Heli Lääts

Heli Lääts (1932ko ekainaren 24a - 2018ko otsailaren 16a) estoniar abeslaria (mezzosopranoa) izan zen, eta bere karrera 1950eko hamarkadaren erdialdean hasi zen. Läätsek nagusiki estrada, ganbera, pop, polka eta jazz musika interpretatu zituen.

 Biografia 
Heli Lääts Kuressaare herrian jaio zen, Saaremaa uhartean. Gurasoak Vladimir eta Julia Lääts (née Allik) izan ziren. Hiru seme-alabetatik gazteena zen, eta neska bakarra. Anaia nagusia Koit Läääts (1928–2008) kimikaria izan zen eta beste anaia Valdur Läääts (1929–2002) fisikaria. Hasierako urteak Sauvere herrian eman zituen. Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek Estonia okupatu ondoren, Läätsen ama, maistra, soldadu alemaniarrek exekutatu zuten tiroz 1941eko azaroaren 18an, militar alemaniar baten hilketagatik baserritarren hilketa errepresalia batean. Ama hil ondoren, izeba Annak hezi zuen. Geroago, bere aita berriz ezkondu zen.

Geroago, Lääts Kivimäe eta Rahumäeko lehen eta bigarren hezkuntzako eskoletara joan zen. 1950ean, Tartuko Unibertsitatera gorputz-hezkuntza ikastera joatea pentsatzen ari zela, abesbatza misto batean abesten ari zen, Joosep Aaviken zuzendaritzapean. Abesbatza Tallinnera joan zen Estoniako XIII. Kantu Jaialdirako eta Aavikek Läääts aurkeztu zion Aleksander Arder abeslariari, eta honek, Lääts abesten entzun ondoren, abeslari gisa zergatik ez zuen entrenatu nahi galdetu zion. Kuressaare-n ikasle-irakasle urtebete eman ondoren, planak aldatu eta Tallinn-eko Tallinn Estatuko Kontserbatorioan (gaur egun, Estoniako Musika eta Antzerki Akademia) matrikulatu zen, 1955ean graduatuz. Kontserbatorioan eman zuen lehen urtea, Georg Ots abeslariaren zuzendaritzapean egon zen.

1960an, Lääts kantuan graduatu zen Kontserbatorioan, Tiit Kuusik-ekin ikasi ondoren. Estrada eta ganbera-kantuan kalifikazioa jaso zuen lehen kantari estoniarra izan zen.

 Karrera 
1956an, Lääts Emil Laansoo Ensemble taldearekin eta Eesti Raadio Estrada Orkestrarekin estrada abeslari gisa jotzen hasi zen. Estradak, sobietar garaian, herri musika tradizionaleko interpreteei egin ohi zien erreferentzia (nahiz eta benetako Estrada terminoa (eszenatokia) askoz zabalagoa izan). Estrada musika, oro har, konpositore profesionalek eta poetek idatzi zuten. Abestiak ahozko atrebentziarako diseinatu ziren, melodia argi eta itsaskorrak zituzten, eta akonpainamendua bigarren mailako rol bati ematen zaio.MacFadyen, MacFadyen (2002) Estrada?!: Grand Narratives and the Philosophy of the Russian Popular Song since Perestroika McGill-Queen's University Press. 

1957an, Lääts beste estrada antzezle askorekin eta Metronoom multzoarekin elkartu zen Moskuko Gazteen eta Ikasleen Munduko Jaialdian parte hartzeko. 1958an, Lääts Sobietar Batasun osoko estrada lehiaketa batean titulu bat irabazi zuen lehen kantari estoniarra izan zen.

1957tik 1961era arte, Läätsek Eesti Raadioren Emakumeen Hirukotean abestu zuen, eta 1957tik 1987ra arte, bakarlari gisa aritu zen Estoniako SSR Estatuko Filarmonikoarekin (gaur egun, Estoniako Orkestra Sinfoniko Nazionala). 1966tik 1974ra, Filarmonikoaren estrada estudioko ahots-irakasle gisa lan egin zuen.

Bere ibilbidean zehar, Läätsek haurrentzako hainbat abesti ere grabatu eta interpretatu zituen. Hainbat disko ere argitaratu zituen, Eesti Raadiorentzat musika grabatu zuen eta Mikk Mikiver, Uno Loop, eta Jaak Joalarekin abestiak grabatu zituen. Estonian bere abesti ezagunenetako batzuk "Tsirkus," "Kaunid baleriinid," "Oma laulu ei leia ma üles," "Kevad ja päike," eta "Tänav, pink ja puu" dira.

 Bizitza pertsonala eta heriotza 
Heli Lääts Peeter Saul orkestra-zuzendari eta piano-jotzailearekin ezkonduta egon zen berrogeita hamasei urtez. 1958an Kadrinan ezkondu aurretik, bi urte zeramatzaten harreman batean. Saul 2014an hil zen. Bikoteak bi seme izan zituen, Indrek eta Kaarel. Lääts 85 urterekin hil zen arrazoi naturalengatik 2018ko otsailaren 16an Tallinnen. Tallinngo Metsakalmistu hilerrian lurperatu zuten.

 Sariak 
Läätsek Estoniako SESko Artista Meritu titulua jaso zuen 1970ean eta Estoniako SESko Herri Artista 1976an. 1980an, Ohorezko Intsigniaren Ordena jaso zuen. 2004an, Izar Zuriaren Ordena jaso zuen, V. Klasea. Urte horretan bertan, Estoniako Kultura Nazionalaren Fundazioaren lau Bizitza Osoko Lorpenen Sarietako bat irabazi zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Estoniako abeslariak