Alquería

Alquería (; arabierazko , al-qarīa- - hitzetik ekarria) lursail bat duen laborantza-etxea da, ekialdeko eta hego-ekialdeko Espainian, batez ere Granada eta Valentzia probintzien artean, tipikoa dena. Erdi Aroan, Al-Andaluseko hirien (medinen) inguruan zeuden landa-komunitate txikiak aipatzen zituen. XV. mendetik aurrera, esanahia aldatu eta gaur egungoa jarri zuen, finka mota batena.

 Historia 
Alquería bat etxe gutxi batzuetako landa-komunitate txiki bat da. Familia batek edo gehiagok osatzen dute, eta inguruetako lurrak ustiatzen eta abeltzaintza-jarduerak egiten zituzten. XV. mende inguruan egungo zentzua hartzen hasi zen. Valentziako l'Hortan, non betidanik ugariagoak izan diren, nekazaritzako ustiategi garrantzitsu bati dagokion bidaiari-lekua da, normalean lur ureztatuetan, minifundioaren berezko barraca eta zereal eta abeltzain izaerako masia ez bezala. Erdi Aroaren amaieran, alquería-gotorlekuak forma modernoagoak hartu zituen, jauregi txiki baten itxura zuten eta landa-giroko jauntxoak bizi ziren bertan.

Zentzu modernoan, hainbat faktoreren ondorioz desagertu dira alquería asko. Batzuek hainbat jarduera hartu zituzten, hala nola errotak edo tailerrak, nahiz eta askok abandonatu egin zuten erabilerarik eza edo despopulazioa zela eta. Bestalde, hirigintza-politika espantsionistan, jabegoak ondasun gutiziatuak dira, okupatzen duten orubeak dakarren balio ekonomikoari dagokionez. Horren guztiaren ondorioz, oraindik ere dauden etxola asko eta asko hondamen-arriskuan daude. Batzuk, jabetza pribatukoak, etxebizitza gisa zaharberritu dira, normalean bigarren bizileku gisa, baina ez dira ugarienak. Landa-turismoaren gorakada dela eta, batzuk ostalaritzaren alorrera egokitu dira, ostatu edo jatetxe gisa, eta beste batzuk kultur-etxe edo museo gisa.

 Motak 
 Valentziar alquería
Valentziako ohiko alquerían oinplanoa laukizuzena da, eta batzuetan beste bat gehitzen zaio, perpendikularra, angelu zuzena osatuz; batzuk bi karratuk osatzen dituzte, bata bestean inskribatuta. Oinplano irregularrekoak ere badaude. Altxaera fatxada lauak izaten ditu ia beti. Ateak zirkuluerdiko arkua izan ohi du, baina dinteldua ere izan daiteke. Frontean leiho-ilara bat edo bi daude; zaharrenek triboladun profilak izaten dituzte, algimez edo parteluzez banatuta. Beheko solairuan etxebizitza bera dena dago, eta bereziki nabarmentzekoa da ezkontza-ganbera edo -estudioa. Beheko solairuaren atzealdean, kanpai-tximinia handia duen etxea dago. Bi solairu daudenean, lehenengoak gelak izan ditzake, hasiera batean jaunentzat izango liratekeenak. Ohikoa da solairu bakarra andana izatea, uztak gordetzeko eta, antzina, zeta-harrak hazteko erabiltzen zena. Teilatuen estalkia beti mairutar teilz egina dago. Joan Fusterrek aipamen zabala egiten die valentziar alqueríei El País Valenciano bere obran. Miquel del Rey arkitektoak sakon aztertu ditu Valentziako landa-arkitektura eta, bereziki, Valentziako Hortako alqueríak.

 Granadar alquería
Granadan eta Andaluziako beste probintzia batzuetan, hala nola Jaenen, Malagan eta Almerian, gaur egun arte iritsi dira batzuk. Alpujarretan eta Guadixko eskualdean, gaur egun, landa-turismorako berreskuratzen ari dira, eta beste batzuk kortijo edo udalerri bihurtu dira. Beste batzuek, ordea, ez zuten halako zorterik izan, eta bertokoen hiri handietara joatearen ondorioz desagertu ziren.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Herri arkitektura
Kategoria:Espainiako arkitektura
Kategoria:Etxe motak
Kategoria:Gaztelaniazko hitzak eta esaldiak
Kategoria:Landetxeak
Kategoria:Eraikuntza