Sotera San Martin Ortiz

Biografia 
Sotera San Martin Ortiz Mamarigan jaio zen 1868ko urtarrilaren 4an, familia handi batean hazi zen; bederatzi neba-arreben artean bosgarrena izan zen bera. Joaquín San Martin Garai nekazariaren eta Maria Agueda Ortiz Llaguno nekazari eta sardina-saltzailearen alaba izan zen.Bizkaiko Elizbarrutiko Artxibo Historikoa, signatura: 3100/002-00

Amarekin, Ageda Ortizekin, sardina salmentan aritzen zen Sotera San Martin, 12 urte inguru zeuzkanean, ordea, 1880an gutxi gorabehera, istripu larria izan zuen: Santurtziko elizpea eta portu zaharra lotzen zituen eskailera bat jaisten ari zen saski bat eskuan zeramala; saskia arrainez josita zegoen eta amari emango zion Bilbon sal zitzan arrainok, baina goroldioz beteta zeuden eskailera horiek, eta horren erruz irrist egin zuen eta eskaileretatik behera erori zen uretaraino. Hanka bateko hezur bat hautsi zuen eta betiko geratu zen herren, eta herrentasun horrek arrain-salmenta ibiltaria egitea galarazi zion. Horren ordez Santurtziko portuan esertzen zen, eta bertan saltzen zituen arrainak, baita sareak konpontzen ere 

Familia apal batean jaio izanak eskolara joateko aukerarik ez zion eman Sotera San Martini, hori dela-eta, ez zuen ez irakurtzen, ez idazten ikasi. Hala eta guztiz ere, hitzak erabiltzen ondo moldatzen zen bera, eta bat-batean ahoz sortzen zituen koplek egin zuten ospetsu Santurtzi osoan; horregatik "la de Los cantares" ezizena jarri zioten.

1894ko uztailaren 26an, 26 urte zituela, Luis Castillo Ostriarekin, "Suelas", ezkondu zen Santurtzin, eta harekin zortzi seme-alaba izan zituen. Bere arbaso eta ondorengo askok bezala, Sotera San Martin Ortizek ere bizitza portuari lotuta eman zuen, eta 1938ko uztailaren 13an, 70 urterekin, Mamarigan zendu zen.Bizkaiko elizbarrutiko artxibo HIstorikoa. Signatura: 3102/003-00

 Bertsoak 

Sotera San Martin analfabetoa zen arren, hitzak erabiltzen trebea zen; izan ere, olerkiak bat-batean sortu eta kantatzeko erraztasuna zeukan berak. Minutu pare bat baino ez zuen behar izaten gertaera bati koplak eta doinua asmatzeko. Esate baterako, egun batean orduko Erregina inguruak bisitatzera joan zen, eta Abran sartu zenean, suziriak bota zituzten. Une hartan, ostera, istilu bat izan zen, suziriak txalupa baten gainera erori eta zenbaiten arropetan erredura txiki batzuk eragin zituztelako. Arratsalde hartan bertan Sotera San Martinek honakoa kantatu zuen: “En  la  lancha  de  Luis  Castillo –cuatro  pobres  se  han  quemado... –La  culpa  la tuvo Acero –por tirar mal el cohete –y por quedar él bien –le echó la culpa a la gente –De un pueblo tan pequeño –no se puede esperar –pueda igualar”.https://www.santurtzi.net/es-ES/educacion-ocio-juventud/Cultura/Documents/20201207_03_aspecto-civil.pdf (73.orr.)Haren bertsoek Santurtziko hainbat gertaera kontatu ohi zuten; estropadak, arrantza egunak, jaiak edota maitasun istorioak. Bere koplek oso harrera ona izaten zuten santurtziarren artean, Sotera San Martinek zeukan asmamen eta ironiagatik.
Egun, Sotera San Martinen koplak Santurtziko bi txokotan daude ikusgai:

 Portuko Arrantzaleen kofradiako etxean:
"Santurce, concha de oro, de Bizkaia la flor, de los mares la espuma, del mundo lo mejor".
 Parkeko Musika Kioskoko mosaikoetako batean: 
"Rueda, rueda el mundo, rueda muy redondo, rueda y siempre rodará. Que el año que viene si hay otra regata, Santurce la ganará".Hainbat izan dira Sotera San Martin Ortizen bertsoak biltzeko lana egin dutenak; esaterako, Presen Ruiz Urrestizala edo Jenaro Urtiaga, azken hau Monologos de una sardinera santurzana liburuan jaso zituen haren kopla zein melodia batzuk.

 Aintzatespenak 
 1975ean Santurtziko Itsasoko Ama arraun Elkarteak Sotera San Martin Ortizen omenez Sotera izena eman zion bere traineruari.
 Jenaro Urtiagak "Sodupe" Memorias de una sardinera santurzana liburuan Sotera San Martinen bertso batzuk bildu zituen.
 2005ean Santurtziko Erraldoi Txikien Konpartsak Sotera San Martin (“Sotera”) izeneko erraldoi bat sortu zuen Sotera San Martini gorazarre egiteko. 
 Santurtziko portuko arrantzaleen kofradian Sotera San Martinen bertsoetako bat dakarren plaka ezarri zen.

 Santurtziko parkeko musika kioskoko mosaikoetako bat Sotera San Martinen kopletako bat da.

 2024an Santurtziko Udalak bertako plaza bati "Sotera" izena jarri zion, eta haren izena lurrean inprimatu zen. Sotera San Martin Ortiz zenaren familiari, ordea, haren senitartekoaren izena lurrean ikustea ez zitzaion batere gustatu, eta hori salatzeko "A Sotera se la besa, no se la pisa" (Sotera musukatzen da, ez zapaldu) kanpaina abiatu zuen.https://www.santurtzi.net/es-ES/Noticias/Documents/20160127_Dossier_Propuestas.pdf

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Santurtziarrak
Kategoria:Koplagileak
Kategoria:XIX. mendeko emakumeak
Kategoria:Ahozko literatura
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Arrain-saltzaileak