Gymnadenia conopsea

Gymnadenia conopsea —orkidea usaintsua edo klarion orkidea usaintsua izenez ezaguna— Europa iparraldeko Orchidaceae familiako belar-landare bat da.

 Etimologia 
Gymnadenia generoaren izena honako hitz greko hauetatik abiatuta eratzen da γυμνός ( gymnós , "biluzik") y ἀδήν ( adēn , "glándula"), eta nektarra jariatzen duten organoen ezaugarriei buruzkoa da. Izen espezifikoa, latinez “konopsea”, grekotik eratorria da. κώνωψ ( kónops ), izen horrek, literalki, “eltxo baten antzekoa” esan nahi du, ziurrenik lorearen ezproi luzeak eltxo baten aho-piezekin duen antzekotasunagatik.
Landare honen izen zientifiko binomiala hasieran Orchis conopsea izan zen, Carl von Linné (1707_1778) naturalista eta botanikari suediarrak 1753ko bere Species Plantarum lanean proposatua. 1813an, Robert Brown (1773-1858) britainiar botanikariak aldatu egin zuen izena, gaur egun onartua dagoena emateko (Gymnadenia conopsea).

 Deskribapena 
Gymnadenia conopsea landareak 20-60 zentimetroko batez besteko altuera du, eta 80 zentimetrokoa gehienez. Landare horiek geofito tuberosoak dira, kimuak lurpeko tuberkuluetan garatzen baitituzte, eta organo horiek urtero zurtoin, hosto eta lore berriak sortzen dituzte. Orkidea hauek lurrekoak dira, espezie epifitak ez bezala, tamaina handiko beste landare batzuen gainean ez direlako hazten.

Zurtoina hostotsua eta sendoa da, eta gainazal ildaskatua du. Hostoak luzeak, estuak eta lantzeolatuak dira, eta 3tik 7ra bitartekoak. Hostoen kolorea berde grisaxka da. Hostoen tamaina: 1 eta 2 cm bitarteko zabalera eta 10 eta 25 cm bitarteko luzera izaten dute. 

Orkidea horiek bi erraboil oboide dituzte, oso palmatuak eta lobulu txiki eta labur ugarirekin. Tuberkuluen tamaina : 1 eta 3,5 cm bitartekoa da.

Infloreszentzia 5 eta 25 cm bitarteko luzerakoa da, eta buru zilindriko trinkoetan bildutako lorez osatua dago (50 lore buru bakoitzeko). Infloreszentzia horiek perfumatuak dira eugenola (konposatu aromatiko lurrunkorra) ekoiztearen azpian dauden geneak identifikatu dira Gymnadenia conopsea, G. Aodoratissima eta G. densiflora espezietan. Loreak peziolatuak dira, braktea luzeen besapean jarriak, eta batez beste 0,8 eta 1,4 cm bitartekoak dira. Hiru lobulu eta ezproi luzeko ezpain bereizgarria dute. Klaboaren antzeko usaina du. Bere koloreak zuritik eta arrosatik arrosa purpurara aldatzen dira, bakanago zuria. Lore hauek udan loratzen dira, ekainetik uztailera. Hermafroditak dira eta intsektuek polinizatzen dituzte (entomofilia), sitsak barne.

 Ekologia 
Espeziea sitsek (Lepidopteroak) polinizatzen dute ia esklusiboki. Polinizatzaile ohikoenak hauek dira: elefante sitsa txikia (Deilephila porcellus), kolibri sitsa (Macroglossum stellatarum), zilarrezko tximeleta (Autographa gamma), brontze leunduko tximeleta (Diachrysia chrysitis) eta tximeleta hori handia (Noctua pronuba). Ernaltze-tasa handia da, % 73koa da batez beste. Hazien ernetzea onddo mikorrizikoen presentziak baldintzatzen du. Gymnadenia conopsea mikorriza orokortzat hartzen da, hainbat onddo-espezierekin elkarteak sortzeko gai dena. Tulasnellaceae, Ceratobasidiaceae eta Pezizale familietako espezieak barne. 

 Banaketa 
Landare hau nahiko ohikoa da Europako iparraldean, Alpe Dinarikoetan izan ezik. Asian, ohikoa da Himalaiako iparraldean. Gymnadenia conopsea ssp.borealis Irlandako Donegal konderrian erregistratu zen 2024an

 Habitata 
Espezie honen habitatak mendiko belardi eta larreak, belardiak eta zingirak hartzen ditu. Substratu silizeo eta karetsuetan hazten da, apur bat hezeak eta nutrizio gutxikoak, itsas mailatik 2400 metrora.

 Azpiespezieak 
 Gymnadenia	conopsea subsp. conopsea
 Gymnadenia	conopsea subsp. montana	Bisse

 Sinonimoak 
 Gymnadenia alpina (Turcz. ex Rchb.f.) Checa, 1981
 Gymnadenia anisoloba Peterm. 1849
 Gymnadenia comigera Rchb. 1830
 Gymnadenia gracillima Schur 1871
 Gymnadenia ibukiensis Makino 1912
 Gymnadenia orquídeas var. pantlingii Renz 2001
 Gymnadenia ornithis Rich. 1818
 Gymnadenia pseudoconopsea Gren. Rouy 1912
 Gymnadenia pyrenaica Giraudias 1882
 Gymnadenia sibirica Turcz. ex Lindl. 1835
 Gymnadenia splendida Dworschak 2002
 Gymnadenia splendida subsp. odorata Dworschak 2002
 Gymnadenia transsilvanica Schur 1866
 Gymnadenia vernalis Dworschak 2002
 Gymnadenia wahlenbergii Afzel. ex Rchb.f. 1851
 Habenaria conopsea (L.) Benth. (1880)
 Habenaria gymnadenia Druce 1897
 Orchis conopea Gras 1862
 Orchis conopsea L. 1753
 Orchis cornopica Mill. 1768
 Orchis ornithis Jacq. 1774
 Orchis peloria Foucault ex Poir. 1816
 Orchis pseudoconopea Gren. 1869
 Orchis pseudo-conopsea Gren. 1865
 Orchis pseudoconopsea J.Parm. 1894
 Orchis setacea Gilib. 1792
 Orchis suaveolens Salisb. 1796
 Satyrium conopseum (L.) Wahlenb. 1826

 Galeria 

 Erreferentziak   

 Kanpo estekak 
 Biolib  
 Gymnadenia conopsea  
 Archivo

Kategoria:Orchidaceae
Kategoria:Europako flora