Quilombo

Quilombo (portugesez  ahoskatua; kinbunduerazko  hitzetik ekarria, ) Brasilgo hinterlandeko kokaleku bat da, afrikar jatorriko jendeak sortua eta batzuetan Carabali deitua. Quilomboetako biztanle gehienak, quilombola izenekoak, zimarroiak ziren, ihes egindako esklaboak izendatzeko terminoa zena.

Esklabo iheslarien komunitateei buruzko dokumentazioan mocambo terminoa erabili ohi zuten bere kokalekuetarako, "gerra-kanpamendu" ere esan nahi duen ambunduzko hitza. Mocambo bat quilombo bat baino askoz txikiagoa izan ohi da. Quilombo hitza ez zuten erabili 1670eko hamarkadara arte, batez ere Brasilgo hegoaldekoenetan.

Latinoamerikako herrialde espainiarretan, herri edo kanpamendu horiei palenque deitzen zitzaien, bertako biztanleak palenquero izanda. Hauek hainbat kreolera hitz egiten zituzten, hala nola kolonbiar palenquero.

Quilomboak afrikar esklaboen erresistentzia aktiborako oinarrizko hiru moduetako bat dira. Era berean, aldian-aldian, boterea bereganatzen saiatzen ziren, eta matxinada armatuak egiten zituzten plantazioetan, baldintzak hobetzeko. Normalean, quilomboak "XIX. mendeko fenomeno" bat ziren. XIX. mendearen lehen erdian, Brasilen, esklaboek ekintza armatuak egin ohi zituzten erresistentziaren zati gisa. Aldi berean, koloniak trantsizio politikoa bizi zuen, Portugalekiko independentziaren alde borrokatzen baitzen, eta esklabo-merkataritza handiagoari lotutako tentsio berriak ere bai, esklabotzari aurre egiten zioten afrikar jaioberri asko ekarri zituztenak.

 Etimologia 

XVII. mendean, egungo Angolan, Imbangala mertzenarioen artean, kilombo izeneko formazio militar berri bat agertu zen (zurezko oholesi batez inguratutako hiri gotortua), laster Brasilen esklabo angolar askeek erabiliko zutena.

Uste da quilombo hitzak lotura bat ezartzen duela Mendebaldeko Erdialdeko Afrikako kolonien eta kulturaren artean, nondik esklabo gehienak Brasilera indarrez eraman zituzten. Esklabo-trafikoaren garaian, gaur egungo Angolako erdialdeko indigenek, Imbangala sortu zutenekoak, kilombo izeneko erakunde bat sortu zuten, leinu desberdineko tribu batzuk erresistentzia militarrerako pentsatutako komunitate batean batzen zituena.

Hego Konoko gaztelaniaz, quilombo hitzak putetxe esan nahi du; Argentinan, Bolivian, Hondurasen, Paraguain eta Uruguain, nahaspila, zarata edo desordena; Venezuelan, urrutiko edo kanpoko leku bat.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Brasilgo historia soziala
Kategoria:Esklabotza Brasilen
Kategoria:Portugesezko hitzak eta esaldiak