Terezinha Rêgo

Terezinha de Jesus Almeida Silva Rêgo, ezagunagoa Terezinha Rêgo izenez (São Luís, Maranhão estatua, Brasil, 1933ko otsailaren 5a – Ibidem, 2024ko maiatzaren 3a) botanikaria, farmazialaria,  irakaslea eta ikertzailea izan zen. Maranhãoko Unibertsitate Federaleko hezitzaile garrantzitsua izan zen.

Botanikaren irakaskuntzan jardun zuen, desagertzeko arriskuan zeuden sendabelarrei buruzko ikerketa zabalak egiteaz gain. Maranhãon zegoen flora amazoniarra aztertzen aritu zen, eta horri esker landare-tratamenduetan erabiltzen ziren sendagaien manipulazioan lan egin ahal izan zuen. Lan hau inspirazio iturri izan zen Maranhãoko Farmácia Viva proiektua martxan jartzeko.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
1933an jaio zen Brasilgo Maranhão estatuko São Luisen. Gurasoak  Francisca da Conceição Almeida Silva eta Joaquim Pedro da Silvaren izan ziren.

Oinarrizko Hezkuntza eta Batxilergoko ikaslea izan zen Rosa Castro Kolegioan, eta bertan hasi zen zientziekiko eta landareekiko zaletasuna garatzen. Bigarren mailako ikasketak Maranhense Lizeoan osatu ziren.

Bere familia Cajapió udalerriko lursail baten jabea zen. Aitona Armadako koronela eta Estatu idazkaria zen, eta oso interesatua zegoen landareen bidezko tratamenduaz. Horregatik,  jendeari beti galdetzen zion ea zer hartzen zuten dena delako gaixotasuna sendatzeko. Aitona inspirazio handia izan zen bere ibilbiderako, bere babesaz gain, ikerketetan batutako materialak pisatzeko bere lehen baskulak oparitu baitzizkion sendagaiak prestatzeko.

 Ikasketak 
1955ean Farmazia eta Biokimikako Lizentziatura karrera egiten hasi zen (gero 1966an sortutako Maranhãoko Unibertsitate Federalaren parte izatera pasatuk zen erakunde federal isolatua), 1957an lortu zuen graduatzea. Unibertsitate sasoian, Botanikako irakaslea izan zen eskola nagusietan Maranhãon (Rosa Castro, Liceu Maranhense, Santa Teresa).

Graduaurreko ikasketak egiten ari zenean, Terezinha periferiako auzoetara joaten zen gaixotasun arruntenak ikertzera, eta jada ezagunak ziren landareak ekartzen zituen, tratamendu mota jakin baterako aztertuak, jendeak farmazia bat eskuratzea oso zaila zela iritzita, botikak oso garestiak baitziren. Sendagai naturalak ekoizteko landareen hautaketatik atera zen printzipio aktiboa. landa eremutik zetozen eta gaixotasunak belarrekin tratatzera ohituta zeuden pertsonekiko kezka ere bazegoen eta ez zituzten landare berdinak aurkitzen hiriburuan. Lorategi sendagarrien instalazioa sustatu zen.

Terezinhak aitortu zuen medikamentu alopatikoak eraginkorragoak zirela, erantzun azkarragoak ematen zituztelako, baina pentsatu zuen haien albo-ondorioak sendoagoak zirela belarren medikamentuenak baino, zenbait gaixotasun tratatzeko erabil baitzitezkeen.

1959an São Pauloko Unibertsitatean hasi zen Botanika Orokorreko doktoretza egiteko, eta 1965ean São Luísera itzuli zen.

Ikerlariak Botanika Orokorreko Irakasle Livre titulua lortu zuen São Pauloko Unibertsitatean (USP) hiru urte eman ostean, Capes-eko bekadun gisa, eta Tagetes minuta Lren azterketa morfologiko eta anatomikorako ekarpen tesia bukatu zuen 1977an. Maranhãoko Unibertsitate Federalean defendatu zuen, eta Unibertsitateko Farmazia Saileko irakasle bihurtu zen.

 Lan ibilbidea 
Bere ibilbide akademikoan zehar, hainbat liburu, txosten eta artikulu argitaratu zituen, hala nola: “50 tés medicinales de la flora de Maranhão” eta “Fitogeografía de plantas medicinales en Maranhão” (1977); “Análisis de las propiedades claves de la flora de la Baixada Maranhão” (1977); “Análisis de las valores de la Preamazónica” (1980);“Plantas medicinales de la flora de Maranhão” UFMAko ikerketa koadernoetan, 1985  eta “Acta Amazônica” (1977)

1984ko urtarrilean, “Ático Seabra” herbarioa sortu zuen UFMAn, eta Maranhão estatuko flora ezaugarritzen zuten 10.800 espezie katalogatu ziren, CNPq-ren (Garapen Zientifiko eta Teknologikoko Kontseilu Nazionala) laguntzarekin.

Fitoterapian ere espezializatu zen Habanako Unibertsitatean, Kuban. Horrez gain, Larrialdietako Kimika Toxikologikoko Ikastaroan (1970), Biologiako Ikastaroan (1970); “Maranhãoko Farmazialarien I. Biltzarrean” Analisiko Eguneratze Ikastaroa (1982) eta Landare Sistematikako Ikastaroan (1976);  Landare Anatomiari buruzko ikastaroa, 1982, Brasilian.

Bere lan nagusien artean, belarrez egindako hiru sendagai daude: Cabacinha esentzia, Jarabe de Urucum xarabea eta  Assa-Peixe tintura. Cabacinharen esentzia 20 urteko ikerketaren emaitza izan zen. Sinusitisa, errinitisa eta faringeko amigdala-arazoak tratatzeko erabiltzen da, cabacinharen fruitua alkoholetan infusiatuta. Terezinha Regok txanana delakoari buruzko ikerketak ere egin zituen, São Luiseko Aldenora Bello Ospitalean minbiziaren tratamenduan osagaia izanik, sistema immunologikoa hobetzeko erabil daitekeen substantzia energetikoa duen lore horia.

2001etik aurrera, Txinako unibertsitateak Maranhãoko Unibertsitate Federalarekin (UFMA) trukeak egiten hasi ziren. Achiote xarabea erabili zen Arnas sindrome akutu larriari (SARS) aurre egiteko, eta bereziki erabilgarria izan zen 2003an gaixotasunaren agerraldian. Brasilgo achiote delako ekoizpenaren zati handi bat Txinara esportatzen da eta almibar bihurtzen da. Teresinha omendu zuen Brasil-Txinako Industria eta Merkataritza Ganberak, gaixotasunari aurre egiteko hiru botika bidaltzeagatik; horrez gain, achiote-xarabea, pneumonia tratatzeko erabilia, eta asa-peixeren tindagaia, Baixada Maranhensetik sortutako belarra, diabetesaren efektuak arintzeko; eta kalabaza-esentzia, sudurreko kongestioak izaten direnerako.

1990eko hamarkadan, Latinoamerikako Etnobotanikaren ordezkari izendatu zuten Kuban, 1990. urtetik 1994. urtera.

1983an, Kordobako (Espainia) Etnobotanika Biltzarrean saritu zuten bere lana, Canela herri indigenarekin egindako ikerketengatik, 1970eko hamarkadaren bukaeran herrian egun batzuk eman ostean, sendatzeko erabiltzen ziren 75 landare hautatu eta sailkatuta. Brasilgo Elkarte Botanikoak kaleratu zuen lana.

2019an bilkura berezia egin zitzaion Senatu Federalaren ohorez behar zuten herritarren osasunerako eta farmazialari berrien prestakuntzarako irakasleari.

Irakaslea Maranhãoko Zientzia Akademiaren sortzaileetako bat izan zen, Maranhãoko Bioteknologia Zentroa (MAR-BIO) koordinatu zuen eta Maranhãoko komunitate behartsuetan fitoterapia proiektuak garatu zituen Farmácia Viva programa estatalaren bidez. Programa horrek 32 lorategi izan zituen inplementatuta estatu agentzietan, irakaskuntza erakundeetan, eskoletan, komunitate kiliromboletan eta arrebaletan.

 Heriotza 
Teresinha 2024ko maiatzaren 3an hil zen, 91 urte zituela, jaioterrian, pneumonia hartu ostean arnas gutxiegitasunarengatik. Astebetez egon zen larri hiriburuko ospitale pribatu batean, erori eta buruan kolpea hartu ondoren.

Irakaslea 56 urtez baino gehiagoz egon zen ezkonduta Piauí Artur Nunes do Rêgo zirujau dentistarekin. Bi alaba izan zituzten: Tânia Maria Silva Rêgo, musika irakaslea eta doktoregaia, eta Telma Maria Silva Rêgo, filosofia irakaslea.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Maranhão estatuko jendea
Kategoria:Brasilgo biologoak
Kategoria:Emakume farmazialariak
Kategoria:Emakume botanikariak
Kategoria:Brasilgo irakasleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:São Pauloko Unibertsitateko ikasleak