Imbangala

Imbangala edo mbangala erdialdeko Afrikako antzinako ermandade militar batzuen izena da, ziurrenik jagekin zerikusia dutenak. Garrantzi berezia hartu zuten XVII. mendean, Portugaldar Inperioarekin harremanak ezarri zituztenean, mertzenario gisa eskaintzen zituzten zerbitzuak eta esklabo harrapatuak saltzen baitzizkioten.

 Historia 
Imbangalak egungo Angolan agertu ziren XVII. mende inguruan. Álvaro I.aren erregealdian Kongoko Erresumari eraso zioten jagen antzekoak ziren, baina gehienen ustez bi talde bereizi ziren. Teoria batzuek diote jagak eta imbangalak aldi berean sortu zirela Lunda Inperioan; beste batzuek, berriz, uste dute imbangalek ez zutela zerikusirik haiekin, eta hegoaldetik zetozela, Biéko goi-lautadatik. Nolanahi ere, imbangalen mendebaldeko lehen lekukotasuna Andrew Battell marinel ingeles batengandik zetorren, 1600etik 1601era bitartean Kwanza ibaiaren hegoaldean haiekin bizi izan zena. Buruzagiek Battelli azaldu ziotenez, Elembe izeneko erresumako armadan zuen jatorria bere ermandadeak.

Imbangalen gaitasun militarrak Angolako gobernari portugaldarrak erakarri zituen, lehen aldi kolonialean (1575 – 1599) Ndongoko Erresuma konkistatzea lortu ez zutelako. Beren ohitura odoltsuak higuingarriak aurkitu arren, Luandako koloniako agintariek sarritan kontratatzen zituzten beren kanpainetarako. Ohitura honen lehen egilea Bento Banha Cardoso izan zen 1615ean, baina ez zuten benetako garrantzirik hartu Luís Mendes de Vasconcellos agertu arte, 1618an Ndongo haiekin eraso egin zuena.

Vasconcelosek, hala ere, mertzenarioen diziplina oso irregularra zela egiaztatu zuen; izan ere, bandetako batek desertatu egin zuen eta Kwango ibaiaren ondoan harrapaketa kanpaina hasi zen, Kasanje erresuma sortuko zuena. Hortik atera zen etniari imbangala esaten zaio garai modernoetan, ohitura militarrik gabekoa izanda ere. Beste talde bat Ndongo Erresumara batu zen, baina berehala traditu zuten. Nzinga Mbande erregina hura ordezkatzen saiatu zen, Kasanjekoekin aliatuz, baina, lortu ez zuenez, Matambako imbangalak errekrutatu zituen. Erreginak berak iniziazio-erritualak igaro omen zituen, eta imbangala bihurtu zen bere eskubidez.

Hala eta guztiz ere, armada portugaldarrak imbangalak erabiltzen jarraitu zuen azpikultura bera desagertzen hasi zen arte. Kwanza ibaiaren hegoaldean, imbangalek Bihe, Huambo eta Bailundo herrietako bezalako fakzioekin bat egin zuten, eta pixkanaka beren ezaugarriak alde batera utzi zituzten. Erritu-kanibalismoak, ordea, XIX. mendera arte iraun zuen.

 Kultura 
Imbangalak biziki militarizatuak eta iniziatikoak ziren. Beren lerroak harrapatutako nerabeez hornitzen zituzten, eta, beraz, debekatuta zuten ondorengorik izatea, eta, ondorioz, kilonboetan jaiotako haur guztiak exekutatu egiten zituzten. Beste aukera bat zen ama beste eskualde batera joatea erditzera eta urte batzuk geroago bere seme haziarekin itzultzea, erritu bat igaro beharko baitzuen imbangalatzat hartua izateko. Haurrak egunez egun borrokan trebatzen zituzten, eta lepoko bat eramateko agindua zuten, etsai baten lehen heriotza lortu arte kendu ezin zutena.

Imbangalen kultura izpiritualaren zati garrantzitsua maji asambaren erabilera ere bazen, morteroz ehotako giza hilotzez egindako ukendua, batzuetan haur sakrifikatuenak, gorputza estaltzeko erabiltzen zena. Beren irakaspenen arabera, edabe horrek borrokatik salbatuko zituen, baldin eta erabiltzailea duina bazen eta ermandadearen kodea (yijila) errespetatzen bazuen, hau da, infantizidioa, kanibalismoa eta koldarkeriarik eza.

Inbangala-gudariek nugnza izena hartzen zuten eta kilonbo bakoitzeko hamabi eskuadroitan banatzen ziren, eskuadroi bakoitza musungo izeneko kapitain batek gidatua. Kilonboak, berez, aldi baterako kanpamendu gotortuak ziren, hamabi atez hornituak, gudarien irteera errazteko. Eraso-taktika ohikoena zulu-erasoen antzeko hiru angeluk aurrez aurre egindako erasoa zen, mutanda izeneko eskuin hegal batez, erdiko abangoardia batez (muta ita) eta ezkerreko hegal batez (muya) osatua. Imbangalen arma ohikoenak arkua, aiztoak eta ezpatak ziren, baita borra eta aizkora ere.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Angolako historia militarra
Kategoria:Kanibalismoa Afrikan
Kategoria:Mertzenarioak