1954ko Blonseko elur-jausiak

1954ko Blonseko elur-jausiak Austriako herri horretan urtarrilaren 11n izandako gertakaria izan zen.Drexel, A.,ggd G., & Kessler, J. (2018). Blons in Vorarlberg, Austria- 60 Years Sustainable Avalanche Protection: Experience, Setbacks and Lessons Learned (pp. 1-8). Retrieved from https://arc.lib.montana.edu/snow-science/objects/ISSW2018_P03.5.pdf 
Vorarlberg estatu federatuan gertatu ziren, non eragin handia izan zuten Walserreko Haran Handian eta, zehazki, Blons herrian. Elur-jausiak bi egunez gertatu ziren 1954ko urtarrilaren 11tik aurrera, eta 125 pertsona hil ziren; horietako 57, hain zuzen, Blonsen. Bi elur-jausi handik Blons suntsitu zuten 9 ordutan, eta bigarrenak lehen elur-jausitik biktimak salbatu nahian zebiltzan sorosleak lurperatu zituen.Holler, P. (2016). The Most Disastrous Avalanche Events in Austria since 1946/7(pp. 410-412). Retrieved from https://arc.lib.montana.edu/snow-science/objects/ISSW16_O18.01.pdf Elur-jausiek suntsipen handia eragin zuten Blons herrian, etxebizitzen azpiegituraren herena kaltetuz eta biztanleriaren herena hilez. Blonseko elur-jausiak Austriako historiako ehorzketa masiborik okerrenetakotzat jotzen dira, elur-jausi baten ondorioz hildakoen kopururik handienetako batekin.Davis, L. (2008). Natural Disasters (p. 7). New York: Infobase Publishing.

 Geografia 

Blons herria Bludenz barrutian dago, Vorarlberg estatu federatuan, Austriako mendebaldean.Encyclopedia Britannica. (2011). Vorarlberg | state, Austria. Retrieved from https://www.britannica.com/place/Vorarlberg Vorarlberg estatuak mendebaldean Liechtensteinekin muga egiten du. Bludenz 525 mendi dituen eskualde menditsua da.PeakVisor. (2020). Bludenz Mountains. Retrieved 22 April 2020, from https://peakvisor.com/adm/bludenz.html Vorarlbergen 1315 elur-jausiak izateko arrisku handiko gune daude.Holler, P. (2007). Avalanche hazards and mitigation in Austria: a review. (Author abstract)(Report). Natural Hazards, 43(1), 81–101.Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11069-007-9109-2 Blonseko elur-jausien abiapuntuak Falvkopf eta Mont-Calv mendiak izan ziren. Tontor hauek 1.500 metroko altueran daude eta herria inguratzen dute.The Sydney Morning Herald. (1954). 200 Dead Missing in Avalanches. The Sydney Morning Herald. Retrieved 27 May 2020, from https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/18404463/1071967 Falvkopf itsas mailatik 1849 metrora dago. Blonsen elur-jausien kokapenen koordenatuak honako hauek dira: Latitudea: 47.2160 Luzera: 9.8160.Latitude. (2020). GPS coordinates of 1954 Blons avalanches, Austria. Latitude: 47.2160 Longitude: 9.8160. Retrieved 21 April 2020,  from https://latitude.to/articles-by-country/at/austria/106475/1954-blons-avalanches Blonsen eremua erraz higa daitezkeen arrokez inguratuta dago.

 Elur-jausiak 
1954ko urtarrilaren 11n, 09:36an, lehen elur-jausia hasi zen Flavkopfen, eta 10:00etan Blons herria jo zuen. Lehenengo elur-jausiak herriaren ekialdeari eragin zion, 82 pertsona lurperatuz eta 34 pertsona hilez. Gau horretan bertan, 19:00etan, bigarren elur-jausi bat gertatu zen Mont-Calvetik abiatuta. Bigarren elur-jausiak Blons herriaren erdigunea jo zuen; 43 pertsona lurperatuta geratu ziren eta 22 hil ziren. Lehen elur-jausitik erreskatatutako hamasei pertsona ere bigarrenak lurperatu zituen. Bi elur-jausiak katastrofiko gisa sailkatu zituzten. Maila katastrofikoan sailkatutako elur-jausi batek inguruko paisaia kaltetzeko ahalmena duela, elur-jausiak haran bateko azpiegiturak kaltetu eta suntsitu ditzakeela eta tamaina handikoa dela esan nahi du.SLF. (2020). Avalanche sizes - SLF. Retrieved 24 April 2020, from https://www.slf.ch/en/avalanche-bulletin-and-snow-situation/about-the-avalanche-bulletin/avalanche-sizes.htmlHoller, P. (2009). Avalanche cycles in Austria: an analysis of the major events in the last 50 years. Natural Hazards, 48(3), 399–424. https://doi.org/10.1007/s11069-008-9271-1 Elur-jausia gertatu zen goizean, tokiko irratiak iragarri zuen elur-jausien alerta-sistemak ohartarazi zuela "elur-jausien arriskua oso larria bihurtu dela eta handitzen jarraitzen duela". Robert Dobnerrek, bizirik atera zenak,  eguna "elurrez betetako astelehen ilun bat" zela kontatzen du.

 Erreskate-misioa 
Blonsen elur-jausiak erreskatatzeko erantzuna motela izan zen, elektrizitate- eta telefono-lineetan izandako kalteengatik, eta horrek atzeratu egin zuen erreskatatzaileek elur-jausien berri izatea egun bat geroago. Elur-jausiek harrapatutako biktimak salbatzeko misioak Austriako historiako lehen aireko zubia sortu zuen. Aireko zubiek berehala eman ditzakete gertaeren lekuan erreskate-misio bat egiteko behar diren ekipamendua eta baliabideak, transzeptoreak, palak eta zundak barne.Hohlrieder, M., Thaler, S., Wuert, W., Voelckel, W., Ulmer, H., Brugger, H., & Mair, P. (2008). Rescue missions for totally buried avalanche victims: conclusions from 12 years of experience.(Report). High Altitude Medicine & Biology, 9(3), 229–233. https://doi.org/10.1089/ham.2007.1061 Erreskate-txakurrengana ere jo daiteke, usaimena erabiltzen baitute pertsonak bilatzeko. Austriako lehen esku-hartzaileek erreskate misio bat hasi zuten 1954ko urtarrilaren 13an, eta Alemania, Suitza eta Estatu Batuak bezalako herrialdeek ere biktimak erreskatatzen lagundu zuten. AEBetako Aire Armadak 99 helikoptero eta 11.000 kg erreskate-hornidura eman zituzten, eta Swiss Air-Rescuek 14 erreskatatzaile, 6 erreskate-txakur, 2 helikoptero, medikuak eta 5 erreskate-paraxutista bidali zituen. Elur-jausi batek jo eta harrapatu dituen biktimen heriotza-kausa nagusietako bat asfixia da. Horrek esan nahi du pertsonek bizirik jarrai dezaketela lurperatuta dauden bitartean, eta bizirik irauteko aukerak izan ditzaketela.Boyd, J., Haegeli, P., Abu-Laban, R., Shuster, M., & Butt, J. (2009). Patterns of death among avalanche fatalities: a 21-year review. (Research)(Report). CMAJ: Canadian Medical Association Journal, 180(5), 507–50712. Retrieved from https://doi.org/10.1503/cmaj.081327Mcintosh, S., Grissom, C., Olivares, C., Kim, H., & Tremper, B. (2007). Cause of Death in Avalanche Fatalities. Wilderness & Environmental Medicine, 18(4), 293–297. https://doi.org/10.1580/07-WEME-OR-092R1.1 Blonseko elur-jausietatik bizirik atera ziren batzuek 17 eta 62 ordu artean zeramatzaten harrapatuta. Sydney Morning Heralden artikulu batek, Blonseko elur-jausien berri ematen zuenak, erreskate-taldeek haran sakon eta estu bati aurre egin behar izan ziotela deskribatzen zuen, bi aldeetan elur tonaz estalia, eta gizon trebe orok lagundu zuela. Sorosleei laguntzeko bengalak erabili zirela ere kontatzen du, elur-jausiek argiak kaltetu baitzituzten eta ur-hornidura eta errepide eta trenbide bidezko komunikazioak eten.

 Ondorioak 
Blonsen elur-jausien ondorioz, "270 ehorzketa izan ziren, eta 125 hildako, 55 etxe eta ehunka nekazaritza-eraikin suntsitu eta 500 abelburu hil ziren". 1954an, Blonseko biztanleria 376 pertsonakoa zen, eta heren bat (111 pertsona) zuzenean hil ziren elur-jausien ondorioz.Ruth, K. (1998). Snow (pp. 201-202). William Morrow and Company. Inguruko Leduc meategian lan egiten zuten gizonen erdiak ere hil ziren. Etxebizitzen herena ere suntsituta geratu zen: herriko 90 etxeetatik 29 eraitsi zituzten. Hogeita hamahiru biktima beren kabuz salbu jarri ahal izan ziren, 31 salbamendu-taldeek erreskatatu zituzten eta 47 hilda aurkitu zituzten. Elur-jausiaren unean bere etxean sukaldean ari zen emakume bat labeko txingarrek eragindako erreduren ondorioz hil zen, eta kolpez jo zuten. Erreskate talde batek 17 orduren ostean bizirik aurkitu zuen beste gizon bat shock batek jota hil zen, elurretan zenbat denbora egon zen lurperatuta jakin ondoren, albiste-zerbitzuek jakinarazi zutenez. Bizirik aurkitutako biktimetatik 8 geroago hil ziren.

 Sorburua 
Austriako Alpeetan beti jasan dituzte elur-jausiak bezalako arrisku naturalak. Blonsi eragin zioten elur-jausien aurreko aldian, mendiko hegaletan eguraldi hotza eta elurteen igoera azkarra ezin izan ziren mantendu. Elurte bortitzek 2 metro baino gehiagoko sakonera izan zuten 24 ordutan. Hollerren arabera, lehen elur-jausia baino bi egun lehenago, 1954ko urtarrileko neguan, "ipar-mendebaldera begira zegoen aurrealde batek elur berriaren sakonera handia eragin zuen", bereziki Vorarlbergen. Elurte handiaren ondoren, tenperaturak gora egin zuen. Elur-geruzak pilatzen direnean eta tenperaturak igotzen direnean, elurraren kohesioa hondatu egin daiteke eta elur-jausi bat eragin dezake.Snow Avalanches. (2013). In Environmental Geomechanics (pp. 39–71).

1954ko urtarrila baino lehen, Blonseko elur-jausien aurkako babes-neurriak 1906 eta 1908 bitartean ezarri zituzten lehen aldiz. Hesien euskarri-egiturak eta gutxi gorabehera 2 - 2,5 metroko elur-hormak zituzten, 1954ko elur-jausietan suntsitu zirenak eta desegokitzat jo zituztenak. Blonsetik gora zeuden mendietan, zuhaitzak ere sakabanatuta zeuden, eta horrek baso-estaldura eskasa eragiten zuen, eta, beraz, herriarentzako babes-estaldura txikia. Blons herriko herritarrek ere neurriak hartu zituzten inguruko eremuetan elur-jausiaren arriskua saihesteko. Negua hurbiltzen ari zenean, Blonseko zinegotziek arrisku handiko eremu batean zegoen gurutze bat kentzen zuten, kalterik jasan ez zezan. Blonseko troka jakin batean, herritarrek hitz egiteari uzten zioten, eta bata bestearen atzean ibiltzen ziren zubi bat zeharkatzean. Elur-jausi bat eragin zezaketen dardararik sor ez zezaten egiten zuten hori, eta, bat askatuz gero, bananduta egoteak aurretik eramango zirenen kopurua murriztuko zuela uste zuten.

 Erantzuna 
Blonseko elur-jausiek, 1954an, "Alpeetako elur-jausien aurkako babes modernoa iragarri zuten". Elur-jausi horien eragin handiaren ondorioz, eta Austrian gertatutako beste batzuen ondorioz, Vorarlbergeko Blons herria etorkizunean elur-jausien mehatxuetatik babesteko neurriak hartu ditu. Ordutik, maila "katastrofikoko" elur-jausiek behera egin dute Austrian, babes-neurri orokorrak hobetzeari esker.

Blonsetik gora dauden mendietan, baso-estalkiari eta zuhaitzen kalitateari buruzko ikerketa sakona egin da, elur-jausien aurkako babesa eraginkorragoa izan dadin. "Uholdeak eta Elur-jausiak Kontrolatzeko Baso Ingeniaritzako Zerbitzua" arduratzen da Austrian arrisku naturaletatik babesteko neurriak aplikatzeaz. Blonseko elur-jausietatik, 1954an baino askoz baso-estaldura handiagoa dago, basoberritze ahalegin handiak direla eta. 1971n, 520 hektareako baso-estaldura zegoen, eta 2009an, berriz, 601 hektareako estaldura. Baso-estaldurak elur-jausien aurkako babesa hobetzen lagun dezake, elurraren abiadura mantsotu eta erorketa-distantzia murriztu baitezake.Teich, M., Bartelt, P., Grêt-Regamey, A., & Bebi, P. (2012). Snow Avalanches in Forested Terrain: Influence of Forest Parameters, Topography, and Avalanche Characteristics on Runout Distance. Arctic, Antarctic, And Alpine Research, 44(4), 509-519. Retrieved from https://bioone.org/journals/arctic-antarctic-and-alpine-research/volume-44/issue-4/1938-4246-44.4.509/Snow-Avalanches-in-Forested-Terrain--Influence-of-Forest-Parameters/10.1657/1938-4246-44.4.509.full Blons inguruan milioi erdi zuhaitz landatu dira gutxi gorabehera, eta horietatik lau bostenak izei gorri dira. Zuhaitz espezie hori eraginkorra da elur-jausien aurka babesteko, 2 metrorainoko sakonera izan dezakeen sustrai-sistema sakona dela-eta egonkortzea ziurtatzeko gaitasuna duelako. Blonseko elur-jausien hasierako gune nagusietan, 6,5 kilometroko defentsa-mekanismoak jarri dituzte ordutik, besteak beste, altzairuzko elur-zubiak, zintzilikarioak eta zurezko eta altzairuzko eraikuntzak, baita elur arrastoko 315 eraikin eta haizearen jitoaren aurkako 745 metroko hesiak ere.

Blonsen elur-jausien ikerketek Austriako elur-jausien zikloak hobeto ezagutzen eta ulertzen lagundu dute, eta horrek, aldi berean, elur-jausien iragarpen eraginkorragoa egiten lagundu du.RECCO. (2014). The White Death: An avalanche disaster from 1954. Retrieved 23 April 2020, from https://reccoprofessionals.wordpress.com Ikerketa baten arabera, Austriako historiako elur-jausi handienetatik "bi heren inguru [elur-jausietatik] ipar-mendebaldera bideratutako fronte-eremu baten ondorioz gertatu ziren".Holler, P. (2009). Avalanche cycles in Austria: an analysis of the major events in the last 50 years. Natural Hazards, 48(3), 399–424. https://doi.org/10.1007/s11069-008-9271-1 Elurteen gorakadak elur-jausi "katastrofiko" horien kausan eragin handia izan zuela ere jakin zen. Ikerketak zenbait egoera meteorologiko Austrian gertatzen diren elur-jausien ziklo eta patroiekin lotuta daudela ondorioztatu zuen, eta elur-jausi bat noiz espero daitekeen hobeto iragartzen lagundu du. Elur-jausien alerta-sistemak ere online daude orain. "Elur-jausien Alerta Zerbitzu Europarren" helburua "gizarteari elur-jausiak aurreikusteko eta alertan jartzeko zerbitzu eraginkor eta eraginkorrak" ematea da, eta Europa osoko eremuetan, Blons barne, elur-jausiaren edozein arrisku egon daitekeela jakinarazi diezaiekete herritarrei. Elur-jausiak detektatzeko sistema bat garatu du, hainbat elementu kontuan hartzen dituena, hala nola seinale infrasonikoak, sismikoak eta radarrekoak.Schimmel, A., Hubl, J., Koschuch, R., & Reiweger, I. (2017). Automatic detection of avalanches: evaluation of three different approaches. (Report). Natural Hazards, 87(1), 83–102. https://doi.org/10.1007/s11069-017-2754-1 Elur-jausiak simulatzeko teknologia moderno bat ere egin dute, elur-jausien arrisku handiko eremuetan egon daitezkeen egoera arriskutsuak simulatzeko eta elur-jausien aurkako babes-neurriak non jar daitezkeen detektatzeko. Blonseko elur-jausiei dagokienez, teknologia horrek agerian utzi ahal izan zuen piztu ziren elur-jausien hasierako puntuetan defentsarako eraikuntzarik ez zegoela.

Elur-jausien kasuan, erreskate-estrategiei dagokienez, aldaketa gutxi izan dira Blonseko elur-jausietatik. Gutxi gorabehera, pertsonen %50ek ez darama elur-transzeptorerik. Elur-jausi batek lurperatzen baditu, oraindik ere tresna eta estrategia originalak erabiltzen dira lurperatutako biktimak erreskatatzeko.

 Komunikabideetan 
Inplikatuen esperientzia kontatu duten hainbat liburu eta film argitaratu dituzte. Joseph Wechsberg txekiarrak 1958an idatzitako "Avalanche!" izeneko liburuak Blonsen elur-jausien gertaerak, zibilen istorioak, komunitate osoan izan zuen eragina eta komunitate horrek hartu dituen errehabilitazio-ahaleginak biltzen ditu.Perla, R., & Martinelli, M. (1976). Avalanche handbook. Retrieved 25 May 2020, from http://hdl.handle.net/2027/uiug.30112019255675Kirkus Reviews. (2020). Avalanche!. Retrieved 24 May 2020, from https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/a/joseph-wechsberg-2/avalanche-5/ Gertaerak honela deskribatzen ditu: "historia modernoan erregistratutako beste elur-jausi batek ez ditu hainbeste egin hain denbora laburrean eta hain leku txikian". "Der Atem des Himmels" filma eta eleberria ere 1954an Blonsen izandako elur-jausietan oinarritzen da. Deskribatu gertaeren atarikoak eta garapena. Elur-jausien gertakaria 4. denboraldiko "Disasters of the Century" dokumental-sortan ere agertzen da, 9. atalean. Bertan, Blonseko herritarren kontakizun pertsonalak agertzen dira une hartan, bizi izan zutena, bai eta berregiteak ere.IMDb. (2020). "Disasters of the Century" The Blons Avalanche (TV Episode) - IMDb. Retrieved 27 May 2020, from https://www.imdb.com/title/tt5475426/ Blonseko elur-jausien dokumentazio-zentro batek 1954ko elur-jausietan gertatutakoei buruzko gertaerak eta argazkiak jarri ditu ikusgai, bai eta eremuaren segurtasuna handitzeko abian jarri diren babes-neurriak ere.Alpenregion Vorarlberg. (2018). Avalanche Documentation Centre Blons

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Elur-jausiak
Kategoria:1954ko gertakariak
Kategoria:Austriako hondamenak
Kategoria:Bludenz barrutia