Dactylorhiza maculata

Dactylorhiza maculata
thumb
Zingiretako satiroi zikindua (Dactylorhiza maculata) (L. Soó 1962) orkidea espezie bat da, Orchidaceae familiako Orchidoideae azpifamiliako Dactylorhiza generokoa, Orchis generoarekin lotura estua duena. Europa osoan banatzen da, eta Afrikako ipar-mendebaldera eta Siberiara iristen da. Lurrekoak dira eta tuberkuluak dituzte.

 Habitata 
Orkidea horiek eremu azpi-artikoan eta ipar hemisferioko zati epelean daude banatuta: Europatik Siberiaraino eta Afrikako ipar-mendebaldean. Eremu zingiratsuetan hazten da batez ere.

 Deskribapena 
Lurreko orkidea horiek lurzoru azidoetan eta putzuz betetako lurretan garatzen dira. Tuberkulu geofitoak dituzte. Lurpeko zurtoin lodi horietan ur asko gorde dezakete, lehorte egoeran bizirik irauteko.

5 eta 12 hosto handi bitartean dituzte oblongo-oboide formakoetatik eliptiko-lantzeolatuetara, kolore purpurako tantoekin. 70-90 cm-ko altuerara iristen den zurtoin luze bat garatzen dute. Goiko aldeko hostoak zurtoineko hosto baxuenak baino txikiagoak dira.

Udaberri berantiarrean edo uda hasieran loratzen dira. Infloreszentzia, zilindrikoa, landarearen luzerarekin alderatuta, laburra da. Luku trinkoa da eta 25-50 lore inguru ditu. Lore-begi axilar batzuetatik abiatuta garatzen dira. Kolore nagusiak arrosak dira, orban ilunekin marraztuta, labeloaren goiko erdialdean marrak eta orbanak dituen eredua osatuz.

Euren polinizazio-sistema entomagoa da normalean, baina nektar falta dutenez, beste orkideen erakarpen-mekanismo berera jo behar izaten dute, Orchis generoak bezala adibidez, loreek nektarra duten loreen itxura hartzea eskatzen baitu polinizatzaileak erakartzeko.

 Taxonomia 
Dactyloriza maculata (L.) Soó-k deskribatu zuen eta Nom.Nova Gen. Dactylorhiza 7.7 1962.[2 argitaratua.

 Etimologia 
Dactylorhiza: hitz grekoetatik datorren izen generikoa da: “daktylos” (hatza) eta “rhiza” (erroa). Hau da, generoaren espezieeak bereizten dituzten lurpeko bi tuberkuluen formagatik.

maculata: latinezko epitetoa,”zikindua, makularekin” esan nahi duena.

Dactylorhiza maculata-ren azpiespezie onartuak.

Modu gurutzatuan ernaltzen diren espezie asko daude, eta haien sailkapena zailtzen duten aldaketa asko sortzen zen dira.

Espezie mota: Orchis umbrosa Karelin & Kir. 1842 = Dactylorhiza umbrosa (Kar. & Kir.) Nevski 1937. 

 Dactylorhiza	maculata (L.) Soó : Zingiretako	orkidea pikarduna (NO. ÁfrikNoa, Europatik Siberiara).
 Dactylorhiza		maculata subsp. battandieri		(N. Argelia).
 Dactylorhiza		maculata subsp. caramulensis		(W. Europa).
 Dactylorhiza		maculata subsp. elodes(Europa).
 Dactylorhiza		maculata subsp. ericetorum		: (W. Europa).
 Dactylorhiza		maculata subsp. islandica(Islandia).
 Dactylorhiza		maculata subsp. podesta(Holanda).
 Dactylorhiza		maculata subsp. savogiensis		(D.Tyteca & Gathoye) Kreutz
 Dactylorhiza		maculata subsp. schurii(Karpatoak).
 Dactylorhiza		maculata subsp. transsilvanica		(SC. & SE. Europa).

Sinonimia

 Orchis	maculata L. 1753 (Basonimoa)
 Dactylorchis	maculata (L.) Verm. 1947
 Dactylorchis	elodes (Griseb.) Verm. 1947
 Dactylorchis	maculata subsp. elodes(Griseb.)	Verm.
 Dactylorhiza	elodes (Griseb.) Englmaier 1984
 Dactylorhiza	islandica (Á. Löve & D. Löve)	Aver. 1984
 Dactylorhiza	kolaensis (Montell) Aver. 1984
 Dactylorhiza	kotschyi (Rchb. f.) P.F. Hunt &	Summerh 1965
 Dactylorhiza	okellyi (Druce) Aver. 1984
 Dactylorhiza	transsilvanica (Schur) Aver. 1982
 Orchis	elodes Griseb. 1845
 Orchis	kotschyi (Rchb. f.) Schltr. 1923
 Orchis	okellyi (Druce) Druce 1915
 Orchis	transsilvanica Schur 1853
 Orchis	angustifolia var. schurii Klinge
 Orchis	basilica L. ex Klinge
 Orchis	biermannii Ortm.
 Orchis	calvellii A.Terracc.
 Orchis	comosa F.W.Schmidt
 Orchis	ericetorum (E.F. Linton) E.S.	Marshall
 Orchis	macedonica Griseb.
 Orchis	nemorosa Montandon
 Orchis	obtusifolia Schur
 Orchis	solida Moench
 Orchis	tetragona Heuff.

 Hibridoak 
Oharra: nothosubspecies = azpiespezie hibridoa; nothovarietas = azpialdaera.

 Dactylorhiza	× altobracensis	(D. maculata	× D. sambucina)	(Francia, Austria).
 Dactylorhiza	× carnea (D.	incarnata × D.	maculata subsp. ericetorum)	(W. Europa).
 Dactylorhiza		× carnea nothosubsp.		ampolai		(D. incarnata		subsp. cruenta		× D. maculata)		(Europa). Tuberkulu geofitoa.
 Dactylorhiza		× carnea nothosubsp.		maculatiformis.		(D. incarnata		× D. maculata)		(W. Europa). Tuberkulu geofitoa
 Dactylorhiza	× conigerum	(D. maculata	× D. viridis)	(W. Europa).
 Dactylorhiza	× csatoi	(D. cordigera	× D. maculata)	(SE. Europa).
 Dactylorhiza	× delamainii	(D. elata	subsp. sesquipedalis	× D. maculata)	(SW. Europa).
 Dactylorhiza	× dinglensis	(D. maculatasubsp.	ericetorum	× D. majalis	subsp. occidentalis)	(W. Europa).
 Dactylorhiza		× dinglensis		nothosubsp. robertsii		(D. maculata		subsp. ericetorum×		D. majalis		subsp. cambrensi)		(Gran Bretaña). Tuberkulu geofitoa
 Dactylorhiza		× dinglensis		nothosubsp. senayi		(D. maculata		subsp. elodes		× D. majalis)		(Europa).Tuberkulu geofitoa
 Dactylorhiza		× dinglensis		nothosubsp. townsendiana		(D. maculata		subsp. ericetorum		× D. majalis)		(Europa). Tuberkulu geofitoa
 Dactylorhiza		× dinglensis		nothosubsp. vermeuleniana		(D. maculata		× D. majalis)		(W. Europa). Tuberkulu geofitoa
 Dactylorhiza	× gabretana	(D. incarnata	× D. maculata	× D. sambucina)	(Europa).
 Dactylorhiza	× genevensis	(D. incarnata	× D. latifolia	× D. maculata)	(Europa).
 Dactylorhiza	× jenensis	(D. maculata	subsp. ericetorum	× D. traunsteineri)	(W. & NC. Europa)
 Dactylorhiza	× komiensis	(D. hebridensis	× D. maculata)	(E. Europa).
 Dactylorhiza	× ornonensis	(D. elata	subsp. sesquipedalis	× D. incarnata	× D. maculata)	(W. Europa).
 Dactylorhiza	× prochazkana	(D. bohemica	× D. maculata)	(EC. Europa).
 Dactylorhiza	× transiens	(D. fuchsii	× D. maculata	subsp. ericetorum)	(Europa)
 Dactylorhiza		× transiens		nothosubsp. corylensis		(D. fuchsii		subsp. hebridensis×		D. maculata)
 Dactylorhiza	× wiefelspuetziana	(D. maculata×	D. sphagnicola)	(W. Europa).

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Bibliografía 

 Leroy-Terquem,	Gerald and Jean Parisot. Orchids:	Care and Cultivation.	London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
 Schoser,	Gustav. Orchid Growing Basics.New	York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
 White,	Judy. Taylor’s Guide to	Orchids.Frances Tenenbaum, Series	Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
 Alec	Pridgeon. The Illustrated	Encyclopedia of Orchids. Published	by the Timber Press.
 Bechtel,	Cribb and Launert. The	Manual Of Cultivated Orchid Species.	Published by The MIT	Press.

 Kanpoko estekak 

 Foto	Dactylorhiza	maculata
 Foto	Dactylorhiza	maculata	(enlace	rotodisponible	en Internet	Archive;	véase el historial,	la primera	versión	y la última).

Kategoria:Europako flora