Ruth Shady

Ruth Martha Shady Solís (Callao, 1946ko abenduaren 29a) perutar antropologo, arkeologo eta hezitzailea da, Caraleko gune arkeologikoaren birbalorizazio- eta datazio-lanagatik  ezaguna. San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Gizarte Zientzien Fakultatean irakasle lanetan ere aritzen da.

 Biografia 

 Prestakuntza 
Ruthen gurasoak izan ziren arkeologo izatera eraman zuen eragin iturri nagusia. Bere aita, Gerardo Hirsh, bere izena Heinz Shedyra aldatu zuen Europa astintzen ari zen Bigarren Mundu Gerratik ihes egiteko, Perura iritsi zen 20 urterekin, eta han bere ama, Rosa Solís Pita, ezagutu zuen. Amaren herrialdean iraganean bizi izan ziren antzinako kulturak eragin handia bihurtu ziren aitarentzat.

Haurra zenean, gurasoek Peru zaharraren historia kontatzen zuten arkeologia-liburuak oparitzen zizkieten berari eta anaiei. Une horretatik aurrera, arkeologiarekiko interesa handituz joan zen. Bigarren mailako ikasketak GUE Juana Alarco de Dammerten egin zituen. 1964an sartu zen San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusian, eta Hezkuntza karreran lizentziatu zen. Ondoren doktorego ikasketak egin zituen Antropologia eta Arkeologia programetan. Espezializazio ikasketak egin ditu Estatu Batuetan eta Frantzian.

 Ibilbidea 
1975etik 1984ra, Ruth ikerketa-buru izan zen Peruko Arkeologia, Antropologia eta Historiako Museo Nazionalean, eta erakunde horretako zuzendari izan zen 1984an. Bere ibilbide profesionalean zehar, ikerketa arkeologikoko hainbat proiektu zuzendu ditu Peruko kostaldean, mendilerroan eta oihanean, erakunde soziopolitiko konplexuen garapenaren azterketari enfasia emanez. Hainbat ikerketa egin ditu Végueta (Huaura), Maranga (Lima); Pacopampa eta Chota (Cajamarca); Bagua (Amazonas). Azken hauek Hermilio Rosas LaNoire arkeologoarekin batera.

San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Arkeologia Eskola Akademiko Profesionaleko zuzendaria eta Dumbarton Oakseko (Washington) ikerketa-bekaduna izan da 1992-1993 urteetan. Unibertsitateko ikerkuntzaz eta irakaskuntzaz gain, San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Arkeologia eta Antropologia Museoa zuzentzen aritu da 1997-2002 urteen artean. Bertan, zientzia zabaltzeko programak bultzatu zituen erakusketa, hitzaldi eta argitalpenen bidez. Peruko Arkeologoen Elkargo Profesionaleko dekanoa izan zen 2006-2007 aldian. San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Andeetako Arkeologia Maisutzaren koordinatzailea izan zen 1999tik 2007ra, eta 2010ean. Peruko Monumentu eta Lekuen Nazioarteko Kontseiluko presidentea izan zen 2006 eta 2012 artean.
1994an Caral Proiektu Arkeologikoa sortu zuen, Caral-Supen (garai hartan Chupacigarro bezala ezaguna) ikerketa hasi zuena. 2003az geroztik, Karal-Supe Arkeologia Proiektu Berezia zuzentzen du, Estatu pristinoaren, hiri-bizimoduen eta zibilizazioaren eraketaren ebidentziak dituen leku garrantzitsu hori ikertu, kontserbatu eta balioesteko. Horren bitartez, bere taldeak zibilizazio horren 25 kokaleku aurkitu ditu. Egiten ari den lanaren ezaugarri nagusiak honako hauek dira: diziplina anitzeko hurbilketa eta ondare arkeologikoak inguruko egungo populazioekin duen lotura; ekoizpen zientifikoa eta erantzukizun soziala duten proiektuak gauzatzea.

Peruko zein atzerriko liburu eta aldizkarietan argitaratutako artikulu ugariren egilea da.

 Lanak 
 Bagua: del periodo formativo en la cuenca inferior del río Utcubamba (1971)
 Intensificación de los contactos entre sociedades andinas como preludio al movimiento Huari del Horizonte medio (1981)
 La cultura Nievería y la interacción social en el mundo andino en la época Huari (1982)
 La interacción regional durante la época Huari (1988)
 Sociedades del nororiente peruano durante el formativo (1992)
 La ciudad sagrada de Caral-Supe en los albores de la civilización en el Perú (1997)
 La ciudad sagrada de Caral-Supe
 La organización de la civilización andina y la formación del Estado prístino en el Arcaico Tardío (2003)
 Caral, la ciudad del fuego sagrado (2004)
 La civilización de Caral-Supe: 5000 años de identidad cultural en el Perú (2005)
 La ciudad sagrada de Caral: símbolo cultural del Perú (2006)
 «Caral-Supe and the North-Central Area of Peru: The History of Maize in the Land Where Civilization Came into Being», en el libro Histories of Maize (2006)
 «America’s First City? The Case of Late Archaic Caral», en la revista Andean Archaeology III (2006)
 La tierra sagrada de Caral-Supe (2007)

 Sariak eta aintzatespenak 

 2007ko Campodónico Saria, Jarduera Profesional Nabarmenaren kategorian.
 Emakumezko Zientzialarien L 'Oreal-UNESCO Saria  Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza Teknologikoaren Kontseilu Nazionalaren (Concytec) 2018ko Sari Nazionala.
 BBCk  "100 emakume eraginkorren eta inspiratzaileenetako" bat dela aitortu du 2020an.
 Merezimenduaren Ordena jaso du Zerbitzu Goraipatuengatik (Peru).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Ruth Shady - Jonathan Haas eta Winifred Creamer-i gutun irekia
 CaralPeru.gob.pe
 La ciudad sagrada de Caral-Supe en los albores de la civilización en el Perú

Kategoria:100 Emakume (BBC)
Kategoria:Emakume arkeologoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume antropologoak
Kategoria:Emakume zientzialariak