Wörthersee

Wörthersee (alemanez  ahoskatua; , Likens, Gene E. 1975. Primary Productivity of Inland Aquatic Ecosystems. In: Helmut Lieth & Robert H. Whittaker (eds.), Primary Productivity of the Biosphere, pp. 185–202. Berlin: Springer-Verlag, p. 191.Steinberg, Michael. 1995. The Symphony: A Listener's Guide. New York: Oxford University Press, p. 324.Tesch, F. W. 1977. The Eel: Biology and Management of Anguillid Eels. Transl. Jennifer Greenwood. Londres: Chapman and Hall, p. 195.) Austriako Alpeetako aintzira da, Karintia estatuan dagoena. Estatuko lakurik handiena da eta, era berean, Alpeetako aintzirarik beroena.

 Datu geografikoak 
19,39 km²-ko azalera du eta 16,5 kilometrotan zehar hedatzen da ekialdetik mendebaldera. Izotz Aroko glaziar batez osatutako Klagenfurt arroko paisaia uhinduan sakonune batean dago. Aintzira mendebaldeko Velden herriko badiatik ekialdeko Klagenfurteraino hedatzen da, forma luzanga eta estua du, eta normalean 1 eta 2 km bitarteko zabalera du. Aintzirak hartzen duen arroaren eremuak 162,1 km²-ko azalera du.

Wörthersee mendiak, iparraldean eta hegoaldean, baso trinkoak dituzten mendigune hurbilen magalak ditu alboetan. Lakuko urek kolore urdinxka berdexka berezia dute.

Lakua hiru arro nagusitan banatuta dago, uharte edo penintsulen arabera. Mendebaldekoena Veldenetik Pörtschacheraino doa, tartekoa Pörtschachetik Maria Wörtheraino eta ekialdekoa handik Klagenfurteraino.

Lakuaren punturik sakonena 85,2 metrokoa da, eta batez besteko sakonera, berriz, 41,9 metrokoa.

Wörthersee ibaia erreka txiki ugariz hornitzen da, eta horietako handiena Reifnitzbach da, 0,63 m³/s-ko batez besteko emariarekin. Aintzirak duen irteera bakarra Glanfurt ibaia da. Glanfurt ibaiak Glan ibaira isurtzen ditu urak, eta Gurk ibaiak Drava ibaira isurtzen du.

Wörtherseek bere kokapenagatik eta beste faktore geografiko batzuengatik duen haizearen babesagatik, goiko ur-geruza, 8 metroko sakonerara iristen dena, 25 °C-rainoko tenperaturetara irits daiteke, ertzetan altuagoak ere izan daitezkeenak. Ekainaren amaieran 20° C-ko tenperaturara iristen da lakua, eta irailaren erdialdera arte ez da tenperatura horretatik jaitsiko. Lakua urtarrilaren erdialdetik amaierara bitartean izoztu ohi da, eta martxoaren hasieran eta erdialdean urtzea gertatzen da. Izotz-geruza oso eta itxi bat negu hotzetan baino ez da ematen. Lakua 2006ko otsailean izoztu zen azkenekoz, gutxi gorabehera 15 kilometroko pista natural batean izotz gaineko irristaketa egiteko aukera izan zenean.

 Toponimia 
Wörthersee izena Erdi Aroko goi alemaneko uharte (Werd) izenetik dator. Horren arrazoia aintziran zeuden lau uharteak ziren (Schlaginsel, Kapuzinerinsel, Maria Wörth Insel eta Maria Loretto Insel), eta Maria Wörthek eta Maria Lorettok urteen poderioz itsasertzarekin bat egin dute, penintsula bihurtuz.

XIX. mendera arte Werdersee toponimoa erabiltzen zuten, egungo Wörthersee toponimoaren ordez.

 Gertuko hiri eta herriak 
Wörtherseeko ertzeko hiririk garrantzitsuena Klagenfurt da, Karintia estatu federatuko hiriburua.

Hiri horretako hirigune historikoa aintziratik lau kilometrora dago, eta hari lotuta dago Lendkanalen bidez. XVI. mendean eraiki zuten, eraikuntza-materialak garraiatzeko eta hiriko harresiak inguratzen zituen lubakia urez hornitzeko. Klagenfurti dagozkio Europapark eta Maria Loretto penintsula, Maria-Loretto gaztelua duena.

Wörtherseeko bigarren herririk garrantzitsuena, Velden, aintziraren beste ertzean dago, mendebaldekoan. Aintziraren ertzetako beste herri batzuk Krumpendorf, Pörtschach, Techelsberg, Maria Wörth eta Reifnitz dira.

Gainera, aintziraren ertzetan herri ugari daude, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran eraikiak.

 Ekologia 
Wörthersee aintzira-multzokoa da, eta ez dago uraren joan-etorri erabatekorik, 50 eta 60 metro arteko sakoneraraino bakarrik nahasten da, eta beheko ur-geruzak geldirik daude. Horren arrazoia, haizearen egoera eta uholde urriak direla-eta haizearen aurrean babesteko faktoreez gain, bere azalerari dagokionez laku sakon samarra izatea da. Uraren portaera horren ondorioz, ur-geruza sakonenek ez dute oxigenorik modu naturalean, eta, beraz, oxigenoaren maila txikiagoa dute. Horrez gain, hildako organismoak geruza horietan hondoratzen dira eta oxigeno-mailak gehiago murrizten dituzte.

Inguru horretako biztanleriaren hazkunde handiak, batez ere 1960ko hamarkadan, aintzirara isuritako hondakin-uren hazkundea eragin zuen. Horrek ekarri zuen oxigeno gutxiko uraren eremua handitu zuten mantenugaiak gehitzea. Hori dela eta, aintziran eutrofizazio gotorleku bat sortu zen, aintziran algen garapen handia bultzatu zuena.

Hondakin-urak bideratzeko sare bat eraikitzeak eta beste saneamendu-neurri batzuek geldialdia eragin dute eutrofizazioan, eta 1970eko hamarkadan jo zuen goia. 1971tik 2002ra bitartean, Wörthersee-ak uretan elikagai gutxiago dituen laku baterantz egin du, bereziki goiko ur-geruzetan. Beraz, algen hazkundea mugatu egin da.

Wörtherseen hainbat arrain-espezie aurki daitezke, hala nola karpa, hainbat perziforme, brema, amerikar perka, daplata, amuarraina eta siluroa.

 Turismoa 
Wörtherseek nahiko goiz hartu zuen garrantzi turistikoa. Horren arrazoietako bat Karintia, Klagenfurt eta Villach hiri garrantzitsuenen artean duen posizioa da.Rogy: Tourismus in Kärnten, S. 163 1864an, Klagenfurt Südbahn trenbidearekin lotu zuten, eta, ondoren, trenbidea, Villacherako bidea, aintzira inguratuz eraiki zuten. Honela, vienatar aberats askok eskualdea uda-eremu on bat bezala aurkitu zuten. Besteak beste, Gustav Mahler, Johannes Brahms edo Alban Berg musikariek atseden hartu eta konposatu zuten.

1853an, Edmund von Herbert baroiak Wörtherseen lurrun-ontzien lehen konpainia sortu zuen, eta diru asko inbertitu zuen erabilitako lurrun-itsasontzi batean, Maria Wörth, bere elkarteko lehen eta azken ontzia izango zena.

Garraio-linea bat ezarri zen, non ontzi hori bi aldiz zihoan Velden eta Klagenfurt artean. Linea hau erosi edo lan egin behar zuten eskualdeko biztanleek erabiltzen zuten. Gainera, Lendkanalarekin Klagenfurt erdigunera irits zitekeen. Lehen urtean, garraio-prezioak altuak izan arren, 30.000 bidaiarik baino gehiagok erabili zuten linea hori.

1863an, Klagenfurt Südbahn trenbideari lotu zitzaion, eta horrek, neurri handi batean, inguru horretako turismoa areagotu zuen, eta, horren ondorioz, itsasontzi bidezko garraioaren erabilera.

1883an 175.000 bidaiari gehiago izan ziren urtean, eta 1930ean 230.000 bidaiari izan ziren urtean. Denboraren poderioz, Wörtherseen itsasontzi bidezko garraioan ziharduten zazpi konpainia ere izan ziren. 1913an, oraindik esku pribatuetan zegoen azken konpainia Klagenfurt hiriak erosi zuen eta hiriko beste garraio batzuekin batera lan egin zuen.

1982an ontziola txiki bat sortu zen Wörtherseeko ekialdean, oraindik existitzen dena.

Istripu garrantzitsu bakarra gertatu da Wörtherseen: 1945ean, leherketa bat gertatu zen itsasontzi batean, eta itsasontziko pilotua hil zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Austriako aintzirak
Kategoria:Karintiako geografia