Alliaria petiolata

Alliaria petiolata Brassicaceae familiako landare fanerogamoen espezie bat da. Europa osoan eta mendebaldeko Asian du jatorria, Indiaraino, eta han lur fresko eta laiotzetan  hazten da.

 Deskribapena 
Bi urtez behingo landarea da, eta 100 cm-rainoko altuera hartzen du bigarren urtean. Alliaria izen generikoak, Allium-en antza duenak, hostoek igurztean askatzen duten baratxuri usain handia adierazten du. Hostoak tenteak, triangeluarrak edo bihotz-formakoak dira. 10-15 cm luze (horien tamainaren erdia inguru pezioloak osatzen du) eta 2-6 cm zabal, ertzak zakarki koskadunak izaten dituzte. Bi urteko espezimenetan, lehen urteko landareak hosto berdeko erroseta bat eratzen dute lurretik gertu; erroseta horiek berde irauten dute negu osoan, eta hurrengo udaberrian loratzen dira. Loreak udaberrian eta udazkenean agertzen dira botoi itxurako multzoetan. Lore bakoitza zuria eta txikia da, 4-8 mm luze eta 2-3 mm zabal, gurutze formakoak.

Fruitua leka berde bat da, tente, mehea eta lau aldekoa da, 2 eta 7 cm bitarteko luzera duena, silikua izenekoa, eta heltzean gris-marroixka zurbil bihurtzen dena. Leka hausten denean askatu egiten diren hazi beltz txiki eta distiratsuen bi lerro ditu. Landare bakar batek ehunka hazi sor ditzake, eta horiek landare nagusitik hainbat metrora hedatzen dira. Baldintzen arabera, belar hau autopolinizatu egiten da edo intsektu mota desberdinek polinizatzen dute. Autoernaldurako haziak landare-amaren berdin-berdinak dira genetikoki, eta horrek, genotipoak laguntzen badie gune bat kolonizatzeko aukera areagotzen du. Distantzia luzeetan sakabanatzeko aukera handiagoa da gizakiaren esku-hartzearen edo tokiko fauna basatien ondorioz; izan ere, urak garraia ditzakeen arren, ez dute ondo flotatzen, eta dispertsio anemofiloa (haizeak) ona da.

 Banaketa 
Europan zehar hedatzen da, iberiar penintsulatik britaniar uharteetara eta Eskandinaviako iparraldera, mendebaldeko eta erdialdeko Asiara, ipar- mendebaldeko Afrikara, Indiako iparraldeko eta ipar-ekialdeko eremura eta mendebaldeko Txinara (Xinjiang). Estatu Batuetara sartu zuten sukaldaritzarako, baina landare inbaditzaile bihurtu da, izurritetzat jotzen da. 

 Etimologia 
Alliaria izena, baratxuri usain handia botatzen duelako du, bereziki urratzean. Antzina saltsetan prestatzen zen, baratxuria bezala.

 Taxonomia 
Alliaria petiolata deskribatu zuen (M.Bieb) Cavara & Grande eta Bulletino dell ‘Orto Botaniko della Regia Università de Napoli 3:348. 1913. 

 Sinonimoak 
 Alliaria alboi Sennen  
 Alliaria officinalis Andrz. ex M.Bieb.  
 Arabis petiolata M.Bieb. basónimo  
 Alliaria alliacea (Salisb.) Britten & Rendle  
 Alliaria alliaria (L.) Huth [Invalid]  
 Alliaria fuchsii Rupr.  
 Alliaria mathioli Rupr.  
 Arabis alliaria Bernh.  
 Clypeola alliacea Crantz  
 Crucifera alliaria E.H.L. Krause  
 Erysimum alliaceum Salisb.  
 Erysimum cordifolium Pall.  
 Hesperis alliaria (L.) Lam.  
 Sisymbrium alliaceum Salisb.  
 Sisymbrium alliaria (L.) Scop. 

 Izen arruntak 
Gazteleraz: ajera, aliaria, alliaria, hierba ajera, hierba de ajo, hierba del ajo, hoja del gañán, yerba de ajo, yerba del ajo, yerba que huele a ajos, zancaraña.

 Propietateak 
Diuretikoa, izerdiarazle eta eskorbutoaren aurkakoa.

Hesteetako parasitoen aurkako bermifugo gisa gomendatu izan da.

Kanpoko erabilerarako, zauri infektatuen aurka erabiltzen da. 

Osagai aktiboak: Sufrea duen esentzia dauka, eta mirosinaren (hazietan ere badago) ekintzarekin alila sulfatoa sortzen du. Pektina, sinigrina, korotina. 

 Indikazioak 
Estimulatzailea, diuretikoa, izerdiarazle, eskorbutoaren aurkakoa, katarroaren aurkakoa, bermifugoa, asmaren aurkakoa, antiseptikoa,  zauriak sendatzeko, detersiboa eta expektoratzailea da. Asma sendatzeko erabili izan da, hosto galdarrastatuen infusioa edo oliotan beratutako hostoak egosita. Barne-erabileran, infusioan eta egosita, beherakoak eta heste-hanturak kentzeko, baita hesteetako parasitoak kentzeko ere. Baginal gaixotasun infekziosoak garbitzeko. Birrindutako hazien hautsa, sudurretik xurgatua edo irentsia, zorabioetan, epilepsia-krisietan eta espasmoetan erabiltzen zen. Hosto freskoen zukuak edo birrindutako konpresek oso emaitza onak ematen dituzte larruazaleko gaitzetan. 

 Beste erabilera batzuk 
Hosto samurrak entsaladan erabiltzen dira, baratxuriaren gustua ematen dute. Antzina tindagai hori bat lortzeko erabili zen. 

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Landareak
Kategoria:Asiako flora
Kategoria:Europako flora