Karmengo Amaren baseliza (Donostia)

Karmengo Amaren Baseliza Donostia Pasealeku Berrian zegoen eraikin frankista zen. Baleares gurutzaontziaren hildakoei eskainita zegoen eta 1941ean burutu zen. Bertan frankistek ospakizun ugari egin zituzten. Toki horretan gaur egun Jorge Oteizaren Eraikuntza Hutsa eskultura dago.https://www.sansebastian1813.es/onewebmedia/TRABAJO-1.pdf

 Historia 
1936ko gerra bete-betean hasi ziren frankistak Pasealeku Berrian euren iruditeria eta sinbolismoa txertatzen. Hain zuzen ere, 1937an, hiria menderatu eta hilabete gutxira, Falange Espainolaren sortzaile Jose Antonio Primo de Riveraren izena jarri zioten pasealekuari. Baseliza kokatu zen tokia, erregimenaren iruditerian, Pedro Barruso Bares historialariaren hitzetan  ‘erorien’ oroigarri eta ‘martirio’ gune gisa ezarri zuten. Aipaturiko ermitaz gain, Pasealeku Berrian «tradizioaren martirien» omenezko monumentu bat eraikitzeko proiektua ere egon zen mahai gainean 1938an. Memoria e historia de la Guerra Civil. Lugares de memoria en San Sebastián Proiektu hori ez zen burutu. 

Frankismoarentzat sinbolismo handikoa izan zen Baleares gurutzaontziaren hondoratzea, eta horren omenez eraiki zuten, hain justu, ermita. Matxitxakon 1937an Errepublikaren Gipuzkoa eta Nabarra bouen aurka borrokatu zen itsasontzi frankista zen Baleares, Errepublikaren indarrek Palos lurmuturrean (Cartagena, Espainia) 1938ko martxoaren 6an hondoratu zutena. Barrusok jasotzen duenez, ontzian zihoazen 786 pertsona hil ziren hondoratzean, tartean hainbat gipuzkoar; beste 435 lagun bizirik atera ziren. 

Ermita eraiki baino lehen, 1938an bertan, mausoleo bat eraiki zuten Baleares-eko hildakoen eta, bereziki, hildako gipuzkoarren omenez: tumulu bat zen, hondoratzean zendutako gipuzkoarren izenak jasoz. 1940an, aldare bat eraiki zuten horren parean eta, azkenik, 1941ean, ermita. 

Behin-behineko aldarea kendu, eta mausoleoaren gainean eraiki zuten 1941eko uztailaren 16an inauguratu zuten Karmengo Ama Birjinaren baseliza. Barrusoren lanak jasotzen duenez, Gipuzkoako Aldundiko arkitektoak diseinatu zuen, itsas armadako komandante Luis Garcia Cavedaren ekimenez. Baleares-eko hildakoak ez ezik, eskuinarentzat oso sinbolikoak diren Joan Lazkanokoa, Blas Lezo, Cosme Damian Txurruka eta Antonio Okendo marinel gipuzkoarrak ere oroitzen zituen ermita berri horrek.https://sansebastian1813.es/438120760/438140269 Era berean, ermitaren aurrean zegoen gurutze handi bat eta Antonio Palaok 1861ean egindako Juan Sebastian Elkano itsasgizonaren estatua, Getariatik ekarri zutena;https://unleveinstante.blogspot.com/2015/05/ayer-y-hoy-de-donostia-09.html Franco hil ondoren, Getariarrek herrira eraman zuten aintzinean. 

Ermita 1980ko hamarkadaren hasierara arte egon zen zutik. Urte horietan teilatua puskatu zen, sarrera bota zuten eta zikinkeria zabaldu zen nonnahi. Urte horietan Gipuzkoako Aldundiak proposatu zuen ermitaren esanahia aldatzea, itsasoan hildako gipuzkoar guztiak oroitzeko gune bat izateko. Proiektua ez zen inoiz gauzatu, eta ermita utzita egon zen, bota zuten arte. Azkenik, 2002an, Oteizaren Eraikuntza Hutsa eskultura jarri zuen bertan udalak. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Beñat Parra: "Pasealeku Berriko ermita: frankistek eraikia eta Oteizaren obrak ordezkatua", Irutxuloko Hitza, 2446.zk., 2025/05/16.

Kategoria:1941 Euskal Herrian
Kategoria:Donostiako behinolako eraikinak
Kategoria:Donostiako baselizak
Kategoria:Frankisten omenezko eraikin, kale eta monumentuak Euskal Herrian
Kategoria:Urgull