Joycelyn Elders

Minnie Joycelyn Elders (Schaal, Arkansas,1933ko abuztuaren 13a) Estatu Batuetako pediatra eta osasun publikoko administratzailea da, 1993tik 1994ra bitartean Estatu Batuetako Zirujau Nagusia izan zena. Osasun Publikoko Zerbitzu Batzordeko almiranteordea, zirujau nagusi gisa aritu zen bigarren emakumea, kolorezko bigarren pertsona eta  lehen afroamerikarra izan zen. Elders ezaguna da gai polemikoen inguruan duen ikuspuntuengatik, hala nola drogen legeztatzea, masturbazioa eta eskoletan antisorgailuen banaketa. 1994ko abenduan dimisioa eman behar izan zuen, bere iritzien ondorioz sortutako eztabaida baten erdian. Horren ondoren pediatriako irakasle emeritu izendatu zuten Zientzia Medikoetako Arkansasko Unibertsitatean.

 Biografia 
Elders Minnie Lee Jones bezala jaio zen Schaalen, Arkansasen, apartzero familia txiro batean, eta zortzi seme-alabetan zaharrena eta bere eskolako ikaslerik onena zen. Familiak bi urte eman zituen Richmondeko (Kalifornia) gerra-ontziola batetik gertu, Schaalera itzuli aurretik. Unibertsitatean, Minnie Joycelyn Lee izena hartu zuen. 1952an, Little Rockeko (Arkansas) Philander Smith Collegen  Biologian lizentziatu zen, eta Delta Sigma Thetarekin ere konprometitu zen. Cornelius Reynolds enplegatu federalarekin ezkondu zen, eta geroago Oliver Elders saskibaloi entrenatzailearekin.

Milwaukeeko Beteranoen Administrazioko ospitale batean erizain laguntzaile gisa lan egin ondoren, 1953ko maiatzean Estatu Batuetako Armadara batu zen eta 2. teniente bihurtu zen. Armadan eman zituen 3 urteetan fisioterapeuta gisa trebatu zen. Ondoren, Medikuntza Eskolara joan zen, eta mediku titulua lortu zuen 1960an. Minnesotako Unibertsitateko Ospitalean praktikak egin eta Arkansasko Unibertsitateko Medikuntza Zentroan pediatriako egoitza bat egin ondoren, Elders-ek  Biokimikako masterra lortu zuen 1967an.

 Arkansasko Osasun Saileko zuzendaria 
1987an, orduko gobernadore Bill Clintonek Elders  Arkansasko Osasun Departamentuko zuzendari izendatu zuen, eta postu hori bete zuen estatuko lehen emakume afroamerikarra izan zen. Karguan egon zen bitartean, lorpen nagusietako batzuk nerabeen haurdunaldi-tasa murriztea izan zen, metodo antikontzeptiboen, kontseilaritzaren eta sexu-hezkuntzaren eskuragarritasuna handitu egin baitzen eskola-kliniketan. 1988tik 1992ra lehen haurtzaroko detekzio-probetan ere hamar aldiz egin zen gora, eta bi urteko haurrentzako immunizazio-tasan ehuneko 24 egin zuen gora.  GIBari buruzko aholkularitza-zerbitzuak eta probak zabaltzea, bularreko minbizia detektatzeko azterketak gehitzea, eta zainketa aringarri hobeak izatea adinekoentzat ere lortu zen. Era berean, gogor lan egin zuen eskola publikoetan sexu-hezkuntzaren, higiene egokiaren eta substantzien abusuaren prebentzioaren garrantzia sustatzeko. 1992an, Estatuko eta Lurraldeko Osasun Ofizialen Elkarteko presidente hautatu zuten.
 Arrazakeriarekin esperientziak 
Eldersek uste zuen Zirujau Nagusi izendapenaren aurkako jarrera sexismoak eta arrazakeriak bultzatu zutela. «Elkarte Mediko Estatubatuarreko pertsona batzuek, haietako talde batek, ez zekiten ni medikua nintzenik ere. Ebazpen bat onartzen ari ziren esateko hemendik aurrera Zirujau Nagusia medikua izan behar dela, eta hori kolpe bat izan zen niretzat,... Ez dute espero emakume beltz batek nik dudana lortzea eta nik ditudan gauzak egitea».

Elkarrizketa batean, Shirley Chisholmek emakume gisa afroamerikar gisa baino zapalduago sentitzeari buruz egindako adierazpenarekin lotzen ote zen galdetu zioten, eta honela erantzun zuen: «Emakume beltza naizelako naiz ni». Elders afroamerikar komunitatearen ahotsa izan zitekeen, eta pobreziari eta nerabeen haurdunaldian duen paperari buruz hitz egin, komunitatearen barruan arazo garrantzitsua baita. Afroamerikako ama nerabe pobreak «13. zuzenketak aurreratu ez zuen esklabutzaren gatibu» daude, eta hori da eskola publikoetan sexu-hezkuntza irakastearen garrantzia nabarmentzeko arrazoi nagusietako bat.

 Sexu-heziketari buruzko ikuspuntuak 
Endokrinologo gisa, Elders emakume diabetiko gazteen haurdunaldiarekin bereziki kezkatuta zegoen. Diabetesa duten emakume nerabeak haurdun geratzen badira, aukera handia dute beren gorputzek fetua baztertzeko edo fetuak "umetokian" anomaliak garatzeko. Haurdunaldi horiek gerta ez daitezen, sakon hitz egin zuen bere pazienteekin haurdunaldi goiztiarraren arriskuez eta antisorgailuak erabiltzearen eta nerabezaroa hasi bezain laster sexualitatea kontrolatzearen garrantziaz. Tratatu zituen 260 gazte diabetikoetatik bakarra geratu zen haurdun.

 Emakume gazte afroamerikarrentzako sexu-hezkuntza 
Eldersek sexu- eta ugalketa-hezkuntzaren alde egiten zuen, batez ere afroamerikar komunitateetan. Testuliburu zaharrenak kritikatu zituen, emakume zuriek bakarrik izaten zituztela berez hileko erregularrak esaten zutenak, emakume zuriek antisorgailuak erabiltzen zituztelako beren hilekoak erregulatzeko. Emakume beltzek ez zituzten metodo antikontzeptiboak erraz bilatu, "ministroak [beltzak] pulpituan zeudelako pilula antikontzeptiboak genozidio beltza zirela esanez". Emakume beltzak esplotatzen dituzten eta ugalketa-osasuneko aukerak kentzen dizkieten gizon beltzekiko atsekabea adierazi zuen, "ezin baduzu zure ugalketa kontrolatu, ezin duzu zure bizitza kontrolatu" esanez.

 Ameriketako Estatu Batuetako Zirujau Nagusia 
Eldersek Osasun Institutu Nazionalen garapen profesionaleko saria jaso zuen, eta Arkansasko Unibertsitateko Zentro Medikoan pediatriako irakasle laguntzaile ere izan zen 1967tik. 1971n irakasle elkartua izan zen, eta 1976an irakasle. Endokrinologian zentratu ziren bere ikerketa-interesak, eta 1978an endokrinologo pediatriko gisa batzordearen ziurtagiria jaso zuen, Arkansas estatuko lehen pertsona izanik. Eldersek Bates Collegeko Zientzietan Doktore titulua jaso zuen 2002an.

1993ko urtarrilean, Bill Clintonek Estatu Batuetako Zirujau Nagusi izendatu zuen, hau da, osasun publikoaren arloko agintari publiko gorena. Postu hori lortzen lehen afroamerikarra eta bigarren emakumea (Antonia Novelloren ondoren) izan zen. Bere baieztapen-audientzian, Eldersek erantzun egin zien gertakari batengatiko kritikei, non erabaki baitzuen jendeari ez jakinaraztea bere departamendua Arkansasen banatzen egon zen kondoiak akastunak zirela, baimendutakoa baino hamar aldiz faila tasa handiagoarekin. Eldersek esan zuen "ez dakit" erabakia zuzena izan ote zen, baina berak uste izan zuen dibulgazio publikoak kondoien eraginkortasunean fede publikoa galtzea ekar zezakeela, eta hori izango zela arriskurik handiena. Aukera polemikoa eta Clintonen osasun planaren babesle sendoa izan zen, beraz, 1993ko irailaren 7ra arte ez zuten baieztatu. Zirujau Nagusi bezala, Eldersek berehala lortu zuen polemikoa izatearen ospea. Bera baino lehenagoko Zirujau Nagusi asko bezala, bera ere osasunarekin zerikusia zuten kausen defendatzaile irekia zen. Drogak legeztatzeko aukera aztertzearen alde egin zuen, eta antisorgailuak eskoletan banatzea babestu zuen. Clinton presidenteak Elders babestu zuen, eta ez zutela ulertu esan zuen.

 Drogen legalizazioari buruzko ikuspuntuak 
Eldersek kritikak eragin zituen, baita Clinton administrazioaren zentsurak ere, drogak legeztatzeak krimena murrizten lagun zezakeela eta ideia aztertu beharko litzatekeela iradoki zuenean. 1993ko abenduaren 15ean, komentario horiek egin eta astebetera gutxi gorabehera, bere seme Kevinen aurkako karguak aurkeztu ziren kokaina saltzeagatik, lau hilabete lehenago ezkutuko agenteak tartean sartu zituen gertakari batean. Eldersek uste zuen gertakaria tranpa bat izan zela eta karguen unea bera eta presidentea lotsarazteko diseinatu zela. Kevin Elders erruduntzat jo zuten eta 10 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, horietatik lau hilabete bete zituelarik. Arkansasko Auzitegi Gorenean helegitea jarri zuen, eta auzitegi horrek berretsi egin zuen kondena. Epaitegiaren arabera, Elders jaunak ez zuen frogatu narkotikoen salmentan harrapatuta zegoenik. Ez zen egon apelazio gehiagorik.

 Giza sexualitateari eta abortuari buruzko iruzkinak 
1994ko urtarrilean, abortuaren testuinguruan, Eldersek esan zuen: "Benetan behar dugu fetuarekiko maitasun istorio hau gainditu eta umeez kezkatzen hasi".

Urte horretan, Nazio Batuen Erakundeak HIESari buruz eman zuen hitzaldi batean parte hartzera gonbidatu zuten. Gazteak sexu-jarduera modu arriskutsuagoetan sar ez daitezen, ea egokia izango litzatekeen masturbazioa sustatzea galdetu zioten, eta hark erantzun zuen: "Masturbazioari buruz egin duzun galdera espezifikoaren arabera, giza sexualitatearen parte dela uste dut, eta agian irakatsi beharko litzatekeen zerbaiten parte dela. Baina gure seme-alabei oinarrizko kontzeptuak irakatsi ere ez dizkiegu egin. Eta sentitzen dut denbora luzez saiatu garela ezjakintasunean, eta bada garaia hezten saiatzeko".  Adierazpen horrek eztabaida handia sortu zuen, eta Eldersek Etxe Zuriaren babesa galdu zuen. Leon Panetta Clintonen kabineteburuak esan zuen: "Arlo askotan presidentea ez dago ados bere ikuspuntuekin. Hau gehiegi da". 1994ko abenduan, Clinton presidenteak Elders dimititzera behartu zuen. 1995ean, Good Vibrations sexu positiboko txikizkariak maiatzaren 28a Masturbazioaren Egun Nazionala aldarrikatu zuen, Eldersen defentsaren omenez.

Bere artikulu profesionalen bilduma bat Bethesdako (Maryland) Medikuntza Liburutegi Nazionalean dago.

 Gobernu osteko jarduerak 
Zirujau Nagusi kargua utzi zuenetik, Elders Arkansaseko Unibertsitatera itzuli zen Medikuntza Zientzietarako pediatriako irakasle gisa, eta geroago UAMSeko irakasle emeritu izendatu zuten. 2009an, Elders Minnesotako Unibertsitatearekin elkartu zen Osasun Sexualerako Hezkuntzan nazioaren lehen katedra ezartzeko. Funts hori Minnesotako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Giza Sexualitatearen Programan sexu osasunerako hezkuntzako irakasle titularrak erakartzeko eta mantentzeko da.

2010eko urriaren 15eko artikulu batean, argi eta garbi adierazi zuen marihuana legeztatzearen alde:Uste dut droga arriskutsuagoak kontsumitzen ditugula, legezkoak direnak: zigarroak erretzea, nikotina eta alkohola... Fisikoki askoz ondorio suntsitzaileagoak eragiten dituztela sentitzen dut. Marihuanaren debekua kendu behar dugu.1997an, Elders-ek bere autobiografia argitaratu zuen.
 Sariak eta aintzatespenak 

 National Coalition of 100 Black Women erakundearen Candace saria jaso zuen 1991n.
 Omicron Delta Kappan sartu zuten 1996an SUNY Plattsburgheko honoris causa iniziatu gisa.
 2015ean, Philander Smith College-k, Elders' alma mater-ek, Joycelyn Dr. Elders School of Allied and Public Health sortu zuen.
 Elders Arkansaseko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten 2016an.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "M. Joycelyn Elders (1993–1994)" U.S. Department of Health and Human Services.
 Agerraldiak C-SPAN-en
 Gizon eta emakume bereizgarriak: Joycelyn Elders doktorea
 Joycelyn Elders-i egindako elkarrizketa

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako zientzialariak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume pediatrak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Endokrinologoak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako Armadako ofizialak