Helena Syrkusowa

Helena Syrkusowa, edo Helena Syrkus hizkuntza ez-eslabiarreko herrialdeetan, Helena Niemirska ezkondu aurretik, sortzez Helena Eliasberg (Varsovia, 1900eko maiatzaren 14a - ibidem, 1982ko azaroaren 19a) jatorri judutarreko arkitekto eta unibertsitate-irakasle poloniarra izan zen. Gerra arteko abangoardia arkitektonikoan parte hartzeagatik nabarmendu zen, 1925ean Praesens taldearen sortzailekide gisa, eta CIAMetan parte hartzeagatik; azken horien presidenteorde izan zen 1945 eta 1954 artean. Arkitekto jardun zuen, Szymon Syrkus senarrarekin batera, Varsoviako etxebizitza sozialen eraikin ugariren egilekidea izan zen.

 Lehen urteak 
Arkitektura, filosofia, marrazketa eta hainbat hizkuntza ikasi zituen, eta horri esker itzultzaile ere lan egiteko aukera izan zuen, eta nazioarteko harremanen zirkulu bat izan zuen, garaiko abangoardia artistiko eta arkitektonikoaren zati handi bat barne hartzen zuena.

 Ibilbidea 
1925az geroztik, Praesens arkitekto-taldearen sortzaileetako bat izan zen, konstruktibismoari lotua, eta arkitekturan eraikuntza-forma modernoak sartzeko interesa agertu zuen, estandarizazioaren eta kostuen murrizketaren bidez klase ertain eta baxurako etxebizitza eskuragarriak lortzeko.

1928tik, Praesensekin batera, Polonia ordezkatu zuen CIAMen bileretan. 1933an Atenasko Gutunaren editoreetako bat izan zen. Hasieran CIAMentzat oso adierazgarriak ez ziren hainbat lan egin bazituen ere, itzultzaile edo idazkari gisa, erakunde horretan postu handiena lortu zuen emakumea izan zen, 1945etik 1954ra CIAMen presidenteorde izatera heldu zen.

1926an Szymon Syrkus-ekin ezkondu ondoren, elkarrekin egin zituzten proiektu guztiak. Izan ere, arkitektura funtsean talde-lana dela sinesteak ezinezko egiten du haren egiletza eta senarrarena bereiztea obra arkitektonikoan. Gerren arteko etxebizitzen artean, interesgarria da Nelken doktorearentzat Kostancinen 1932-1933an egindako hiribildua, altzariak eta xehetasun funtzionalak barne hartzen zituen diseinuaren ikuspegi globalarekin.

Bere ezkerreko militantziak Bigarren Mundu Gerran erresistentzian parte hartzera eraman zuen. 1942an senarra atxilotu eta Auschwitzen sartu ondoren, Pracownia Architektoniczo-Urbanismo yczna (Arkitektura eta Hirigintza Tailerra) edo PAU zuzentzen hasi zen, 1939an laurogei arkitekto, hirigile eta soziologoz osatutako talde batek osatua. PAUren helburua ez zen soilik etxebizitza ekonomikoak eraikitzea, baizik eta komunitate bat eraikitzea. Bere printzipio teoriko batzuk WSMrako (Warszawska Spoldzielnia Mieszkaniowa) edo Varsoviako Etxebizitzen Eraikuntzarako Kooperatibarako proiektatu zituen etxebizitza multzoetan islatu ziren, hala nola Rakowiec konplexu aitzindaria, 1930ean proiektatua baina 1939an eraikia, gutxieneko etxebizitzak partekatzen zituztenak garbitegi batean eta 1952an haurtzaindegi batean. Azken multzo horietako eraikin batzuetan, hormigoi zelularreko blokeak eta hormigoizko plakatzea erabili ziren akabera-geruza gisa.

Varsoviako altxamenduaren errepresioaren ondoren Krakoviara ihes egin zuen, eta bertan Varsovia berreraikitzeko plangintza klandestinoan aritu zen denbora tarte labur batez, Roman eta Anatolia Piotrowskirekin. 1945eko urtarrilaren 6an atxilotu eta nazien kontzentrazio-esparruetan sartu zuten. 1945eko maiatzaren 7an askatu zuen sobietar armadak Breslauko kontzentrazio esparrutik.

Gerra ostean, Estatu Batuak bisitatu zituen 1946an, Warsaw Accuses erakusketarekin, suntsiketaren eskala zabaltzeko eta Varsoviaren berreraikuntza sustatzeko. Nazioarteko harreman-sareak, eta bereziki Kazimir Malévichekin zuen harremanak, 1949an Poloniako Alderdi Komunistako Arkitektoen Kongresu Nazionalean “errealismo sozialista” hartu zuen estilo ofizialtzat Syrkusowari “kosmopolitismoa” leporatzea ekarri zion. Helena Syrkusowak, 1944tik militante komunista izan zenak, tesi horiek onartu zituen azkenean, eta Bergamoko VII. CIAMen, Sigfried Giedionen kritiken aurrean, Varsoviaren berreraikuntza literala defendatu zuen, komunitatearentzat balio sinbolikoa zuelako, historiarekiko errespetua eta erabiltzaileek ulertzeko moduko arte errealista.

1950etik aurrera Varsoviako Unibertsitate Teknikoko Arkitektura sailean irakatsi zuen. 1952ra arte senarraren laguntzaile gisa aritu bazen ere, 1964an Etxebizitza Arkitektura Saileko zuzendari bihurtu zen.

 Argitalpenak 
Bere esperientzia eta hirigintzari buruzko ideiak bi liburutan bilduta daude: 

 Ku idei osiedla sporcznego, 1925-1975 (1976) (Etxebizitza sozialaren ideiarantz, 1925-1975) 
 Spoleczne cele urbanacji. (1984) (Hirigintzaren helburu sozialak), hil ostean argitaratua.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumeak arkitekturan
 Kanpo estekak 

Kategoria:Varsovian hildakoak
Kategoria:Varsoviarrak
Kategoria:Poloniako arkitektoak
Kategoria:Emakume arkitektoak