Elizabeth Scheu Close

Elizabeth Scheu Close (Viena, 1912ko ekainaren 4a - Minneapolis, 2011ko azaroaren 29a) austriar-estatubatuar arkitektoa izan zen, ziur aski Minnesotan arkitekturan aritzeko lizentzia izan zuen lehen emakumea, eta, gainera, Minnesotako American Institute of Architects-en Merituaren Urrezko Domina jaso zuen lehen emakumea izan zen, bere ibilbide profesionalagatik, 2002an.

 Biografia 
Elizabeth Scheu Vienan jaio zen, Austrian, Adolf Loosek diseinatutako bere gurasoen etxean hazi zen (Gustav Scheu, abokatua eta zinegotzia, Lorategi Hirien mugimenduaren sustatzailea eta etxebizitzarako erreforma berrien bultzatzaile aktiboa; bere ama, Helene Scheu-Riesz, idazlea, editorea eta haurrentzako liburuen publizista). Etxe hau Loosko arkitekturaren adibideetako bat da, arkitekturaren historiaren urtekarietako bat, eta eragin handiko paper garrantzitsua bete zuen Lislek, Elizabethek arkitekturan jarduteko zuen desioan.

Arkitektura ikasketak Vienako Technische Hochschule-n hasi zituen, baina tentsio politikoen eraginez eta nazien boterera igotzearekin batera, Lisl-ek Austria utzi egin zuen 1932an. Edward Filene familiaren laguna eta Scheu Etxea sarritan bisitatzen zuen handiki amerikarraren laguntzari esker, Estatu Batuetara joan zen eta Massachusettseko Institutu Teknologikoan (MIT) matrikulatu zen. Han, “Bachelor in Architecture” lortu zuen 1934an, eta “Master in Architecture” 1935ean. Bere klasean emakume bakarra izan zen.Graduondoko eskolan ezagutu zuen Winston A. Close. . Close (Appletonen jaioa, Minnesotan), "Win" ezizenez ezaguna, lehenengo bere bazkide arkitektonikoa izan zena eta geroago bere senarra.

MITen amaitu zenean, Win Close Minneapolis Magney eta Tusler enpresak kontratatu zuen; Lisl, berriz, konturatu zen arkitektura-enpresek ez zutela inolako interesik emakumeak arkitekto gisa kontratatzeko. Azkenean, Richard Neutrarek kontratatzea lortu zuen. Baina handik gutxira, 1935ean, Oskar Stonorov-ek Westfield Acres-en lan egiteko kontratatu zuen, Camden-en (New Jersey) PWA etxebizitza publikoaren proiektu bat aurrera eramateko. 1936an Winston Closek Minneapolisen Magney eta Tuslerren sinadurarekin bat egin eta Sumner Field WPA proiektuan lan egiteko aukeraren berri eman zion, eta lan hori lortu eta berarekin bildu zen.

1938an Lisl eta Win-ek Scheu & Close (beranduago Close Associates) enpresa ireki zuten Minneapolis-en eta bi hilabete beranduago, ezkondu egin ziren.

Nabarmendu egin ziren etxebizitza publiko zein pribatuen diseinuetan, mediku konplexuetan eta Lake Minnetonkako Gray Freshwater Biological Institute-n-Azken honek Minnesotako Arkitektoen Elkartearen Ohorezko Saria lortu zuen. 

Proiektuen ezaugarriak hauek ziren: solairu libre eta funtzionalak, altuera bikoitzak eta leihate zabalak, bai horizontalak bai bertikalak. Horiek espazioen barne-argiztapen handia ematen zuten, eta, gainera, argi hori areagotu egiten zen, askotan, argizuloetatik zuzenean sartzen baitzen argia, edo terrazetatik eta teilatutako korridoreetatik zetorren argi gardena. 

Materialen nahasketa, hala nola buztinezko adreilua, zura eta blokeak, berdin erabiltzen zen kanpoko zein barruko apainduretan. Altzarien diseinuaren munduan ere sartu ziren, bereziki proiektatzen zituzten etxebizitzetarako. Gainera, aurrekontu irisgarriekin egiten zituzten lanak. Bere proiektuen artean, Casa Duff izenez ezagutze dena nabarmendu behar da, American Institute of Architects erakundearen Twenty Five-Year Award saria irabazi zuena, Minnesota sekziokoa.

Bigarren Mundu Gerran, Win-ek AEBetako Itsas Armadan zerbitzatu behar zuenez, Close arkitektoen enpresa aldi baterako jarduna eren egin behar izan zuen. Minnesota Page & Hill-en egoitza zuen konpainiak kontratatu zuen Lisl Close, etxebizitza aurrefabrikatuak egiten zituenak. Enpresak Lisl bilatu zuen etxe aurrefabrikatuen fabrikazioa eta banaketa MITen graduatu aurreko tesiaren gaia izan zela jakin zuenean. Lisl-ek gutxienez hogeita bost etxe-modelo diseinatu zituen Page & Hill-entzat, eta horietako bakoitza kamioi bakar batean paketatu eta bidaltzeko diseinatu zen. Gatazka belikoaren ondoren, Minnesotako Unibertsitatean arkitekturako irakasle lanean aro berri bat hasi zuen eta kargu honekin batera, campuseko arkitekto aholkulari aritu zen 1950 eta 1971 artean, Lisl-ek Close Associates diseinuaren ardura gehienak bere gain hartu zituen bitartean, Minneapolis-eko Arte Eskolako irakaskuntzarekin batera.

Bai Win bai Lisl Close aukeratu zuten AIAko Fellows 1969an, eta senar eta emazte zintzoen lehen talde sintzotzat hartzen dira. 2002an, 90 urte zituela, Lislek Aia Minnesotako Urrezko Domina jaso zuen, bizitza osoko ibilbideagatiko saria.

 Legatua 
Lisl 2011ko azaroaren 29an hil zen, 99 urte zituela; 2012an, bere jaiotzaren mendeurrenean, ekainaren 4an, bilera bat egin zen bere bizitza, sormena eta lorpenak ospatzeko.

Winston Close (1997an hil zen) senarra eta bazkidea izan zenarekin ia 60 urtez, eta 300 etxebizitza-egitura pertsonalizatu, zabal eta funtzional baino gehiago diseinatu zituen: sabai laua, egurrezkoa, zementuzko blokeak eta beira ugariko adreilua; eta gainera, eskuragarriak ziren. Saint Pauleko auzo batean, The Grove auzoan, 14 egoitza diseinatu zituzten, eurena barne, Minnesotako Unibertsitaterako, Saint Paul hirian bi campusetako bat zuena.

Bizitegi-arkitekturaz gain, Lisl eta Winek etxebizitza publiko eta pribatuen proiektuak, instalazio medikoak eta Ur Geza Grisaren Institutu Biologikoa diseinatu zituzten Minnetonka lakuan (Nafarroa, Minnesota).

Lislek eta Winek hiru seme-alaba izan zituzten: Ann, Carleton Ikastetxeko aleman irakasle bihurtu zena; Roy, idazlea eta antzerki eta dantza kritikaria; eta Bob, Close Landscape Architecture-ren sortzailea, gero  AECOM Technology Corp-ekin lan egiten zuena. 35 urtez bere sinadura propioa zuzendu ondoren.

Arkitekturarekiko pasioaz gain, Lisl eta Winek musikarekiko zaletasuna eta maitasuna partekatu zuten, emakumeak biolontxeloa eta gizonak biola joz.
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumeak arkitekturan

 Kanpo estekak 

Kategoria:Vienarrak
Kategoria:Austriako arkitektoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako arkitektoak
Kategoria:Emakume arkitektoak