Joseba Lekuona

Joseba Lekuona Yaben (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1972ko azaroaren 8a) eskultorea da. Hainbat motatako lanak egiten ditu: hilarriak, monolitoak, errauts-kutxatilak, lapidak, eskulturak, iturriak, ezkutu heraldikoak, kapitel erromanikoak, baxerak eta eskultura erlijioso eta zibila.

Enpresentzako eta partikularrentzako etxeen eta elementu arkitektonikoen zaharberritzeak egin ditu ere bai; esate baterako, Fitero eta Olibako Monastegiko piezak edo Ardatz (Itzagaondoa)-ko Beheko Iturria. 

 Bizitza 
1991n, Batxilergoko eta eraikuntza metalikoen adarreko lanbide heziketako ikasketak egin ondoren, hargintzako ikasketak hasi zituen Iruñeko eskola-lantegian. Gauzak honela, Iruñean lantegi txiki bat sortu zuen.

1993tik 1998ra, eskola-lantegian bertan monitore izan zen, baina bere tailer propioa berriro ireki zuen.

Urteetan zehar, batzuetan modu autodidaktan, modelatzeari, marrazkigintzari, argazkigintzari, artearen historiari, etab. buruzko ikastaroak egin zituen eta 2002. urtean, gainera, hargintza eta harriaren estereotomia ikastaroa egin zuen Leongo lanbide zentroan.

Milango Studio Vinacciarekin batera Iruñeko Udaleko "CREAR ARTESANIA" proiektuan parte hartu zuen, non Nafarroatik pasatzen den Donejakue bidean oinarritutako serie bat egin zuten, gero Bartzelonan (Iberiona 2005eko markoan) eta Milanen erakutsi zena.

2006tik aurrera, bakarkako etapa berria hasi zuen Josebak eta 2010ean, "SINGULAR.ES" XXI. mendeko espainiar artisautzako katalogoan parte hartu zuen, Espainiako fundazioak bultzatuta, kultura ministerioko artisautza berritzeko helburuarekin. Katalogo hau hilabete batez egon zen ikusgai Portoko arte tradizionalen zentro erregionalean, bai eta Parisko Institut national des Métier d'art erakundean ere; geroago Marokon, eta azkenik New Delhin (India).

2013. urtean, bide berria hartu zuen eta euskarri gastronomikoen lehen prototipoak sortu zituen. Horrek Mugaritz jatetxeko I+G departamentuarekin lanean hastea ekarri zion, aldizka serieak eginik. Gauzak horrela, 2015ean, bere lantegia Urnietara (Gipuzkoa) aldatu zuen.

2018an zehar, Basque Luxuryrekin kolaboratu zuen (Euskal Herrian luxua sustatzen duen enpresa) eta ondorioz, Basque Luxury Studion bere "Bipolarra" obra ikusgai egon zen.

Lekuona Ereintza Elkarteak Errenterian (Merkatuzar eraikinean) antolatzen dituen hainbat "Euskal Herriko Eskulangintza Azoka"-tara joan da; esate baterako, 31. ediziora (2009ko maiatzak 1-3), 32. ediziora (2010eko apirilak 30-maiatzak 2), 34. ediziora (2012ko apirilak 28-maiatzak 1), 35. ediziora (2013ko maiatzak 3-5) eta 38. ediziora (2016ko apirilak 29-maiatzak 1).

Artistak, gainera, hainbat sari jaso ditu; esate baterako, 2013an, Errenteriako artisautza azokan, "Stand onena" saria eta Artiolak (Gipuzkoako artisautza gunea) antolatzen duen "Interpreta el Kaiku" lehiaketan aipu berezia jaso zituen. 2016an, halaber, Errenteriako artisautza azokan ere,"Artisau-piezarik onena" saria irabazi zuen.

 Obrak 
Joseba Lekuonak hargintza tradizionalarekin eskuz lan egiten du, makineria elektrikoaren laguntzarekin batzuetan. Erabiltzen dituen material nagusiak Markinako marmola eta Nafarroa Garaiaren erdialdeko kareharria, hareharria eta arroka bolkanikoak dira.

 Hasierako etapa 
Hasteko, harrizko hormak dituzten etxebizitza berriak egin ditu hainbat herritan (Ilurdotzen, Lerrutzen, Mañerun, Garinoainen, Eritzebeitin,...). Harrizko elementuak berriztatu eta berregin ditu ere bai; hala nola, Leiungo Erdi Aroko dorrea, etxe gotiko baten aurrealdea Biurrunen, etxe modernista Iruñeako San Nikolas plazan, Tuterako domingotarren komentua, Nafarroako Fitero zistertar monasterioko bobedak eta Nafarroako Ospitalearen kapera. Harrizko elementu arkitektonikoei dagokionez, Ardatzeko iturria daukagu adibide, baita askaldegiak edo harrizko eserlekuak ere.

Zaharberritze-lan anitz egin ditu: Olibako monasterioko harburuak, Lukingo eliza neoklasikoko kapitelak, Tolosako San Nikolas elizako harroina, Nafarroako Artxibo Nagusiko armarria, Iruñeko Foru monumentuak eta Sarasateko eta udaletxeko fatxadetako eskulturak, baita Sarasateko monumentua ere,... Bere lan nabarmenetako bat Gergetianeko San Martín  eliza erromanikoko kapitelen hamaika erreprodukzio dira. Tamaina errealan, Erdi Aroko artisau-teknikekin zizelkatu zituen. Petrus Museum-en daude ikusgai, Itzagaondoako Lizarraga Haranan.

Beste hainbat elementu egin ditu. Adibidez, Iruñeko Kontzeju plazako Luis Paret iturrian harraska berria, Aralarko San Migelen irudiak etxeetako aurrealde eta atalburuetarako. Oroitzapenezko monolitoak egin ditu ere bai (Arruazun, adibidez, Jose Maria Satrustegiren ohorez), baita etxeen izenak, logotipoak,...dituzten errotuluak ("Eztangarena" etxe izena Urdiainen) ere. Armarriak zizelkatu ditu; Orkoiengo Udaletxekoa, kasu; edo Oltzakoa; bai eta hainbat etxetakoak ere. Muthiko Alaiak elkartearen logotipoa egin du (Iruñean). Hilarri asko eta hilobi monumentuak egin ditu ere bai Urdiaingo biztanleentzat, Lekunberrikoentzat, Lizarragakoentzat, etab.

 Bigarren etapa bat 
Bere obren beste atal bat, aurreragokoa, estereotomian datza; hau da, artean edo eraikuntzan aplikatzen den materialen mozketa. Are gehiago, mozketa zilindrikoak eta argiak forman daukan jarreraren esperimentazioa bateratzen ditu Lekuonak. Honi esker, forma leuneko piezak sortzen ditu; hala nola, Hasiera (2018), Hargia II (2018), Bihurki III (2009), Bipolarra (2015), Ezkaba (2015), Harrigorri - Harrigarri (2016), Harhutss II, Gestalt... Bere lan gastronomikoak "Hartea" enpresa barnean biltzen dira (eskuzko platerak eta harrizko mahai-apaingarriak egiten dituen enpresa). Honen helburua esperientzia gastronomikoa arte kategoriara igotzea da. Beraz, plater hauen bidez, bezeroek ontziei ere arreta jartzen diete eta ez soilik janariari. Erabilitako materialak Euskal Herriko harrobitako marmola, kareharria, hareharria eta harri bolkanikoak dira.

Enkargu gehienak luxuzko jatetxeek egindakoak dira; hala nola, Hélène Darroze jatetxeak erosi diote (Parisen eta Londresen), Aitor Zabala chef den Somni jatetxeak (Los Ángelesen) eta Basque kitchen jatetxeak (Singapuren). Noizean behin, bilduma pribatuak sortzen ditu, salmentara bideratuak.

 Erakusketak 
Erakusketa indibidualak

 "Sensaciones de la materia" erakusketa Apaindu galerian (Iruñea). 2018ko azaroaren 23tik 2019ko urtarrilaren 7ra. Bertan estereotomia teknika erabiliz sortutako obrak aurkeztu zituen.
 Bipolarra piezaren erakusketa 2019an, Basque Luxury Studioan (Donostia). Estereotomia teknikarekin egindako obretako bat da.
 2019an egindako "Geomateria" erakusketa, Ekain galerian (Donostia). Bost piezaz osatutako erakusketa izan zen; alde batetik, solidoak hustuz sortutako bi pieza (horien posizioa aldatzean argiak sortzen dituen itzalen jokoak ikusteko) eta beste alde batetik, gure inguruko materialak ezagutarazteko hiru pieza. 

Erakusketa kolektiboak

 "Artezki" erakusketa, 2004an, bere lehen erakusketa kolektiboa izan zen. Artezki 2004an Artozkin sortutako mugimendua izan zen, Itoizko Urtegia sortzeko Artzibarreko herriak (Artozki kasu) suntsitzearen aurrean erresistentzia gisa eratu zenik. Hogeita hamarren bat artista erresistentzia gisa agertu ziren eta herriko Elizan beren obrak ikusgai jarri zituzten (argazkiak, eskulturak eta memoriazko objektuak); hala nola, Joseba Lekuonaz gain, Koldo Arnanz, Jose Luis Zumeta, Anton Mendizabal, etab. Hala ere, obra hauek Eliza suntsitzerakoan desagertu ziren, baina 2023ko maiatzan, 34 obretatik 14 berragertu ziren, anonimoki.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Joseba Lekuona - Hartea
Kategoria:Iruindarrak
Kategoria:Nafarroa Garaiko eskultoreak