Gobernu mota

Erreferentzia egiten diete botere konstituzionalaren antolakuntza ereduari. Erreferentzia horrek estatu bat egokitzen du existitzen diren botere desberdinen arabera. Botere politikoa egituratzen den modua, Estatuan autoritatea ezartzeko, erakunde guztiak kordinatzen gobernu bakoitza modu batean erregularizatzea errazten dute. Eredu politiko hauek estatu eta aro historiko batetik bestera aldatzen dira. Beraien egiturak eta eraketak justifikatu ohi dira arrazoi desberdin batzuengatik: egiturazkoak edo idiosinkratikoak (lurralde inperatiboak, historikoak, kulturalak, erlijiosoak…) edo koiunturalak (krisi ekonomiko garaiak, gerrak, katastrofeak, natura desberdinetako arrisku edo emergentziak, botere hutsuneak, kontzentzu edo lidergo falta…); baina beti proiektu ideologiko baten prisma politiko batetik.

Gobernu motari dagokion izendapena (Estatuaren formaren erreferentziaz gain, lurraldeko egitura adierazten duena ) Estatu ofizialaren izenaren izendapenari eransten zaio, aniztasun handiko hitzekin. Nahiz eta izendatzen duenaren inguruko informazioa eman, ez du  erregimen politikoa bere kabuz definitzen laguntzen duten irizpide komunak adierazten. Adibidez: Boliviako Estatu Plurinazionala, Mexikoko Estatu Batuak, Venezuelako Errepublika Bolivariana, Espainako Erreinua, Andorrako Printzerria, Luxemburgoko Dukerri handia, Errusiako Federazioa, Koreako Errepublika Demokratiko Popularra, Arabako Emiratoak, Iraneko Islameko Errepublika. Berrehun Estatuen artean, soilik daude hamazortzi ez dutela bere izen ofizialari hitz gehiagorik gehitzen, adibidez Jamaika; soilik hamaika “estatuak ” direla adierazten dute. Bigarren forma komunena Errepublika da, monarkiaren atzetik.

Nomenklatura desberdinak daude gobernu forma desberdinak izendatzeko, Antzinate teorikoetatik Aro Garaikidera; gaur egun 3 sailkapen erabiltzen dira:

 Hautazko edo estatu buruzagitza eza duena, sailkapen bat ezartzen du, errepubliken (hautazkoa) eta monarkien artekoa (ez hautazkoa).
 Askatasun, askotariko eta parte hartze politiko gradua beste sailkapen bat ezartzen du, sistema demokratiko autoritario eta totalitarioen artean, gradu handi edo txiki batean ezartzen den diskrepantzia ariketaren arabera eta oposizio politikoa edo disidentza aukera radikalki ezeztatzea gradu handiago edo txikiago batean (alderdi bakarreko erregimen bat ezartzen, edo salbuezpenezko araubide mota desberdinak, diktadurak edo batzar militarrak bezala); aldi berean, sistema parte hartzaileak hautazko popularra izateko erabiltzen duten sistema elektorala baieztapen historiko desberdinak izan ditu (zuzeneko demokrazia edo asanbleakoa, zeharkako demokrazia edo ordezkaritzakoa, sufragio zentsitario edo murriztua, sufragio unibertsal maskulinoa edo bi sexuetakoa, adin nagusiko zehazte desberdinak, arraza segregazioa, etorkinen onarpen edo onarpen eza eta besteak), eta aldatzeko modu desberdinak (ustelkeria, fraude elektorala, gerrymandering eta burgo ustelkeria).
 Estatu jefatura, gobernua, eta parlamentuaren arteko erlazioak beste sailkapen bat definitzen du, presidentzialismoen eta parlamentarismoen artean (bata eta bestearen arteko gradu eta forma mixto askorekin).

Hiru klasifikazio hauek ez dira baztertzaileak, baizik eta osagarriak dira, hortaz, errepublika bat demokratikoa izan daiteke (Estatu Batuak edo HegoaAfrika) edo ez demokratikoa (Txina edo Ipar Korea); demokrazioa republikana parlamentarioa izan daiteke (Alemania edo India), semipresidentzialista (Frantzia edo Portugal) edo presidentzialista (Turkia edo Hego Korea); eta monarkia bat demokratikoa eta parlamentarioa izan daiteke (Espainia, Japonia edo Erresuma Batua), ez demokratikoa (Arabia Saudi edo Batikanoa) edo bitarteko posizizioan kokatzea (Maroko edo Butan), oso ohikoa, monarkiaren forma historikoaren termino propioekin gutxi gorabehera anakronikoki kalifikatuta (monarkia feudala, monarkia autoritarioa, monarkia absolutua).

 Gobernu mota, Estatu modua eta sistema politikoa 
Zientzia politikoen terminologian sistema politikoa terminoari ematen zaion erabilera espezifikoa  erregimen politikoarekin desberdintzen da, azkenengo hau gobernu moduaren aldaketa paregarria izanda.Frantziar Iraultzatik (1789) aurrera “Erregimen Zaharra” bezalako terminoak,  (absolutista, aspektu jakin batzuetan feudal edo jaun- eta <Erregimen Berria> - liberal) zenbait kontzeptu sortzera eraman zuen, zeinek ‘erregimen’ adjektiboa izen guztiei ezarri zitzaien: erregimen komunitsta, erregimen faxista etab-. Franciso Francoren diktadura bitartean Espainian (1939-1975), <<erregimen>> izendapena erabiltzen zen <<erregimenaren aurkakotasuna>>, <<erregimen atxikimendua>>, <<erregimenarren aldeko>> bezalako esamoldetan. Beraz terminoak konnotazio zehatz bat eskuratu zuen Trantzizioarekin guztiz galdu ez zuena, nahiz eta <<erregimen diktatoriala>>, <<erregimen demokratiko >>ren kontrajarrera bezala erabiltzen zen. Horrez gain, <<izatezko erregimena>, de facto, <<eskubidezko erregimena>>rekin, de iure. Hizkuntza ingelesean ere lagundu zezaken regime terminoak, non, <<gobernu-era>> ere esan nahi duen arren, erabilera modernoak nahiago duen gobernu-forma autoritarioei edo ez-demokratikoei aplikatzea; 2 erabilera akademiko garaikidea <<an intermediate stratum between the government (which makes day-to-day decisions and is easy to alter) and the state (which is a complex bureaucracy tasked with a range of coercive functions)>> (gobernuaren, eguneroko erabakiak hartzen dituen eta erraz aldatzen den tarteko geruza bat, eta Estatua, funtzioa hertsgarrien maila duen burokorazia konplexua>>), 3 nazioarteko harremanen berezko kontzpetu bati aplikatzeaz gain - agentziak, gobernu nazionalen kontroletik haratago - , araubidea. Ikusi Establishment ere.

Gobernu forma eta gobernu modelo terminoak normalki erabiltzen dira, baina modu ezegokian, Estatu forma edo Estatu modelo kontzeptuei erreferentzia egiteko: zehazki azkenengo honek ez du soilik boterea hartzen, eremua eta poblazioa ere. Testu politiko eta filosofikoetan Estatu desberdinak klasifikatzeko modu klasikoak gobernu forma izendatzen dira, “Estatuaren gobernu forma” eta “Estatuaren forma politikoa” “estatu forman” kontradizio linguistikoak direla eta.

Estatuaren forma politiko adierazpena, textu konstituzionaletan gobernu formak izendatzeko ere erabiltzen da.

Era berean, botere publikoen egitura eta funtzionamendua ere aipatzen dituen sistema politikoaren aldean, anbiguetasunez erabiltzen dira termino horiek.

Hala ere, gobernu forma bat (edo gobernu-sistema edo erregimen politikoa) gobernuak botere mota desberdinak gauzatzeko modu bat den bitartean, eta gobernu egitura bat botere hori antolatzeko modua da; sistema politiko bat, botere hori murgilduta dagoen eta bere helburua lortzeko moldatu behar den sistema da. Horrela ulertuta, gobernu formaren kontzeptuak konnotazio estatikoagoa eta sinpleagoa du, bakar-bakarrik aipatzen baititu gobernu-erakundeak edo horietan eragina duten gainerako eragile politikoak, eta ez multzoaren (sistema politikoa) elkarrekiko mendekotasuna eta gobernu erabakiak hartzeko prozesua, izaera dinamikoagoa eta aldakorragoa dutelako.

 Erlijioa eta gobernu forma 
Estatuek duten antolaketa politikoaren bitxikeria bat bere erregimen politikoa modu oso garrantzisu batean aitor daitekena, botere politiko eta botere erlijiosoaren artean dagoen harremana ezartzea da. Harreman hori nola ezartzen denaren arabera, laikotasun (Estatu laikoa edo Eliza eta Estatuaren arteko banaketa) osoa egongo da; Estatu konfesionaltasun osoa (Estatu konfesionala erlijio ofizial bat ezartzen duena tolerantzia handiago edo gutxiago batekin beste konfesio edo jarrera ez erlijiosoei), aldi berean aginte erlijioso menpekotasun osora heldu daitekeena aginte politikoen gain (teokrazia) edo kontrakoa, aginte politikoen menpekotasun osoa aginte erlijiosoekiko (zesaropapismoa); edo konfesio erlijioso baten, askoren edo guztiren lankidetza eta aitortza maila, Estatu akonfesional bateko ez-konfesionaltasunetik. Ateismo ofiziala edo sasi-erlijioso publikoa politika erlijioso gisa ezartzea iraultza frantsesen (Arrazoiaren Jainkosaren gurtza ezarri zitzaiona), sobietarren (erlijioaren aurkako kultu- eta propaganda-askatasuna ezartzen zuena) eta txinatarren (bereziki Iraultza Kulturalean) fase batzuetan gertatu zen

 Gobernu formen sailkapen klasikoa 
Historian zehar inoiz ez da egon inolako akordiorik Estatu edo gobernu formen zehaztapenean, Aintzinate Klasikotik Aro Garaikidera

 Platon
 Eredu perfektua: aristokrazia (‘’hoberen’’ gobernua -aristoi-, Platonentzat filosofoak izan behar direnak);
 Forma degeneratuak: timokrazia (‘’ohorea'’ dutenek gobernatzen duten gobernua -timé-), plutokrazia (‘’aberastasuna’’ dutenek gobernatzen duten gobernua -ploutos-), oklokrazia (‘’gehiengoak’’ gobernatzen duten gobernua -oclos-) eta tirania (‘’usurpatzaile’’ batek gobernatzen duen gobernua -tyrannos-).

Ikusi ere: Errepublika (Platon)

 Aristoteles, kriterio bikoitza erabiltzen duena, zenbakizkoa (boterea ezartzen duten zenbaki kopuruari erreparatuz) eta kualitatiboa (ongizate publikoari arreta jarriz)
 Forma puru edo perfektuak: monarkia, aristokrazia eta demokrazia;
 Forma zikinak edo ustelak: perfektuen endekapena, hurrenez hurren: tirania, oligarkia eta demagogia.

Ikusi ere: Politika (Aristoteles) eta Politeia (Aristoteles).

 Polibiok gobernu mistoaren edo gobernu konstituzionalaren forma definitzen du, hiru forma aristoteliko puruak konbinatzen dituena, botere oreka baten sisteman, instituzio erromatarretan irudikatuak egongo zirenak; konsulak, Senatua eta komizioak. Orekaren apurketak sedizioan edo tiranian erortzea eragiten du. Definizio hau Erdi Aroko eta Aro Modernoko (Tomas Akinokoa, Dante, Suarez Aita) pentsamendu politikoengatik egongo zen jarraitua.
 Makiavelok, Printzipean (1513), bi forma bakarrik antzematen ditu: Estatu guztiak edo republikak edo printzerriak dira; baina Erroma zaharraren historia ere erabili zuen hiru forma politiko klasikoen gobernu misto bat gomendatzeko Tito Livioren Diskurtsoa lehenego hamarkadaren inguruan diskurtsoan.
 Monstesquieuk (Legeen espiritua, 1748) sailkapen aristotelikoa aldatzen du monarkia, despotismoa, eta errepublikaren arteko bereizketarekin, eta horren barruan demokrazia eta aristokraziaren artean
 Rousseauk demokrazia, aristokrazia eta monarkia ezberdintzen du, Aristoteles bezala, baina bere horren ariketan edo exekuzioan nahasten direla sententziatzen du.
 Kantek burujabetza formen arabera sailkatzen du, Frantziar Iraultzaren testuinguruan iadanik egonda.
 Marxen arabera: pentsamendu politiko marxista Estatuaren giza klasea gainegitura legegile-politiko moduan duen osagarrian ardatzen da, klase nagusien postua ziurtatzen duena eta produkzio moduen (esklabista, feudala, kapitalista) erlazio sozial bakoitza. Aro Garaikidean estatu forma demokratiko-burgesak egongo ziren, baita estatu autoritario edo diktatorialak ziren estatu forma desberdinak ere, diktadura faxistak bezala. Gizarte komunista baterantz bideratzeko trantsizio forma baten teoria bezala (klase barik), proletalgoaren diktadura baten existentziara postulatzen da.
 Hannah Arendtek totalitarismoa eta pluralismoaren arteko oposizioa txertatu zuen.
 Juan José Linzek autoritarismoa eta totalitarismoa bereizi zituen gobernu diktatorial edo demokratikoak ez diren gobernu-moduen artean.
 John Burnheimek demarkia, estokokrazia edo demokrazia estokratikoaren kontzeptua aztertzen du, hau da, hiritar gutztiak gobernuan parte hartzeko gai izango diren gobernu-era, zortez edo insakulazioz.

 Nazio Batuen Erakundeko kide diren herrialdeak 
Gobernu sistemak Errepublika presidentzialista  Sistema erdipresidentzialista  Errepublika parlamentarioa  Parlamentu-errepublika mistoa, parlamentuari lotutako presidentea duena  Monarkia konstituzionala edo parlamentarioa monarka zeremonialarekin  Monarkia konstituzionala monarka aktiboarekin  Monarkia absolutua  Mugimendu politiko bakar bati erlazionatutako boterea  Inongo gobernu sistemari erlazionatua

  Errepublika presidentzialista 
Errepublika presidentzialista gobernu forma mota bat da, behin Errepublika bat ezartzean, Konstituzioak botere banaketa bat ezartzen duena; botere Legegilea, Betearazlea, Judiziala eta Estatu burua. Estatu burua izateak herrialdearen adierazle formala izateaz gain, Gobernu buru moduan botere legegilea aktibatzeko gai da, ez ordea, funtzio bikoitz bat izaten, zuzenean Gobernuko kualitate propioak esleitzen dizkiolako, bozkatzen duten artean modu zuzenean erabakia izanda, eta ez Kongresu edo Parlamenturik.

Munduan zehar, sistema presidentzialista duten hainbat herrialde daude.

 Afrika 
+ Angolako errepublika
 Aljeriako Herri Errepublika Demokratikoa
 Beningo Errepublika
 Burundiko Errepublika
 Kamerungo Errepublika
 Komoreak
 Kongoko Errepublika
 Boli Kostako Errepublika Gambiako Errepublika
 Ghanako Errepublika
 Ginea Bissauko Errepublika
 Ekuatore Gineako Errepublika
 Kenyako Errepublika
 Liberiako Errepublika
 Malawiko Errepublika
 Nigeriako Errepublika Federala Afrika Erdiko Errepublika
 Seychelletako Errepublika
 Sierra Leonako Errepublika
 Hego Sudango Errepublika
 Tanzaniako Errepublika
 Djibutiko Errepublika
 Zambiako Errepublika
 Zimbabweko Errepublika

 Amerika 
+ Argentinako Errepublika
 Boliviako Estatu Plurinazionala
 Txileko Errepublika
 Kolonbiako Errepublika
 Costa Ricako Errepublika
 Ekuadorko Errepublika El Salvadorko Errepublika
 Ameriketako Estatu Batuak
 Guatemalako Errepublika
 Hondurasko Errepublika
 Mexikoko Estatu Batuak
 Nikaraguako Errepublika Panamako Errepublika
 Paraguaiko Errepublika
 Peruko Errepublika
 Dominikar Errepublika
 Uruguaiko Ekialdeko Errepublika
 Venezuelako Errepublika Bolivartarra
Asia
+ Koreako Errepublika
 Filipinetako Errepublika
 Indonesiako Errepublika Irango Errepublika Islamikoa
 Kirgizistango Errepublika
 Tajikistango Errepublika Turkmenistango Errepublika
 Turkiako Errepublika
Europa
+ Bielorrusiako Errepublika Zipreko Errepublika
Ozeania
+ Palauko Errepublika

  Errepublika semipresidentzialista 
Edo regimen semiparlamentarioa, Lehendakari bat, lehen ministroa eta gabinete bat eskatzen dituen sistema politikoa da, azkenengo bi hauek Estatu baten legegintza-organoaren arduradun izanda. Sistema honetan, demokrazia parlamentarioa ez bezala, estatu burua ez da bakarrik irudi zeremonial bat, sufragio popular zuzenaren bitartez aukeratua izanda. Eta sistema presidentzialista ez bezala, gobernua, nahiz eta presidentearen bitartez aukeratua izan, legegintza-kamaren aurrean erantzulea da, beraz, zentsura-mozio baten bitartez gobernuak uko egitea eragin dezake.

Munduan zehar, sistema semipresidentzialista duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Mauritania
 Kongoko Errepublika Demokratikoa
 Madagaskar
 Tunisia Argelia
 Egipto
 Mozambike Cabo Verde
 Ginea Bissau
 Namibia
Amerika
+ Haiti
Asia
+ Azerbaijan
 Santo Tome y Principe
 Ekialdeko Timor Mongolia
 Senegal Palestina
 Sri Lanka
Europa
+ Frantzia
 Portugal
 Ukrainia Lituania
 Errumania Polonia
 Errusia
Eta aitortzarik ez duten edo mugaturik dauden herrialdeak:

Asia
+ Abkhazia Txinako Herri Errepublika
Europa
+ Iparraldeko Txipre Hego Osetia Transnistria

  Errepublika parlamentarioa 
Parlamentarismoa, sistema parlamentarioa bezala ere ezaguna, gobernu-sistema bat da zeinetan parlamentuak egiten duen gobernuaren aukeraketa eta honen aurrean erantzunkizun politikoa du.  Gehienetan sistema parlamentarioak monarkia edo errepublika parlamentarioak izaten dira eta estatu burua gobernu bururarekin desberdintzen da gehienetan.

Munduan zehar, errepublika parlamentarioa duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Etiopia Maurizio Somalia
 Libia
Amerika
+ Barbados Dominika Trinidad eta Tobago
Asia
+ Armenia
 Bangladesh
 Georgia
 India
 Irak Israel
 Kirgizistan
 Libano Nepal
 Pakistan
 Singapur
Europa
+ Albania
 Alemania
 Austria
 Bosnia-Herzegobina
 Bulgaria
 Kroazia
 Eslovakia
 Eslovenia
 Estonia Finlandia
 Grezia
 Hungria
 Islandia
 Italia
 Irlanda
 Letonia Lituania
 Ipar Mazedoniako Errepublika
 Malta
 Moldavia
 Montenegro
 Txekiar Errepublika
 San Marino
 Serbia
Ozeania
+ Fiji Samoa Vanuatu
Eta aitortza ez duten edo aitortza mugatua duten herrialdeak:

Europa
+ Kosovo

  Parlamentu-errepublika mistoa, parlamentuari lotutako presidentea duena 
Munduan zehar, parlamentu-errepublika mistoa, parlamentuari lotutako presidentea dutena hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Botswana Hegoafrika
Amerika
+ Surinam
Europa
+ San Marino
Ozeania
+ Nauru
 Kiribati Mikronesiako Estatu Federatuak Marshall Uharteak

  Monarkia konstituzionala edo parlamentarioa monarka zeremonialarekin 
Monarkia mugatua edo monarkia demokratikoa bezala ezagutua. Monarkia forma honetan, monarkak konstituzioaren arabera erabiltzen du bere autoritatea, eta ez dago bakarrik erabakiak hartzerakoan. Monarkia absolutuetan ez bezala, non monarkak erabaki aukeraketan bakarra da, botereak bananduta daude eta monarkak botere betearazlea du (gobernuak aukeratua), eta botere legegilea berriz, parlamentu edo asanblea batek du, normaleak herritarrek aukeratua.

Munduan zehar, monarkia konstituzionala edo parlamentarioa duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Lesotho
Amerika
+ Antigua eta Barbuda
 Kanada
 San Kristobal eta Nieves Bahamak
 Granada
 Saint Vincent eta Grenadinak Belize
 Jamaika
 Santa Luzia
Asia
+ Kanbodia
 Malaysia Japonia Thailandia
Europa
+ Andorra
 Luxemburgo
 Erresuma Batua Belgika
 Norvegia
 Suedia Danimarka
 Herbereheak
 Espainia
Ozeania
+ Australia
 Salomon Uharteak Zeelanda Berria
 Tuvalu Papua Ginea Berria
Eta aitortzarik ez duten edo mugaturik dauden herrialdeak

 Kook Uharteak
 Niue

  Monarkia konstituzionala monarka aktiboarekin 
Monarkia kontituzionala, monarkia mugatua edo monarkia demokratikoa bezala ere ezagutua, monarkia mota bat da, non monarkak bere autoritatea konstituzio baten arabera erabiltzen duen eta ez dago erabakiak hartzean bakarrik. Monarkia absolutuen aurka (non monarka bat baita erabakiak hartzen dituen bakarra), gobernu mota bat da, non botere banaketa dagoen, non monarkak botere betearazlea duen gobernua izendatuz, botere legelilea, berriz, batzar edo parlamentu batek erabiltzen du, normalean herritarrek hautatua. Monarkia absolutoak ez bezala, konstituzioek botere eta autoritateak erabili behar dituzte ezarritako lege-esparru batek ezarritako mugen barruan.

Munduan zehar, monarkia konstituzionala monarka aktiboarekin duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Maroko
Asia
+ Bahrain
 Jordania
 Bhutan Kuwait
 Arabiar Emirerri Batuak
Euroa
+ Liechtenstein
 Monako
Ozeania
+ Tonga

  Monarkia absolutua 
Gobernu forma bat da, monarkak botere absolutua duena. Herrialde horietan, ez daude botere banaketarik (botere betearazle, legegilea eta judiziala). Justiziaren admisitrazioak erregearekiko autonomia erlatiboa izan dezakeen arren, edo erakunde parlamentarioak egon daitezkeen arren, errege absolutuak auzitegien erabakiak edo irizpenak alda ditzake azken buruan, edo legeak bere nahiaren arabera alda ditzake (erregearen hitza legea da).

Munduan zehar, monarkia absolutua duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Eswatini
Asia
+ Saudi Arabia
 Oman
 Brunei
 Qatar
Europa
+ Vatikano Hiria

  Mugimendu politiko bakar bati erlazionatutako boterea 
Alderdi bakarra alderdi politikoen sistema bat da non alderdi politiko legal bakar bat existitzen den, prozesu elektoraletan aurkeztu ahal dena, edo non nahiz eta legalki hainbat alderdi existitu, arau juridikoek ezartzen dute, edo de facto sortzen da, gehiengoko botere politiko  alderdi bakar batek bereganatzen duela.

Munduan zehar, mugimendu politiko bakat bati erlazionatutako boterea duten hainbat herrialde daude:

Afrika
+ Eritrea
Amerika
+ Kuba
Asia
+ Txina
 Vietnam
 Ipar Korea
 Laos
Eta aitortzarik ez duten edo mugaturik dauden herrialdeak

 Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa

  Inongo gobernu sistemari erlazionatua 
Afrika

 Libia

Asia

 Afganistan
 Siria
 Yemen

 Gaur egungo gobernu formen sailkapena 

 Errepublikak 
Artikulu nagusia: Errepublika

Errepublika bat estatu burua monarka bat ez den estatua da, kargu publiko bat baizik. Kargu publiko horrek ordezkatzen duen pertsona ez dauka bere kabuz postu hori erabakitzeko eskubiderik, hauteskunde publiko zuzen edo zehar baten bidez hautatua izan baita (parlamentu baten bidez izendatua), zenbaketa publiko batean eginda -teorian bi gauzak- eta hautaketa hori sistema demokratiko, alderdi-bakar, diktatoriak eta totalitarioekin bateragarriak dira. Nahiz eta errepublikanismoa ezaugarri errepublikanotzat izendatzen dituen Frantziar Iraultzakoak (askatasuna, berdintasuna eta senidetasuna), ezin da historikoki errepublika demokrazia edo legearen aurrean berdintasuna identifikatu edo kargu guztien hautaketa modu demokratiko moduan. Aintzin Aroaren kontzeptuaren jaiotza beratik, erromatar Errepublikarekin.

Hurrengo zerrendek errepublika guztiak hartzen dituzte barne erregimen konstituzionalaren arabera, demokratikoki aukeratu diren edo ez kontuan hartu gabe.

 Errepublika presidentzialistak 
Artikulu nagusia: Presidentzialismoa

Errepublika presidentzialista gobernu forma mota bat da, behin Errepublika bat ezartzean, Konstituzioak botere banaketa bat ezartzen duena; botere Legegilea, Betearazlea, Judiziala eta Estatu burua. Estatu burua izateak herrialdearen adierazle formala izateaz gain, Gobernu buru moduan botere legegilea aktibatzeko gai da, ez ordea, funtzio bikoitz bat izaten, zuzenean Gobernuko kualitate propioak esleitzen dizkiolako, bozkatzen duten artean modu zuzenean erabakia izanda, eta ez Kongresu edo Parlamenturik.

Honako Estatu hauek eredu hau dute:

Afrika

 Angola
 Benin
 Burundi
 Txad
 Malawi
 Zimbabwe
 Komoreak
 Gambia
 Ghana
 Kenya
 Liberia
 Nigeria
 Seychelleak
 Sierra Leona
 Hego Sudan
 Zambia

Amerika

 Argentina
 Txile
 Dominikar Errepublika
 Estatu Batuak
 Mexiko
 Paraguai
 Venezuela
 Bolivia
 Kolonbia
 Ekuador
 Guatemala
 Nikaragua
 Surinam
 Brasil
 Costa Rica
 Salbador
 Honduras
 Panama
 Uruguai

Asia

 Afganistan
 Iran
 Filipinak
 Maldivak
 Indonesia
 Turkmenistan

Europa

 Zipre
 Turkia

Ozeania

 Palau

 Errepublika presidentzialistak lehen ministro exekutibo osoarekin 
Sistema honetan, presidentea gobernuaren adar exekutiboaren buru aktiboa da, legegintzaldia edozein dela ere. Hala ere, lehen ministro bat izendatzen da gobernu-lanak koordinatzeko, kontsultaren edo legegintza-onarpenaren beharrik gabe. Lehen ministroak Estatuko jefaturak delegatutako hainbat eginkizun izan ditzake, batez ere gobernuburu gisa (ministroen kontseiluko buru izatea, gobernu-programa betearaztea, kargu zibilak izendatzea…), eta, era berean, presidentearen aurean erantzukizuna du. Kasu horietan, estatuburua neurri handi batean babestuta dago lehen ministroa kargutik kentzetik, nahiz eta lehen ministroak legez ordezkatuko lukeen kargugabetzea edo hutsegitea gertatuz gero. Konstituzioan presidenteordearen zeregina arautzen ez duten herrialdeak baino botere espezifikoagoak eta nagusiagoak dituen presidenteordearen baliokidea da, presidenteak largugabetu ezin dituenetik harago, eta, era berean, estatuburuaren ordezko gisa, gobernuburu ere baita.

Honako estatu hauek eredu hau dute:

Afrika

 Kamerun
 Boli Kosta
 Ekuatore Ginea
 Tanzania
 Afrika Erdiko Errepublika
 Gabon
 Ruanda
 Togo
 Yibuti
 Kongoko Errepublika
 Ginea
 Sudan
 Uganda

Amerika

 Guyana
 Peru

Asia

 Hego Korea
 Kazakhstan
 Tajikistan
 Uzbeksitan

Europa

 Bielorrusia

 Errepublika semipresidentzialistak 
Artikulu nagusia: Semipresidentzialismoa

Sistema semipresidentzialistetan, orokorrean, presidentea eta lehen ministroa daude. Sistema horietan, presidenteak karguari eusten dio legegintzaldia edozein izanda, benetako agintaritza betearazlea du, errepublika parlamentario batean ez bezala, baina gobernu-buruaren eginkizunaren zati bat lehen ministroak betetzen du, hau presidenteak izendatu ohi du, baina legegintza-ganberaren aurrean arduraduna da.

Honako estatu hauek eredu hau dute

Afrika

 Argelia
 Kongoko Errepublika Demokratikoa
 Madagaskar
 Mozabmike
 Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa
 Tunisia
 Burkina Faso
 Ginea Bissau
 Mali
 Namibia
 Santo Tome eta Printzipe
 Yibuti
 Cabo Verde
 Egipto
 Mauritania
 Niger
 Senegal

Amerika

 Haiti

Asia

 Azerbaijan
 Siria
 Ekialdeko Timor
 Mongolia
 Sri Lanka
 Yemen
 Palestina
 Taiwan

Europa

 Frantzia
 Errumania
 Polonia
 Errusia
 Portugal
 Ukraina

 Errepublika parlamentarioak 
Artikulu nagusia: Parlamentiarismoa

Artikulu nagusia: Errepublika parlamentarioa

Errepublika parlamentarioa sistema bat da non lehen ministro bat gobernuko botere exekutiboaren buru aktiboa da, baita legegintzaldiko liderra ere; horregatik, errepublikako presidenteak eginkizun ordezkatzaile eta zeremonialak baino ez ditu.

Honako estatu hauek eredu hau dute:

Afrika

 Etiopia
 Libia
 Maurizio
 Somalia

Amerika

 Barbados
 Dominikar Errepublika
 Trinidad eta Tobago

Asia

 Armenia
 Bangladesh
 Georgia
 India
 Irak
 Israel
 Kirgizistan
 Libano
 Nepal
 Pakistan
 Singapur

Europa

 Albania
 Alemania
 Austria
 Bosnia eta Herzegovina
 Bulgaria
 Letonia
 Suitza
 Islandia

Ozeania

 Fiji
 Samoa
 Vanuatu

Errepublika parlamentario mistoak

Sistema horietan, botere betearazlea presidentearen eta haren gobernuaren esku dago, legealdi berean aukeratua. Hala ere, presidentea parlamentuaren konfiantzaren mende dago (bere ministroak edo exekutiboko kideak ere egon daitezke).

Hegoafrikan, presidenteak parlamentuagaitik dimititzera behartuta izan daiteke.

Kiribatin, presidentearen aurkako konfiantza-mozio arrakastatsu batek presidentetzarako hauteskunde berri bat bultzatzen du.

Mikronesiako Estatu Federatuetan, kongresuak hautespen popularreko 10 diputatu eta 4 senatari izendatzen ditu (estatu federatu bakoitzeko senatari ba, estatuko legegintzaldiek izendatua). Lau senatarien artean presidentea eta presidenteordea izendatzen ditu, erabateko autoritatez bere kabinetea izendatzen du eta, aldi berean, kongresuan legegaia egiten du.

Honako estatu hauek eredu hau dute:

Afrika:

 Botswana
 Hegoafrika

Amerika:

 Surinam

Asia:

 Myanmar

Europa:

 San Marino
 Suitza

Ozeania:

 Kiribati
 Nauru
 Mikronesia
 Marshall Uharteak

Alderdi bakarreko Errepublika

Artikulu nagusia: Unipartidismoa

Alderdi bakarreko errepublikak alderdi bakar batek gobernuen botere osoa duten estatuak dira, edo alderdiaren egitura aldi berean gobernuaren egitura den eta beste alderdi batzuk sortzeaahalbidetzen ez duten estatuak (edo beste alderdi batzuk existitzen badira, ordezkaritza oso mugatua dute).

Hurrengo hauek dira alderdi bakarreko errepublikak

Amerika:

 Kuba (Kubako Alderdi Komunista)

Afrika:

 Eritrea (Demokraziaren eta Justiziaren aldeko Herri-frontea)

Asia:

 Ipar Korea (Aberria bateratzeko Fronte Demokratikoa)
 Txinako Herri Errepublika (Txinako Alderdi Komunista)
 Vietnam (Vietnamgo Alderdi Komunista)

Estatu Apartidistak

Artikulu nagusia: Alderdirik gabeko Demokrazia

Estatu apartidistetan ez da inolako alderdi politikorik existitzen, nahiz eta legalki onartua egon ala ez. Estatu hauek monarkiak edo errepublikak izan daitezken arren, bereziki mikroegoerak eta hiri-estatuak dira.

Monarkiak

Artikulu nagusia: Monarkia

Monarkiak estatu burutza pertsonala duten gobernu sistemak dira, bizi artekoa eta hererntziako ordenaren arabera izendatua (monarkia hereditarioa), nahiz eta kasu batzuetan erabakitzen den, monarka beraren kooptazioagatik edo talde hautatu batengatik (hautapenezko monarkia -herri germanikoen monarkiak edo monarkia erromatar primitiboa-).

Monarkia motak, historikoki Mendebaldeko Europan gertatu ziren bezala Erdi Aroa eta Aro Modernoaren artean, monarkia feudala (Erdi Aro Klasikoaren bitartean), monarkia autoritarioa (Behe Erdi Aroko krisialditik) eta monarkia absolutua (XVII. mendetik) izan ziren. Antzinako Erregimenaren Krisiak, modu politiko batean errepublikarantz edo botere murriztuen monarkietarantz aldaketak suposatu zituen: ingeles Iraultzarekin garatu zen monarkia parlamentarioa eta europar kontinentean garatu zuren monarkia konstituzionalak. Desberdintasun nagusia zen monarkia parlamentario ingelesa -haren ohiturazko tradizioak erabaki zuen ez zegoela idatzizko konstituzio dei zitekeen dokumentu bakar bat-

Monarkia konstituzionalak

Artikulu nagusia: Monarkia Konstituzionala

Monarkia konstituzionaletan, estatubut kargua betetzen duen monarkak gobernuburu karguaz ere arduratzen da, botere beretetazlea, parlamentuak edo kongresuak botere legelilea atxikitzen duen bitartean.

Monarkia parlamentarioak

Artikulu nagusiak: Monarkia Parlamentarioak

Monarkia parlamentarioetan, monarkak, estatuburu gisa duen posizioari eutsi arren, botere oso mugatuak ditu, soilik sinbolikoak edo zeremonialak. Botere betearazlea bere izenean erabiltzen du gobernuak, gobernuburu, lehen minisitro edo gobernuko presidente batek zuzenduta. Legeak edo ohiturak ezarritako prozesuren bidez izendatze da; prozedura horiek, praktikan, legebiltzar edo gorputz legelile batean ordezkaritza handiena duen alderdi edo koalizio burua izendatzea esan nahi dute.

Hurrengokoak dira monarkia konsituzionalak edo parlamentarioak

Afrika

 Lesoto

Asia

 Kanbodia
 Japonia
 Malasia
 Thailandia

Europa

 Andorra
 Danimarka
 Luxemburgo
 Herbehereak
 Belgika
 Espainia
 Norvegia
 Suitza

Nazioen Mankomunitateko erresumak

Artikulu nagusia: Monarkia Nazioen Mankomunitatean

Mankomunitateko erresumak (Commonwealth realms) Erresuma Batuko errege subiranoa, gaur egun Karlos III. a erregea, estatuburu gisa onartzen duten estatuak dira, herrialde horeitan dagokion titulua hartzen duena (adibidez, Australiako erregea, Kanadako erregea, Zelanda Berriko erregea, etab)

Nabarmendu behar da Nazioen Mankomunitatea izeneko erakundeak barne hartzen dituela errege britaniarra estatuburu ez duten estatuak; hala ere, ohorezko estatubutu gisa hartzen dute erakundearen barruan. Estatu horien arteko mandatariari, goi-komisonatua esaten zaie

Erregeak gobernadore nagusi bat izendatzen du bere ordezkari gisa, estatu horietako bakoitzerako (Erresuma Baturako izan ezik), botere betearazle mugatuekin eta zeremonialekin.

Estatu bakoitzeko adar betearazleko gobernuburua da lehen minsitroa, eta alderdi legeliletik dator, ordezkaritza handiena duen alderdi edo koalizioaren buru gisa

Monarkia konstituzionalak eta sistema parlamentarioak dira

Hauek dira Nazioen Mankomunitateko erresumak:

Amerika

 Antigua eta Barbuda
 Kanada
 San Kristobal eta Nieves
 Bahamak
 Granada
 Santa Luzia
 Belize
 Jamaika
 San Bizente eta Grenadinak

Europa

 Erresuma Batuak

Ozeania

 Australia
 Salomon Uharteak
 Zelanda Berria
 Tuvalu
 Papua Ginea Berria

Monarkia semikonstituzionalak

Monarkia semikonstituzionala ere esaten zaie; izan ere, nahiz eta kontituzio-testu batek gobernatu eta hautatutako erakunde legegileak eduki, judizialak, independentzia handiagoarekin edo txikiagoarekin, eta lehen minsitro batek zuzendututako talde bat; monarkak botere esanguratsuak gordetzen ditu, diskrezioz erabil ditzazkeenak, eta botere guztien kontrola, emandako gutun baten bidez botere monarkikoa nola egikaritzen zen antzera.

Botere handia duten monarkia semikonztituzionalak edo konztituzionala dira

Afrika:

 Suazilandia
 Katar
 Saudi Arabia
 Oman
 Burnei

Monarkia absolutuak

Artikulu nagusia: monarkia absolutua

Monarkia absolutuetak, erregimen monarkikoak dira non monarkak gobernuaren botere absolutua dute.

Hurrengo herrialdeak dira monarkia absolutua dutenak:

Afrika

 Suazilandia
 Katar
 Arabia Saudita
 Oman
 Brunei

Teokraziak

Artikulu nagusia: Teokrazia

Gobernu hauetan ez dago autoritate politikoa eta erlijiosoaren arteko botere banaketarik. Bere gorputz legegilea erlijio nagusiaren barne legeriaren, mundu islamiarreko xariaren edo Eliza katolikoarentzako zuzenbide kanonikoaren menpe dago.

Hurrengo herrialdeak dira teokraziak:

Asia

 Iran

Europa

 Vatikano Hiria

Batzar militarrek gobernatutako estatuak

Artikulu nagusia: batzar militar

Bere estatuko indar armatuetako goi-agintariek soilik osatutako gobernuak.

 Birmania
 Burkina Faso
 Txad
 Gabon
 Guinea
 Mali
 Sudan

Behin behineko gobernua duten estatuak

Artikulu nagusia: behin behineko gobernua

Trantsizioan dagoen gobernu-sistema duten estatuak.

 Afganistan
 Libia
 Palestina
 Siria
 Yemen

 Gehiago ikusteko 

 Gobernua
 Estatu mota
 Botere Banaketa
 Sistema politikoa
 Politika
 Ferraren teoria

 Erreferentziak 

Kategoria:Gobernu erak