Der Papalagi

Der Papalagi - Die Reden des Südseehäuptlings Tuiavii aus Tiavea, laburtuta, Der Papalagi ("Papalagiak", hots, samoarrek kaukasoideei esateko izena) 1920an argitaratutako liburua da, Erich Scheurmannek idatzia (Hanburgo, 1878an - Armsfelden 1957).

 Lana 
Upolu uharteko Tiaveako samoar aborigen buruzagi batek egindako hitzaldien bilduma da, Tuiavii izeneko baten hitzaldiak dira eta Lehen Mundu Gerraren aurreko garaiko europarrei buruz zuen ikuspegia deskribatzen du. Erich Scheurmannek nagusiaren babesaren ondoren hitzaldi horiek bildu eta alemanera itzuli zituen. Papalagi samoar berba da, hitzez hitz zerua zulatu zuena esan nahi duena, gizaki zuriari edo europarrari erreferentzia eginez.

 Gaia 

 Nola papalagiak estaltzen duen bere larrua oihal kontaezinen bidez
Tuiavii buruzagiak papalagiaren anbiguotasunei buruzko iruzkinak egiten ditu, gorputzeko atalak estaltzen baititu, baina ez ditu eskuak eta lepoa, ezta aurpegia ere kontuan hartzen, eta gero aldizkarietan jantzita dauden emakumeei begiratzen die arropa gutxi daramatzatenean. Kapitulu horrek oinetakoen erabilera ere aztertzen du, lurra zapaltzea nola saihesten duten eta kanoa horietan oinak estututa bizitzea nola gustatzen zaien ere bai.
 Harrizko kutxez, harrizko arraildurez, harrizko uharteez eta haien artean dagoenaz
Harrizko kutxak txabolak dira; harrizko uharteak, hiriak; eta haien arteko arraildurak, kaleak. Tuiaviik azaltzen du nola den posible papalagi asko txabola bakarrean bizitzea; nola deitzen dioten gauza berari (ateari) bi izenekin (sarrera eta irteera); azaltzen du nola papalagi batek Samoako jende guztia hartzeko moduko txabola handia izan dezakeen, nahiz eta dirurik ez zuen gonbidaturik hartu ezin izan. Aipatzen du nola hainbeste jende bizi zen txabola horien barruan eta ez zuten beren bizilagun hurbilena ezagutzen ere, eta nola papalagia urruneko txabola batera joaten zen lanera, non bere seme-alabengandik eta emaztearengandik urrun egon zitezkeen, traba izango zirelako eta ez zirelako txabola horretan ongi etorriak izanen.
 Metal biribilaz eta paper sendoaz
Tuiavii oso harrituta dago papalagiak dirua beste guztien gainetik nola maite zuen ikustean. Hona hemen pasarte bat: "Entzun ondo, anaia jakintsuak, sinetsi esaten dizuedana, eta kontsideratu zeuen buruak bedeinkatuak gizon zuriaren gaitzen eta atsekabearen ezjakintasunean. Zuek guztiok lekuko zareten bezala, misiolariak aldarrikatzen du Jainkoa maitasuna dela eta kristau on batek beti izan behar duela maitasunaren irudia bere buruan. Hori da papalagiak Jainko handiarengana bere otoitza zuzentzeko erabilitako justifikazioa. Baina misiolariak gezurra esan zigun eta engainatu gintuen; papalagiak usteldu egin zuen, Espiritu Handiaren hitzak erabiliz engainatzen gaituen arte. Gizon zuriaren benetako jainkotasuna dirua deitzen duen metal biribila eta paper sendoa da  ."ezkerrera|thumb|300x300px| Samoar emakumeak, 1902ko argazki batean

 Papalagi pobreago egiten duten gauza askok
Kapitulu honetan papalagia nola hainbeste objektu edukitzeko gauza zen eta, hala ere, inoiz ez zituela behar aipatzen da.

 Papalagiak ez du inoiz astirik
Denboraz hitz egitean, Tuiaviiri txundituta geratzen zaio papalagiak denbora esaten duen makina bat, erlojua, nola asmatu zuen ikustean. Denbora hainbat motatan banatzen da, orduak, minutuak eta segundoak, bere partikulen arabera. Eta papalagiak drama bat bizi du denbora pasa dela konturatzen denean, beraz, beti kexatzen ari da astirik ez duelako. Makina txiki hori izan zen gehien harritu zutenetako bat, motorra sabelean zeukalako, berak deskribatzen duen bezala, eta eskumuturrean lotuta zegoelako. Papalagiak hain kontrolatuta dauka hori, ezen noizean behin jendeak ospakizuna ospa dezakeen, eta hori beti gertatzen da hainbeste ilargi eta hainbeste eguzkiren ondoren.
 Papalagiak Jainkoa pobreago bihurtu zuen
Tuiaviiak gauza askok txunditzen dituzte, baina ez dira gai ulertzeko nola europarrak Jainkoa eguneroko gauzekin ordezkatu zuen. Gauza horien artean, Tuiaviik ez du ulertzen zergatik uste duen papalagi batek palmondo baten jabea dela, bere txabolaren aurrean hazi delako soilik: "Gizon batek esaten duenean: 'Ene burua neurea da eta ez beste inorena!', zuzen dago, oso zuzen, eta inork ez du eragozpenik izango. Esku baten jabeak izango du eskubide handiena haren gainean. Puntu horretaraino ados nago papalagiarekin. Baina halaber dio: 'Palmondoa nirea da!', bere txabolaren aurrean hazten delako soilik".
 Espiritu Handiak makinak baino gehiago egin dezake
Tuiaviik papalagiak airean, lurrean, uretan eta baita barruan ere mugitzen diren makinak nola asmatu zituen aipatzen du. Jainkoaren beraren mezularia dela uste du, baina ez du ulertzen zergatik erabili ziren makina gehienak gizakiaren beraren aurka. Makina horien artean, telefonoaren abantailak aipatzen ditu: gizakiak bere hitzak xuxurla ditzake eta egun asko oinez ibili beharreko distantziaraino iristen dira.
 Papalagiaren lanbideei eta horietatik sortzen den nahasmenari buruz
Tuiaviik behaketa bikaina egin zuen lanbideei buruz. papalagiak lanbideak nola asmatu zituen erakartzen du herrikideen arreta, eta aitortzen du ez duela ondo ulertzen. Gizonek lanbide bat dutela eta bizitza osoan zeregin mota bakarra egiten dutela dio. Esaten da zerbait eraiki zuen gizon batek ezin zuela ospatu, inaugurazio-festetarako ere horretarako izendatutako beste pertsona batzuk etortzen zirelako. Lakuan harriak bezainbeste lanbide zeuden, beraz, batzuek arrantzan egiten zuten baina ez zuten jaten, eta jaten zutenek ez ziren inoiz arrantzara joaten; fruitua jaten zutenek ez zuten inoiz biltzera joaten, eta bildu zutenek ez zuten jaten. Hiriko papalagia landa-eremuko papalagiaren etsaia izatea, landa-eremukoak hirikoarentzat lan egitea eta esplotatua izan arren, ez zitzaion txarra iruditzen, papalagiarentzat dena ondo dagoelako dagoen bezala.
 Bizitza simulatzen den lekuaz eta haren rol ugariez
Bizitza simulatzen den lekua zinema da, behaketa nahiko interesgarria. Zinema kabina oso handi bat bezala deskribatzen du, non barrualdea oso ilun dagoen. Zarata hormaren azpitik zetorren, bizitza simulatzen zen aurrean eta gizon batek harri bat botata ere ezingo zuen txabola barruko inor jo. Euria egin arren, ez litzateke ezer gertatuko kabinan.
 Beti pentsatzen aritzeko gaixotasun larria
Papalagia beti pentsatzen ari da. Ergel ez bihurtzeko pentsatzen du, jendeak palmondo baten altuera zehazteko, koko baten pisua, tribu bateko buruzagi guztien izenak ikas ditzan. Bitartean, bizitza pentsatzen ematen du, baina inoiz ez die gehien behar dituen gauzei erreparatzen. Eguzkiaz pentsatu nahi zuen, baina bizitza itzalpean ezkutatuta ematen zuen.
 Papalagiak bere ilunpeetara eraman nahi gaitu
Amaitzeko, misiolariek samoarrak nola engainatu zituzten azaltzen du, papalagiak berak alde batera utzitako mundu bat predikatu baitzuten: "Berak ere ez du aitortzen bere hitzen eta ekintzen artean agerikoa den kontraesana; baina guk bai, aitortzen dugu Jainkoaren hitza bihotz-bihotzetik adierazteko duen gaitasunagatik".

 Kanpo estekak 

 Der Papalagi - Jatorrizkoa alemanez
 The papalagi (2012/03/15ean kontsultatua).

Kategoria:1920ko liburuak
Kategoria:Alemaniako liburuak
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak