Isala Van Diest

Anne Catherine Albertine Isala Van Diest, Isala Van Diest izenez ezaguna (Lovaina, 1842ko maiatzaren 7a - Knokke, 1916ko otsailaren 6a), mediku belgikarra izan zen. Belgikako lehen emakume medikua eta Belgikako lehen emakume unibertsitarioa izan zen.

 Biografia 
Zirujau eta obstetra baten alaba, Isala Van Diest eta bere ahizpak bere anaiaren heziketa bera jaso zuten. Amak, Elisabeth Geniek, Ingalaterrara eramaten ditu, eta han giro aurrerakoiarekin harremanetan jartzen dira.

Bigarren hezkuntzako goi mailako eskola ez zen oraindik Belgikako emakumeentzat eskuragarri, eta, beraz, Bernako barnetegi batera bidali zuten unibertsitaterako prestatzeko.

1873an itzuli zenean, Lovainako Unibertsitate katolikoko medikuntza-fakultatean izena ematen saiatu zen, baina erlijio-hierarkiaren eta, bereziki, Alexandre Namèche monsinorearen gaitzespenari aurre egin zion. Azken horrek emagin ikasketak egitea proposatu zion. Proposamen hori Van Diest-ek baztertu zuen, eta, Alemanian bere alemana eta, batez ere, matematika eta latina indartzeko prestakuntza-ikastaro bat egin ondoren, Bernara itzuli zen 1874ko udan, non Suitzako unibertsitateak izan ziren emakumeei irekitzen lehenak.

1876an, natur zientzietako doktoretza lortu zuen, eta 1879an medikuntzako diploma lortu zuen, espetxeen higiene-egoerari buruzko tesi batekin. XIX. mendean, espetxeei buruzko eztabaida alderdi medikoan kontzentratu zen, eta Isala Van Diestek espetxe-sistemaren erreformak bultzatu zituen.

Bi urtez jardun zuen Ingalaterran, non medikuek 1866tik aurrera lan egiteko askatasuna zuten. Elisabeth Garrett Anderson lehen mediku britainiarrak sortutako New Hospital for Women zentroak erakarrita, feminista ingelesak aurkitzen ditu.

Belgikara itzulita, eta bere diploma aitortu ahal izateko, ikastaro osagarriak egin behar ditu Bruselako Unibertsitate Askean, 1880tik emakumeen eskura egon dadin. Emma Leclercq, Louise Popelin eta Marie Destréerekin, Belgikako lehen ikasleetako bat izan zen. 1884an, errege-dekretu baten bidez, Bruselan bere mediku-kontsultategia irekitzeko baimena eman zitzaion, eta orduan 42 urte zituen.

Hala ere, zailtasun gehiago aurkitu zituen, bere pazienteen eta lankideen aurreiritziak gainditu behar izan zituelarik. 1890 arte, bere pazienteak batez ere britainiarrak eta estatubatuarrak dira, agian ohituagoak emakume batek tratatuak izatera, baita emakume eta neskatoak ere.

1881ean, Émile de Laveleye buru zuen Sociedad de moralidad público erakunde pluralistaren sorreran parte hartu zuen, emakumeen nazioarteko salerosketaren aurka borrokatzea eta prostituzioa arautzea helburu zuena. 1889an erakundearen batzorde exekutiboan sartu zen 1902ra arte.

Bezero pribatuez gain, Aterpeko pentsiodunak ere artatu zituen, prostituta zaharrentzako harrera-zentroa eta emakumeen salerosketaren eta prostituzioaren aurkako borroka. Era berean, prostituzioa desagerrarazteko nazioarteko mugimendu abolizionistaren aldekoa izan zen. Feminista, 1892an Marie Popelinekin, Zuzenbidean diplomatutako lehen emakume belgikarrarekin, emakumeen zuzenbidearen Belgikako Liga sortu zuen.

1902an, pixkanaka ikusmena galduz, bere jarduerak eten eta Knokkera joan zen bizitzera, eta han eman zituen bere bizitzako azken urteak.

 Ohoreak 
Isala Van Diest eta Marie Popelin elkarrekin ageri dira Belgikako Banku Nazionalak 2011n Emakumearen Nazioarteko Egunaren mendeurrena dela-eta jaulkitako bi euroko oroitzapenezko txanpon batean.

1914an, Anberes hiriak antolatutako De hedendaagse vrouw (Emakume garaikidea) erakusketako ohorezko lehendakari izendatu zuten.

2020an auzo berri bat inauguratu zen Bruselan, Tour eta Taxis industria-gune zaharraren gainean. Hogeita zortzi kale berri bataiatu zituzten (1397 proposamenen arabera), eta horietako bat Isala Van Diest kalea da. Beste kale batzuek ere Lieja eta Gantera daramate izena.

2020an, Anberesko Unibertsitateko mikrobiota baginalari buruzko ikerketa-proiektu bati Isala izena eman zioten bere omenaldian.

 Erakusketa 
Isala & Louise erakusketa Lovainako M Museoan egin zen 2011n, Isala Van Diest eta Louise Hegerren omenez.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumearen estatusaren kronologia
 Florence Nightingale, estatistika epidemiologikoen aitzindaria

 Kanpo estekak 

Kategoria:Belgikako feministak
Kategoria:Belgikako medikuak
Kategoria:XIX. mendeko emakumeak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Emakume medikuak