Kultura, aurkakotasuna eta boterea

Kultura, aurkakotasuna eta boterea Kultur ikasketen ordezkari nabarmena izan zen Stuart Hallen sei testu biltzen dituen euskarazko liburua da. Katakrak argitaletxeak argitaratu zuen 2025 urtean. Libururako testuen hautaketa eta itzulpena Ibai Atutxak egin zituen eta Hallen pentsamenduaren oinarriak azaltzen ditu.Mujika, Beñat: Stuart Hallen gudu zelaian murgildu da Ibai Atutxa 'Kultura, aurkakotasuna eta boterea' liburuan (Berria, 2025/03/27) Jon Jimenez ikertzailearen arabera liburua ez da antologia neutro bat, gaurkotasun handia duen borrokarako tresna teoriko pertinentea baizik.Jimenez, Jon: Stuart Hall etxean da (7k 2025/10/19) 

 Egitura eta testuak 
Liburuan hainbat testu biltzen dira: Hiru ataletan jasotako Stuart Hallen sei artikuluez gainera argitaletxearen sarrera, Ibai Atutxaren hitzaurrea eta McKenzie Warkek 2014an, Stuart Hallen heriotza egunean, idatzi zuen testuaz osatutako hitzatzea. McKenzie Warken testu hori Danele Sarriugartek itzuli zuen.

Hallen testuak Birminghamgo Unibertsitatean hasitako Kultur ikasketen garaikoak eta ondoren Londreseko Open University-ko lehen urteetakoak dira. Hautatutako testuak garai horretakoak izateak, Atutxaren arabera, Hallen pentsamenduaren oinarriak azaltzen laguntzen du.Mujika, Beñat: Stuart Hallen gudu zelaian murgildu da Ibai Atutxa 'Kultura, aurkakotasuna eta boterea' liburuan (Berria, 2025/03/27) Testu horiek kronologikoki atzekoz aurrera jasota daude liburuko hiru ataletan.

 Lehen atala 
Lehen atalak Hasierak. Kultura eta Neoliberalismoa izena du eta Kultur ikasketen formazioa (1983) eta Gramsci eta gu (1987) testuak biltzen ditu. Atal horretan, Hallek, atzera begira gogoetatzen du, batetik, kultur ikasketen sorrera garaiaz eta, bestetik, Thatcherismoaren sorreraz.Atutxa, Ibai (2025): ”Hitzaurrea. Aurkakotasun irakurketak” in Stuart Hall: Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 18. or. 

Atal honetako lehen kapitulua osatzen duen Kultur ikasketen formazioa (1983) testua Illinoiseko Unibertsitatean emandako zortzi hitzaldietatik lehenengoaren transkripzioa da. 2016an argitaratu zen lehenengoz Cultural Studies 1983. A Theoretical History liburuan.Ibai Atutxa itzultzailearen oharra in Hall, Stuart (2025): Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 23. or. 

Bertan Britainian garatu ziren kultur ikasketen historia bat egiten du XX.mendeko 50eko hamarkadatik aurrera eta kultura kontzeptua Langile klaseari lotuta azaltzen du Bigarren Mundu Gerra osteko Ongizate-estatuaren hedapenaren baitan. Zehazkiago, kontserbadurismoak oparotasunaren kudeaketan erraztu zuen masa-kulturaren izaera aztertzen da. Hallek kultur ikasketen izaera politikoa nabarmenduko du eta marxismoak ikerketa horietan zuen gabezia gainditzeko asmoa.

Aitzindari gisa Richard Hoggart literatur kritikaria eta bere The Uses of Literacy (1957) liburua aipatzen da. Hallen arabera gerra aurreko langile klase industriala du gogoan Hoggartek. Autore batzuek, Hoggarten ikuspegi horri, langile industrialaren idealizazio nostalgikoa deituko diote. Hoggartek AEBtik datorren eta nagusitzen ari den kultur ereduari aurre egin nahi dio.Galfarsoro, Imanol (2012): “(Post)marxismoa, kultura eta eragiletasuna: ibilbide historiko labur bat” in Alaitz Aizpuru (et al.): Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU. 221 or.  Hallen arabera kultur ikasketen mugarri handia 1964an Hoggartek, Birminghamgo Unibertsitatean, Centre for Contemporary Cultural Studies (CCCS) sortzea izan zen.

Ondoren, kultur ikasketei hainbat tradiziotik egingo zaie ekarpena, izan literatura kritikatik, soziologiatik edo antropologiatik, baina zeregin nagusia kulturaren kontzeptualizazio hobea lortzea izango da. Bide horretan, kulturari dagokionez, Hallek estimatzen ditu marxismo klasikoa gaindituko lituzketen Lukács, Benjamin edo Frankfurteko eskolaren ekarpenak, beti ere, oinarri eta superestruktura korrespondentzia gainditu eta politika eta ideologiari dagokien garrantzia emateko. Zentzu horretan, eta Althusseren estrukturalismoaren aurka, egin dituzte ekarpenak Hallen arabera Raymond WilliamsWilliams, Raymond (1961): The Long Revolution, Londres, Penguin edo E. P. Thompsonek.

Bigarren kapitulua Gramsci eta gu (1987) testuak osatzen du. Testu hori urte bereko hitzartze bat izan zen eta ondoren Marxism today aldizkarian argitaratu zen.Ibai Atutxa itzultzailearen oharra in Hall, Stuart (2025): Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 47. or.  Lan honetan Hallek Gramscirengana jotzen du honek ezkerraren porrota eta faxismoaren gorakada ezagutu zituelako. Hallek Gramsciren hegemonia ezartzeko moduari erreparatzen dio eta horrekin Britainian ezkerraren egitekoa pentsatu nahi du thatcherismoaren aurrean.

 Bigarren atala 
Bigarren atalak Kulturaz. Klasea, arraza eta indar popularrak izena du eta Kale-lapurreten politika (1978) eta Popularra deseraikitzeko oharrak (1981) testuak biltzen ditu. Kultur ikasketak praktikan zer diren erakusten dute. Kultura gudu zelai bezala ulertzen da testu horietanAtutxa, Ibai (2025): ”Hitzaurrea. Aurkakotasun irakurketak” in Stuart Hall: Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 18, 19 or. 

 Hirugarren atala 
Hirugarren atalak Zimenduak. Kultura eta materialismoa izena du eta Kodetze eta deskodetze telebista-diskurtsoan (1973) eta Oinarri eta superestruktura metafora birpentsatzen (1977) testuak biltzen ditu. Testu hauek dira goiztiarrenak eta bertan ekin zitzaien marxismoaren bertsio zurrunen eguneraketari.Atutxa, Ibai (2025): ”Hitzaurrea. Aurkakotasun irakurketak” in Stuart Hall: Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 19 or. Galfarsoro, Imanol (2012): “(Post)marxismoa, kultura eta eragiletasuna: ibilbide historiko labur bat” in Alaitz Aizpuru (et al.): Euskal Herriko pentsamenduaren gida, Bilbo, UEU. 215-237 or. 

Atal honetako bosgarren kapitulua osatzen duen Kodetzea eta deskodetzea telebista-diskurtsoan (1973) testua Leicestereko Unibertsitateko Masa-komunikazioaren ikerketarako zentroak antolatutako “Telebista-hizkuntzaren irakurketa kritikoen formakuntza” izeneko jardunaldietan aurkeztu zuen hitzartzea izan zen lehenik. Ondoren Birminghameko kultur ikasketen zentroak argitaratu zuen hitzartze hori.Ibai Atutxa itzultzailearen oharra in Hall, Stuart (2025): Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 201. or. 

Hallek, komunikabideen testinguruan, komunikazioaren teoria berri bat proposatzen du konduktismotik aldendutako ikuspegi semiotiko batetik. Horretarako Gramsci, Roland BarthesBarthes, Roland (1967): Elements of Semiology, London: Jonathan Cape. edo Umberto EcoEco, Umberto (1973): Does the Public Harm Television? bezalakoen lanetan oinarritu zen. Ordura arte, igorlearen eta hartzailearen arteko mezuaren esanahiko ezberditasuna “gaizki-ulertu” gisa azaldu ohi zen. Hallek proposatzen du efektu hori “Sistematikoki desitxuratutako komunikazioa”-ren teoriaren baitan ulertu behar dela. Modu horretan, gaizki-ulertuek baino kodetzeko eta deskodetzeko era eta jarrerek hartzen dute garrantzia. Hallek lau komunikazio tipo identifikatzen ditu eta horietan garrantzitsuena “Aurkakotasun kodea” edo irakurketa litzateke. Kasu horretan hartzaileak badaki definizio hegemonikoek mundu ikuskera oso bat artikulatzen dutela eta, aurkakotasun irakurketaren bidez, osotasun hegemonikoa destotalizatu nahiko du osotasun alternatibo bat proposatzeko.Atutxa, Ibai (2025): ”Hitzaurrea. Aurkakotasun irakurketak” in Stuart Hall: Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 16 or. 

Seigarren kapitulua osatzen duen Oinarri eta superestruktura metafora birpentsatzen (1977) testuan Hallek teoria marxistako oinarri eta superestruktura kategoriak berreskuratu eta norabide emankor batean garatu nahi ditu. Testu hori Londreseko unibertsitate komunistaren Papers on class, hegemony and party bilduman argitaratu zen lehenengo aldiz.Ibai Atutxa itzultzailearen oharra in Hall, Stuart (2025): Kultura, aurkakotasuna eta boterea, Iruñea, Katakrak. 227. or. 

Lan honetan Hallek atzean utzi nahi du Marx eta Engelsen Ideologia alemaniarra (1846) lanean ematen den determinazio ekonomista edo bi kategorien arteko korrespondentzia zuzena eta, nolabait, Das Kapital (1867-1894)-eko ikuspegiarekin bat egingo lukeen formulazio berri bat entseatu nahi du. Beste modu batera esanda, superestrukturari, oinarri ekonomikoak eragiten duen ilusio edo engainu ideologiko huts gisa ulertu ordez, esparru autonomo gisa dagokion garrantzia aitortzera pasa nahi du.

Zeregin horretan mugarritzat Marxen Luis Bonaparteren brumairearen hemezortzia (1852) aipatuko du. Hallen arabera brumairean, jada, ez da ematen oinarriaren eta superestrukturaren arteko korrespondentzia. Bide horretan hurrengo mugarria Gramscik ordezkatzen du. Gramsciren Kartzelako koadernoak (1929-1935) idatzietan Estatuaren azterketari ematen zaion garrantzia azpimarratuko du, baita ere estatuak sortzen duen onespen ideologikoa eta hori lantzeko Gramscik darabilen hegemoniaren kontzeptua.

Hallek Althusserri ere aitortzen dio, ildo horretan, ekarpena egin izana. Bereziki Althusserren Lenin eta filosofia (1969) liburua eta bertako “Estatu aparatu ideologikoak” aipatuko ditu Hallek eta garrantzi berezia emango dio superestrukturen efektibotasuna nola azaltzen duen erreprodukzio soziala bermatzeko garaian. Horrek, gainera, Althusser eta bere jarraitzaileen estrukturalismoa ezbaian ipintzeko balioko dio marxismoaren ikuspegi funtzionalista baten alde.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Stuart Hall eta Kultura, aurkakotasuna eta boterea aipagai Basilika guneko Formaedukia podkastaren #08 saioan. (2026.01.29)
Kultura, aurkakotasuna eta boterea liburuaren aurkezpenaren kronika Berria egunkarian (2025/03/27).
  Stuart Hall etxean da iruzkina 7k aldizkarian (2025/10/19)
  Encoding and Decoding in the Television Discourse 1973ko jatorrizko testua.
  Gramsci and us 1987ko Marxism today aldizkarian.

Kategoria:2025eko liburuak
Kategoria:Euskaratutako liburuak
Kategoria:XX. mendeko saiakerak
Kategoria:Ikasketa kulturalak
Kategoria:Postestrukturalismoa
Kategoria:Teoria kritikoa
Kategoria:Ezker Berria
Kategoria:Historiari buruzko liburuak
Kategoria:Politika liburuak
Kategoria:Soziologia liburuak