Maiatzaren Biko kalea (Bilbo)

Maiatzaren Biko kalea San Frantzisko auzoan dagoen kale bat da, Bilboko udalerrian, Bizkaiko lurralde historikoan.

 Kokapena 
Maiatzaren Biko kalea Naxa kalean hasi eta San Frantzisko kalean amaitzen da, 1884ko maiatzaren 29ko udalbatzaren erabakiz. Kalea Ibaiondo barrutiari dagokio (Bilboko 5. barrutia).

 Historia 

 Kalearen izena 
Maiatzaren Biko kalea izena du 1884ko maiatzaren 29ko udalbatzaren erabakiz, harik eta izena 1940ko azaroaren 23an aldatu zen arte, egun horretan 1808ko Maiatzaren Biko kalea izena eman zitzaionean. Aldaketa hori geroago zuzendu zen, data ezezagun batean, eta jatorrizko izena berreskuratu zen. 1953ko Hiriko Kale izendegitik aurrera agertzen da bere jatorrizko izenarekin.

 1874ko maiatzaren 2a 
Herria setio karlistatik askatu zuten eguna ospatzeko, udal agintariek kaleari Maiatzaren Bia izena ematea erabaki zuten. 1873ko abenduaren 28tik 1874ko urtarrilaren 21era bitartean, armada karlistak hiribilduaren setio militarra osatu zuen, gerora eta gerra karlisten testuinguruan, 1874ko Bilboko setioa bezala ezagutuko zena. Egoera horrek lau hilabete iraun zuen, 1874ko maiatzaren 2an Manuel Gutierrez de la Concha jenerala eta Espainiako Lehen Errepublikako Iparraldeko Armadaren hirugarren Gorputza sartu ziren arte, San Frantzisko eta Bilbo Zaharra kaleak zeharkatuz San Anton zubiraino.      

 Kalearen eraikuntza 
San Frantzisko kalearen eta Mesedeetako eta Naxako kaien arteko espazioa, Bilboko Zabalguneko lehen egitasmoaren planoetan, San Frantzisko kalearen paraleloan zegoen kale bat eta zehar-kale bat zituen, baina ez zeuden oso zehaztuta. Ez zegoen aurreikusita Hernani eta Bailen kaleen artean paraleloa izango zen beste kalerik eraikitzea. 1876an onartutako zabalgunearen planoan ere ez zegoen kale berririk. Aurreikuspen hori, ordea, aldatu egin zen.

 Kalearen lehenengo zatiaren irekitzea 
Kalea inguruko jabeen interesek bultzatuta ireki zen, zehazki, Jose Maria Ortiz de la Riva eta Juan Alonsoren interesek bultzatuta, horiek proposatu baitzioten udalari eraikitzea. Azken horrek proposamena onartu zuen, baina argitu zuen kalea irekitzearen kostua eskatzaileei zegokiela, eta udalak bere gain hartuko zuela udal-zerbitzuak instalatzeko ardura. Lanak 1885eko apirilean amaitu ziren, baina udalak ez zituen jaso, kalearen behealdean ur-pilaketa handia zegoelako, Bayo zinegotziak aintziratzat jo zuena. Ur-pilaketa horrek arazo urbanistikoak eta sanitarioak sortzen zituen, hainbesteraino non, udalbatzak proposatu zuen jendeak putzuan arropa garbitzea debekatzea.  Horrek garai hartan etxe partikularretan izaten ziren baldintza higieniko eskasak gogorarazten dizkigu. Azkenik, 1885eko uztailaren 23an, udalak kalearen jabetza hartu zuen, jabeek ur metaketaren arazoa konpondu ondoren.

 Kaietarako tartearen irekitzea 
San Frantzisko kalearen eta Lamana kalearen arteko tartea eraiki ondoren, 1901. urtera arte ez zen erabaki kalea itsasadarreraino luzatzea, Naxa kalearekin eta kaiarekin lotzeko. Horretarako, Martin Saez de Lanajarena izandako etxearen lurrak desjabetu ziren. Pertsonai historiko honek zonalde osoari izena eman zion, eta bere etxea 1898an eraitsi zuten. Bi urte lehenago, ondoan zegoen beste etxe historiko bat eraitsi zuten, Ortiz de la Rivatarrena. 1902ko martxoaren 5ean, Lamana eta Naxa kaleen arteko Maiatzaren Biko kalearen zatia irekitzeko lanen aurrekontua, proiektua eta baldintza-agiria onartu ziren, eta enkante bidez esleitzea proposatu zen. Urte horretan bertan, Naxa kaleko hogeita zazpigarren zenbakiko etxea eraisteko espedientea ere izapidetu zen, Bilboko alkate izan zen Celestino Ortiz de la Riva y Allendesalazarren Sofia Arana alargunaren jabetzakoa zena, Maiatzaren Biko kalea irekitzeko eta urbanizatzeko. Azkenik, 1904ko ekainaren 17an, Maiatzaren Biko luzapen-obrak behin betiko jasotzeko udal-akta onartu zen, eta kalea amaituta geratu zen ibilbide osoan.

 XXI. mendeko Kalea 
Maiatzaren Biko kalea oso kale dinamikoa izan da azken hamarkadetan, enpresa sortu berriak biltzen diren tokia bihurtuz. Enpresa horiek, beren ekimenez ez ezik, Bilbao Ekintza Bilboko Udalaren tokiko garapenerako agentziaren ekimenez ere bultzatuak izan ziren, agentzia horrek establezimendu berriak irekitzeko lokalak berritzeko laguntzak eman zituenean. Mugimendu horren alderik ikusgarriena Maiatzaren Biko kaleko merkatu txikia izan da.

 Merkatu txikia 
2005. urtean, eta San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabalako Merkatarien Elkartearen ekimenez, azoka txiki bat egin zen, inguruko saltokientzako trakzio-jarduera gisa, eta, arrakastaz ospatu ondoren, hileroko hitzordu bihurtu zen. 2020ko pandemiaren etenaldiaren ondoren, azoka txikia suspertu egin zen, 2dM Berria elkarte berriaren zuzendaritzapean, baina azken edizioak lokal parte-hartzaileen barruan egin dira. 

 Zinema kalean 
Elkarrengandik metro gutxira, zinema-ekitaldi garrantzitsuak antolatzen dituzten bi erakunde daude:

 Maiatzaren Biko kaleko 4. zenbakian Caostica dago, komunikazioaren eta ikus-entzunezko ekoizpenaren munduko profesionalek osatutako kolektiboa, 2003. urtetik Nazioarteko bideoklip eta laburmetraien Caostica jaialdia antolatzen duena, ikus-entzunezkoen kultura urratzaileenaren eta lotsagabeenaren erreferentea dena.
Ikus-entzunezkoen sektorean ez ezik, kultura inprimatuan ere badago presentzia kaleko bigarren atarian. Bertan dago, 2005eko otsailaz geroztik, Anti Liburudenda, kultura garaikidean espezializatua dagoena.

 Oroimen plaka 
2024ko urtarrilaren 7an Bilboko udalak David Salvador Bernardoren omenezko plaka bat jarri zuen kaleko 4. zenbakiko espaloian, bere jaiotetxean, 1977 urtean Triple Ak erail zuenari.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 



 Kanpo estekak 

 Zinegoak web orria
 Caostica web orria
 San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabalako Merkatarien Elkartea web orria

Kategoria:Bilboko kaleak
Kategoria:San Frantziskoko kaleak (Bilbo)