San Marko opil

San Marko opila, apirilaren 25ean San Marko jaiaren baitan Gipuzkoa ekialdeko herrietan oparitzen den opila da.

 Opilaren historia 

San Marko opilen jatorria, San Marko eguneko prozesioetako erromesen hamaiketako edo bazkarian dago, eta lotura du pazko-opilen ohitura zabalduarekin. Haragi, arrain eta bestelako elikagaiez gain, garaiko dokumentuek erakutsi bezala enpanada zen apirilaren 25ean ospatu hamaiketako hartan gehien jaten zen elikagaietako bat. Opiletik oso gertu dagoen elikagaia izanik, honen jatorria azal dezake. Prozesioetan parte hartzen zuten gazteei arrautza egosi eta ogi puska bat ematen zitzaien. Antza denez, hamaiketako horietatik datoz opila osatzen duten oinarrizko elikagaiak: ogi edo torta eta arrautzak.

Tradizioz, opila, labean egositako torta bat izan da, gari- edo arto-irin orearekin egina, arrautza egosiak gainean edo txorizo zati bat barrualdean zuela. Denboran zehar eman diren aldaerak ugariak izan dira: Ia kasu gehienetan torta hauek arrautzak erabiliaz apaintzen dira, gorringoa erabiliaz margoturiko arrautzak. Arrosa koloreko arrautzak dira Bidasoa aldean opilak apaintzeko erabilitako apaingarri deigarrienetarikoak.
Teoria batek dioenez, arrautzak arrosa kolorekoak izatearen arrazoia kasualitatean da, Elgorriaga gozodendan pasatako zerbaitek eragindakoa. Madriletik etorria zen emakume batek urtero eraman ohi zuen bere semebitxiari eskaintzeko opila. Behin, torta egiteko erabilitako ogi masa bizkotxo batengatik alda zezaten eskatu zuen. Hain ona iruditu zitzaien torta berria, non opilaren basea aldatu zuten. Arrautzei dagokionez, behin arrautzak garrapiñada batzuekin batera egosi ondoren arrosa kolorea hartu zuten eta hain gustukoak izanik , egun opil batzuetan apaintzeko erabiltzen diren kolorezko arrautzak dira.

Beste teoria batek kataluniarren eragina ikusten du arrautzen kolore arrosa horretan. Gerra Zibila ostean okin katalan bat kokatu zen Irunen. Bere ohiturak jarraituz bere lurraldean prestatzen diren monas de pascua direlakoak egiten jarraitu zuen. Gozo honek, erdialdean, margoturiko arrautza bat zuen eta amabitxiek euren seme besoetakoei oparitzen zizkieten, oso antzekoa den opilen ohitura.

 Osagaiak eta prestaketa 
Lehenengo opilak ogi arruntak ziren, baina ore gainean arrautza bat edo gehiago izaten zituzten. Aurrerago, Izarra likorez lurrindutako ore hautsiarekin egiten hasi ziren eta, egosi aurretik, piperrez eta arrautzez apaintzen zituzten. Opilek aldatzen jarraitu dute eta, gaur egun, apaingarriz betetako bizkotxoak egiten dituzte.
erdian|thumb|Gozogileak San Marko opilak egiten
Opil tradizionala egiteko ondoko osagaiak behar dira: 1 kg irin, 500 g azukre, 500 g gurin, 3 arrautza eta Izarra likorea. Aldiz, gaur egungo opilaren oinarria bizkotxo arrunta da edo, bestela, irin zati baten ordez almendra xehatua daukan bizkotxoa. Azken hori kolore arrosa biziz tindatutako arrautza egosiz apaintzen da. Gaur egun, beste elementu koloredun ikusgarri batzuk eransten zaizkie, adibidez: gorringoak, koloretako anisak, goxokiak eta abar. Kasu batzuetan, arrautza egosien ordez, txokolatezkoak jartzen dituzte. Opil guztiek txita hori bat izan ohi dute, apaingarri gisa.

 Opilen mota ezberdinen irudiak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 San Marko jaia
 Pazko-opila

 Kanpo estekak 

Kategoria:Jaiak herrialdearen arabera
Kategoria:Opilak
Kategoria:Tradizioa
Kategoria:Apirileko ospakizunak
Kategoria:Gozogintza
Kategoria:Oarsopedia