Ophrys tenthredifera

Ophrys tenthredinifera Ophrys generoko orkidea monopodial eta lurtar bat da, liztor orkidea izenekoa.

 Etimologia 
Bere “Ophrys” izena grezierazko hitz honetatik dator: ὀφρύς, ophrys = "bekain".

"Tenthredinifera" grezierazko "tenthredón" = “tendredine liztorraren antzeko intsektu bat” labelari erreferentzia eginez.

Ophrys Plinio Zaharraren (23-79 AD) “historia Natural” liburuan aipatzen da lehen aldiz.

 Izen arruntak gaztelaniaz 
Abejita, abejorros, flor de abeja, flor de avispa, flor de la abeja, lila de monte, orquídea avispa

 Habitata eta banaketa 
Lurreko espezie hau Mediterraneo osoan (Espainia, Frantziako hegoaldea eta Korsika) eta , oro har, Europa osoan banatuta dago. Belardi, garriga, zuhaizka leku eta lur hareatsuak eta kare-lurrak dituzten basoetan. Itsas mailatik 850 eta1100 metro arteko altueran hazten da.

 Deskribapena 
Ophrys tenthredinifera 10-16 cm-ko altuera duen landare bat da, bi tuberkulurekin.

Zurtoin tentea du eta pixka bat malgua. Obatu-lantzeolatuak edo luzangak, oinarriko 3-8 hostorekin. Hiru eta zortzi lore arteko buruak tamaina handiko labeloak dira. Labeloa trilobulatu marroi iluna da, erdiko lobulua belusatua, trapezoidala, luzanga eta sabelduna. 13-18 mm-ko luzera duen labelo arre-gorrixkak hiru lobulu ditu, eta alboetako bi lobuluak triangeluar txiki-txikiak dira eta zertxobait aurrera biratuta, ile zurixka finez estalita. Tarteko lobulua glabroa da eta albokoak baino handiagoa, bukaeraren erdian koska bat du, gorantz begira irtengune hori txiki batekin. Espekulua marroia da erdian, beheko muturra zurixka-horixka, eta goiko muturra orban zuri handi bat.

Sepalo ahurrak, ertza jirabiraka izaten dute, arrosak, arrosa-purpura kolorekoak edo zuriak, nerbio berdeekin; hiru sepaloak, 7mm gutxi gorabehera. Petalo barnekoenak sepaloak baino askoz txikiagoak dira, zabalak eta triangeluarrak, baina sepaloen kolore berekoak, eta kontraste handia egiten dute labeloetako tonu ilunekin. Espezie hau aldakorra da bere marrazkietan eta kolore-mailatan. Aldaketak labeloaren dimentsio, kolore eta forman eta neurri txikiagoan landarearen tamainan eragiten dute. Martxotik apirilera bitartean loratzen dira.

Genero honetako beste orkidea batzuk bezala, pseudokopulazioaren bidez polinizatzen da, non arrak liztor edo erle espezie baten emea imitatzen duen lorearen itxurarekin liluratzen dira. Polinizatzaileetako bat Eucera Longicornis da.

 Sinonimoak 

 Arachnites limbata Link 1829;
 Arachnites tenthredinifera Tod. 1842
 Ophrys aprilia Devillers & Devillers-Tersch. 2003
 Ophrys arachnites Link 1799
 Ophrys di-stefani Lojac. 1909
 Ophrys ficalhoana Güímar 1887
 Ophrys ficalhoana var. choffati J.A.Guim. 1887
 Ophrys ficalhoana var. davei J.A.Guim. 1887
 Ophrys fusca Rchb. 1851
 Ophrys grandiflora Ten. 1919
 Ophrys insectifera var. rosea Desf. 1799
 Ophrys limbata Link 1829
 Ophrys neglecta Parl. 1858
 Ophrys rosea Desf. ex Boiss. 1860
 Ophrys tabanifera Sieber ex Nyman 1882
 Ophrys tenoreana Lindl. 1811;
 Ophrys tenthredinifera f. lutescens (Batt.) Raynaud 1985;
 Ophrys tenthredinifera subsp. ficalhoana (J.A.Guim.) M.R.Lowe & D.Tyteca 2000;
 Ophrys tenthredinifera subsp. guimaraesii D.Tyteca 2000;
 Ophrys tenthredinifera subsp. praecox D.Tyteca 1985;
 Ophrys tenthredinifera subsp. villosa (Desfontaines) H. Baumann & Künkele;
 Ophrys tenthredinifera subvar. choffati (J.A.Guim.) E.G.Camus 1928;
 Ophrys tenthredinifera subvar. davei (J.A.Guim.) E.G.Camus 1928;
 Ophrys tenthredinifera subvar. serotina (J.A.Guim.) E.G.Camus 1928;
 Ophrys tenthredinifera var. lutescens Batt. 1904;
 Ophrys tenthredinifera var. praecox Rchb.f. ex E.G.Camus in ?;
 Ophrys tenthredinifera var. serotina J.A.Guim. 1887;
 Ophrys villosa Desf. 1807
 Ophrys tetuanensis Pau 1929 

 Ophrys tenthredinifera-ren hibrido naturalak 

 Ophrys × alibertiana (O. spruneri × O. tenthredinifera) (Kreta)
 Ophrys × bodegomii (O. passionis × O. tenthredinifera) (Espainia)
 Ophrys × bourlieri (O. iricolor × O. lutea × O. tenthredinifera). (Afrikako Iparraldea)
 Ophrys × campolati (O. promontorii × O. tenthredinifera) (Italia)
 Ophrys × daneschianum (O. bertoloniiformis × O. tenthredinifera) (Frantzia)
 Ophrys × feldwegiana (O. ferrum-equinum × O. tenthredinifera) (Grezia)
 Ophrys × grampinii (O. sphegodes × O. tenthredinifera) (Italiatik Siziliara)
 Ophrys × heraultii (O. tenthredinifera × O. vernixia subsp. ciliata) (Balearrak).
 Ophrys × inzengae (O. betolonii × O. tenthredinifera) (Frantzia)
 Ophrys × laconensis (O. arachniiformis × O. tenthredinifera) (Frantziaa)
 Ophrys × lievreae (O. iricolor × O. tenthredinifera) (Afrikako iparraldea)
 Ophrys × lupiae (O. bertolonii × O. incubacea × O. tenthredinifera) (Italia)
 Ophrys × manfredoniae (O. incubacea × O. tenthredinifera) (Italia)
 Ophrys × maremmae (O. holosericea subsp. fuciflora × O. tenthredinifera) (Italia)
 Ophrys × methonensis (O. argolica × O. tenthredinifera) (Grezia)
 Ophrys × montis-angeli (O. biscutella × O. tenthredinifera) (Italia)
 Ophrys × peltieri (O. scolopax × O. tenthredinifera) (Afrikako iparraldea)
 Ophrys × personii (O. lutea × O. tentherdiniffera) (Italia)
 Ophrys × rovittellii (O. exaltata × O. tenthredinifera) (Frantzia)
 Ophrys × sanconoensis (O. exaltata × O. tenthredinifera) (Sizilia)
 Ophrys × sancti-leonardi (O. fusca × O. tenthredinifera). (Italia)
 Ophrys × simica (O. lucis × O. tenthredinifera) (Egeoko uharteen ekialdea)
 Ophrys × sommieri (O. bombyliflora × O. tenthredinifera) (Medit.)
 Ophrys × sorrentini (O. bertolonii × O. tenthredinifera) (Europako hegoaldea)
 Ophrys × spanui (O. anniae × O. tenthredinifera) (Frantzia)
 Ophrys × triadensis (O. sicula × O. tenthredinifera) (Grezia)
 Ophrys × tuscanica (O. crabronifera × O. tenthredinifera) (Italia)

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Bibliografía 
 Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. Orchids: Care and Cultivation. London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
 Schoser, Gustav. Orchid Growing Basics. New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
 White, Judy. Taylor’s Guide to Orchids. Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
 Alec Pridgeon. The Illustrated Encyclopedia of Orchids. Published by the Timber Press.
 Bechtel, Cribb and Launert. The Manual Of Cultivated Orchid Species. Published by The MIT Press.

 Kanpo estekak 
 Wikimedia Commons alberga una galería multimedia sobre Ophrys tenthredinifera.
 Granada, España: Ophrys tentredinifera
 Formentera (Islas Baleares): Ophrys tenthredinifera (enlace roto disponible en Internet Archive; véase el historial, la primera versión y la última).

Kategoria:Orchidaceae