Humberto Aguirre

Humberto Aguirre Doolan (Punta Arenas, 1908ko abuztuaren 1a - Santiago, 1983ko otsailaren 25a) Txileko ingeniari agronomo eta politikoa izan zen, Alderdi Erradikaleko(PR) kidea. 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetan legebiltzarkide izan zen, eta Gabriel González Videla eta Alfredo Duhalde Vásquez presidenteen gobernuetan Estatu ministro izan zen.

 Familia eta ikasketak 
Punta Arenasen jaio zen, 1908ko abuztuaren 1ean; euskal jatorriko Luis Aguirre Cerda (Pedro Aguirre Cerda Txileko presidente ohiaren anaia, beraz, bere osaba) eta Flora Doolan McGregor irlandarraren semea. Bigarren mailako ikasketak Instituto Nacional eta Internado Nacional Barros Aranan (INBA) institutuetan egin zituen eta goikoak Txileko Unibertsitatean, non ingeniari agronomo titulua lortu zuen 1930ean.

1934ko urtarrilaren 20an ezkondu zen Rosa Elena Charlín Aguirrerekin, eta hiru seme-alaba izan zituzten. Ondoren, bigarren aldiz ezkondu zen Maria Elvira Piwonka Moreno idazle eta poetarekin, Alfredo Piwonka Gilabert diputatu ohi eta ministro ohiaren eta Elvira Moreno Fredesen alabarekin.

 Karrera profesionala 
Unibertsitatetik irten ondoren, 1931n, Nekazaritzako Kreditu Kutxan hasi zen lanean, tasatzaile-ikuskatzaile gisa, eta, ondoren, erakundearen Merkataritza Sailera igaro zen. Ondoren, Puerto Montt, La Serena eta Chillán-eko nekazaritza-agentzien buru izan zen, eta 1937an Merkataritza Ataleko buru izatera iritsi zen Santiagon.

1949an hartu zuen erretiroa, enpresako presidenteordetza exekutiboan jardun ondoren. Aldi berean, Maderera A. Figueroa S.A. enpresaren zuzendari izan zen 1938an; Txileko Lloyd aseguru etxearen direktorioaren presidente 1943an; eta Txileko  "Vinex" ardoen enpresaren presidente 1944an.

 Karrera politikoa 
1930ean Alderdi Erradikalean (PR) sartu zenean ekin zion bere jarduera politikoari. Militante bezala hainbat zereginetan aritu zen: 1944an Konbentzioen ordezkari izan zen Concepcion, Valdivia (1946) eta 1947 eta 1969an.

Bere osaba Pedro Aguirre Cerdaren gobernuan Errepublikako lehendakaritzako idazkari nagusi izendatu zuen horrek, jardunaldi osoan bete zuen kargua: 1938ko abenduaren 24tik 1942ko apirilaren 2ra arte. Gero, 1942an, Juan Antonio Ríos presidentearen gobernua zela eta, Txileko enbaxadako agregatu izendatu zuten Washington-en (Ameriketako Estatu Batuak), eta Kubarako bi ganberetako ordezkaritza ofizialaren buru izan zen. Era berean, 1943an gobernuak Estatu Batuetara bidali zuen, nitratoen industriarekin lotutako misio berezi batean.

Geroago, Alfredo Duhalde Vasquezen behin-behineko gobernuan, Nekazaritza ministro izendatu zuten, eta funtzio hori 1946ko irailaren 6tik 1946ko azaroaren 3ra bitartean bete zuen. Ondoren, Gabriel González Videlaren administrazioan, Lurren eta Kolonizazioaren Ministerioaren titularitatea hartu zuen 1947ko apirilaren 16tik abuztuaren 2ra.

1949ko Parlamenturako hauteskundeetan, Sailarteko Hamaseigarren Elkartean (Chillán, Bulnes eta Yungay departamenduei zegokiona) diputatu hautatu zuten, 1949-1953 legegintza-aldirako. Bere kudeaketan zehar, Barne Gobernuko Batzorde Iraunkorreko diputatu ordezkatzailea izan zen; Ogasunekoan; Lan eta Legegintza Sozialekoan eta Defentsa Nazionalekoan; eta Nekazaritza eta Kolonizazioko Batzorde Iraunkorra osatu zuen, bertako presidentea izan zelarik. Alderdi-mailan, 1950ean erradikalismoaren idazkari nagusi izendatu zuten, eta urte horretatik aurrera Konbentzio Nazional Erradikalaren presidenteorde izan zen.

1953ko parlamentu-hauteskundeetan, Zazpigarren Elkarte Probintzialean (Ñuble, Concepción eta Arauco probintzietan) senatari hautatu zuten 1953-1961 denboraldirako. Orduan, Gobernu Batzorde Iraunkorra, Defentsa Nazionalarena, Herri Lan eta Komunikazio Bideena, Nekazaritza eta Kolonizazioarena eta Hezkuntza Publikoko Batzorde Iraunkorrean ordezkatzaile izan zen, baita Barne Polizia eta Araudiarenean ere. 1957an Alderdi Erradikalaren Batzorde Exekutibo Nazionalaren (CEN) aurrean senatarien ordezkari gisa aritu zen —hamar urtez egon zen bertan—, gero 1958 eta 1959 artean, Alderdi Erradikalaren presidentetza hartu zuen. Gainera, Talde Erregional Panamerikarreko kide izan zen, 1959 eta 1960 artean.

1961eko Parlamenturako hauteskundeetan, Probintzi Elkarte bereko senatarien berrautaketa lortu zuen 1961-1969 epealdian. Defentsa Nazionaleko Batzorde Iraunkorra osatzen jarraitu zuen, bere lanaren azken aldian lehendakari izan zena; eta Nekazaritza eta Kolonizaziokoa, senataritza-aldi horren lehen zatian lehendakari izan zena. Halaber, Aurrekontuen Batzorde Mistoko, Parlamentuko Batzorde Erradikaleko eta Munduko Batasun Parlamentarioko kide izan zen. Txileko ordezkari gisa aurkeztu zen Ottawako (Kanada) Munduko Parlamentuen Arteko Konferentzian, 1965ean; Teheranen, Iranen, 1966an, eta Genevan, Suitzan, 1967an. Parlamentari gisa, Liman (Peru) 1965ean egin zen Latinoamerikako Parlamentuaren I. Kongresuan parte hartu zuen Txileko ordezkaritzako presidente gisa. Era berean, Amerikako Parlamentuen arteko Talde Erregionalaren (GRIA) sortzaile gisa parte hartu zuen, 1966 eta 1969 artean hiru urtez presidente izan zena. 1964an, konbentzioetako hainbat lan-batzordetako presidente izan zen, eta bere alderdiko Batzorde Politikoko kide izan zen 1967 eta 1969 artean.

1969ko Parlamenturako hauteskundeetan, Probintzi Elkarte bereko senatarien berrautaketa lortu zuen 1969-1977 aldian. Bere kolektibitatean parte-hartze aktiboa izan zuen, 1971ko abuztuaren 3an errenditu zen arte. Urte bereko abuztuaren 5ean Alderdi Ezkertiar Erradikalaren parte izatera pasa zen. Garai horretan, senatari ordezkatzaile izan zen Gobernu Batzorde Iraunkorrean; Konstituzio, Legedi, Justizia eta Erregelamendu Batzordean; Ogasun Batzordean; Defentsa Nazionalaren Batzordean; Herri Lan eta Gizarte Aurreikuspeneko Batzordean; Nekazaritza eta Kolonizazio Batzordean eta Barne Poliziaren Batzordean. Gainera, Senatuko presidenteorde izendatu zuten, 1973ko urtarrilaren 3tik irailaren 11ra bitartean. Hala ere, ez zuen lortu bere legegintza-aldia amaitzea, 1973ko irailaren 11ko estatu-kolpearen ondorioz; estatu-kolpeak bere aldia aurreratu zuen 1973ko irailaren 21eko 27. Lege Dekretuaren bidez, eta Kongresu Nazionala desegin zen.

Parlamentuan egindako lanean, geroago Errepublikaren lege bihurtu ziren mozioen artean, hauek daude: 1953ko abenduaren 29ko 11.475 legea, «148 LFAren 89. eta 90. artikuluak indargabetzeari buruzkoa, Indar Armatuen igoerei, izendapenei eta erreklutamenduari buruzkoak»; 1971ko apirilaren 16ko 17.419 legea, «Chereau Santiagoko Monumentu Nagusiaren erekzioari dagokiona». Baita beste mozio batzuk ere, Barros Arana Barnetegi Nazionalarentzat (INBA); Lebuko Industria Eskolarentzat; eta Chillanen Eskola Normalarentzat, besteak beste, eraikin berria eraikitzea ahalbidetu zutenak. Bere esku-hartzeen artean aipatzekoak dira 1961az geroztik izandako parte-hartze zabala: Gorputz Hezkuntza eta Kirolei buruzko proiektuaren eztabaidetan eta prestakuntzan; nekazaritza-erreformari buruzko lege-proiektuan; erretiratuei buruzko legeetan; sektore pribatuaren, publikoaren eta Indar Armatuen egokitzeetan; eta Latinoamerikako Integrazioan.

Brasil, Peru, Bolivia eta Mexikoko gobernuek eman zioten domina, 1960 eta 1970 artean. Salvador Allende presidentearen gobernuan zegoela, O'Higginiana Ordena eta Ordena Bolibartarra eman zizkioten, 1972an. 1973ko abuztuan, Las Condeseko komunako «hiritar ospetsua» izendatu zuten.

Kolpe militarraren ondoren, politikatik erretiratu zen, familiaren onibarretan nekazaritza-lanetan arituz. Bestalde, La Serenako Klub Sozialeko kidea izan zen, hiri bereko Rotary Clubeko presidentea eta Santiagokoa, Chillanen Rotary Clubeko presidenteordea. Txileko Santiagon hil zen, 1983ko otsailaren 25ean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Txileko politikariak
Kategoria:Txileko Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Santiagon (Txile) hildakoak
Kategoria:Euskal txiletarrak