Nüzhet Gökdoğan

Hatice Nüzhet Gökdogan (turkieraz: Haðtidème, nyzhet; Konstantinopla, Turkia, 1910eko abuztuaren 14a - 2003ko apirilaren 24a) turkiar astronomo, matematikari eta akademikoa izan zen. Matematika eta Astronomia Frantzian ikasi ondoren, Gökdo-an Istanbulgo Unibertsitatean hasi zen 1934an eta doktoretza lortu zuen. Unibertsitateko Zientzia Fakultateko dekano hautatu zutenean 1954an, kargu hori bete zuen lehen emakume turkiarra bihurtu zen, eta ondoren Astronomia Departamentuko lehendakari izendatu zuten. Bere departamenduaren gaitasunak nabarmen handitu zituen eta astronomoen arteko lankidetza nazional eta internazionalaren hobekuntzan lan egin zuen.

Turkiako Matematika Elkartearen, Turkiako Astronomia Elkartearen eta Turkiako Emakume Akademikoen Elkartearen sortzaileetako bat da. Turkiaren lehen ordezkari nazionala izan zen Nazioarteko Astronomia Batasunean, eta Turkiako lehen emakume astronomo gisa onartu zuten.

 Bizitza 

 Gazte sasoia eta hezkuntza 
1910eko abuztuaren 14an jaio zen, Istanbulen (ordungo Konstantinopla). Bere amak Nebihe Hanème zuen izena, eta aitak, berriz, Mehmet Zihni Toydemir, jeneral nagusia.

Gazte zela, Gökdowanek beka bat jaso zuen Frantzian ikasteko; Lyongo Unibertsitatean matrikulatu zen eta 1932an Matematikan graduatu zen. Astronomia biziki interesatzen zitzaion eta gero fisika ikasi zuen Parisko Unibertsitatean, non goi mailako ikasketak egin zituen. Gero, Parisko Behatokian egin zituen praktikak.

 Lan ibilbidea 
1934an Turkiara itzuli zenean, Gökdoğanek Kandiliko Behatokian lan egiteko eskaera egin zuen, baina ezezkoa eman zioten, zuzendariak ez baitzuen nahi emakume batek bertan lan egitea. Ezezko horren ondoren, Istanbulgo Unibertsitatean hasi zen lanean, Astronomia Saileko irakasle gisa. Eskolako Zientzia Fakultateko lehen emakume kidea izan zen. Doktore tesia hiru urte geroago amaitu zuen, izenburu hau duela: Eguzkiaren inguruan izarrarteko materia ilun homogeneo baten existentziari buruzko ikerketei ekarpena. Gökdoğanen tesia Istanbulgo Unibertsitateko Zientzia Fakultatean burutu zen lehen doktorego tesi gisa erregistratu zen.

1948an, Gökdoğan unibertsitateko irakasle titular izendatu zuten, eta Société mathématique turque sortu zuen. Soroptimisten Batasun Turkiarreko presidentea izan zen 1950eko hamarkadaren hasieran. 1954an Istanbulgo Unibertsitateko Zientzia Fakultateko dekano hautatu ondoren, Gökdoğan unibertsitateko dekano kargua hartu zuen lehen emakume turkiarra izan zen. Urte berean Turkiako Astronomia Elkartea sortu eta lehendakari izendatu zuten, eta hurrengo bi hamarkadetan eutsi zion karguari. 1958an, Istanbulgo Unibertsitateko Astronomia Saileko lehendakari izendatu zuten, eta kargu horretan egon zen irakasle-lanak amaitu arte. Gökdoğanek lan handia egin zuen bere saila handitzeko, pixkanaka langile kopurua 5etik 18ra gehitu zuen, eta Frantzia, Italia eta Suitzako behatokiekin hainbat kolaborazio programa berri garatu zituen. Astronomiaren eta espektroskopiaren hastapenei buruzko eskuliburuak idatzi zituen Turkiako institutuetako ikasleentzat. Turkiako Emakume Unibertsitarioen Elkartea sortu zuen ere, eta behin baino gehiagotan izan zen elkarte horretako lehendakari.

Gökdoğan Nazioarteko Astronomia Batasuneko (UAI) kidea izan zen, eta 1961ean Turkiaren lehen ordezkari nazionala bihurtu zen IAUn. 1961eko abuztuan, Turkia ordezkatu zuen UAIren konferentzia bateko delegatu gisa, Berkeleyn, Kalifornian. IAUko kide izan zen bitartean, "izar atmosferen teoria" eta "eguzki erradiazio eta egiturari" buruzko bi batzordetan parte hartu zuen.

Turkiako astronomiari buruzko estatuko eta nazioarteko hainbat sinposio antolatu zituen. Sinposio horietako batean, 1970eko hamarkadaren amaieran, behatoki nazional berri bat eraikitzeko interes orokorra indartzen lagundu zuen.

Gökdoğan 1980an erretiratu zen Istanbulgo Unibertsitatean.

 Bizitza pertsonala 
Gökdoğan Mukbil Gökdodianekin ezkondu zen, arkitektura irakasleaeta Herri Lanetako ministro ohia zena. Bi seme-alaba izan zituzten, eta biak unibertsitateko irakasle lanetan aritu ziren. Mukbil 1992an hil zen.

Nüzhet Gökdogan 2003ko apirilaren 24an hil zen.

 Aintzatespenak 

 Google Doodle bat argitaratu zen 2023ko agorrilaren 14an, Gökdowanen 113. urteurrena ospatzeko.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Turkiarrak
Kategoria:Emakume astronomoak
Kategoria:Emakume matematikariak
Kategoria:Emakume irakasleak