Alicia Cawiya

Alicia Cawiya edo Cahuiya (Ñoneno, Ekuador, XX. mendea) ekuadortar huaorani indigenen eskubideen aldeko politikaria eta aktibista da, Ekuadorko Herri Indigenen Konfederazioan emakumeen dibisioko burua eta  huaorani klanen, taragomenetarren eta tagomenetarren eskubideen defentsan ahots agerikoenetako bat. BBCk 2023ko 100 emakume eraginkorrenetako bat izendatu zuen.

 Ibilbidea 
Ñoneno komunitatean jaio zen, Yasuniko erreserban, Ekuadorren. Bere aitona, Iteca, Amazonaseko  kautxu-moztaileen aurka borrokatu zen gudari huaorani errespetatua izan zen, eta hil egin zuten. Haurtzaroan, misiolariek hazia izateko bidali zuten, petrolio konpainiak erresistentziarik gabe indigenen lurraldera igaro ahal izateko gauzak erraztuko zituztelakoan, baina bera basora itzuli zen. Gaztetatik hasi zen bere kultura eta lurraldea babesteko borrokan.18 urterekin jada liderra zen, aitonaren urratsak jarraituz, tradizioz gizonek menderatutako komunitate batean. Ordezkaritza politiko indigena nazionalean kargu altuena eskuratu zuen lehen emakume hautetsi huaorania bihurtu zen.

2000ko hamarkadan, beste emakume batzuekin antolatu zen, gaztelania hobetu zuen eta sarriago joan zen Quitora, petrolio industriaren ondorioz bere herriak bizi zuen drama kontatzera. Waorani Federazio Nazionaleko (NAWE) presidenteordetza lortu zuen, eta 2005ean, erkidegoko beste lider batzuekin batera, Ekuadorreko Amazoniako Waorani Emakumeen Elkartea sortu zuen, enplegua, autonomia ekonomikoa, emakumeen ekintzailetzak indartu eta haien presentzia politikoa ikusarazteko helburuarekin. Ekuadorreko Huaorani Nazioaren presidenteorde bihurtu zen, eta petrolio ustiapenaren aurkako mugimenduaren buruzagia bere eremuan. 

2013ko urriaren 3an hitzaldi bat eman zuen Ekuadorreko Kongresu Nazionalean, gero Ekuadorreko Asanblea Nazionala izenaz ezagutuan, bere jatorrizko hizkuntzan eta gaztelaniaz petrolio industriak duen mehatxuaren aurrean eta Amazonaseko arroa babestearen alde. Adierazi  zuen zazpi petrolio konpainia aritu zirela euren herrian lanean, orain pobreagoak zirela eta ez zutela ezer irabazi. Haren diskurtsoak ez zuen Asanblea Konstituziogilearen erabakia aldatu, eta Yasuní-TT esplotazioa onartu egin zuen 133 botoetatik 108 boto aldekoak izanik. 2016an hasi ziren eraikitzen. 2013an ere, Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrean (CIDH) lekuko izan zen, Tagaeri-Taromenane herrien egoera aztertzeko, baliabide naturalak eta bizimoduak hondatzen dituzten garapen-proiektuek kaltetuta daudela azpimarratuz. 

2018an NBEko Indigenen Gaiei buruzko Foro Iraunkorrean hitza hartu zuen zuen eta Amazoniko Emakumeen globalizazioaren aurkako borroka eta erronkak foroan parte hartu zuen. Andina Simon Bolivar Unibertsitatean. Urte hartatik, Land is Life erakundeko Herri Indigena Bakartuen Programako koordinatzaile bihurtu zen.

2019an, waorani herriak auzitegi nazionaletan legezko epaia irabazi zuen, Ekuadorreko Estatuko Konstituzio Politikoaren 57. artikuluak babesten duen aurretiazko kontsulta aske eta informatuaren eskubidea errespeta dadin, nahiz eta gobernuak ez zituen bere planak geldiarazi. 2021eko udan, Ekuadorreko Nazionalitate Indigenen Konfederazioko (Conaie) Emakume eta Familia arduradun aukeratu zuten. Konfederazioak 18 herri eta 15 nazionalitate indigenetako 53 erakunde biltzen ditu. Horrek kargu politiko gorena zuen lehen emakume waorani hautetsia bihurtu zuen.

2023an, Ekuadorreko herriak erreferemdum bat irabazi zuen Yasuní Parke Nazionalean petrolio-putzu berrien zulaketa gelditzeko. 2024ko abuztuan, beste lider batzuekin batera, Gorte Konstituzionalaren aurrean manifestazioa egin zuen eta bere Herri Galdeketaren Osteko ekintza plana entregatu eta Yasuní – ITT Herri Borondatearen Exekuzio Batzordean sar zitzaten exijitu zuen.

 Aintzatespenak 
Estatuko korporazio britainiarrak Ekuadorreko Amazoniako oihana babesteko borrokan Alicia Cawiya funtsezko pertsonatzat jo zuen. 2023an, BBCren urteko 100 emakume eraginkorrenen zerrendan sartu zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ekuadortarrak
Kategoria:Giza eskubideen aldeko emakumeak
Kategoria:100 Emakume (BBC)
Kategoria:Emakume aktibistak