Mont-Saint-Michelgo abadia

Mont-Saint-Michelgo abadia (frantsesez abbaye du Mont-Saint-Michel) Frantziako abadia beneditar zahar bat da, Mont-Saint-Michel uhartearen goiko aldean dagoen (gainalde osoa hartzen duen eraikin multzo handia da), Mantxa departamentuan, Normandia eskualdean.

Abadia monumentu historiko gisa sailkatuta dago 1862tik, eta 1979tik Unescoren Gizateriaren Ondarearen  zerrendan dago, Mont-Saint-Michel herriaren eta badiaren zati gisa. Centre des monuments nationaux delakoak administratzen du.

 Historia 
Abadiaren lurpeko zelta pasabideetan arrasto megalitikoak aurkitu dira.

Abadiaren jatorria VIII. edo IX. mende inguruetan kokatu behar da. Kondaira baten arabera, 708an, Avrancheseko gotzain zen Aubert-ek, San Migelen omenezko otoizleku bat eraiki berri zuen, behin eta berriz goiaingeruari pertsonalki eskatu ostean.

1204an, Guido de Thouarsen agintepean zeuden bretoi gerrariek Mont Saint-Micheli su eman zioten. Filipe Augusto II.a erregeak monasterioa berreraikitzeko diru kopuru bikaina eskaini zuen helburu horretarako. Normandiar arkitektura estiloko Miresgarritasunaren Katedrala 1228an amaitu zen. Mende berean, bretoiek, normandiarrek eta ingelesek, aterpetxeen suntsiketa burutu zuten. Hau berriz errepika ez zedin kokapena gotorleku bihurtu zen.

 Presondegia 
1791an, Frantziar Iraultza zela-eta, azken beneditarrek abadia bertan behera utzi zuten. Orduan presondegiak eraiki eta 1793tik aurrera, kleroaren konstituzio zibil berria ezeztatu zuten 300 apaiz han kartzelaratu zituzten.

1794an telegrafo optikoaren gailua (Claude Chappe sistema) kanpandorrearen gailurrean ipini zen, eta honela Mont Saint Michel Paris-Brest arteko telegrafo linearen bitartekari bihurtu.
eskuinera|thumb|300x300px|Saint-Michel mendia
1817an, presondegi administrazioak eginiko berrikuntza ugariei erantzun moduan, Robert de Torignik eraikitako ostatua erausi egin zuten. 

Sozialista batzuen atxiloketaren ondoren (Martin Bernard, Barbès eta Louis Auguste Blanqui), zenbait artistak, artean Victor Hugo zegoela, abadia-presondegiaren aurkako salaketa burutu zuten.

Dekretu inperial baten bidez presondegia 1863an itxi egiten da.

 Eraikin multzoa 

Eraikuntza 10. mendean hasi zen. Beneditarren abadian arkitektura-adibide bikainak ugariak dira, karolingiar, erromaniko eta gotiko estiloetan eraikiak. Alde horretatik, «megaegitura» gisa hartzen da, non beneditarren monasterio baten jardueretarako beharrezkoak diren hainbat eraikin gainjartzen diren, espazio murriztu batean.

Jatorrizko abadia-eliza 966. urtean sortu zen, baina abadiaren zabalkuntza ugariek erabat estali zuten eta mende askotan ahaztuta geratu zen. 19. mendearen amaieran eta 20. mendearen hasieran egindako indusketa batzuetan berriro aurkitu zuten arte. Orduz geroztik, zaharberritu egin dute, eta arkitektura prerromanikoaren adibide bikaina eskaintzen du, lurrazpiko andre maria izenarekin ezaguna delarik harrezkero, Notre-Dame Sous-Terre. 

Saint Michel mendira erromes gehiago iristen ziren heinean, abadia handitzea erabaki zen, monjeen gelek hartzen zuten lekuan kokatutako eliza berri bat eraikiz.

Abadiako eliza berriak hiru kripta zituen: Trente-Cierges kapera, transeptuaren besoaren iparraldean, koruaren kripta, ekialdean, eta Saint-Martin kapera, transeptuaren besoaren hegoaldean. Ranulphe abadearekin 1060an hasi ziren nabea eraikitzen. 1080an, hiru solairuko eraikin monastikoak altxatu ziren, eta Notre-Dame Sous-Terre iparraldean eraiki ziren, erromesak hartzeko funtzioak betetzen zituen «salle de l’Aquilon» barne, monjeen topaleku eta komunitate-logela. Ardo upeltegia eraikitzen ere garai horretan hasi ziren.

1103. urtean nabearen mendebaldeko hiru zati erori ziren, eraikuntza eta sendotze akatsengatik; Roger II abadearekin berreraiki zituzten 1115 eta 1125 artean. 

1421ean, koru erromanikoa eraitsi eta estilo gotikoan berreraiki zen 1446-1523 bitartean (1450 eta 1499 arteko etena izan zuen lan horrek). Estilo gotikoko gehikuntzen artean, zisterna bikain bat dago. 

1776an sute bat izan ondoren, nabearen mendebaldeko hiru zatiak eraistea erabaki zen eta 1780an egungo fatxada klasikoa eraiki zen; zoritxarrez, eraikitzeko behar ziren zimenduetako egiturek bi zatitan banatu zuten Notre-Dame Sous-Terre.

Hain toki garaian dago, non mendeetan gurpil-garabia izan zuen abadiak, jana eta gaiak garraiatzeko, altxakarga eran. 19. mendean lekua kartzela bihurtu ondoren, presoak berak ziren gurpila birarazten zutenak.

 La Merveille 
La Merveille eraikina abadiako elizaren iparraldean dago, eta klaustroa, jangela, lanerako gela eta kaperauaren gela ditu, elkarren artean funtzionaltasunez komunikatuta. Multzoa, arrokaren aldapan bermatuta dago eta solairu bateko hiru eraikinez osatutako bi multzok osatzen dute.

 Klaustroa 
Klaustroa ez dago, ohi bezala, monasterioaren erdian, eta ez da komunikatzen gainerako eraikinekin. Bere funtzioa espirituala da erabat: monjeen meditaziorako egin zen. Hiru arkuk itsasora eta hutsera ematen dute. Jatorrian kapitulu-gelako sarrera gisa sortu ziren, baina azkenean ez zen inoiz eraiki. Zutabeak, kinkan jarriak, Ingalaterratik inportatutako kareharriarekin eraiki ziren, nahiz eta geroago Luzernako konglomeratua erabiliz zaharberritu ziren.

Erdigunean Erdi Aroko lorategi bat dago. 1966an Bruno de Senneville monje beneditarrak birsortu zuen, botanikan interesa zuela eta. Chamblas-Ploton, Mic. Jardins médiévaux.Flammarion: La maison rustique. 

 Abadeen zerrenda 

 966-991: Maynard I
 991-1009: Maynard II
 1009-1017: Hildebert I
 1017-1023: Hildebert II
 1024-1031: Almod
 1031-1033: Théodoric
 1033-1048: Suppo
 1048-1060: Radulphe edo Raoul de Beaumont
 1063-1085: Ranulphe edo Renaut de Bayeux
 1085-1102: Roger I
 1106-1122: Roger II
 1125-1131: Richard de Mère
 1131-1149: Bernard du Bec
 1149-1150: Geoffroy
 1151-1153: Richard de la Mouche, Robert Hardy
 1154-1186: Robert de Torigni
 1186-1191: Martin de Furmendi
 1191-1212: Jourdain
 1212-1218: Radulphe edo Raoul des Îles
 1218-1223: Thomas des Chambres
 1225-1236: Raoul de Villedieu
 1236-1264: Richard Turstin
 1264-1271: Nicolas Alexandre
 1271-1279: Nicolas Famigot
 1279-1298: Jean Le Faë
 1299-1314: Guillaume du Château
 1314-1334: Jean de la Porte
 1334-1362: Nicolas le Vitrier
 1363-1386: Geoffroy de Servon
 1386-1410: Pierre le Roy
 1410-1444: Robert Jolivet
 1444-1483: Guillaume d'Estouteville
 1483-1499: André Laure
 1499-1510: Guillaume de Lamps
 1510-1513: Guérin Laure
 1515-1523: Jean de Lamps
 1524-1543: Jean le Veneur
 1543-1558: Jacques d'Annebault
 1558-1570: François Le Roux d'Anort
 1570-1587: Arthur de Cossé-Brissac
 1588-1615: François de Joyeuse
 1615-1641: Henri de Lorraine, duca di Guise
 1641-1643: Ruzé d'Effiat
 1644-1670: Jacques de Souvré
 1670-1703: Étienne Texier d'Hautefeuille
 1703-1718: Karq de Bebambourg
 1721-1799: Charles Maurice de Broglie
 1766-1769: Étienne-Charles de Loménie de Brienne
 1788: Louis-Joseph de Montmorency-Laval

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Mont-Saint-Michel
Kategoria:Frantziako eliza gotikoak
Kategoria:Frantziako abadetxeak
Kategoria:Mantxako eraikinak