Erdialdeko Atlaseko amazigera

Erdialdeko Atlaseko amazigera edo tamazight (,  ahoskatua; ), hizkuntza-familia afroasiatikoen artean kokatzen den Amazigeraren aldaera bat da, Atlas Ertaineko 3.600.000 hiztunek hitz egiten du, batez ere, eta gutxi batzuek Aljerian eta Frantzian. VII. mendetik aurrera, asimilazio-prozesu bat hasi zen, arabiera mintzatzen zuten taldeak iritsi zirenean.

Amazigera hitza erabiltzen dute bai amazigera orokorra izendatzeko, baita erdialdeko Marokoko hizkerak ere. Horregatik ere deitzen zaio Erdialdeko Marokoko amazigera ere.
Jatorriz amazigera, beste Amazig-hizkuntza batzuk bezala, oso gutxi idazten zen. Hala ere, gaur egun, hiru idazketa-sistema daude hizkuntzarako: tifinag-a, arabiar alfabetoa eta latindar alfabetoa. 2003ko irailean, tifinag-a haurrei irakasten hasi ziren Marokoko eskoletan, baina alfabeto latinoa nahiago dute amazig hizkuntzalariek eta ikertzaileek. Alifat edo alfabeto arabiarra da nagusi Marokoko amazigen literaturan.

Erdialdeko Atlaseko amazigera lau amazig hizkuntza mintzatuenetako bat da, Kabiliera, tarifit eta taxelhiytarekin batera, azken biak Marokon gehien hitz egiten diren aldaerak direlarik. Nagusiki Ait Atta tribukoek hitz egiten dute, eta hegoaldeko aldaerak Ait Haddidu, Ait Sadden, Ait Ayach eta beste tribuetako batzuek hitz egiten dituzte. Taixelhit-a mendebaldeko Atlas Garaian eta herrialdeko hego-mendebaldearen zati handi batean hitz egiten da, eta tarifit iparraldean hitz egiten da, batez ere Rifean. Erdialdeko Atlasekoa taxelhiytetik oso hurbil dagoenez, bi aldaeretako hiztunak arazo handirik gabe komunika daitezke; tarifit zenata taldekoa da eta urrunago dago.

Aldaera hauek bereiztea zaila izan daiteke hiztun denek izen bera erabiltzen dutelako eta beraz beste hizkuntza batzuk ere beren hizkuntzari buruz hitz egin dezaketelako amazig bezala (tamazight).  Gainera, lau aldaera horien arteko aldea fonologikoa da batez ere, eta lexikoa sintaktikoa baino gehiago. Erdialdekoak berak badu barne-aniztasun handia, lenizioren bat gertatzen bada ere. Afroasiar hizkuntzetan ohikoa denez, erdialdekoak kontsonante enfatiko batzuk ditu, baita ubularrak eta faringealak ere. Hizkuntza honek sistema fonemiko tribokalikoa du, baina hitz asko ere baditu bokal fonemiko horiek gabekoak.

 Fonetika 

 Bokalak 
Hona hemen Erdialdeko Atlaseko amazigerazko bokalen taula:
+AitzinekoErdikoAtzekoItxiIreki

 Kontsonanteak 
Hona hemen Erdialdeko Atlaseko amazigerazko kontsonanteen taula:
+EzpainkariHobikariSabaikariBelarUbularFaringariGlotalArruntFaringarituArruntEzpainkarituArruntEzpainkarituSudurkariLeherkariAhoskabeAhostunIgurzkariAhoskabe()()Ahostun()()HurbilkariDardarraniztun

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Becker, Cynthia «Amazigh textiles and dress in Morocco: metaphors of motherhood». African Arts. James S. Coleman African Studies Center [Los Angeles], 39, 3, 2006, pàg. 42–55. DOI: 10.1162/afar.2006.39.3.42 
 Ben-Layashi, Samir «Secularism in the Moroccan Amazigh Discourse». The Journal of North African Studies. Routledge, 12, 2, 2007, pàg. 153. Arxivat de l'original el 23 de setembre 2010. DOI: 10.1080/13629380701201741. ISSN: 1362-9387 
 Chaker, Salem. «Le TAMAZIGHT (Maroc central) – Tamaziɣt» (en francès).  París:  INALCOAA
 El Aissati, Abderrahman «Berber in Morocco and Algeria: Revival or Decay?». AILA Review (Association Internationale de Linguistique Appliquée), 10, 1993, pàg. 88–109. Arxivat de l'original el 12 d’octubre 2006 
 El Aissati, Abderrahman «Ethnic identity, language shift and The Amazigh voice in Morocco and Algeria». Race, Gender & Class. an Interdisciplinary and Multicultural Journal, 8, 3, 2001. Arxivat de l'original el 7 de juny 2009 
 Ennaji, Moha. Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco.  University of Fes, Morocco, 2005. ISBN 0-387-23979-0.
 Hoffman, Katherine E. «Berber language ideologies, maintenance, and contraction: Gendered variation in the indigenous margins of Morocco». Language & Communication, 26, 2006, pàg. 144–167. Arxivat de l'original el 9 de juny 2010. DOI: 10.1016/j.langcom.2006.02.003 
 Kossmann, Maarten G; Stroomer, Harry J. «Berber Phonology». A: Phonologies of Asia and Africa.  Eisenbrauns, 1997, p. 461-475. ISBN 1-57506-019-1
 Lucas, Christopher «Jespersen's Cycle in Arabic and Berber». Transactions of the Philological Society, 105, 3, 2007b. Arxivat de l'original el 29 de novembre 2009
 Moustaoui, Adil. «Dossier no. 14 – The Amazigh language within Morocco’s language policy».  Barcelona:  Ciemen. Arxivat de l'original el 12 de desembre 2009.
 Ross, Samantha. «The Mother Tongue in Morocco: The politics of an indigenous education».   University of East Anglia, 2004. Arxivat de l'original el 19 de març 2012. ç
 Sadiqi, Fatima. Studies in Berber Syntax.  Würzbug: Königshausen und Neumann, 1986. ISBN 3-88479-295-4.
 Souag, Lameen. «Writing Berber Languages: a quick summary».   L. Souag, 2004. 

 Ikus, gainera 

 Amazigera
 Amazig
 Marokoar Amazigera estandar

 Kanpo estekak 
 UCLA Archive for Tamazight
 Tamazight Dictionary (hegoaldeko barietatea)

Kategoria:Marokoko hizkuntzak
Kategoria:Amazig hizkuntzak