Lola Barasoain

Lola Barasoain Jimeno (Uztarroze, Nafarroa Garaia, 1945eko abenduaren 1a) artista, artisaua, jostuna, sortzailea, ikertzailea eta dibulgatzailea da. Errioxan ehunak berreskuratzen jardun duen nafarra, almazuela (patchwork) teknikan aditua. 

1988an, Bartzelonan egoitza duen Espainiako Patchwork-eko Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. 2021ean Emakumeak Artean Saria jaso zuen. 

 Bizitza 
Lola Barasoain Jimeno 1945 urtean Nafarroa Garaiko Erronkaribarrean jaio zen, Uztarroze herrian. Gaztetan Parisen (Frantzia) bizi izan zen. Bertan ikasi zuen diseinua eta goi-mailako joskintzako tailerretan lan egin zuen, Givenchy moda etxean adibidez. Han, baimena eman zioten arte eskola guztietan eman zuen izena, entzule gisa. Egun batean, museo bat bisitatzen ari zela, egiptoar jatorriko ehun-pieza batekin txundituta geratu zen. Esperientzia hori, eta horren kontaketa da Barasoainek antzinako ehunekiko duen grinaren ernamuina. Handik urte batzuetara, egun batean, Luuras de Camerosen (Errioxa) oihalezko pieza zahar eta hondatu bat, koloretako oihal zatitxoekin egina, izan zuen eskuetan. Ehun-konposizio ajatu hori izan zen bere sormen-lanaren eta ondorengo ikerketa-lanaren abiapuntua eta gidaria. Oihal hori kotoizko, harizko, likazko, salgaizko, perkalezko, batistazko eta perkalilozko oihalen zati txiki-txikiek egina da (oihal merkeak, ederki uztartuak), eta Parisen maitemindua geratu zen egiptoar oihalezko pieza harrigarri harekin zuzenean egin zuen lotura.

 Ibilbidea 
1970ean Errioxara  joan zen bizitzera eta ehunak berreskuratzera. Bere lehen tailerra Trevijano de Cameros izeneko herri ia abandonatuan kokatu zen, non almazuelen ehungintza ezagutu zuen, Errioxako Cameros mendilerro osoan ohikoa zena. Bere ikerketa-lanak gaur egun berriro bizi den mendi lerro inguruko herri horiek birgaitzen lagundu zuen. 80ko hamarkadan almazuelak egiteko tailer bat sortu zuen.

1987 urtean Errioxako Almazuelen Dokumentazio Zentroa inauguratu zuen El Molino de Sorzanon. Bertan, almazuelen erakusketa dago ikusgai, XVI. mendetik XX. mendearen hasierara arte. Horrekin batera, Ingurumen Hezkuntzako jarduerak egiten hasi zen, hala nola udalekuak, ikastetxeetako bisitak eta permakultura, bioeraikuntza, harriztatze tradizionala, nekazaritza ekologikoa, konpostajea, yoga, tai jia, dantza, musika eta abar, hori guztia Landa Aterpetxeko zuzendaritzarekin eta enkarguak egiten dituen Ehungintza Tailerrarekin batera.

2021ean, Lola Barasoain almazuelaren berreskuratzaileak, Emakumeak Artean Saria jaso zuen. Sari horrek ehungintzan egindako ibilbide osoa aitortu zion, alor horretan sortzaile, ikertzaile eta dibulgatzaile gisa kalitate handiko lana egin du eta. Lola Barasoaini esker, gaur egun oraindik almazuelak daude. Antzinako teknika hau, ehunka urtetan zehar herri kulturatik erabat desagertuta egon zen. Berak berraurkitu, ordenatu, ikertu eta zaindu zuen, ahanzturatik txatalez egindako oihalezko bitxi horiek berreskuratuta. Hogei urte baino gehiagoz, Errioxa, Nafarroa eta Aragoiko bazter guztiak zeharkatu zituen (baita Espainiako eta munduko beste hainbat tokitako txoko ugari ere), eta atez ate galdetu zien herri horietan zeuden familiei ea une horretan almazuela aleren bat gordetzen zuten. Apurka-apurka, milaka urteko bilduma baliotsua osatu zuten almazuela ugari berreskuratzen eta kontserbatzenhasi zen, nahiz eta landa-lan gogor horretan familiek ez zuten beti adeitasunez laguntzen.

Bere ikerketa-lanak gaur egun, berriro ere, Trevijano de Cameros herria birgaitzen lagundu zuen. Bere lana Villoslada de Cameros herrian jarraitu zuenean, Orioko Lomosen Ermitako santutegiko ofizioa ere egin zuen herrian. 

1987an tailerra jarri eta Errioxako Almazuelasen Dokumentazio Zentroa inauguratu zuen El Molino de Sorzanon (Errioxa). Bertan, XVI. mendetik XX. mendearen hasierara arteko almazuelen erakusketa bat gorde zuen, berak sortutako almazuelekin batera. 1988an Patchwork-eko Espainiako Elkartea sortu zen (A.E.P. ), Bartzelonan du egoitza, eta bertako bazkide sortzailea da. AEP Europako eta Amerikako elkarteekin ari da lanean, artikuluen, hitzaldien, erakusketen eta nazioarteko azoken bidez, XIX. mendearen amaieratik ia desagertuta dagoen ehungintza-teknika horri buruz Espainian egindako lana azalduz.

Barasoainek piezak sortu ditu, besteak beste, Errege Etxerako (1991 eta 1993an), Herri Arte eta Tradizioen Museoko ikasleentzat mintegiak eman ditu, New Yorken eta Mexikon, eta noski, ikastaroak eman ditu Espainiako geografia osoan zehar. Bere testu eta artikuluak argitalpen nazional ugaritan agertu dira. Hainbat aldiz aintzatetsia izan da antzinako ehun-artea aztertzen eta zabaltzen egin duen lana, eta tradizio hori berreskuratzeko egin duen ekarpena.

 Almazuelak 
Ingelesezko patchwork terminoaren baliokidea da, espainieraz hitz egiten den herrialdeetan gehien erabiltzen den terminoa. Almazuela manta bat da, janzteko jantzia edo ehuna, oro har. Eskuz egiten da, beste ehun batzuen zati laukizuzenak josita, ehun horiek berrerabiltzeko. Etxeko hainbat erabileratako arropa ikusgarriak dira, batez ere ohazalak eta mahai-zapiak, eta oihalkiak eta arropa zaharraren zatiak erabiliz egiten dira.

Almazuela hitza, itxuraz, almozala hitzetik eratorria da, X. mendean Gaztelan ohe-estalkia izendatzeko oso ohikoa zen izena, eta, aldi berean, arabierazko almoçalla hitzetik eratorria da, musulmanek otoitzak egiteko erabiltzen duten alfonbra txikia, askotan ederki apaindua dagoena.

Almazuela XVII. mendeko testu errioxarretan dago dokumentatuta lehen aldiz. Gaur egun, "Almazuela" terminoa Errioxako Autonomia Erkidegoan erabiltzen da batez ere. Leku batzuetan oso ezaguna da eta jarraitzaile asko ditu. Almazuelaren eskulangintza Sorzano, Quel, Enciso, Villanueva de Cameros eta Villoslada de Camerosen dago, eta Almazuelako Emakume Artisauen Elkarteak ehun-produktu horren eskulangintza-tailerra du bertan.

Nahiz eta Almazuela ehun-lan gisa agertu, ez da hala; artisautza edo joste-lan bat da, estatubatuarrek quilts deritzotena, eta 60ko hamarkadako kulturan patchwork izenez ezagutu zen. Almazuelak erabiltzen ziren, era berean, leudatzean estali behar ziren okindegi- edo gozogintza-oreak estaltzeko. Opilak edo opilak prestaturik zeudenean orearen tenperatura mantendu beharrak, orearen hartzidura gerta zedin, mantekin estaltzea eragiten zuen.

 Lan nabarmenak 
Besteak beste, lan hauxek egin ditu (urtea, lan aeta nork eskatua, hurrenez hurren):
 1991n, Errege Etxerako almazuela (patchwork). Errioxako Gobernua.
 1993an, Bi Almazuela Errege Etxerako. Logroñoko Udala.
 1998an, Logroñoko Carlton hotelerako almazuela.
 1998an, Espainiako Patchwork Elkartearen (AEP) bazkide sortzailea Bartzelonan du egoitza, eta handik Europako eta Amerikako elkarteekin egiten dute lan, artikuluen, hitzaldien, erakusketen eta estatuko eta nazioarteko azoken bidez ezagutzera emateko XIX. mendearen amaieran ia desagertuta zegoen ehungintza-teknika horri buruz Espainian egindako lana. Hala, herrialdeen arteko kultura-trukea sustatzen da, eta merkaturatze-bide bat irekitzen da eta gaur egun eskulangintza errenazentista horrek eskatzen dituen lanpostuak.
 2008an,1820. urteko Uztarrozeko Bandera zaharberritzea: 899 pieza zeta naturalean. Uztarrozeko Udala, Erronkaribar (Nafarroa).

 Erakusketak 

 1979an, Ziudadelako Arma Aretoa. Iruñea.
 1980an, Abangoardiako Artisautza Erakusketa. Real Atarazanas. Bartzelona.
 1987an, La Caixako Kultur Aretoa. Granollers (Bartzelona).
 1989an, Herri Arte eta Tradizioen Museoa. Sevilla
 1992an, Erakusketa Unibertsala. Errioxako pabiloia. Sevilla
 1999an, Expomat. Logroño.
 2000n, "Errioxa Lur Irekia". Calahorra (Errioxa).
 2000n, Strasbourg maniobra.
 2002an, Antzinako almazuelei buruzko erakusketa eta hitzaldia New Yorkeko Museoko Arte eta Tradizio Herrikoien Museoko kideentzat. Sorzanoko errota (Errioxa).
 2003an, "Joan-etorriko bidea. Transhumantzia Espainian". Ciudad Rodrigo (Salamanca).
 2003an, "Joan-etorriko bidea. Transhumantzia Espainian". Cuidad Real.
 2003an, "Joan-etorriko bidea. Transhumantzia Espainian". Alfaro (Errioxa).
 2005ean, Gaztela eta Leongo Eskualdeko Artisautza Zentroa. Barrodlid.
 2005ean, Eskualdeko Artisautza Zentroa. Valladolid.
 2007an, Skolastika Bilbo.
 2021ko martxoan, Almazuelas, Arte textil. Logroño.

 Mintegiak 

 2001ean, Hermosillo (Sonora estatua) Mexiko.
 Hainbat mintegi Espainiako hainbat hiritan.

 Artikuluak 

 1975ean, "Narria" aldizkaria. Madrilgo Unibertsitate Autonomoa. 1 zk.
 1979an, "Egin" egunkaria. Urtarrilaren 12a.
 1979an, "Diario de Navarra". Urtarrilaren 19 eta 24an.
 1980an, "La Vanguardia" egunkaria. Martxoaren 30a.
 1984an, "Artesanías en España".  Industria eta Energía Ministerioa.
 1986an, Guía de la Artesanía en La Rioja. Industria eta Comercio Kontseilaritza.
 1989an, "Hecho con manos riojanas". Caja Rioja.
 1989an, "Arte textil". Luis Cernuda Fundazioa. Museo de Arte y Costumbres Populares. Sevillako Diputazioa.
 2001ean, Catálogo de la Asociación Riojana de Profesionales Artesanos (A.R.P.A).
 2003an, "Un camino de ida y vuelta. La Trashumancia en España". Ministerio de Educación, Cultura y Deporte.
 2003an, Revista "Piedra de Rayo". 9 zk.
 Erreportajeak hainbat aldizkaritan: "Casa & Campo", "Vivir en el Campo", "Traveler", "Mary Claire", "Guía Michelin", "Guía de Turismo", etab.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafarrak
Kategoria:Ehungintza
Kategoria:Artisauak
Kategoria:Jostunak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Emakume sortzaileak
Kategoria:Emakume ikertzaileak