Mariana Yampolsky

Marianne Gertrude Yampolsky Urbach (Chicago, Illinois, AEB, 1925eko irailaren 6a – Mexiko Hiria, Mexiko, 2002ko maiatzaren 3a) 1958an naturalizatutako argazkilaria eta margolaria izan zen. Bere argazki-lana Mexikoko agiri-ondare izendatu zuen UNESCOk.

 Bizitza 

 Familia 
Ukrainako Kiev herritik migratu zuen Oskar Ezequiel Yampolsky juduaren ondorengoa da, jatorri alemaniarrekoa eta umetatik AEBko Hedwig Urbachen ezarria. Franz Boas antropologo eta etnoloago familiaren ondorengoa.

 Ikasketak 
Marianne Yampolsky  Illinois estatuko Chicago hirian jaio zen 1925ean. Chicagoko Unibertsitatean Arteetako lizentziatura ikasi zuen, Gizarte Zientzietako espezialitatearekin, 1941 urtetik 1944 urtera. 1945ean heldu zen Mexikora eta La Esmeralda Eskolan hasi zen pintura eta eskultura ikasten. Urte horretan bertan hasi zen grabatzaile lanetan, 1960 urteko erdialdera arte. Herri Grafika Tailerreko (TGP) Batzorde Exekutiboan parte hartu zuen lehen emakumea izan zen, eta, besteak beste, Leopoldo Mendez, Pablo O'Higgins eta Alberto Beltrán ezagutu eta haiekin lan egin zuen.

 Lan ibilbidea 
1962 eta 1965 urteen artean Mexikoko Plastikaren Argitalpen Funtsean kolaboratu zuen Leopoldo Mendezekin batera, eta José Guadalupe Posadaren lanari, mexikar muralismoari eta herri-arteari buruzko liburuen edizioan parte hartu zuen. Hain zuzen ere, Manuel Álvarez Bravorekin batera argitaratutako Lo efímero y lo eterno del arte popular mexicano bere lehen liburua, arte herrikoiari buruzkoa da. Lehenago, Lola Álvarez Bravo argazkilariarekin ikastaro bat egin zuen San Carlos Akademian, Herri Grafika Tailerreko kideen argazkiak ere egin zituen, eta horietako batzuk argitaratu egin ziren. 1960an lehen erakusketa egin zuen José María Velasco Galerian.

Hezkuntza Publikoko Idazkaritzan, haurrentzako colibri liburu-bilduma zuzendu zuen, eta ilustratzaile handiak batu zituen, hala nola Alberto Beltrán, Andrea Gómez eta Leticia Tarragó.

 Lanak 
Argazkilari lana 1948 urtean hasi zuen, herrialde osoan zehar egindako bidaien erregistro pertsonala eginez. Lehen erakusketa 1960 urtean izan zuen, Mexiko Hiriko José María Velasco Galerian. Bere lanean Mexikoko kultura-aniztasuna aitortzen da, batez ere landa-munduko argazkietatik abiatuta. Bere argazki-lana 15 bat liburutan zabaldu da, baita banakako 50 erakusketa baino gehiagoren eta taldeko 150 bat erakusketaren bidez ere. 

Mexikoko arteari eta kulturari egindako ekarpenengatik saritu eta aintzatetsi dute Conacultako Sortzaileen Sistema Nazionalaren eskutik, eta Miguel Othón de Mendizábal saria jaso du Antropologia eta Historiako Institutu Nazionalaren eskutik (2000).

 Erakusketak 
1960Ekialde Ertaineko irudiak. José María Velasco galeria, Mexiko Hiria1983Mariana Yampolsky, argazkilaria. Cannon galeria, Milan, Italia1985Mariana Yampolsky. Photographers Gallery, Londres, Ingalaterra1988La mujer mazahua. Museo de Arte Moderno; Centro Cultural Mexiquense; Oaxacako Estatuko Gobernua; Instituto Mexicano del Seguro Social; UNAM; Universidad Iberoamericana; Centro Cultural ISSSTE; FOVISSTE; Infonavit; Coordinadora del INI en Mérida, Yucatán; Casa Jcialense1989La raíz y el camino (euskaraz: Sustraia eta bidea). Richland College, Dallas, Texas, AEB AEB.1993Mariana Yampolsky. A Retrospective. Zelda Chetale Gallery, Londres, Ingalaterra; Mariana Yampolsky. Hafnarfjüdur International Art Festival, Hafnarfjüdur, Islandia; Mariana Yampolsky. Ibero-Amerikanisches Institut, Preussischer Kulturbesitz, Berlin, Alemania. Mazahua (emakume indigena mazahei buruz). Diego Rivera Mural Museoa, Mexiko Hiria1994Mexiko Hiria. Werklund, Berlin, Alemania; Arte Modernoaren Museoa, Oaxaca, Mexiko; Ameriketako Etxea, Habana, Kuba1995Mariana Yampolsky. Salamancako Unibertsitatea, Salamanca, Espainia; Belengo Kultur Etxea, Lisboa, Portugal1996On the Edge of Time. Stephen L. Clark Photographs, Austin, Texas, AEB AEB. Denboraren harian. Galeria La Tribu, Pachuca, Hidalgo, Mexiko1997Edward Jamesen lorategia. Argazkigintza Ikerketa Zentroa, Zacatecas1998Mariana Yampolsky, imagen-memoria. Bere lanaren atzerako bat, Centro de la Imagen, Mexiko, D.F, Conaculta-Fonca2002Mariana Yampolsky, imagen-memoria. Canadian Museum of Contemporary Photography, Ottawa, Ontario, Kanada2003Mariana Yampolsky, Mexikoko Kontsulatua San Frantziskon2004Yampolsky eta Luis Barragan: argazkilaritzaren eta arkitekturaren arteko elkarrizketa2012Mariana Yampolsky, Begirada liluratzen duen begirada, Herri Artearen Museoa
 Argitalpenak 

 Sariak eta aintzatespenak 

 Conacultako Sortzaileen Sistema Nazionalak saritua
 2000n Miguel Othón de Mendizábal saria, Antropologia eta Historiako Institutu Nazionalaren eskutik 
 Argazki-lana Mexikoko agiri-ondare izendatua UNESCOk.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Mariana Yampolsky: bere argazkietan Mexikorenganako maitasuna islatu zuen artista

Kategoria:Estatubatuarrak
Kategoria:Mexiko Hirian hildakoak
Kategoria:Emigranteak
Kategoria:Mexikoko argazkilariak
Kategoria:Emakume argazkilariak