Baladre

Baladrea (Veratrum album) Melanthiaceae familiako landare loredun bat da. Sendabelar gisa erabili izan zen baina landare oso pozoitsua da eta jadanik ez da erabiltzen. 

Baladrea Europan eta Asiaren mendebaldean aurkitzen da. Euskal Herrian interes bereziko landarea kontsideraturik dago.

 Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen Zientziarako 1753. urtean Species Plantarum liburuan.

Generoaren Veratrum izena latinetik dator; vere ("benetan") eta ater ("beltza") eta dituen sustrai beltzei egiten die erreferentzia. Espeziearen album izena eta latinetik dator eta "kolore zuriduna" esan nahi du.

 Deskribapena 
Landare gogorra da. Errizoma oblikuo eta zuzenak ditu eta aurreko urteetako hostoen hondarrek inguratzen dute. Errizoma horretatik 175 cm ere har dezaketen zurtoinak ateratzen dira, hosto txandakatu asko dituztenak.

Hostoak handiak dira, 10-25 x 6-15 cm dituztenak, eliptikoak eta zabalak. Ez dute txortenik eta oinarrian zurtoina besarkatzen dute. Luzetara nerbio paralelo ugari dituzte. Azpialdean ile laburra agertzen da, nerbioetan bereziki.

Lore txikiz osaturiko infloreszentziak ditu, adarkaturiko pinakulutan antolaturik. Lorearen periantoak (sepalo + petalo) sei atal ditu, lantzeolatuak, tokiaren arabera kolorez zuriak edo berde-horiak. Sei estamine ditu erdigunean eta hiru estilo laburretan amaitzen den obarioa.

Fruitua kapsula iletsua da. Barnean hazi hegodun ugari gordetzen dira.

 Habitata 
280px|thumb|Baladre landarea.
Mendiko lareetan bizi da, 1700 metroko altueratik gora. Materia organiko ugari, itzala eta hezetasuna behar ditu, horregatik harkaitz arteko eta dolinetako errekasto ertz laiotzetan azten da.

Euskal Herrian kostaldetik gertu ere aurkitzen da populazioren bat baina baladre populazio gehienak mendi garaienetan sakabanatuta daude, isurien banalerroaren inguruan ( Aiako Harria, Aizkorri, Altzania, Aralar, Gorobel, Ordunte, Gorbeia, Urkiola...) eta Nafarroa Garaia eta Zuberoa arteko mendi garaienetako megaforbioetan eta larre hezeetan.

Bereziki ugaria da Ordunteko mendietan. Populazio nagusiak Salduero-Zalama inguruan daude, baina Kolitzan, Burgüenon eta Balgerrin ere ikusi dira.

 Ugalketa eta bizi-zikloa 
Landare bizikorra da, hemikriptofitoa. Neguan zati aereoa galtzen du baina udaberrian errizomatik zurtoin berriak ateratzen zaizkio. Uzatila eta abuztua artean loratzen da.

 Mehatxua 
Espezie Mehatxatuen EAEko Katalogoan "interes bereziko landarea" kategorian sailkaturik dago. Epe motzean galtzeko arraiskurik ez du baina mendi garaietan bizi denez klima larrialdiak eragingo dio.

 Erabilera 

Baladrearen errizoma sendabelar gisa erabili izan zen esate baterako zorriak kentzeko, baina kouru txikitan oso pozoitsua denez dagoeneko ez da gizakietan erabiltzen. "Baladrea sendoen hilgarri, erhoen sendogarri" esaera zaharrak erakusten du landarearen arriskua. Antzina patata-zomorro izurrien aurkako pestizida gisa erabili izan zen tarte batez.

1890. urtean Georg Salzbergerrek protoveratrina alkaloidea isolatu zuen, eta horrek egiten du landarea pozoitsu. Akaloidea irentsi eta 30 minutu eta 4 ordu artean agertzen dira pozoiketaren sintomak, eta honako hauek dira: okaldiak, abdomeneko mina, hipotentsioa, bradikardia, goragalea, logura, zorabioa eta begi-nini dilatatuak.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Melanthiaceae
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:Landare pozoitsuak
Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak
Kategoria:Europako flora