Ruhnu

Ruhnu (; ; ) Baltikoko uhartea da, Rigako golkoan dagoena. Uhartea estoniar subiranotasunaren menpe dago, Saareko konderriaren parte izanda. Guztira 11,9 km²-ko azalera du eta 2008an 71 biztanle zituen. 1944. urtera arte suediarrek populatu zuten uhartea, eta Suediako lege tradizionalak ziren uhartea gobernatzen zutenak.

 Historia 
Ruhnun gizakien presentzia erakusten duten lehen aztarna arkeologikoak k.a. V. milurtekoak dira, eta batez ere itsas txakurren urtaroko ehizari lotuta daude. Lehen eskandinaviarrak Ruhnura noiz iritsi ziren eta suediarren kokaleku iraunkorraren hasiera ezezaguna da. Ziurrenik ez da XIII. mende hasierako Gurutzada Baltikoak baino lehenagokoa; horien bidez, Rigako golkoko ibaiertzeko lurretako indigenak kristautasunera bihurtzera behartu zituzten eta Ordena Teutonikoaren mende jarri zituzten. Suediarrek uhartean duten presentzia aipatzen duen lehen dokumentua 1341eko gutun bat da, Kurlandiako gotzainak bidalia, bertokoek uhartean bizitzeko eta beren jabetza suediar legeen arabera administratzeko eskubidea dutela baieztatzen zuena.

Suediako Erresumak uhartea okupatu zuen (1691tik 1708ra, formalki 1721era arte), ondoren errusiar subiranotasunera pasa zen Lehen Mundu Gerrara arte, Alemaniar Inperioak uhartearen kontrola hartu zuenean (1915-1918). Gerraren ondoren, Suediara itzultzeko tokiko ekimenak izan arren, eta Letoniak lurraldea aldarrikatzen zuen arren, uharteek Estoniako kide izatea onartu zuten 1919an. 1934ko errolda baten arabera, Ruhnuk 282 biztanle zituen, horietatik 277 suediarrak eta 5 estoniarrak.

Bigarren Mundu Gerran, Estoniako gainerako herrialdeetan bezala, Sobietar Batasunak Ruhnu okupatu zuen (1940-1941), ondoren Alemaniak (1941-1944). 1943ko azaroan, 75 biztanleko lehen talde bat Suediara eraman zuten. 1944ko abuztuan, bigarren okupazio sobietarra hasi eta gutxira, gainerako herritarrek, bi familiak izan ezik, Suediara zihoan itsasontzi batean ihes egin zuten.

Jatorri estoniarreko zibil batzuek Ruhnu birpopulatu zuten bigarren okupazioan, eta uhartea armada sobietarraren goarnizio txiki baten basea ere izan zen. 1970eko hamarkadan, ekaitzak uhartea kaltetu ondoren, biztanle gehienak lekualdatu zituzten, nahiz eta inoiz ez 400 biztanle baino gehiago izan. 1991n Estoniak independentzia lortu ondoren, lurrak eta jabetzak beren legezko jabeei itzuli zitzaizkien, gehienak Suedian bizi zirelarik.

 Geografia 
Ruhnuk 11,9 km²-ko azalera du guztira, 5,5 km-ko luzera gehienez eta 3,5 km-ko zabalera. Punturik garaiena Haubjerre muinoan du, 25 m-koa. Estoniako beste toki batetik hurbilen dagoen puntua Abruka uhartea da, ipar-mendebaldetik 24 kilometrora dagoena. Pärnu 96 km ipar-ekialdera dago. Kontinentetik hurbilen dagoen puntua Kolka lurmuturra da, Kurlandia penintsulan (Letonia), 37 km hego-mendebaldera. Uhartearen heren bat inguru basoz estalita dago, eta gainerakoa nekazaritzarako eta artzaintzarako erabiltzen da.

 Fauna eta flora 
Uhartean animalia espezie batzuk aurki daitezke, hala nola oreina, azeria, arratoia, sagu arrunta, apoa, erbia, katagorria, europar ur-arratoia. Itsas txakur grisa ere aurki daiteke, eta itsasoan sardinzarra, izokina eta aingira.

Ruhnu bertako ardi espezie baten habitata da, Ruhnuko ardiarena (). Gaur egun, espezie horretako 33 espezimen inguru daude uhartean, eta batez ere artilea ekoizteko erabiltzen dituzte.

 Demografia 
 Urtea  Biztanleria  Urtea  Biztanleria  Urtea  Biztanleria  1624 113 1782  249  1908270 1627  122 1791  240 1920283 1663 200  1826  363 1922271 1710 293  1842  389 1934282 1711 80  1849  377 1939289 1733 159 18523831947180 1739 173  1858  362 1966213 1744 193  1881  285 197952 1753 185  1897  267 199156

 Turismoa 
Ruhnuko lehen itsasargia suediarrek eraiki zuten 1646an. Egungo itsasargia Haubjerre muinoan dago, uharteko punturik garaienean. Gustave Eiffelek diseinatutako itsasargia burdinazkoa da. Erdiko dorre bat eta lau euskarri-hanka ditu. Frantzian aurrefabrikatu zuten, eta Ruhnura eraman zuten itsasontziz; han, 1877an mihiztatu zuten. 39,5 metroko altuera du, eta goiko muturra itsas mailatik 65 metrora dago.

Estoniako zurezko eraikin zaharrenetako bat uhartean 1644an eraikitako eliza da. Barroko estiloko dorrea 1755ean amaitu zen. Eliza honen ondoan harrizko beste bat dago, 1912an eraikia, gaur egun zerbitzu erlijiosoak hartzen dituena.

Ruhnuko museoa 1990ean sortu zuten, eta, besteak beste, uharteko antzinako biztanleen eguneroko bizitzan erabilitako tresnen bilduma bat du.

Ruhnuk eskola eta liburutegia ditu. Gainera, urtero Suediar kultur jaialdi bat egiten dute.

 Garraioa 
Ruhnuk aerodromo txiki bat eta portu bat ditu. Uhartea Kuressaare eta Pärnu aireportuekin komunikatuta dago neguan astero hegaldi bat eginez. Hegaldi hori udan bi hegaldi izatera igotzen da, Luftverkehr Friesland Harle konpainia alemaniarrak eta udan martxan dagoen ferry batek egiten dute. Uharteko garraio bakarra helburu turistikoetarako erabiltzen den minibus bat da.

 Bitxikeriak 
2006ko udaberrian, 150 kilogramoko hartz arre bat irlara iritsi zen Rigako golkoa zeharkatuz izozmendi batean, Letoniatik 40 kilometrotara. Harrapatzeko ahaleginak egin arren, hartza bere kabuz itzuli zela uste da. Baltikoko prentsan asko zabaldu zen gertaera horrek turisten gorakada nabarmena eragin zuen. 2007ko apirilean, txokolatea ekoizten duen Laima Letoniako enpresa garrantzitsuenak 40 kilogramoko txokolatezko hartz bat oparitu zien uhartekoei.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Estoniako uharteak
Kategoria:Saareko konderria
Kategoria:Estoniako gune populatuak