Anna Haava

Anna Haava, jaiotzez Anna Rosalie Haavakivi, (Pala, Kodavere, 1864ko urriaren 15agreg./urriaren 3ajul. – Tartu, 1957ko martxoaren 13a) estoniar poeta, idazle eta itzultzailea izan zen. Estoniako Idazleen Batasuneko kide sortzaileetako bat izan zen 1922an.

 Bizitza 

Anna Rosalie Haavakivi 1864ko urriaren 15ean jaio zen Kodaveren, gaur egungo Peipsiääre udalean, Estoniako ekialdean. Joosep Haavakivi eta Sohvi Janasten alaba zaharrena izan zen. Haavakivi landetxeko nekazari familian hazi zen Elisabet ahizparekin (1860-1893) eta Rudolf nebarekin (1870-1950). Aitak biolina jotzen omen zuen eta Annari, beraz, abestea gustatzen zitzaion; bere musikaltasunak gerora eragin handia izango zuen bere idatzietan.

1873an Anna Haavakivik hezkuntza formala jasotzen hasi zen Patasteko eta Saare-Vanamõisako eskoletan, eta 1880tik 1884ra Hoffmannen alemanezko ikastetxe pribatuan ikasi zuen Tartun. Tartuko Goi Mailako Nesken Eskolan, non alemanez ikasi zuen, etxeko irakasle tituluarekin graduatu zen, eta hori Estoniako emakumeen eskura zegoen goi-mailako hezkuntza jasotzeko aukera bakarra zen garai hartan. Handik gutxira maistra moduan hasi zen Tartuko haurtzaindegi batean. Etxeko irakasle gisa ere lan egin zuen. 1896an, lanpostu bat eskaini zioten Hankon (Finlandia), baina ezezkoa eman behar izan zuen osasun arrazoiengatik. Hurrengo urtean, Kalugatik gertu lan egin zuen.

Alemanez ikasten zuen bitartean, alemanezko izena jarri zioten, Anna Rosalie Espenstein, eta aleman ona izaten irakasten zioten. Hala ere, graduatu ondoren, Annak bere jaiotza-abizena, Haavakivi, berreskuratzea lortu zuen, abizen hori adierazten zuen eskola-titulua lortzeko borrokatu zen eta estoniar abertzale izan zen bizitza osoan. Gaur egun Haava abizenez ezaguna den arren, hori ez zen bere abizen ofizial bihurtu 1939ra arte.

Emakume gaztea zela, Anna Haava herri-abesbatza batean abesten hasi zen eta Tartuko Unibertsitateko teologia fakultateko ikasle batekin maitemindu zen, baina 25 urte besterik ez zituen bere bi gurasoak eta maite zuen gaztea hil zirenean. Bi urte geroago, Annaren ahizpa bakarra, Elisabet (Liisa) ere hil zen. Anna Leipzigera (Alemania) joan zen artatzera, eta, ondoren, hainbat urte San Petersburgon eman zituen, non erizain eta irakasle moduan aritu izan zen. 1906an, Haava Estoniara itzuli zen, Tartura, eta Lehen Mundu Gerra hasi baino lehen, Postimees egunkariko erredakzio taldean lan egin zuen. Gero idazle eta itzultzaile autonomo bihurtu zen.

Haavak ez zuen diru asko irabaztea lortu. 1920an hasi zen pentsio berezia jasotzen idazle gisa, eta 1945ean pentsio pertsonala eman zioten.

1954an, Tartu hiriak poetaren 90. urtebetetze ospakizuna antolatu zuen Tartuko Unibertsitateko zeremonia-aretoan. Urte hartan, hiriko kale bati Haavaren izena jarri zioten.

Anna Haava Tartun hil zen 1957ko martxoaren 13an, 92 urte zituela, eta Raadiko hilerriko Maarja atalean lurperatuta dago. Hilarrian Haavaren poemetako bat zizelkatuta dago.

 Obra 
Anna Haava poeta aktiboa izan zen bere helduaro osoan, 22 urterekin hasi eta zahartzarora arte. Lehen poema Postimees egunkarian argitaratu zuen, Lydia Koidula estoniar poeta nabarmena 1886ko udan hil ostean. Poemak Koidulale () izenburua zuen eta Üks Eesti neiu () izengoitiaz sinatuta zegoen. Geroago, Haavak beste idazlan ugari kaleratu zituen.

Haavaren lehen hiru bildumek, Luuletused I (1888), II (1890) eta III (1897) abesti sentimental erromantikoak biltzen dituzte, eta horien gai nagusia maitasuna da. Bere gaztaroko poemek harrera ona izan zuten eta hainbat aldiz berrargitaratu ziren.

Horrez gain, ipuinak argitaratu zituen aldizkarietan eta aforismoen bilduma bat egin zuen, Peotäis tõtt (, 1900). Bere haurtzaroko etxea ere deskribatu zuen prosan, Väikesed pildid Eestist (, 1911) izeneko liburuan.

1906az geroztik, tonu serioan eta tristean idazten hasi zen, Lained () liburutik hasita. Injustizia, indarkeria eta diskriminazio etnikoa gaitzesteko idatzi zuen, eta kritikak poesia bilduma batzuetan sakondu zituen., hala nola Ristlained (, 1910) eta Meie päevist (, 1920). Haavaren poesia are pertsonalagoa bihurtu zen Põhjamaa lapsed (, 1913), Siiski on elu ilus () eta Laulan oma eesti laulu (, 1935) bildumetan. Bere azken poesia bilduma 1954an plazaratu zen.

Haava Estoniako Idazleen Batasuneko kide sortzaileetako bat izan zen 1922an.

2006an, Mälestusi Laanekivi Manni Lapsepõlvest () urte askotan argitaragabe geratzen zen eskuizkribua argitaratu zen, eta 2008an Luule () bilduma, 700 poema inguru jasotzen dituena.

 Itzulpenak 
Itzultzaile gisa, Haavak dirua irabazi ahal izan zituen atzerriko literatura garrantzitsua estoniar irakurleen eskura jarriz, Johann Wolfgang von Goetheren Egmont, Friedrich Schillerren Wilhelm Tell, Hugo von Hofmannsthalen Ödipus und die Sphinx, William Shakespeareren Uda-gau bateko ametsa eta Hans Christian Andersenen maitagarri-ipuinak, besteak beste. Antzinako mitoak ere itzuli zituen, hala nola I. C. Andrären eta R. Schneiderren Greeka muinaskangelased () eta G. Schalken Roma muinaskangelased ().

Haava beraren poemak errusierara, finlandierara, suedierara, hungarierara, alemanera, italierara, esperantora, ingelesera eta beste hizkuntza batzuetara itzuli dira.

 Sariak eta aintzatespenak 

 1930: Arranoaren Gurutze Ordena (III. klasea)
 1935: Estoniako Gurutze Gorriaren Ordena (II. klasea)
 1954: Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistako herri idazlea
 Ohorezko Intsigniaren ordena

 Lanak 

 Musikarako moldaketak 
Haavaren poemen laurden bat baino gehiago musikarako moldatu dira, eta haietatik ospetsuenetakoak Nõmmelill eta Ei saa mitte vaiki olla dira. Hona hemen zerrenda osoa, musikagileen arabera sailkatuta.Evald Aav
 Ööbiku surm (1921)
 Põhjamaa lapsed (Me oleme põhjamaa lapsed) (1934)
 Sa minu püha kodumaa pind (1935)
 Ah, mis raske ilmas rännata
Juhan Aavik
 Oh, ma isegi ei tea (1916)
 Kui kandle keeled katkevad (1917)
 Kalamehe mõrsja (1941)
 Õitselind (1942)
 Käokene, kuldalindu (1943-1947)
 Hõiska, sa rahvas (1944)
 Meie Mihkel (1950-1955)
 Kuldakallis kodumaa (1964)
 Lenda, lepatriinuke (1970)
Priit Ardna
 Hilised lilled (1923)
 Põhjamaa lapsed (1924)
 All järvel õitseb valge roos (1929)
 Üksainus kord (1929)
 Sina vaikiv, sügav öö (1936)
 Miks on su silmad nii muutunud (1936)
Edgar Arro
 Lind läks magama (1955)
 Ei mina ütle ühelegi (1955)
Gustav Ernesaks
 Nõmmelill (1973)
 Meie (1981-1983)
Miina Härma
 Kui sa tuled, too mull' lilli (1895)
 Ei saa mitte vaiki olla (1896)
 Sa tead ju küll (1925)
 Meie, saatusest valitud (1934)
 Metsapiigad
Karl August Hermann
 Ära küsi (1889)
 Üleilmlik õnn (Karl August Hermann)
Otto Benedikt Hermann
 Ei saa mitte vaiki olla (1908)
 Ütelge (1926)
 Armastus
 Kevade
 Otsata õnnel hõiskab mu rind
 Suveööl
 Ta närtsib nagu lilleke
 Unenägu
Herman Känd
 Haige (1929)
 Kevadelaul (1929)
 Nõmmelill (1929)
 Sügise (1929)
 Kui mina kalmule kahvatan (1935)
 Sinu hiilgus (1939)
 Nii ta on (1940)
 Miks ruttad, väsinud rändaja?
Artur Kapp
 Õhtul (1905)
 Põhjamaa lapsed (1937)
Eugen Kapp
 Meie (1965)
 Kaks akvarelli nõmmelillest (1977)
 Järv leegib eha paistel (1978)
 Ju metsahaljus kahvatab (1979)
 Kui kandlekeeled katkevad (1986)
 Ei saa mitte vaiki olla
 Kalamehe mõrsja
 Sellepärast
Alfred Karindi
 Kurval tunnil (1924)
 Nõmmelill (1924)
 Küla mull’ ütleb (1925)
 Käokene, kuldalindu (1927)
 Ei mina ütle (1928)
 Lootus (1928)
 Oh, kuidas pean su nime kiitma (1936)
 Pärga palmin (1936)
 Vaikiv öö (1936)
 Öölaul (1937)
 Sind tervitame, kuldapäike (1937)
 Päike (1941)
 Minu vanaema
 Mu südames on pühapäev
 Sa minu püha kodumaa pind
Cyrillus Kreek
 Tule koju (1911)
 Unes nägin (1911)
 Nõmmelill (1912)
 Tal on tarkust küllalt (1912)
 Oh ma isegi ei tea (1915)
 Eks me siis imesta (1928)
 Valvates
Heino Lemmik
 Õhtul (1952)
 Isamaja (1954)
 Soov (1957)
 Järv leegib eha paistel (1960)
 Nõmmelill (1960)
 Meie Mihkel
Mihkel Lüdig
 Laevnik (1901)
 Valvates (1902)
 Üks pisar veereb (1903)
 Ühest vaiksest pühast hiiest (1908)
 Üks pisar veereb vaikselt (1909)
 Sääl kord kasvab kaunis kodu (1919)
Ester Mägi
 Mul on tare taeva all (1964)
 Suur ja vaikne (1964)
 Dona nobis pacem (1992)
Eduard Oja
 Põhjamaa lapsed (1928)
 Unustus (1930)
 Me olime nagu lapsed (1931)
 Ööpoeem (1933)
Riho Päts
 Kalamehe mõrsja (1958)
 Päikesetõusul (1962)
 Laula, linnuke (1967)
 Ema, ae!
Kaljo Raid
 Järv leegib eha paistel
 Me oleme põhjamaa lapsed (Põhjamaa lapsed)
Mart Saar
 Hoia vahest aken lahti (1904)
 Mis on luule paljalt sõnas? (1904)
 Hoia vahest aken lahti (1904-1921)
 Ööpiku surm (1907)
 Kui lillekene nurmel (1907-1921)
 Sääl (1911)
 Soov (1919)
 Käokene, kuldalind (1921)
 Oh kodumaa! (1922)
 Sinilillekesed (1923)
 Kõige parem inimene (1935)
 Meie Mihkel (1935)
 Sa ole suurem kui su saatus (1936)
 Kalamehe mõrsja (1937)
 Lenda, lepatriinuke (1937)
 Ei oma õnne peita (1950)
 Sa kõige armsam mulle (1954)
 Lill ja liblikas (1955)
 Ju valgus tõstab tiibu (1956-1959)
 Minu vanaema (1957)
 Oh kevade, oh kullane (1959)
 Ikka sõnatumaks huuled
 Sinu vanaema
 Üks ainus kord
Juhan Simm
 Im Frühling (Kevadel) (1913)
 Vahva ja vaga (1921)
 Ei tule uni (1927)
 Mina kuulsin (1929)
 Siis aga ilmub tema ise (1948)
 Sõda (1955)
 Üks on minul püham koda (1959)
 Meie Mihkel
 Sääl, kus lained
Vladimir Tarkpea
 Ants ja Aino
 Armastusest
 Kullakesed, mis sellest küll saab
 Mihkel ja Miina
 Pool õigust
Konstantin Jakob Türnpu
 Uinu (1888-1891)
 Lauluke (1892-1901)
 Nõmmelill (1892-1901)
 Tasa, tasa (Valvates) (1893)
 Üks ainus kord (1893)
 Igatsus (1890eko hamarkada)
 Ainult sulle
 Oh võiksin
Adolf Johannes Vedro
 Metsapiigad (1927)
 Kalamehe mõrsja
 Kuldne koit
 Meie Mihkel
Aado Velmet
 Kuulus kangur (Ennäe neidu) (1948-1957)
 Järv leegib eha paistel (1957)
 Humoresk (1961)
 Sind teretame, kuldapäike
Tuudur Vettik
 Põhjamaa lapsed (1937)
 Ei saa mitte vaiki olla (1938)
 Ei mina ütle... (1944)
 See oli siis (1959-1960)
 Kui sa tuled, too mull' lilli
 Oled armas
Leonhard Virkhaus
 Sind teretame, kuldapäike (1931)
 Meie tahame elada
Enn Võrk
 Kevadelaul (1922)
 Eks me siis imesta (1924)
 Ehitagem rahukojad (1934)
 Mu süda usub (1935)
 Siis (1935)
 Hääd ööd (Hääd und)
 Suur kontsert
Beste musikagileak
 Tuksuv süda (Aleksander Läte, 1901)
 Lembitu tütar (Artur Lemba, 1908)
 Metsapiigad (Olav Roots, 1923)
 Siis olgu! (Juhan Jürme, 1920ko hamarkada)
 Ei saa mitte vaiki olla (Peeter Laja, 1944)
 Ei saa mitte vaiki olla (Adalbert Wirkhaus, 1951)
 Hoia vahest aken lahti (Anti Marguste, 1954)
 Kesk sügavas laanes (Hillar Kareva, 1956)
 Tõnu tahtis bassi laulda (Anatoli Garšnek, 1963)
 Nõmmelill (Hans Hindpere, 1965)
 Järv leegib (Roman Toi, 1968)
 Meie (Ants Sõber, 1969)
 Ei saa mitte vaiki olla (Raimond Lätte, 1979)
 Lill (Gennadi Podelski, 1979)
 Järv leegib eha paistel (Veljo Tormis, 1986)
 Nõmmelill (Lembit Avesson, 1989)
 Kägu kukub kuusemetsas (Boris Kõrver)
 Kesk sügismetsas (Uno Naissoo)
 Mehelemineku laulud (Lepo Sumera)
 Sina oled kelm (Aleksander Eduard Thomson)
 Tormides valmivad kangelased (Lembit Veevo)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Estoniako poetak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Sobietar Batasuneko idazleak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Estonierazko idazleak
Kategoria:Estoniako itzultzaileak
Kategoria:Emakume itzultzaileak
Kategoria:Tartun hildakoak