Balentina Agirre Elorza

Balentina Agirre Elorza (Azpeitia, Gipuzkoa, 1918ko uztailaren 25a - ibidem, 1987) emagina eta erizaina izan zen.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Balentina Agirre Elorza 1918an jaio zen Santio egunez, Azpeitia eta Azkoitia arteko muga-mugan dagoen Egurtza baserrian, Izarraitz auzoan. Eguzkitza baserrikoa zuen aita, Manuel Agirre; eta Egurtza bertakoa ama, Ageda Elorza, etxeko oinordekoa. Hamar ume izan zituzten senar-emazteek eta Balentina bigarrena izan zen. 

Oso txikia zela bere ama Donostiara joan zen inude, Miramar jauregira, Espainiako errege-erreginen familiako lehengusina baten haurrari bularra ematera. XX. mendera arte oso arrunta zen, batez ere familia aberatsetan, inudeak izatea. Emakume haiek euren seme-alaben edoskitzaroa aprobetxatzen zuten eurena ez zen haur bati ere bularra eman eta familia mantentzeko dirua irabazi ahal izateko. Kasu batzuetan, etxeko egoera ekonomikoa oso larria zenean, emakumeek seme-alabak bularrik eman gabe utzi eta familia aberatsetako haurrei bularra ematera joaten ziren, soldata bat irabazi eta familia aurrera atera ahal izateko.

Balentinak haurtzaro gogorra izan zuen, etxean aho asko zeudenez, Izarraizko Aldako baserrira bidali zuten Balentina. "Euliz betetako baserria" bezala gogoratzen zuen berak eta hilabete batzuk igaro zituen han, baina aita bisitan joan zitzaionean, etxera eramateko erregutu zion. Alabatxoa hain larri ikusita, pena izugarria eman zion aitari eta etxera eraman zuen berriro neskatoa. 

 Ikasketak 
Betidanik erakutsi zuen Balentinak ikasteko grina. Hamabi urte inguru zituela eskolara joan nahi zuen neskatoak, ikasi nahi zuen, baina bere amak ez zion uzten, behiak zaindu behar baitzituen baserrian. Egurtzako familia ugarian alabetatik zaharrena izanda, etxean lan egitea tokatzen zitzaion, baserriko lanak egitea, eta neba-arreba gazteak zaintzea ere bai. Baina, geldiezina zen Balentinak barruan zuen indarra eta, arriskuaz izanik ere, behiak utzi eta eskolara joaten zen korrika. 

Pixka bat helduago zela, azokara bidaltzen zuten baserriko barazkiak eta arrautzak saltzera eta han egon behar izaten zuen neskatilak, goiz osoan zehar. Arrautzak jateko gogoa izaten zuen sarri, baina amak azokan saltzeko zirela esaten zion, ez zirela etxekoek jateko. Etxean, euskal baserri gehientsuenetan bezala, babarrunak jaten zituzten egunero, taloa, artoa eta noiz edo noiz arraina edo haragia, baina arrautzarik ez. Balentina errebeldea zen, ordea, eta bizkorra; horregatik azokara bidean gordinik jaten zituen arrautzak.

Ez zitzaion goiz guztia azoka plazan igarotzea batere gustatzen, izugarri aspertzen zen. Topatu zuen, ordea, bere aspermenarentzako irtenbidea: Santiago kalearen hasieran zegoen Esperantxaren dendara joan eta garestiago saltzen zuen baserriko generoa, eta ondoren Kasinora joan —gaur egun Egafla gozotegia dagoen tokian— eta kafesne eder bat hartzen zuen opil batekin. Alde ederra!

Baserrian, ordea, izaten zen festarako aukera ere. Sagardoa egiten zuten Egurtza baserrian eta Azkoititik trikitilariak eta jauntxoak joaten ziren hara sagardo hori dastatzera. Agedak sardina zaharrak, bakailao eta tortillak prestatzen zituen guztientzat eta festa ederrak egiten zituzten bertan, etxekoek eta gonbidatuek.

 Donostian ikasten 
Gaztea zela, 16-17 urte ingururekin, Madrilera bidali zuten Balentina zerbitzari. Ez zen bere gustuko lana ordea, ez zuen zerbitzari izaten jarraitu nahi, argi zuen hura ez zela beretzat bizimodua eta ikasteko zerbaiten bila hasi zen Donostiara Madrildar familiarekin uda pasatzera etorri zenean. Donostian, batean eta bestean begira jardun ostean, amatasun zerbitzuan sartu zen, Egiako Aldakonean kokatua, eta Arrillaga ginekologoa ezagutu zuen han. Arrillagari harridura handia sortu zion Balentinaren ausardiak eta ikasteko gogo-biziak, eta esan zion: "Zu hona etorriko zara ikastera"

Amari azaldu zion zein zen bere ametsa, baina ezezko borobila eman zion amak; izan ere hilean ehun pezeta ordaindu behar zituzten ikasketengatik eta etxean ez zuten horrenbeste diru, are gutxiago horretarako. Erabat penaturik zegoela, aitak esan zion ez kezkatzeko, berak ordainduko zizkiola-eta ikasketak. Beraz, azkenean, Donostiako amatasun zerbitzura joan zen ikastera.

Baina, ikasle garaian lanean jardun zen Balentina Donostiako Erresidentzian; baita Zumaiako Beduako jatetxean ere, senitartekoak baitzituen hangoak. Horrela, lan eginez eta etxetik iristen zitzaion laguntzarekin, ordaindu ahal izan zituen ikasketak.

Oso neska bizkorra eta abila zen, josten bikaina zen, baita marrazten ere. Ikasketa urteetan koaderno bat osatu zuen ikatz-marrazkiekin, gorputzeko 14 hezur bakoitzaren marrazkiak egin zituen eta irakasleen karikaturak ere egiten omen zituen.

Donostian emagin ikasketak egiten ari zela, handik ateratakoan ikasten jarraitu nahi zuela konturatu zen, eta erizaintza ikasketak egitea erabaki zuen. Baina batxilergoko titulua eskatzen zioten horretarako. Beraz, emaginetarako ikasten ari zela batxilergo titulua atera zuen eta ondoren erizaintza ikasketak egin zituen. Koro, alaba zaharrena, sabelean zuela egin zuen azken azterketa Valladoliden (Espainia).

 Familia 
Azkona auzora joan zen behin erromeriara eta han ezagutu zuen Artadiko San Migelen jaiotako Jose Antonio Etxabe, Etxabe pilotari dinastiakoa. Mutil ederra omen zen, altua eta prestua. Nobioa bazuela esanez iritsi zen etxera Balentina. Maitemindu eta nobiotan denbora gutxi eginda ezkondu egin ziren handik gutxira. 29 urterekin ezkondu zen Balentina eta 27 zituen orduan Jose Antoniok. Oso maiteminduta ezkondu zirela aitortu dute Balentinaren ingurukoek. 

Enparan kaleko etxe batean bizi izan ziren urte askoan, alokairuan, eta urte batzuk geroago Olazko Amaren plazan erosi zuten etxea

 Lan ibilbidea 
1942ko lege batek zioenaren arabera, gainera, emakumeak, ezkontzean, bere lana utzi behar zuen. Balentinak ez zuen horrelakorik egin, oso independentea eta buruaskea zen eta ez zuen ondo ikusten emaztea senarraren menpe egon beharra. Arrazoi horrengatik, desberdina, aurrerakoia eta gizartearekiko burugogorra izateagatik, kritikatua izan zen sarri.

Oso ona zen bere lanean. Milaka erditzetan lagundu zuen eta konplikazio ugariri aurre egin behar izan zion; baina, berrogei urteko emagin lanetan emakume bakar bat hil zitzaion Balentinari erditze batean, milaka emakumetatik bakarra. Haurdunaldian eta erditzean emakumeen alboan egoten zen. Zenbaitetan Donostiara ere laguntzen zien, emakumeek hala behar izanez gero. Izugarri konprometitzen zen Balentina.

Anestesia moduko bat zuen, gaur egunekoekin zerikusirik ez zuena, noski. Auskultatzeko, sabeleko mugimenduak entzuteko tresna bat ere bazuen. Haurraren taupadak entzunez nabari zitekeen haurra sufritzen ari zen edo ez. Orduan ez zegoen ekografiak egiteko makinarik. Gertuen zegoen ospitaletik ordu eta erdira egotea ere presioa zen emaginarentzat.

Baina Balentinarentzat lana ez zen erditzearekin amaitzen, emakumeak eta haurrak guztiz lasaitu arte bertan egoten zen. Ondoren, zilbor-hestea sendatzen laguntzen zien haurrei, belarritakoak jarri, emakumeei eta haurrei beharrezko txertoak jartzen zizkien, eta ama berriei lehen egunetan haurra nola zaindu erakusten zien.

Baserrietara sarri joan ohi zen. Antoniok motorrean eramaten zuen askotan, baina, beste batzuetan, astoan joaten zen haietara, berdin egun-argiz zein gauez, biderik ez zegoelako.

 Aintzatespenak 

 2016ko azaroaren 8an Artzubiko plazari Balentina Agirre Elorza izena ematea onartu zuen udalbatzak aho batez. Azpeitiko kale izendegiko lehen emakume izena izan zen, horrenbestez, emagin azpeitiarra zenarena. "Kale-izendegian emakumeen presentziaren gainean justizia egitea" aipatu zuen Eneko Etxeberria alkateak aipatutako plazari Agirreren izena ematea proposatzerakoan; zentzu horretan erabakia "lehen pauso bat" zela esan zuen. Era berean, Balentina Agirre Elorzari (1918-1987) herriko gune publiko bat eskaintzearen bidezkotasuna nabarmendu zuen: "Ez zaio kalea ematen emakumea zelako, oso ezaguna zelako eta herriaren alde egin zuen lanarengatik baizik".

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Azpeitiarrak
Kategoria:Emaginak
Kategoria:Erizainak