Julia Tagüeña

Julia Tagüeña Parga (Frýdlant, Txekoslovakia, 1948ko urriaren 21a) zientzialaria, fisikaria, ikertzailea eta irakaslea izan da Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Zientzia Fakultatean. Gainera, Oxfordeko Unibertsitateko Zientzietako doktoretza du. UNAMeko Energia Berriztagarrien Institutuko irakaslea eta ikertzailea izan da.

 Bizitza 
Julia Frýdlanten (sasoi hartanTxekoslovakia) jaio zen. Aita, Manuel Tagüeña, fisikaria zen eta ama, Carmen Parga irakaslea. Juliak Fisika ikasi zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan (UNAM) eta Zientzietako doktoretza lortu zuen Oxfordeko Unibertsitatean. Bere ikerketa-eremu nagusia egoera solidoaren fisika eta energia berriztagarriak izan dira.

 Ibilbide akademikoa 
1976 urtean lanean hasi zen UNAMeko Materialen Ikerketa Zentroan (CIM) (gero, Materialen Ikerketen Institutua (IIM) izan zena). 1985 urtean, UNAMen Morelos Campusera joan zen, Temixcon, Morelosen, eta ireki berri zen Eguzki Energiaren Laborategiaren (LES) lehen ikertzailea eta talde sortzailearen parte izan zen. 1996 urtean, Laborategi hori Energiaren Ikerketa Zentro bihurtu zen eta Tagüeña doktorea izan zen azken zuzendaria 2012 urtean, baita bulegoaren arduraduna ere 2013 urtean Energia Berriztagarrien Institutu (IER) bihurtu zenean. Urte horietan, hainbat egonaldi sabatiko egin zituen: bat Mexikoko Iztapalapa Metropoli Unibertsitate Autonomoan (1984-1985); beste bat Universum, UNAMeko Zientzien Museoaren eraikuntzan parte hartzeko (1991); eta beste bat Moreloseko Estatuko Unibertsitate Autonomoan (1998-1999), sortu berri zen Zientzia Fakultateari laguntzeko. Gutxienez, indexatutako 66 argitalpen ditu, 93 artikulu dibulgaziokoak, 46 kapitulu liburuetan eta 20 tesitik gora zuzendu ditu, horietatik 13 bat graduondokoak.

 Zientziaren dibulgazioa 
Erredakzio-kontseiluetako partaide izan da: Revista Ciencia y Desarrollo (CONACYT), Mexikoko Fisika Aldizkaria (Mexikoko Fisika Elkartea), Ciencias (FC), Reforma egunkariko kultura saila, Revista Digital Universitaria (2009tik 2013ra ere zuzendu zuena), Brasilen Multiciencias de la Universidad estadual de Campiñas aldizkaria, eta El Universal egunkariko kultura-kontseilu editorialarena, Chiapasko Quehacer Ciencia aldizkariarena (Chiapasko Unibertsitate Autonomoa), Mundo Nano-ko batzorde editorialarena, Morelos Zientzien Akademiako “La Ciencia desde Morelos para el mundo” seriearena eta Moreloseko Batasunarena, Institutu Politekniko Nazionalaren Conversus aldizkaria, Advisory Board de Dimensions argitaletxea (ASTC), Forum aldizkaria (FCCYT) eta ¿Cómo ves? (UNAM). DGDC erredakzio-batzordeko presidentea izan zen (2004-2008) eta dibulgazio- eta ikerketa-aldizkari askoren berrikuslea da. 

 Administrazio publikoa 
Administrazio publikoan, 2013 urteko apiriletik 2018 urteko abendura, Mexikoko Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionaleko Garapen Zientifikoko zuzendari ondokoa izan zen. 2019 urteko urtarrilean, bi urterako hartu zuen bere gain AC Foro Aholku-emaile Zientifiko eta Teknologikoaren Koordinazioa; hala ere, urte eta erdian baino ez zuen bete kargu hori, 2020 urteko uztailaren 6an uko egin baitzion, Conacyt-ek hornitu beharko zituzkeen baliabideak ematean ez zela bete argudiatuta.

 Argitalpenak 

 E. Ruiz-Sánchez, R. Arencibia-Jorge, J. L Jimenez-Andrade, J. Tagüeña, H. Carrillo-Calvet, Y. G. Rubo(2025) Sixty Years of Research on Polaritons: A Scientometric Review. Ingeniaritzari buruzko txostenak. 7. liburukia, Issue 3.
 García-Rodríguez A, Núñez M, Pérez MR, Govezensky T, Barrio RA, Tagüeña J., et.al. (2025) Sustainable visions: ungainbegired machine learning insights on global development goals. PLOS ONE 20(3): e0317412. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0317412
 Ricardo Ruiz-Sánchez, Ricardo Arencibia-Jorge, Julia Tagüeña, José Luis Jimenez-Andrade, Humberto Carrillo-Calvet(2024) Exploring research on ecotechnology through artificial intelligence and bibliometric maps, Environmental Science and Ecotechnology, Volume 21
 Jose Luis Jimenez-Andrade, Julia Tagüeña, Ricardo Arencibia-Jorge, Tzipe Govezensky, Miguel Robles-Perez, Humberto Carrillo-Calvet, Rafael A. Barrio and Kimmo Kaski.(2024) Organizational changes and research performance: A multidimentsional assessment. Research Evaluation, 2024, 33, rvae005
 Alberto García-Rodríguez, R. A. Barrio, Tzipe Govezensky, Julia Tagüeña, Miguel Robles Pérez,Humberto Carrillo Calvet, José Luis Jiménez Andrade,Ricardo Arencibia-Jorge and Kimmo Kaski.(2023) Impact of institutional organization on research productivity and multidiziplinarity.Front. Phys. 11:1161019. doi: 10.3389/fphy.2023.1161019

 Mansard, L. F E.Mora, M. D. C. S., & Parga, J. T. (2007). Museología de la ciencia: 15 años de experiencia (Zientziaren museologia: 15 urteko esperientzia). UNAM
 Sanchez-Mora, M. C., & Tagüeña Parga, J. (2011). Eskalen erabilera oztopo epistemologiko gisa nanozientziaren zabalkundean. Mundo nano. Revista interdisciplinaria en nanociencias y nanotecnología (Nano mundua. Nanozientzietako eta nanoteknologiako diziplina arteko aldizkaria), 4(2), 83-102.
 del Río Portilla, J. A., & Tagüeña Parga, J. (2021). Talentu gazteak: Zergatik eta zertarako ikasi Energia Berriztagarrien Ingeniaritza?
 Tagüeña Parga, J., Guerra Gómez, A. R., Garrido, C., & Camhaji, A. (2018). Memoria del Seminario Internacional: Opciones y desafíos en México para las Instituciones de Educación Superior ante la Sociedad Digital (Nazioarteko Mintegiaren Memoria: Gizarte Digitalaren aurrean Goi Mailako Hezkuntzako Erakundeek Mexikon dituzten aukerak eta erronkak).
 Tagüeña Parga, J., & Martínez Fernández, M. (2000). Energia. Revista digital universitaria, 1(2) (Unibertsitateko aldizkari digitala, 1(2)).
 Sanchez-Mora, C., Reynoso-Haynes, E., Mora, A. M. S., & Parga, J. T. (2015). Zientzia Mexikoko public communication of science in Mexico: past, present and future of a profession. Public Understanding of Science, 24(1), 38-52.
 J. PARGA T., & SANCHEZ, N. P. (2012). Redes sociales: Construyendo nuevas visiones de la realidad: Entrevista con Norma Pareja Sánchez  (Sare sozialak: Errealitatearen ikuspegi berriak eraikitzen: Norma Pareja Sanchezekin elkarrizketa).
 Tagüeña, J.Pollitzer, E. (2021). Zientzia, energia eta generoa Garapen Iraunkorreko Helburuetan. Inventio, la génesis de la cultura universitaria en Morelos, 17(42), 1.

 Sariak 
 2023an, "Alejandra Jaidar" Zientzia Dibulgatzeko Sari Nazionala, Zientzia eta Teknika Dibulgatzeko Mexikoko Elkarteak (Somedicyt) emana.
 The World Academy of Sciences-ek emandako Regional Awards in Public Understanding and Popularization of Science sariaren hartzekoduna.
 2025ean,UNAMeko ikertzaile emeritua 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Oxford Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Mexikoko zientzialariak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Mexikoko fisikariak
Kategoria:Emakume fisikariak