Anahi Mariluán

Anahi Rayen Mariluan (Neuquén, Argentina, 1977ko abenduaren 25a) artista eta kantautore maputxea da. Kantu propioak idatzi eta konposatzen ditu mapudungun hizkuntzan, Maputxe herriaren hizkuntzan.

 Bizitza 
Musika tradizioko familiakoa da, eta txikitatik abesten eta idazten du. Bere hitzetan: “Amatasunak mapuzungun hizkuntzan (Hizkuntza maputxea) bakarrik abesteko aukera eman zidan, gaur egun Argentinan eta Txilen banatuta dagoen nire herriko hizkuntzari jarraipena emateko aukera gisa".

Bost disko bakarlari grabatu ditu.

 Kisulelaiñ |Ez gaude bakarrik 2015ean 
 2016an Amulepe taiñ purrun | Jarrai dezala gure dantzak Violeta Parra eta Victor Jara bezalako autore garrantzitsuen abestiak interpretatuz mapudungunera itzulita.
 2018an Mankewenüy | Kondorraren laguna  hirugarren diskoa argitaratu zuen, Arteen Funts Nazionalaren beka bati esker.
 2021ean Futrakecheyem zomo | Ancestra-k bere laugarren albuma estreinatu zuen El Club del Disco-ren laguntzarekin. 
 2024an Pu ko | Urak bere bosgarren diskoa kaleratu zuen, uraren defentsari dedikatutako diskoa, Alemania, Peru, AEB, Mexiko, Herbehereak, Costa Rica, Kuba, Kolonbia, Ekuador, Kanada, Espainia eta Txile zeharkatuz kantatu zuen.

 Aintzatespenak 
Arteen Funts Nazionaleko bekaduna izan zen zazpi aldiz: 2002 (Antzerkia), 2010, (Adierazpen Folklorikoak), 2011 (Letrak), 2013 (Adierazpen Folklorikoak), 2016 (Musika), 2019 (Musika) eta 2021 (Musika).

Mapu Kimün bideoklip onenaren FAB saria jaso zuen (2015), María Manzanares eta Bruno Osorioren errealizazioarekin. Talde sortzaileak 8M Saria jaso zuen Kirchner Kultur Etxean erakutsitako Sin combate Treng Treng Kai Kai bideokliparengatik, 2023tik Argentinako ondare nazionalaren parte dena.

2018an, Choique abestiari Músicas y territorio saria eman zioten, Andi Grimschdit-ekin batera Amulepe taiñ purrun diskoan, Nekazaritza eta Abeltzaintza Teknologiaren Institutu Nazionalaren eta INAMUren lehiaketan. Urte horretan bertan TED hitzaldi bat emateko deitu zioten.

Bere Pire bideoklipa New Yorkeko Smithsoniano Institutuan estreinatu zuten eta Sin Combate Treng Treng Kai Kaik zorte bera izan zuen hiri berean. 

Letragile gisa, Literatura Ilustratuaren Lehiaketan (EMB) Lehen Aipamena jaso zuen Alicia Pez-ekin batera, Ufiza ipuin-kantuagatik. Ondoren, ipuina estatuko argitaletxe baten haur literaturako lehen saria izan zen. 2024an Las Guachas Argitaletxeak Flor amiga de diez guanacos bere lehen poema liburua argitaratu zuen.

2022an  El libro de las diezmil cosas Kassel ekimenean parte hartu zuen, 

 Bestelakoak 
Anahi Mariluan, gainera, Folklorean lizentziaduna da, eta soinu-artxiboak eta ikus-entzunezkoak zaintzen diplomaduna. Diziplina horietan, sormen- eta ikerketa-lana babesten du, kantuak testuinguru zabalagoetan jartzeko; Avellanedako Antzerki Eskolan Aktore Prestakuntzan egresatu zen; eta ül-a ikasten du, kide den herriaren kantua..

Film luzeak musikalizatu ditu, eta dokumentaletan, performancean eta poesia bisualean parte hartu du.  

Bi alditan, emakumeen kantuaren tradizioengatik interesatutako dokumentalak zuzendu zituen. Volver (2024) eta Cantos de la Memoria - Cantos con sentido (2009).

 Diskografia 

 2004: Tambor + Ella , Tamborelá - Danborrak emakumeen eskuetan 
 2009: Mujeres al pie de la cordillera, -Danborrak emakumeen eskuetan 
 2012: Buztinezko instrumentuak - Kantatzen duen lurra, CD + Liburua.
 2015: Kisulelaiñ / Ez gaude bakarrik.
 2016: Amulepe Taiñ purrun / Jarrai dezala gure dantzak.
 2018: Mankewenüy / Kondorren laguna.
 2021: Futrakecheyem zomo / Arbasoak.
 2024: Pu ko / Urak.

 Zinemarako soinu-bandak 

 Badatoz (2024 - CALAS beka).
 Wampo (2023 - INCAA).
 Lurraren ipuinak (2023 - INCAA).
 Mankewenüy (2022 - INCAA).
 Mapuzungun (2015 - Canal Encuentro)
 Emakumearen begi-ninia (2012 - DOCTV)
 Barrualdera (2011) Leit Motiv trailerra.
 Memoriaren kantuak - Zentzudun kantuak (2009) - Zuzendaritza

 Liburuak 

 Flor Amiga de diez guanacos (2024 - Las Guachas).
 Ufiza - En un canto un mundo (2021- FER).
 Instrumentos de barro - Tierra que canta (2012- Arteadentro).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Maputxeak
Kategoria:Argentinako kantautoreak
Kategoria:Argentinako folk abeslariak
Kategoria:Mapudungun