August Wilhelm Hupel

August Wilhelm Hupel (Buttelstedt, 1737ko otsailaren 25agreg./otsailaren 14ajul. – Paide, 1819ko urtarrilaren 18agreg./urtarrilaren 6ajul.) Baltikoko alemaniar artzain, teologo, historialari, folklorista, publizista, estoniazale eta hizkuntzalaria izan zen.

 Bizitza 
Hupel Buttelstedten jaio zen Christian Friedrich Hupel artzainaren eta haren emazte Barbara Christiana von Spankauren familian. 1754-1757 urteetan teologia ikasi zuen Jenako Unibertsitatean eta 1757an Livoniara joan zen irakasle partikular gisa. Artzain gisa, Äksin eta Oberpahlenen (gaur egungo Põltsamaan) aritu zen.

1766-1767 urteetan, Lühhike öppetus itzuli zuen, estonieraz argitaratutako lehen aldizkaria, Peter Ernst Wilde medikuak zuzendua. 1771n, Wilderen Arsti ramat nende juhhatamisseks kes tahtvad többed ärra-arvada ning parrandada estonierara itzuli zuen, eta idazlan hori estonierazko lehen medikuntza-liburua izan zen. Gainera, Nordische Miscellaneen (28 zenbaki) eta Neue Nordische Miscellaneen (18 zenbaki) aldizkariak zuzendu zituen eta Allgemeine deutsche Bibliothek aldizkarian kolaboratu zuen.

1780an, Hupelek estonieraren gramatikaren inguruko alemanezko tratatu bat osatu zuen, Ehstnische Sprachlehre für beide Hauptdialekte, den revalschen und den dörptschen, nebst einem vollständigen Wörterbuch. Lehen argitaraldiko hiztegiak 17.000 hitz inguru zituen eta, horrez gain, morfologiaren deskribapena. Bigarren argitaraldia, 1820an argitaratua, 20.000 hitz inguru izatera iritsi zen. Horrez gain, Johann Gottfried von Herderrek inspiratuta, estoniar abesti herrikoiak bildu zituen.

1793ko Versuch die Staatsverfassung des Russischen Reichs darzustellen liburuan, Franz Benedikt Hermann ingeniari eta estatistikariarekin polemikoan ibili zen.

Hupel materialista zen baina arima hilezkorraren existentzia defendatu zuen, eta arima eter itxurako materia «sotilez» osatuta dagoela uste zuen. Materialismoa eta kristautasuna uztartzen saiatu zen, baina aldi berean tolerantzia erlijiosoaren alde hitz egin zuen.

 Lanak 

 Topographische Nachrichten von Lief- und Ehstland
 Topographische Nachrichten von Lief- und Ehstland. Erster Band (1774)
 Topographische Nachrichten von Lief- und Ehstland. Zweiter Band (1777)
 Topographische Nachrichten von Lief- und Ehstland. Dritter und lelzter Band (1782)
 Die gegenwärtige Verfassung der Rigischen und der Revalschen Statthalterschaft (1789)
 Ehstnische Sprachlehre für beide Hauptdialekte, den revalschen und den dörptschen; nebst einem (1780)
 Nordische Miscellaneen eta Neue Nordische Miscellaneen
 Lühhike öppetus (Peter Ernst Wilderekin batera, 1766-1767; estonierazko lehen aldizkaria)
 Arsti ramat nende juhhatamisseks kes tahtwad többed ärraarwada ning parrandada (Peter Ernst Wilderen idazlanaren itzulpena, 1771)
 Versuch die Staatsverfassung des Russischen Reichs darzustellen (bi liburukitan, 1793)
 Idiotikon der deutschen Sprache in Lief (1795)
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Baltikoko alemaniarrak
Kategoria:Jenako Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Estoniako hizkuntzalariak
Kategoria:Estoniako idazleak
Kategoria:Alemanezko idazleak
Kategoria:XVIII. mendeko idazleak
Kategoria:Fikzioz kanpoko idazleak
Kategoria:Estoniako itzultzaileak
Kategoria:Estoniako luterotarrak
Kategoria:Estoniako teologoak
Kategoria:Kristau teologoak
Kategoria:Estoniako folkloristak
Kategoria:Estoniako historialariak
Kategoria:Gizon historialariak