Leman Cevat Tomsu

Leman Cevat Tomsu (Kayseri, Kapadozia, 1913- Istanbul, 1988) turkiar arkitektoa izan zen, eta Münevver Belen Gözelerrekin batera, 1934an Turkian titulatu ziren lehen bi emakumeak izan ziren.

 Prestakuntza 
Münevver Belen Gözeler eta Leman Cevat Tomsu Turkian Arkitektura ikasketak egin zituzten lehen emakumeak izan ziren, Arte Ederren Akademia Nazionalean Arkitektura espezialitatean onartu zituzten 1929an. Aurretiaz biek batera eginak zituzten lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak Istanbulgo Erenköy Emakume Institutuan. Arkitektura karrera 1934an amaitu zuten elkarrekin, eta Turkia errepublikanoan arkitekto titulua lortu zuten lehen emakumeak izan ziren. Euren arteko adiskidetasuna ere harreman profesional bihurtu zen, lehiaketa eta proiektu asko batera egin baitzituzten, hala nola Gerede eta Kayseriko Herriko Etxeak, harik eta, 1940an Münevver Belen ezkondu zen arte Mithat Gözeler ingeniarekin.

 Ibilbidea 
Ikasketak amaitu ondoren, Leman Tomsu Istanbuleko Zuzendari Probintzialean hasi zen lanean 1935eko otsailean, Martin Wagner alemaniarraren laguntzaile gisa. Hirigintza modernoaren aitzindarietako bat izan zen Wagner. Münevver Belen ere Istanbuleko Herri Lanen Bulegoan hasi zen lanean 1935ean eta hiru hilabete beranduago Istanbuleko Probintzia Direktorioan. 1939ra arte, Bursan eta Kocaelin jardun zuen. Ondoren, Probintzia Direktorioko bulego nagusietara itzuli zen, eta bertan lan egin zuen erretiroa hartu zuen arte. Bere lana ez dago oso dokumentatuta, funtzionario gisa lan egitean bere lan asko sinatu gabe geratu baitziren. Turkia errepublikanoan aitzindari izan ziren emakume arkitektoen artean, ohikoa da funtzionario gisa lan egitea edo enkargu pribatuen aurrean lehiaketa publikoetan parte hartzea; izan ere, emakumeen berdintasuna eta bizitza publikoan erabat sartzea izan ziren Mustafa Kemal Atatürk-en gobernuaren herrialdea modernizatzeko helburuetako bat. Horrela, bada, Leman Tomsu eta Münevver Belenen lan eta proiektuen artean hainbat Herriko Etxe (Herriaren Alderdi Errepublikanoari lotutako zentro komunitarioak) eta hainbat Landa Institutu (hezkuntza Turkiaren barnealdeko eremuetara eramatera bideratutako gobernuaren ekimena) daude.

Martin Wagner bere aholkulariak bultzatuta, Leman Tomsuk urtebete eman zuen Alemanian 1937 eta 1938 artean, eta bertan bizi zen Hakki Tomsu ingeniaria. Martin Wagnerrek Walter Gropius eta Heinrich Tessenow bezalako arkitekto alemaniarrentzat egindako erreferentzia-gutunak gordetzen dira, nahiz eta dokumentatu gabe dagoen Tomsuk haiekin izan zuen harremana. Turkiara itzuli ondoren, Emin Onat irakaslearen laguntzaile izendatu zuten Goi Mailako Ingeniaritza Eskolako Arkitektura Sailean 1941ean, eta irakasle elkartua “Bursa Evleri” (Bursako Etxeak) doktore-tesiarekin 1942ko otsailean. Arkitektura Saila Istanbuleko Unibertsitate Politeknikoko Arkitektura Fakultatea izatera pasa zen 1944tik aurrera eta Emin Onat izan zen Fakultateko lehen zuzendaria eta ondoren unibertsitateko errektorea. Leman Tomsu 1960ko maiatzean bihurtu zen irakasle titular, eta Turkiako Arkitekturako lehen irakaslea izan zen. Irakasle eta ikerlari gisa Europako eta Ipar Amerikako hainbat herrialde bisitatu zituen, 1965ean Parisen Arkitektoen Nazioarteko Batasunaren konferentzian parte hartu zuelarik. 1966an bere doktore-tesiari buruzko hitzaldi bat eman zuen, eta Istanbuleko Unibertsitate Politeknikoaren lanekin erakusketa bat antolatu zuen Berkeleyko Unibertsitateko Arkitektura Sailean (Kalifornia). Leman Tomsuk mundu osoan zehar bidaiatzen jarraitu zuen 1981ean erretiroa hartu zuen arte.

Leman Tomsu ez zen inoiz ezkondu, baina diseinatu eta eraiki zuen etxea bere iloba askorekin partekatu zuen. Etxe hau 1990ean eraitsi zuten, baina bere lekua hartzen duen eraikina “Leman Hanim” Apartamentuak izenez bataiatu zuten bere oroimenean.

 Aintzatespenak 
Leman Tomsu ez zen aipatu Turkiako arkitekturaren historian 2000. urtera arte. 2013an argitaratu zuen Arkitektoen Ganberak bere biografia Leman Cevat Tomsu: Türk Mimarlimugainda Bir Öncü, 1913-1988 (Leman Tomsu: Aitzindaria turkiar arkitekturan, 1913-1918).

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakumeak arkitekturan

 Kanpo estekak 

Kategoria:XX. mendeko arkitektoak
Kategoria:Turkiako arkitektoak