Mbira

Mbira, edo kalimba edo sanza, shona herriaren musika tresna tradizionala da, lamelofonoa zehazki, Zimbabwen, Mozambiken eta Malawin erabiltzen dena. Mbira  jotzeko artea UNESCOren Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren zerrendan dago 2020tik.

 Hedapen geografikoa 
Zimbabwen du jatorria eta Afrika hegoaldeko hainbat estatutan zabaldurik dago, hala nola, Malawi, Mozambike eta Hegoafrika ekialdeko eskualdeak, besteak beste.

XVI. mendean esklabuek Hego Amerikara eraman zuten.

 Deskribapena 
Egurrezko taula bat da, gainean metalezko mihi mehe batzuk (giltzak) itsatsita dituena; batzuetan, kalabaza edo zurezko erresonantzia-kaxa baten gainean ezartzen da. 

Koilara-kirtenak edo bizikletako gurpil-izpiak erabiltzen dira giltzak egiteko. Metalezko mihi hauek luzera desberdinak dituzte, flexibleak dira baina aldi berean gogorrak. Mutur bat zubi metaliko baten bidez finko dute eta bestea libre. Ez dago mihi kopuru zehatzik, badira oso gutxi dituztenak eta hogeitik gora dituztenak ere.

Badira zurezko mihiak dituzten mbirak ere, normalean banbuz eginda daude.

 Teknika 
280px|thumb|Kalimba jotzen, Zañako Museo Afroperuarrean.
Hatzekin jotzen da, mihien mutur librea erpuruekin (azazkalekin edo puntekin) punteatuz. Mihiaren luzeraren arabera maiztasun handiagoaz edo txikiagoak bibratuko dute, horrek nota desberdinak sortaraziko ditu. 

Mbira afinatzeko mihiak luzatu edo laburtu egiten dira. Horretarako mailu txiki baten bidez kolpe lehorrak ematen zaizkio muturrean.

 Historia 
Duela milaka urtetik idiofono eta lamelafono ugari existitu izan dira Afrikan. Duela 1.300 urteko metala zuen lamelofono bat  agertu zen Zambezi ibaiaren haranean. Shona herriak halako musika tresna ugari sortu zituen eta zabalduz joan ziren. Mbiraren antzeko tresnak Ipar Afrikatik hasi eta Hegoaldeko Afrikaraino aurkitu dira. Itxura eta erabilera aniztasun handiak daude, duten funtzio sozialaren arabera.

Mbira izena shona hizkuntzatik dator. Hugh Tracey etnomusikologoak mendebaldeko itxuretara estandarizatu zuen eta Afrikatik kanpora zabalkunde handia eman zion. Mbira estandarizatu horri esaten zaio Kalimba.

1960ko eta 1970eko hamarkadetan Maurice White eta Thomas Mapfumo musikariek gitarra eta baxu elektrikoarekin, bateriarekin eta adarrekin konbinatu zuten rock estiloko musika eginez. Abestietako asko mbiraren errepertorio tradizionaletan oinarritu zituzten.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa (1) metalezko mihiduna
 Soinueneako fitxa (2) zurezko mihiduna

Kategoria:Afrikako musika tresnak
Kategoria:Zimbabweko musika
Kategoria:Idiofonoak
Kategoria:Malawiko musika