Ahmed Izzet Pasha

Ahmed Izzet Pasha, 1934ko Turkiako Abizen Legearen ondoren, Ahmet Izzet Furgaç bezala ezaguna, turkiar-albaniar militar eta estatu-gizona izan zen. Jenerala izan zen Lehen Mundu Gerran, eta baita Otomandar Inperioko azken Bisir Handietako bat ere (1918ko urriaren 14tik 1918ko azaroaren 8ra), eta bere azken Kanpo Arazoetako ministroa.

 Biografia 

 Lehen urteak 
Ahmed Idizet Nasliç herrian jaio zen (Neapoli), Manastir Vilayet, albaniar familia batean. Bere aita, Haydar Bey, bertako funtzionarioa eta gobernadore ohia zen. 1881ean Küleliko Institutu Militarrean graduatu zen, 1884an Harbiye eskolan, eta hurrengo urtean Estatu Nagusiko Eskolan. 1887tik 1890era Otomandar Eskola Militarrean estrategian eta geografia militarrean hezi zen, eta geroago 1894ra arte Alemanian ikasi zuen Colmar Freiherr von der Goltzen agindupean. 1894an etxera itzuli ondoren, Istanbulen, Sirian, Palestinan eta Sofian lan egin zuen.

 Karrera militarra 
Gerra greko-turkiarrean, funtsezko rolak jokatu zituen Domokos eta Çatalcako guduaren plangintzan. Gerraren ondoren Miralay (koronela) mailara igo zuten arren, atxilotu eta galdekatu egin zuten Damaskora bidali aurretik.  Wilhem II.a Kaiserrak, Alemanian egon zen bitartean bere gaitasunak goraipatzen zituenak, 1901ean Siriara egin zuen bidaian, berriz konektatu zen Iklinzzetekin, eta gobernuari presio egin zion Izzeti promozio bat eta domina batzuk eman ziezazkion. Eginkizun garrantzitsuak bete zituen Sirian, Libanon eta Hejazen. 1904ko urtarrilean, Yemengo matxinada kentzeko agindua eman zioten, otomandar armadaren estatu-buru gisa, eta hiru urte eta erdiz egon zen han. 1905eko martxoan Mirliv-era (brigadako jenerala) igo zuten , eta 1907an Ferikara.

1908an, Turkiar Iraultza Gaztean, otomandar estatu nagusiaren buru bihurtu zen. Mahmud Shevket Pasharen agindupeko otomandar armadaren ekintza militarren aurka agertu zen albaniar nazionalisten aurka 1910eko albaniar matxinadetan. Shevket Pasha eta von der Goltzen aurka agertu zen, eta honek kargutik kendu eta Yemenen berriro izendatu zuen, beste matxinada bat zapaltzeko, 1911ko otsailean. Otomandar Senatuko kide egin zuten 1911ko uztailaren 6an.

Goi agintaldian, Otomandar armadaren modernizazioan paper garrantzitsua izan zuen, alemaniar aholkulari militarren zaintzapean. Von der Goltzekin batera, Alemaniako Aholkularitza Militarreko misiokoa, gerra planak prestatu zituen Otomandar Inperioa Balkanetan eta Errusian gerra batean sartzen bazen. Defentsa estrategia baten alde egin zuen, eta Edirne eta Yanya bezalako hiri giltzarriak gotortu zituen.

1912ko azaroaren 17an Yemendik itzuli zenean, Mehmed Talaat eta Hacing-Adil (Arda) hurbildu zitzaizkion Bisir Handia izateko unionista baten ondoren. CUPek uko egin zion eskaintzari 1913ko urtarrilaren 23an. Shevket lehen mailara igo zuten, baina handik 6 hilabetera hil zuten. Haren ordez, Izzet izendatu zuten Gerra ministro Said Halim Pasharen kabinetean. Balkanetako Gerren amaieran, Traziako armadan zerbitzatu zuen eta buruzagiorde izan zen.

1914ko urtarrilean uko egin zion Gerra Ministerioan aritzeari, CUPek eskatutako armadaren erreformak martxan jartzeari uko egin zionean. Ismail Enverrek protesta handiz hartu zuen bere lekua, bere maila apalagatik. Ismail Qemalik eta Esad Pasha Toptanik proposatu zuten Albaniako Printze bezala instalatzea.

Lehen Mundu Gerran sartzeko aurkari amorratua zen, eta ez zuen balio izan gatazkaren lehen bi urteetan. 1916an, Kaukason Hirugarren Armadarekin batera borrokatu zuen Bigarren Armadako komandante izendatu zuten, eta aurreratzen ari ziren errusiarren aurkako porrota jasan zuen. 1917an Kaukasoko Armada Taldeko buru izendatu zuten, Bigarren eta Hirugarren Armadak barne hartzen zituena. Mehmed VI.a sultanaren kanpamentuko laguntzaile ere izan zen gerran.

 Bisirakintza Handia 
Gerra amaitu zenean, Otomandar Inperioaren izenean Mudrosko armistizioa sinatu zuen gobernuaren buru izateko dei egin zioten, eta horrela amaitu zen otomandarren aldeko I. Mundu Gerra. Talaat Pasha eta Mustafa Kemal Pasharen (Atatürk) ere nahiago zuen gerra osteko gobernurako hautagai zen. Bere gobernua, batez ere, CUPen gerraren aurkako alderdian zegoen, besteak beste, Mehmed Cavid, Rauf (Orbay) eta Fethi (Okyar). Prentsan iragarrita zegoen Kemal Pasha Gerra ministro izango zela, baina Izzetek ez jartzea erabaki zuen, eta, horren ordez, Gerra eta Kanpo Arazoetako ministro ere izan zen. Gobernuak ez zuen gutxiengoen ordezkaritzarik kabinetean, nahiz eta gogoratu zuen zenbait ministerio eskaini zizkiela greziar eta armeniar burokrata ongi errespetatuei.

Gobernuak konfiantza botoa jaso zuen 1918ko urriaren 19an, CUPen garaiko gobernuak eta bere politikak kritikarik gabe deskribatzen zituen programarekin, eta "deportazio auzia" idatzi zuen "gerraren beharrek behartutako" zerbait bezala. Hala ere, gobernu berriak ulertu zuen inperioaren patua hurrengo Parisko Bake Konferentzian erabakiko zela, eta CUPen gerra-gobernutik urrun agertu behar izan zuen. Turkiarrak ez ziren gutxiengoen patua zela eta, "aberriaren seme-alabek" pairatutako "tormentu handia" zela zioena, ondasunak itzultzeko eta kalte-ordainak emateko planak iragarri ziren. Hauteskunde lege berriak ere eztabaidatu ziren, gobernuan gutxiengoen parte-hartzea areagotzeko, autodeterminazio nazionalaren printzipio wilsoniarraren baieztapena, eta arabiar probintzientzako autonomia.

Izzet Pashak aldarrikapen bat egin zuen deportatuek etxera itzultzeko eskubidea izan zezaten. Dimisioa eman aurretik, hamabinaka komisio osatzeko planak onartu zituen, Otomandar Greziako eta Armeniako deportatuei etxebizitzen eta negozioen galerak itzuli edo konpentsatzeko. Hala eta guztiz ere, eginkizun horiek, sarritan, itzulitako ondasun bat zehaztugabe apailatu, arpilatu edo birkokatutako muhacirek okupatzen zuten. Bertako funtzionarioek ere zaildu egin zuten itzultzeko prozesua, zerbitzuari uko eginez. 1920an, 335.000 greziar eta armeniar otomandar etxera itzuli ziren, Otomandar prentsaren arabera.

1918ko azaroaren 8an kaleratu zuten. Ondoren, kritikatu egin zuten Hiru Pashaetako hirurei atzerrira ihes egiten uzteagatik azaroaren 2ko gauean – 1919 eta 1920eko Turkiako Gerra Auzitegietan epaitu aurretik, inperioko armeniarren aurkako ankerkeriak barne. Aliatuen ardura gehienak bere ministerio laburrean aintzat hartzen zituen bitartean, unionistei justizia eman eta jazartzeari uko egiten zion, eta bere memorietan haiei buruz modu positiboan idazten zuen. CUPekiko begirune horrek unionisten ikerketak blokeatzea, hiriburutik kanpo Erakunde Bereziko kideen pasabide seguruetarako esku-hartze zuzenak egitea eta dokumentu eta artxibo inkriminatzaileak suntsitzea ere ekarri zuen. Bere Itsas Armada ministro eta Mudroseko ordezkariak, Rauf Orbayk, adierazi zuen "[Enver] Pasha babestea gobernuaren betebeharra dela. Behartuta nago eta ez zutela inoiz onartuko Enteko botereek unionistak auzipetzea. "Kabinetean nagoen bitartean, ez zaituztet inoiz etsaiarengana eramango. Baina nork daki noiz arte egongo naizen kabinetean?

25 eguneko estreinaldiaren zati handi bat Espainiako gripearekin eman zuen.

 Turkiako Independientzia Gerra 
Ahmed Izzet Pasha Gerra ministro gisa itzuli zen gobernura Damat Ferid Pasharen kabinetean. Berak dioenez, urrats handiak egin zituen armada otomandarrak berrantolatzeko eta borrokarako prestatzeko. Ali Rīza Pasha Bisir Handiaren agindupean, otomandar gobernuaren enbaxadore ez-ofizial bihurtu zen Mugimendu Nazionalistaren aurrean, gero Sivasen egoitza zuena, Ordezkaritza Batzordearen pean antolatua.

1920ko abenduaren 5ean Salih Pasha (garai batean Bisir Handia zena) lagundu zuen Mustafa Kemalekin biltzeko Bileciken. Bileraren helburua Istanbulen eta Ankaran egoitza duen Mugimendu Nazionalistaren arteko politika bateratua koordinatzea zen. Espero zen bi gobernuek aliatuei presioa egitea Sèvresko Ituna aldatzeko. Hitzaldiaren ondoren, Mustafa Kemalek ez zien utzi biei Istanbulera itzultzen, eta hiru hilabetez eduki zituen Ankaran.

Azkenean, Istanbulera itzultzeko baimena eman zioten 1921eko martxoan, non Izzet Pasha Kanpo Arazoetako ministro bihurtu zen Tevfik Pasha kabinetean. 1922ko azaroaren 4an Otomandar Gobernua desegin zen arte, Otomandar Kampo Arazoetako ministro bihurtu zuen arte. Lana onartu izanak esan nahi zuen Kemalek gogor kritikatu zuela 1927ko hitzaldi ospetsuan, Kemali agindu baitzion ez zuela zerbitzurik emango Istanbulgo kabinete batean Ankaran zegoen bitartean. "Bizitza amaitu arte kalifari babesa gordetzea" leporatu zioten.

 Errepublika garaia 
Turkiar Inperioa desegin eta Turkiar Errepublika ezarri ondoren pasha titulua galdu ondoren, Ahmed Izzet Furgaç abizena hartu zuen 1934an. Pentsio batekin bizi zen, nahiz eta 1934an Istanbulgo Elektrizitate Konpainiako Administrazio Kontseiluko kide izendatu zuten, eta horrek "lasaitasun apur bat" ematen zion. Modako bere etxean hil zen, Istanbulen, 1937ko martxoaren 31n. Karacaahmet hilerrian lurperatu zuten.

 Ondarea 
Kaukasoko kanpainan hartutako erabakiak ere kritikatu dira, eta porrotaren faktoreetako bat bezala hartzen dira; Turkian gerora izan zuen ospe handia, berriz, Turkiako Independentzia Gerran izandako arrakastari egotzi zaio.

 Nortasuna 
Ali Fuat Cebesoy-ren arabera, Izzet Pasha oso aditua zen zientzia militarretan, estrategian, filosofian, literaturan. Turkieraz gain, albaniera, alemana, frantsesa, arabiera eta persiera ere bazekien. Bere apaltasuna estimatzen zuen.

 Kargu politiko eta militarrak 
AurrekoaAbdüllatif Safa Bey80x80pxOtomandar Inperioko 78. Kanpo Arazoetako ministroa
1921eko ekainaren 13a  – 1922ko azaroaren 4aOndorengoaKargu kendutaAurrekoaMahmud Shevket Pasha
Enver Pasha97x97pxOtomandar Inperioko 8. eta 11. Gerra ministroa
1913ko ekainaren 17a – urriaren 5a1918ko urriaren 14a – azaroaren 11OndorengoaÇürüksulu Mahmud PashaKölemen Abdullah PashaAurrekoaKargu sortutaEnver Pasha97x97pxOtomandar Inperioko 1. eta 3. Estatu Nagusiko burua
1908ko abuztuaren 15a  – 1914ko urtarrilaren 1a1918ko urriaren 4a – azaroaren 3aOndorengoaEnver Pasha
Cevat Çobanlı

 Kanpo estekak