Juhan Viiding

Juhan Viiding (1948ko ekainaren 1a - 1995eko otsailaren 21a), Jüri Üdi izengoitiarekin ere ezaguna, estoniar olerkari eta aktorea izan zen.

 Biografia 
Juhan Viiding 1948ko ekainaren 1ean jaio zen Tallinen, Paul Viiding, Estoniako poeta ezaguna, Arbujad (Soothsayers) eragin handiko taldekoa izan zena –Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen nabarmendu ziren eragin handiko zortzi poeta gaztek osatutako talde kolektiboa– eta Linda Viiding (Laarmann jaioa) itzultzaile ezaguna. Lau seme-alabetatik gazteena zen Juhan, eta mutil bakarra —Reet, Anni eta Mari Tarand irratiko kazetaria zituen ahizpa zaharrenak—. Intelektualki gazte goiztiarra eta urduria zen. 1968 eta 1972 urteen artean, Viiding antzerki eta stagecraft ikasketak egin zituen Tallinneko Kontserbatorioan (gaur egun Estoniako Musika eta Antzerki Akademia), Voldemar Panso aktore eta antzerki pedagogoaren agindupean, 1972an graduatuz. Bere ikaskide graduatzaileen artean Kersti Kreismann, Ivo Eensalu, Vello Janson, Rein Kotkas, Helle Meri (Pihlak jaioa), Katrin Kumpan, Martin Veinmann, eta Tõnis Rätsep zeuden.

Juhan Viiding Riina Kiiskekin ezkonduta zegoen, Kaljo Kiisk aktore, zinema zuzendari eta politikariaren alabarekin. Haien alaba Elo ere poeta da.

1995eko otsailaren 21ean Juhan Viiding bere buruaz beste egin zuen Raplan eskumuturrak moztuz.

 Karrera dramatikoa 
1972an graduatu zenean, Viiding Tallinngo Antzerki Dramatiko Nazionalean lan egin zuen (gaur egun Estoniako Antzerki Dramatikoa).

Bere bizitzako azken hamar urteetan Viiding taldeak antzezlan asko taularatu zituen. Bere antzerkigile gogokoenak Samuel Beckett, Eugène Ionesco, eta Minoru Betsuyaku izan ziren.

Viiding Estoniako Antzerki Dramatikoan lan egin zuen 1995eko otsailaren 21ean hil zen arte.

 Karrera literarioa 
Juhan Viiding 1975 arte bere poesia Jüri Üdi ezizenarekin argitaratu zuena izan zen 1970eko hamarkadan Estoniako poesian agertzeko talenturik distiratsuena. Aurreko belaunaldiko poeta nagusiek ez bezala (Rummo, Kaplinski, Runnel), ez zuen inoiz saiakerarik edo kritikarik idatzi.

Fernando Pessoa klasiko portugaldar modernoaren poetika heteronimoak (haren poesia hautatua 1973an itzuli zen estonierara), agian, Juhan Viiding Jüri Üdi poeta sortzeko bultzada gisa balio izan zuen. Hala ere, egilearen izenpean argitaratutako lanen eta bere izengoitiaren arteko aldea da Juhan Viiding poesiaren "muina" bere George Hill izengoitian geratu zela; ondoren etorri zenak, bere benetako izenpean, ez zuen lehengo distirarik. Jüri Üdiren jostagarritasunak eta azpimarra aberatsek adierazpen zuzen eta patetikoago bati bide eman zioten. Ez dago jakiterik Viiding -ek Jüri Üdi-renaz gain bigarren ahots poetiko bat garatzeko asmorik zuen, edo, besterik gabe, konturatu zen sinbolo ideologikoen aro sobietarra —bere "Jüriren haria" lanean deskribatzen den bezala— amaitzen ari zela eta Jüri Üdi aktoreak maskara eror zezakeela Juhan Viiding benetako aurpegi literarioa azaleratzeko.

1980ko urrian, Viiding 40 Intelektualen Gutunaren sinatzailea izan zen, Estoniako berrogei intelektual nabarmenek estoniera defendatu eta Estoniako Kremlinaren errusiartze politiken aurka protesta egin zuten gutun publikoa.  Sinatzaileek Errepublika mailako gobernuaren aurkako ezinegona ere adierazi zuten, astebete lehenago Propeller punk rock taldearen emanaldi publiko bat debekatu zela-eta Tallinnen piztutako gazteen protestei gogor aurre egiteko.

 Sariak 

 Ants Lauter aktore saria 1978an
 Juhan Smuul Literatur Saria 1984an, Tänan ja palun bildumagatik
 Juhan Liiv Poesia Saria 1985ean, “Soov” (‘Desio bat’) poemagatik 

 Hautatutako lanak 

 Närvitrükk (Nerve Inprenta, 1971)
 Aastalaat (Urteko Azoka, 1971)
 Detsember (diciembre, 1971)
 Käekäik (1973)
 Selges eesti keeles (In Plain Estonian, 1974) Oharra: Viiding izenburuko oin-ohar gisa eskatu zuen izenburuko hizkuntzaren izena aldatu behar zaiola itzultzeko erabili zenari. Hori dela eta, izenburuaren itzulpena "En llano inglés" izan beharko litzateke
 Armastuskirjad (Amodiozko gutunak, 1975)
 Ma olin Jüri Üdi (I Was George Hills, 1978)
 Olevused (Izakiak, 1979) Oharra: Tõnis Rätsep-ekin batera idatzia
 Elulootus (Hope of Life/Being without a Biography, 1980) Oharra: Izenburuko wordplay maltzurra dela eta jatorrizko estonieran dagoen bezala, hemen aurkezten diren bi "itzulpenak" zuzenak dira. Elkarrizketa batean, Viiding izenburuko wordplay nahita egindakoa zela onartu zuen.
 Tänan ja Palun (Cheers and Please, 1983)
 Osa (Part, 1991)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 


 Juhan Viiding's Poetryren adibideak (ingelesezko itzulpenak) (artxibatutako bertsioa)

Kategoria:Tallinndarrak
Kategoria:Estoniako poetak
Kategoria:XX. mendeko idazleak
Kategoria:Estonierazko idazleak
Kategoria:Estoniako aktoreak
Kategoria:XX. mendeko aktoreak
Kategoria:Poeta suizidak