Diskurtso zientifiko

Diskurtso zientifikoa (latinetik discursus ['alde batetik bestera korrika egiteko ekintza']) eduki zientifikoak formatu tekniko batean espezializatutako hizkuntza baten bidez komunikatzeko aukera ematen duen testu-eraikuntza da, non lexikoa, sintaxia eta testu-konfigurazio osoa ezaugarritzen diren.

Eduki horietarako, diskurtso zientifikoak hizkuntza espezializatua erabiltzen du, eta Judith Batista et al., -ren arabera, honako parametro hauek bete behar ditu:

Hizkuntzak, komunikazio-tresna gisa, ezagutzaren oztopoak haustea eta azken gertaera zientifikoen berri izatea ahalbidetzen du. Ezagutza berriak sortzeko edo lehendik daudenak berresteko gai diren teoria berriak baliozkotu, faltsutu edo inposatu behar ditu zientzialariak bere diskurtsoaren bidez, eta jakintza horiek transmititzeko erabiltzen den hizkuntza komunitate zientifiko osoan zabaldu ahal izatea eta mundu osoan zabaldu ahal izatea eskatzen du, erraz eta egoki aplikatzeko inolako interferentziarik gabe. Hori guztia posible da igorleak zein hartzaileak erabilitako kode linguistikoa berbera bada.

Diskurtso zientifikoa eraikitzeko, Judith Batista et al., -ren aipuan zirriborratutako parametroez gain, autore batzuek, diskurtso zientifikoaren eta akademikoaren subjektibotasun saihestezinaz ohartarazten dute, diskurtso zientifikoari eta akademikoari berezkoa zaion objektibotasuna onartuta, María Garcíaren kasuan bezala, objektibotasun diskurtsiboari eragiten dioten zenbait faktore aipatzen baititu.

 Hizkuntza espezializatuak 
Hizkuntza espezializatua erabilera profesionaleko egoeran dagoen hizkuntza bat da, espezialitateko hizkuntza bat. Gaztelaniaren kasuan, helburu espezifikoekin hitz egiten da espainieraz (EFE). Hizkuntza espezializatu baten funtsezko ezaugarria terminologia da, eta jakintza-arlo bateko informazio espezifikoa komunikatzeko balio du. Hizkuntza espezializatu batean erabiltzen den terminologia edo lexiko horri Technolekt alemanaren teknologia esaten zaio.

Hizkuntza espezializatu orok ezagutza hirukoitza eskatzen dio erabiltzaileari, behar bezala erabiltzeko: 1) diskurtso-gaitasuna, 2) kultura-ezagutza eta 3) lanbide-ezagutza. Ondorioz, autore batzuek hizkuntza espezializatuen irakaskuntza bigarren hizkuntzen irakaskuntzatzat jotzen dute, hizkuntza-gaitasunaren eskuratze-mailagatik. EFEren didaktika nahiko berria da, adibidez, Helburu Espezifikoetarako Hizkuntzen Europako Elkartea 1992an sortu baitzen.

Enrique Alcarazen arabera, hizkuntza espezializatu baten didaktikak funtsezko bi ildo metodologiko eskatzen ditu: 1) lexiko-semantikoa eta 2) pragmatikoa.

 Hizkuntza zientifikoaren ezaugarri tradizionalak 
Hasteko, hizkuntza zientifiko-teknikoaren eta dibulgazio-hizkuntzaren arteko aldea nabarmendu behar da. Hizkuntza zientifiko-teknikoa terminologia-marka sendoa duten hizkuntza-barietateen multzoa da eta hizkuntzazkoak ez diren beste zeinu batzuekin batera, ezinbestekoa da ezagutza espezializatuak transmititzeko. Dibulgazio-lengoaia hizkuntza espezializatuaren aldaera bat da, diskurtsoaren hartzailea arloko profesionala ez denean gertatzen dena, eta ondorioz, hiztegi-aldaera bat egokitzen da komunikazio eraginkorra lortzeko.

Josefa Gómezen ustez, diskurtso zientifiko-teknikoa adierazten duten testuak honela sailka daitezke:

 Dibulgaziozko testua: irakaskuntzako testua da eta espezialista ez den hartzaile bati zuzenduta dago.
 Testu didaktikoa: irakaskuntzako testua da eta hartzaile espezialista bati zuzenduta dago.
 Txostena: testu metodologikoa da eta hartzaile espezialista bati zuzenduta dago.

Alcarazen ustez, komunikazio zientifiko-teknikoa testu idatziaren bidez gauzatzen da, zientziak iturriz babestua izateko duen beharragatik. [5] Beste egile batzuentzat, ahozko kanalak ere jarduten du eta garrantzi handikoa da zientziaren dibulgazio-ekitaldietan.

Bestalde, Sanzek hizkuntza zientifikoaren zenbait ezaugarri prototipiko definitzen ditu:

 Hiztegi unibokoa → hizkuntza monosemikoa. Polisemia, sinonimia eta homonimia onartzen ez duten teknizismoak eta neologismoak erabiltzea. Konposizioaren eta deribazioaren araberako neologismoak sortzea. Mailegu lexikalak. Grafiko eta marrazki argigarriak erabiltzea.
 Objektuari erreferentzia zorrotza → lengoaia denotatiboa. Hizkuntza zeiharra erabiltzeko errezeloa. Hizkuntzaz kanpoko erreferentzia zuzena eta argia da.
 Subjektibotasuna ukatzea → hizkuntza objektiboa. Definizioa, enuntziazioa, deskribapena, azalpena, erakustaldia eta karakterizazioa erabiltzen ditut, sentimendu edo jarrera pertsonalak tartean sartu gabe.
 Zehaztasuna eta argitasuna → hizkuntza ekonomikoa. Sekuentziazio sinplerako, nominalizaziorako eta aditz-denbora sinpleetarako konektoreak erabiltzea. Ez dago aditz-perifrasiarik eta apaingarri erretorikorik.
 Intimismorik eza → hizkuntza inpertsonala. Modu inpertsonala, apaltasun-plurala, ahots pasiboa eta oraingo denboraren nagusitasuna eta modu indikatiboa erabiltzea.
 Berezitasunik eza → hizkuntza unibertsala. Termino zientifikoak eta teknikoak, adibideak eta konbentzio metodologikoak erabiltzea. Orainaldi gnoseologikoaren erabilera.

Aipatzekoa da hizkuntzalaritza kognitiboaren azken joeretatik, objektibotasunaren eta unibertsaltasunaren kontzeptuak, objektibotasuna subjektu enuntziatzailearen intimitatearen esku-hartze eza bezala ulertuta, eta unibertsaltasuna egiaren presuntzio gisa, pixkanaka, adostutako eraikuntza intersubjektiboak ordezkatzen dituela, hau da, objektibotasuna kognizio konpartitu gisa ulertzen da, eta unibertsaltasuna, berriz, kognizio partekatu horren adostasun gisa.
Dibulgazio-lengoaian, berriz, hizkuntza zientifiko-teknikoaren ezaugarri guztiak betetzen dira, termino teknikoak erabiltzearena izan ezik; izan ere, termino horien gainean lexiko-aldakuntza doitzen da, eta diskurtso zientifikoaren lexiko teknikoa lexiko semitekniko bihurtzen da, lego entzulegoak zertaz ari den uler dezan.

Merezi du neologiari aparte bat eskaintzea. Gutierrezentzat, hiru neologia mota daude: forma-neologia, zentzu-neologia eta neologia sintaktikoa. Forma-neologia sarrera lexikalak sortzea da, hainbat prozeduratatik abiatuta: mailegu lexikala, deribazioa, konposizioa, latina/grekoa, eponimoak eta akronikoak. Zentzu-neologia lehendik dagoen termino bati esanahi berri bat esleitzean datza (mapa geografikoak > mapa genetikoak). Neologia sintaktikoa funtzio sintaktikoaren aldaketa da, termino baten kategoria gramatikala aldatzean, nominalizazioan gertatzen den bezala (gateoa: aditza > substantiboa = gateoa).

 Idazketa teknikoa 
Idazketa teknikoa «transmititzen dituen informazio-edukiek espezializatutako idazketa da». Idazketa teknikoak argitasunaren eta zehaztasunaren aldeko apustua egin behar du, eta, beraz, Leratek gomendatzen du testu zientifiko-teknikoen ekoizpenean arreta berezia jartzea siglen eraikuntzan, maila esplizitutik (izena) maila hermetikora (akronimoa) joan beharko baitute.
Era berean, Leratek gomendatzen du esposizioak orokortasunetik partikularrera, aurrekotik gerokora edo funtsezkotik osagarrira egitea. Nolanahi ere, gomendatzen du konplexutasun txikienetik konplexuenera joatea. Testu baten irakurgarritasuna eta onargarritasuna faktore horien mende dago, perpaus-sintagmen hedaduraren mende baino gehiago.

Bestalde, idazketa teknikoa gainegitura ezagunen batean sartu behar da, hau da, komunitate zientifikoak onartutzat jotako diskurtso edo testu-sekuentziaren batean (deskribapena, argudiaketa, narrazioa, etab.), eta era berean onartutakoen diskurtso-generoren batean (albiste zientifikoa, txostena, proiektua, gutuna, etab.).

Idazketa teknikoak, beraz, gainegitura batetik (diskurtso-generoak) abiatzea eskatzen du makroegitura bat eraikitzeko (antolaketa-eskema, hierarkia semantikoa), mikroegitura batean (perpausen arteko ehuna) zehaztuko dena.

Alcarazen arabera, diskurtso-generoak halakotzat definitzen dira, testu-multzo batek komunikazio-funtzio bera (erreferentziala, konatiboa edo metalinguistikoa), b) antzeko makroegitura (hierarkia semantikoa), c) antzeko diskurtsoaren antolaketa-modua (deskribapena, narrazioa, azalpena), d) antzeko maila lexiko-sintaktikoa (teknizismoak, sintagma nominalak, modu indikatiboa) eta e) baldintza soziopragmatiko komunak (testuinguru zientifiko-teknikoetan erabiltzen den hizkuntza) partekatzen dituelako.

Alcarazek ezartzen du idazketa teknikoko makroegitura honela banatzen dela: lehen mailakoa, testu baten kapitulu eta akabiteekin bat datorrena, eta bigarren mailakoa, paragrafoen armadurarekin bat datorrena. Alcarazek gomendatzen du eduki batek zortzi lerro baino gehiago hartuko baditu, hainbat paragrafotan banatzea mikromarkagailuekin (konektore sekuentzialak). Bestalde, Alcarazek kortesia akademikoaren ezaugarri pragmatikoa aipatzen du, ez bakarrik beste iturri batzuei egindako erreferentzietan, baita azalpenen argitasunean ere.

 Argudiozko testua 
Argudiozko testuak munduaren ezagutzari buruzko jarrerak antolatzen ditu. Horretarako, testuinguruaren fokua kontzeptuen eta solaskideen erreakzioaren arteko harremanean zentratzen da (Werlich, Sanzek aipatua). Hiruhilekoko egitura bat dute ezaugarri, hau da, arazoa, konponbidea eta ondorioa, baina argumentuzko ikuspegi batekin (Adam, Sanzek aipatua, posizio-hartze nabarmen bat, oraingo denboraren erabilera, lokailu logiko eta sekuentzialak, esaldi luzeak (koordinatuak arerioak eta kopulatiboak eta mendeko kausalak, segidakoak eta amaierakoak).

Gainegitura lineala izaten da, eta logika jarreran ardazten du. Hasierako tesi bat, premisa batzuk, argumentazio bat eta ondorio bat izan ohi dira.

Hasierako tesia kontzeptuaren, nozioaren edo teoriaren status quo semantikoaren aurkezpena da. Premisak hasierako tesiaren oinarri teorikoa dira, egiazkoa den aldetik ulertzen den bezala. Premisak defendatzea edo ezeztatzea da argudioa, baliozkotasun/baliaezintasun zientifikoa frogatzeko. Ondorioa premisen aldeko edo kontrako argudioak ematea da, baliozkotzat edo baliogabetzat jotzeko.

Argudio-testuaren makroegiturak erlazioren bat du azalpen-testuarekin kontzeptuen sekuentzia logikoaren bidez, baina argudio-testuak sekuentzia hori hierarkia semantiko handiago batean sartzen du, tesiaren edo jarrera-planteamenduaren hierarkian.

Tesi bat erasotzeko edo defendatzeko erabiltzen den argumentu-aparatua hamaika argudio, falazia edo frogaz osatuta egon daiteke. Frogak argumentu baten baliozkotasunaren egiaztapen logiko eta materiala dira. Argudioak tesi bat sostengatzeko edo behera botatzeko erabili nahi diren arrazoibideak dira. Falaziak baliogabeak dira, eta baliodunak dirudite. Tesia hasierako jarrera da, eta argumentuzko testu batean oinarritzen da, planteamendu bihurtuta. Laburbilduz, tesi bat argudioen bidez azaltzen da, eta horiek frogen bidez egiaztatzen dira.

Erretorikak eta dialektikak taxonomia argumental sofistikatua garatu zuten, eta gaur egun ere erabiltzen da. Horrela, adibidez, ohikoa da argumentu zientifikoen testuek beste autore batzuek esandakoa hitzez hitz aipatzea, eta horrekin argumentum ad verecundiam ezartzen ari dira, hau da, norberaren tesiaren egia espezialista baten autoritatearekin estaltzea.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Alcaraz, Enrique (2000). El inglés profesional y académico. Madrid: Alianza, Col. Libro Universitario. ISBN 978-84-206-5754-7. OCLC 43700419.
 Batista, Judith; Beatriz Arrieta y Rafael Meza (2005). «Elementos semántico-lexicales del discurso científico-técnico inglés y su traducción». Núcleo XVII (22). ISSN 0798-9784, pp. 177-197.
 Fernández, Francisco; Luz Gil (2000). Enlaces oracionales y organización retórica del discurso científico en inglés y en español. Valencia (España): Universidad de Valencia. ISBN 978-84-370-4428-6. OCLC número.
 García, María (2008). «Subjetividad y discurso científico-académico. Acerca de algunas manifestaciones de la subjetividad en el artículo de investigación en español». Revista signos: estudios de lingüística VIII (66). ISSN 0035-0451, pp. 9-31.
 Gómez, Josefa (1998). «El lenguaje científico-técnico y sus aplicaciones didácticas». Revista Carabela (44). ISBN 978-84-370-6232-2, pp. 30-39.
 Gutiérrez, Bertha (1998). La ciencia empieza en la palabra. Análisis e historia del lenguaje científico. Barcelona (España): Península. ISBN 84-8307-150-9. OCLC 41108668.
 Carrillo, Lázaro (2008). «Dimensión del discurso argumentativo». Signa. Revista de la Asociación Española de Semiótica (17). pp. 171-207.
 Lerat, Pierre; Albert Ribas (1997). Las lenguas especializadas. Barcelona (España): Ariel Lingüística. ISBN 978-84-344-8223-4. OCLC 37238285.
 Rizo, Marta (2006). «Intersubjetividad, Vida Cotidiana y Comunicación». Revista Comunicologí@: indicios y conjeturas I (5). Archivado desde el original el 15 de septiembre de 2008. Consultado el 4 de julio de 2009.
 Sanz, Inmaculada (2007). El español profesional y académico en el aula universitaria : el discurso oral y escrito. Valencia (España): Tirant lo Blanch (Col. Prosopopeya). ISBN 978-84-845-6999-2. OCLC 184898199.
 Schopenhauer, Arthur (2002). El arte de tener razón : expuesto en 38 estratagemas. Madrid: Alianza Editorial. pp. 54-60. ISBN 978-84-206-7348-6. OCLC 50251317.

 Ikus, gainera 

 Zitazio
 Inpaktu-faktore
 Berdinen arteko ebaluazio
 Artikulu zientifiko
 Aldizkari zientifiko
 Literatura zientifiko
 Metodo zientifiko
 Zientziaren komunikazio
 Zientzia-kazetaritza
 Kanpo estekak 

Kategoria:Diskurtsoaren azterketa