Jean eta Pierre Lafitte anaiak

Jean eta Pierre Lafitte anaiak 

 Bi anai eta itsaso zabal bat 
XIX. Mendeko korsari eta piraten artean izen arraskatatsuena Lafitte dela aipatzen du Francisco Mota autoreak.). Bere esanetan bi anaien izenak aipatzen ditu, hain zuzen Jean (Juan Nicolas) eta Pierre Lafitte. Bi anaiek korsariakbetzketariak, trafikariak eta soldatapeko espiak ere izatera iritsi ziren. Bi pertsonai hauen ekintza asko Kuban toki hartu zuten eta posible da egun Lafitte eta Lafita deiturak dauzkaten kubatarren artean pirata adar genealogiko biziaren testigantza izatea ere. Lafitte anaien historiek Kubako itsas abenturekin lotura estua dutela azpimarratu zuen Francisco Motak 

Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira emigratu zuen sendi batekoa ziren. Sendia Ipar Euskal Herrian kokatu zen XVIII mende amaieran. Bi anaien aita marinela izanda semeei itsas jakinduria eta trebetasuna irakatsi zizkien. 

Jean Lafitte, anai nagusiena, untzimutil gisa aritu zen 1794 urtetik aurrera, hamairu edo hamalau urterekin Frantziatik Afrikara nabigatzen zuen untzietan. Untzi hauek, hain zuzen, esklabu trafikoaren azken urratsa Antillak eta Estatu Batuetan toki hartzen zutelako. 

Pierre Lafitte, Jeanen anaia, itsas abenturetan sartua zegoela ere garbi dago: batzuetan pirata gisa erasotzen zuen; beste batzuetan, berriz, korsari gisa aritu zen Antilletan eta bere eragiketa zentroa Guadalupe irlan  (16-20N/61-45W) kokatu zen . 

Jean Lafitte Frantziako Saint Malo herrian ehun gizon eta dozena erdi kainoientzako bergantina edo bimasta pestatu egin zuen gero Antilletarako bidea hartzeko. Gerra Napoleonikoen gorabeherak ondoren Guadalupe irla inglesen eskuetara pasatu zen eta horregatik Lafitte anaien egoera zeharo deserosoa bihurtu zen. Gertakizun honekin batera, jaio berri ziren herriek (botere hispanikoaren kateetatik askabidean, alegia), korsarioen beharra zeukaten batipat, metropolietatik bidaltzen ziren armadei aurre egiteko. Lafitte anaiek harrera ona euki zuten Cartagena de Indias eta beraien untziek herri berri horren lehendabiziko ikurrina korsarioa haizaratu zuten. 

Lafittetarren odol abenturazalea ez zen inoren ikurrinaren esanetara edonola jartzen. Are gehiago ikurrinen erabilpena beraien harrapaketak gauzatzeko era aproposa bihur zitekeen. Dena den, anaiek Cartagena de Indias ez zuten toki hain ona eta New Orleansera joatea erabaki zuten. 

New Orleansen, Lafitte anaiak ez dira mosolo batzuk: nahiz eta bertoko biztanleek piratatzat hartu, hiri berri honetan erreminteria ospetsu bat zuten Lafitetarren izenarekin eta bertara beraiekin tratu egin nahi duten guztia joaten da. Tratu hauek erasotan lortutako harrapakinak saltzean oinarritzen ziren. Itsasoan lapurtutako merkagaiak trukatzen zituzten. Negozio hauetan esklabuen salmenta ere sartzen zen eta esklabuak legez kanpoko bideetatik sartzen zituzten (orduan beltzketa arautua zegoen) eta batzutan Afrikatik ekarriak baziren ere, askotaneste betzketariei itsasoan lapurtutako esklabuak ere merkaturatzen saiatu ziren . 

Esklabu beltzen salmentan paregabekoak ziren Jean eta Pierre anaiak. Lehiaketa neokapitalistaren ildotik esklabuak hauen pisuaren arabera saltzea asmatu zuten, hau da, esklabua pisatu eta 150 pisatzen bazuen orduan, haren truke 150 pesoko dirutza eskatzen zuten Lafitte anaiek. 

New Orleanseko errementerian inoiz ez zuten lapurtutako merkagai edota salmentarako zituzten esklabuak gordetzen. Ondasun guzti hauek babesteko toki egoki eta izkutuak zituzten Mississippi ibaiaren deltan. Hauetako toki oso ezagun bat Barataria irla zen. 

 Barataria irlaren erakarmena 
Barataria irla kostaldetik hurbil dagoen irla da eta ez dakigu noiz eta nork jarri zion Miguel de Cervantes idazleak idatzitako “Don Quijote de la Mancha”  eleberrian Sancho Panzari emandako gobernuaren izen bera. Barataria badia, berriz, hego mendebalerantz zabaltzen da, hain zuzen Gans Torre irla-deltan, Mississippi ibai-ahoan Forchon Pass eta South West Pass artean . 

Jean Lafittek bere bezeroak oso ondo tratatzen zituen eta sekulako bazkariz eta edariz oparitu ere. Bere mahaian New Orleanseko emakume lirainek  jarlekua zeukaten. Hamar urtetan piratak eta abenturazale hauek atzeman  zituzten untziak eta azken hauen merkagaiak Baratariara zeramatzaten. Bertan enkante ugari egiten ziren. Untzi askori lehen izandako itxura zeharo eraldatu zitzaien eta horrela lapurtutako merkagaiak era errazean saltzeko aukera zuten Lafitte anaiek, bai Ipar eta Hegoaldeko negoziariei- 

Lafittetarren merkatal jarduera nolakoa zen jakiteko Francisco Motaren argipenak  aztertu ditzagun. Adibide gisa, Pierre Lafitte anai gazteak, New Orleanseko Rue Royalean luxuzko artikuluen “boutique” bat zabaldu zuen eta biztanleriaren erakarmena sortu arazi ere. 

Jean eta Pierre Lafitte piraten alorreko ekintzek hamabost urte luzeko iraunpena euki zuten, hau da, Karibean egindako egoitza kontuan hartzen ba da. Hamabost urte horien zehar eraso txiki gehienak (Mexikoko golkoan) Lafitte anaiekin harremana zeukatela aipatzen du Frncisco Mota: Lafitte anaien untziek gauzatutako ekintzak dira edota pirata eta korsari independente bat bezala burutuak ba dira, orduan lortutako merkagaiak Lafittetarrekin negoziatu ditu New Orleansen. 

 Esklabuen merkataritza 
Kubako kostaldean, baten baino gehiagotan, esklabuek bere lana egiten zuten tokietan, itsasotik iritsitako ikurrinik gabeko abenturazaleen erasoak ugariak ziren. Pirata hauen asmoa ez zen esklabuak askatzea, baizik eta behin beraien untzietara sartu ondoren beltz hauek beste nonbaiten saltzea. Non? Estatu Batuetan, bereziki hegoaldeko eremuetan. Lurralde horietan gero eta esklabu esku lan gehiago behar zuten.

XIX mendearen hasieratik aurrera, legezko arau batzuk beltzen merkataritza librea oztopatzen zuten. Hau zela eta, Lafitte anaiek deseroso  aurkitzen ziren   legedi horrenpean eta biek asmakizun berri bati ekin zioten, hots, esklabu beltzen merkatu “beltzari”. Legez kanpoko merkatu hau Estatu Batuetako hegoaldean kokatu zuten. 

 Ausardia eta umorea 
Lafittetarren inguruan era guztiko lapurrak bizi ziren, guztira mila bat inguru orobiltzeko. Eta gauzak erabat okertzen New Orleansen legezko ordezkaritza  bat zeukaten Jeanek eta Pierre. Ordezkaritza hau hegoaldeko abokatu edo legegizon hoberenek osatzen zuten eta bi anaiei behar zuten zerbitzua  eskeini zieten. 

Jean Lafitte ausardia zeharo neurtzeko duen pasadizu bat aipatzen du Mota kubatarrak. Gertakizun honetan Lafitten balendria eta umorea nahasi egiten dira. New Orleanseko gobernua Estatu Batuen eskutara pasa zenean, William Claiborn gobernadore izendatu zuten. Claiborn gobernadoreak Lafittek New Orleanseko hirian lortu izandako ospeagatik kexati eta bekaizkor zegoen. Ondoren Claibornek kaleetan iragarki hau zabaldu zuen: “500 dolarreko saria justiziak erreklamatzen duen Jean Lafitte agintarien eskuetan jartzen duenarentzat, New Orleans 1813eko azaroak 24ean”. Biztanle bat baino gehiagok kartel hura kalean ikusterakoan , irripartsu, ondo zekien aurpegi hura norena zen. Handik egun gutxira, New Orleanseko kaleetan beste iragarki bat ikus zitekeen: “1500 dolarreko saria William Claiborn, hiriko gobernadorea ekartzen didanarentzat,” 

 Iruzurra 
Jean Lafitteren bizitzan badago alderdi itsusi bat, hain zuzen, adiskidetasunez hurbiltzen zitzaieni saldu eta iruzur egitea. Izaera honen adibide dokumentatua  Francisco Motak  azaltzen digu zehaztasun guztiz. 1814 urteko apirilaren 12an New Orleansen  eta Bernardo Gutierrez de Lara jaunaren lehendakaritzapean, Errepublika Mexikarraren Gobernu Batzorde bat eratu zen. Lafitte anaiek eskeinitako gizonak eta untziak oso garrantzitsuak ziren  eta horregatik, mexikarrek ez zuten inolako zalantzarik euki Jean Lafitte lehen aipatu dugun batzorde horretan batzarkide izendatzeko. 

Hunbert, Frantziatik emigratu zuen jeneral batek, espedizioa lidergatu zuen eta korsarien untziak ia bi mila gizon garraiatzeko asmoa zuen Matagordatik Tampicora; azken hiri honetan herri mexikarraren askatasuna bultzatzeko helburua zuten New Orleansen bildutako batzordeak. 

Baina Jean Lafitte plan hori (idatzia eta zehazkizun guztiekin, alegia), La Habanako gobernuari saldu zion. Eragiketa honetan Sedella espioitza aintzindaria zen Karibean. Francisco Motaren ustez, mexikarrrekin izandako portaera latz hori eta gero, Lafittek beste ekintzekin bereospea salbatzeko merito nahikoak egin zituen . 

 New Orleans aldeko defentsa 
Aurkeztu dugun aurreko gertaera horren ondoren, 1814eko irailean Leckyer marina edo untziteria britaniarraren kapitainak Lafitte bisitatu zuen Baratarian. Leckyerren eskaintza zera zen, Lafitte britaniar guda untziteriaren fragata kapitaina egite. Zertarako?  Estatu Batuen aurka burruka egiteko. Horren truke britainiarrak 30.000 dolarretako dirutza eskeini zion Jeani. Eragiketa planetan Lousiana errekonkista lehendabiziko helburu bezala aurktzen zen. Baina Jean Lafittek ez zuen eskaintza onartu eta Leckyerrek hari emandako dokumentuak Claiborn gobernadoreari eman zizkion. Gainera, bere zerbitzuak eta gizonak eskaini zituen New Orleans defentsarako. Claiborn gobernadoreak ez zuen Jean Lafitten borondateaz fidatzen eta honen kanpamenduak- bonbardatu zituen. Honetaz gain, gobernadoreak Pierre Lafitte atxilotu zuen bere bi ordezkari ziren Renè Beluche eta Dominique Yourekin batera . 

Bitartean, Pakenham jeneral ingelesak New Orleans hiria inguratu zuen. Estatu Batuetako Jackson jeneralaren laguntza nahikoa ez zen New Orleans babesteko  eta hiria errenditzeko zorian zegoela, Jean Lafitte (aspaldian Claibornekin izandako iskanbilak ahantziz), gudatokian agertu zen bere untzi eta gizonekin batera. Horri esker, burruka Ipar aldekoen garaipenarekin bukatu zen. Jean Lafitteren laguntza ondoren Claiborn gobernadorea lehen atxilotutako Pierre Lafitte, Renè Beluche eta  You askatzera behartuta zegoen eta hala egin ere. 

Francisco Mota autoreak zera adierazten du, nola New Orleanseko defentsa honetan Kentuckyko gizonak gudari ingelesak gain gainean zituztela, Lafitte eta bere gizonak ezpatak eta aihotzak atera eta oso disziplinatuak ziren gudari ingelesak abordatu zituztela. Ingelesak hain bildurtu zituzten, berehala hanka egiten hasi zirela. New Orleans defendatu egin zen eta Jacson jenerala buruzagi garaitzaile suertatu zen. Jacksonek lehendakariari bidalitako txostenean Baratariako piraten ausardia aipatu zuen: “Benetan goretzigarria da Baratariako zaldunek New Orleans eta gure aberriaren defentsan azaldu duten balendria”. New Orleanseko goi mailako gizarteak garaipenaren ospakizunean Lafitte anaiak eta bere gizonak Estatu Batuetako ofizial aristokratekin batera ibili baziren ere, orduko testigantzaren arabera, andereen artean Baratariako gizon apainak Ipar aldeko gudari adoretsuak baino arrakasta handiago lortu zuten. 

Pirata hauen portaera ausartak Madison lehendakaria zirraratu zuen eta 1815 urteko martxoan amnistia bat diktatu zuen. Amnistia honen arautegian Lafitte anaiekin jardun zuten guztiak biltzen ziren. 

Euskal iparraldeko korsariak, beraz, garapen izugarria izan zuen XVIII mendean zehar, gerra garaian bereziki, hala nola, Zazpi urteetako gerra non ingelesentzat kezka izugarria izan bait ziren, eta, ondoren, Estatu Batuetako Independentziarako gerran .

 Lasaitasuna ez zuen denbora luze iraun 
Hilabetetan lasaitasuna eta pakea dastatu zuten Lafittetarrek. Baina bizimolde berria ez zen beraien bizitzetan inola ere sustraitzen. Lafitte anaiek odolean zeramaten abentura gosea ziraun. Ondorengo egunak ez ziren batere onak izan: Estatu Batuak, Espainia eta Inglaterrako untzi amankomunak egunsenti batean  Baratariako aterpeak erasotu zituzten. Bapateko eraso krudelak, untziak erre eta bertako etxeak suntsitu ondoren, Lafitteren gizonak  sakabanatu zituen. Baina Jean Lafitte beste aterpe bat aurkitu zuen Galveston irlan (29-32 N/95-28W) . 

 Galveston irlan 
Galvestonen iragan zuen denboraldian Lafittek itsas lapurketak burutu zituela esaten du Motak. Baita  beste iruzur berriak ere. Sedella frailearekin tratuemanetan berriro ibili zen . Jean Lafitte Guadalupe Victoriak Mexikoko beste buruzagi independentistekin izandako korrespondentzia bidali zion Mexikoko erregeordeari. 

Beste aldetik, Filadelfian prestatu zen Kuba askatzeko espediziaren aurka ere azaldu zen Jean Lafitte, Lacarriere Latour injeniari frantsesa Ipar Ameriketako esklabuen aurkako asmoa aipatu dugun esklabuen aurkako elkarte horrek antolatutako alkarte batekin harremanetan jarri zen. Lacarriere Latourren asmoaaipatu dugun esklabuen aurkako elkarte horrekantolatutako finantzatzea zen. 

Lafittek proiektu horren txostena Luis de Onis enbaxadoreari bidali zion azken honek Espainiako agintarien jakinetan jartzeko. Lan horri esker, Lafittek Kuba eta beste kolonia hispanikoetan leporatu zizkioten gaitzegite guztien barkamena lortu zuen. Francisco Mota autorea iruzur honen ondorengo ekintzei buruz ere mintzatzen da: Lafitte korsari aritu zen, batez ere, Nueva Granada eta Buenos Aireseko korsarien aurka. Horrela, aspaldian Kuba erasotzen zutenak irlaren defentzaile amorratuak bihurtu ziren. Baina Lafittek etapa berri honetan nahi zuena ez zen korsari patentea eskuratzea, baizik eta esklabu beltzen tratalariena egitea. Eta lortu zuela azpimarratzen du Motak . 

Kubako gobernuak beltzketan aritzea onartu zion Lafitteri eta honek trikimailu berriak martxan jartzen ditu: Gineako kostaldetara joan ordez Karibean Afrikatik datozen esklabu beltzez hornitutako untzien zain geratzen da. Untzi hauek Karibera hurbildu orduko Lafittek piratatzeari ekiten dio untzi horien esklabuak lapurtuz. 

Garai hartan New Orleanseko Aduanaren txosten batean ondoko hau aipatzen da: “Esklabuen legea bortzatzen jarraitzen da eta Errepublikaren zerga legeak ahazten ere, bereziki filibusteroak eta kontrabandarien ekintzengatik. Hauek Mexikoko ikurrinaz baliatzen dira eta Galvestonen dute beraien egoitza nagusia. Azken finean, Baratariatik desustraitu genituen gizon berberak dira...” 

Galvestonen, Jean Lafitte gobernadore titulua zeukan eta berak zioenez,   Texaseko orduan ustezko Errepublika batek emandako agiri baten bitartez. 

 La Habana 
Bitartean, Pierre, bere anaia, La Habanan zebilen. La Habanan bere traizio eta iruzurren sariak kobratzea espero zuen eta ordainketa, jadanik, 1820 urteko martxoaren 2ko Espainiako Errege Agindu batek hala onartua zeukan. Lafittetarrek beraien azken egoitza Habanan finkatzeko asmoa zuten. La Habanan, egun Correa eta Calzada de Jesus del Monteko gurutze bidea den eremuan orube bat erosi zuten. Pirata hauen altxorraren zati bat orube honen lur azpian izkutatzen zen eta legenda alde batera utziz, bertan eraikitako etxean Jean eta Pierre Lafitteen semeak eta ondorengoak bizi zirela argudioa aipatzen du Francisco Motak . 

 Amaiera 
Pierre Lafitte Yukatan aurrean hil zen 1821 urteko azaroan. Jean bere anaia pirata baino esklabu beltzen kontrabandari aritu zen Kubako kostaldeen inguruetan. Hala ibili zen 1822ko urtarrilean zuen untzia britainiako gudauntzitearen bimasta batek kanoikadaz suntsitu zuen Kubako hegoaldeko kostalde aurrean. Eraso honetatik bizirik irten zen igeri ondoren kostaldera iristeko. Bertan Santa Cruz del Sur inguruko zelatariek atxilotu zuten. 

Puerto Principeko gartzelan aste batzu egin zituen eta gaixo egoteagatik San Juan de Dios eritetxera bidaltzeko baimena eman zioten. Eritetxe honetatik 1822ko otsailaren 13an ihes egin eta Camagueyko kostaldeko kala batetara abiatu zen. 

Francisco de Motaren lanean Puerto Principeko gobernadorearen txosten bat zera aipatzen da Jean Lafitten deskribapen gisa hainbat elementu: “Jean Lafitte piratek dauzkaten guairo batean du bere egoitza. Bertan herri guztietako hogeitamar gizonek gidatutako untziak daude Rincon Grandes, Viarotik legoa batetara, legemende honetako iparraldeko kostaldean, eta Boca Carabela ondoan”. Txosten honek 1822eko martxoaren data dauka. 

Camagueyko kostaldean nabigatu zuen. Azkenean interesen arazo batengatik erahila suertatu zela diosku Mota autoreak (1). Jean Lafitteren hiltzailea esklabu beltzen trafikoan aritzen zen beste kide kubatar bat izan litzateke, kontuan izan behar da, Lafittek kubatar kide bat baino gehiago euki zituela, batipat 1820 urtean, Mississippi ibai-ahoan famatua zen garai hartan. 

 Napoleon Bonaparte Enperadorearentzako etxe bat 
Lafitteterrek Golkoko piratak eta Kubako korsariz eta kontrabandariz osatutako taldeak sekulako nazioarteko arrakasta eman lekieken erasoa planeiatzen ibili ziren. Plana zera zen, Lafittek gidatutako espedizio bat Atlantiko erdian dagoen Santa Helena irlara (15-57 S / 6-0 W) , bideratu eta irla atakatu ondoren, bertan zegoen garai hartako atxilotutako famatuena askatu: Napoleon Bonaparte 

Planaren ekintzen artean, Jean eta Pierre Lafitte New Orleansen etxe bat prestatua zuten askatu behar zen Napoleon Bonaparterentzat. Baina plana bertan behera geratu zen, erbesteteratutako enperadorea 1821 urtean hil zenean. Amaitzeko Francisco de Mota autoreak dau bitxi erakusten digu: XIX mendearen bukaeran, New Orleanseko alderdi tipikoetako batean, turistei Frantziako enperadorearen izan zitekeen azken etxea erakusten zitzaien.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Kategoria:Euskaldunak
Kategoria:Piratak
Kategoria:Kortsarioak