Orchis anthropophora

Orchis anthropophora lurreko orkidea bat da, Europan zehar hedatzen dena Britania Handitik Afrika iparraldera arte. Tradizionalki, espezie hau aparteko genero batean sartzen zen, Aceras, lorean espoloirik ez zegoelako. Morfologian alde hori izan arren, Europako orkideen biologia molekularrari buruz argitaratutako azken lanek Orchis-en barruan sartzen dute  

 Deskribapena 
Ia lurraren arrasean itsatsita dauden hosto-erroseta bat osatzen duten hostoak 5 cm-ko luzera duten lantza formako zeiharrak dira, eta gehienez 6 cm-ko tamaina duen sasi-bulbotik hazten dira.

Infloreszentziak zirian tente daude, hosto-erroseta basaletik ateratzen dira eta lore txikiak dituzten loratze trinkoak dituzte. Lore horietan, hiru sepaloak berde kolorekoak dira eta nerbio zentrale marroiak dituzte. Ertzak muturretatik banandutako bosten batekin lotzen dira, bizkarrezurra estaltzen duen kasko moduko bat osatuz. Kroskoaren azpian, sepaloak baino hiru bat aldiz luzeagoa den labeloa gailentzen da, eta mihi biperino baten itxura ematen dion identazio sakonarekin, beheko hereneko kolore purpura iluna du, eta gainerakoa barrualde berderantz, alde bietatik, purpura koloreko bi ezproi irteten zaizkio.
alt=|thumb|ilustrazioa
Apiriletik ekainera loratzen da. Kolorea aldatu egin daiteke: zuria, berdexka eta laranja.

 Banaketa eta habitata 
Mediterraneoko eskualdea eta Europako mendebaldea; iparraldetik Herbeheretara eta Ingalaterrako erdialdera iristen da. Belardi eta zelaietan hazten da eguzki-argiak zuzenean jotzen duen lekuetan edo erdi itzalean. Maldetan, ezpondetan eta malkarretan, lur solte, harritsu, lehor eta gutxi garatuetan, sarritan briofitoz eta Selaginella denticulata-z estalita. Espanian, Sierra de Grazalena Parke Naturalean, sastrakadietako soilguneetan bizi da, maiz Phlomis purpurea eta Cistus albidus; Ulex barticus edo beste zuhaixka arantzatsuen azpian babestuta artzaintza bizia denean. Ezkai motako sastraka degradatuetan haz daiteke. Batzuetan Orchis italica eta Neotinea maculata lagunekin. Lore txikiak, espoloirik ez dutenak baina labeloaren oinarrian dagoen depresio batean metatzen den nektarra sortzen dutenak. Eucena eta Andrea generoetako erleek polinizatzen dituzte.

 Taxonomia 
Orchis anthropophora (L.) All-ek deskribatu zuen, eta Flora Pedemontana-k argitaratu 2: 148.1785.

 Etimologia 
Orkidea hauek grezierazko orchis, barrabilak esa nahi duen izena, lur-espezie batzuetan lurpeko tuberkuluak agertzen direlako du. Orchis hitza Teitraxtok erabili zuen lehen aldiz (K.a. 371/372 - 287/286). De historia plantarum (Landareen historia naturala) liburuan. Aristotelesen diszipulua izan zen eta Botanika eta Ekologiaren aitatzat hartzen da.

anthropofhora: labeloaren forma gizakiaren antzekoa dela adierazten duen latinezko epitetoa.

Sinonimoak
 Aceras anthropomorpha (Pers.) Steud. 1840
 Aceras anthropophorum (L.) Sm. 1818
 Arachnites anthropophora F.W. Schmidt 1793
 Loroglossum anthropophorum (L.) Rich. 1818
 Loroglossum brachyglotte Rich. 1818
 Ophrys anthropophora L. 1753
 Orchis anthropophora All. 1785
 Satyrium anthropomorpha Pers. 1807
 Satyrium anthropophora Pers. 1807
 Serapias anthropophora (L.) J. Jundz. 1791
 Aceras anthropomorphum (Willd.) Sm. in Rees
 Himantoglossum anthropophorum (L.) Spreng.
 Ophrys anthropomorpha Willd. 

 Izen arruntak 
Gaztelaniaz, gizon urkatuaren lorea, gizon urkatuak, gizon zintzilikatuak bezala ezagutzen da 

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. Orchids: Care and Cultivation. London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
 Schoser, Gustav. Orchid Growing Basics. New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
 White, Judy. Taylor’s Guide to Orchids. Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
 The Illustrated Encyclopedia of Orchids by Alec Pridgeon. Published by the Timber Press.
 The Manual of Cultivated Orchid Species by Bechtel, Cribb, and Launert. Published by The MIT Press.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Orchidaceae
Kategoria:Europako flora