Muesko erromatar presa

Mueseko erromatar presa Mues herrian (Nafarroa Garaia) aurkitu zuten antzinako erromatar garaiko presa bat da, K.o. I. mendean eraiki zena. Hondarrak Muesen erdigunetik metro gutxi batzuetara daude.Usúa, R. (12 de enero de 2019). «Descubren en Mues restos de una presa romana que podrían datar del siglo I d.C.». Noticias de Navarra. Kontsulta: 2019-07-22.
El Congosto edo Desfiladero del Congosto izeneko tokian aurkitu ziren bere aztarnak 2019an, Jurramendiko MankomunitateakLizarrako merindadeko udalek osatua. (https://www.montejurra.com/mankomunitatea/) sustatutako ur-kanalizazioko obra batzuetan. 2020an induskatzen hasi ziren Carlos Zuza eta Nicolás Zuazua, Gabinete Trama enpresako arkeologoak. Presa oso ondo kontserbatu da eta, are egiturako egurrezko osagaiak ere gorde dira. 

Indusketa lanetan egurrezko tornu bat eta inskripzioak zituen brontzezko pieza bat aurkitu zituzten. Calagurris, Calahorra erromatarra, hornitzen zuen akueduktu baten hasiera zela uste dute arkeologoek, eta K. o. I. mende erdialdean Arizaleta, Javier (11 de febrero de 2021). «La presa de Mués podría explicar secretos de la hidráulica de los romanos». Noticias de Navarra. Kontsulta 2021-02-11 edo, gehienez, II. mendean eraiki zutela. Denbora gutxian bete omen zen alubioi-metaketaz, baliaezin geratzeraino.

 Ezaugarri fisikoak 
50 metro zabal eta 5 metro sakon ditu. Paretak, harlandu eskuairatuaz eginak daude (Opus quadratum), atzean, opus caementicium-a dutela. 

Harlanduak oso ondo gorde dira, erromatar garaian bertan presa erabiltzen utzi eta paretak lurperatuta egon direlako segurenik, begi bistatik ezkutatuta. Garai hartako harri landuak maiz berrerabili ziren beste eraikin batzuk osatzeko hurrengo mendeetan. Hori ordea, ez da presaren paretekin gertatu. Indusketaren ondoren, silarrizko paretak gutxienez lau metroko altuera duela ikusi da. Pantaila hori ia bi metroko lodiera duen nukleoan oinarrituta dago, kare hidraulikoz osatutako geruza bat atxikia du eta hareharrizko beste ezponda bat du, egitura indartzeko. Andeloseko presa baino handiagoa da eta antza gehiago du Zaragozako Muel herriko presarekin.

 Aurkikuntzak 
Sistema hidraulikoaren parte den dorre bat aurkitu dute. Dorre horretatik presaren emaria erregulatzen zen, eta oraindik mantentzen da erromatar teknologia hidraulikoa azalduko zuen zurezko egitura: oraindik egoera ezin hobean dagoen habe bat, "segur aski haritzezkoa", eta uraren jarioa kontrolatzeko erabiltzen zuten torloju bat.

Sedimentuak ere aztertzen ari dira. Hondora erori ziren material guztiak estalita eta babestuta geratu ziren geruzen parte dira. Gaur egun, CSICeko espezialistak aztertzen ari dira. Sedimentu horien artean mota guztietako haziak daude (mahatsondoarenak barne, horien laborantza euskal lurretara iritsi baitzen erromatarrekin batera), baita duela 2.000 urteko faunaren hondarrak ere, denboran zehar kontserbatuak.

Uraren kudeaketarekin lotura duen eta berunezko xafla batean latinez idatzita dagoen idazkun bat aurkitu zen. Antza, idazkunak presaren eraikuntza obraren argibideak eta materialei buruzko hitzak dauzka.

 Lege babesa 
2024ean, Nafarroako Gobernuak adierazi zuen espedientea hasi zuela KIO izendapena lortzeko. Horrekin babesa lortzeaz gaina, Europar Batasuna erakundeen funtsak erakartzea bilatzen da, neurri berriak hartu ahal izateko.

Oraingoz, Espainiako Ondare Historikoari buruzko ekainaren 25eko 16/1985 Legeak babestutako ondasuna da (1985eko ekainaren 29ko BOE, 155. zk.).

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Presa Romana de Mues S.I-II D.C - MUES (NAVARRA). Arqueomodel 3D. Sketchfab

Kategoria:Mues
Kategoria:Erromatarrak Euskal Herrian
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak