Jelisaveta Načic

Jelisaveta Načiic (Belgrad, Serbia, 1878ko abenduaren 31 - Dubrovnik, Kroazia, 1955eko ekainaren 6a) jatorri serbiarreko arkitektoa izan zen. Belgrad hiriko udalarentzat diseinu urbanoaren eta arkitektonikoaren arloan lan egin zuen, baita era partikularrean ere. Aitzindaria izan zen, bere herrialdeko lehen arkitektoa izan zelako.
 Lehen urteak 
Jelisaveta Nacic Belgradeko Unibertsitateko Eskola Politeknikoan hasi zen ikasten 1896an, eta 1900ean graduatu zen, 22 urte zituela. Eskola Teknikoan sartu zen lehen emakumea izan zen, eta Unibertsitate horretako arkitekto egresatuen lehen belaunaldiko kide izan zen. Emakumeen enpleguari bidea ireki zion sektore publikoan, eta ordura arte gizonezkoentzat bakarrik ziren lanbideetan sartzera bultzatu zituen asko. mende amaieran, emakumeen% 7k bakarrik zuen oinarrizko alfabetizazioa eta irakaskuntza zen mundu akademikora eta lan-mundura hurbiltzeko aukera bakarra.

 Ibilbidea 
Eraikuntza Ministerioan hasi zuen marrazkilari ibilbidea eta bi urte beranduago Belgrad hiriko arkitekto kargua lortzeko estatu mailako azterketa gainditu zuen. Nahiz eta kalifikatuta egon, ezin izan zuen lanpostua eskuratu, legez, goi funtzionario publikoaren titulua ezin baitzitzaion sexu femeninoko pertsona bati esleitu. Garai hartan, soldadutza bukatuta izatea zen baldintza, eta horrek emakumeak kanpoan uzten zituen. Jelisaveta Načiëk ez zuen amore eman eta administrazio publikoan jarraitu zuen lanean, Belgradeko Udaleko Arkitektura Sailean. Načiček udal arkitekto baten zabaltasun eta ardurekin egin zituen lanak, baina praktikan soilik, ez karguaren onarpen ofizialean.

1903an, hirugarren postua lortu zuen Karadjordjevic dinastiaren mausoleo baterako lehiaketan, Topolako San Jorge elizan. Arrakasta horrek errekonozimenduak eta enkargu pribatu asko ekarri zizkion hurrengo urteetan.

 Lanak eta proiektuak 
Bere lehen proiektua 1903an Kalemegdan parkean Eskailera Txikia diseinatzea izan zen.Bere lanik ezagunena Pedro I. Erregeren Lehen Hezkuntzako Eskola da, 1905ean hasi eta Belgradeko alde zaharrean eraikia. Eraikin hau 1918an amaitu zen eta gerora ere XX. mende hasierako Serbiako arkitektura publikoaren adibiderik garrantzitsuenetarikoa da. Bere beste eraikin publiko bat 1912ko Tuberkulosiaren Pabilioia izan zen, Serbiako mota honetako lehen ospitalea. Eraikin funtzional bat, eguzki-terraza handi bat duena, 1919an eraitsi zutena.
Hainbat etxebizitza partikular eta apartamentu-eraikin proiektatu zituen. Nabarmentzekoak dira, besteak beste, Marko Markovic liburu-saltzailearen bizilekua, 1904tik aurrera; BoÏidar Krstic koronelaren etxea, 1904an eraikia, edo Balkanetako Langileen Etxebizitza Multzoa, 1911n eraikia. Azken horien ezaugarria da apaindurarik gabeko arkitektura, apartamentu funtzionalak dituena, baina kostu txikikoak

Administraziotik plangintzari egindako ekarpenen artean, auzoaren antolamendua eta Terazijeko erdiko plaza nabarmentzen dira, baita XX. mendeko hiri-birdiseinua ere Kalemegdan parke handirako. Parke hori, gotorlekuarekin batera, kultura-monumentu bat da Belgradeko hiriarentzat.Parke honen antolaketa 1869an hasi zen eta Dimitrije T. Leko irakasle ohiak egindako aurretiazko marrazkiak landu zituen.

Jelisaveta Naque erlijio-arkitekturan ere aritu zen; San Alexander Nevsky Belgradon, 1909koa -1930ean amaitua- eta San Goiaingeru Migel Stimljen, Kosovon – 1920tik 1922ra –, biak gerrak eten zituen

. Lehena Popovic eta Androsov-ek berreraiki zuten, eta jatorrizko proiektuan oinarrituta hasi bazen ere, ez dakigu oraingoak antzekotasunik duen, eta bigarrena osatu egin zen, Načiç-ren diseinuarekin bat etorriz eta 2004an berreraikitzera itzuliz.

San Alexander Nevsky eliza 1877an eraiki zuten, St. Alexander Nevsky. 1891n beste eliza handiago batek ordezkatu zuen. Jelisaveta Načiç-ek diseinatutako proiektua 1912an hasi zen eraikitzen, baina Lehen Mundu Gerraren hasierak obra geratzera behartu zuen. 1928tik 1929ra bitartean berrartu eta amaituz. Elizaren koruetan, 1876-1918ko askapen-gerretan hildako soldaduei eskainitako monumentuak daude, baita Nikolas II.a errusiar tsarrari eta Aleksandar I Karaerabakigarria erregeari eskainitakoak ere.

Lehen Mundu Gerrak Jelisaveta Načiç-en ibilbide profesionala eten zuen. Terazijeko Arkua, Serbiako armadaren omenez 1913an berak diseinatutako Balkanetako gerrak zirela eta eraiki zena, Hungariako Neusiedleko zelai batean giltzapetzea ekarri zion. Han alaba bat izan zuen eta han ezkondu zen. Gerra amaitu ondoren, Dubrovnikera joan zen. Ez zen berriro arkitekturan aritu. Jugoslaviako Herri Errepublika Federatiboaren aldeko Estatuak konpentsazio bat eman zion hil baino pixka bat lehenago, baina ez zuen inoiz pentsio ofizialik lortu bere lanagatik.

Jelisaveta Načiç-en lana oso emankorra izan zen 16 urte eskaseko ibilbidean.

 Sariak eta aintzatespenak 
Bere izena hiriaren memorian dago. Bertako bi eraikin, Markovic etxea eta Eskola, kultur ondare gisa katalogatuta daude, eta 2004an, izena eman zioten etxebizitza multzoaren aurreko kaleari. Abian jarri zen gainera, etxebizitza horien ondoan bere oroimenean parke bat sortzeko ekimena.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumeak arkitekturan

 Kanpo estekak 

Kategoria:Belgradarrak
Kategoria:Serbiako arkitektoak
Kategoria:Emakume arkitektoak