Amalio Gimeno y Cabañas

Amalio Gimeno y Cabañas mediku, zientzialari eta politikari espainiarra izan zen, Alfontso XIII.aren erregealdian Instrukzio Publiko eta Arte Ederretako, Itsasoko, Agintaritza, Sustapen eta Estatu ministroa. Gimenoko lehen kondearen noblezia titulua izan zuen.

 Biografia 

 Lehen urteak eta zientzialaria 
1852ko maiatzaren 31n jaio zen Cartagenan. Medikuntza ikasi ondoren, Madrilgo Unibertsitate Zentralean Patologiako katedra lortu zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean 1875ean, eta Terapeutikakoa Valentziako Unibertsitatean 1877an. 1888an Madrilera joan zen, Higiene Pribatu eta Publikoko katedra lortu baitzuen Unibertsitate Zentralean, eta 1891n Patologia Medikoarena.

Protagonismo handia izan zuen 1885ean Espainia suntsitu zuen kolera izurritean. Bertan, Kochen eta Ferran doktorearen teoriei jarraituz, biztanleriaren txertaketa masiboa ezarri zuen.

1894an Bakteriologia eta Higieneko Institutu Nazionaleko zuzendari izendatu zuten; 1898an Osasungintzako Errege Kontseiluko bokal izatera pasa zen, 1905ean errepikatu zuen kargua; 1915ean Eskolako Higiene Institutuko presidente izendatu zuten, eta 1927an Osasungintzako Errege Kontseiluko kontseilari.

Medikuntzako Errege Akademia Nazionaleko presidentea izan zen, baita Espainiako Errege Akademiako, Zientzien Errege Akademiako eta Arte Ederren Akademiako kidea ere.

Bere lan zientifikoen artean nabarmentzekoak dira Tratado elemental de terapéutica (1877), Tratado de patología general (1885-1886) eta La inoculación prevención contra el cólera morbo asiático.

 Politikagintzaren sarrera 

 Politikari bezala 
1870. urtean, Valentziako Gazteria Errepublikarreko presidentea zen. Alderdi Liberaleko afiliatua 1886ko hauteskundeetan Valentziako barrutian diputatu akta bat lortzean hasiko du bere ibilbide politikoa, 1893an Senatura pasatzeko Valentziako Unibertsitatea ordezkatuz 1908an biziarteko senatari izendatua izan arte, 1910 eta 1911n Goi Ganberako presidenteorde izatera iritsiz.

1906ko uztailaren 6tik abenduaren 4ra bitartean, Instrukzio Publikoko eta Arte Ederretako ministro izan zen, José López Domínguez buru zuen kabinete batean. Horri esker, 1907an, Ikasketa eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordea sortu zuen. Ministerio-zorro hori 1911ko apirilaren 3tik 1912ko martxoaren 12ra izango zen berriro, oraingo honetan Canalejaseko gobernu batean.

Itsas Armada ministroa ere bi aldiz, lehena 1912ko abenduaren 31tik 1913ko urriaren 27ra bitartean, Romanonesko kondearen lehendakaritzapean, Itsas Merezimenduaren Ordenaren Gurutze Handia bereizgarri zuriarekin emanez; eta ondoren, 1917ko azaroaren 3tik 1918ko martxoaren 22ra bitartean, oraingo honetan García Prieto kabinete batean.

Era berean, Estatu ministro izan zen 1916ko apirilaren 30etik 1917ko apirilaren 19ra bitartean, eta Agintaritza ministro 1918ko abenduaren 5etik 1919ko apirilaren 15era bitartean, Romanonesko kondea berriro buru zuen kabinete banatanRomanonesko kondearen hirugarren eta laugarren gobernua; eta, azkenik, Sustapen ministro izan zen 1919ko abenduaren 12tik 1920ko otsailaren 14ra bitartean, Allendesalazar gobernu batean. Estatu kontseilari ere izan zen 1918 eta 1920 artean.

 Beste ohore 
1910ean, Alfontso XII.aren Ordena Zibileko Gurutze Handia eman zioten, eta, 1920an erretiroa hartu ondoren, Unibertsitate Zentraleko Medikuntza Fakultateko katedradun numerario izaten jarraitu zuen, eta Gimenoko kondearen titulua eman zioten, bere seme-alabentzat eta legezko ondorengoentzat.

1923an Espainiaren ordezkari gisa jardun zuen Nazioen Ligaren laugarren Batzarrean, Genevan, irailaren 3an; eta 1930ean Canal de Isabel IIko Administrazio Kontseiluko presidente izendatu zuten errege-komisario.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Cartagenarrak
Kategoria:Espainiako medikuak
Kategoria:Espainiako politikariak
Kategoria:Espainiako ministroak
Kategoria:Espainiako senatariak
Kategoria:Real Academia Españolaren akademikoak
Kategoria:San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren akademikoak
Kategoria:Madrilgo Complutense Unibertsitateko katedradunak
Kategoria:Madrilen hildakoak