Mathilde Krim

Mathilde Krim (hebreeraz: מתילדה קרים, Como, Italia, 1926ko uztailaren 9a - Kings Point, AEB,  2018ko urtarrilaren 15a) Italian jaiotako ikertzaile estatubatuarra izan zen, Hiesari buruzko Ikerketarako Amerikako Fundazioaren (amfAR) sortzaileetako bat.

 Biografia 
Mathilde Krim, Comon jaio zen, Italian, Mathilde Galland bezala. Aita suitzar protestantea eta Txekoslovakian hazi zen ama austriarra zituen. Genevako Unibertsitateko Medikuntza Eskolan egon zen bitartean, 1950ean, David Danonekin ezkondu zen. Alaba izan eta gutxira Israelen finkatu ziren.

 Ibilbidea 
1953an Biologian doktoratu zen Genevako Unibertsitatean (Suitza). 1953tik 1959ra, zitogenetikan eta minbizia eragiten duten birusetan egin zuen ikerketa Weizmann Zientzia Institutuan, Israelen. Bertan, sexua jaio aurretik zehazteko lehen metodoa garatu zuen taldeko kide izan zen.

Dibortziatu ondoren, Mathilde New Yorkera joan zen bizitzera. Cornelleko Unibertsitateko Medikuntza Eskolako ikerketa-taldearekin bat egin zuen, eta 1958an Arthur B. Krimekin ezkondu zen. Hau Alderdi Demokratako abokatua eta kide aktiboa zen, eta John F. Kennedy, Lyndon Johnson eta Jimmy Carter presidenteen aholkularia.

Senar-emazte izan ziren bitartean, Mathilde eta Arthur Krim oso pertsona aktiboak izan ziren Estatu Batuetako eskubide zibilen aldeko mugimenduan, Rhodesia eta Hegoafrikako independentziarako mugimenduetan, LGTB mugimenduan eta giza eskubideen eta eskubide zibilen aldeko mugimendu ugaritan. 1962an, Krimek minbiziaren inguruko ikertzaile zientifiko gisa lan egin zuen Sloan-Kettering Institutuan, eta, 1981etik 1985era, interferoi laborategiaren zuzendaria izan zen. Hil baino urte gutxi batzuk lehenago arte, bilera akademikoak zuzentzen zituen Columbiako Unibertsitateko Osasun Publikoko Mailman Eskolan, Administrazio eta Osasun Publikoaren Kudeaketako irakasle laguntzaile gisa. 

HIESa deituko zenaren lehen kasuak 1981ean jakinarazi eta gutxira, Krimek onartu zuen gaixotasun berri honek galdera zientifiko eta mediko larriak sortzen zituela eta ondorio soziopolitiko garrantzitsuak izan zitzakeela.

Krim hiesaren inguruko kontzientzia publikoa areagotzeaz eta zergatiak, transmisio bideak eta patroi epidemologikoa ulertzen laguntzeaz aritu zen. Elizabeth Taylorrekin batera, amfAR, GIB ikertzeko fundazioa sortu zuen, eta bere funts propioekin eta gaixotasun horri buruzko kontzientzia publikoa sustatzeko gaitasunekin eskuzabaltasunez lagundu zuen. 2005ean AmfAReko presidentetza utzi ondoren ere, HIESaren aurkako kontzientziazioaren alde lanean jarraitu zuen AmfARen bidez eta AmfAReko ikerketa-beketarako funtsak biltzen laguntzen jarraitu zuen, hil zen arte.
Charles Kaiserrek bere “The Gay Metropolis: The Landmark History of Gay Life in America” (1997) liburuan idatzi zuen: “Gobernutik kanpoko zientzialari bat garrantzitsuagoa izan zen New Yorkeko beste edozein heterosexual baino [HIESaren] krisi gero eta handiagoari buruzko alarma pizteko orduan.

Krim 2018ko urtarrilaren 15ean hil zen Kings Point-eko (New York) etxean, 91 urte zituela.  Hil zenean, alaba, ahizpa eta bi biloba utzi zituen.

 Sariak eta aintzatespenak 

 Mathildek 16 doktorego honoris causa zituen eta ohore eta goraipamen ugari jaso zituen.
 2000ko abuztuan, Bill Clinton presidenteak Askatasunaren Domina Presidentziala eman zion, Estatu Batuetan maila altuena duen ohore zibila, bere "aparteko errukia eta konpromisoa" aitortuz.
 2003an, Zerbitzu Publiko Handiaren Saria jaso zuen Krimek, Gizarte Egoera Ahuleko Pertsonen mesedetan, Jefferson Adwards-ek urtero ematen duen saria.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "The Open Mind – AIDS (1986)" Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
 "The Open Mind – AIDS . . . A Modern Plague Revisited I (1994)"  Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
 "The Open Mind – AIDS . . . A Modern Plague Revisited II (1994)" Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
 Mathilde Krim papers Artxiboak eta Bilduma Bereziak, Columbia Unibertsitateko Osasun Zientzien Liburutegia

Kategoria:Italiako juduak
Kategoria:Judaismora konbertituak
Kategoria:Estatubatuar juduak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Emakume biologoak