Mario Levrero

Jorge Mario Varlotta Levrero Montevideon, 1940ko urtarrilaren 23an jaio zen eta Montevideon, 2004ko abuztuaren 30ean hil zen. Mario Levrero izenaz ezagunagoa, idazle, argazkilari, liburu-saltzaile, gidoilari eta komiki-marrazkilari uruguaitarra izan zen. Era berean, zutabegile, umorista, gurutzegramen eta buru-hausgarrien sortzaile ere izan zen. Bizitzako azken urteetan literatura-tailer bat zuzendu zuen.

 Biografia 
Mario Levrerok bere bizitzaren zati handiena jaioterrian, Montevideon, igaro zuen, nahiz eta beste hiri batzuetan ere bizi izan zen tarteka, hala nola Piriápolis eta Colonia, edo Buenos Aires, Rosario eta Bordele.

1959an, bere lagun eta bazkide Jorge Califrarekin batera, La Guardia Nueva izeneko liburu-denda bat ireki zuen ontevideoko Soriano kalean, liburu zaharren salmentara bideratua. Liburu-dendaren izenak bere gaztaroan maiz joaten zen tango-klub bati egiten dio omen. Hirurogeiko hamarkadan zinema eta argazkigintzarekiko interesa handia izan zuen: etxean film labur batzuk grabatu zituen Califrarekin eta argazkilari amateurgisa aritu zen, bere etxeko gela batean laborategi bat antolatuz.

1969 eta 1971 artean batez ere umorista gisa kolaboratu zuen Misia Dura-n, El Popular egunkariaren gehigarri satirikoan, alderdi komunistarekin lotua. Laurogeiko hamarkadan, berriz, hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen bai Uruguain eta baita Argentinan ere. Aisialdirako aldizkari baten editore izan zen, eta bere bizitzako azken urteetan literatura-tailer bat zuzendu zuen.

 Estiloa 
Levreroren estilo literarioan zientzia-fikzioaren eta polizia-generoaren eragina nabaritzen da; era berean, umoreak eta narrazio komikoak garrantzi handia dute bere testuetan. Hala ere, zaila da idazlea aipatutako genero horietako batean sailkatzea.

Kritikari Ángel Ramaren arabera, Levrero "arraroen" taldekoa da. Talde hau idazle uruguaiar bereziek osatzen dute, ez baitira genero edo korronte jakin batean sartzen, nahiz eta surrealismo arin bat izan euren lanetan. Talde honetako beste izen nagusiak dira: Felisberto Hernández, Armonía Somers eta José Pedro Díaz. Levrero gazteagoa zen eta besteak baino gehiago bizi izan zen. Gaur egun, Marosa di Giorgio eta Felipe Polleri izango lirateke talde horretako jarraitzaile gazteagoak.

Uruguaiko tradizioan, Levrero Felisberto Hernándezekin lotu daiteke gehienbat. Atzerriko eraginik aipagarriena Kafka da, batez ere bere lehen lanetan, eta Leonora Carringtonek bezala, surrealismo bitxia agertzen du.

“Arraroen” ezaugarria da ez dutela estilo jarraipenik sortu, bakoitza bere baitan bakarra delako. Hala ere, Levreroren kasuan, bere estiloari jarraitzen dioten idazle gazte batzuk badaude, baina horiek gehienbat bere tailerretako ikasleak dira, eta bere irakasteko modutik hartu dute eragina, ez hainbeste bere literatur lanetik. Ikasleen artean Pablo Silva Olazábal eta José Miguel Búsquets Apólito daude.

 Ibilbidea 
Levrerok 60ko hamarkadaren amaieran hasi zuen bere lanak argitaratzen, Montevideo eta Buenos Aireseko argitaletxeetan. Bere obra eleberriz eta ipuin-bildumez osatuta dago, bi motak antzeko kopuruan. Eleberriak, oro har, ez dira oso luzeak, eta ipuinak tamaina askotakoak dira. Bere azken liburu batzuk "eleberri" izenez ezagutzen dira, baina, egia esan, genero propio bat dira: saiakera, kontakizun eta memorien arteko nahasketa.

Uruguaiko literaturan, Levrero XX. mendeko azken kultuzko idazletzat hartzen da. 80ko hamarkadatik aurrera ezagunagoa bihurtu zen, baina beti profil apalarekin. Uruguain eta Argentinan jarraitzaile gehiago izan zituen pixkanaka, nahiz eta inoiz ez zuen ospe handirik lortu, 2000. urtean irabazitako Guggenheim beka izan ezik. Beka horri esker La novela luminosa idazteari ekin zion. Liburu hori, eta aurrekoa, El discurso vacío, bere lan nagusien artean daude, irudimen handiko konplexutasunagatik.

Hala ere, beste irakurle batzuk nahiago dute bere trilogía involuntaria izeneko eleberriak: La ciudad, París eta El lugar. Hirurak hiriko bizitzan oinarrituta daude, lehen pertsonan idatzita daude Levreroren kontakizun gehienak bezala, eta isolamendu sentimendua islatzen dute, ametsen edo zine mutuaren giroan. Azkenik, ezin sailkatu daitezkeen eta intentsitate handiko ipuin-bildumak ere badaude, esaterako La máquina de pensar en Gladys eta Todo el tiempo.