Manuel Lardizabal

Manuel Lardizabal Uribe (San Juan del Molino, Tepetitla de Lardizábal udala, Tlaxcala, 1739ko abenduaren 22a – Madril 1820ko abenduaren 25a) politikari eta legelari monarkikoa izan zen.

 Biografia 
Mexikon jaioa, Puebla de los Ángelesko San Ildefonso ikastetxean, Filosofia eta Letrak ikasi zituen. 1761ean bere anaia Migelekin batera, Espainiara joan zen. Bertan  Legeetan Batxilergoko titulua lortu zuen Burgo de Osmako Unibertsitatean (1761) eta Kanonetan Valladolidekoan (1761-64). 1775ean Real Academia Españolan sartu zen. Dirudienez, Francisco Antonio Angulo aitaginarrebak zuen C besaulkiaren oinordekoa izan zen 1743tik, 36 urterekin, eta 1783an, 44 urterekin, Akademiako Idazkaria izan zen. Zuzenbide penalaren alorrean egin zituen ekarpen nagusiak, Karlos III.ak zigor-legeen erreformari aurre egiteko batzorde bateko kide izendatu baitzuen 1770ean. Bere ekarpen teorikoak baliotsuak izan ziren, baina praktikan urriak testuinguru politikoagatik: 1794an Manuel Godoyk bere arbaso gipuzkoarren lurretara erbesteratu zuen (Segurara hain zuzen ere), bere anaia Migelekin batera Bergarako Euskalerriaren Adiskideen Errege-Elkarte berritzaile eta eraginkorrean irakatsiz, eta, aldi berean, Espainiako liberalek mespretxatu egin zuten, 1770eko hamarkadatik aurrera, bere filiazio absolutistagatik. Beraz, zuzenbide penalaren arloan egindako ikerketa sakonak gorabehera, ez zuen 1822ko kode penala izango zena egiten lagunduko, Hirurteko Liberala deiturikoan.

Lardizabalek, dirudienez, kristau ilustratu gisa definitu zuen bere burua, eta Cessare Beccaria erreformistaren eragin handia izan zuen. Haren ideiak garai hartan nagusi zen absolutismoaren ikuspegitik jaso zituen, eta bere "Discurso sobre las penas, contrido a las leyes de España para facilitar su reforma" (1782) ospetsua idazteko erabakia hartu zuen. Diskurtso hori zigorraren ingurukoa da, eta ekitatean, justizian eta arrazoian oinarrituta legeak aldatzeko premiazko beharra aldarrikatzen du. Pentsalari italiarrarekin bat zetorren kontratu soziala estatuko ius puniendiaren jatorritzat hartzean, baina Lardizabalek boterearen jatorri jainkotiarra azpimarratzen zuen, eta, ideia horretan oinarrituta, botere-banaketa ukatzen zuen, Gaztelako Kontseiluarekin bateraezina zelako, baita bere anaia Migelek ere, Cadizeko Juntak Erregetza Kontseilukoak, aldaketagatik benetako subiranotasuna herriarena zela adierazi zuenean, geroago Espainian onartuko zuten bezala.

Lardizabalen ekarpenik garrantzitsuena bere Zigorraren Teoria (utilitarista erlatiboa edo moderatua) izan zen, ziur asko Beccaria gainditzen duen eremua. De Beccariak legezkotasun-printzipioaren nagusitasuna onartzen zuen eta, beraz, arbitrio judizialaren arbuioa, zigorren proportzionaltasuna (azkarrak eta seguruak izan behar zuten) eta tortura abolitzeko beharra. Hala ere, eta garai hartako joerarik aurreratuenen aurka, ez zuen heriotza-zigorra baztertzen, ez zuen onartzen berdintasuna zigor-legearen aurrean, eta ez zuen uste prebentzioa zigorraren justifikazioa zenik; izan ere, Lardizabalek zigorra helburu nagusi batean (delitugilearen zuzenketa) eta mendeko helburu batzuetan (eskaramendua, segurtasuna eta erreparazioa) oinarritzen zuen.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Jose Luis Orella: Manuel y Miguel de Lardizábal y Uribe y el Estatuto de Bayona. Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria. 4.koadernoa, 2009. ISBN: 978-84-8419-179-7. 233-254 or.
 Julio Zárate: La Guerra de Independencia. Vicente Riva Palacio: México a través de los siglos, III.liburuki. Mexiko: Ballescá, 1884.
 Cerezo Mir, José. Curso de Derecho Penal español, I. lib, 82. orr. Tecnos, Madril, 2002. ISBN 84-309-2878-2
 García-Pablos de Molina, Antonio. "El utilitarismo moderado de Manuel Lardizábal" de "CRIMINOLOGÍA: Una introducción a sus fundamentos teóricos", 8 Ed., 274-276 orr.. Tirant Lo Blanch manuales, Valentzia, 2016. ISBN 978-84-9143-299-9

 Kanpo estekak 

Kategoria:Espainiako legelariak
Kategoria:Mexikoko legelariak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Eusko-mexikarrak
Kategoria:Real Academia Españolaren akademikoak
Kategoria:Espainiako monarkikoak