Heather Couper

Heather Anita Couper (Wallasey, Ingalaterra, 1949ko ekainaren 2a - Aylesbury, 2020ko otsailaren 19a) britainiar astronomo, esatari eta zientzia-dibulgatzailea izan zen. 

Leicesterreko Unibertsitatean astrofisika ikasi eta Oxfordeko Unibertsitatean galaxien kumuluak ikertu ondoren, Greenwicheko Errege Behatokiko planetarioko irakasle titular izendatu zuten Couper. Ondoren, bi telesail aurkeztu zituen Canal 4 telebista katean: The Planets eta The Stars, eta, horrez gain, telebistan agerraldi asko egin zituen gonbidatu gisa. Irratian, Couperrek Britain's Space Race programa aurkeztu zuen eta 30 kapituluko Cosmic Quest telesaila BBC Radio 4rako . Couper Britainia Handiko Astronomia Elkarteko presidente izan zen 1984tik 1986ra, eta  Astronomiako irakaslea izan zen betiko Londresko Gresham College-n. Milurtekoko Batzordeko kide izan zen, eta, horren bidez, CBE izendatu zuten 2007an. 3922 Heather asteroideak bere izena darama. 

 Bizitza 
1949ko ekainaren 2an jaio zen Couper, Wallaseyn (Cheshire), eta George Couper eta Anita Couperren alaba bakarra zen. Zazpi edo zortzi urterekin, hegazkinak begiratzen ari zen gaueko zeruan, bere aita aireko lineako pilotua zelako, ustekabean meteoro berde distiratsu baten lekuko izan zenean. Gurasoek horrelakorik ez zegoela esan zuten, baina hurrengo egunean egunkariko titular batek "izar iheskor berde" bati buruz hitz egiten zuen, eta Couperrek astronomo izatea erabaki zuen.  

St Mary's Grammar School-en ikasi zuen (1977an St. Nicholas Grammar School-ekin batu zen Haydon School bihurtzeko), Wiltshire Lane-n, Northwood Hills-en, Middlesex-en. 16 urte zituela, Patrick Moore telebistako britainiar astronomoari idatzi zion astronomian karrera bat egin zezakeen galdetuz, eta erantzuna jaso zuen: "neska izatea ez da batere arazorik"! 

 Ibilbidea 

 Astronomia 
Peter Robinson moda-dendan eta bere Top Shop dibisioan (gaur egun Topshop) bi urtez kudeaketa-praktiketan aritu ondoren, Couper Cambridgeko Behatokian sartu zen ikerketa-laguntzaile gisa 1969an, eta 1970ean Royal Astronomical Society-ko kide bihurtu zen. 1973an graduatu zen Leicesterreko Unibertsitatean, Astronomian eta Fisikan lizentziatura lortuz. Leicesterren, Nigel Henbest astronomia ikaslea ezagutu zuen; lan-elkarte bat sortu zuten – Hencoup Enterprises – astronomia zabaltzean oinarrituta. Ondoren, Oxfordeko Unibertsitateko Astrofisika Sailean ikertu zuen, Oxfordeko Linacre Collegen graduondoko ikaslea zela.

1977tik 1983ra, Couper Greenwicheko Old Royal Observatory-ko Caird Planetarioko irakasle titularra izan zen (2007an Peter Harrison Planetarioak ordezkatu zuena), eta idazle eta irrati-esatari autonomo bihurtzeko lana utzi zuen. 1984an, Britainiar Astronomia Elkarteko presidente hautatu zuten, kargu horretan lehenengo emakumea eta bigarren pertsonarik gazteena izanik. Couper Junior Astronomical Society-ko (gaur egun Society for Popular Astronomy) presidente izan zen 1987–1989 urteetan. Londresko Planetarioak Couper gonbidatu zuen 1988ko ikuskizun publiko berria, Starburst!, idatzi eta aurkeztera.

Couper Gresham Collegeko Astronomia irakasle izendatu zuten 1993an – unibertsitatearen 400 urteko historian lehen emakumezko irakaslea izan zena – eta kargu horretan egon zen 1996ra arte. 

 Liburuak eta bestelako argitalpenak. 
1978tik aurrera, Couperrek astronomiari eta espazioari buruzko 40 liburu baino gehiago idatzi zituen, asko Henbestekin lankidetzan. Kritikari baten arabera, Couper eta Henbest «pertsonaia koloretsuak ikusteko begia duten istorio-kontalari bikainak» dira.

Bere artikuluak astronomia eta zientzia aldizkari nagusietan agertu ziren, besteak beste, BBC Sky at Night, BBC Focus eta New Scientist aldizkarietan. The Independent online egunkariko zutabegilea izan zen.

 Eklipseak 
1999an, Royal Astronomical Society-k eta La Société Guernesiaise-k Couper gonbidatu zuten hurrengo eguzki eklipse osoari buruzko hitzaldi nagusiak ematera. Eklipse hori 1927az geroztik Britainiar Uharteetatik ikusgai izango zen lehena izango zen. Couperrek Sumatran (1988), Hawaiin (1991), Aruban (1998), Egipton (2006), Txinan (2009) eta Tahitin (2010) Eguzki eklipse osoak ikusteko espedizioak ere zuzendu zituen.

 Agerraldi publikoak 
Couperren nazioarteko hitzaldi-birak eta jendaurreko hitzaldiak AEBetatik Txinara eta Kolonbiatik Zeelanda Berrira bitartekoak izan ziren. P&O Arcadia kruzeroaren lehen bidaian hizlari gonbidatu nagusia izan zen, eta Cunard-en Queen Mary 2 eta Queen Victoria ontziei buruzko aurkezpenak egin zituen. 1986an, Couper Concorde ontzian egon zen Londresetik Aucklandera (Zeelanda Berria) egin zuen lehen hegaldian. Bidaiariei Halley kometa erakusteaz arduratu zen astronomo gisa, Indiako Ozeanotik 18.000 metrora hegan egiten zuen bitartean.

Couper jaialdi askotan agertu zen, besteak beste, Brightongo Jaialdian, Cheltenhamgo Zientzia Jaialdian eta The Sunday Times Oxfordeko Literatura Jaialdian.  Bere lan korporatiboak British Gas, AXA SunLife eta IBMrentzako aurkezpen magistralak barne hartu zituen.

 Irratia 
Couperrek programa eta telesail ugari aurkeztu zituen BBC Radio 4n, besteak beste, Starwatch zuzeneko telesailak, Worlds Beyond eta The Modern Magi. 2008ko Sir Arthur Clarke saria irabazi zuen Britainia Handiko espazio lasterketagatik Radio 4ko Archive Hour saioan.

BBC Radio 2, Radio 4 eta Radio 5Live irratietan ere agerraldi ugari egin zituen, baita Erresuma Batuko eskualdeko eta tokiko irrati-kateetan ere. 2008an, Couperrek astronomiaren historiari buruzko 30 x 15 minutuko Cosmic Quest seriea aurkeztu zuen Radio 4n.

BBC World Service Irratirako egin zituen telesail nagusiak A Brief History of Infinity eta The Essential Guide to the 21st Century saioetatik hasi eta Seeing Stars saio luzeetaraino (Nigel Henbestekin aurkeztua) doaz.

Astronomiaz gain, Couper gonbidatu aurkezle izan zen Radio 4ko Woman's Hour, John Dunn Programme eta Start the Week saio nagusietan. Literaturarekiko eta tokiko historiarekiko interesa erakutsi zuen Radio 4ko With Great Pleasure eta Down Your Way saioen atalak aurkeztuz, eta musika klasikoarekiko interesa BBC Radio 3ko In Tune saiorako "Proms saioen aukeraketa" eginez.

 Telebistako agerraldiak 
Couper astronomia aditu gisa agertu zen albistegietan eta gaurkotasuneko gaien programetan, eta telesail eta programa ugari aurkeztu zituen, batez ere Channel 4-n.

Bere lehen telebistako agerraldiak gonbidatu gisa izan ziren Patrick Moorek aurkeztutako The Sky at Night telesailean. Couperrek (Terence Murtaghekin batera) 1981ean aurkeztu zuen Heavens Above haurrentzako telesaila, Yorkshire Televisionek ITV katerako ekoitzia.

1985ean, Couperrek zazpi ataleko The Planets telesaila aurkeztu zuen Channel 4rako, eta 1988an sei ataleko The Stars. Telebistako aurkezpenen artean, The Neptune Encounter (ITV), A Close Encounter of the Second Kind (Horizon, BBC2) eta Stephen Hawking: a Profile (BBC4) daude.

Telebistako programa askoren narratzailea izan zen, Ekranoplan: The Caspian Sea Monster (Channel 4) eta Raging Planet (Discovery Channel) artean.

 Telebista ekoizpena 
Couperrek, Henbest eta Stuart Carterrekin batera (bere The Stars telesailaren zuzendaria), Pioneer Productions sortu zuen, Erresuma Batuko telebista ekoiztetxe independente bat, programazio faktikoak sortzen zituena, 1988an. Couperrek konpainiaren lehen dokumentala aurkeztu zuen 1989an, The Neptune Encounter, Voyager 2ren Neptunoren gainetik igarotako hegaldiari buruzkoa. Ekoizle gisa, Couperrek Channel 4rako telebistarako egin dituen lanetan, besteak beste, saritutako Black Holes eta Electric Skies telesailak daude, baita Universe: Beyond the Millennium telesaila ere. Couperrek Pioneer Productions 1999an utzi zuen irrati eta telebistako agerraldi orokorretan zentratzeko.

 Milurteko Batzordea 
1993an, Couper sortu berri zen Milurteko Batzordean sartzeko gonbidapena jaso zuen, Loteria Nazionaleko dirua milurteko berria ospatu eta oroitzeko proiektuetara banatzeaz arduratzen ziren bederatzi komisarioetako bat izanik. Batzordea sortu zenetik 2009an desegin zen arte karguan egon ziren bi komisarioetako bat izan zen (Michael Heseltinerekin batera). 

Milurteko Batzordean egindako lanagatik, eta baita jendearen artean zientzia sustatzeagatik ere, Erreginaren Urtebetetze Ohoreen Zerrendan CBE izendatu zuten Couper 2007an. 

 Heriotza 
Couper 2020ko otsailaren 19an hil zen Stoke Mandeville ospitalean, 70 urte zituela, gaixotasun labur baten ondoren.
 Bibliografia 

 Space Frontiers, 1978, Woodpecker, 
 Exploring Space, 1980, Hennerwood, 
 Heavens Above!, 1981, Franklin Watts, 
 The Restless Universe, 1982, George Philip, 
 Astronomy, 1983, Franklin Watts 
 Physics, 1983, Franklin Watts, 
 The Planets, 1985, Pan 
 The Universe: A Three-Dimensional Study (pop-up book), 1985, Random House, 
  Halley's Comet Pop-Up Book, 1985, Hamlyn, 
 The Stars (Space Scientist), 1985, Franklin Watts  UK  US
 The Planets (Space Scientist), 1985, Franklin Watts  UK  US
 Comets and Meteors (Space Scientist), 1985, Franklin Watts  UK  US
 The Sun (Space Scientist), 1986, Franklin Watts  UK  US
 The Moon (Space Scientist), 1986, Franklin Watts,  UK;  US
 Galaxies and Quasars (Space Scientist), 1986, Franklin Watts  UK  US
 Telescopes and Observatories (Space Scientist), 1987, Franklin Watts  UK  US
 Spaceprobes and Satellites (Space Scientist), 1987, Franklin Watts  UK  US
 The Stars, 1988, Pan, 
 The Space Atlas, 1992, 
 How the Universe Works, 1994, Dorling Kindersley, 
 Guide to the Galaxy, 1994, Cambridge University Press, 
 Black Holes, 1996, Dorling Kindersley, 
 Big Bang, 1997, Dorling Kindersley, 
 Is Anybody Out There?, 1998, Dorling Kindersley, 
 To the Ends of the Universe, 1998, Dorling Kindersley, 
 Universe, 1999, Channel 4 Books,  hardback;  paperback
 Space Encyclopedia, 1999, Dorling Kindersley, 
 Extreme Universe, 2001, Channel 4 Books, 
 Mars: The Inside Story of the Red Planet, 2001, Headline, 
 Encyclopedia of Space, 2003, Dorling Kindersley, 
 Universe: stunning satellite images from outer space, 2006, Cassell Illustrated (UK) ; Thunder Bay (US) 
 The History of Astronomy, 2009, Cassell Illustrated (UK), ; Firefly (US), 
 The Story of Astronomy, 2011, Cassell, 
 The Astronomy Bible: The Definitive Guide to the Night Sky and the Universe, 2015, Firefly (US), ; Philip's (UK), 
 The Secret Life of Space, 2015, Aurum, 
 Space Visual Encyclopaedia, 2016, Dorling Kindersley, 
 2019 Stargazing, 2018, Philip's, 
 The Universe Explained: A Cosmic Q&A, 2018, Firefly, 

 Irrati aurkezpenak 

 With Great Pleasure, 1987, BBC Radio 4
 Down Your Way, 1989, BBC Radio 4
 Seeing Stars (monthly series), 1990–2001, BBC World Service
 The Modern Magi, 1995, BBC Radio 4
 Starwatch (6-part series), 1996, BBC Radio 4
 Naming the Universe (5-part series), 1999, BBC Radio 4
 The Essential Guide to the 21st Century (5-part series), 2000, BBC World Service
 Red Planet (3-part series), 2003, BBC Radio 4
 Worlds Beyond (3-part series), 2004/5, BBC Radio 4
 Arthur C. Clarke: the Science and the Fiction, 2005, BBC Radio 4/BBC World Service
 A Brief History of Infinity (2-part series), 2006, BBC World Service
 Britain’s Space Race, 2006, BBC Radio 4, winner of the 2008 Sir Arthur Clarke Award
 Cosmic Quest (30-part series), 2008, BBC Radio 4

 Filmografia 
UrteaTituluaRolaIgorleaOharrak1985The Planets (7-part series)AurkeztuThe Moving Picture Company for Channel 4Atalak: Children of the Sun, Mercury and Venus, Blue Planet, The Angry Red Planet, Planets of Gas, The Search for Planet X, Are We Alone?1988The Stars (6-part series)AurkeztuThe Moving Picture Company for Channel 4Atalak: Reach for the Stars, Messages from the Stars, Secrets of the Sun, A Star is Born, Stardoom, Beyond the Big Bang1989The Neptune EncounterAurkeztuPioneer Productions for network ITVVoyager 2 ontziaren Neptunoren gainetik igarotzearen inguruko dokumental laburra1992ET: Please Phone EarthNarratzailea/scriptwriterPioneer Productions for Channel 4/ABCUrrezko Domina, New Yorkeko Jaialdiak1992Second Kind-en A Close EncounterAurkeztuBBC2 HorizonGiotto espazio-ontzia Grigg-Skjellerup kometaren ondotik igaro zeneko zuzeneko emankizuna1993Space Shuttle DiscoveryNarratzaileaPioneer Productions for Channel 4Espazio-ontziaren misio baten barne-istorioa, STS-51 Discovery espazio-ontziko astronautek partzialki filmatua1994Electric SkiesEkoizlea/narratzaileaPioneer Productions for Channel 4Tximistari buruzko dokumentala. 1995ean Banff Rockie sariaren irabazlea Zientzia Programa Popular Onenarentzat; Urrezko Domina New Yorkeko Jaialdietan1995Arthur C. Clarke: VisionaryAurkeztuPioneer Productions for Discovery Channel Europe1996Wonders of Weather (13-part series)EkoiztuPioneer Productions for TLC1997Black HolesEkoiztuPioneer Productions for Discovery ChannelUrrezko Domina, Zientzia Dokumental Onena, New Yorkeko Jaialdiak1997/8Raging Planet (10-part series)NarratzaileaPioneer Productions for Channel 4/Discovery Channel1998Ekranoplan: The Caspian Sea MonsterNarratzaileaIdeal World for Channel 41998Killer EarthNarratzaileaPioneer Productions for Channel 41999Universe: Beyond the Millennium (4-part series)EkoiztuPioneer Productions for Channel 4/TLC/ABCAtalak: Planets, Stars, Creation, Alien Life. Wellcome/ABSW Zientzia Idazleen Saria1999IturriaNarratzaileaPioneer Productions for Channel 42002Stephen Hawking: ProfileAurkeztuBBC4Stephen Hawkingen 60. urtebetetzea ospatzeko dokumentala2003Space Shuttle: Human Time Bomb?Narratzailea/writerraPioneer Productions for Channel 4Columbia espazio-ontziaren hondamendiari buruzko dokumental laburra
 Sariak eta aintzatespenak 

 Times Educational Supplement Adinekoentzako Informazio Liburuaren Saria 1987.
 Letren Doktore Honoris Causa, Loughborough Unibertsitatea 1991.
 Zientzia Doktore Honoris Causa, Hertfordshire Unibertsitatea 1994.
 Zientzia Doktore Honoris Causa, Leicester Unibertsitatea 1994.
 Urrezko Domina, New Yorkeko Jaialdiak 1993, 1995, 1998.
 Banff Rockie Saria 1995.
 Britainiar Inperioko Ordenako Komandantea (CBE) 2007an.
 3922 Heather asteroideak bere izena darama.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Heather Couper-en webgunea
 Radio 4 Bilaketa kosmikoa 2008

Kategoria:1949ko jaiotzak
Kategoria:2020ko heriotzak
Kategoria:Erresuma Batuko telebista aurkezleak
Kategoria:Emakume astronomoak
Kategoria:Emakume fisikariak
Kategoria:Zientzia dibulgatzaileak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Telebista aurkezleak
Kategoria:Zinema ekoizleak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak