Nelbia Romero

Nelbia Romero Cabrera (Durazno, Uruguai, 1938ko abenduaren 8a – Montevideo, 2015eko apirilaren 3a) artista bisuala izan zen. Marrazkigintzan eta grabatuan hasi zuen bere ibilbidea, eta aurrerago beste lengoaia artistiko batzuk ere sartu zituen, hala nola argazkigintza, instalazioa eta performancea. Bere lanak arrasto politiko eta salatzaile nabarmena izan zuen. Montevideoko Grabatu Klubeko (es) partaide aktiboa izan zen. Guggenheim Beka bat lortu zuen 1994an, eta Figari Saria eman zioten 2006an, bere ibilbide artistikoarengatik. 

 Bizitza 

 Haurtzaroa 
Nelbia Romero 1938an jaio zen Durazno herrian, Uruguain. Landa eremuko jabeen familia bateko alaba zaharrena izan zen. Bere gurasoak, Apolinaria Cabrera eta Conrado Romero, hirian finkatu ziren bere jaiotzarako, non geroago ahizpa gaztea eta izan zuen bakarra, Maria Teresa, jaio zen. 

Hiri eta  landan hazi zen. Oporrak lan erenmuan ematen zituen. Aita lur-jabea eta herriko politikaria zen, sozialki aktiboa eta ateoa, eta alaba zaharrenarekin musikarekiko eta historiarekiko interesa partekatu zuen, justizia sozialarekiko kezka helarazita.

 Prestakuntza 
Duraznoko Andre Maria Sortzez Garbiaren ikastetxean egin zituen lehen hezkuntza eta bigarren mailako ikasketak.  Arkitektura Prestatzeko ikasketak amaitu barik utzi zituen eta 1959 urtean jaioterriko Arte Plastikoen Tailerrean sartu zen. Claudio Silveira Silvak, bi urtez bere maisua izan zenak, bere bokazioa sendo markatu zuen eta Montevideora migratzera bultzatu zuen ikasketak Arte Ederren Eskola Nazionalean (ENBA) jarraitzeko. Aitak lagunduta, herrialdeko hiriburura joan zen 1962 urtean, ezkontza proiektu bat bertan behera utzita. ENBA delakoan eragin artistiko eta politiko ugari jaso zituen. Mario Pareja margolariak arte grafikoetara bideratu zuen, inprenta tailerrera sartzea iradokita. 1967 urtean aita hil zitzaionean, Eskolara joateari utzi zion. 

1968 urtean, Grabatuaren Klubeko eskolan sartu zen. Carlos Fossatti izan zuen irakasle, eta ENBAko kide ohi Rimer Cardillorekin egin zuen topo. Gainera, Klubaren jarduera grafikoan parte hartu zuen: hileroko edizioak, almanakeak, ilustrazioak. Sasoi hartan, hainbat materialekin esperimentatu zuen, eta Artearen Historia ikasi zuen Humanitateen Fakultatean. 

Adierazpen plastikoko hezitzaile izateko prestakuntza ere jaso zuen, eta horrek aukera eman zion geroago irakasle lan egiteko eskoletan eta helduentzako tailerretan.

 Jarduera politikoa 
Romero politikoki konprometitutako artista izan zen, eta kausa eta mugimendu sozialak babestu zituen bere jarduera artistikoarekin. 1969 urtean Alderdi Komunistan eman zuen izena, eta 1990eko hamarkadara arte militatzen jarraitu zuen.

 Ekoizpen artistikoa 

 Lehen lanak 
Bere ibilbideko lehen fasean, batez ere marrazkigintzan eta grabatuan jardun zuen. 1975 eta 1980 urteen artean, «El Dibujazo» izeneko mugimenduan hartu zuen parte. Marrazkilariek eta artista grafikoek mugimendu horretan parte hartu zuten, eta diktadura-sasoiko gizarte-gatazkei egin zieten aurre. Etapa horretan, erakusketa kolektiboak egiten hasi zen, eta 1976 urtean bakarkako lehen erakustaldia egin zuen. Hainbat sari jaso zituen eta lanak kanpora ere bidali zituen. Urte horretatik aurrera, bere laginak ikus-entzunezko erregistroekin osatuz esperimentatu zuen, eta 80ko hamarkadan bilaketa estetiko berriak sortuta. Izan ere, hamarkada bukaeran, 1988 urtean, Grabatuaren Klubetik erretiratu zen, Ana Tiscorniarekin batera berritzeko ahalegin batek huts egin ostean.

 Bigarren etapa 
Bere lanak beste norabide bat hartu zuen 80ko hamarkadan, ikus-entzunezko lengoaia eta bere gorputza elementu plastiko gisa erabiltzeari esker. Era berean, bere obra gero eta konprometituago zegoen iragan hurbileko ondorio pertsonal eta sozialekin. Olga Larnaudierekin izandako elkarrizketa batean, hauxe adierazi zuen Nelbia Romerok:«80ko hamarkadan, arazo formalari ez ezik, axola zitzaizkidan beste gauza batzuei lotutako bilaketak egiten hasi nintzen. Diktaduraren aurretik, pribilegio gisa bizi zen artearen eremuan lantzea. Pribilegio horrek utzi egin zion lehena izateari, eta nire eginkizunaren erantzule sentitu nintzen. Diktadurak ere gure proposamenak birplanteatzen eta birpentsatzen erakutsi zigun. Sentitzen nuen oinazea azaleratzeko beharra benetan agertzen hasi zen -aurpegiaren bidez-, une historiko hartan ni nor nintzen bilatuz. Aurpegiak erdi estalita agertzen dira, erdi ezkutatuta, niri aurpegia margotzen, hori ere zuri-beltzean. Oso gauza sakona izan zen, oso sentitua. "Hemen nago" esateko modua.»   Trantsizio-urte horietan, bere aurpegi tintatuaren argazkiak agertzen ziren grabatuak egin zituen, eta, aldi berean, argazkiak inprimatu zituen lanen gainean. Lan horien bidez, erakusketa kolektiboetan parte hartu zuen, plastika nazionalak diktaduraren bukaerarantz eta demokraziaren itzuleraren lehen urteetarantz hartzen zituen bide berriak azaltzeko. 1981 urtean Montevideoko Notariotzaren Galerian Carlos Fossattiri egindako omenaldian parte hartu zuen, Grabatuaren Klubeko artisten parte-hartzearekin, eta 1983 urtean AEBUko Kultura Batzordeak antolatutako Muestra por las libertades izeneko Erakusketan parte hartu zuen, Espainiako eta nazioarteko 300 artista baino gehiagorekin batera. Ziklo horretako grabatuak 1986 urtean bidali ziren Habanako II. Biurtekora, A propósito de aquellos años oscuros (euskaraz: Urte ilun haiek direla eta) instalazioaren parte gisa.

1983 urtean, urri eta azaro bitartean, Sal-si-puedes aurkeztu zuen Montevideoko Notariotzaren galerian, Uruguain egindako lehen instalazio artistikotzat hartua. Instalazioan, ibilbide batean ordenatutako hainbat objektu sartu ziren, obrarako bereziki konposatutako soinu-banda, erakusketan argazki-erregistro gisa integratutako performance bat eta dokumentu historikoen aipu-aukeraketa bat, froga-fitxategi gisa sartutakoak. Artilea garraiatzeko poltsekin egindako denda erraldoi batetik sartzen hasten zen ibilbidea; kanpoaldea pintura gorri eta zuriz zikinduta zegoen, eta barrualdea oihal zuri batez estalita. Ondoren, dozenaka maniki zatitu eta zapaldu, emakumeen gorputzak, ikuslearen zain zeuden, ibilbideari amaiera emateko, soka lodiek gurutzatutako lau tiraderatzarrekin.

Txekiar etnia ekarri zuen gogora, eta Sal-si-puedes-eko sarraskia. Sarraskia bortizkeria handia izateaz gain, Estatu nazionala eratzeko prozesuan eratzailea izan zen, eta indigenen ia herentziarik gabeko herrialde baten identitate nazionalari eta kultura-aniztasunari buruzko hausnarketa sortu zuen. Sal-si-puedes diktadura osteko krisi sasoian kokatzen zen, non zalantzan jartzen zen Europako sustraiak zituen, sozialki homogeneoa zen eta tradizio tolerantea zuen herrialde baten pertzepzioa. Testuinguru errepresibo garaikidean iraganeko sarraski baten irakurketa proposatu zuen, begirada militarrarentzat agerikoak ez ziren kode edo esateko moduen bilaketaren berri ematen zuena. Romero sasoi hartan identitate nazionalaren eraikuntza historikoa zalantzan jartzen zuen ekoizpen artistiko eta akademikoaz (historia, soziologia, antropologia) elikatzen zen.

Hala, 1990 urteko Más allá de las palabras instalazioarekin ere ildo beretik lan egiten jarraitu zuen. Instalazio horretan, elementu heterogeneoen artean, espainieraz eta guaranieraz idatzitako testu-kopuru handiak erabili zituen, unean eguneroko hizkeran dagoen nazio horren hizkuntza-herentzia berreskuratuz. Lan hori Montevideon, Habanan eta Ludwig Fórum Fur Internacionales Kunst-en (Alemania) aurkeztu zen. 

Bye Bye Yaugurú, 1995  urtean Montevideoko Subte Erakusketa Zentroan aurkeztutako instalazioan, nazio identitatearen gaia ikuspegi kritiko batetik lantzen jarraitu zuen. Antzezlanaren elementu nagusia Uruguaiko mapa bat izan zen, beste elementu batzuekin konbinatuta eta hainbat eratan irudikatua. Kartografiak erakutsi nahi zuen errealitatearen irakurketa "zientifikoa" zalantzan jartzen zuen horrela, nazionalismoa sostengatzen zuen mugen trazadura historikoaren arbitrariotasuna agerian utzita.

Hurrengo urteetan, bere obra garatzen jarraitu zuen instalazioetan eta performanceetan, eta, era berean, bere irakaskuntza- eta erakusketa-komisario jarduera indartu zuen. 2000ko hamarkadan, hainbat erakusketa egin zituen Espainian eta nazioartean, eta Habanako Biurtekora eta Mercosurreko Biurtekora ere bidali zituen bere lanak.

Romerok, gainera, grabatuari eta Uruguaiko nortasunari buruzko testu, txosten eta hitzaldiak idatzi zituen.

 Lanak 
 1983, Sal-si-puedes (instalación)
 1992, Más allá de las palabras (instalación)
 1992, Garra Charrúa (instalación)
 1994, Homenaje a la mujer indígena (performance)
 1994, Materias pendientes I, II y III (instalación)
 1995, Bye, bye, Yaugurú (instalación)
 1998, De la vaca inexistente del escudo, a su mesa (performancea)
 2003, Lunfardeces (instalación sonora)ina)

 Sariak eta aintzatespenak 

 1994 urtean Guggenheim Beka bat lortu zuen eta 2009 urtean Parlamentuak pentsio xelebrea eman zion Uruguaiko plastikako pertsona gailen jo zutelako. 
 2005 urteean Uruguaiko Banku Zentralak emandako Figari Saria jaso zuen

 Erreferentziak 

 Kanoo estekak 

Kategoria:Uruguaiko artistak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Uruguaiko marrazkilariak
Kategoria:Emakume marrazkilariak
Kategoria:Emakume argazkilariak
Kategoria:Guggenheim bekak
Kategoria:Uruguaiko irakasleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume grabatzaileak
Kategoria:Grabatzaileak
Kategoria:Montevideon hildakoak