Estoniako zinema

thumb

Estoniako zinema herrialde horretako zinematografia-industriak sortzen du. Pentsatzekoa denez, ez da oso aberatsa. Herrialdearen tamaina kontuan hartuta (1.500.000 biztanle, 2019ko estimazioa), Estoniako zinemak nahiko film gutxi ekoizten ditu urtean, dozena erdi bat film inguru, batzutan gutxiago. Zinemaldiei, filmategien lanari eta 2004an Europar Batasunean sartu izanari esker, Estoniako zinema atzerrian ezagutzen hasi zen, bereziki bere dokumentalak eta animaziozko filmak.

 Historia 
 1896-1911 
Mugitzen ziren lehen filmak Tallinnen proiektatu ziren 1896an.Tom Masters: Eastern Europe, 328. or.  Bestalde, lehen zinema aretoa 1908an inauguratu zen.https://books.google.es/books?id=mY1pAAAAMAAJ&q=baltic+german+Cinema&redir_esc=y Esan daiteke Suediako Gustavo V. erregeak Tallinnera, herrialdeko hiriburura, egindako bisitaren berri ematen zuen film labur baten ekoizpenarekin hasi zela zinema herrialdean, 1908an.https://www.eurochannel.com/es/cine-estoniano.html

 1912-1918 
Estoniako lehen dokumentala Johannes Pääsukek sortu zuen 1912an, eta, ondoren, Karujaht Pärnumaal (Hartzaren ehiza Pärnumaan) film laburra 1914an. Estoniako lehen zinema-estudioa, Estonia Film Tartus, Johannes Pääsukek (1892-1918) sortu zuen. Pääsukek estoniar naturari buruzko dokumentalak, film laburrak eta irudiak ekoitzi zituen Estoniako Museo Nazionalerako. Karujaht Pärnumaal (Hartzaren ehiza Pärnu konderrian, 1914) fikziozko lehen film laburra izan zen Estonian. Guztira, J. Pääsukek egindako zortzi filmek osorik iraun dute eta Estoniako Artxibo Zinematografikoan daude jasota.https://web.archive.org/web/20020328022152/http://www.filmi.arhiiv.ee/

 1918-1940 
Lehen luzemetraia 1924an egin zen, La sombra del pasado; zuzendaria Konstantin Märska izan zen eta ekoizlea Konstantin Märska Filmiproduktsioon. Gaur egun Märskaren bi film gordetzen dira: Visased pruudid (1929) eta Jüri Rumm (1929). Theodor Lutsu Filmiproduktsioon, bestalde, Theodor Lutsek eta bere emazte Aksella Lutsek sortu zuten, dokumentalak eta luzemetraiak ekoiztuz. Noored kotkad (Arrano gazteak) (1927) filma Estoniako zinemaren giltzarritzat hartu ohi izan da.https://books.google.es/books?id=IpR0-OrrwssC&redir_esc=y Lutsek sobietar aroaren aurretik egindako Estoniako soinu-film bakarra zuzendu zuen, Päikese lapsed (1932) koprodukzio estoniar-finlandiarra. Luts, filma amaitu eta berehala, Finlandiara joan zen bizitzera argazki-zuzendari gisa lan egiteko eta ez zen inoiz Estoniara itzuli. Ekoizpen zinematografikoko beste estudio txikiago batzuk ere izan ziren, hala nola Siirius Film eta K.Kalamees Tartu.

1930eko hamarkadan Depresio Handiak Estonia astindu ondoren, ekoizpen zinematografikoko enpresa nagusia Eesti Kultuurfilm izan zen, Estatuak diruz lagunduta. Dokumentalak ekoizten zituen nagusiki.

Hogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Miliza Korjus — Oscar sarietarako izendatua eta The Great Waltz (1938) filmean egindako lanagatik ezaguna —, Errusiako Armada Inperialeko teniente koronel estoniarraren alaba eta, ondoren, Estoniako Gerra Ministerioko Estatu Nagusiko burua, Hollywoodeko zineman ibilbide arrakastatsua izan zuen.Frucht, Richard (2005). Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture [3 liburuki]. Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-57607-800-6. 

Estoniako animaziozko lehen film laburra, Kutsu-Juku seiklusi, 1931n egin zen.https://kroonika.delfi.ee/artikkel/93295083/vaata-filmi-eesti-esimene-animafilm-kutsu-juku-seiklusi-sai-90

 1940-1953 
Sobietarren okupazioa 1940-1941ean eman zen. Berehala Alderdi Komunistak Eesti Kultuurfilm hartu zuen, haren izena aldatuz: Kinokroonika Eesti Stuudio —«Albisteen Estoniar Estudioa»—. https://csdfmuseum.ru/names/84-семён-школьников 
Sobietar Batasunaren nagusitasunaren lehen hamarkadetan, 1944an Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean Estonia SESBera anexionatu ondoren, herrialdean aktibo zeuden zinemagile gehienak Sobietar Batasunaren barnetik zetozen eta zeregin nagusitzat sozialismoaren garaipena erretratatuko zuten propaganda-filmak sortzea zuten, batez ere albistegi eta dokumental moduan.

 1953-1991 
Iosif Stalin 1953an hil zen eta, ondoren, kultura munduan nolabaiteko liberalizazioa eman zen. Zinemagileek filmak sortzeko askatasuna gehiago izan zuten nahiz eta laguntza ekonomikoa Moskuko Estatuko Zinematografia Batzordea erakundetik jaso. Halaber, zentsura mantentzen zen. 

1954an Tallingo Zinema Estudioaren izena aldatu zuten; urte horretatik aurrera Kunstiliste ja Kroonikafilmide Tallinna Kinostuudio —«Fikziozko Filmen eta Albistegien Tallinn Estudioa»—. 1963an Tallinnfilm izena hartu zuen. Garaiko ekoizpenen artean bi bereizi egin behar dira: Juunikuu päevad (1957) eta Vallatud kurvid (edo Opasniye Povoroty), Kaljo Kiisk zuzendariak kozuzenduta.

1960ko hamarkadan, Eduard Bornhöhe idazle estoniarrak Gabriel printzeari buruz idatzitako lan bat zinemara egokitu zuen Arvo Valtonek. Grigori Kromanov Viimne reliikvia (Azken erlikia) filmaren zuzendari izendatu zuten, Tallinn filmek 1969an estreinatua. Filmak Sobietar Batasun osoan ikusle errekorra hautsi zuen, 44,9 milioi sarrera salduz.Rieuwerts, Sigrid; Stein, Helga (2000). Bridging the Cultural Divide, Our Common Ballad Heritage. Olms. ISBN 978-3-487-11016-5. Arrakastaz banatu zuen 60 herrialde baino gehiagotan zinema-esportatzaile sobietarrak.

 Estoniako zuzendariak 
 Martti Helde (1987-)
 Vel'je Kjasper (1930-)
 Kal'je Kijsk (1925-)
 Kal'ju Komisarov (1946-)
 Kadri Kõusaar (1980-)
 Grigori Kromanov (1926-1984)
 Arvo Kruusement (1928-)
 Leida Laius (1923-1996)
 Theodor Luts (1896-1980)
 Konstantin Märska (1896-1951)
 Lennart Meri (1929-2006)
 Jurij Mjujur (1929-)
 Arko Okk (1967-)
 Veiko Õunpuu (1972-)
 Johannes Pääsuke (1892-1918)
 Ilmar Raag (1968-)
 Rein Raamat (1931-)
 Jakob Sildnik (1883-1973)
 Tõnu Trubetsky (1963-)

 Aktore ezagunenak 
 Argo Aadli
 Dajan Ahmet
 Märt Avandi
 Rasmus Kaljujärv
 Margus Lepa
 Marko Matvere
 Bruno O'Ya
 Lauri Pedaja
 Üllar Saaremäe
 Indrek Sammul
 Mart Sander
 Kristjan Sarv
 Ott Sepp
 Tõnu Trubetsky
 Andrus Vaarik
 Priit Võigemast
 Ita Ever
 Lenna Kuurmaa

 Zinemaldiak 
 Pärnuko zinema dokumental eta antropologikoaren zinemaldia
 Tallinngo Gau Beltzen Zinemaldia, 1997an sortua
 Estoniako zinemaldiak

 Film onenak. 2002ko inkesta 
Estoniako hamar film onenen 2002ko inkesta, Estoniako zinema kritikari eta kazetariek egina
tallinnfilm.ee 

Kevade (1969), Arvo Kruusementek zuzenduta
Hullumeelsus (1968), Kaljo Kiiskek zuzenduta
Ideaalmaastik (1980),  Peeter Simmek zuzenduta
Viimne reliikvia (1969), Grigori Kromanovek zuzenduta
Georgica (1998), Sulev Keedusek zuzenduta
Nipernaadi (1993), Kaljo Kiiskek zuzenduta
"Hukkunud Alpinisti" hotell (1979), Grigori Kromanovek zuzenduta
Naerata ometi (1985), Leida Laiusek, Arvo Ihok zuzenduta
Põrgupõhja uus Vanapagan (1964), Grigori Kromanov, Jüri Müürek zuzenduta
Tuulte pesa (1979), Olav Neulandek zuzenduta

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Estoniako zinema