Hernani kalea (Bilbo)

Hernani kalea San Frantzisko auzoan dago, Bilboko udalerrian, Bizkaiko lurralde historikoan.

 Kokapena 
Hernani kalea Mesedeetako kaian (zenbaki bakoitiak dituzten atariak) eta Naxa kalean (zenbaki bikoitiak dituzten atariak) hasten da, eta San Frantzisko kalean amaitzen da, 1876ko martxoaren 30eko udalbatzaren erabakiz. Kalea Ibaiondo barrutian dago (Bilboko 5. barrutia).

 Hirigintza 
Bilboko lehen zabalgunerako proiektua, Amado Lazarok 1862an idatzia, ez zen inoiz gauzatu, baina Miribilla mendiaren eta Ibaizabal itsasadarraren ertzaren arteko aldea berariaz jasotzen zuen. Ez, ordea, 14 urte geroago egin zen proiektuan, Pablo Altzola, Ernesto Hoffmeyer eta Severino Atxukarroren lanean, nahiz eta azken horien proiektuan, gutxi gorabehera horrela egingo ziren kale batzuk, trazatuta agertzen ziren. San Frantzisko auzoko hiri-plangintzako lehen aztarnak 1870eko amaieran eman ziren, Bilboko Udalaren eta Sociedad General Bilbaina de Crédito sozietatearen likidatzaileen arteko akordio baten bidez. Akordio horretan, enpresak lursail batzuk laga zituen, eta udalak, aldiz, beste batzuk erosi zituen, eskola publikoak egiteko eta inguruaren urbanizazio lanetara bideratzeko.

 Historia 
Hernani kalearen izena "Gipuzkoako hiribildu garaitezin horren defendatzaile ausarten omenez" eman zitzaion kaleari. 1876. urtea zen, Bigarren Karlistaldia amaitu berria zen, eta Bilbok, bere hirugarren setioa  jasan zuenak, eta baita Hernaniko hiribilduak ere, ezin izan zituzten tropa karlistak okupatu, eta horrek elkartasun-sentimendua sortu zuen bi udalen artean.

 Kalearen irekiera 
Hernani kaleari buruzko lehen albistea 1871ko ekainaren 30ekoa da, zehazki Gil Fresno medikuak eta Bayo merkatariak San Frantzisko kalearen eta Naxako kaiaren artean bide bat irekitzeko egindako proposamena. Jabe horiek lursailak lagatzea proposatzen zuten, udalak kalea irekitzeko lanak finantzatzearen truke, baina udalbatzak ez zuen ideia hori onartu. Bigarren berria 1876koa da: bideari Hernani kalea esaten zaio, nahiz eta oraindik urbanizatu gabe egon. Izan ere, 1877ko irailaren 13an Naxa kalearen ondoko aldean horma bat eraikitzeko baimena eman zen, eta horrek edozein joan-etorria eragozten zuen. Bi urte geroago, 1879an, kaleko urbanizazio-lanak enkantera atera ziren eta kalea 1879-1880 bitartean ireki zen. Hala eta guztiz ere, 1881ean zehar arazo bat sortu zen udalaren eta Teranen alargunaren artean. Teran alarguna inguru horretako jabe garrantzitsua zen, eta udalak luizi baten ondorioz jausitako berarenak ziren lurrak kentzeak eragindako gastuen zati bat ordaintzea nahi zuen. Udalak uko egin zion horri, eta andreri lan horiek bere kontura egitera behartu zuen, bide publikoa garbi uztearen aginduarekin batera.

 La Busturiana bakailaoa 
XX. mendearen hasieratik, Busturian jaiotako Martzelina Elexgarai Arrospide sukaldariak zuzentzen zuen La Busturiana jatetxea egon zen kaleko 9. atarian, 1927tik 2014ra bakailao-denda gisa irekita egon zena.

 Gaurko egungo kalea 
1996an, Roberto Ormaetxea Etxeberria arkitektoak honako hau idatzi zuen artikulu batean Hernaniko Udalaren urtekariarentzat:
Elizaren parean diseinu moderno bereziko eraikin handi bat dago (...), Jesusen Zerbitzarien egoitza (...) eta (...) Hernani kalean bertan sartuta, aurreko mendera garamatzan beste giro intimoago bat arnasten da, ibilgailuak baztertzen baditugu.Bere artikuluan ehun urtetik gorako itxura oneko etxeak, moldurak eta egurrezko begiratokiak deskribatzen zituen. XX. mendearen hasieratik San Frantzisko auzoak jasan zuen nolabaiteko degradazioa ere atzematen zuen, beste garai batzuetan izan zuen xarma galaraziz. Amaitzeko, esaten zuen gaur egun Hernani kalea Bilboko kale xume bat dela, baina bere garaian, kokapena eta konfigurazioagatik, garrantzi handiagoa izan zuela. Ordutik hona inguru horretan izan diren aldaketa sozioekonomikoak garrantzitsuak izan badira ere, kalearen deskribapena baliozkoa da gaur egun, idatzi eta 29 urtera. Oraindik ere denda txiki baina onak ditu kaleak, eta, besteak beste, gozotegia, tabernak, jatetxeak eta liburu dendak ditu.

 XXI. mendeko urbanizazio-lanak 
Joan den mendeko 90eko hamarkadaz geroztik San Frantzisko eta Bilbo Zaharra auzoetan egin diren hiri zein birgaitze egitasmoen barruan, 2008. urtean Hernani kaleari bere txanda iritsi zitzaion. Urte horretan, Mesedeetako elizari itsatsita zegoen eraikin zahar bat eraitsi zuten, bere garaian euritako-fabrika bat izan zena. Espazio berri horri esker, plaza txiki ireki bat sortu zen Hernani kalearen hasieran, nahiz eta Naxa kalerako ibilgailuen trafikoa egon. Plaza malda arinean dago, eta zuhaitz batzuk eta egoteko eserlekuak ditu. Eraiste horri esker, Mesedeetako elizaren jatorrizko bolumena berreskuratu ahal izan zen, gaur egun Bilborock udal-kulturgunea dagoen tokia.

 Beata Maria Josefa Egoitza 


 Ikus, halaber 

 Mesedeetako zubia

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bilboko kaleak
Kategoria:San Frantziskoko kaleak (Bilbo)