Diana Gabaldon

Diana J. Gabaldon  ( ahoskatua;Scottsdale, Arizona, 1952ko urtarrilaren 11) estatubatuar idazlea da,  Outlander nobela-sailagatik ezaguna. Bere liburuetan hainbat estilo nahasten dituen trama bat garatzen da, hala nola, fikzio historikoa, eleberri erromantikoa, misterioa, abentura eta fantasia.

 Hastapenak 
Diana 1952ko urtarrilaren 11n jaio zen, Ameriketako Estatu Batuetako Arizonako estatuan; aita, Tony Gabaldon, mexikar jatorrikoa, familia duela ehunka urte Mexiko Berrian bizi izan duena; ama, Jacqueline Sykes, arbaso ingelesak zituena. Bere aita, Tony Gabaldon (1931–1998), Arizonako Senatuko senataria izan zen (Arizonako Estatuko Legealdiko Goi Ganbera, Arizonako Biltzar Legegilea) 2. Barrutian, garai hartan Flagstaff hiria barne hartzen zuena, hamasei urtez eta ondoren Coconino Konderriko ikuskatzailea.

Diana Flagstaffen (Arizona) hazi zen. Zoologiako Diplomatura lortu zuen Arizonako Iparraldeko Unibertsitatean, 1970–1973; ondoren, Itsas Biologiako masterra egin zuen Kaliforniako Unibertsitatean, San Diegon, Scripps Institution of Oceanography, 1973–1975, eta, ondoren, 

Behavioral Ecologyn doktoretza berriro Arizonako Iparraldeko Unibertsitatean, 1975–1978.

 Karrera profesionala 
Hasieran, Diana irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean, lanaldi osoan, Arizonako Estatuko Unibertsitateko Ingurumen Gaietarako Zentroan. Urte horietan, 1980an eta ondorengoetan, ikerketari ekin zion batez ere, eta konputazioan eta datu-baseetan aditu egin zen. Anatomiaren irakaskuntzarekin eta horrekin lotutako beste gai batzuekin uztartzen du.
Garai horretan, Science Software Quarterly zientzia-aldizkaria sortu eta argitaratu zuen. 80ko hamarkadaren erdialdean, informatikako aldizkarietarako software-analisiak eta artikulu teknikoak idazten zituen, baina Disney konpainiarako artikulu zientifiko herrikoiak eta komikiak idazten ere ematen zuen denbora.

 Eleberri-idazlea 
1988an, "praktikatzeko eta zertan datzan ikusteko" lehen nobela bat idaztera menturatzen da, publiko egiteko asmorik gabe. Irakasle ikertzailea zenez, eleberri historikoaren generoa idazteko eta informazioa biltzeko errazena izango zela erabaki zuen, baina jakitun zen ez zuela inolako prestakuntzarik Historian, eta aldi bat aukeratu behar zuela arreta jartzeko. Kasualitatez, "Doctor Who" zientzia fikziozko telesail ospetsuaren "Juegos de Guerra" izeneko kapitulu baten berritzea ikusi ondoren, Dianari musa agertzen zaio; 1745ean Doktorearen laguntzaileetako bat 17 urteko mutil eskoziarra da, Jamie MacCrimmon du izena, eta eleberrietako gizonezko pertsonaia nagusia den James Fraser-entzat inspirazio-iturri izango da, baita tramaren aldi historikoa eta kokapena ere, XVIII. mendearen erdialdea Eskozian. "Kilt duen hainbeste gizon eskoziarrari" ordaina emateko, Gabaldonek emakume ingeles bat sartzea erabakitzen du, baina pertsonaia femeninoak istorioa bereganatzen du lehen pertsonan kontatzean, bide batez, ikusten ari den guztiari buruzko iruzkin adimentsuak eta gaur egungoak eginez. Ondorioz, pertsonaia honek erakusten dituen portaera eta jarrera hain modernoak azaltzeko, denboran bidaia bat sartzea erabaki du Dianak. Internet existitzen ez den garai batean idazle bihurtuta, garaiaren eta pertsonaien ikerketa osoa "antzinako erara" egiten du, "liburuak bata bestearen atzetik irakurriz".

Lana aurreratuta duenean, Dianak CompuServe foro literarioan parte bat erakustea erabakitzen du, non John E. Stith egileak Perry Knowlton agente literarioari aurkezten dion.  Zati bakar batekin txundituta, Knowltonek bere ordezkaria izatea erabaki zuen; eleberriak Cross Stitch izena izango zuen. Lehen akordioa trilogia bat egiteko izan zen, lehen eleberri hau eta oraindik idatzi gabeko bi ondorio. Ameriketako editoreek izenburua Outlander izenburura aldatzea erabaki zuten, abenturazaleago egiteko, baina Ingalaterrako merkatuan mantentzen da, egilearen arabera, ingelesek hitz-jokoa atsegin baitzuten. Gaztelaniazko merkatuan "Forastera" titulua hartu zuen.

Bigarren liburua amaituta, Dianak unibertsitateko lana utzi eta denbora osoko idazle gisa murgildu zen.

Outlander sagak zazpi eleberri argitaratu ditu eta zortzigarren lana prest dago istorioarekin jarraitzeko. "Written in My Own Heart 's Blood" ("escrito con la sangre de mi corazón", gaztelaniaz) du izenburu, eta 2014ko ekainaren 10ean jarri zen salgai. Dianak "The Exile (An Outlander Graphic Novel)" (2010) eleberri grafikoa ere argitaratu du. Lord John saga "Forastera" sagako spin-off bat da, jatorrizko bilbeko bigarren mailako pertsonaia baten zoritxarrak kontatzen dituena.

 Bizitza pribatua 
Scottsdalen bizi da, Arizonan, bere senar Doug Watkinsekin batera, eta hiru seme-alaba izan ditu berarekin: Laura, Jenny eta Sam Sykes fantasiazko idazlea.

 Bibliografia 

 Saga Forastera 
La Saga Forasterak Claire Randallen istorioa kontatzen du. XX. mendeko erizaina da Claire, eta denboran bidaiatzen du Eskoziara, XVIII. mendera. Maitasun- eta abentura-istorio bat biziko du han, James Fraserrekin batera. Eskozian, Frantzian, Mendebaldeko Indietan, Ingalaterran eta Estatu Batuetan gertatzen da istorioa, eta hainbat literatura-genero ukitzen dira, fikzio historikoa, eleberri erromantikoa, misterioa, abentura eta zientzia-fikziozko  elementuak nahastuz.

 Forastera (1991). La saga de Claire Randall, 1 (Cross Stitch en Ingalaterra, Outlander en AEB. (AEB)
 Atrapada en el tiempo (1992). Claire Randall, 2
 Viajera (1994). Claire Randall, 3
 Tambores de otoño (1997). Claire Randall, 4
 The Outlandish Companion (1999), pertsonaien, mapen, sinopsien eta abarren deskribapen hobearekin istorioa osatzen duen liburu sortarako gida
 La cruz ardiente (2001). Claire Randall, 5
 Viento y ceniza (2005). Claire Randall, 6
 Ecos del pasado (2009). Claire Randall, 7
 The Exile – An Outlander Graphic Novel (2010)
 "A Leaf on the Wind of All Hallows" (2010), Songs of Love and Death lanaren barruko istorio laburra
 "The Space Between" (2012), kontakizun laburra, The Mad Scientist's Guide to World Domination-en parte gisa
 "Virgins" (2013), beste istorio labur bat Dangerous Women barruan, 2013ko abenduan argitaratu zen antologia
 Escrito con la sangre de mi corazón(2015). La saga de Claire Randall, 8 (2014ko uztailaren 10ean salgai, 2015eko martxoan Espainian)
 The Outlandish Companion, Vol. II (aurreikusia)
 Cuenta a las abejas que me fui (2022) La saga de Claire Randall, 9

 Saga Lord John 
Lord John saga Lord John Greyrengan zentratzen den eleberri eta istorio laburren sail bat da, Diana Gabaldonen Forastera saileko bigarren mailako pertsonaia errepikaria. Spin-off honek bost eleberri labur eta hiru luze ditu, guztiak 1756 eta 1761 bitartean eginak, "Viajera" de la Saga Forastera eleberrian kontatutako gertakarietan. [1] [2] Misterio historikoko lan gisa defini daitezke, saga nagusiko eleberriak baino laburragoak dira eta, beraz, tramaren zati bat gutxiago estaltzen dute.

 Lord John y el Club Hellfire (1998), eleberri laburra
 Lord John y un asunto privado (2003), eleberria
 Lord John y el Súcubo, Legends II-n argitaratutako eleberri laburra, Robert Silverberg-ek argitaratua
 Lord John y la Hermandad de la Espada (2007), eleberria
 Lord John y el Soldado Encantado (2007), Lord John y la Mano del Diablo lanean argitaratutako eleberri laburra
 Lord John y la Mano del Diablo (2007), orain arteko hiru eleberri laburren bilduma
 Lord John y el Prisionero Escocés (2011), eleberria
 Lord John y la Plaga de Zombies (2011), Down These Strange Streets-en argitaratutako eleberri laburra, Georgek argitaratua R. R. Martin eta Gardner Dozois

 Beste lan batzuk 

 Humane Killer, Sam Sykes-ekin batera idatzitako istorio laburra, The Dragon Book: Magical Tales from the Masters of Modern Fantasy (2009) lanean argitaratua.
 Phoenix Noir (2009), istorio laburren bilduma beste hamabost autorerekin batera
 Naked Came the Phoenix (2001), beste hamabi egilerekin elkarlanean
 A Trail of Fire, lau eleberriren bilduma (A Leaf on the Wind of All Hallows, The Space Between, The Custom of the Army eta Lord John y la Plaga de Zombies) Erresuma Batuan, Australian, eta Zeelanda Berrian argitaratu zen 2012an.

 Audioliburuak 
"Forastera" ("Outlander") liburu-saila audio-liburu egokitu formatuan kaleratu dute, ingelesez  Davina Porterrek irakurrita, eta Geraldine Jamesek ingelesez ere irakurrita egokitu gabe. Lord John sagako liburu asko ere formatu honetan argitaratu dira, kasu honetan Jeff Woodmanek irakurriak.

 Harrera eta sariak 
Diana Gabaldonen lehen liburuak, "Forasterak" ("Outlander"), Romance Writers of America sarietako RITA saria irabazi zuen, 1991ko Nobela Erromantiko Onenari."Viento y Ceniza" (2005) The New York Times egunkariko best seller zerrendako lehen zenbakian debutatu zuen [2] [3] eta Quill Saria irabazi zuen Zientzia Fikzio/Fantasia/Horror kategorian. 2007an, The Montreal Gazette egunkariak Diana Gabaldonen liburuak "24 herrialdetan eta 19 hizkuntzatan" salgai daudela adierazi zuen, eta "egileak bestseller bat bestearen atzetik idazten jarraitzen du", gaineratu zuen."2012an, eleberriak 27 herrialdetan eta 24 hizkuntzatan argitaratzen dira.

"Lord John y un asunto privado"  The New York Times egunkariko fikziozko liburu salduenen zerrendan zortzigarren postua lortu zuen 2003. urtean. 2007. urtean, "Lord John y la Hermandad de la Espada" lehen postura abiatu ziren, eta "La Mano del Diablo" bilduma The New York Times egunkariko Fikziozko Best-Sellerren zerrendako #24. postura iritsi zen. The New York Times egunkariko fikziozko liburu elektronikoetarako salduenen zerrendako seigarren postuan egin zuen debuta preso eskoziarrak 2011n, eta "Una plaga de Zombies" eleberri laburra Mystery Writers of Americako Edgar sarirako izendatu zuten urte berean, “Misteriozko Historia Labur Onenaren” kategorian. "Lord John" saga aztertuz, Publishers Weekly aldizkariak esan zuen "Diana Gabaldonen prosa oso dotorea" dela, eta "bere fikziozko munduari poz bat helaraztea lortzen duela, eta poz hori kutsakorra dela bere obrarekin edo igarotzen den garaiarekin hain ohituta ez dauden irakurleentzat ere".

 Telebistako seriea 
2014an estreinatu zen Outlander, Diana Gabaldonen "Forastera" nobelan oinarritutako telesaila.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Ingelesezko orri ofiziala
 Orria gaztelaniaz
 Bloga - TBko telesailari buruzko guztia gaztelaniaz
 Diana Gabaldon en la Internet Speculative Fiction Database (en inglés).
 Video of Diana Gabaldon speaking at 9th Annual International Scott Conference, Walter Scott: Sheriff and Outlaw – 2011
 Diana Gabaldonen Outlander sagako liburuak
 Diana Gabaldon --> Authority control VIAF=40164873

Kategoria:Arizonarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako eleberrigileak
Kategoria:Emakume eleberrigileak
Kategoria:Anglo-estatubatuarrak
Kategoria:Mexikar estatubatuarrak