Triklinio

Triklinio bat (latinezko triclinium hitzetik eta pluralean, triclinia dena), eraikin erromatar edo greko-erromatar batean jantoki formala izatea helburu duen gela bat da. Latinezko triclinium, bestalde, grezierazko τριλνον (triklinion) hitzaren latinizazioa da. τρι (tri), "hiru" da eta κλίνη, (klinē), "diban" edo "besaulki luze" moduko bat da.

Antzinako idazleek esaten digutenez, beren aurreko garaiko erromatarrak eseri egiten ziren jateko, baina ohitura hori aldatu egin zen eta gizonek triklinioetan etzanda jaten hasi ziren, emakumeak eserita jaten zuten triklinioan eta haurrak eserita egoten ziren aulkietan edo bankuetan.

 Ezaugarriak 
Triklinioak hiru klinai erabiltzen zituen karratua izan ohi zen mahai baxu baten inguruan, hiru aldetan, U formako osatzen, eta laugarren aldea hutsik geratzen zen zerbitzarien joan-etorriak errazteko, sukaldetik (culina) ekarritako plater gastronomiko ugari  zerbitzatzen baitziren tricliniumen egiten ziren bisitarientzako eta etxeko jabeentzako otorduetan. Oro har, alde irekia aretoko sarrerara begira jartzen zen. Ohe bakoitza, 10º-ko inklinazio txiki bat zuena, nahiko zabala zen, eta "besaulki" bakoitzean hiru mahaikide sartzen ziren, bere ezkerreko aldean jarrita etzanda jartzen zirenak, kuxinen gainean. Eskuineko eskua libre geratzen zen jana zatiak eskuarekin hartzeko, ez baitzen mahia-tresnik erabiltzen. Gonbidatuak olgatzen ziren musika, kantu, dantzekin edo, kasu batzuetan, gladiatoreen arteko borrokekin.

Antzinako Erroman, etxebizitzek tricliniumDurant, Will. Caesar and Christ. New York: Simon and Schuster, 1971. 343. or. bat izaten zuten, eta aberatsenek bi edo gehiago izan zitzaketen, urtaroen eta eguzkiaren orientazioaren arabera erabili zitezkeenak. Udaberrikoak edo udakoak iparraldera edo ekialdera begira jartzen ziren eta atriumera edo lorategi aldera irekita uzten ziren, udazkenekoak eta negukoak, berriz, hegoaldera begiratzen zuten eta itxita egoten ziren.  

 Historia 
Eseri beherean, otorduaz gozatzen zen bitartean klinaiak erabiltzeko ohitura K. a. VII. mendearen hasieran modan jarri zen greziarren artean. Hortik Italiako hegoaldean  zituen kolonietara (Magna Grezia) zabaldu zen eta, azkenean, etruskoek ohitura hori ere egin zuten. Greziako tradizioan andrōn izeneko jantoki formaleko gelan, gizonezko gonbidatuak bakarrik egoten ziren, eguneroko otorduak familiako gainerakoekin oikos delakoan hartzen ziren. Bina,  badirudi etruskoek ez zutela  jangela mota hori sexuen arabera murriztu. Litekeena da erromatarrek etruskoek klinaiak erabiltzen ikusi izana lehenengo, baina praktika areagotu ahal izan zuten, greziar kulturarekin harreman zuzenagoa izan zutenean.

Hasieran, emakumeek eserita jaten zuten oheen oinetan, baina inperio garaian gizonen ondoan etzaten ziren eta haurrek aparte jaten zuten.

 Afari formalen errituala 
Afaria errituala izan zitekeen Erromako etxeko bizitzan, eta arratsaldeko azken orduetatik gaua sartu arte iraun zezakeen. Jabea aberatsa bazen eta batez ere, klienteak bazituen, oro har, 9 eta 20 lagun artean gonbidatzen zituen, mahaiaren inguruan jarrita ordena jakin batean, non estatusaren garrantzia eta dominusarekiko (etxekok jabearekiko) hurbiltasun familiarra azpimarratzen ziren.  

 Dekorazioa 
Espazio pribilegiatu gisa, triklinioak oso dekorazio landua zuten, perspektiba konplexuko eszenak ageri baitziren mural freskoetan, eta zoladurako mosaikoetan. Dioniso-Bacoren, Venusen, eta elikagaien natura hilen gaiak oso ezagunak ziren gela mota honetarako. 
Triklinio bat baino gehiago zeudenean, nagusia edo maius triclinium delakoa gonbidatu gehien zituzten afarietarako erabiltzen zen, normalean jabearen bezero asko sartzen zirelarik. Triklinio txikienak (triclinium minus) bazkaltiar kopuru esklusiboagoa zuten afarietarako erabiltzen ziren, eta, beraz, haien dekorazioa, gutxienez, handia bezain landua zen, amodioa, ardoa edo janaria bezalako gai ohikoekin. Hala ere, kasu batzuetan, eta afarietara ezagunak gonbidatzeko ohitura hori kultura eta artearen babesletzarekin izan zezakeen lotura zela eta, entretenimenduak, maiz, maila intelektual handiko errezitatuak izan zitekeen, epika besteak beste. Kasu horietan, triclinium minusek apainketa "serioagoa" izan zezaketen, Eneidako eszenekin.

"Triclinium" -ak "dominusaren" unibertsoa sinbolizatzen du: zeruko planoa sabaiak irudikatzen du, lurrekoa, mahaiak, frutaz betea, ugaritasuna adierazten duena, eta infernukoa, arbasoen izpirituak bizi diren tokia, gelako zorua, lurrera erortzen diren janari hondarrez elikatzen baitira hildakoak. Horregatik, zoru asko janari-hondarren mosaikoz apaintzen ziren, eta ilunak ziren, zikinkeria gehiegi nabari ez zedin. Eskeletoak ere irudikatzen ziren, jankideei janariarekin eta edariarekin gozatu behar zutela gogorarazten zietenak, bizitza iragankorra delako ("Carpe diem" goiburua).      

Kasu batzuetan, harriz eraikitako triklinioak aurkitu zian dira, adibidez, Ponpeian.

Petroniok bere Satiricon eleberrian idazten du Trimalción libertoEsklabu izandako gizon edo emakume askea. aberatsaren etxeak hainbat triklinia zituela.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 (2021-12-15) El triclinium. Latín y Roma
 Patón Puerta, Pedro Iván  La comensalidad en el triclinium romano Arte, Arqueología e Historia
 Marco, Charo (2012/02/26) Triclinium, una sala para comer. Cultura Clásica

Kategoria:Arkitektura elementuak
Kategoria:Erromatar arkitektura
Kategoria:Antzinako Erromako kultura