Coolidge efektua

Biologian eta psikologian, Coolidge efektua terminoak ugaztun espezie ia guztietan behatutako fenomeno bat deskribatzen du. Ugaztun horietan, bai arren bai emeen artean, sexu-harremanak izateko prestasuna handitu egin dela frogatu da, kide harkor berriak agertu direnean.

 Hitzaren jatorria 
Badirudi Frank A. Beach etologoak sortu zuela hitza 1955. urtean, psikologiaren arloko konferentzia batean ikasle batek egindako gomendioari jarraiki. Honela azaltzen du neologismoa:

 "...Calvin Coolidgeri buruzko txiste zahar bat, presidente zenekoa... Behin, presidenteari eta Coolidge andreari aparte ari zitzaien erakusten gobernuaren abeltegi esperimental bat erakutsi zieten, bakoitza bere aldetik. Coolidge andrea oiloen eremura sartu zenean, ohartu zen oilarretako batek oso maiz estaltzen zituela oiloak [ugaltzeko]. Estalketa horien maiztasunaz galdetu zion enkargatuari, eta hark zera erantzun zion: «Dozenaka aldiz egunean». Coolidge andreak esan zuen: «Kontaiozu presidenteari hemendik pasatzen denean». Presidenteari kontatu ondoren, Coolidgek zera galdetu zuen: «Oilo berarekin bakoitzean?». Erantzuna hauxe izan zen: «O, ez, Presidente jauna; bakoitzean oilo ezberdin batekin». Coolidgek honela amaitu zuen pasartea: «Kontaiozu Coolidge andreari».

 Ebidentzia enpirikoak 
Arratoiekin egindako jatorrizko esperimentuek honako protokolo hau baliatu zuten: Arratoi ar bat ontzi itxi zabal batean jartzen zuten, beroan sartutako lau edo bost arratoi emerekin batera. Arratoi arra segituan hasten zen arratoi emeak estaltzen behin eta berriro, azkenean akituta amaitu arte. Une hartan, arratoi emeak arra kolpatzen edo miazkatzen hasten ziren jarrai zezan, baina arratoi arrak ez zuen erantzuten. Dena den, kutxan beste arratoi eme bat sartuz gero, arrak hura berriro estaltzeko modua bilatzen zuen. Fenomeno hori ez da soilik Rattus norvegicus espeziearengan bakarrik gertatzen. Gertakizun horrek zerikusia du dopamina mailak igotzearekin eta horrek sistema linbikoan dituen efektuekin.

Gizakiarengan, gizonezkoek, eiakulatu ostean, aldi errefraktarioa izaten dute, ugaztun arren gehiengoaren moduan. Izan ere, orgasmoaren ostean, prolaktina mailak igo egiten dira, eta horregatik ez dira gai bikotekide berarekin (edo ohiko partnerrekin) sexu-harremanak jarraian izateko aldi batez, eta denbora behar dute sexuaren funtzioa erabat berreskuratzeko. Coolidge efektuaren bidez, eiakulazioaren osteko aldi errefraktarioa murriztu edo ezabatu egiten da, sexurako bikotekide berri bat eskuragarri badago. Efektu hori aipatu izan dute biologo ebolutiboek azaldu ahal izateko zergatik duten arrek sexu-harremanak bikotekide gehiagorekin izateko interesa, emeen aldean.

Coolidge efektuak erreferentzia egiten dio arrek eszitazio sexual berritua sentitzeari eme berri bat agertzen denean. Dena den, Lester eta Gorzalkak eredu bat garatu zuten, efektu hori emeen artean ere gertatzen ote den zehazteko. Esperimenturako, hamsterrak erabili zituzten arratoien ordez, eta ikusi zuten efektua emeengan ere gertatzen dela, baina neurri apalagoan.

2007an, ikerketa bat egin zen, frogatzeko ea Coolidge efektua aldibereko espezie hermafroditetan ere gertatzen ote zen. Efektua ur gezetako Lymnaea stagnalis moluskuarengan gertatzen zela baieztatu zuten.Koene J. M. & Maat A. T. (6 de noviembre de 2007) "Coolidge effect in pond snails: male motivation in a simultaneous hermaphrodite". BMC Evolutionary Biology 7: 212.  (en inglés) Beste aldibereko molusku hermafrodita baten kasuan, Biomphalaria glabratarenean, ez zuten efektu sexual zehatzik topatu bikotekide berri bat agertzean.Häderer I. K., Werminghausen J., Michiels N. K., Timmermeyer N. & Anthes N. (12 October 2009) "No effect of mate novelty on sexual motivation in the freshwater snail Biomphalaria glabrata". Frontiers in Zoology 66: 23.  (en inglés)

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Prolaktina

 Kanpo estekak 

Kategoria:Psikologia terminologia
Kategoria:Sexualitatea
Kategoria:Sexu erakarpen