikoki distiratsua zena, baina krisiaz betea. 1933an, Adolf Hitlerren diktadura zela eta, jatorri judua zuten dantzari askok ihes egin zuten. Ostera, Pelucca Dresdenen geratu zen eskolak ematen eta Alemaniako dantzari onenetakotzat zuen ospeaz gozatzen.

Hirugarren Reicharen lehen urteetan, dantza modernoa oso estimatua zen. Naziek balleta babestu nahi zuten, edertasun fisikoa, gorputzaren indarra eta bizitasuna lantzen zituen artetzat zutelako. Peluccako dantzaldiek ez zuten Weltanschauung nazionalistarekin lotu zitekeen mezu politikorik, hala ere, ez zuen haien balioen arbuiorik ere erakusten.

Berarentzat, dantza zen bere bizitzako lehentasun nagusia. 1934an Berlingo Dantza Jaialdian aritu zen eta 1936an, Berlingo 1936ko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldian parte hartu zuen. 1939an agintari naziek dantzatzea debekatu zioten, ofizial nazi baten arabera, Peluccako dantza eskola artfremd omen zelako, hau da, arrotza eta atzerritarra, eta bere Eskolako zuzendaritzan errelebatu zuten. Hala ere, ekitaldi pribatuetan dantzatzen jarraitu zuen, eta hori ere debekatu egin zioten geroago, kontzentrazio-esparru batean sartzeko mehatxupean.

ZDFren antzerki kanalaren arabera, Paluccak ez zeukan inolako debekurik Hirugarren Reicharen garaian dantzatzeko, Alderdiak antolatutako ekitaldietan izan ezik. Kate horren arabera, garai hartan lehen baino maizago aktuatu zuen eta gero baino sarriago. Dantzatzeko debeku hori GEDko kultur agintariek zabaldutako kondaira baino ez litzateke izango.

1949an Eskola nazionalizatu zen. Dantza modernoa ez zegoen jadanik boladan. Hala ere, Dantza Artistiko Berria kontzeptupean, ikasketetan bizirik mantentzen saiatu zen, garai hartan ballet klasikoa baitzen nagusi. Arteen Alemaniako Akademia sortu zenean, Palucca gonbidatu zuten parte hartzera, eta 1965 eta 1970 artean presidenteorde izan zen.

Wilhelm Piecken 75. urtebetetzea zela eta, 1951n, bakarkako azken emanaldia eskaini zuen. Irakasle bezala jardunean egon zen adinean aurrera egin arte. 1993an Dresdenen hil zen eta Itsaso Baltikoko Hiddensee uhartean lurperatu zuten.

 Dantza modernoa eta pedagogikoa 
1920an Wigmanen eskolan matrikulatu zen, Dresdenen. Wigman 1973an hil zen, eta bere bizitzaren amaieran idatzitako saiakera batean gogoratzen zuen: "Nire lehen ikasleen artean aldaka estuko neska bat zegoen, haur itxura zuena, ile hori gorrixka nahasiz inguratutako aurpegi zorrotza zuena. Bere izena: Gret Palucca. Dantzarako tenperamentu bikaina, jauzirako trebetasun naturala duena, urteetan zehar irakatsi diedan dantzariekin inoiz esperimentatu ez dudan bezala. Palucca ikasle gertagaitza zen zentzu askotan”. Baina, Wigmanek laster jakin zuen bezala, dantzari gisa arrakasta izateko behar zituen elementu psikologikoak ez ezik, trebetasun fisikoak ere bazituen, artista batengan oso gutxitan agertzen zirenak, hain zuzen ere, agertokian zehar distantzia handiak egiten zituen jauzi indartsuak egiteko zeukan gaitasunari esker. Paluccak dantzari ematen zion ikuspegia ez zen Wigmanena bezalakoa, haren estiloa malenkoniatsua izan zitekeen, konplexutasun eta solemnitate handikoa. Dantza eta musikaren arteko loturak azpimarratuz, Paluccaren estiloa axolagabeagoa eta baikorragoa zen beti. Jack Anderson zutabegileak adierazi zuenez, bere ikuspegi koreografikoa "mugimenduaren ezaugarrietan oinarritzen zen, emozio egoeretan baino gehiago".

1925ean, Paluccak bere eskola sortu zuen Dresdenen, Privatschule des Neuen Künstlerischen Tanzes (Dantza Artistiko Berriaren Eskola Pribatua). Paluccaren ustez, gelako helburua dantzari pentsatzaile eta aktore aske eta inspiratu bat prestatzea izan behar da, arte-inbentarioak atzemateko gai izango dena. Bere lana ez da soilik bereganatzea, baizik eta dantzen inguruko hausnarketa kritikoa egitea eta bere lanarekiko jarrera kritikoa garatzea. 1920ko hamarkadaren amaieran, bere errepertorioak Inprobisazio teknikoa (1927) biltzen zuen, zenbait dantza-idazlek Chopinen estudio batekin alderatu zutena. Bere koreografia, musikan inspiratua eta Alemaniako kultura espresionistari lotua, inprobisazioan sustraitua zegoen, eta hau bere irakaskuntzaren elementu giltzarri izan zen. Ikusizko arteak ere inspirazio-iturri izan ziren "die Palucca"-ren dantzetarako (dantza ibilbidearen hasieran bere izena alde batera uzten zuen programetan). Bauhaus eskola famatuarekin harremanetan jarri zen (eta alderantziz), non Wassily Kandinskyk bere dantzen "ezohiko egitura zehatza" miretsi zuen, eta Laszlo Moholy-Nagyk, "egungo dantzaririk argiena" bezala goraipatu zuen. Moholy-Nagyk esan zuen: "Aurkitu berri dugun mugimenduaren legea da guretzat". Weimarren garaiko artista plastikoek bere dantza-estiloan ezaugarri ia arkitektonikoa ikusi zuten, bere estudioko pianoaren gainean horman zintzilik zeukan Mondrianen obra batean inspiratua zirudien. Lyonel Feininger, Walter Gropius, Ernst Ludwig Kirchner eta Paul Klee izan ziren Paluccaren estiloarekiko intriga berezia erakutsi zuten beste artista batzuk.

Arrakasta ukaezina izan zuen alemaniar ikusleen artean Ausdruckstanz (dantza espresionista) garaikidearen adierazle nagusi gisa, eta 1920ko hamarkadaren amaieran denboraldi bakoitzean 100 emanaldi eskaintzera iritsi zen. Ikusleek poz pozik hartzen zituzten eszenan egiten zituen etengabeko saio eta esplorazioak, eta oso gauza sinplean oinarritutako dantza bat ere egiten zuen, goizeko berotze-ariketak, esaterako. Ballet klasikoa agortuta zeuden patroi zaharretan harrapatuta zegoela eta, dantza zurruntasunetik askatzeko gogoa sumatzen da bere idatzietan, natura osatzen duen metrikarekin kidetasuna sortuz. Gorputzaren idazkera automatiko moduko bat, ez bakarrik beragandik kanpoko begiradaren muga teknikoetatik askatzen dena, baita erreferentzia psikologiko eta narratibo orotatik ere. Hala ere, zurruntasunik ezak ez zekarren diziplina-faltarik, eta oso garrantzitsua zen gorputza zaintzea eta menderatzea, tresna gisa eta espiritua sustatzeko bide gisa. Beraz, bere metodologian, gorputzaren bidezko heziketa humanistiko eta intelektuala eta gorputzari buruz dugun pertzepzioa nabarmentzen zituen. Rudolf Arnheimek, bere obraren miresleak, Paluccaren artearen garbitasun abstraktuaz eta objektibotasunaz idatzi zuen, eta "anatomiaren miaketa sistematiko batekin" alderatu zuen. Paluccaren obraren eszeptiko garaikideek ere -John Martin dantza-kritikari estatubatuarrak, adibidez, "irudimenik gabekoak" iruditzen zitzaizkion manierismo eta konposizioak hauteman zituen- onartu behar izan zuten Palucca, zalantzarik gabe, substantzia zuen artista zela. Palucccak bere estiloaren ikuspegi zorrotza eskaini zuen "Ich will nicht hübsch und niedlich tanzen" (Ez dut modu polit eta delikatuan dantzatu nahi) esanarekin. Bere helburua dantzari ikuspegi ausarta ematea zen, ardatza gorputz adierazpena izango litzateke eta ez teknika. Mugimendu jariakorren bidez, bere ideia propioak eta inguruko munduarekiko ideia sentiberak adierazi nahi zituen, askatasuna sustatu eta fantasiari bide eman. Azken finean, bere dantza indibidualtasunaren adierazpen bat zen, gorputz kolektiboa kontrolatu nahi zuen erregimen baten barruan.  Gerrako urteetan, Palucca era pribatuan, ikasleak modu informalean trebatzen eta dantzari gisa zituen abileziak mantentzen aritu zen. Palucca bizirik atera zen 1945eko otsailean ia hiri osoa suntsitu zuen suzko ekaitzetik.

Alemaniak gerra galdu ostean, Dresden Alemaniako alde sobietarraren eremuan geratu zen. Nazismoaren urteetan Alemanian egon arren, Palucca ez zuten diktadura faxistarekin lotu. Ondorioz, laster hasi zen Dresdengo udal administrazio antinazi berriaren zein sobietar kultur funtzionarioen babesaz baliatzen. 1945eko uztailean, Dresden artean hondatuta zegoela, Paluccak gerraosteko bakarkako lehen dantza-emanaldia aurkeztu zuen. Handik gutxira, bere dantza-eskolan hasi zen berriro eskolak ematen. 1950ean bere azken Tanzabend (dantza gaua) eskaini zuen. 1952an -Sobietar Okupazio Eremua Alemaniako Errepublika Demokratiko (RDA) bihurtu eta hiru urtera - bere eskola Tanzhochschule Dresden (Dresdengo Dantza Akademia) bezala nazionalizatu zen. Zalantzarik ez zen egon, zuzendari izaten jarraitu zuen, eta ospe handia izateaz gain, Estatuaren diru-laguntza oparoak eskuratu zituen. 1948tik aurrera, udako eskolak ere eman zituen Baltikoko Hiddensee uhartean; hango ikasleek hondartza, itsasargia eta dunak erabiltzen zituzten dantzatzeko. 1950ean, RDAko Arteen Alemaniako Akademia prestigiotsuaren kide sortzailea izan zen; 1955ean, Dresdengo Basteiplatz sonatuan zaharberritutako eraikin batera aldatu zuen eskola; eta 1962an, Professorin titulu prestigiotsua jaso zuen.

Mendebaldeko dantza-kritikari batzuek RDAren arte-atmosfera murriztaileak Palucca-ren dantza-pedagogiaren "denboran izoztea" eragin zuela uste bazuten ere, beste batzuk txundituta geratu ziren irakasle gisa etengabe izan zuen determinazio eta pertseberantziagatik. Bada, adinak Palucca bere irakaskuntza orduak murriztera behartu zuen arren, 80 urte igaro arte umeentzako klase erregularrak ematen jarraitu zuen. Bere ikasleen artean, Ruth Berghaus, Hannelore Bey, Arila Siegert eta Hanne Wandtke bezalako arte alemaniarreko izen garrantzitsuak zeuden.

Europan, Palucca izen mitikoa da oraindik ere dantza modernoan. Publiko fidela zuen. Intelektualek idealizatu egiten zuten, eta artistek erretratatu. Kategoria honetako eta beste batzuetako dantzarien artean erreferentziazko izen bat izaten jarraitzen du.

 Kondekorazioak 

 RDAren Arte eta Literaturako Sari Nazionala, 2. mailakoa (1960 eta 1976) eta 1. mailakoa (1981).
 Nazioarteko Dantza Jaialdiaren Ohorezko Ziurtagiria, 1936ko XI. Olinpiada dela eta.
 Ohorezko orratza eta Merezimenduaren Ordena Patriotikoa brontzean eta urretan, 1985, 1958 eta 1972.
 Urrezko domina Johannes R. Becher, 1964
 Zilarrezko (1966) eta urrezko (1975) Pestalozzi Domina
 Lanaren Banderaren Ordena, 1967
 Dresde hiriko Martin Andersen Nexö Arte Saria, 1972
 RDAko Antzerkiko Langileen Elkarteko ohorezko kidea, 1975
 Herrien Adiskidetasunaren urrezko izarra, 1980 eta 1987
 1979an Dresdeko alaba kuttuna izendatu zuten.
 Alemaniako Dantza Saria, 1983
 Alemaniako Dantza Akademiako ohorezko kidea, 1987.
 Berlingo Arteen Akademiako ohorezko kidea, 1991.
 Merituaren Gurutze Handia, Alemaniako Errepublika Federaleko Izar batekin, 1992.

 Beste aintzatespen batzuk 
Dresden bere izena duen kale bat dago, Gret Palucca Strasse. Berlingo Aubing barrutian dagoen beste batek, Gret Palucca Wegek, 2014an hartu zuen bere izena. 

Dresdengo Hofmüle museoan bere bizitzari eta lanari buruzko erakusketa iraunkorra dago.

Etxe baten fatxada Kanzleigäßchen-en, Dresden, Palucca dantzan laneko irudiekin diseinatuta dago.

Bere omenez, 1998ko urriaren 8an 4,40 markoko zigilu bat argitaratu zen, bere erretratua eta Gret Palucca Deutschland testua zeuzkan, Emakumeak Alemaniako Historian seriearen barruan.

 Bitxikeriak 
Urte askoan Sylt uhartean udako oporretan bere anfitrioi izan zirenek, 60ko hamarkadaren hasieran “Palucca” deitu zioten txangoak egiteko izan zuten lehen itsasontziari; gerora konpainia txiki honek flotatu dituen itsasontzi guztiek izen hori izan dute, edo “Palucca”, edo “Gret Palucca”. Gaur egun ere, palucca-flota zaharraren lineen kontrola eskuratu duen Adler konpainiaren “cutter” turistiko batek, “Gret Palucca” izena darama.

 Monografiak 
● Olaf Rydberg (hau da, Will Grohmann): Palucca dantzaria. Reissner, Dresden 1935.

● Werner Schmidt: Palucca inguruko artistak. 85. urtebetetzearen omenezko erakusketa. Kupferstich-Kabinett. Dresdengo Estatuko Arte Bilduma, Dresden 1987.

● Peter Jarchow, Ralf Stabel: Palucca bere bizitzan, bere arteari buruz. Ingrid Biedenkopf-en hitzaurrearekin. Henschel, Berlin 1997, ISBN 3-89487266-7.

● Katja Erdmann-Rajski: Gret Palucca. Dantza eta dantza esperientzia Alemanian XX. mendean. Weimarko Errepublika, Nazionalsozialismoa, Alemaniako Errepublika Demokratikoa. Koloniako Alemaniako Dantza Artxiboak argitaratua.  Diskurtsoa. Olms, Hildesheim 2000, ISBN 3-487-11143-8.

● Ralf Stabel: Dantzatu, Palucca! Pasio baten haragitzea. Biografia. Henschel, Berlin 2001, ISBN 3-89487-397-3.

● Ralf Stabel: Aurrera - atzera - alboetara - aurrealdea aldatuta eta aldatu gabe.  Dresdengo Palucca eskolaren historiaz. Noetzel, Wilhelmshaven 2002, ISBN 3-7959-0799-3.

● Gret Palucca: idatziak, elkarrizketak, dantza-eskuizkribuak. Editatua eta Huguette Duvoisin eta René Radrizzaniren epilogoarekin. Schwabe, Basilea 2008, ISBN: 2,96-2425-7.

● Susanne Beyer: Palucca - Biografia.  AvivA Verlag, Berlin 2009, ISBN: Eusko Jaurlaritza, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa.

● Ralf Stabel: Palucca. Bere bizitza, bere dantza.  Henschel Verlag, Leipzig 2019. ISBN: 47-893-487-807-8.

 Artikulu hautatuak 
● Ralf Stabel: Palucca, Gret.  In: Alemaniar biografia berria (NDB). 20. liburukia, Duncker & Humblot, Berlin 2001, ISBN 3-428-00201-6, 24. orrialdea eta hiz. (kopia digitala).

● Marion Kant: Gret Palucca eta dantza aurreratua Dresdenen. In: Dresden eta musika aurreratua XX. mendean.  II. zatia: 1933–1966.  Matthias Herrmann eta Hanns-Werner Heisterrek argitaratua.  Laaber 2002, ISBN 3-89007-510-X, orr. 361-372 (Musik in Dresden 5).

● Michaela Karl: Gret Palucca: Dantzaria.  In: Bavariako amazonak - 12 erretratu.  Pustet, Ratisbona 2004, ISBN 3-79171868-1, orr. 190-208.

● Kornelia Knospe: Palucca, Gret.  In: Nor zen nor RDAn? 5. edizioa. 2. alea. Ch. Links, Berlin 2010, ISBN 978-3-86153-561-4.

● Hubertus Adam: "Nire garairik onena Bauhaus izan zen". Palucca abangoardiaren sareetan. In: Hubertus Adam, Sally Schöne (arg.): Dantza espresiboa eta Bauhaus eszenatokia.  Michael Imhof Verlag, Petersberg 2019, ISBN lazlaritza3-7319-0852-4, orr. 58-79.
 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Palucca Dantza Eskolaren webgune ofiziala Dresden   .
 Ich will nicht hübsch und lieblich tanzen! Palucca-ri buruzko film dokumentala

Kategoria:Munichtarrak
Kategoria:Emakume dantzariak
Kategoria:Dresdenen hildakoak