Juana Cortelezzi

Juana Cortelezzi Mazorla (La Plata, Argentina, 1887ko martxoaren 8a – ibidem, 1973ko uztailaren 12a) zientzialari, geologo eta irakaslea izan zen, mineralogia arloan lan nabarmena egin zuena. La Platako Unibertsitate Nazionalean irakasle titularraren kargua lortu zuen lehen emakumea izateagatik eta Geologiaren irakaskuntzan egindako ekarpenengatik aintzatesten da.

 Bizitza 

 Familia 
Bere aita Pedro Cortelezzi izan zen eta ama Ana Marzola. Buenos Airesen jaio zen, baina ia bizitza osoa La Platan eman zuen. Aita Milandik etorria zen, urte gutxi batzuk aurretik sortutako hiri horren eraikuntzan igeltsero jarduteko. Cortelezzi senar-emazteek hainbat alaba izan zituzten, eta gehienak unibertsitateko esparru akademikoarekin lotu ziren, Juanaz gain, Sarah geologoa izan zen, María marrazketa eta kartografo irakaslea, Ana zoologoa eta Carmen Kimika eta Mineralogiako irakaslea.

 Ikasketak 
Juanak La Platako "Rafael Hernandez" Ikastetxe Nazionalean egin zituen bigarren mailako ikasketak. Ikasketak La Platako Museoan jarraitu zituen, non 1909 urtean farmazialari eta bigarren hezkuntzako irakasle gisa graduatu zen Natur Zientzietan eta Kimikan, La Platako Unibertsitate Nazionaleko graduatuen lehen kohortean parte hartuz.

 Lan ibilbidea 
Hamazazpi urte zituela kaleratu zuen bere lehen lana, non naturaren behaketaren garrantzia deskribatu zuen, bereziki botanikarena eta nola irakatsi, gaur egun UNLPko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatea deiturikoaren Pedagogia eta Zientzia Kidekoen Artxiboetan dagoen lana. Geroago, lan ugari kaleratu zituen bere diziplinako aldizkari garrantzitsuetan, hala nola Centralflatt für Mineralogic, Société Chiroique de France boletina, Argentinako Kimika Elkartearen Analak, eta Kimika eta Farmazia Fakultateko Aldizkaria.

1907 urtetik aurrera, zientzia-irakasle jardun zuen La Platako Unibertsitateko Andereñoen Elkargoan (gero, Victor Mercante lizeoa bihurtu zen), eta erakunde horretako errektore izendatu zuen Ricardo Levenek 1934 urtean. Bere kudeaketan zehar, aldaketa batzuk sartu zituen irakaskuntzan, zientziak, heziketa fisikoa eta artistikoa ikasteko landa-irteerak barne.
ezkerrera|thumb|Juana Cortelezzi, UNLPko andereñoen eskolako lehen irakasle-taldean, 1908an.
1920 urtetik aurrera Mineralogia eta Geologiako Praktika Pedagogikoko irakasle lan egin zuen Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasleekin. 1926 urtean Buenos Aireseko Unibertsitateko Natur Zientzietako lan praktikoen buru izendatu zuten. 1927 urtean Kimika espezialitatean doktoratu zen. 1928 urtean, La Platako Museoko Mineralogia eta Geologia Katedrako lan praktikoen buru izendatu zuten, aldi baterako, bere ahizpa Sarah Cortelezzi de Mouzoren ordez, honek uko egin baitzion. Izendapena 1931 urtean berretsi zen. 1933 urtean, mineralogia eta petrografia katedrako irakasle titularraren kargua lortu zuen lehiaketa bidez, eta UNLPn postu hori lortu zuen lehen emakumea izan zen. Lehiaketa horretan, geologo ospetsuen aurrean gailendu zen, irakaskuntzan egindako lanari, bildumen antolamenduan egindako lanari eta Mineralogian egindako prestakuntzari esker. Karguari 1939 urtean uko egin zion, borondatezko erretiroa hartuta. Urte horretako irailaren 7an, Natur Zientzien Museoko Kontseilu Akademikoak bere ukoa onartu zuen, «Museoari eta haren Natur Zientzien Goi Eskolari egindako zerbitzu garrantzitsuak eskertuz, eta goi-mailako irakaskuntzatik goiz erretiratu izana deitoratuz, zeinaren katedrara 1933 urtean iritsi baitzen, bere kabuz eta merezitako saiakerarengatik». Geologiaren unibertsitate-irakaskuntzan aitzindari aitortua da.

Juana Cortelezzik Alemaniako Heidelbergeko Unibertsitateko Mineralogia eta Petrografia Institutuan egin zituen egonaldiak 1933 urtean eta 1936 urtean. Graduondoko ikasketa horiei esker, Zilarraren Museoak lotura estua izan zuen Alemaniako mineralogia eskolarekin. 1936 urtean, La Platako Unibertsitateak ordezkari izendatu zuen Alemaniako unibertsitate horren aurrean. 1936 urteko Berlingo Udako Olinpiar Jokoetan gonbidatu berezia izan zen, Graf Zeppelineko bidaiari gisa bidaiatuz, erabileratik kanpo geratu baino pixka bat lehenago. 1939 urtean bidaia bat egin zuen, non Ameriketako Estatu Batuetako hainbat unibertsitate bisitatu zituen. Platako Ornitologia Elkarteko kidea ere izan zen.

Bere ibilbidean zehar ikerketa ugari eta askotarikoak egin zituen, argitalpen zientifikoetan eragina izan zutenak, batez ere Alemania eta Frantziako aldizkarietan. Landa-lana ere egin zuen. 1927an, Walter Schiller irakasle ezagunak antolatutako bidaia bat egin zuen Tandilera (Buenos Aires probintzia, Argentina), eta bidaia horretan parte hartu zuten Ana Cortelezzi ahizpak, Ilse Schiller-ek (Schillerren alaba) eta La Platako Museoko karreretako ikasleek. Martin Garcia uhartera egindako beste bidaia batzuetan ere lagundu zion Schiller-i. 1940 urtean, berrogeita hamahiru urte zituela, Walter Schiller-ekin batera Aconcagua muinora egindako espedizio batean parte hartu zuen.

 Aintzatespenak 

 Juana Cortelezzi La Platako Idazleen Elkarte Argentinarrak egindako hautaketan nabarmendu ziren hamabi pertsonetako bat izan zen, eta 1982 urtean La Plata Hiriaren Mendeurrena zela eta, azalpen labur bat sartu zen 12 Personalidades del Siglo argitalpenean.

 Juan J. Burgosek Agronomia eta Albaitaritzako Akademia Nazionalaren aurrean egindako hitzaldian aipatu zuen, «Mineralogiari buruzko obra garrantzitsuaz gain, Museoan sustraiak utzi dituelako».

Bere iloba Felix Mouzok, Sarah Cortelezzi de Mouzoren semeak eta geologoak, Joana emakume bitxi eta iniziatibadun gisa gogoratu zuen: «Pozik ikusten dut Juanaren oroimena berreskuratzeko kezka. Juana nortasun handiko emakumea da, eta betebeharraren, familiaren, jarduera akademikoen, zientifikoen, irakaskuntzakoen eta aurrerabideari ekarpena egingo liokeen beste edozein jardueraren gaineko erantzukizunaren zentzu nabarmena du.»

 2023 urtean, Juana Cortelezzi UNLPren “Bost Jakintsuen” artean aukeratu zuten, Zientziako eta Neska eta Emakume Zientzialarien Nazioarteko Eguna zela eta, «117 urte hauetan zientziaren hainbat adarretan historia egin duten ehunka emakume omentzea eta aintzatestea, beste emakume batzuen inspirazio eta erreferente izanda ere».
 2024an argitaratutako liburuki baten parte da Julian Cuetoren "La foto" fikziozko kontakizuna Cortelezzi ahizpetan inspiratu zena, eta La Platako Unibertsitate Nazionaleko lehen emakume profesionalei buruzko ipuin laburrez osatutakoa.

 Argitalpenak 

  (1908) Espíritu, doctrina y método de la Botánica. Archivos de Pedagogía y Ciencias Afines, 3.
  (1929) Estudio sobre una resina fósil de la República Argentina. Rev. Fac. Cienc. Quim. XJniv. La Plata. 6, 25-63.
  (1933) Sur la décomposition du dichlorofodure de phényle. Bureaux de la Société.
  (1934) Sobre los cristales de carborum (comunicación preliminar). Notas del Museo de La Plata 3 (50), 84-89-94.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Argentinako zientzialariak
Kategoria:Emakume geologoak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Argentinako irakasleak