Atlantikoko ferra-karramarro

Ferra-karramaro (Limulus polyphemus) Limulidae familiako kelizeratu xiphosura espezie bat da. Izena gorabehera, espezie hori hurbilago dago armiarmetatik eta eskorpioietatik (araknidoak) karramarroetatik (krustazeoak) baino.https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/20026491051677

Kostaldeko eremuetan eta ibai-estuarioetan bizi da. Haren odol urdina oso preziatua da medikuntzarako: farmazia-industriak odola (hemolinfa) erabiltzen du medikamentuen toxikotasun-saiakuntzetan, eta, beraz, garrantzi handia du gizakiarentzat. Ferra-karramarroak 100 milioi urtez biziraun du, baina orain bere populazioak murrizten ari dira etengabe; besteak beste, gehiegi arrantzatzen delako eta aldaketa klimatikoaren ondorioz.https://zientzia.eus/argazki-galeria/basabizitza-urre-kolorez/

 Fosil biziduna 
Ferra-karramarroak Eurypteridaen ahaideak dira (itsas eskorpioiak), eta haien lehen fosilak aldi berean agertu ziren. Nahiko zaharrak dira, beraz. Ordoviziar garaian, orain 450 milioi urte, baziren Burgess Shale fosil aztarnategian.Van Roy P. et al. 2010. Ordovician faunas of Burgess Shale type. Nature 465: 215-218.  Haren gorputz-forma ez da asko aldatu ordutik, nahiz eta talde horretako fosilak urriak izan. 
Atlantikoko ferra-karramarroak ez du inolako erregistro fosilik, eta Limulus generoak 20 milioi urte baino ez ditu, ez 200 milioi.Stephen Jay Gould (1989). Wonderful life: the Burgess Shale and the nature of history. New York: Norton. 43.or. ISBN 0-393-02705-8.[archive.org/details/wonderfullifebur00goul/page/43]

"Fosil bizidunak" bezala ezagunak direnez, ferra-karramarroen erregistro ebolutiboa eta genetika interes handiz aztertu dira.

 Biologia 
Moluskuak, harrak eta beste ornogabe batzuk jaten ditu. Bere bizitzaren zati handi bat hondarretan lurperatuta igarotzen du, eta bertan harrapakinak harrapatzen ditu. Emeek 100.000 arrautza inguru erruten dituzte bizitzan zehar.

 Zabalkunde
Atlantikoko ferra-karramarro Mexikoko golkoan ikus ohi da, Ipar Atlantikoko kostaldean. Ferra-karramarroaren populazioa Yucatango penintsulatik Maine (AEB) estatuko kostaldearen iparralderaino hedatzen da; baina ohikoagoa da Atlantikoko Virginia eta New Jersey arteko eskualdean.

 Beste ferra-karramarroak 
Ferra-karramarro gisa beste hiru espezie ezagutzen dira:http://www.horseshoecrab.org/nh/species.html 
 Ferra-karramarro japoniarra (Tachypleus tridentatus). Arriskuan dago bere habitat galtzen ari baita.
 Tachypleus gigas 
 Carcinoscorpius rotundicauda, azken biak Indian eta Indonesian zabalduak.https://web.archive.org/web/20110721162500/http://oldwww.wii.gov.in/ars/2006/basudev1.htm

Lau espezieak nahiko antzekoak dira formari eta portaerari dagokienez

 Gastronomian 
Thailandiako sukaldaritzan jaten da, plater tipikoa izanik. Ez da bere haragia jaten. Bere nahasitako arrabak entsaladarekin erabiltzen dira soilik. Thailandiarrentzat menu fina da.https://www.cofradia-anaka.com/Cofradia/TaiPhil/ThaiEUS.htm Vietnamen ere erabilera handia du sukaldaritzan. Toki askotan bestetik gabe, Atlantikoan, beita gisa erabiltzen da olagarro]ak harrapatzeko.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Egoera kalteberan dauden animaliak
Kategoria:Limulidae
Kategoria:Fosil bizidunak
Kategoria:Ozeano Atlantikoko fauna