Alma Levant Hayden

Alma Levant Hayden (Greenville, 1927ko martxoaren 27a - 1967ko abuztuaren 2a) estatubatuar kimikaria izan zen, eta Washingtongo zientzia-agentzia batean zientzialari postua lortu zuen lehen emakume afroamerikarretako bat.

1950eko hamarkadan Osasun Institutu Nazionalekin (NIH) bat egin zuen. Haydenek Howard Unibertsitatean kimikako masterra lortu zuen, eta espektrofotometrian aditu bihurtu zen, hau da, substantziek argia nola xurgatzen duten neurketan. Hainbat aldizkaritan argitaratu zituen produktu kimikoak aztertzeko infragorriei eta beste teknika batzuei buruzko lanak. Hayden AEBetako Elikagai eta Sendagaien Administrazioko (FDA) Farmazia Kimika Dibisioko Espektrofotometroen Ikerketa Saileko buru izendatu zuten 1963an, eta FDAko lehen zientzialari afroamerikarra izan zitekeen. Haydenek arreta nazionala piztu zuen 1963an, Krebiozenen substantzia arrunta agerian utzi zuen taldea zuzendu zuenean. Krebiozen sendagai alternatibo eta garestia zen, minbiziaren aurkako gisa sustatua, denbora luzez eztabaidatua.

 Biografia 
Alma Levant 1927ko martxoaren 27an Greenville-n (Hego Karolina) jaio zen, eta 1947an ohorez graduatu zen Hego Karolinako Estatuko Unibertsitatean, Orangeburg-eko historikoki beltzena izan zen unibertsitate batean. Hasiera batean erizain izateko asmoa zuen arren, kimikan hain interesatuta zegoen, ezen "ez baitzuen banandu nahi". Howard Unibertsitatean kimikako masterra lortu zuen.

 Ibilbidea 
Hayden Artritis eta Gaixotasun Metabolikoen Institutu Nazionalera batu zen Osasun Institutu Nazionaletan (NIH). Goiko argazkia 1952an atera zen, paperaren kromatografia izeneko teknikarekin egindako lana erakutsiz, esteroideen aitzindariak detektatzeko paperaren gainera erortzen uzten diren likidoen gainean ihinztatze-erreaktibo bat bustiz.

1950eko hamarkadaren erdialdean, Hayden Estatu Batuetako Sendagaien eta Elikagaien Administraziora (FDA) aldatu zen, eta han Agentzian lan egin zuen koloretako lehen pertsona izan zitekeen. Jakinarazi zutenez, afroamerikarrak han kontratatzeko erresistentzia egon zen, zientzialariek auzitegietan testigantza eman beharko zutelako, eta kezka zegoen AEBetako zenbait lekutan nola hartuko zuten hori. 1963an, Hayden Kimika Farmazeutikoko Dibisioko Espektrofotometroaren Ikerketa Adarreko buru bihurtu zen.

1962an, talidomidaren tragediaren ondoren, Kefauver Harris zuzenketak (Kefauver Harris Amendment) FDAren zeregina areagotu zuen sendagaien segurtasuna bermatzeko. Xedapen hauek indarrean zirela, FDAk Krebiozenen, minbiziaren aurkako tratamendu alternatibo polemiko eta garestia zena, osagaiak identifikatzen saiatu zen. Haydenek bere adarreko ikasleei esleitu zien Krebiozenen irudi espektronetrikoak Estatu Batuetako Sendagaien eta Elikagaien Administrazioko (FDA) artxiboetan alfabetikoki estekatutako 20.000 irudietako edozeinekin bat zetozen berresteko zeregina. Kointzidentzia probable bat berehala aurkitu zen "C" etan: substantzia komun bat, kreatina. Hala, Haydenek Krebiozen kreatina zela eta ez zuela benetako minbiziaren aurkako propietaterik adierazten zuten ebidentzia zientifikoak azaldu zituen.

Espektrofotometria eta kristalografia azterketak modu independentean egin zituzten hiru taldek, Massachussets MITeko Teknologia Institutuko zientzialariak barne. Prentsaurreko batean eman zuten aurkikuntzaren berri. Haydenen txostena Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Erregistroan zehazten da. Krebiozen sustatzaileen epaiketa penal luzean lekukotasuna eman zuen Haydenek.

 Bizitza pertsonala 
Hayden Osasun Institutu Nazionaletako (NIH) ikerketa-kimikari batekin ezkondu zen, Alonzo R. Haydenekin.  Alonzo Hayden Mendebaldeko Virginiakoa zen, eta Wisconsineko Unibertsitateko doktoretza bat zuen. Graduondoko ikasketak ere egin zituen Howardeko Unibertsitatean, eta NIHn aritu zen lanean 1952tik 1958ra.

Haydenek bi seme-alaba zituzten, Michael eta Andrea. Alma Hayden minbiziaz jota hil zen 1967ko abuztuaren 2an. Bizitza osoan zehar zientzia egitea maite izan zuen.

 Hautatutako argitalpenak 

 Heftmann E, Hayden Al. Paper chromatography of steroid sapogenins and their acetates. J Biol Chem 1952;197(1): 47–55.
 Hayden AL, Heftmann E, Johnson DF. Determination of individual adrenocortical steroids in urine. Acta Endocrinol (Copenh) 1956;23(4):341–356.
 Hayden AL, Sammul OR. Infrared analysis of pharmaceuticals. 1. Application of the potassium bromide disk technique to some steroids, alkaloids, barbiturates, and other drugs. J Am Pharm Assoc Am Pharm Assoc 1960;49:489–496.
 Hayden AL, Sammul OR. Infrared analysis of pharmaceuticals. 2. A study of the cinchona alkaloids in potassium bromide disks. J Am Pharm Assoc Am Pharm Assoc 1960;49:497–502.
 Hayden AL. Infrared analysis of pharmaceuticals. III. Identification and determination of adrenocortical steroids, barbiturates, and sulfonamides from paper chromatograms. J Pharm Sci 1960; 51: 617–622.
 Hayden AL, Sammul OR, Selzer GB. Infrared, ultraviolet, and visible absorption spectra of some USP and NF reference standards and their derivatives. Association of Official Agricultural Chemists, 1962; 45: 797–900.
 Hayden AL, Brannon WL, Craig NR. A micro-extraction technique with compounds isolated from thin-layer chromatograms. J Pharm Sci 1968: 57(5): 858–860.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak