Ángela Hernández Gómez

María de los Ángeles Hernández Gómez, ezaguna Ángela izenez (Alacant, 1946ko abuztuaren 2a – Madril, 2017ko martxoaren 2a), burtzikaria eta toreatzailea izan zen. Espainian toreatzaile txartela lortu zuen lehen emakumea izateagatik nabarmendu zen. Horretarako, zezen-araudiaren 49. artikulua (emakumeei oinez toreatzea debekatzen ziena) bertan behera uztea lortu behar izan zuen, eta hori 1974an gertatu zen. Gainera, leku garrantzitsuetan jardun zuen, hala nola, Bartzelonan, Palma Mallorcakoan (Balear Uharteak), Alacanten, Jerez de la Fronteran (Cadiz), Cadizen, Tarragonan, Huescan eta Alcalá de Henaresen (Madril).

 Bizitza 

 Hasierak 
Ángeles Alacanten jaio zen, 1946an, baina oso txikia zela Algecirasera (Cadiz) joan zen bizitzera, lanbidez guardia zibila zen aita haraxe bidalu zuten eta.

Zezenketetarako zaletasuna eta toreatzaile izateko bokazioa oso gaztetan sortu zitzaizkion, aitarekin eta bost haurrideekin Cádizko probintziako hainbat plazatara joanez, eta toreatzailearen teknika ikasiz Francisco Esplá edo Enrique Beltrán nobilleroekin.

Hamabost urterekin umezurtz geratu zen, aitarik eta amarik gabe. Horrek lan mota askotan gogor lan egiteko beharra sortu zion (tomateak bildu edo patatak saldu edo egunkariak etxez etxe banatu), bizitzeko beste irabazi eta aurrera jarraitzeko. Zineman ere lan egin zuen estra gisa; Marisol edo Claudia Cardinale bikoiztuta.

1959ko azaroaren 18an, 13 urte zituela, Alacanteko plazan bere burua bota zuen bat-batean ongintzazko jaialdi batean, eta zaldiketa egiten ere ikasi zuen Joselito Núñez Guerrarekin, burtzikari jardun ahal izateko.

 Burtzikari 
Zaldi gainean hasi zuen bere ibilbide profesionala zezenaren munduan. Amalia Gabor burtzikariarekin bikotea osatu zuen, eta Sevillan, Marbellan (Malaga), El Puerto de Santa Marían (Cadiz), Manzanaresen (Ciudad Real), Segovian, Andorran (Teruel) eta Frantziako zenbait plazatan arrakasta izan zuen; burtzikari ospetsu bilakatu zen. 

1965 urtean hogeita hamar emanaldi egin zituen Frantziako hegoaldean, eta Manuel Vidrié edo Gregorio Moreno Pidal lankide garrantzitsuekin jardun zue. 1967ko irailaren 25ean zaldia erori zitzaion Malpartida de Caceresen (Cáceres) eta ezkerreko lepauztaia hautsi zuen.

 Ameriketan toreatzaile 
1968ko uztailean Ameriketara joan zen, eta han bere benetako bokazioa bete ahal izan zuen: oinezko toreatzaile izatea. Ildo horretan, Mexikon (1969ko abuztuaren 10ean egin zuen debuta Monterrey hirian), Venezuelan, Perun, Guatemalan eta Panaman toreatu zuen. 

1970ean, Angela Espainiara itzuli zen, Ameriketan egindako biran sabelean jaso zuen adarkada handi baten ostean.

 Emakumeen zezenketa legeztatzea Espainian 
Ameriketatik iritsi zenean, emakumeei toreatzea eragozten zien debekuaren indarraren ondorioz, Angelak bere borroka partikularrari ekitea erabaki zuen, zezen-plazetan eskubide-berdintasuna lortzeko. 

1972an, José Briones abokatuak, Angelitaren izenean eta haren ordezkari gisa, lege borrokari ekin zion debeku hori jasotzen zuen Zezenketen Erregelamenduko 49. artikuluko C paragrafoa indargabetzeko. Auzitegietako borrokak hiru urte iraun zuen, eta Auzitegi Gorenera ere heldu zen. 

Garai hartan, presio ugari jaso zituen borroka horri uzteko, esaterako, Matadoreen eta Nobileroen Elkarte Sindikalaren aldetik, zeina prest  zegoen onartzeko, baldin eta aipatutako artikuluaren aurkako borrokan atzera egiten bazuen. 

Hala eta guztiz ere, babes asko jaso zuen; nabarmenenak Ikuskizunaren Sindikatu Nazionalari egindako eskaera baten bidez heldu ziren, non emakumeek oinez toreatu ahal izateko beharrezko aitortza eta baimena eskatzen zen, eta lanbideko ehun kidek baino gehiagok sinatu zuten, Paco Camino, Diego Puerta, Palomo Linares edo Curro Romero toreatzaileak barne; Baita Pablo Lozquez eta Pablo Mendbórano ganaduzain ahaldunak ere; 

1973ko urriaren 7an, Enrique Muñoz Lebrija, Alfonso Martín, Luís Gil eta El Campanerorekin batera Higuera la Realeko (Badajoz) jaialdi batean parte hartuko zuela iragarri zuen. Hala ere, bere parte-hartzea ez zen inoiz gauzatu, ospakizunaren bezperan Gobernazio Ministerioak bertan behera utzi zuela jakinarazi baitzuen. Hori 1973ko abenduaren 8an Santa Olalla de Calan (Huelva) eta 1974ko maiatzaren 26an Utreran (Sevilla) errepikatu zen. 

Azkenik, 1974ko abuztuaren 10ean, Gobernazio Ministerioak agindu bat eman zuen, 1962ko zezenketa-erregelamenduko 49. artikuluaren C paragrafoa bertan behera uzteko.

 Espainian toreatzaile 
1974ko irailaren 15ean egin zuen debuta Espainian oinezko toreatzaile gisa, Jerez de los Caballerosen (Badajoz) egindako jaialdi batean, Antonio Lebreja, Pepe Cámara, Antonio Medina eta José Cubero Yiyorekin batera. Horren ostean, garaipen bolada bat etorri zen: Santa Olalla de Cala (Huelva), Morón de la Frontera (Sevilla) eta Ecija (Sevilla).

1974ko abenduaren 2an zirkulazio istripu larria izan zuen, eta luzaroan egon zen hondarretatik urrun. 1975eko denboraldiaren hasieran, Paco Ruiz bere lehen ordezkaria utzi eta Manuel Canorekin sinatu zuen. Honek 60 jaialdiko esklusiba bat eskaini zion Espainian eta beste 20 Amerikan. Gainera, urte horretan pikatzaileekin egin zuen debuta Palman (Balearrak).

1977an, Espainiako hainbat plazatan lanean jarraitu zuen, baina lesio batzuen ondorioz erretiratu egin behar izan zuen; Amerikan 1986an eta Espainian 1990ean berragertu zen.

90eko hamarkadaren hasieran behin betiko erretiratu zen arren, ez zuen inoiz zezenketen munduarekin zuen harremana utzi, eta Luís Rubias, Ignacio Ríos edo Conchi Ríos bezalako toreatzaileen ordezkari lanetan jardun zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Biografia

Kategoria:Alacant hiriko jendea
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Emakume burtzikariak
Kategoria:Emakume toreatzaileak