Alfoz (hirigintza)

Alfoza (iberiar penintsulako arabieratik الحاوز al-ḥáwz, eta hau arabiera klasikotik الحوز al-ḥawz) Erdi Aroko udal barrutia zen, Iberiar Penintsulan baliatu kontzeptua. Hiribildu baten kontzejuari dagokion landa-ingurune populatu zabala zen. Terminoa X. mendean erregistratzen da lehen aldiz San Pedro de Arlanzako monasterioko dokumentu batean 924. urtean, dohaintzan emandako jabetzak in alfoce de Tablatiello zeudela aipatzen denean.

Alfoz hitza, arabieratik latinaren bidez gaztelaniara igaro den hitza da, euskaraz mailegu bezala erabili dena, Erdi Aroari buruzko testu batzuetan.

Alfoza hiribilduko harresitik kanpo zeuden herrixkekin edo baserriekin batera eratzen zen. Herrigune edo hiribilduari loturiko barruti jurisdikzionala zen eta, hartara, udalerri bat eratzen zuen, haren ordenantzei, lege eta ohiturei lotua. 

Bere lurrean elikagaiz, materialez eta erregaiz hornitzeko eskubide pribatibo bat sortzen zuen. Beraz, ez zen gobernatzen lur irekiko zuzenbidearen (ohitura komunaren) arabera.

1025. urtean, 'alfoz' terminoa hiru aldiz agertzen da Donemiliagako goldean, (bi aldiz 'Alfozes' aldaera eta beste behin 'Alfonce' aldaeran).

Hitzaren jatorria al-ḥáwz arabierazko esapidetik dator, "landa-barrutia" esan nahi duena. Alfozak hiribilduen, ―batzuetan hiribildu harresituen—, inguruko auzoak ziren, eta, denborarekin, hiribilduarekin bat egin eta geroago udalerriak sortu ziren.

Espainian, gaur egun erabiltzen ez den 'alfoz' hitza hainbat toponimotan agertzen da: Alfoz (Lugo), Alfoz de Lloredo, Alfoz de Quintanadueñas, Alfoz de Burgos, Alfoz de Bricia, Alfoz de Santa Gadea, Alfocea (Zaragoza), etab.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
  Estepa Díez, Carlos, (1984), El alfoz castellano en los siglos IX al XII

Kategoria:Erdi Aroko hiriak
Kategoria:Hirigintza
Kategoria:Geografiako terminologia
Kategoria:Donemiliagako goldean aipatuak