Scilla lilio-hyacinthus

Scilla lilio-hyacintus, Pirinioetako eskila, Scilla generoko loredun landare bat da.

 Deskribapena 
Scilla-lilio-hyacinthus landare belarkara iraunkorra da, 10 eta 30 cm bitarteko altuerara iristen dena, askotan taldeka egoten da. Erraboil ezkatadun handiak eratzen dituen geofita bat da, eta horietatik udaberrian kimu berriak sortzen dira. Oinarriko hostoak, sinpleak eta linealak, 15 eta 30 cm bitarteko luzera eta 1 eta 3 cm bitarteko zabalera neurtzen dute, berde distiratsuak eta lantzeolatuak (puntazorrotzak). Loraldian luzatzen diren bi edo hiru lore-zurtoin izaten ditu. 5 eta 15  lore bertikalek infloreszentzia trinkoa, konikoa eta errazemosa (sortak dituela) osatzen dute.

Lore hermafroditek simetria erradiala dute eta trimeroak dira (hiru zatirekin). Periantoko sei tepalo berdin-berdinak dira izar-forman, 9 eta 12 mm bitartean dute luzera, obobatuak eta urdin distiratsuak dira, edo lila purpura kolorekoak, gutxitan zuriak, eta  mintzezko braktea txiki eta estuez inguratuta daude. Beheko brakteak 1 eta 2,5 cm bitarteko luzera dute, obatuak eta mintzezkoak dira. Harizpidun sei estamine dituzte. Tepaloen antzeko kolorekoak, eta antena urdin ilunak dituzte.

Fruitua kapsula bat da. (

 Taxonomia 
Carl Linnaeus-ek 1753an deskribatu zuen formalki lehen aldiz, Scilla-ren zortzi espezieetako bat bezala.  

 Etimologia 
Epiteto espezifikoak erraboilaren antza lilienarekin eta hostoen antza hiazintoekin. Hortik dator lilio-hyacinthus izena.

 Banaketa eta habitata 
Scilla lilio-hyacinthus-en banaketa-eremu naturalak Espainiako iparraldea (Kantabriar mendikatea, Pirinioak) eta Frantziako hegoaldea eta erdialdea (erdialdeko mendigunea) hartzen ditu. Pagadietan eta belardietan egoten da, 600 eta 1600 metro bitarteko altitudeetan, oro har lur hezeetan, erreken ertzetan, bereziki kareharrizko lurzoruetan.

 Ekologia 
Loraldia apiriletik ekainera bitartean izaten da. Polinizazioa entomogama da (intsektuen bidez). Hazien dispertsioa barokorea da (erorketagatik).

 Kontserbazioa 
Landarea espezie babestua da Erdialdeko Mendigunean.

 Laborea 
Batzuetan, lorategiko landare apaingarri gisa erabiltzen da. -20°C-rainoko tenperaturak jasan dezakete.

 Toxikotasuna 
Landare guztia pozoitsua da.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Linneo, Carl (1753). "Scila". Especie Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, sinónimos selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas. vol. 1. Estocolmo: Impensis Laurentii Salvii. págs. 308-309., ikus halaber Especie Plantarum
 Tutín, TG; Heywood, VH; Burges, NA; Moore, DM; Valentín, DH; Walters, SM; Webb, DA, eds. (1980). "Scilla lillio-hyacinthus". Flora Europaea. Volumen 5, Alismataceae a Orchidaceae (monocotiledóneas). Cambridge, Inglaterra: Cambridge University Press. pag. 42. ISBN 0-521-20108-X. (ikua ere) Flora Europaea)
 POWO (2022). «Scilla lilio-hyacinthus L.». Plantas del Mundo Online. Real Jardín Botánico de Kew. 2022ko maiatzaren 29an kontsultatua.

Kategoria:Orchidaceae