Trokeo-dantza

Trokeo dantzak dantzarien artean trukea ematea ekartzen duten dantzak dira, dantzarien posizioak aldatuz.  8 dantzarik hartzen dute parte dantza horietan, bi lerrotan antolatuta. Eskuetan makilak, ezpatak edo arkuak bezalako objektuak izaten dituzte. "Bobo" deritzon pertsonaiak dantza nola ematen ari den gainbegiratzen du, baita kasu batzuetan parte-hartu ere. Normalean bertsoetan oinarritutako melodiak erabiltzen dira dantzatzeko. Jatorria Nafarroako Iparraldea, Lapurdi eta Zuberoa izaten dira, XVIII, XIX eta XX. mendeetakoak. 

 Historia 
Trokeo dantzen lehen aipamenak XVI. mendean daude jasota, Bizkaiko herri batzuetan. Garai horretan, zortzi edo hamabi dantzarik osatutako taldeek parte hartzen zuten, kapitain batek gidatuta. Dantza hauek, askotan, erritual eta ospakizun erlijiosoekin lotuta zeuden, hala nola, Corpus Christi edo herriko zaindariaren festarekin. 

XIX. mendean, trokeo dantzak berriztu eta egituratu ziren, batez ere Gipuzkoako Antzuola herrian. 1845etik aurrera, gaur egun ezagutzen ditugun dantzak agertzen dira: Makila txikiak, Makila handiak, Uztai edo Arku-dantza eta Zinta-dantza. 1878an, trokeo-dantzak eta zinta-dantzak jasotzen dira, eta 1886an Uztai eta Arku-dantzak gehitzen zaizkie, gaur egun Alardean dantzatzen diren lau dantzak osatuz .  

Era berean, XX. mendera arte Arabako errioxan ere dantzatzen ziren, besteak beste, Biasteri, Eskuernaga eta Oiongo herrietan. 

 Dantza motak 
Honakoak dira mota ezagunenetariko batzuk: 

 Agurra
 Boaztiltzea
 Makil txiki dantza
 Makil haundi dantza
 Arku dantza
 Zinta dantza
 Lizartzako inauterietako dantzak
 Paseo dantza
 Ostiko dantza
 Etxe dantza
 Lau ostiko
 Makil dantza
 Pala dantza
 Amezketako Txankok
 Abaltzisketako Txankok
 Berasategiko San Juan dantzak
 Paseoa
 Lauko txikia
 Kontrapaseoa
 Kapitan dantza
 Zorri dantza
 Seinakoa
 Brokel-dantza
 Billantzikoa
 Bukaera
 Oñatiko Korpus dantzak
 Donostiako zortzikoa
 San Migueleko kontrapasa

 Trokeo-dantzak gaur egun 
Herri askotan arestian trokeo-dantzak galdu baziren ere, oraindik ere herri askotan tradizioari eusten diote, ospakizun ezberdinetan dantzatuz. Gipuzkoan, Antzuolako jaietan Makila, Uztai eta zinta-dantzak egiten dira. Herriko alardearen parte dira eta XIX. mendetik kontserbatuak izan dira. Era berean, Berasategiko San Juango jaietan ere trokeo-dantza tradizionalak egiten dira. 

Bizkaian ere Durangaldean mantendu egiten dira trokel-dantzak, eta normalean herrietako ospakizun nagusietan egiten dira. 

Arabaren kasuan, Errioxako Eltziego eta Biasteriko herrietan galduak bazeuden ere, berreskuratu egin ziren, eta jaietan zein ardoari eskainitako ospakizunetan makilekin egindako dantzak gailentzen dira. 

Azkenik, Nafarroan Lesakako jaietan makil-dantzak egiten dira, baita Baztango beste gune batzuetan ere. 

 Erreferentziak