Andrea Bella

Andrea Bella García (Montevideo, Uruguai, 1978ko urtarrilaren 7a) Haur hezkuntzako irakaslea, euskara irakaslea, irudigilea, hikazalea eta Bergarako Euskaraldiko dinamizatzailea da.
2025eko otsailaren 22an  Donostiako Groseko Zaldi Urdina arte eskolan ZirHika eta Euskaraldian hitanoa sustatzeko aurkezpenean parte hartu zuen Amaia Agirre Arrastoa eta Andoni Egaña Makatzaga bertsolariekin batera. Andrea Bellaren esanetan:«Nire herrialdetik hurbilago sentitzen naun (naiz), hika egiten dudanean.»

 Bizitza 

 Familia 
Andrea Bella Garcíaren aitona (amaren aldetik) asturiarra zen, eta amonaren gurasoak, galiziarrak, Ferrolekoak. Bella abizenak italiar jatorria du.

Montevideoko Haize Hegoa, San Joseko Euskaldunak taldea eta Euskaro euskal etxeetan euskara irakaslea izan zen, eta Haur Hezkuntzako irakasle Uruguaiko hiriburuko 316. haur eskolan. Hirugarren aldia egin zuen Euskal Herrian 2014an. Oporretan bi astez izan zen Maizpiden, euskara lantzen. Hirugarren astean lagunekin izan zen, Gasteizen, Algortan eta adiskideak bizi ziren tokietan. Noticias Vascas izeneko atala du Facebooken. «Erraza ez bada ere, euskara ikas daiteke Euskal Herritik at.»Andrea Bellak Irakasletzako ikasketak egin zituen. Uruguain ikasi zuen euskaraz. Familiarekin Uruguaiko Haize Hegoa euskal etxean euskal dantzak egitera joan zen, 1996an, Eusko Indarra dantza taldean. Han, euskara ezagutu eta ikasteko aukera izan zuen, Eusko Jaurlaritzaren programa baten bidez; Euskara Munduan programaren bidez, hain zuzen ere. 2014ko udako hamabostaldi bat eman zuen Lazkaoko Maizpide euskaltegian ikasten. Bere aurretik, Paola ahizpa ere ibilia zen. Ahizpak euskarazko klaseak ematen zituen eta Andrea bera ere hasi zen Uruguaiko euskal etxeetan euskara eskolak ematen. Beranduago, hitanoa ikasi zuen, lagun batek irakatsita.

 Prestakuntza 

 Hezkuntza 
1996tik 1999ra Arkitektura fakultatean ikasi zuen. 2000tik 2003ra Magisteritza ikasi zuen “Institutos Normales de Montevideo María Stagnero de Munar y Joaquín R. Sánchez” Haur hezkuntzako irakasle titulua eskuratu zuen. 2005etik 2008ra “Escuela de Artes y Artesanías Dr. Pedro Figari Arte-eskolan ikasi zuen eta Zeramista titulua jaso zuen.

 Euskara 
Hasiera batean, bere ahizpa Paola Bellarekin hasi zen euskara ikasten, Haize Hegoa euskal etxean. 2008an Euskara ikasteko aukera izan zuen, Eusko Jaurlaritzak, HABEren bidez, eta FIVUren eskutik. 2014an eta 2021ean Maizpide barnetegian ikasi zuen. 2012 eta 2019an Azterketa ofizialak egin zituen Buenos Airesen, B1 eta B2 maila.

 Arte Plastikoa 
Arte plastikoko hainbat ikastaro egin ditu. Gazte garaian, arte klaseak jaso zituen Nelbia Romerok zuzenduta Club de Grabado de Montevideon (es). 2020tik 2023ra Tunda y Omburen karikatura eta komiki tailerrean parte hartu zuen, Tunda Pradak (es) zuzenduta. 2023an Komikiak eta ilustrazioa izeneko ikastaroa egin zuen Renzo Vayrak zuzenduta, Escuela de Artes y Artesanías “Dr. Pedro Figari” institutuan. 2023an Grabatu-tailerra egin zuen Álvaro Amengualek (es) zuzenduta.

Tailer eta kongresu askotan parte hartu du, hala nola, Arte-tailerretan parte hartzea, zeramika, arte plastikak, marrazketa, besteak beste. Escuela de Expresión Institutua; Zeramikarien topaketa nazionala.“Escuela de Artes y Artesanias Dr. Pedro Figari ”Institutoa;  “Objetos artesanales de pequeño formato en cuero” eta “ Telar alto lizo, tapiz”. Escuela de Artes y Artesanías “Dr. Pedro Figari” (es); TallerBarradas - “Escuela afuera”. Artearen hezkuntzaren mintegi latinoamerikarra. - CLEA. Arte latinoamerikarrari buruzko mintegia (es); “Lugares de Co-creación en Arte, Ciencia, Tecnología y Sociedad” nazioarteko mintegia. AnillaCultural.Montevideo.

 Dantza Ikastaroak 
1995etik aurrera, Eusko Indarra dantza-taldeko kidea da, Haize Hegoa euskal etxean, Montevideon.1997tik aurrera, hainbat tango ikastarotan hartu du parte Uruguaiko irakasleekin: Alfredo Hernández, Esteban Cortez, Omar Correa, Elena Vilariño, Sergio Rodríguez eta Verónica Lagomarsino, Daniel Lapadula (Argentina), José Artigas, besteak beste. 2009tik 2012ra Dantza folklorikoen Irakasletzan aritu da “Escuela Nacional de Danza” Folklore arloa.Tailerrak: Erritmo, dantza eta musika tailerrak. Inspección Nacional de Educación Musical. C.E.I.P. Montevideo; “Giza eskubideen hezkuntza eta arte eszenikoak”, Montevideo; 2022an, “Euskal Dantzak, iraganean eta gaur egun: XIX-XXI mendeen zeharreko euskal tradiziozko eszenaren bilakaera”ikastaroa. UNED-Bergara. Eusko Jaurlaritza. Online modalitatea.

 Ibilbidea 
20 urtez, haur hezkuntzako irakaslea izan zen. Liburuen irudigile ere aritu da. Helduei euskara irakasten ibilia da, 10 urtez, Uruguaiko euskal etxeetan. Bergaran, 2025eko Euskaraldiko dinamizatzaile lanetan dabil, Euskal Herrian dagoen tarte horretan, bizi Zornotzan.

2020ko urtarrilean Euskara irakasle eta ikasleak Argentinan batu zituen ‘Euskara Munduan’ programan parte hartu zuen.

2020ko apirilaren 3a, euskara zabaltzeko eta sustatzeko asmoz, euskara online eta doan praktikatzeko aukera ematen duen Mintzanet egitasmoan parte hartzen ari ziren beste zenbait erabiltzailerekin batera martxan jarri zuen Jalgi Hadi Mundura euskara elkarte birtuala. Urte batzuk lehenago lagunartean sortutako WhatsApp talde bat izan zuten abiapuntu, baina ideia 2020an garatu zuten kideek: COVID-19 pandemiaren eraginez Mintzaneteko erabiltzaileen arteko harremana sustatzeko zonaldeka komunitate birtualak eratuta, eta ‘Mintzanet Bizkaia’ taldean proposatu zuten WhatsApp taldea elkarte birtuala bilakatzea. Elkarrekin online saioak egiteaz gain, asmoa euskara eta euskararekin lotuta zeuden ekintzak sustatzea izan zuten, bai Euskal Herrian bai Diasporan. 

2021eko maiatzaren 5ean Klaudio Landak aurkeztutako Euskal Telebistako ‘Eztabaidan’ saioan parte hartu zuen Mintzaneteko Anabel Jaureguiberry argentinar erabiltzailearekin batera.

2022ko apirilaren 3an Jalgi Hadi Mundura elkarteak bigarren urteurreneko ospakizunean parte hartu zuen, 22. Korrikaren “hitzekin" leloa, bere egin eta kide bakoitzak gogokoen zuen euskarazko hitz bat hautatuta, testu bat sortu zuen, hura zergatik aukeratu zuen azalduta. Gero hitz guztiekin “Hitzetatik harago” liburua osatzeko helburua zuten. Liburua 2023an aurkeztu zuten Mintzaneteko erabiltzaileek Sarako Idazleen Biltzarrean. Azaleko marrazkia Asisko Urmeneta euskal komikigileak egin zuen eta barneko marrazkiak Txaro Diez eta Andrea Bella berak. Itsasoa izan zen Bellak aukeratutako hitza.

2024ko abenduaren 3an, euskararen egunean, Bergarako Udalak antolatutako "Berriketa Plaza" izeneko saioan parte hartu zuen Euskararen Nazioarteko Egunean, euskararen historia soziala jasotzeko, aurreko urteetan egindakoa osatze aldera. Izan ere, 2021etatik aurrera hainbat elkarrizketa egin dituzte norabide horretan Ahotsak proiektuan.

 Lan jarduera 
1999tik 2008ra Tango klaseak ematen lan egiten jardun zuen, Uruguaiko hainbat klub eta gizarte-zentrotan; 2004tik 2023ra Haur hezkuntzako irakasle, Uruguaiko ikastetxe publikoetan; Euskara irakasle izan zen, Uruguain, F.I.V.U. erakundearen eskutik. 2008tik aurrera, Inmaculada Concepción de Los Vascos kolegioan, Haize Hegoa eta Euskaro euskal etxeetan, Montevideon, San Joseko kultur etxean, San José de Mayo departamentuan; baita, Boga F.I.V.U. Uruguay ikastaroan, tutore ibili izan zen, maila ezberdinetan. Online modalitatea; 2020. Euskara irakaslea, Euskara Munduan programan, Etxepare Institutuaren eta F.E.V.A.ren eskutik. Bi barnetegitan aritu zen irakasle, bata San Nicolasen, Argentinan (urtarrilean) eta bestea online modalitatean (uztailean).

2007tik aurrera, Euskal kulturarekin lotuta dauden ekintzetan partaidetza izan zuen, Haize Hegoa euskal etxean, Montevideon. Dantza eta euskara eskolak eman zizkien euskal etxeko ume eta gazteei, Karina eta Mariel Fernandezekin batera.

Argentinan parte hartu zuen  Argentinako Aste Nazionalean Haize Hegoa euskal etxeko Eusko Indarra dantza taldearekin, baita F.I.V.U.ko euskara ikasleekin, 1996. urtetik aurrera, hainbat herritan: Rosarion, Buenos Airesen, Cordoban, Mar del Platan, Necochean, Rosarion, Villa Marían, La Platan. 2001ean, Euskal Herrian, 12. Korrika, Mundu bat bildu. 2006tik aurrera, Uruguain, Ume eta gazteentzako Udako Udalekuak;  2007an Eusko Jaurlaritzako Gaztemundu programan parte hartu zuen.

 Euskal Herrirako etorrerak 
2001ean, Uruguaira irakastera joandako AEK-ko irakasle bik gonbidatuta etorri zen Euskal Herrira etorrri zen lehen aldiz. 2007an, Gaztemundurekin itzuli zen berriro, eta Diasporaren Mundu kongresuan ere parte hartu nuen. Maizpidek lagunduta, 2014an eta 2021ean ere egon zen hemen euskara praktikatzen. 

2024ko urtarril amaieran etorri zen urtebeterako, hainbat sortzaile proiektu garatzera, ilustrazioa eta euskara uztartuz. Jalgi Hadi Mundura elkarte birtualeko kidea da eta Hitzetik harago liburuko ilustrazioak egin ditu, Txaro Diezegaz batera (@eguzkilore.ederra). 

 Euskara 
Euskara ezagutu zuenetik, sentimendu berezi sortu zitzaion, euskarara hurbiltzeko gogoa. Egokitzea eta erregistro erosoa aurkitzea da kontua. Andrearen kasuan, hika ezagutu eta gero, lagunekin egiteko beharra sentitu zuen. Izan ere, Uruguain, euren hizkuntzaren erregistroak antzekotasun gehiago ditu hitanoarekin zukarekin baino. Bere herrialdetik hurbilago sentitzen da, lagunekin hitanoa egiten duenean. 

Euskara ezagutu zuenetik, sentimendu berezia, euskarara hurbiltzeko gogoa. Egokitzea eta erregistro erosoa aurkitzea da kontua. Andrearen kasuan, hika ezagutu eta gero, lagunekin egiteko beharra sentitu zuen. Izan ere, Uruguain, euren hizkuntzaren erregistroak antzekotasun gehiago ditu hitanoarekin zukarekin baino. Bere herrialdetik hurbilago sentitzen da, lagunekin hitanoa egiten duenean. «Harremanak behin hizkuntza batean hasita, gero, aldatzea zaila da. Horregatik, oso garrantzitsua da lehen hitza euskaraz egitea.»
 Hika 
Ikastaroan ikasi zuen. Amerikako ikasleak zeuden, nazioarteko taldea zen eta. Haien artean Txileko lagun bat zegoen, Alvaro, hitanoari buruzko ikastaro bat egindakoa Ritxi Lizartzarekin. Andreari erakusten hasi zen. Hasieran ez zuen ondo ulertzen, baina belarria egiten hasi zen eta hitanoz hitz egiten.

Uruguain bizi zenez, euskara praktikatzeko asmoz Mintzanet programan sartu zen. Programa horretan Muxikako Anizeto izan zuen bidelagun. Saio batean hikaren kontua aipatu zion eta noka praktikatzeko aukera sortu zen. Hitanoa ikasi zuen eta noka hitz egiten saiatzen da bere egunerokoan. thumb|Andrea Bella, Idoia Etxeberria Elortza eta Uxoa Elustondo Arzallus Zirhikakideak, Amaia Agirre eta Andoni Egaña  Donostiako agerraldian, 2025.02.22

2025eko otsailaren 22an Euskaraldirako ZirHika agerraldian egon zen Donostian, gazteen artean erabilera sustatu eta noka bultzatzeko asmoz.

«Hasieran, ez ninan (nuen) argi hika norekin egin eta saiatu naun (naiz) lagunen artean hika egiten, nahiz eta haiek niri zuka egin.»

«Egunerokoan lagun batzuekin nik hika eta haiek zuka hitz egiten dinagu (dugu). Baina ulertzeko arazorik ez dinagu (dugu) izaten.»

 Liburuak 

 Itzulpena 
 Antologia elebiduna: Gaztelania – Euskara  ametsak - Ekintzak... eta Hitzak, euskarazko atala, Paola Bellarekin batera. Chivilcoyko Sade eta Beti Aurrera euskal etxeak eginda, Plap argitaletxea, Argentina, 2015. 

 Poesia lankidetzak 

 Hatsaren poesia bilduma, Olerki Bilduma, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025. 

 Testu lankidetzak 

 Hitzetatik harago, Jalgi Hadi Mundura taldeko kideekin sortutako liburua. Zortziko argitaletxea. 

 Ilustrazioak 

 2022: Hitzetatik harago, Jalgi Hadi Mundura. Zortziko argitaletxea. Barneko ilustrazioak Charo Diezekin batera. Azala, Asisko Urmenetak eginda eta kontrazala Alfredo Laborde argentinarrak. 
 2023: Habitar el desorden, Beti Jauregizar, Gingko argitaletxea, Uruguay. Azala eta barneko ilustrazioak. 
 2024: Masusta erreximenta, Ekaitz Bergaretxe. Herrima argitaletxea. Azala eta barneko ilustrazioak. Euskal emakume idazleen literatura, Amaia Álvarez Uria. Testu Zaharrak argitaletxea. Azala eta barruko ilustrazioak. 
 2025: Hatsaren poesia, Olerki Bilduma 2025, liburuaren azala. 

 2025: Euskara eta biok, Bidaia-koaderno ilustratua. Egilea: Andrea Bella García.Testu-egilea: Ainize Madariaga Muthular. Hitzaurrea: Aniceto Ajuriagogeaskoa Aurre. Gibel-solasa: Kike Amonarriz Gorria, ISBN: 978-84-09-78786-9 

 Horma-irudiak, elkarlanean 

 2024: Sanoki ostatua, Senperen, Asisko Urmeneta eta Malmo artistekin. 
 2024: Zugarramurdiko gaztetxea, Asisko Urmeneta, Malmo, eta bertako gazteekin.

 Sariak eta aintzatespenak 

 2015ean, Valentziako euskal etxean (Espainia) Euskaltzaleok eta Laurak Bat euskal etxeak antolatutako Diasporako 2. Literatur Lehiaketako saria jaso zuen, Ene Alaba Maitea gutunarekin.

 2011 Euskal Aste Nazionala, testu lehiaketako lehen saria. Necochea, Argentina.  
 2016 Bidelari onenari Mintzanet saria. Donostia, Gipuzkoa.
 2023 Maitasun mezuen lehiaketa, hirugarren saria. Portugalete. Bizkaia. 
 2021, 2022, 2023, 2024.Mikroipuin lehiaketako finalista. Barakaldo, Bizkaia, 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Uruguai-ko Andrea Bella Garciak euskara ikasi du, eta euskaraz bizitzen badaki !, Irulegiko irratia, 2024.02.28
 Iparraldearen orena. 
 Andrea Bella, Uruguaiko euskalduna: "Batzuetan aurpegi txarra jartzen didate euskaraz hasten naizenean" eitb.eus, 2024.03.23
 Euskararen nazioarteko eguna 2024: Euskara: askok hautatu duten bide berria. Goiena 
 Euskara eta euskal kultura dira Andrea Bellaren pasioak. 2024

Kategoria:Montevideoarrak
Kategoria:Uruguaiko irakasleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ilustratzaileak