Elissa Aalto

Elsa Kaisa Mäkiniemi (Kemi, 1922ko azaroaren 22a - Helsinki, 1994ko apirilaren 12a) finlandiar arkitektoa izan zen. Alvar Aalto senarrarekin batera lan egin zuen 1949tik. Alvar hil ondoren, berak zuzendu zuen Alvar Aalto & Co. estudioa 1994an hil zen arte. Alvar Aaltoren amaitu gabeko proiektuak ere osatu zituen.

 Ibilbidea 
1952 eta 1954 artean, Elissak eta Alvar Aaltok beren etxe-bulegoa diseinatu eta eraiki zuten Muuratsalo uhartearen mendebaldeko kostaldean. Säynätsaloko udaletxea eraikitzen ari zirela uhartera bidaiatu zutenean aurkitu zuten etxea egiteko lekua. Oporretarako etxe gisa eta esperimentu arkitektoniko batzuetarako proba-leku erabiltzeko eraiki zen. Barruko patioko hormetan, material zeramiko desberdinak, adreiluzko traba eta aparailu mota desberdinak, adreilu tamaina desberdinetakoak eta azalera desberdinen efektua probatu zituzten.

1955ean, Suediako Helsingborg-eko Nazioarteko Erakusketako Finlandiako ostatu-saila diseinatzera gonbidatu zuten Alvar Aalto. Etxebizitza azokan altzariz hornitutako apartamentu batzuk izan ziren, gonbidatutako herrialde bakoitzetik bat. Apartamentuan agertzen zen xehetasun bat Elissa Aaltok diseinatutako H55 oihala zen.

Louis Carrék Alvar Aaltori eskatu zion Bazoches-sur-Guyonneko bere etxea diseinatzeko, 1955ean. Hurrengo urtean Elissa eta Alvar Frantziara joan ziren lekua ezagutzera. Elissak aktiboki hartu zuen parte diseinu-etapetan, eta proiektuaren ardura izan zuen. Frantsesez hitz egiten zuen, eta obraren jarraipena egin zuen eraikuntza-garaian, 1959an amaitu zen arte. Frantziako Kultura Ministerioaren ondare historiko izendatu zuten obra.

Bulegoa aurkeztu zen lehiaketa guztietan parte hartu zuen Elissa Aaltok. Elissak eta Alvar Aaltok Jean-Jacques Baruelekin batera Danimarkako Arte Museorako arkitektura nordikoko lehiaketan parte hartu zuten Aalborg-en, eta 1958an irabazi egin zuten. Hala ere, finantza-arazoak zirela eta, eraikuntza 1966an hasi eta 1972an amaitu zen.

1976an Alvar Aalto hil ondoren, Alvar Aalto & Co. estudioaren zuzendaritzarekin jarraitu zuen Munkkiniemin, Helsinkin, eta, aldi berean, Artek-en lehendakaritza hartu zuen.

Elissa Aaltok proiektu askoren ardura hartu zuen, eta Alvar Aaltoren lanaren jarraipena izan ziren. Aurreko hamarkadetan hasitako proiektuak ziren, baina, hainbat arrazoirengatik, hil ondoren hasi ziren eraikitzen. Horietako bat Essengo Opera da, Alvar Aaltok 1959an lehiaketa itxi bidez irabazi eta 1961etik hil arte hiriko Eraikuntza Batzordearekin batera garatu zuen proiektua. Opera, azkenik, 1981 eta 1988 artean eraiki zen, Elissa Aaltoren eta Harald Deilmann arkitekto alemaniarraren zuzendaritzapean, batez ere Alvarrek utzitako marrazki eta planoetan oinarrituta.

Elissa Aaltok osatu zituen beste proiektu batzuk hauek izan ziren: Riola Eliza (Vergato udalerri italiarraren frazionea), 1965ean proiektatua Artzapezpikuaren enkarguz eta 1978an amaitua, eta Jyväskylä Antzokia, 1964an proiektatua, zeinarentzat Elissa Aaltok 1977 eta 1982 artean garatu baitzuen proiektua. Seinäjokiko Antzokia 1961 eta 1969 bitartean diseinatu zen eta 1984-1987 bitartean eraiki zen jatorrizko proiektuaren aldaketa txiki batzuekin.

Kasu berezi bat, Rovaniemiko Udaletxearen eraikuntzarena izan zen, 1961ean proiektatua. Hiria 1985ean hasi zen eraikitzen, Elissa Aaltori plano berriak eskatu ondoren, programaren doikuntzei erantzuteko –kontseilari gehiago, langile administratiboen igoera, besteak beste– eta, batez ere, hasierako aurrekontua murrizteko. Emaitza Alvarren proposamenaren bertsio laburtua izan zen.

1981ean Amerikako Arkitektura Institutuko ohorezko kide izendatu zuten.

Alvar Aalto & Co-k Helsinkin zuen bulegoak etengabeko joan-etorria izan zuen Alvar Aaltoren obran interesa zuten bisitari atzerritar, arkitekto eta ikasleen aldetik. Elissa Aaltok etorkizuneko belaunaldiei eskaini zien zerbitzuetako bat Alvarren marrazki-bilduma Alvar Aalto Fundazioari ematea izan zen, materiala ikertzaileek erabiltzeko eta kontsultatzeko moduan egon zedin.

Aino Marsiori buruz bezala, Elissa Aaltori buruz ere ezer gutxi esaten da. Badakigu Alvar Aaltoren bazkide izan zela 1958az geroztik, eta Elissak diseinu-etapetan eta obra-zuzendaritzan izan zuen parte-hartze nabarmena gorabehera, proiektu gehienak gizonari egotzi zitzaizkion. Alvar hil ondoren, Alvar Aalto & Co. estudioko eta Artek estudioko zuzendaritzarekin jarraitu zuen 1994ra arte eta horrek are gehiago erakusten du zuzendari eta diseinatzaile gisa zituen gaitasunak..

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumeak arkitekturan

 Aino Aalto
 Alvar Aalto

 Kanpo estekak 

 Sitio oficial de Alvar Aalto, en finés e inglés.
 Artek, empresa fabricante de muebles fundada por Aino Aalto, Alvar Aalto, Maire Gullichsen y Nils-Gustav Hahlin. En inglés y finlandés

Kategoria:Helsinkiarrak
Kategoria:Finlandiako arkitektoak
Kategoria:Helsinkin hildakoak
Kategoria:Emakume arkitektoak