Adelardo López de Ayala

Adelardo López de Ayala y Herrera antzerkigile, akademiko eta politikari espainiarra izan zen, errealismo literarioari atxikia. Espainiako Errege Akademiako kide numerarioa izan zen, eta hainbat aldiz jardun zuen Itsasoz Haraindiko ministro, Seiurteko Demokratikoan eta Berrezarpenean.

alt= |thumb|Adelardo López de Ayalaren erretratua, Santiago Llanta y Guerinen litografia. 

 Biografia 
1828ko maiatzaren 1ean jaio zen Guadalcanal herrian, gaur egun Sevilla probintzian dagoen arren, garai hartan Extremadurakoa zen.

Familia aberatsean, Sevillara joan zen batxilergoa eta Zuzenbidea ikastera, baina ez zuen karrera amaitu eta antzerkian murgildu zen. Sevillan idatzi zuen bere lehen lan garrantzitsua, Un hombre de estado drama historikoa. Madrilera joan zen bere obra estreinatzera, eta Teatro Español antzokian lortu zuen, 1851n. Drama honen arrakastak, gainera, Teodora Lamadrid interpretea ezagutzeko aukera eman zion, zeinarekin amodio sutsu eta zorigaiztokoa izan zuen. Handik gutxira, kapaz eta ezpataz egindako Los dos Guzmanes komedia antzeztu zuen, Calderonen antzera, eta beti miretsi izan zuen. 1851n idatzi zuen bere lehen zarzuela, Guerra a muerte, eta horrekin ekin zion genero horri. Prentsan ere parte hartu zuen, bereziki satirikoan: El padre Cobos. 1857an Merida ordezkatu zuen diputatu liberal gisa, eta hurrengo urtean Castuerak aukeratu zuen, Cabeza del Buey herrian bizi zelarik. 1857 eta 1861 urteen artean El tejado de vidrio eta El tanto por ciento idatzi zituen. Arrakasta handiak lortu zituen eta garai hartako idazle ospetsuen mailan jarri zen, hala nola Manuel Tamayo eta Baus (goi-komediaren ordezkari nagusia); bigarrenaren arrakasta hain izan zen handia, bere egilearen komediarik onenetakotzat jotzen dena, non omenaldi publiko bat jaso zuen, non Francisco Martínez de la Rosak urrezko koroa bat eta egilearen gorespenezko poema liburu bat eman zizkion. El nuevo don Juan estreinatzen jarraitu zuen. Bertan, El tejado de vidrio lanean landutako pertsonaia erromantikoari heldu zion berriro, ikuspegi berri batetik. Portugalera erbesteratu zuten Isabel II.aren erregimenari aurka egiteagatik, eta handik urtebetera Cadizko Manifestua idatzi zuen, tronutik kentzen laguntzeko. Dorrearen dukeak irailaren 27an Pavia jeneralari bidali zion gutuna eraman zuen, Alcoleako gudua hasi baino ordu batzuk lehenago. Itsasoz Haraindiko ministro izendatu zuten Amadeo I.a Savoiakoren erregealdian, baina berriz ere bere iritzi politikoek dimititzera behartzen dute.

1870eko martxoaren 25ean hizkuntzaren akademiko gisa sartu zen, Pedro Calderón de la Barca antzerkigile gogokoenari buruzko hitzaldi batekin. Alfontso XII.arekin, diputatu eta ministro izaten jarraitu zuen. 1878an Kongresuko lehendakari izendatu zuten, eta Consuelo argitaratu zuen, bere lanik onenetakoa, bere bigarren maitasuna eta emaztegaia izan zena, Elisa Mendoza Tenorio. 1878ko martxoaren 30ean estreinatu zen Madrilen, eta bere estreinaldi arrakastatsura erregea joan zen. Gainera, Maria de las Mercedes erreginaren aldeko hileta-otoitza enkargatu zion, bere azken agerraldi publikoan. 1879ko abenduan erregeak Ministroen Kontseiluko presidente izateko proposatu zion, eta Antonio Canovas del Castilloren alde errefusatu zuen, ordurako oso gaixorik baitzegoen eta urte horretan bertan hil baitzen Madrilen. Haren gorpuzkiak Madrilgo San Justo hilerrian daude.
alt= |thumb|López de Ayalaren erretratua, Cortina Farinósen lana. 

 Lanak 
Hamalau pieza inguru idatzi zituen guztira, drama historiko, komedia eta zarzuelen artean. Drama historikoak dira Un hombre de estado (1851), Felipe III .aren idazkaria eta Lermako dukearen eskuineko eskua zen Rodrigo Calderón jaunaren igoera eta erorketa ikusgarriari buruzkoa, eta Rioja  (1854). El tejado de vidrio (1856), El tanto por ciento (1861), El nuevo don Juan (1863) eta Consuelo (1878) dira goi-komediari egindako ekarpenak, Manuel Tamayo eta Bausekin batera.

Finantzen mundua markotzat duen El tanto por ciento (1864) lanean, engainu kolektibo bat da, eta, aldi berean, protagonistaren aberastasuna eta heroinaren ohorea inplikatuta daude, eta, azkenean, arrakasta lortzea eta tranpa sortu zuen pertsonaien taldetik libratzea lortzen dute. Consuelo (1878) izenburuko emakumea da protagonista, eta ezkontza bat onartzen du komenentzia ekonomikoengatik eta gizarte-ongizateagatik, ez maitasunagatik. Lan honekin autoreak irakaskuntza morala eman nahi du eta interes materialak interesatuen aurka nola itzultzen diren erakutsi, azkenean Consuelo bakarrik geratzen baita eta hasierako erabakiaz damutzen da.

 Kargu politikoak 
Aurrekoa
José Nacaruno Bravo (Espainiako Erresumako Itsasoz Haraindiko ministroa bezala)
Segismundo Moret80x80pxEspainiako Behin-behineko Gobernuko 1. eta 5. Itsasoz Haraindiko ministroa
1868ko urriaren 3 – 1869ko maiatzaren 21
1870eko abenduaren 27 – 1871eko urtarrilaren 4Ondorengoa
Juan Bautista Topete (bitarteko)
Bera (Espainiako Erresumako Itsasoz Haraindiko ministroa bezala)Aurrekoa
Bera (Espainiako Behin-behineko Gobernuko Itsasoz Haraindiko ministroa bezala)
Cristóbal Martín de Herrera84x84pxEspainiako Erresumako 1. eta 6. Itsasoz Haraindiko ministroa
1871eko urtarrilaren 4 – uztailaren 24
1872ko maiatzaren 26 – ekainaren 13Ondorengoa
Tomás Mosquera
Eduardo Gasset y ArtimeAurrekoa
Antonio Romero Ortiz (Espainiako Erresumako Itsasoz Haraindiko ministroa bezala)84x84pxEspainiako Erresumako 1. Itsasoz Haraindiko ministroa
1874ko abenduaren 31 – 1877ko urtarrilaren 14Ondorengoa
Cristóbal Martín de Herrera

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sevilla probintziako jendea
Kategoria:Andaluziako idazleak
Kategoria:Real Academia Españolaren akademikoak
Kategoria:Errealismoko idazleak
Kategoria:Libretistak
Kategoria:Espainiako antzerkigileak
Kategoria:Espainiako diputatuak