Kuliska Sorta

Kuliska Sorta euskal liburuen bilduma izan zen gerra ondorengo urte ilunetan. Zarautzko Itxaropena argitaletxean plazaratu zen 1952tik 1973 arte, garrantzi handiko liburuak plazaratuz ia guztiak euskaraz. 

 Historia 
Patxi Unzurrunzagak bilduma martxan jarri atarikoa ekimen bat burutu zuen. Pedro Rocamora, Espainiako Prentsa eta Propaganda zuzendari zenak, Zarautzen igaro ohi zuen udaldia, eta 1947. urtean, Euskal Jai egunez hain justu, harengana hurbildu zen, eta, zuzenean, poema «erlijioso eta folkloriko» zenbait argitaratzeko lizentzia eskatu zion. Ekimen horretan Jose Artetxe lagun izan zuen Unzurrunzagak. Zentsoreak onespena eman zien, eta hala argitaratu zuten, hasteko, Orixeren Euskaldunak (1950). 

Arrakastarekin pozik, bi urte geroago Itxaropena zigilupean Kuliska Sorta bilduma enblematikoa plazaratu zen. Noiz eta euskarak irakurle gutxi eta haren kontrako zentsura zorrotza zituen garai batean. 1952 eta 1973 bitartean, 55 liburu argitaratu zituen —77 zenbaki denera—. Etenda zegoen euskal ediziogintza berriz abiarazteko katebegi ezinbestekoa izan zen Kuliska.  

Klandestinitatean inprimatu eta banatu zituzten bildumako liburu guztiak. Harpidetzak baliatu zituzten horretarako, eta albait arinen helarazi zizkieten irakurleei, liburuek ahalik eta denbora gutxien egin zezaten tailerrean, zentsoreen ezusteko bisiten eta gillotinatzeko aginduen arriskutik libre. Antolaketa horri esker, bestetik, ia edizio osoak agortzen zituzten.

 Liburu lerroak 

Bilduman liburu mota desberdinak plazaratu ziren:
 Gaztelaniazko liburuak: Jose Artetxeren La paz de mi lámpara, 1953an plazaratuta.
 Euskaraz sortutako lanak: Jon Etxaide, Txomin Peillen, Martin Ugalde eta beste asko beren lanak bilduma honetan argitaratu ziren. Klasiko garaikide batzuk ere berreskuratu ziren: Xabier Lizardi, Resurreccion Maria Azkue, Txomin Agirre...
 Bertso bildumak: Alberto Onaindiaren Enbeita Oleskaria, 1960 Bertsolarien Txapelketa, Pedro Mari Otaño'ren bertsoak...
 Literatur itzulpenak: bildumako zutarri garrantzitsu bat. Besteak beste, hauek ekarri zituzten euskarara: Jon Svenssonen Noni eta Mani (1952, Plazido Mujika), Pio Barojaren Itxasoa laño dago (1959, Jon Etxaide), K. Schmiden Brabanteko Genobeba (1960, Gregorio Arrue), Ernest Hemingwayren Agurea ta Itxasoa (1963, Anjel Goenaga) eta Camilo Jose Celaren Paskual Duarteren sendia (1967, Koldobika Jauregi). Josu Zabaleta itzultzailearen esanetan, oinarri garrantzitsu bat ezarri zuten haien bidez: «Kuliska Sortan gauzatu zen ahalegin horren fruituak geroztik izan diren garapen guztietan nabari dira —euskara batua, irakaskuntza, literaturaren eta itzulpenaren garapena, hedabideen garapena—, gaur eguneraino iristen dira».
 Antzerki lanak: bereziki Manuel Lekuona eta Antonio Maria Labaienen lanak.

 Garrantzia 
Bilduman kaleratu ziren XX. mende erdiko euskarazko literatur lan nagusietako batzuk, esaterako Jon Etxaideren Joanak joan (1955), Gabriel Arestiren Harri eta Herri (1964) edo Antonio Maria Labaienen Teatrogintza eta Yakintza, besteak beste. Bilduma osotik, bakarra da emakume batek idatzia: Julene Azpeitiaren Amandriaren altzoan (1961). Jorge Oteizaren Quousque Tandem...! (1963) lan ikonikoa ere Itxaropenak publikatu zuen Kuliska Sortaren barruan estreinakoz.  

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Zerrenda:Kuliska Sortan plazaratutako liburuak

 Kanpo estekak 
 Itziar Ugarte: "Euskal liburugintzako ikur baten amaiera: Itxaropenaren itzaltzea", Berria, 2025/05/04.

Kategoria:Itxaropena argitaletxea
Kategoria:1952 Euskal Herrian
Kategoria:1973 Euskal Herrian
Kategoria:Bildumak
Kategoria:XX. mendeko euskal literatura