Conchi de la Rúa Vaca

Concepción de la Rúa Vaca, ezagunagoa Conchi izenez (Bizkaia, XX. mendea) biologoa da, EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultateko irakasle eta ikertzailea. Diziplina honen hastapenetan DNA laborategi zaharra sortzea sustatu zuen. EHUko Giza Biologia Ebolutiboa euskal unibertsitate-sistemako ikerketa-talde kontsolidatuko zuzendaria izan da. Bere ibilbide profesionalean, diziplina arteko ikerketa-proiektuak garatu eta gidatu ditu, eta, besteak beste, antzinako gizakien azterketa paleogenomikoak nabarmendu ditu. Otsoaren etxekotzeari buruzko proiektu batean lan egin du.

2024 eta 2025ean herriz herri egin zen 24 Emakume zientzia, arte eta letretan izeneko erakusketaren protagonistetako bat izan zen. 
Bere esanetan:«Somos lo que somos frutos de la evolución.(euskaraz: Garena gara, eboluzioaren fruitua). Naturarekiko oreka eta lankidetza funtsezkoak izan dira gure eboluzio-arrakastarako. Gure espeziearen etorkizuna horren araberakoa izango da, eta gure esku dago! Nire ikerketaren erronketako bat da giza aniztasuna nola hazi den ulertzea eta gizateria familia biologiko handi bat dela erakustea, non denok garen senide nahiz eta denak desberdinak garen.»

 Bizitza 
Zientzia Biologikoetan lizentzatu zen 1979an eta gero Medikuntzan 1986an Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzien Fakultatean. Zientzia Biologikoetan doktoratu zen unibertsitate horretan 1984 urtean.

 Lan ibilbidea 
Concepción de La Rúa EHUko irakaslea izan zen 1980tik 1999ra, Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Genetika, Antropologia Fisiko eta Animalia Fisiologiako Departamentuko Antropologia Fisikoko katedraduna. Antropologia Biologikoaren arloko ikerketari egindako ekarpenari dagokionez, ikuspegi molekularra sartu zuen giza bilakaeraren ikerketan. 1990eko hamarkadaren erdialdean, ADN zaharra xede zuen ikerketa-ildo bati ekin zion. Gero, erreferentea izan da estatu mailan, eta nazioarteko proiekzio handia izan du. Antzinako giza espezieen Cro-Magnon gizakia eta Neanderthal gizakia genomaren sekuentziazio masiboko proiektu bat garatzen ari da taldearekin batera uneko ikerkuntzaren abangoardian.

Zientzia eta Teknologia Fakultatean irakatsi zuen, Genetika, Antropologia Fisikoa eta Animalien Fisiologia sailean, Biologiako Lizentziaturan. Emandako irakasgaiak Antropologia, Gizakiaren Biologia Ebolutiboa eta FBA (Antropologia).

Ikerketa-lerroaren muina giza taldeen historia biologikoa aztertzea da, hainbat alderditatik: Batetik uneko eta iraganeko giza populazioen aniztasun genetikoa (antzinako DNA) eta Genotipo-fenotipo lotura giza ezaugarrietan, hala nola larruazalaren pigmentazioan eta larruazaleko melanomarekin izan dezakeen asoziazioan eta bestetik, gaixotasun infekziosoen erantzunean parte hartzen duten geneen analisi ebolutiboa. Hainbat hitzalditan ere du parte.

 24 Emakume zientzia, arte eta letretan erakusketa 
24 Emakume zientzia, arte eta letretan erakusketa izan zen, 2024 eta 2025ean emakumeek jakintzaren arloetan egiten dituzten lanak ikusarazteko helburuz egindakoa. Neska-mutilek edozein diziplinatan aukera-berdintasunean ikasi eta lan egin dezaten, gure gizarteak emakumeek bizitzako arlo guztietan duten presentzia ezagutu eta ikusarazi behar da. Emakumeak ari dira zientzietan, arteetan eta letretan, eta egiten duten lanarekin gozatzen dute.

Erakusketa horren helburua gizarteari errealitate hori erakustea zen, eta etorkizuneko belaunaldiak inspiratzea. Erakusketaren harira hainbat hitzaldi antolatu ziren protagonistak bertan direla.

Erakusketan aurkeztu ziren emakumezko jakitunek, tartean Maite Apeztegúía Elso, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortua zuten beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari ziren beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak izan ziren eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian zuten jatorria.

 Argitaratutako lanak 
50 argitalpenetan baino gehiagotan hartu du parte. Horietatik 35 baino gehiago Europako eta Ameriketako nazioarteko aldizkarietan atera dira. Gutxienez hamabost liburu-kapitulu idatzi ditu, eta komunikazioen aurkezpenak egin ditu nazioarteko kongresuetan (Frantzian, Erresuma Batuan, Alemanian, Italian, AEBn, Japonian, Australian, eta abarretan), baita naziokoetan ere. Besteak beste, lan nabarmen hauexek argitaratu ditu:

 A. ALONSO, C. ALBARRAN, P. MARTÍN, P. GARCIA, J. CAPILLA, O. GARCIA, C. DE LA RUA, N. IZAGIRRE, F. PEREIRA, L. PEREIRA, A. AMORIM, M. SANCHO (2006) Usefulness of microchip electrophoresis for the analysis of mitochondrial DNA in Forensic and ancient DNA studies. Electrophoresis 27: 5101-5109.
 FERWEDA B, McCALL M, ALONSO S, GIAMARELLOS-BOURBOULIS E, MOUKTAROUDI M, IZAGIRRE N, SYAFRUDDIN D, KIBIKI G, CRISTEA T, HIJMANS A, HAMANN L, ISRAEL S, ELGHAZALI G, DE LA RUA C, KULLBERG B, VAN DER VEN A, VAN DER MEER J, NETEA M (2007). TLR4 polymorphisms, infectious diseases and evolutionary pressure during migration of modern humans. Proceeding of the Nacional Academy of Sciences, USA. 104 (42), 16645-16650.
 ALZUALDE A., IZAGIRRE N., ALONSO S., ALONSO A., ALBARRÁN C., AZCARATE A., DE LA RÚA C. (2007). Influence of the European kingdoms of Late Antiquity on the Basque Country: an ancient DNA study. Current Anthropology, 48: 155-163
 S. ALONSO, S. LOPEZ, N. IZAGIRRE, C. DE LA RUA (2008) Overdominance in the human genome and olfactory receptor activity. Molecular Biology Evolution, Feb 22, 25 (5): 997-1001
 S ALONSO, IZAGIRRE, S LÓPEZ, I SMITH-ZUBIAGA, M HERVELLA, MD BOYANO, Y ARROYO-BERDUGO, J GARDEAZABAL, JL DÍAZ-RAMÓN, A SANCHEZ DÍEZ, JM CAREAGA, C. DE LA RÚA (2010) The Diversity profile of TP53 is influenced by positive selection on the immediately upstream locus WDR79. Human Heredity, 69: 34-44
 B FERWERDA, S ALONSO, K BANAHAN, MBB MCCALL, EJ GIAMARELLOS-BOURBOULIS, B RAMAKERS, M MOUKTAROUDI, N IZAGIRRE, D SYAFRUDDIN, T CRISTEA, L HAMANN, S ISRAEL, G ELGHAZALI, M TROYE-BLOMBERG, O KUMPF, B MAIGA, A DOLO, O DOUMBO, R VAN CREVEL, D-Y OH, RR. SCHUMANN, C DE LA RÚA, R SAUERWEIN, B-J KULLBERG, AJAM VAN DER VEN, A HILL, PR PICCKERS, J WM VAN DER MEER, LAJ O'NEILL, MG NETEA. (2009). Functional and genetic evidence that the Mal/TIRAP allele variante 180L has been selected by providing protection against septic shock. Proc. Natl Acad. Sci., USA, 106 (25): 10272-10277

 Sariak eta aintzatespenak 

 2010ean, Eusko Iker Ikerketa Saria jaso zuen.
 24 Emakume zientzia, arte eta letretan izeneko erakusketaren protagonistetako bat izan zen.
 Jakiunderen egutegian agertu zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bizkaitarrak
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:XXI. mendeko emakumeak