Estoniako kirola

Kirolak paper garrantzitsua du Estoniako kulturan. Estonia 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen lehen aldiz nazio gisa, nahiz eta Olinpiar Batzorde Nazionala 1923an eratu zen. Estoniako atletek Olinpiar Joko guztietan parte hartu zuten, 1940an herrialdea Sobietar Batasunak anexionatu zuen arte. 1980ko Udako Olinpiar Jokoetako bela-estropada Tallinn hiriburuan jokatu zen. Estoniak bere domina olinpiko gehienak borroka librean, atletismoan, halterofilian eta iraupen-eskian irabazi ditu.

 Atletismoa 
Atletismoa ezaguna da Estonian, kirolaren alor honetan irabazitako domina kopuruaren arabera erakutsita. Jüri Lossmann bigarren geratu zen maratoian 1920ko Olinpiar Jokoetan. Aleksander Klumbergek brontzezko domina irabazi zuen 1924an, gizonezkoen dekatloi lehiaketan. 2000 eta 2009 artean, Estoniak gutxienez domina bat lortu zuen urtero nazioarteko lehiaketa garrantzitsuetan: 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, eta 2009. Horren aurretik, Erki Noolek urrezko domina irabazi zuen 1998an.

 Atleta nabarmenak Estonian: Erki Nool, Gerd Kanter, Andrus Värnik, Rasmus Mägi, Aleksander Tammert, Pavel Loskutov, Jüri Lossmann, Aleksander Klumberg

 Saskibaloia 
Saskibaloia kirol aipagarria da Estonian, eta askotan "Estoniako kirol nazionala" deitu izan zaio. Estoniako saskibaloi selekzio nazionalak 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta sei aldiz agertu da EuroBasketen. Bi aldiz amaitu zuten EuroBasket 5. postuan, sobietarren okupazioaren aurretik. Estoniako jokalari askok ere talde sobietarrarekin ordezkatu eta dominak irabazi zituzten. Independentzia berreskuratu ondoren, Estoniak Eurobasket 6. amaitu zuen 1993an. Etxeko lehen mailako saskibaloi txapelketak Korvpalli Meistriliiga izena du. BC Kalev/Cramok azken urteetako emaitzarik onenak ditu, eta Tartuko Unibertsitateko taldeak 26 aldiz irabazi du liga errekorra. Estoniako klubek Europako eta eskualdeko lehiaketetan ere parte hartzen dute.

 Hondartzako boleibola 

 Kristjan Kais eta Rivo Vesik FIVBren Hondartzako Boleiboleko Munduko Zirkuituan aritu dira. 2007an Zagrebeko Irekia irabazi zuten eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu ziren. Munduko Txapelketan lortutako emaitzarik onena 5. postua izan zen.

Estoniak hondartzako boleibolean selekzio nazionalak aurkeztu zituen, 2018–2020 CEV Hondartzako Boleibol Kopa Kontinentalean lehiatu zirenak, bai emakumezkoen sailean, bai gizonezkoenean.

 kriketa 
Estoniako Kriket Elkartea (EKA) 2007an eratu zen eta 2008an Nazioarteko Kriket Kontseiluko kide egin zen. EKAk Gizonezkoen eta Emakumezkoen ligak egiten ditu, 40-40, T20 eta Super 8 lehiaketak jokatuz. Tallinn eta Tartun klub kideak ditu. Estonian ere jokoaren aldaera paregabea dago izotz-kriketa. Estoniako Tallinn hirian urtero jokatzen zen Munduko Izotz Kriket Txapelketa, izoztutako aintzira baten azalean.

 Txirrindularitza 

 Jaan Kirsipuu izan da Estoniako errepideko bizikleta lasterkari onena. Frantziako Tourreko 4 etapa eta Espainiako Vueltako etapa 1 irabazi ditu. Kirsipuuk ere sei egunez jantzi zuen maillot horia 1999ko Frantziako Tourrean.
 Erika Salumäe Estoniako pistako bizikleta-lasterkaria da, eta 1991n herrialdeak independentzia berreskuratu ondoren Estoniarentzat urrezko lehen domina olinpikoa irabazi zuen.
 Tanel Kangertek top 20ren barruan amaitu ditu hiru Itzuli Handi guztiak - 13. postua 2013ko Italiako Giroan, 11. postua 2013ko Espainiako Vueltan eta 20. postua 2014ko Frantziako Tourrean. 2014ko Frantziako Tourrean Vincenzo Nibaliri sailkapen nagusiko lehen postua eskuratzen lagundu zion.
 Rein Taaramäek 2011ko Frantziako Tourra 11. postuan amaitu zuen eta 2011ko Espainiako Vueltako 14. etapa irabazi zuen. 2012ko Frantziako Tourrean ere eutsi zion 8. eta 9. etaparako maillot zuriari.
 Aavo Pikkuusek 1976ko urrezko domina olinpikoa irabazi zuen Sobietar Batasuneko taldekako erlojupeko ekitaldiarekin.

 Disko golfa 
Kristin Tattar Estoniako disko golfaririk arrakastatsuena da, eta 2022an Estoniako edozein emakumeren PGEP kalifikaziorik altuena lortu zuen. 2022ko eta 2023ko Emakumezkoen Disko Golf Profesionaleko txapelduna da, eta emakumezko kirolari guztien artean PGEP kalifikazio altuena ere lortu du.

 Esgrima 
Espata eskrimak arrakasta handia izan du Estoniarentzat azken hamarkadetan. Oksana Jermakova Estoniarako lehen Munduko Eskrima Txapelduna izan zen 1993an banakako ezpata irabaziz. Irina Embrichek lortu ditu domina gehien Estoniaretzat. Nikolai Novosjolov 2010ean eta 2013an munduko txapeldun bilakatu zen. 2013ko Txapelketetan Julia Beljajevak ere urrezko domina lortu zuen. 2018ko Europako Txapelketan Estoniako emakumeek garaipen hirukoitza eskuratu zuten banakako ezpatan. Emakumezkoen zein gizonezkoen ezpata taldeek txapelketako dominak lortu dituzte. Emakumezkoen ezpata taldea txapeldun olinpiko bihurtu zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Estoniak Munduko Eskrima Txapelketako 17 domina eta Europako Eskrima Txapelketako hainbat domina irabazi ditu.

 Eskrimalari nabarmenak Estonian: Julia Beljajeva, Irina Embrich, Sven Järve, Oksana Jermakova, Kaido Kaaberma, Erika Kirpu, Kristina Kuusk, Katrina Lehis, Nikolai Novosjolov eta Maarika Võsu.

 Floorballa 
Estoniako gizonezkoen floorball selekzio nazionalak arrakasta izan du Munduko Txapelketetan emaitzarik onena 7. eta anitz 8. postuekin.

 Futbola 
Futbola Estoniako kirolik ezagunenetako bat da jokalari aktibo kopuruagatik, nahiz eta ez den ezer berezirik lortu. Estonia 2012ko UEFAko Europako Futbol Txapelketarako sailkatzeko play-offetara aurreratu zen.

 Akrobaziazko eskia 
Kelly Sildaruk emakumezkoen estilo askeko jaitsiera irabazi zuen 2015eko Dew tourrean. 13 urte besterik ez zituela, Kelly Sildaru izan zitekeen alorreko lehiakiderik gazteena, baina lehiaketako boladarik handiena ekarri zuen, lau norabideak irutuz eta prozesuan errailen gaineko teknizismoa erakutsiz. Jauzietan, Kellyk eskuineko 900 etengailu bat lurreratu zuen, eskuineko kortxoa 720, ezkerreko etengailua 900 eta ezkerrekoa 720, eta epaileek 90.80ko batekin saritu zuten 1. postuan jartzeko.

Kellyk Gold irabazi zuen estilo askeko jaitsiera ekitaldian 2016ko Winter X Gamesen Tiril Sjåstad Christianseni irabazita. Garaipen honekin, 13 urterekin, Kelly orain arteko urrezko dominadun gazteena bihurtu zen X Games neguko ekitaldi batean. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan emakumezkoen slopestyle probarako urrezko domina lortzeko faboritoa zen, baina Jokoetan lehiatzea falta izan zitzaion belauneko lesio baten erruz. Bere ondorengo karrera ez da hain arrakastatsua izan, baina brontzezko domina irabaztea lortu zuen 2022ko Olinpiar Jokoetan.

 Izotz-hockeya 
Estoniako izotz hockeya Estoniako Izotz Hockey Elkarteak (Eesti Jähokiliit) gobernatzen du. Estoniako izotz hockeyko gizonezkoen liga gorena Meistriliiga da (Coolbet Hokiliiga bezala ere ezaguna, babesletza arrazoiengatik). Estoniako emakumezkoen izotz hockeyko lehen mailako liga Naiste Hokiliiga da.

 Judoa 
Judoa da Estoniaren kirol esparrurik arrakastatsuenetako bat. 1996az geroztik, Estoniak hainbat domina irabazi ditu nazioarteko lehiaketa handietan.

 3 domina olinpiko
 3 Brontzezko domina: 2000 eta 2004.
 Munduko Judo Txapelketako 4 domina
 3 Zilarrezko dominak: 1999, 2001, 2003 eta brontzezko domina 2003an.
 Europako Judo Txapelketako 15 domina.
 Indrek Pertelson, Aleksei Budõlin eta Martin Padar dira aurreko urteetan Estonian izan diren judo kirolari ezagunenak.

 Moto-krosa 

 Tanel Leok Estoniako moto-kros lasterkaria da, eta Munduko Moto-kros Txapelketan lehiatzen da, MX1 klasean.

 Lasterketak 

 Paul Aron estoniar lasterketa-gidaria da. FIA 2 Formulako Txapelketan hirugarren amaitu zuen Hitecheko Sari Nagusiarekin gidatzen. Gaur egun, Paul Alpine F1 Team-en erreserba gidaria da.
 Ralf Aron estoniar lasterketa-gidaria da. Italiako F4 Txapelketan txapeldun geratu zen 2015ean.
 Marko Asmer auto lasterketetako pilotu estoniarra da, eta eserleku bakarreko junior formulan egindako ibilbidea aipagarria da 2007an British Formula Three Championship titulua lortu zuelako. Bat Formulako auto bat probatu duen lehen lasterketa gidari estoniarra ere bada Asmer.
 Tõnis Kasemets Estoniako lasterketetako gidaria da. Gaur egun Champ Car World Series-etan parte hartzen du. Bere lehen lorpena 2022ko IMSA Prototype Challenge Txapelketako titulua da.
 Kevin Korjus estoniar lasterketa-gidaria da. 2010ean Eurocup Formula Renault 2.0 txapelketa irabazi zuen eta 2013an GP3 Series txapelketan zazpigarren amaitu zuen.
 Sten Pentus Blancpain Sprint Series-en lehiatu zen lasterketa gidari estoniarra da.
 Martin Rump estoniar lasterketa-gidaria da eta gaur egun Europako Le Mans Seriesen lehiatzen da. Le Manseko 24 Orduak lehiatu dituen estoniar bakarra da.
 Jüri Vips estoniar lasterketa-gidaria da. Vips 2017ko ADAC 4 Formulako Txapelketako txapeldun bihurtu zen. Gaur egun IndyCar Series txapelketan lehiatzen ari da Rahal Letterman Lanigan Racing taldearekin.

 Rallya 
Sobietar garaian rallya ezaguna egin zen Estonian, eta oraindik ere Estoniako kirolik ezagunenetako bat da. Heino Sepp, Heiki Ohu, Vello Õunpuu, Joel Tammeka eta beste hainbat mito estoniar gidariek emaitza onak lortu zituzten Sobietar Batasunean lehiatuz. Gidari horiek rallyak oso ezagunak egin zituzten estoniarren artean. Urtero Sobietar Batasuneko Rally Selekzio Nazionala zegoen non rally gidarien erdiak Estoniakoak ziren. Markko Märtin izan zen Munduko Rally Txapelketako ekitaldia irabazi zuen lehen estoniarra, Estoniako rally zaleak gero eta gehiago erakarriz. Ott Tänak 2019an Munduko Rally Txapelketako titulua lortu zuen lehen estoniarra da. Estoniako MRT ekitaldiak, Estoniako Rallyak, rallyaren milaka zale biltzen ditu maila goreneko gidariak lehiatzen ikusteko. 

 Markko Märtin izan zen Munduko Rally Txapelketan makina bat rally irabazi zituen lehen estoniarra. Markkok WRCko 5 garaipen lortu ditu, guztira 18 podium amaiera, 207 puntu eta 101 etapa garaipen. 2004an 3. postuarekin amaitu zuen denboraldia. Rallyetako gidaririk onenetakoa zen Markko, baina erretiroa hartu zuen 2005ean istripu bat izan ondoren. Estoniako rallyzaleek WRCn interesa izaten jarraitu zuten, Finlandiako Rallya eta beste rallyak bisitatuz.
 Ott Tänak 2019ko WRC Txapelduna da, eta Martin Järveojak FIAko Munduko Kopilotu Rally Txapelketa irabazi zuen denboraldi hartan. Aurretik Tänak-ek Märtinen lorpena errepikatu zuen 2017an orokorrean 3. amaituz, 2018ko abuztuan bere bosgarren rallya irabaziz eta azkenean Märtin gaindituz 2018ko irailean bere seigarren rallya irabaziz. Tänak 2018an ere 3. amaitu zuen sailkapen orokorrean, hiru rally jarraian irabaziz eta matematikoki oraindik denboraldiko azken rallyan tituluen lasterketan egonez. Toyota Gazoo Racing WRT-ren puntu-anotatzaile gorena izan zen denboraldi hartan, denboraldi hartan Fabrikatzailearen Txapelketa irabazi zuena.
 Estoniako Rallya 2020tik aurrera Munduko Rally Txapelketako egutegian sartu zen.

 Arrauna 
Arrauna kirol ezaguna da Estonian. Arrazoi bat Jüri Jaanson da, baina beste arraunlari ezagun batzuk ere badaude Estonian. 2004 eta 2009 artean, Estoniak gutxienez domina bat lortu zuen urtero nazioarteko lehiaketa garrantzitsuetan: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, eta 2009. Sei urteren ondoren Estoniak brontzezko domina irabazi zuen 2015ean.

Tõnu Endrekson, Andrei Jämsä, Allar Raja eta Kaspar Taimsook ere domina olinpiko bat irabazi dute.

 Bela 
Tõnu Tõniste eta Toomas Tõniste anaia bikiak lau Udako Olinpiar Jokotan jarraian lehiatu ziren, 1988tik aurrera. Zilarrezko eta brontzezko domina bana irabazi zuten gizonezkoen 470 klasean, Sobietar Batasunerako (zilarra, 1988) eta Estoniarako (brontzea, 1992).

 Eskia 
Eskia oso ezaguna da Estonian. Otepää eski estazio ezaguna da. Otepää Estoniako "neguko hiriburua" bezala ere ezagutzen da (Pärnu "udako hiriburuarekin" kontrastean). Iraupen eskiko Munduko Kopako urteroko proba ere bada. 2011ko Munduko Eski Nordiko Junior Txapelketak Otepäään ere jokatu ziren.

2000. urtean Raul Ollek Vasaloppet iraupen-eskiko lasterketa irabazi zuen, munduko iraupen eskiko lasterketa zaharrena, luzeena eta handienen artean dagoena.

1999an Estoniako eskiak nazioarteko mailan arrakasta aurkitu zuen, Munduko Txapelketetan dominak irabaziz. Estoniak urrezko 4 domina, zilarrezko 2, eta brontzezko bat irabazi ditu Neguko Olinpiar Jokoetan.

 Olinpiar dominak: 2002, 2006, eta 2010.
 Munduko Txapelketako dominak: 1999, 2001, 2003, eta 2009.

Andrus Veerpalu, Kristina Šmigun-Vähi eta Jaak Mae dira Estoniako atletarik ezagunenetako batzuk.

 Abiadura patinajea 
Ants Antsonek (Sobietar Batasunarengatik lehian) urrezko domina bat irabazi zuen 1964ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Innsbrucken (Austria), 1500m. Urte berean Europako Allround Txapelduna bihurtu zen eta Oscar Mathisen Saria jaso zuen.

 Igeriketa 

 Igeriketa kirol ezaguna da estoniarren artean. Estoniako atletek nolabaiteko arrakasta aurkitu dute Europako Igeriketa Ibilbide Laburreko Txapelketan –Indrek Sei, Jane Trepp, Triin Aljand eta Martti Aljand dominak lortu dituzte aurreko urteetan–.
 Triin Aljandek igeriketako lehen domina irabazi zuen Estoniarentzat 2012ko Debrecenen.

 Tenisa 

 Kaia Kanepi estoniar emakumezko tenislari profesionala da. Bere karreraren maila gorena World No-n ezarri zen. 16 2011ko otsailaren 7an. [1] Kanepik bere lehen WTA Tour Titulua irabazi zuen Palermon 2010ean, WTA titulu bat irabazi zuen lehen emakume jokalari estoniarra bihurtuz. Grand Slameko sei final laurdenetara ere iritsi da, hau lortzen duen lehen estoniarra bihurtuz eta lehen hogei postuetan sailkatu zen lehen estoniarra izan zen.
 Jürgen Zoppek 2012ko ATP biran aurrerapen bat egin zuen, Australiako Irekia, Roland Garros, eta Wimbledon bakoitzeko berdinketa nagusietarako sailkatuz, eta bere lehen berdinketa nagusiko ATP txapelketako garaipena lortu zuen Bukaresten, munduko sailkapenetan top-100 jokalari gisa ezarriz.
 Anett Kontaveitek sei bakarkako titulu irabazi ditu WTA biran, baita hamaika bakarkako eta bost binakako titulu ere ITF biran, bere ibilbidean. 2022ko ekainean, bere singleen rankingik onena lortu zuen munduko 2. zenbakian, eta lehen singleen jokalari estoniarra izan zen 10 onenen artean eta inoizko sailkapenik handienean.

 Boleibola 
Estoniako gizonezkoen boleibol selekzio nazionalak 14. postuan amaitu zuen 2009ko Europako Boleibol Txapelketa, 2011ko Europako Boleibol Txapelketa 12. postuan eta 2015eko Europako Boleibol Txapelketa 11. postuan.

 Pisu-altxaketa 
Garai batean Estoniarentzat kirolaren alor arrakastatsuenetako bat izan zen pisu-altxaketa. Alfred Neuland 1920ko eta 1924ko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen eta urrezko eta zilarrezko domina bana irabazi zituen, hurrenez hurren, Estoniako lehen urrezko domina olinpikoa bihurtuz. Alfred Schmidt luma-pisuko pisu-jasotzailea izan zen, 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuena. Arnold Luhaäär 1928ko eta 1936ko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen eta zilarrezko eta brontzezko domina bana irabazi zituen, hurrenez hurren. Jaan Taltsek zilarrezko domina bat irabazi zuen Sobietar Batasunerako pisu-altxaketan 1968ko Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina bat 1972ko Olinpiar Jokoetan. 

 Estoniako beste pisu-jasotzaile nabarmen batzuk: Jaan Kikkas, Harald Tammer eta Mart Seim.

 Borroka 
Borroka izan zen Estoniarentzat 1920 eta 1936 artean arrakasta gehien izan zuen proba olinpikoa eta baita oso ezaguna ere. 2006an, Heiki Nabi Estoniarako borrokako lehen munduko txapeldun amateurra bihurtu zen. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Nabik zilarrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 120 kg-ko grekoerromatarrean. Nabik bere ibilbide handiarekin jarraitu zuen 2013ko Munduko Txapelketan bigarren urrezko domina eta 2014ko Munduko Txapelketan brontzezko domina irabaziz.

 Estoniako borrokalari nabarmenak: Aleksander Aberg, Georg Baumann, Georg Hackenschmidt, Georg Lurich, Oskar Kaplur, Osvald Käpp, Martin Klein, Anton Koolmann, Johannes Kotkas, Jaan Jaago, Albert Kusnets, August Neo, Eduard Pütsep, Voldemar Väli eta Epp Mäe emakumezko borrokalariak.
 Kristjan Palusalu Estoniako atleta ezagunenetakoa da nahiz eta duela 80 urte 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu.

 Beste kirol batzuk 

 Sumo borroka ez da ezaguna izan Estonian, baina Barutok benetako arrakasta aurkitu zuen kirol horretan.
 Margus Hunt futbol amerikarreko defentsa estoniar jokalaria da, Ameriketako Futbol Liga Nazionalean (NFL) jokatzen duena. Jaurtiketetan junior mailako munduko txapelduna izan zen, AEBetan unibertsitatean hasi aurretik inoiz ez baitzuen futbolean jokatu.
 Andrus Murumets Estoniako gizon indartsua da. 2009an Strongman Txapeldunen Liga irabazi zuen.
 Kiiking, kirol berri samarra, 1996an asmatu zuen Ado Koskek Estonian. Kiikingek zabu eraldatua dakar, eta kulunkako zaldizkoa 360 graduren inguruan ibiltzen saiatzen da.
 Estoniak ere domina asko irabazi ditu izotz-bela lehiaketetan.
 Estoniako kirolariek ere hainbat domina irabazi dituzte Itsasontzi motordun lasterketa txapelketetan.
 Robin Kool, Ropz bezala ere ezaguna, Counter-Strike: Global Ofensiveko jokalari profesionala da, 17 urterekin Mousesportsekin bat eginez.

 Estoniak antolatutako nazioarteko txapelketak 
UrteaTxapelketaLekua(k)1980Udako Olinpiar Jokoetako bela estropadaTallinn2012UEFA 19 urte azpiko Europako TxapelketaTallinn, Haapsalu, Rakvere2013FIBA Europako 20 urtez azpiko txapelketaTallinn2018Munduko Biatloi Junior TxapelketakOtepää2018UEFAko SuperkopaTallinn2021Europako Boleibol TxapelketaTallinn (ko-ostalaria)2023UEFAko 17 urtez azpiko emakumezkoen txapelketaTallinn2023Emakumezkoen Europako Boleibol TxapelketaTallinn (ko-ostalaria)

 Galeria 
Estoniako kirolari ospetsuen galeria:

 Erreferentziak 

 Kanpo loturak 

 Estoniako Olinpiar Batzordearen webgunea

Kategoria:Estoniako kirola