Emily Kame Kngwarreye

Emily Kame Kngwarreye, edo Emily Kam Ngwarray (Ipar Lurraldea, 1910 – Papunya, 1996ko irailaren 3a) australiar artista izan zen, Utopia komunitateko indigena, Ipar Lurraldekoa. Australiako arte indigena garaikidearen historiako artistarik garrantzitsuenetakoa eta arrakastatsuenetakoa da.

Kngwarreyen 1910ean jaio zen, eta ia 80 urte izan zituen arte ez zuen pintura serio hartu. Alhalkereko Anmatyerre hizkuntza-taldean jaio eta bizi izan zen, Alice Springsetik 250 kilometro ipar-ekialdera dagoen Utopia komunitatean. Kngwarreyek neba eta arreba zituen, eta ez zuen haurrik izan. Minnie Pwerle artistaren koinata zen eta Barbara Weir artistaren izeba, Pwerleren alaba. Kngwarreyek Weirren guraso-zaintza izan zuen zazpi urtez, harik eta Weir bere jaioterritik indarrez bidali zuten arte, haur mestizoak asimilatzeko gobernu-programa baten barruan. Kngwarreyeren iloba Jeannie Pwerle margolaria da. Kngwarreye Alice Springsen hil zen. 

 Hasierako artea 
Kngwarreyeren hasierako prestakuntza artistikoa emakume indigena tradizional gisa izan zen; hau da, emakumeen zeremonietarako diseinuak prestatzen eta erabiltzen. Mendebaldeko tekniketan egin zuen entrenamendua, Utopia komunitateko gainerakoekin batera, batikekin hasi zen. 1980an sortu zituen bere lehen batikeko lanak ohialetan. Gero, batiketik mihise gaineko pinturara aldatu zen:  Hasieran, batik-a egin nuen, eta, gero, gero eta gehiago ikasi nuen, pinturara betiko aldatu arte... Ondoren, mihisea izan zen. Oihalari uko egin nion, argizaria ateratzeko irakite-prozesua saihesteko. Pixka bat nagitu egin nintzen. Lan gehiegi zelako utzi nuen. Azkenean, nekatu egin nintzen... Ez nuen batikak eskatzen zuen lan gogorrarekin jarraitu nahi: oihala behin eta berriz irakin, sua piztu eta xaboi hautsa etengabe erabili. Horregatik, batik-a utzi eta mihisera aldatu nintzen: errazagoa izan zen. Zahartu ahala ikusmena urritu egin zitzaidan, eta horregatik utzi nuen batik-a zetan. Hobe zen niretzat pintatzea besterik ez. Pintura akrilikoak 1988/89an sartu zituzten Utopian Rodney Goochek eta Erdialdeko Australiako Aborigenen Elkarteko (CAAMA) beste kide batzuek. Artista horien margolan batzuen erakusketa egin zen, CAAMAk antolatuta, "Udako proiektu bat" izenekoa, eta bertan Kngwarreyeren lanak berehala jaso zuen kritikarien arreta. Jaso zuen arreta bat etorri zen artearen gorakadarekin mundu osoan.  

Aborigenen estilo nagusia 1971n Papunya komunitatean garatutakoa zen; hau da, antzeko tamainako puntu asko margotzea, bata bestearen ondoan arreta handiz jarrita, patroi desberdinetan. Geoffrey Bardon arte-irakaslea izan zen molde hori zabaldu zuena. Baina Kngwarreyek bere jatorrizko estilo artistikoa sortu zuen. Izan ere, 1989 eta 1991 bitartean bere pinturetan islatu zen lehen estilo horrek puntu ugari zituen, batzuetan bata bestearen gainean, tamaina eta kolore desberdinetakoak, Wild Potato Dreaming (1996) lanean ikus daitekeen bezala. 

Hasieran, Kngwarreyek CAAMA eta Holt familiarentzat margotu zuen Delmore Downs Station-en; 1991n, Melbourneko Aboriginal Gallery of Dreamings-erako eta Adelaideko Fred Torres of Dacou-rako lan asko egin zituen. 

Estilo desberdinetako jatorrizko margo horiek berehala lortu zituzten prezio altuak enkantean, eta horrek Utopiako margolari taldearentzat milioi bat dolarretik gorako sarrerak erdietsi zituen 1989/90ean. Kngwarreyeren nazioarteko lehen banakako erakusketa Oude Kerk-en (Amsterdam) egin zen 1999an, Aboriginal Gallery of Dreamings-en eskutik. 2013an, Emily Museoa ireki zuten Cheltenhamen (Victoria), Australian,  artista aborigen bakar bat protagonista zuen lehen museoa, .

 Estiloak 
Kngwarreye bakarkako estilo askotatik igaro zen margolari profesional gisa egindako ibilbide laburrean. 1992an, zerrenda horizontal eta bertikal paraleloak zituzten lerroetan puntuak lotzen hasi zen, ibaiak eta lurraren erliebea irudikatzen zituztenak, kolore ezberdinetan. Pintzel handiagoak erabiltzen hasi zen, eta bere ondorengo margo lanak hasieran egin zuen lan fin eta konplexua baino puntu askoz handiagoetan oinarritu ziren. 

1993an, koloretako orbanak margotzen hasi zen puntu askorekin batera, argi eta garbi erdian zeuden eraztunen antzekoak zirenak, Alaqura Profusion (1993) lanean ikusten den bezala. Bizarra mozteko brotxa batekin egiten zuen, eta estilo horri "dump dump" deitzen zitzaion, eta kolore oso distiratsuak erabiltzen zituen. My Mothers Country eta Emu Country (1994) lanetan ere koloretako eraztunen estilo bera antzematen da.

1995ean, kritikoek "fase kolorista" deitu ziotena amaitu eta mihisea zeharkatzen zuten marra lauak margotzen hasi zen. Jatorriz lodiak ziren marrek, askotan, ñame lerroak irudikatzen zituzten, Yam Dreaming (1994) eta Bush Yam (1995) lanetan bezala. Ñamearen hazkunde-eredu bitxiak adierazten zituen, giza biziraupenerako funtsezko landarea basamortuan, baina aurkitzen oso zaila.

Geroago, 1995ean, bere pinturek Jackson Pollock estatubatuarraren pintura espresionista abstraktuen nolabaiteko antza hartzen hasi ziren, mihisea zeharkatzen zuten lerro mehe ugarirekin. Hala ere, gai nagusia ñameak izaten jarraitu zuten, Yam Dreaming Awelye-n (1995) eta baita Yam Dreaming zuri-beltzeko margolanetan ere. Hil baino aste batzuk lehenago, Kngwarreyek mihise asko margotu zituen 3 egunez, pintzel oso lodi bat erabiliz, Body Paint-en (1996) bezala. 

Kngwarreyek ñame lerroak irudikatzen zituen bereziki bere lanetan. Basamortuko aborigenentzat elikagai iturri garrantzitsua zen ñame landarea. Gai horri buruzko obra asko pintatu zituen; askotan, pintura baten hasieran egiten zuen lehenengo gauza ñame lerroak jartzea zen. Landare hori bereziki esanguratsua zen berarentzat: bere bigarren izenak, Kame, lurraren gainean hazten den ñamearen lore horia esan nahi du. Bere pinturak komunitatearen bizitzako alderdi guztietan oinarritutako esanahiarekin deskribatzen zituen, ñame landareak barne. 

 Arrakasta 
Kngwarreyeren margolanen arrakastak eta eskariak arazo ugari sortu zizkion komunitate barruan, bere identitate indibiduala mantentzen saiatzean. Erdialdeko basamortutik kanpo inoiz egon ez eta margolari handi bihurtutako 80 urteko emakumearen mitoa izan zen bere ospearen arrazoietako bat. Izan ere, Perth, Adelaida, Sidney eta Canberran egon zen, nahiz eta famatu egin ondoren bakarrik. Komunitate zuriaren presio handia zegoen, era batera margotu zezan, beren estiloetako bat beste batzuk baino arrakastatsuagoa zela uste baitzuten. 

Kngwarreyeren zortzi margo batera saldu ziren Sothebyren 2000ko neguko enkantean 507.550 dolarren truke. Awelye (1989), zehazki, 156.500 dolarretan saldu zen. Urte berean, Kngwarreyeren lana Australiako artista indigenen banakako eta elkarlaneko zortzi talderen artean erakutsi zen Nicholas Hall ospetsuan, Errusiako Hermitage Museoan. Errusiako kritikariek harrera ona egin zioten erakusketari, eta haietako batek idatzi zuen:  Arte garaikidearen erakusketa da hau, ez duela gutxi egin den zentzuan, baizik eta azken garaietako arte erradikalaren pentsamoldean, teknologian eta filosofian. Australiako aborigenez gain, inork ez du lortu arte hori Hermitagean erakustea.  2007ko maiatzaren 23an, Mbantua Gallery & Cultural Museum-eko Tim Jennings-ek bere Earth's Creation (1994) pintura erosi zuen 1.056.000 dolar australiarren truke, Sidneyko Deutscher-Menzies-en enkante batean, aborigenen artelan batentzat errekor berria ezarriz.

 Ustiapena 
Arrakastarekin, nahi gabeko arreta iritsi zen. Eskarmentu gutxiko hainbat arte-merkatari bere komunitatera joan ziren negozioa egiten saiatzera. Kngwarreyek lagun bati deskribatu zion behin nola "Utopian arte-merkataritzan aritu nahi zuten bospasei kotxeengandik ihes egin zuen". 

Tim Klingender de Sotheby's-en arabera, Kngwarreye "artista aborigenen adibidea izan zen, oportunistek etengabe jazarria bere karreraren amaieran".

 Erakusketak 
Kngwarreyek atzera begirakoak izan ditu Australiako Museo Nazionalean, Niagara Galerietan eta Adelaidako Zinemaldiaren Zentroan.

 Aintzatespenak 

 Australian Artist's Creative Fellowship, Australiako Kontseilua, 1992.
 Emakumeen Victoriako Ohorezko Koadroan sartua, 2001.

 Erreferentziak 

Kategoria:Australiako artistak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Australiako aborigen kultura
Kategoria:Australiako aborigenak