Mati Unt

Mati Unt (Linnamäe, Voore parrokia [gaur egun Voore, Mustvee parrokia], Jõgeva konderria - Tallinn, 2005eko abuztuaren 22a) estoniar idazle, saiakeragile eta antzerki zuzendaria izan zen.

 Biografia 
Bere lehen eleberria, batxilergoa amaitu ondoren 18 urterekin idatzia, Hüvasti, kollane kass (Agur, Katu Horia) izan zen. Tartuko Unibertsitatean literatura, kazetaritza, eta filologia ikasketak burutu zituen. Horren ondoren, Vanemuine Antzokiko zuzendari izan zen 1966tik 1972ra, kargu bera izan zuen Gazteen Antzokian 1991ra arte, eta gero Estoniako Antzerki Dramatikoan 2003ra arte, idazle freelance bihurtu zen arte.

Unt Ela Tomson telebistako kazetari eta gidoilariarekin ezkonduta egon zen 1965etik, 1973an dibortziatu ziren arte.

1966an Estoniako Idazleen Batasunean sartu zen. 1980an, Estoniako SSRko Ohorezko Idazle izendatu zuten, eta urte horretan bertan 40 intelektualen Gutunaren sinatzaileetako bat bihurtu zen. 2000. urtean Izar Zuriaren Ordena eman zioten.

2005ean, hil baino gutxi lehenago, arte liberalen irakasle bihurtu zen unibertsitatean. Metsakalmistuko hilerrian lurperatuta dago, Tallinnen.

 Obrak 
Elkarren segidako lau eleberrik, Võlg (Zorra, 1964), Elu võimalikkusest kosmoses (Espazioan bizitzeko aukeraz, 1967), Kuu nagu kustuv päike (Ilargia irteten den eguzkia bezala, 1971), eta Must mootorrattur (Motorzale beltza, 1976), idazle garrantzitsu ospea ezarri zuten. Gainera, funtsezkoa izan zen abangoardiako antzerkia sobietarren osteko Estoniara eramateko.

Bere hainbat eleberri zinemarako egokitu dira hil zenetik, tartean 2007an Veiko Õunpuuren Sügisball ("Udazkeneko bola").

Eleberriak eta ipuinak
 Hüvasti, kollane kass (1963)
 Võlg (1964)
 Elu võimalikkusest kosmoses (1967)
 Mõrv hotellis (1969)
 Kuu nagu kustuv päike (1971; bilduma)
 Tühirand (1972)
 Ja kui me veel surnud ei ole, siis elame praegugi (1973)
 Mattias ja Kristiina (1974; bilduma)
 Via regia (1975)
 Must mootorrattur (1976; bilduma)
 Sügisball (1979)
 Räägivad (1984)
 Räägivad ja vaikivad (1986)
 Öös on asju (1990)
 Doonori meelespea (1990)
 Tere, kollane kass! (1992)
 Brecht ilmub öösel (1996)
Antzezlanak
 See maailm või teine (1966)
 Phaethon, päikese poeg (1968)
 Charley tädi (1970, antzerkirako moldaketa)
 Südasuvi 1941 (1970, antzerkirako moldaketa)
 Viimnepäev (1972)
 Kolm põrsakest ja hea hunt (1973)
 Good-bye, baby (1975)
 Kümme neegrit (1976)
 Peaproov (1977)
 Vaimude tund Jannseni tänaval (1984)
 Huntluts (1999, Oskar Lutsen obren antzerkirako moldaketa)
 Graal! (2001)
 Stiil ehk Mis on maailma nimi
 Meister ja Margarita (2001, Mikhail Bulgakoven eleberriaren antzerkirako moldaketa)
 Vend Antigone, ema Oidipus (2006, Sofoklesen eta Euripidesen antzezlanen moldaketa)
Gidoiak
 Võlg (1966)
 Saja aasta pärast mais (1987)
 Surma hinda küsi surnutelt (1977)
 Sügisball (2007)
Saiakerak
 Kuradid ja kuningad (1989)
 Ma ei olnud imelaps (1990)
 Argimütoloogia sõnastik (1993)
 Vastne argimütoloogia (1996)
 Sirise, sirise, sirbike (2003)
 Theatrum mundi (2004)
 Painajalik sundmõte. Sirbi veerukirjad 1997-2005 (2024)
Itzulpenak
 Gottfried August Bürger. Vabahärra von Münchhauseni imepärased reisid ja seiklused (1974, 1992)
 Carl Gustav Jung. Tänapäeva müüt: asjadest, mida nähakse taevas (1995)
 Eugenio Barba. Paberlaevuke (1999)

 Sariak eta aintzatespenak 

 1976: Friedebert Tuglas saria
 1978: Juhan Smuul saria
 1980: Juhan Smuul saria
 1980: Estoniako SESko Meritu Oneko Idazlea
 1990: Estoniako Antzerkiko Arteen Merituaren Saria
 1990: Poloniako Errepublikaren Kultura Merezimenduaren Ordena
 1990: Priit Põldroos saria
 1991: Urteroko Literatura Saria
 1994: Estoniako Kultur Fundazioaren Urteroko Literatura Saria
 2000: Izar Zuriaren Ordena (III. klasea)
 2000: Aleksander Kurtna saria
 2001: Estoniako Antzerkiko Arteen Merituaren Saria
 2001: Friedebert Tuglas saria
 2002: Estoniako Errepublikaren Kultura Saria
 2003: Estoniako Kultur Fundazioaren Urteroko Literatura Saria

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Eric Dickensen obituarioa

Kategoria:Estoniako eleberrigileak
Kategoria:Ipuingileak
Kategoria:Gizon antzerkigileak
Kategoria:Saiakeragileak
Kategoria:Estoniako itzultzaileak
Kategoria:XX. mendeko idazleak
Kategoria:XXI. mendeko idazleak
Kategoria:Estonierazko idazleak
Kategoria:Zinema gidoilariak
Kategoria:Antzerki zuzendariak
Kategoria:Tartuko Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Tallinnen hildakoak