Jaunzuriaren elezaharra

Jaunzuriaren elezaharra duela hamabost bat mende, euskaldunak aitaeraileen egituretan bizi ziren eta bere bizibidea abeltzaintzan eta nekazaritzan oinarrituta zegoen. Taldeka antolatzen ziren, sendien egitura berezi bat mantenduz eta epaile zaharren gidaritzapean gizon eta emakume hauek bere bizitza garatzen zuten.

Mendietako gailur garaiek langa luze bat osatzen zuten eta itsasertzean, arrantzagizon ausarten lehendabiziko ogibidea zen. Hondartzak, haitzak eta itsas arteetan itsasoko baliabideak altxor amaigabeak ziruditen. 

Belauntzitik gizon ilegorridunak eta handiak irten ziren eta txalupetan lehorreratzen hazi ziren. Txalupa batean andere bat arreta handiz zekarten. Arrantzaleek bere begitartea eskeini zioten atzerritik zetozen itsas gizon haiei eta andereari emakume euskaldunen adiskidetasuna lagungarri egin zitzaion.

Andereak gaixotasun bat zuela bazirudien ere, begietan tristura ilun baten aginpean zegoela igarri zioten. Gau batean, andereak haur bat erditu zuen, ilegorria, azal zuri-zuria eta begiak itsasoaren urdintasuna bezalakoak. Ordurako negarrak irripar bihurtu ziren anderearen aurpegian eta euskaldunek ere barruko alaitasuna kanporatu zuten dantzan hasteko: espatadantza eta aurreskua, txistua eta danbolinaren soinuz lagunduta.

Andereak bere iraganaren berri ematen hasi zitzaion emakume zahar bati. Danimarkatik zetorrela aitortu zion eta bere aita bertan erregea zela. Aitak bere alaba alboko beste herri bateko printzearekin ezkontzea nahi zuen. Baina printze hau baldarra, odoltsua, errukigabea eta krudela zen: gudak ondoren bere arerioen buruak zintzilik zeramatzan zaldiaren gainean. Printzesak ez zuen printze hori maite. Bere bihotza zaldun batean jarrita zegoen. Baina erregea honetaz jabetu zenean, alaba gazteluko soto ilun batean giltzarapetu zuen. Behin batean, printzesak, adiskide baten laguntzaz, bere zaldun maitearekin bat egitea lortu eta gau batean, ezkutuan, ezkondu ziren.

Hilabeteak pasa ziren eta erregeak zaldunaren lepoa mozteko agindua eman zuen. Hurrengo egunsentian printzesa bere hurbileko lagunekin gaztelutik ihes egitea lortu zuen, Danimarkatik belauntzi handi batean alde egin eta hegoaldeko bidea hartzea erabaki zuen. Itsas lapurrak zirela esanez bidaia luzea egin zuten Euskal Herriko kostaldera iristeko. Matxitxako eta Ogoño artean dagoen itsasertzera heltzean untziko andereak, printzesak, ibai-ahoko ur garbi eta gardena ikusterakoan zera oihukatu zuen: - Munda aqua! Eta bere lagunek toki hura Munda aqua izendatu zuten. Izen hori bizirik dirau egun: Mundaka.

Printzesak euskaldunei bere kontaketa bukatu zuenean, bere seme txikia lo geratu zen eta beste emakume guztiak beregana hurbildu ziren. Gizonek haurrari Jaunzuria izena jarri zioten, azal txuria eta ilegorria zuen anderearen semeari. Haurra euskaldunen artean hazi eta guztien konfidantza irabazi bazuen ere, amarengandik ikasitako kulturak eta jakinduriek gizon haien buruzagia izateko haina eman zioten, Bizkaiko lehen jauna bihurtzeko. Mundaka Gernikatik datorren ibai-ahoan kokatzen bada ere, Elizalde bat zela aipatzen zuen Wilhem von Humboldtek, hain zuzen ere, Bizkaiko estatuen asanbladarako diputatuek deituak diren lehendabizikoak, alegia. Datu hau argitzeko filologoak zera azaldu zuen, izendapena aintzinako ohitura batean oinarritzen zela soil-soilik. Beste aldetik, asanblada hauetan lege-lerraunik baliogabea da eta deialdia puntuz-puntu gauzatzen da behin batean bakarrik besteak bezala. 
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal Herriko kondairak