Cathleen Synge Morawetz

Cathleen Synge Morawetz (Toronto, Kanada, 1923ko maiatzaren 5a - New York, Estatu Batuak, 2017ko abuztuaren 8a) kanadar matematikaria izan zen. Morawetz-en ikerketa fluidoen fluxua zuzentzen duten deribatu partzialetako ekuazioen azterketa izan zen nagusiki. Irakasle emeritua zen New Yorkeko Unibertsitateko Matematika Zientzien Courant Institutuan, eta bertan zuzendari ere izan zen 1984tik 1988ra. Zientzietako Domina Nazionala eman zioten 1998an.

 Biografia 
Morawetz-en aita, John Lighton Synge, matematikari irlandarra izan zen, erlatibitate orokorraren geometrian espezializatua, eta bere amak ere matematika ikasi zuen denbora batez. Bere haurtzaroa Irlanda eta Kanadaren artean banatu zen. Gurasoek bere matematikarekiko eta zientziarekiko interesa babesten zuten. Cecilia Kriegerrek, familiaren aspaldiko laguna izan zenak, geroago matematikako doktoretza bat egitera animatu zuen Morawetz.

Morawetz Torontoko Unibertsitatean graduatu zen 1945ean eta 1946an jaso zuen masterra Massachusettseko Institutu Teknologikoan. Morawetzek lana lortu zuen New Yorkeko Unibertsitatean, eta Supersonic Flow and Shock Waves argitaratu zuen, Richard Courant eta Kurt Otto Friedrichs-en eskutik. Doktoretza 1951n lortu zuen, New Yorkeko Unibertsitatean, inplosio esferiko baten egonkortasunari buruzko tesi batekin, Kurt Otto Friedrichs-en gainbegiradapean. Tesiaren izenburua "Contracting Spherical Shocks Treated by a Perturbation Method" izan zen. Estatubatuar hiritartasuna hartu zuen 1951n.

 Ibilbidea 
Doktoretza lortu ondoren, Morawetzek urtebete eman zuen MITeko ikertzaile elkartu gisa, New Yorkeko Unibertsitateko Matematika Zientzietako Courant Institutuan beste bost urtez ikertzaile elkartu gisa lan egin aurretik. Denbora horretan ez zuen irakaskuntza-eskakizunik, eta ikerketan bakarrik zentratu ahal izan zen. Matematika aplikatuen arloko hainbat gairi buruzko lanak argitaratu zituen, hala nola biskositatea, fluxu konprimagarria eta abiadura transonikoa. Abiadura transonikoaren matematikari dagokionez, kolpeen aurka bereziki diseinatutako sostengu-gainazalek talkak garatzen dituztela, kantitate txiki batean perturbatzen badira ere, frogatu zuen. Aurkikuntza honek talkadun fluxu baten teoria garatzeko arazoa ireki zuen. Gerora, matematikoki iragarri zituen talkak esperimentuetan ikusi dira hegazkin baten hegoaren inguruko airearen fluxuak bezala.

1957an Couranteko irakasle laguntzaile izan zen. Une honetan, bere lankideekin lankidetza estuagoan hasi zen Peter Lax eta Ralph Phillips-ekin batera egindako lan garrantzitsuak argitaratzen, izar itxurako oztopo baten inguruan uhin-ekuazioaren soluzioen desintegrazioari buruz. Bakarkako lan garrantzitsuarekin jarraitu zuen uhin-ekuazioari eta profil baten inguruan fluxu transonikoari buruz, 1965ean irakasle titular egin zuten arte. Une horretan, bere ikerketa hainbat arazotara hedatu zen, Tricomi ekuazioari buruzko artikuluak, uhin ez-erlatiboen ekuazioa, gainbehera eta sakabanatze kontuak barne. Bere lehen doktoretza ikaslea, Lesley Sibner, 1964an graduatu zen. 70eko hamarkadan, teoria barreiatzailea eta uhin ez-linealen ekuazioa landu zituen.

Couranteko irakasle emeritua izan zen, eta bertan zuzendari gisa aritu zen 1984tik 1988ra, Estatu Batuetan matematikako institutu bateko zuzendari izan zen lehen emakumea bihurtuz.

 Bizitza pertsonala 
Morawetz New Yorkeko Greenwich Villagen bizi zen bere bizitzaren amaieran Herbert Morawetz, bere senarrarekin,  polimeroetan espezializatutako kimikariarekin. Lau seme-alaba, zortzi biloba eta birbiloba bat zituen. Bere seme-alabak Pegeen Rubinstein, John, Lida Jeck eta Nancy Morawetz (New Yorkeko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolako irakaslea, bere Etorkinen Eskubideen Klinika kudeatzen duena) dira. Emakumeen Erakunde Nazionalak karrera eta familia arrakastaz uztartzeagatik omendu zuenean, Morawetzek esan zuen: "Agian matematikari bihurtu nintzen etxeko lanetan oso makala nintzelako". Bere gaur egungo interes ez-matematikoak "bilobak eta bela" direla esaten zuen.
 Lanak 

 Morawetz,     Cathleen (10 July 1956). "Note on a Maximum Principle and a     Uniqueness Theorem for an Elliptic-Hyperbolic Equation". Proceedings     of the Royal Society of London, Series A. 236 (1204): 141–144. Bibcode:1956RSPSA.236..141M. doi:10.1098/rspa.1956.0119. JSTOR 99873. S2CID 120556787.
 —— (1956). "On the non-existence of continuous transonic flows past profiles I".  Communications on Pure and Applied Mathematics. 9 (1): 45–68. doi:10.1002/cpa.3160090104.
 —— (10 September 1968). "Time Decay for the Nonlinear Klein-Gordon Equation".  Proceedings of the Royal Society of London, Series A. 306 (1486): 291–296. Bibcode:1968RSPSA.306..291M. doi:10.1098/rspa.1968.0151. JSTOR 2416107. S2CID 123634895.
 —— (1972). "On the Modes of Decay for the Wave Equation in the Exterior of a Reflecting Body".  Proceedings of the Royal Irish Academy, Section A. 72: 113–120. JSTOR 20488719.
 —— (1979). "Nonlinear conservation equations". The American Mathematical Monthly. 86 (4): 284–287. doi:10.2307/2320747. JSTOR 2320747.
 —— (1978). "Geometrical Optics and the Singing of Whales". The American Mathematical Monthly. 85 (7): 548–554. doi:10.2307/2320862. JSTOR 2320862.
 —— (1982). "The mathematical approach to the sonic barrier" Bulletin of the American Mathematical Society. New Series. 6 (2): 127–145. doi:10.1090/s0273-0979-1982-14965-5. MR 0640941.
 Morawetz, Cathleen; Kriegsmann, Gregory A. (August 1983). "The Calculations of an Inverse Potential Problem". SIAM Journal on Applied Mathematics. 43 (4): 844–854. doi:10.1137/0143055. JSTOR 2101366.
 Bayliss, Alvin; Li, Yanyan; Morawetz, Cathleen (April 1989). "Scattering by a Potential Using Hyperbolic Methods". Mathematics of Computation. 52 (186): 321–338. doi:10.2307/2008470. JSTOR 2008470.
 —— (November 1992). "Giants". The American Mathematical Monthly. 99 (9): 819–828. doi:10.2307/2324117. JSTOR 2324117

 Sariak eta aintzatespenak 

 1980an, Morawetzek Lester R. Ford saria irabazi zuen.
 1981ean, Gibbs Lecture of The American Mathematical Society hitzaldia aurkeztu zuen lehen emakumea izan zen, eta 1982an Matematika Aplikatu eta Industrialen Elkartearen bilera bat aurkeztu zuen.
 1980an Eastern Michigan Unibertsitatean, Brown Unibertsitatean eta Smith Collegen 1982an eta Princetonen 1990ean ohorezko tituluak jaso zituen.
 1983an eta 1988an, Noether Lecturer hautatu zuten.
 1984an Amerikako Arte eta Zientzien Akademiarako aukeratu zuten.
 Zientziako Emakumeen Elkarteak Emakume Zientzialari Aipagarria izendatu zuen 1993an.
 1995ean, American Mathematical Society-ko presidente kargurako hautatutako bigarren emakumea izan zen.
 1996an, ohorezko ScD titulua eman zion Trinity College Dublin-ek, non bere aita JL Synge ikasle eta gero fakultateko kide izan zen. Urte horretan bertan, American Philosophical Society-rako hautatua izan zen.
 1998an Zientziaren Domina Nazionala eman zioten; bera izan zen matematikako lanagatik domina jaso zuen lehen emakumea.
 2004an, Leroy P. Steele saria jaso zuen.
 2006an, Matematika Aplikatuko George David Birkhoff saria irabazi zuen.
 2012an, American Mathematical Society-ko kide bihurtu zen.
 Morawetz Zientzia Akademia Nazionaleko kidea izan zen, eta erakunde horretako Matematika Aplikatuaren Ataleko lehen emakumea izan zen.

 Doktoregoko ikasleak 

 Lesley Sibner, New Yorkeko Unibertsitatea, 1964
 Barry Marder, New Yorkeko Unibertsitatea, 1969
 Chin-Hung Ching, New Yorkeko Unibertsitatea, 1971
 Charles Weber, New Yorkeko Unibertsitatea, 1976
 Wei Tseng, New Yorkeko Unibertsitatea, 1976
 Michael Pilant, New Yorkeko Unibertsitatea, 1982
 Christian Klingenberg, New Yorkeko Unibertsitatea, 1983
 Lynne Ipina, New Yorkeko Unibertsitatea, 1986
 Paulo Zingano, New Yorkeko Unibertsitatea, 1990
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 "The Mathematics of Cathleen Synge Morawetz"  Notices of the American Mathematical Society. 65 (7): 764–778. doi:10.1090/noti1706
 "Science Lives: Cathleen Morawetz" . YouTube. Simons Foundation. Marsha Berger eta Margaret H. Wright-en elkarrizketa.
 "Emmy Noether Lecture: Variations on Conservation Laws - Cathleen Morawetz [ICM 1998]" YouTube

Kategoria:New Yorken hildakoak
Kategoria:XX. mendeko matematikariak
Kategoria:Guggenheim bekak
Kategoria:Emakume matematikariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak