José María Velasco Ibarra

José María Velasco Ibarra ( Quito, 1893ko martxoaren 19a - Quito, 1979ko martxoaren 30a) Ekuadorko abokatu eta politikaria izan zen, Ekuadorreko Alderdi Kontserbadorearen kidea. 

Bost aldiz izan zen Ekuadorreko presidentea: 1934tik 1935era, 1944tik 1947ra, 1952tik 1956ra, 1960tik 1961era eta 1968-1972an, 13 urtez, herrialde hori denbora luzeenean gobernatu duen presidentea izan zelarik. Bere agindu konstituzionaletako bat baino ez zuen bete, 50eko hamarkadan, bere gainerako garaietan militarrek derrigorrez kendu baitzuten.

Ekuadorreko eszena politikoaren buru izan zen XX. mendearen zati handi batean, eta ia 50 urtez izan zen garrantzitsua, 30eko hamarkadatik 70eko hamarkadara bitartean. Ondoren, bere estilo kontserbadore populista eta Ekuadorren errotua, velasquismo bezala ezagutzen hasi zen, batzuetan Argentinako peronismoarekin konparatua izatera iritsiz.

 Biografia 
José María Velasco Ibarra Quiton jaio zen 1893ko martxoaren 19an. Bere gurasoak Juan Alejandrino Velasco Sarda eta Delia Ibarra Soberon izan ziren. Hamabi anai-arrebetatik zortzigarrena izan zen, eta horietatik lau bakarrik heldu ziren heldutasunera: Maria Lucila, Jose Maria, Pedro Francisco eta Ana Maria. 16 urterekin aita galdu zuen. Bigarren hezkuntzan ikasi zuen Quitoko San Gabriel Ikastetxean. Ez zuen haurrik izan. Bere anai-arrebetatik gertuko familia Velasco Espinosa eta Acosta Velasco ilobak izan ziren.

1930ean Nazioarteko Zuzenbidea ikasi zuen Sorbonan eta Frantziako Elkargoan. Oraindik ez zegoen Europan, eta Pichinchak diputatu hautatu zuen. 1932ko Kongresuan parte hartu zuen, eta kontserbadoreekin batera Neptali Bonifaz presidente hautatua defendatu zuen. 1933an, Juan de Dios Martínez Mera presidentearen ezgaitasun konstituzionala argudioekin inpugnatu zuen.

1933an Ekuadorreko hauteskunde presidentzialetan presidente hautatu zuten eta 1935ean kargutik kendu zuten. Sevillan, Valle del Caucan (Kolonbia), erbesteratu behar izan zuen, eta, bizimodua ateratzeko, eskola batean irakatsi zuen.  Sevillatik Buenos Airesera joan zen bizitzera, eta sarritan itzuli zen bertara bere ibilbide politiko luzean zehar jasan behar izan zituen erbestealdietan. Esther Silva Burbano ekuadortarragandik bananduta, 1938an Corina Parral Duran konpositore eta olerkari argentinarrarekin ezkondu zen. Ez zuen seme-alabarik izan bere bi loturetako batean ere.

1940an Ekuadorreko 1940ko hauteskunde presidentzialak galdu zituen. 1941eko porrot militarraren eta Rio de Janeiroko Itunaren ondoren, Aliantza Demokratikoa eratu zen. Fronte politiko horrek ia indar politiko guztiak batu zituen, kontserbadoreak, sozialistak eta komunistak barne, Carlos Alberto Arroyo del Rio presidentearen aurka. 1944ko maiatzaren 28ko herri-iraultza (La Gloriosa) burutu ondoren, Pastora, Kolonbiara, joan zen presidentearen erorketaren zain.

Velascori harrera beroa egin zioten herritarrek boterera iritsi ondoren. Hiru urteren buruan Velasco Ibarra, bere Defentsa ministroak traizionatuta, Buenos Airesen erbesteratu zen. La Platako Unibertsitatean Konstituzio eta Nazioarteko Zuzenbidea irakasteari ekin zion; baina Caracasera, Venezuelara, alde egin zuen gai horiek irakatsiz bizimodua ateratzera. 

1952an Ekuadorrera itzuli zen eta 1952ko Ekuadorreko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen. 1952 eta 1956 artean gobernatu zuen, eta Buenos Aireseko katedrara itzuli zen bere garaia amaitu zenean. 

1960an Ekuadorrera itzuli zen eta 1960ko Ekuadorreko presidentetzarako hauteskundeetan garaile atera zen, baina ez zuen lortu laugarren aldi hori bukatzea. Kongresuak Carlos Julio Arosemena Monroy presidenteordeagatik ordezkatu zuen, Buenos Airesera itzuliz. Bere erbestealdietan, Velascok hainbat liburu argitaratu zituen, besteak beste, Kontzientzia eta basakeria eta Giza tragedia eta kristautasuna. El Comercio de Quito egunkarirako ere idatzi zuen.

1968an, Velasco itzuli zen eta 1968ko Ekuadorreko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen. Bere pentsamendu soziala erradikalizatu egin zen. Bi urteko gobernuaren ondoren, ez zuen Konstituzioa ezagutu eta Estatuko botere guztiak bere gain hartu zituen; bosgarren agintaldi hori amaitzeko bost hilabete falta zirela, Indar Armatuek kargutik kendu zuten 1972ko otsailean. 1972 eta 1973 artean Velascok hainbat hitzaldi eman zituen Buenos Airesen eta Santa Fen. 1979. urtera arte, batez ere, gai teologiko eta historikoak irakurtzen aritu zen, gutunak idazten, Buenos Aireseko Florida kalean paseatzen, beti bezala bizitzen, eta are gehiago, bizimodu austeroa, diziplinatua eta zorrotza eramaten. 

Gobernu Kontseilu Gorenak hauteskundeak deitu zituenean, batzuek seigarren velasquismoa osatzea proposatu zioten. Haren erantzuna erabatekoa izan zen: «Nik 84 urte ditut, giltzurrun bat gutxiago dut, nire oroimena eta irudimen eutsiezina huts egiten ari dira [...] Nire adinak austeritatez jokatzera behartzen nau, harrokeria hutsalari uko eginez». 1979ko otsailean emaztea hil zen Buenos Airesen, zirkulazio-istripu batean, eta Ekuadorrera itzuli zen; itzuli eta hilabetera hil zen, 1979ko martxoaren 30ean, 86 urte zituela.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ekuadorko presidenteak
Kategoria:Parisko Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Ekuadorko hargin beltzak
Kategoria:Quiton hildakoak
Kategoria:Euskal ekuadortarrak