Motordun aulkiko futbol

Motordun aulkiko futbola, ingelesez Powerchair Football izenekoa, desgaitasun fisikoa duten pertsonentzat sortutako futbolaren aldaera bat da. Jarduera honetan jokalariek motordun aulkiak erabiltzen dituzte, bereziki desgaitasunak kontuan izanda diseinatuta daudenak. Kirolerako aulki honen berezitasunek maniobrak egiteko eta baloiari ostikada edo kolpe bat emateko ezaugarriak hartzen ditu barne, kirolariek futboleko oinarrizko mugimenduak egiteko aukera izan dezaten. 32 herrialde baino gehiagotan praktikatua, bere jatorria Frantzian dago, hirurogeita hamarreko hamarkadan, baina 2006ra arte ez zen erregulatzen hasi, orduan sortu baitzen Elkarteen Nazioarteko Federazioa (FIFPA). Espainiak 2016an hasi zituen kirola herrialdera ekartzeko irizpideak, Vicent Maciaren (Alacantekoa, jaiotzez frantsesa) eskutik. 

Aulkiaren erabilera ez ezik, aldaera honetan zelaia ere ezberdina da, honen ezaugarriak areto-futbolaren antzekoak baitira. Era berean, partidak saskibaloi kantxa batean edo 30 m x 18 m-ko neurriko gimnasio batean jokatzen dira. Aurrez aurre aritzen diren talde bakoitzak 4 jokalari ditu (atezaina barne), emakumeak zein gizonak izan daitezkeenak. Talde bakoitzaren helburua baloia defendatzea eta jotzea da, aurkariak baino gol gehiago sartzeko, 33mm-ko futboleko baloi bat erabiliz. Helburua lortzeko, 40 minutuko partidak egiten dira, 20 minutuko bi ataletan bananduta, eta denbora horretan talde bakoitzak nahi beste jokalari-aldaketa egiteko aukera du.

 Historia 
Motordun aulkiko futbolaren sorrera Frantzian kokatzen da, 1970eko hamarkadan. Urteak pasa ahala, Europatik zabaldu zen modalitate hau, Belgika, Portugal, Danimarka eta Ingalaterrara, batik bat. 1982. urtean, Kanadara iritsi zen modalitatearen aldaera bat, eta hemendik aurrera, munduko kontinente eta estatu ezberdinetan jokatzen hasi zen. Era berean, Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldetik, Japoniara hedatu zen. Kirol hau indarra hartuz joan zen, 2006an FIFPA sortu zen arte. 

FIFPA, “Fédération Internationale de Powerchair Football Association”, Parisen sortutako motordun aulkiko futbolaren nazioarteko federazioa da. Honen jatorria 2006. urtean kokatzen da, kirol honen araudi bateratua sortzearekin batera. Lehen Munduko Txapelketa Tokion jokatu zen 2007an, ondorengoak Parisen 2011n eta Kissimmeen 2017an. 2009an, Nazioarteko Batzorde Paraolinpikoak FIPFA aintzatetsi zuen, eta arbitroen prestakuntza eta kirolaren garapena sustatu zituen. Herrialde berriak eta nazioarteko lehiaketak gehituta, motordun aulkiko futbolak globalki hazkunde handia lortu du azken urteetan. Federazio hau kirolaren hazkunde globala eta kudeaketa gainbegiratzen duen erakundea da, eta bere eginkizun nagusiak motordun aulkiko futbolaren hazkundea eta ospea mundu osoan zehar sustatzea, lehia-partidak zein ekitaldi bereziak finkatzea eta parte-hartze orokorra zein inklusibitatea bermatzea dira. 

Espainiara ere motordun aulkiko futbola heldu zen, eta lehen urteetan klubak sortu ziren, txapelketak eta trebakuntza-saioak aurrera eraman ziren eta udalen zein boluntarioen laguntza lortu zen. 2018. urteko ekainean, kirolaren garapen instituzionala lortu zen, ACPFE, Asociación de Clubes de Powerchair Football Española, izenekoa. 2019an, lehen Liga Nazionala abiatu zen, arbitroak eta entrenatzaileak gaitu ziren, eta Espainiako Futboleko Federazioarekin (RFEF) lankidetza hasi zen. Dena den, pandemiaren eraginez ligak geldiune bat izan zuen, baina 2021-2022 denboraldia aurrera eraman zen, 7 talderen parte-hartzearekin (haietako 6 Andaluziakoak). Gaur egun, ACPFE Espainiako Powerchair Football Selekzioa garatzen ari da, herrialdeko kirolaren balioak, lehiakortasuna eta hazkundea sustatuz.

 Arautegia 
Motordun aulkiko futbolaren partidak 20 minutuko bi zatitan banatzen dira, non bi talde elkarren kontra aritzen diren. Talde bakoitzak 4 jokalari izan ditzake jokatzen, atezaina barne. Partida aurrera eramateko, saskibaloiko zelai bat edo gimnasio bat erabili daiteke,  25 eta 30 metro luze eta 14 eta 18 metro zabal dituena. Aipatzekoak dira kirol honetan erabiltzen diren 2 arau espezifiko:

 2 vs 1 araua: 2 vs 1 arauak dio pilotaren inguruko 3 metroko erradioan ezin direla talde bereko 2 jokalari talde aurkariaren 1en aurka egon. Erasoan zein defentsan, egoera hau gertatzen denean, baloiaren jabe den taldearentzat falta izango da.
 3 arean araua: arau honek azaltzen du pilota jokoan dagoen bitartean ezin izango direla inoiz talde bereko 3 jokalari egon area barruan atea defendatzen. Hori gertatzen bada, erasoa egiten duen taldearentzat falta izango da. Arau hori garrantzitsua da area barruan talde batek ere ez dezan bere jokalariekin defentsarik egin eta gola sartzea ezinezkoa izan dadin.

Bestelako arau batzuek ere jokoa baldintzatzen dute. Haien artean:

 Baliozko gola: baloiak gol marra guztiz gurutzatu behar du gola baliozkoa izan dadin.
 Atezainaren gunea: jokalari defendatzaile bat bakarrik egon daiteke area barruan aldi berean, defentsako gehiegizko pertsona kopurua saihesteko
 Faltak eta zigorrak: gehiegizko kontaktua, legez kanpoko blokeoa eta joko arriskutsua zigortzen dira, jaurtiketa libreak edo txartel horia eta gorria erabiliz.
 Jaurtiketa libreak: jokalari guztiak jaurtitzailearengandik gutxienez 3 metrotara egon beharko dira jaurtiketa egin aurretik.
 Penaltiak: atetik 6 metrotara egiten dira, defentsa bakarra atezaina izanik.
 5 segundoen araua: jokalari batek ezin dezake baloia 5 segundo baino gehiago eduki.
 Baloia ukitzea: baloia soilik motordun aulkiarekin ukitu daiteke, bestela falta da.
 Jabetza aldaketa: jokalari batek sake batean baloia bi aldiz segidan ukitzen badu beste jokalari batek ukitu gabe, baloiaren jabetza beste taldeari ematen zaio.

 Espainiako estatu mailako ligak 
Espainiako Powerchair Football Kluben Elkartea irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta 2018tik Espainian garatzen du motordun aulkiko futbola, kirol mistoa, kolektiboa eta adin-mugarik gabea, eragin fisiko larriak dituzten pertsonentzat. Estatu mailan bi liga daude: lehenengo eta bigarren mailak. Lehen mailak 5 edizio izan ditu, eta bigarren maila soilik 2 aldiz jokatu da. Gainera, Espainiako Kopa dago, guztira 4 aldiz jokatu dena. 

Lehenengo mailan 7 taldek parte hartzen dute: 

 C.D. Leganés
 C.D. Los Leones de la Alhambra
 Córdoba Patrimonio Atómicos
 Inter de Jaén F.C.
 UD Levante Masclets
 Xaloc Alacant Futbol Sala
 Tiburones SS12

Bigarren maila, aldiz, 6 taldez dago osatuta:

 3CS Portugal
 Barcelona PFC
 Club Gimnastic Powerchair de Tarragona
 Los Ziríes
 Pamplona Bulls
 S.C. Torrevieja

2021eko ekainean kirol honen Selekzioa sortu zen, eta ondoren, beste bi deialdi izan ditu 2021ean eta hiru entrenamendu 2022an. Hautatzailea Yann Grau da, eta selekzioaren hitzordua Jaenen, bi aldiz Kordoban, Granadan, Alacanten eta azkenik Las Rozasen, Madrilen, izan da. Lehen etapa horren helburua talde bat eta jolasaren ideia sendotzea izan zen, ACPFEren balioak etengabe transmititzea eta taldea osatzea herrialdea ordezkatzeko eta nazioartean lehiatzeko. Deialdiak mugatuz joan ziren, hasieran deitutako 18 kirolarietatik, 10 jokalarirekin amaitu zuten lanean. Epe luzerako asmoa oinarrizko kirolarien multzo bati eustea da, eta joko maila ona, kirolarekiko konpromisoa eta pista barruko eta kanpoko portaera ona erakusten duten kirolariak sustatzea. 

 Pamplona bulls 
Kirol modalitate hau Hego Euskal Herrira heldu zen, zehazki Nafarroara, “Pamplona Bulls” izeneko taldearen sorrerarekin. Talde hau, Espainiako iparraldeko lehenengoa izan da motordun aulkiko futbola praktikatzen hasi dena. “Pamplona Bulls” 8 jokalarik osatzen dute, eta aipatu bezala, estatuko bigarren mailan lehiatzen dira. Taldea Aritz Acevedo streamerrari esker sortu zen, ezgaitasun fisiko bat duena. Motordun aulkiko futbola Sevillan deskubritu ostean, Acevedo Pamplonara itzuli eta taldea eratu zuen. Aritz Acevedok Sevillan jokatu eta bi urtera, bere jaioterrira itzuli zen eta, ASPACErekin batera, Iruñean talde bat aurrera ateratzea erabaki zuen. Pamplona Bullseko aipatutako 8 kirolariak hurrengoak dira: Olatz Navarro, Eduardo Gonzalez, Aritz Acevedo, Daniel Hernández, Javi Escudero, Joselito Perdiz, Josean Crespo eta Borja Ayechu.

 Erreferentziak 

 Bibliografia osagarria 

 Powechair football (2024ko uztailaren 14a). https://tinyurl.com/3hs6wnpx