Noemí Lapzeson

Noemí Lapzeson (Buenos Aires, Argentina, 1940ko ekainaren 28a – Geneva, Suitza, 2018ko urtarrilaren 11) dantzaria eta koreografoa izan zen. Ezaguna da Danse izeneko Konpainia Bertikala sortzeagatik. New Yorken, Londresen, Parisen bizi izan zen, baita Genevan ere, dantza-konpainia zuen lekuan, eta bertan hil zen.

New Yorkeko Guggenheim Fundazioaren beka (1999) eta Suitzako Koreografia Saria (2002) sariak jaso zituen.

 Bizitza 

 Familia eta ikasketak 
Noemi Lapsezon Argentinako hiriburuan, Buenos Aires hirian, jaio zen 1940. urtean. Aita Elias Lapsezon abokatua izan zuen eta ama Cecilia Mossin Kotin Argentinako fisika nuklearraren aitzindaria. Txikitan Émile Jamendu-Dalcroze musikagile eta pedagogoaren metodoarekin ikasi zuen, musika eta gorputz erritmoak uztartuta. Hamalau urterekin Ana Itelmanen dantza taldeko kidea izan zen, eta 16 urterekin New Yorkera joan zen beka batekin, Juilliard Eskola entzutetsuan ikasteko.

 Ibilbidea 
1959an Martha Grahamen Konpainiara batu zen, non hamar urtez dantzari eta irakasle  jardun zuen. Bertan ikasi zituen koreografoak proposatzen zituen diziplina, teknika eta gorputzarekin egindako lana. 1967an, Londresera gonbidatu zuten, eta Robin Howard eta Robert Cohanekin batera, Londresko dantza garaikideko eskola eta konpainia sortu zuen —gero, Londresko dantza garaikideko antzokia—. Aldi berean, Montreal, Toronto, Angers, Paris, Tel Aviv, Buenos Aires eta Genevan eman zituen mintegiak. Hantxe kokatu zen behin betiko 1976an eta Ballet du Grand Théâtre delakoari eman zizkion eskolak, Kontserbatorio Herrikoian, Dalcroze Institutuan eta Grütli Estudioan. Urte berean Compañía Vertical Danse izenekoa sortu zuen Genevan. Izena aukeratzearen arrazoia, koreografoak beti azpimarratu zuen gizakiaren bertikaltasuna izan zen, baita Roberto Juarroz poeta argentinarraren eta bere Poesia Bertikala omentzeko ere.

1986an Association pour le danse contemporaine (ADC) sortu zuen Philippe Albera eta Jean-François Rorhbasser-ekin batera. Elkarte horrek Genevako dantza garaikidearen eszena hazten lagundu zuen, dantzari eta koreografoak trebatuta.

Lapzeson Cimetière des Roisen (Erregeen Hilerria) lurperatuta dago, Genevako Panteoia kontsideratzen dena.

 Estiloa 
Bere koreografiek oinarrizko ereduak jarraitzen zituzten, eta sinpletasuna eta intimitatea zituzten helburu, «ikusgarritasunaren» aurrean. Bere lan asko obra literario, mitiko edo filosofikoetan inspiratuta daude eta bere sorkuntzan poeta, konpositore eta artista plastikoen kolaborazioa zuen. Kanpoko musika ez zen bere koreografien funtsezko elementua, baizik eta «mugimenduaren berezko musikaltasuna» interesatzen zitzaion. Lana osotasun koreografikotzat jotzen zuen, baina baita «musikala, bisuala eta argitsua» ere.thumb|Lapzesonen hilobia
 Lanak 

 Sariak eta aintzatespenak 

 1992: Romand Konpainia Independenteentzat
 1999: Guggenheim Beka
 2002: Koreografiako suitzarra
 2006: Cultural Leenards
 2007: Les Arts du Spectacle Genevako Hiriko lau urtez behingoa
 2009: Diploma merituari, koreografo Konex saria 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 San Pedro, Marcela; Lapzeson, Noemi (2014). Un corps qui pense: Noémi Lapzeson-transmettre en danse contemporaine (en francés). Génova. ISBN 9782940406920. OCLC 937720509. 

 Kanpo estekak 

 Compañía Danza vertical
 Noemí Lapzeson-en biografia Connecticaen

Kategoria:Guggenheim bekak
Kategoria:Buenosairestarrak
Kategoria:Argentinako dantzariak
Kategoria:Emakume dantzariak
Kategoria:Argentinako koreografoak
Kategoria:Emakume koreografoak
Kategoria:Genevan hildakoak