Kathryn D. Sullivan

Kathryn Dwyer Sullivan (New Jersey, AEB, 1951ko urriaren 3a) NASAko estatubatuar geologo eta astronauta da. Espazioko transbordadoreen hiru misiotan tripulatzailea izan da, eta espazioan ibili zen lehen emakume estatubatuarra izan zen, 1984ko urriaren 11n. Under Secretary of Commerce for Oceans and Atmosphere eta Administrazio Nazional Ozeaniko eta Atmosferikoaren Administratzailea (NOAA) izan da, Estatu Batuetako Senatuak 2014ko martxoaren 6an berretsi ondoren. Sullivanen agintaldia 2017ko urtarrilaren 20an amaitu zen, Donald Trump presidenteak kargua hartu zuenean. NOAAn bere zerbitzua osatu ondoren, Historia Aeroespazialeko Charles A. Lindbergh Katedra izendatu zuten Smithsonian Erakundearen Aire eta Espazioaren Museo Nazionalean 2017an,  eta Politika Ikasketetarako Potomac Institutuko Senior Fellow ere izan zen. 2020ko ekainaren 7an, Sullivan Marianetako itsas hobiko Challenger Osinean murgildu zen lehen emakumea izan zen, Lurreko ozeanoetako sakonenean. 2021eko irailean, Joe Biden presidenteak Zientzia eta Teknologiako Aholkularien Kontseiluko kide izendatu zuen.

 Biografia 
Kathryn Sullivan Patersonen jaio zen, New Jerseyn, eta 1969an graduatu zen William Howard Taft Bigarren Hezkuntzako zentroan, Los Angeleseko (Kalifornia) Woodland Hills barrutian. Kaliforniako Unibertsitateko Lurraren zientzietako Bachelor of Science egin zuen 1973an, Santa Cruzen, eta Geologiako Zientzietan doktoretza Dalhousieko Unibertsitatean, 1978an. Dalhousien egon zen bitartean, Ozeano Atlantikoko eta Ozeano Bareko lurrak aztertzeko hainbat espedizio ozeanografikotan parte hartu zuen.

1988an, Sullivan Estatu Batuetako Itsas Erreserban sartu zen ozeanografiako ofizial gisa, eta 2006an hartu zuen erretiroa, kapitain mailarekin. Administrazio Nazional Ozeaniko eta Atmosferikoko zientzialari burua izan da. NASAn sartu aurretik Alaskan aritu zen lanean ozeanografo lanetan.

 Ibilbidea NASAn 
1978ko urtarrilean hautatu zuen NASAk, eta 1979ko abuztuan astronauta bihurtu zen. Ordutik, STS espazio-anezkari laguntzeko lan hauek egin ditu: softwarea garatzea; berunezko argazkilari jazarlearen jaurtiketa eta lurreratzea; orbita- eta karga-proba, ordainketa eta jaurtiketa-euskarria Kennedy zentro espazialean, Florida; ontziz kanpoko ibilaldia (EVA), hainbat hegalditarako espazio-jantziaren laguntza-ekipoa eta kapsula-komunikagailua (CAPCOM) STS espazio-anezkako zenbait misiotarako misioen kontrolean. Hiru hegaldi espazialeko beteranoa, Sullivanek misioko espezialista gisa egin zuen hegan STS-41G, STS-31 eta STS-45an. Sullivan STS-41-G misioan ontziz kanpoko ibilaldi  bat (EVA) egin zuen lehen emakume estatubatuarra izan zen.

 STS-41-G 
STS-41-G Challenger 1984ko urriaren 11tik 13ra, Sullivanek lehen ibilaldi espaziala egin zuen misioa izan zen. Berak eta David Leestma misioetako espezialistak 3 ordu eta erdiko ibilaldi espaziala egin zuten, satelite batek orbitan erregaia har dezakeela erakusteko diseinatutako sistema batekin. Zortzi eguneko misioan, tripulazioak Earth Radiation Budget satelitea zabaldu zuen, eta Lurraren behaketa zientifikoak egin zituen OSTA-3rekin (SIR-B radarra, ARCHIVO eta MAPS esperimentuak barne) eta formatu handiko kamera batekin (LFC). Erregaia satelite bidez berriz hornitzeko erakustaldia egin zuen hidrazina-erregaia erabiliz, orbitan berriz hornitzeko sistemarekin (ORS), eta esperimentu ugari egin zituen kabinan, bai eta zortzi Getaway Special ontzi aktibatu ere. STS-41-Gk 132 orbita osatu zituen Lurraren inguruan 197.5 ordutan, Kennedy zentro espazialean, Floridan, lurreratu aurretik.

 STS-31 
STS-31 Discovery, 1990eko apirilaren 24tik 29ra, Floridako Kennedy zentro espazialetik jaurti zen. Bost eguneko misio honetan, espazio-transbordadoreko eskifaiako kideek Hubble Espazio Teleskopioa zabaldu zuten, eta esperimentu desberdinak egin zituzten bidearen erdian, proteina kristalaren hazkundea, polimero-mintzaren prozesamendua eta grabitate-ezaren eta eremu magnetikoen ondorioak aztertu zituztenak ioi-arku batean. Hainbat kamera ere martxan jarri zituzten, IMAX zama-kamera barne, Lurraren behaketak egiteko. 121 ordutan Lurraren 76 orbita egin ondoren, STS-31 Discovery Kaliforniako Edwards Aire Armadaren basean lurreratu zen, 1990eko apirilaren 29an.

 STS-45 
STS-45 Atlantis, 1992ko apirilaren 24tik martxoaren 2ra, spacelab-aren lehen misioa izan zen. Sullivan NASAren Spacelab-en lehen misio honetako karga erabilgarriko komandantea izan zen. Bederatzi eguneko misio horretan, tripulazioak ATLAS-I (aplikazioetarako eta zientziarako laborategi atmosferikoa) kargamendua osatzen zuten hamabi esperimentuak egin zituen. ATLAS-Ik atmosferaren propietate kimikoen eta fisikoen neurketa xehatuen neurri zehatz sorta zabala lortu zuen, eta horrek nabarmen lagunduko digu gure klima eta atmosfera hobeto ulertzen. Sullivanek erantzukizun berezia zuen dosi-erantzunaren esperimentu batean, elektroi-pultsu bat goiko atmosferara jaurtitzea eta eragindako argitasuna kamera berezi batekin grabatzea eskatzen zuena. Atlantis Kennedy zentro espazialean lurreratu zen 1992ko apirilaren 2an.

Sullivan-ek NASA utzi zuen 1993an, hiru espazio anezka misiotan ibili eta 532 ordu espazioan egin ondoren.

 NASAren ondorengo ibilbidea 

1993an NASA utzi ondoren, COSI Columbus-eko presidente eta CEO izan zen. Hau Columbus, Ohioko zientzia-zentro interaktiboa da. Ohioko Estatuko Unibertsitateko Matematika eta Zientzietako Hezkuntza Politikarako Battelle Zentroko zuzendari eta COSIko borondatezko aholkulari zientifikoa ere izan zen. Bere gidaritzapean, COSIk ikasgelako zientzien irakaskuntzan zuen eragina eta ikerketan oinarritutako ikaskuntza praktikoko baliabideen berritzailetzat duen ospe nazionala indartu zituen. George W. Bush presidenteak izendatu zuen Zientzien Kontseilu Nazionalerako 2004an.

2009an, Sullivan hiru urterako aukeratu zuten Zientziaren Aurrerapenerako Ameriketako Estatu Batuetako Elkarteko Zientzia eta Ingeniaritzako Interes Orokorreko Ataleko presidente.

2011ko urtarrilean Barack Obama presidenteak Senatuari bidali zion Sullivan Merkataritza idazkari laguntzaile izateko izendapena. Sullivan 2010eko abenduan izendatu zuten lehen aldiz, baina Senatuak saioa amaitu baino lehen bere izendapena onartu ez zuenez, Etxe Zuriak izendapena berritu zuen.

2011ko maiatzaren 4an, Sullivan Senatuaren aho batez onartu zen eta Obama presidenteak izendatu zuen Ingurumenaren Behaketa eta Iragarpenerako Merkataritza Idazkari Laguntzailea eta Ozeaniko eta Atmosferaren Administrazio Nazionaleko Administratzaileorde gisa. Sullivan Ozeanoen eta Atmosferaren Merkataritza idazkariorde eta NOAAko administratzaile jardunekoa bihurtu zen 2013ko otsailaren 28an, Jane Lubchencoken dimisioaren ostean. Obama presidenteak Sullivan izendatu zuen 2013ko abuztuaren 1ean Ozeanoetarako eta Atmosferarako Merkataritza idazkariorde eta NOAAko administratzaile izateko, eta Senatuak 2014ko martxoaren 6an baieztatu zuen. Bere agintaldia 2017ko urtarrilaren 20an amaitu zen.

Sullivan 2017ko Charles A. Lindbergh-eko Historia Aeroespazialeko katedra izendatu zuten  Aire eta Espazio Museo Nazionalean. Museoan egon zenean, Sullivanen ikerketak Hubble espazio teleskopioan zentratu ziren. Halaber, Potomac Institute for Policy Studies-en Senior Fellow gisa aritu zen. Handprints on Hubble: An Astronaut's Story of Invention liburua MIT Press-ek kaleratu zuen 2019ko azaroan. Hubble Espazio Teleskopioa abian jarri, erreskatatu, konpondu eta mantentzen duen taldean izandako esperientzia kontatu zuen.

2020ko udaberrian, Sullivanek espedizio batean bidaiatu zuen Triton Submarines-en DSV Limiting Factor itsasontzian Challenger Osinean hondora, ozeanoetako punturik sakonenera.  Horrela, ozeanoetako punturik sakonenera iristen lehen emakumea izan zen, eta Challenger Osinera eta espaziora bidaiatu zuen lehen pertsona izan zen.

2020ko azaroan Sullivan Joe Bidenen presidentetzarako trantsizio agentziaren berrikuspen taldeko kide boluntario izendatu zuten, Merkataritza Departamentuarekin lotutako trantsizio ahaleginak laguntzeko, eta Zientzia eta Teknologiako Aholkularien Lehendakaritzako Kontseilurako izendatu zuen 2021eko irailean.

 Sariak eta aintzatespenak 

 Sullivanek NASAren eskutik hainbat sari jaso zituen, besteak beste, NASAren Espazio Hegaldien Domina 1984, 1990 eta 1992an; NASAren Aparteko Zerbitzuen Domina 1988 eta 1991n; NASAren Lidergo Bikainaren Domina 1992an, eta Balioespen Ziurtagiria  1996an.
 1991n Haley Space Flight Saria jaso zuen.
 1993an Emakume Geografoen Elkartearen Urrezko Domina.
 1994an American Academy of Achievement-en Urrezko Plaka.
 Adler Planetarium Women in Space Science saria 2004an.
 2014an Sullivan Time 100 zerrendan izendatu zuten, munduko eragin handiena duten pertsonen urteko zerrendan.
 2013an Zientzietako Doktore honoris causa izendapena jaso zuen Willamette Unibertsitatean. 
 2015ean Doktore honoris causa izendapena jaso zuen  Brown Unibertsitatetik  "zientzia, hezkuntza eta ondasun publikoari egindako ekarpen ugariengatik, eta etorkizuneko belaunaldientzat gure planetaren egoera hobetzeko etengabeko konpromisoagatik".
 Astronautaren Ospearen Aretoan sartu zen 2004an.
 Ingeniaritza Akademia Nazionalean hautatu zuten 2016an.
 Amerikako Arte eta Zientzien Akademian sartu zen 2017an.
 2020an American Geographers Elkarteak bere Ohorezko Geografo izendatu zuen.
 2020ko azaroaren 23an BBC 100 Emakumeen zerrendan sartu zen.
 2023ko irailean, Sullivan Dayton-eko (Ohio) National Aviation Hall of Fame-n sartu zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Itxurak C-SPAN-en
 Kathy Sullivanen podcastak

Kategoria:Emakume astronautak
Kategoria:Emakume geologoak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Obama administrazioko pertsonala