Firringila

thumb
Firringila Euskal Herriko ohiko tresna bat da, aerofono libreen kategorian sartzen dena, normalean "orro-egile" deiturikoa. Ohol lau batez osatuta dago, normalean egurrezkoa, nahiz eta batzuetan hezurrezkoa edo metalezkoa izan, eta soka batez eusten dena. Airean azkar biratzen denean, burrunba edo zurrunbilo-hots baten antzeko soinu bereizgarria egiten du. Soinu honen kalitatea biraketaren abiaduraren eta taularen tamainaren arabera aldatzen da., , 

 ERABILERA 
Tresna hau, hainbat lekutan burrun, furrunfa edo zurrunbela bezala ere ezagutzen dena, historikoki haurren jostailu gisa zein erritu eta zeremonial egoeretan erabili izan da. Bere historia historiaurreko garaietaraino doa, non zeregin sakratuak eta erritualak betetzen zituen., 
thumb
Haurrek erabiltzen duten firringila edo furrumbla artilezko hari batez osatuta dago, luzera osoan tolestuta, bi muturrak bi korapiloz bereizita, esku bakoitzeko hatz bat mutur bakoitzean sartzeko aukera emanez. Erdian, beste bi korapiloren artean, makila biribil bat dago harrapatuta, zarata sortzeko helburuarekin. Erdian inguratzen duen ildo bat dauka, eta hariak bertatik sartzen dira. Haurrak furrunbilla bi muturretatik hartu eta kanpai bat bezala astintzen du. Jarraitu bihurritzen hariaren luzera osoa txirikordatu arte, kontrako indarra sortuz txirikorda askatzeko. Kulunkatzeari uzten dio aldi berean, furrumbla tentsioan mantenduz, luzatu eta uzkurtu egiten du bi eskuak elkarrengandik urrundu eta elkarrengana hurbilduz. Egur zatia norabide batean biratzen da askatzen denean eta beste batean luzatzen denean, indarra kargatu eta deskargatuz, gailu honen ezaugarri den zarata txandakatua sortuz. 

 TRADIZIOA 
Firringila belaunaldiz belaunaldi transmititu da, eta zenbait tokitan, hala nola, Nafarroako Etxarri Aranatzen, beroki-botoi handiekin egiten zen, batez ere 1950eko hamarkadan.

 HISTORIA 
A. Donostiaren (1952) euskal soinutresnen bilduman, haur jostailuen artean halako “aerofono libreak” egin eta erabiltzen zirela ikusten dugu.

Horietako bat “firringila” izenekoa dugu. Soka bati loturik dagoen eta bueltaka jartzen den zurezko zati bat. Gure garaietaraino iritsi dira halako tresnak botoiekin eginak (297. or.). 

Nafarroako Garde herrian egiten zuten makila bat eta soka batekin furrunba izena ematen zioten halako hots-tresna. Toki batzuetan soka eta botoi batekin egiten zuten (Etniker, 1993, 699. or). 

Etxarri Aranatzen, 1950. hamarkadan egiten ziren halako hots jostailuak. Horretarako oso egokiak izaten ziren beroki zahar bati kendutako botoi handiak, hots handiago ematen zutelako (Beltran, 2002, 134-135 orr.).

Bramadera, Zurrunbela, Ferrela edo Firringa, Bullroarer, Bullroarer Rombo, Rhombe edo Turndun bezala, antzinako errituzko musika-tresna bat da eta historikoki distantzia oso luzeetan komunikatzeko erabilitako gailu bat. Europan, Asian, Indiako azpikontinentean, Afrikan, Amerikan eta Australian aurkitzen da. Aerofono batez osatuta dago, soinua pala bat bezala astinduz lortzen baita, eta horrela salbuespena da gorputz tubular, zilindriko, koniko, airbag edo bestelako sistemarik ez izateagatik. Egurrezko tableta bat besterik ez da, marrazki eta lerro desberdinak dituena, eta batzuetan ertz zerratuekin batera, tinbre desberdinak lortzen dituzte airearekin kontaktuan jartzean. 

 BIBLIOGRAFIAK 
BELTRAN ARGIÑENA, Juan Mari. (2002): Juguetes sonoros. (Folklore musical Infantil, III). Akal / Didáctica de la Música, 6. 

DONOSTIA, Aita. (1952). Instrumentos Musicales Populares Vascos. Obras Completas del P. Donostia, II. liburukia, 257-309. orr. Ed. La Gran Enciclopedia Vasca. Bilbo, 1983. 

ETNIKER. (1993) Juegos infantiles en Vasconia. Etniker Euskalerria. Eusko Jaurlaritza.