Aran Garcia Lekue

Arantzazu Garcia Lekue (Zornotza, Bizkaia, 1975) euskal zientzialaria, fisikaria, ikertzailea, irakaslea, zientzia-dibulgatzailea eta urgazlea da, nanozientzian, nanoelektronikan aditua. Donostia International Physics Center (DIPC), Ikerbasquen lan egiten du. Jakiunde Zientzia, Arte eta Letren kide urgazlea da. 

2024 eta 2025ean herriz herri egin den 24 Emakume zientzia, arte eta letretan izeneko erakusketaren protagonistetako bat da. Bere esanetan:«Naturaren legeekin zein itsasoko olatuekin jolasean... esfortzua, saria eta gozamena dira nire bidelagun.»

 Bizitza 
Fisika Zientzietan lizentziatu zen 1998an Sari Bereziarekin eta Materialen Zientzian eta Ingeniaritzako Europako doktoregotza 2003an jaso zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU). Doktore tesia Many-body interactions at metal surfaces: energy loss, surface-state lifetimes and many-electron wave functions (euskaraz: Gainazal metalikoetako gorputz askoren arteko elkarrekintzak: energia-galera, gainazalaren eta egoeraren arteko bizitza eta elektroi askoren uhin-funtzioak) izan zen, Jose Maria Pitarque de la Torre eta Pedro Miguel Etxenike Landiribarrek  zuzendua.

Liverpooleko eta Berkeleyko unibertsitateetan lanean aritu ondoren, Ikerbasquek fitxatu zuen Donostia International Physics Centerera etortzeko. Atomoak banan-banan manipulatzen ditu, Lego piezen modura, molekula eta material berriak sortzeko. Erronkak maite ditu.

Fisika kuantikoaren arloan sortutako galderak erantzun nahi ditu Garcia-Lekuek: «Badago jendea kuantikaren edertasuna baloratzen duena, oso polita eta bitxia da eta; niretzat magikoa da, neurri batean».

 Lan ibilbidea 

 Ikertzaile 
Doktorego osteko egonaldiak egin zituen Liverpooleko Unibertsitatean (Erresuma Batua) eta Lawrence Berkeley National Laboratory-n (LBNL) Berkeleyn (Estatu Batuak). 2007an, International Physics Center-en (DIPC) hasi zen Fellows Gipuzkoa programaren bitartez eta, 2012an, Ikerbasque ikertzaile izendatu zuten. 2015az geroztik, Nanozientzien masterreko irakaslea da UPV/EHUn. Nazioarteko kolaborazio ugari ditu abian eta Mercator Fellow ikertzaile aritu da Alemaniako Kieleko Unibertsitatean eta ikertzaile gonbidatu, LBNLn Berkeleyn. Tesi zuzentzaile ere jardun du.

Doktorego osteko etapan, propietate kuantiko elektronikoak nanoeskalan simulatzeko tresna konputazionalak garatu eta aplikatu zituen. Geroko  ikerketa-ildo nagusiak elektronioa molekularraren eta dimentsio baxuko materialen arlokoak izan dira, zehazki, grafeno-nanoegituren gainekoak. Izan ere, nanoelektronikan eta konputazio kuantikoan erabiltzeko etorkizun handia dute material horiek. 2018an, bere ikertaldeak grafeno nanoporotsuari buruzko lan batean hartu zuen parte, eta, horri esker, hirugarren saria jaso zuen 2018ko Zientziaren Abangoardia Sarietan eta Kimikako Ameriketako Elkarteak (ACS) 2018. urteko Molekula izendatu zuen.

 Dibulgatzaile 
Dibulgazio zientifikoarekin eta emakumeek zientzian duten papera ikusaraztearekin duen konpromisoa agerikoa da askotariko publikoari, batez ere, gazteei zuzendutako jardueretan parte hartzen baitu askotan. 

Ikerbasquek 2020an Euskadin zientziari buruz argitaratutako txostenak nabarmendu zuen ikertzaile katedradun edo baliokideen %35 baino ez zirela emakumeak eta 2021eko otsailean Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Egunaren harira egin zioten elkarriketa batean esan zuen:   «Nahiago nuke etorkizunean emakume zientzialariei egiten zaizkien elkarrizketak zientzialari gisa duten ikuspegian oinarrituko balira.»Ikerbasque ikertzailea da Donostia International Physics Center-en (DIPC). Dibulgazio zientifikoarekin eta emakumeek zientzian duten papera ikusaraztearekin konprometituta dago:«Fenomeno kuantikoak normalean gure eguneroko bizitzan bizi ditugunak baino luzera eta denbora eskala txikiagoan behatzen dira, hau da, nanoeskalan. Nanoteknologiaren eta zientzia kuantikoaren bateratze hau azkar hedatzen ari da, eta garapen teknologiko berrietarako aukera eskaintzen du, besteak beste komunikazio eta konputazioa kuantikoan.»

 Urgazle 
Aran Garcia-Lekue 2019ko azaroaren 8an hautatu zuten Jaliundeko kide urgazle gaztea, eta 2021eko azaroaren 12tik kide urgazlea da. Argomaiz (Araba) egindako bilkuran Jakiundeko kide berrietako bat izan zen Nora Alonso Casajús biologoa, Maite Apezteguia arkitektoa eta Lourdes Fañanás Saura biomedikuntzan eta osasun mentalean adituarekin batera. Nora Alonso eta Aran Garcia-Lekue jadanik Jakiundeko kide ziren, kide gazteen kategorian; izan ere, Akademiak talentu gazteak sartzea erabaki zuen 2017an, belaunaldien arteko ikuspegia izateko eta ikuspegia zabaltzeko.  

 Lanak 
Besteak beste, lan hauek argitaratu ditu aldizkarietan:

 Materials science powered by machine learning. Ion Errea Loperekin. Revista internacional de los estudios vascos = Eusko ikaskuntzen nazioarteko aldizkaria = Revue internationale des ètudes basques = International journal on Basque studies, RIEV,  ISSN 0212-7016, Liburukia: 67, Zk: 2, 2022, or. 61-70
 4.0 industria: iraultza baten atarian gaude? Aintzane Conde Fernández eta Angel Elías Ortegarekin. Elhuyar: zientzia eta teknologia, ISSN 0213-3687, Zk: 339, 2020, or. 28-35
 Nanoarquitecturas de grafeno con precisión atómica. César Moreno Sierra eta Aitor Mugarza Ezpeletarekin. Revista española de física, ISSN 0213-862X, Liburukia: 33, Zk:4, 2019 (Honi eskainitako alea: Revista Española de Física), or. 1-6
 Atom Transfer and Single-Adatom Contacts. J. Kroger, R. Berndt eta L. Limotekin batera. Physical review letters, ISSN 0031-9007, Liburukia: 94, Zenbakia: 12, 2005, or. 126102

 24 Emakume zientzia, arte eta letretan erakusketa 
24 Emakume zientzia, arte eta letretan erakusketa da, 2024 eta 2025ean emakumeek jakintzaren arloetan egiten dituzten lanak ikusarazteko helburuz egindakoa. Neska-mutilek edozein diziplinatan aukera-berdintasunean ikasi eta lan egin dezaten, gure gizarteak emakumeek bizitzako arlo guztietan duten presentzia ezagutu eta ikusarazi behar da. Emakumeak ari dira zientzietan, arteetan eta letretan, eta egiten duten lanarekin gozatzen dute.

Erakusketa horren helburua gizarteari errealitate hori erakustea da, eta etorkizuneko belaunaldiak inspiratzea. Erakusketaren harira hainbat hitzaldi antolatu dira protagonistak bertan direla. 

Erakusketan aurkezten diren emakumezko jakitunek, ibilbide profesional luzea egin eta gero, bikaintasuna lortu dute beren diziplinetan, eta, beste emakumezko jakitun gazteago batzuk punta-puntako lana egiten ari dira beren lanbideetan. Erakusketako 24 kideen argazkiak eta bideoak Marina Palaciok eginak dira eta Jakiunderen 2022 eta 2023ko egutegian dute jatorria.

Protagonistak erakusketarako ausaz hautatuko Jakiundeko 24 emakume dira:Itziar Alkorta Idiakez: EHUko UIK - Udako Ikastaroen zuzendaria, Zuzenbide Zibileko irakasle titularra; Nora Alonso Casajús. Biologian doktorea, DnA Advisory Services- eko bazkidea; Alicia Alonso Izquierdo: UPV/EHUko Biokimika eta Biologia Molekularreko katedraduna; Maite Apezteguía Elso: Arkitektoa; Maribel Arriortua Marcaida: Kimikaria, UPV/EHUko Kristalografia eta mineralogia katedradun emeritua; Itziar Astiasaran Antxia: Nafarroako Unibertsitateko Nutrizio eta Bromatologia arloko katedraduna; Jakiundeko lehendakariordea; Lourdes Basabe-Desmonts: Ikerbasque ikerketa-irakaslea, EHUko Mikrofluidika Klusterreko zuzendaria; María Bayo: Abeslari lirikoa, Valentziako Centre de Perfeccionament del Palau de les Arts-eko zuzendaria eta ahots eta musika aholkularia;Teresa Catalán: Konpositorea. Konposizio eta instrumentazioko katedradun emeritua, Madrilgo Goi-Mailako Errege Musika Kontserbatorioa; Conchi de la Rúa Vaca: UPV/EHUko Antropologia Fisikoko katedraduna; Maria Jesus Esteban Galarza: Matematikaria, CNRS-Ikerketa Zientifikoen Zentro Nazionaleko ikerketa zuzendaria, Paris, Frantzia; Eva Ferreira García: Ekonomia aplikatuko katedraduna, Euskal Herriko Unibertsitateko errektorea; Esther Ferrer: Artista; Begoña García-Zapirain: Deustuko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultateko katedraduna eta Ingeniaritza Biomedikoaren koordinatzailea. eVIDA taldeko ikertzaile nagusia; Aran Garcia-Lekue:Fisikaria, Ikerbasque ikertzailea. Donostia International Physics Center (DIPC); Sonia Gaztambide Sáenz: Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleko Endokrinologia eta Nutrizio Zerbitzuko burua, Biocruces Bizkaia; UPV/EHUko Medikuntza irakasle titularra; Naroa Ibarretxe Bilbao: Neuropsikologoa. Irakasle titularra eta ikerlaria, Deustuko Unibertsitatea; María Iraburu Elizalde: Biokimika eta Biologia molekularreko katedraduna, Nafarroako Unibertsitateko errektorea; Mariasun Landa: Idazlea. UPV/EHUko Literaturaren didaktikako irakasle titular ohia; Helena Matute Greño: Deustuko Unibertsitateko Psikologia Esperimentaleko katedraduna; Carmen Mijangos Ugarte: CSICeko ikerketa-irakaslea, Polimeroen Zientzia eta Teknologia Institutua; Oihana Otaegui Madurga: Ingeniaria (Automatika eta Industria Elektronika), Garraio Sistema Adimentsuen Saileko zuzendaria, VICOMTECH; Maria Teresa Telleria Jorge: Ad honorem ikerketa-irakaslea, Madrilgo Errege Lorategi Botanikoa, CSIC. Idazlea; Ana Zubiaga Elordieta: Genetika arloko katedraduna, EHU.
 Sariak eta aintzatespenak 

 2018an, bere ikertaldeak grafeno nanoporotsuari  esker, hirugarren saria jaso zuen 2018ko Zientziaren Abangoardia Sarietan eta Kimikako Ameriketako Elkarteak (ACS) 2018. urteko Molekula izendatu zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Elkarrizketa: Kuantikak aukera ematen du naturaren askotariko legeak ulertzeko. Berria, 2025.06.06
 Elkarrizketa: Zientziak ez du mirariririk egiten.  ETB, Ur Handitan saioa. 2022.06.22
 Aurkezpena: Aran Garcia-Lekue Jakiunde

Kategoria:Zornotzarrak
Kategoria:Euskal Herriko fisikariak
Kategoria:Emakume fisikariak
Kategoria:Euskal Herriko ikertzaileak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Euskal Herriko zientzialariak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Euskal Herriko irakasleak
Kategoria:Zientzia dibulgatzaileak