Martha Desrumaux

Martha Desrumaux (Comines, Nord, 1897ko urriaren 18a - Évenos, Var, 1982ko azaroaren 30a) langileen mugimenduaren eta Frantziako barne erresistentziaren figura enblematikoa izan zen.

Martha Desrumaux Lanaren Konfederazio Orokorra (CGT - Confédération Générale du Travail) sindikatuko militantea eta Frantziako Alderdi Komunistako (PCF - Parti communiste français) kidea izan zen. XX. mendearen lehen erdian, borroka sozial askotan parte hartu zuen, langileen lan- eta soldata-baldintzak hobetzeko, batez ere Frantziako Nord departamenduan. Bigarren Mundu Gerran nazien okupazioaren aurkako erresistentzian borrokatu zen, baina 1941ean atxilotu eta Ravensbrückeko kontzentrazio-esparrura deportatu zuten hiru urte baino gehiagoz. 1945ean, De Gaulle jeneralak bildu zuen Biltzar Aholku-emaileko kide izendatu zuten deportatuen ordezkari gisa, eta horrela, Frantziako lehen hamasei emakume ordezkari parlamentarioetako bat izan zen. Bestalde, Desrumaux ezaguna da, halaber, emakumearen eskubideen, aitorpenaren eta emantzipazipazioaren aldeko borrokan izan zuen konpromisoagatik.

 Biografia 

 Haurtzaroa, lana eta militantzia 
Martha Desrumaux 1897ko urriaren 18an jaio zen Comines-en, Frantziako Nord departamenduan. Familia pobre bateko zazpi seme-alabetatik seigarrena izan zen. Aita Florimond Desrumaux erradikal-errepublikano eta laikoa gas-langilea izan zen, lotsagabekeriagatik lantegitik kaleratua izan zena; ama oso elizkoia zen, eta hanka bat falta zuen. 9 urte zituela, Martharen aita, suhiltzaile boluntarioa, interbentzio batean hil zen, ponpa hidraulikoa garraiatzen zuen gurdiak zapalduta. Horren ondorioz, Marthak eskola utzi eta lanean hasi behar izan zuen. Lehenengo, erremolatxa deskargatzen lan egin zuen destilategi batean, eta gero, Lille hegoaldeko aldirietan, Faches herrian, familia burges baten umezain gisa. Hamar urte besterik ez zuenez, bere lanak hamabi urte baino gutxiagoko haurren lana debekatzen zuen 1874ko maiatzaren 19ko legea urratzen zuen. Hilabete batzuk geroago, jaioterrira itzuli zen, eta Cominesko Cousin ehungintza-lantegian hasi zen beharrean. Laster Martharen politikarekiko interesa piztu zen, batez ere bere neba Émile librepentsalari eta anarkosindikalistaren eraginagatik. 13 urterekin, Lanaren Konfederazio Orokorra (CGT - Confédération générale du travail) sindikatuan sartu zen.

15 urte zituela, inguruko jendeari entzunda ezagutu zituen Jean Jaurès politikari sozialistaren ideiek erakarrita, Mouvement des jeunes socialistes —gaur eguneko Les jeunes socialistes— erakundearekin bat egin zuen. Lehen Mundu Gerran, populazio zibila eta fabrikak frontetik urrun eraman zituztenean, Desrumaux Lyonera joan zen eta Hassebroucq ehungintza-fabriketan lan egin zuen. 1917an, emakume langileen greba baten buru izan zen. Grebalariek eskatzen zuten haien soldatak murrizten zituen kontratuko klausula bat kentzea,   etxebizitzaren alokairuaren fidantza, alegia. Hura izan zen sindikalista gaztearen lehen garaipena, eta hari esker erabat jabetu zen kolektiboak zuen garrantziaz eta gatazken konponbidean betetzen zuen eginkizunaz.

 Eskualdeko eta herrialdeko erantzukizun sindikalak eta politikoak 
1920an, Bigarren Internazionalaren Frantziako adarrak eginiko Tourseko kongresuan, Frantziako Alderdi Komunista (PCF - Parti communiste français) sortu zen. Handik gutxira, 1921ean, Martha Desrumaux PCFko kide egin zen, eta, 1922an, Lanaren Konfederazio Bateratu Orokorra (CGTU - Confédération générale du travail unitaire) sindikatukoa. Martha Desrumaux garai hartako komunisten borroketan inplikatu zen: antimilitarismoan (bereziki frantsesek Ruhr eskualde alemana inbaditu zutenean), antikolonialismoan eta antifaxismoan.

Lillen eginiko bilera baten ondoren, Maurice Thorezek eskatuta, telegrama bat idatzi zion Gaston Doumergue Errepublikako presidenteari Marokoko gerra koloniala salatuz.

1927an edo 1929an, iturrien arabera, PCFko batzorde zentraleko kide izendatu zuten. Desrumaux izan zen ardura hori hartu zuen lehen emakumea. Moskun ospatu zuten Urriko Iraultzaren hamargarren urteurrenera gonbidatu zuten. Bertan, mugimenduaren figura garrantzitsuak ezagutu zituen, hala nola Clara Zetkin alemaniarra, Emakumeen Eskubideen Nazioarteko Egunaren sustatzailea.

Moskutik itzulitakoan, sindikatuko lanean jarraitu zuen ehungintzako emakume langileei lantegietan eta atelierretan antolatzen laguntzeko, bai eta lan-baldintza eta soldata hobeak lortzeko ere. L'Ouvrière egunkaria sortu zuen, emakumeen lan eskubideak hobeto defendatzea ahalbidetuko zuen informazioa zabaltzeko. Ia hamabost urtez, Nord eta Pas-de-Calais eskualdeetan, ehungintzako enpresarientzat  emakumezkoen eskulana doitze-aldagai ekonomiko bat besterik ez zen eskualdeetan, izan ziren langileen borroketan parte hartu zuen. Bailleul-etik Halluin-era, Armentières-etik Watten eta Lille-ra, antolatu ziren greba guztiak sustatu eta zuzendu zituen. 1928an, CGTU (Confédération générale du travail unitaire) sindikatuak deiturik, langileek «hamar sosen greba» egin zuten, orduko 50 zentimoko soldata-igoera eskatzeko. Desrumauxek grebari eusten laguntzeko diru-bilketak antolatu zituen, eta, horren ondorioz, atxilo hartu zuten estatuaren barneko eta kanpoko segurtasunaren aurka konspiratzeagatik, eta «indarkeria eta oldartzea» egotzi zioten. 1931n, urte eta erdiz Moskura joan zen Lenin Nazioarteko Eskolan ikastera; han egin zituen ikasketen txostenetan bere "adimena", "gogo bizia" eta "alderdiarekiko baldintzarik gabeko dedikazioa" azpimarratu zituzten. Inguru hartan ezagutu zuen bere senarra izango zena, Louis Manguine, bera baino zortzi urte gazteagoa; seme bat izan zuten, Louis, 1937an jaioa, eta 1938an ezkondu ziren ofizialki. Frantziara itzuli zenean, Martha Desrumaux PCFko bulego politikoan sartu zen.

Hogeita hamarreko hamarkadan, Desrumauxek borrokan jarraitu zuen, batez ere hamarkada hartako krisi ekonomikoak eragindako langabeziari aurre egiten. CGTU sindikatuaren baitan langabeen batzordeak sortu ziren, beren lana galtzen zuten beharginentzat babes handiagoa eta langabezia-asegurua eskatzeko. 1933ko abenduan, Martha Desrumauxek langabetuek osaturiko Gosearen Martxan parte hartu zuen. Ekimenak herritarren babes handia jaso zuen Lilletik Paris ondoko Saint-Deniseraino. 1935era arte, beste hiri batzuk helburu zuten beste hainbat martxa antolatu ziren. Desrumauxek, grabaturiko elkarrizketa batean, adierazi zuen «langabetuen mugimendua enbrioi bat izan zela langile klasearen batasun baldintzak sortzeko».

1922an, Frantziako Lanaren Konfederazio Orokorraren  (CGT) eta Lanaren Konfederazio Bateratu Orokorraren (CGTU) arteko zatiketa gertatu zenean, Martha Desrumauxek azken horrekin, hau da, korronte minoritarioarekin, bat egiteko hautua egin zuen. 1924an, CGTUren atala sortu zuen Cominesen. Handik gutxira, bi sindikatuek, langileen presiopean eta zenbait borroka elkarrekin egin ondoren, berriz ere elkartzea erabaki zuten. Bateratze prozesuan Martha Desrumauxek, konfiantza osoko militantetzat harturik, gero eta ardura gehiago hartu behar izan zituen. 1935ean, CGTUren ordezkarietako bat izan zen CGTrekin bat egiteko batzordean, eta, horrez gain, bera arduratu zen bateratzeaz Nord departamenduan.

1936an, Léon Jouhaux eta Léon Blum-ek hauteskundeei begira bultzatu zuten politikarekin bat eginez, Desrumaux Fronte Popularraren sustatzaile nagusietako bat izan zen Nord departamenduan. Jean Renoir zinema zuzendariak, hauteskunde kanpaina horri eskainitako La vie est à nous filma egin zuenean, Desrumaux bera aukeratu zuen bere rola jokatzeko. Desrumaux izan zen Leon Blumen gobernuak eta CGT eta CGPF sindikatuek 1936an sinaturiko Matignongo akordioetan parte hartu zuten langileen ordezkarien artean emakume bakarra. Benoît Frachon CGTko idazkaritzako kideak, patronalarekin soldata igoerak negoziatzen ari zela, Desrumauxen laguntza behar izan zuen, nagusiek ordura arte ez baitzuten behin ere amorerik eman. Urte berean, 1936an, Danielle Casanovarekin elkarlanean aritu zen Frantziako Nesken Batasuna sortzeko, eta haren arduraduna izan zen Nord departamenduan. Erakunde berria Jeunesses Communistes emakumezkoen taldearen homologoa zen, eta, haren moduan, emakume gazteen emantzipazioaren eta genero-berdintasunaren alde borrokatzen zen. Espainiako gerran, Errepublikaren aldeko bandoari laguntzeko eta Nazioarteko Brigadetako boluntarioak antolatzeko lanean parte hartu zuen.

Alemania naziaren eta SESBren arteko Itunari buruz (1939), geroago esan zuen «Egin beharra zegoela», eta ez zuen Joseph Stalin kritikatu.

 Bigarren Mundu Gerra: Erresistentzia eta deportazioa 
Komunismoaren aurkako errepresioari iskin egiteko, 1939ko irailean, Belgikan babestu zen Eugen Fried Internazional Komunistako buruzagiarekin batera.

1940ko maiatzean,  Wehrmachtek Nord eta Pas-de-Calais departamenduak okupatu zituenean, Martha Desrumaux Lillera itzuli zen eta Alderdi Komunista berrantolatu zuen gordeka. Senarra mobilizatu zuten eta gero gerrako preso hartu. Marthak, bitartean, ez zuen bizitorik 1939an etxeko miaketa jasan zuenetik. 1940ko maiatzaren amaieran, Douai inguruko Dechy herrian, hamar bat meatzari bildu zituen aldarrikapen-kaier bat egiteko. Inprimatzaile txiki batek kopiak egin eta, horrela, kaierraren bost mila bat ale banatu zituzten. Auguste Lecoeur buruzagi komunista eta "1941ko Nord-Pas-de-Calais eskualdeko ehun mila meatzariren greba patriotikoaren" antolatzaileak Martha Desrumauxek okupazioaren garaian izan zuen jokabidea kritikatu zuen, haren ustez jarraibide legalistak, ia alemaniarren aldekoak, eman zituelako, eta grebalarien ordezkariak zuzenean armada alemaniarraren Kommandanturrera bidaltzen zituelako meatzarien aldarrikapenak defendatzera. Desrumauxek Lecoeurren adierazpenak gezurtatu zituen, bai eta Nord eta Pas-de-Calaiseko Alderdi Komunistaren zuzendaritzan desadostasunak zirenik ere. 

1940ko ekainean, Lille eskualdean, bere taldeak alemanez idatzitako panfletoak banatu zituen eta, uztailean, meatzarien greba baten proiektua aipatu zuen. 1940ko udazkenetik aurrera, Auguste Lecoeur eta Julien Hapiotek ekintzak areagotu zituzten Pas-de-Calaisen. 1940ko irailetik 1941eko maiatzera arte, hainbat lanuztek eta emakumeen protestek meatze-arroko langileen familiak mobilizatu zituzten, eta, azkenik,  1941eko maiatzaren 27tik ekainaren 9ra, eskualdeko ehun mila meatzarik greba egin eta ekoizpena erabat gelditu zuten.

1941eko abuztuaren 26an,Gestapok Desrumeaux atxilotu zuen Lillen, Fernand Carles Nord departamenduko prefetak (1886-1945) salatu ondoren. Loos-eko espetxean eduki zuten bakarturik Alemaniako kartzeletara eraman zuten arte, eta gero, Ravensbrück-eko emakumeentzako kontzentrazio-esparrura (Brandenburgo, Alemania) deportatu zuten. Bertan, Geneviève de Gaulle-Anthonioz eta Marie-Claude Vaillant-Couturier-ekin batera, presorik ahulenen babesa antolatu zuen. Nahiz eta izugarrizko bizi-baldintzak jasan — tratu txarrak, gosea, gabeziak, gaixotasunak—, emakumeek kartzelariei aurre egiteko bideak aurkitu zituzten, lan-tresnak saboteatuz edota iristen ziren preso berriei gizatasunez harrera eginez. Martha Desrumauxek Ravensbrücken egon zen bitartean tifusa izan zuen. Azkenik, 1945eko apirilean, askatu egin zuten eta Gurutze Gorriak Frantziara eraman zuen. Desrumaux  Poitiersetik gertu zegoen La Chauvinerie kanpalekuan atxilotutako 464 preso zibil alemaniarren truke Ravensbrücketik askatutako lehen 300 frantziarren artean zegoen. Askatutako presoak zeramatzan kamioien konboiak 1945eko apirilaren 5ean utzi zuen Ravensbrück, eta, apirilaren 9an, Kreuzlingen-era (Suitza) iritsi zen. Apirilaren 10ean, erreskatatutako deportatuek Suitza zeharkatu zuten trenez Annemass-eraino (Savoia Garaia - Frantzia). Apirilaren 14an, Parisko Lyon geltokira iritsi ziren. Bertan, De Gaulle jeneralak eta PCFko ordezkariek harrera egin zieten. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak (CIRC) egindako aberriratuen zerrendan, Desrumaux "Manguine" izenarekin agertzen da. Beste 300 emakume liberatuen artean aipatzekoa da Noëlla Rouget erresistentziako kidea. Itzuli bezain laster, Desrumauxek mitin batean parte hartu nahi izan zuen, kontzentrazio-esparruetan gertatzen ziren izugarrikeriak azaltzeko.

 Hautetsia, deportatuen ordezkaria eta militante feminista 
Frantziako emakumeei 1944an botoa emateko eta hautagai izateko eskubidea aitortu ondoren, Martha Desrumaux 1945eko udal-hauteskundeetan zinegotzi hautatu zuten Lillen. Horrez gain, CGT sindikatuaren Nord departamenduko atalean zituen ardurak berreskuratu zituen, eta bertan aritu zen, Marcel Tourbierrekin batera, idazkari gisa. 1945ean Batzar Aholku-emaileko (Assemblée consultative provisoire) delegatu izendatu zuten, preso eta deportatuen ordezkari gisa, baina ezin izan zuen luzaro parte hartu, gaixorik baitzegoen. 1950ean CGT Sindikatuen Departamentu Batasunean kargua utzi behar izan zuen.

1950etik aurrera, Frantziako Deportatu eta Preso Erresistenteen eta Abertzaleen Federazio Nazionalaz arduratu zen, gerra garaiko deportatu erresistenteen eskubideak defendatzeko eta haien balioak ezagutarazteko. Langilea eta feminista izanik, bere jardunean ahalegin handia egin zuen neska eta emakume gazteek mugimendu sindikalean eta erakunde politikoetan ardurak hartu ahal izateko. 1946tik 1975era arte, Les Trente Glorieuses deituriko garapen ekonomiko handiko garaian, gizartea ez zen, Desrumauxen ustez, behar bezain azkar aldatzen. Horregatik, emakumeen emantzipazioaren alde militatzen jarraitu zuen, 1945ean sortutako Union des femmes françaises elkartean (aurrerago Femmes solidaires izena hartuko zuena).

Martha Desrumaux 1982ko azaroaren 30ean hil zen, Louis Manguine senarra —metalurgiako langilea eta sindikalista izandakoa— hil zen egun berean. Biak Evenós-en (Var) lurperatuta daude, beren azken urteetan erretiratu ziren herrian.

 Esker onak 

 Médaille de la Résistance française  (1946ko ekainaren 15eko dekretua) 
 Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruko preso ospetsuetako bat izan zenez, Martha Desrumaux omendu egin zuten Alemaniako Errepublika Demokratikoak (RDA) Ravensbrücken askapena gogoratzeko antolatu zituen ospakizunetan.
 2019an, Paris hiriak 12. barrutikoberdegune bati Jardin Martha-Desrumaux izena eman zion sindikalista ohoratzeko.
 2019ko azaroaren 15ean, Lilleko Matisse ikastetxeari Martha Desrumaux izen berria jarri zioten. Ekitaldian bertako hautetsiak, Nord departamenduko presidentea, akademiako errektorea eta Martha Desrumauxen alaba izan ziren.
 2020ko martxotik Evenós-en (Var) Martha-Desrumaux izeneko kale bat dago.
 Lilleko Wazemmes auzogunean Martha-Desrumaux izeneko etorbide bat dago.
 Frantziako Artxibo Nazionalak 2023ko otsailaren 3tik ekainaren 16ra Pierrefitte-sur-Seine-n antolatutako «Déportées à Ravensbrück, 1942-1945» erakusketan, kontzentrazio esparru hartan izan ziren 16 emakumeren historiak aurkeztu ziren, haien artean Martha Desrumauxena.
 2022ko abenduaren 27tik Comines-eko elizaren kanpandorrean Martha Desrumauxen argazkia erakusten zuen horma-irudi handi bat egon zen, urtebetez ikusgarri, sindikalistaren omenez. Irudian Desrumauxen gorpuzkiak Parisko Panteoian onartzeko eskaera zegoen.

 Erreferentziak 

 Bibliografia eta filmografia 
Bibliografia




  (Artxiboa)





  (Artikulu hau egiteko iturri gisa erabilitako dokumentua)





Filmografia



 Kanpo estekak 






Kategoria:Frantziako Alderdi Komunistako politikariak
Kategoria:Ravensbrückeko kontzentrazio esparrutik bizirik irtendakoak
Kategoria:Ravensbrückeko kontzentrazio esparruko presoak
Kategoria:Emakumeak Bigarren Mundu Gerran
Kategoria:Wikipedia:Autoritate kontrola duten artikuluak
Kategoria:Frantziako emakumeak
Kategoria:Emakume sindikalistak
Kategoria:Emakume komunistak