Concha Lizarraga

Concha Lizarraga Ezenarro (Gernika-Lumo, 1864ko uztailaren 25a - Salamanca, 1934ko maiatzaren 15a) etxekoandrea izan zen, Miguel de Unamuno bilbotar idazlearen emaztea, bikotearen bederatzi seme-alaben ama, eta idazlearen bizitzaren sostengu pertsonala.

 Biografia 
Gernika-Lumoko Josefa de Ezenarroren eta Bilboko Fernando Lizarragaren alaba zen. Bilbon bizi izan zuen lehen haurtzaroa, baina gurasoak hil zitzaizkionean Gernika-Lumora itzuli zen, jaoterrira.

Ia txikitatik, eta bere umezurtz izaera zela eta, aitona-amonak eta familiak zaindu zuten eta, beraz, oinarrizko prestakuntza besterik ez zuen izan. Erlijio katolikoa zuen, eta bizi ziren herriko San Juan elizako katekesian ezagutu zuen idazle izango zen Miguel, biek bederatzi urte zituztenean. Idazleak kontatzen zuenez, Concha ikustean maitemindu zen berarekin, eta bere maiteminak jatorrizko bokazio erlijiosoaz zalantza sorrarazi zion eta azkenean utzi egin zuen bokazioa.

Hamabost urte zituztenetik senar-emaztegai eginda, 1891ko urtarrilaren 31n ezkondu eta Salamancara joan ziren bizitzera, Unamunok Unibertsitatean grezierako katedra lortua zuen tokira, eta han sustrai sendoak sortu zituzten, bederatzi seme-alaba jaio ziren eta Bordadores kaleko etxean bizi izan ziren. Ezkontzak berrogeita hiru urte iraun zuen, Concha hil arte. Idazleak, alargunak, bi urte eman zituen bizirik. 

 Babes pertsonala Unamunori 
Lizarraga tratatu zutenek, hala nola Ortega y Gasset filosofoak, deskribatu zuten nola bere izaera baikor eta biziarekin eta ulertzeko gaitasunarekin ezarri zuen idazlearen nortasun oinazeturako behar zen balantzea, eta haren euskarria izan zen bere karreran eta biek arlo pertsonalean bizi izan zituzten une zailetan, unean uneko egoera sozial eta politiko zailez gain. Jasota dago nola eutsi zion bizi- eta erlijio-zalantzetan, batez ere 1897an idazleak gaixotasunaren ondorioz sortutako krisi larrian eta ondoren Raimundo hil zenean, hirugarren semea, meningitis tuberkulosoak eta hidrozefaliak jota eta Salome alaba hogeita hamazazpi urterekin hil zenean ere.

Idazleak berak deskribatu zuen Lizarragaren nortasuna alaia, umore "espontaneoz eta artifiziorik gabe" , bere babesa izan zena eta bere ideia suizidei aurre egin ahal izan ziena. Hari buruz esan zuen "joera hipokondriakoekiko kontrapisu gisa balio izan duen zerbait badago eta nire espirituaren tristetasun apur bat, nire emaztea da".

Bien arteko harreman epistolarra argitaratuta dago, idazlea Fuerteventuran erbesteratu eta gero Frantzian egon zenekoa. Bertan, familiaren gertakizunak, etxeko bizitzaren garrantzia eta Lizarragak erbesteko urteetan familiaren ardura hartu zuenean gainditu behar izan zituzten zailtasun ekonomikoak jasotzen dira.

 Idazlearen lanean duen eragina 
Bien arteko ezkongaietan egituratu zen idazlearen lehen ipuinetako bat, “Ver con los ojos”, (Begiekin ikusi) 1886an El Noticiero de Bilbao-n argitaratua, non Lizarraga Magdalena izenarekin deskribatzen den. Hainbat lan konposatu zituen berarentzat, besteak beste, lehen maitasun olerkiak eta poema bat 1912an.

Marrazketa zalea zen Unamunok behin baino gehiagotan erretratatu zuen, etxeko eta familiako eszenetan, josten eta abar. Lizarragari buruzko erreferentzia afektibo ugari daude idatzietan, gutunetan eta baita Unamunoren eleberri lanean ere, bere pertsonaien bitartez. Lizarraga, Unamunorentzat, batez ere ama baten figura izan zela deskribatu izan da, babesleku bat, eta haren eredua bere eleberri eta antzezlanetan bizi diren pertsonaia femeninoetan proiektatu zen, zeinetan emakumea amatiarra baita gizonekiko, nahiz eta senarra izan. Lizarragaren izaerak antzekotasun asko gordetzen ditu idazleak sortutako emakumeekin, zeinaren animoa amatasuna zen, eta aldi berean izaera indartsukoak ziren, anaitasunaren aurrean zuen “sororitatea” azpimarratuz.

 Aintzatespenak 

 Unamunoren Lagunen Elkarteak, bere heriotzaren LXXXI. urteurrenean, 2015ean, Salamancan poesia errezitaldi bat eskaini zion omenaldian, idazlearen errealitatea nola posible egin zuen azpimarratuz..

 Ikus, gainera 

 Miguel de Unamuno
 Sororitatea

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Gernikar-lumotarrak
Kategoria:Etxekoandreak
Kategoria:Miguel Unamuno