Zer egin? (eleberria)

Zer egin? Nikolai Txernyxevskik 1863an argitaratu zuen errusieraz. Ivan Turgeeven-en Gurasoak eta seme-alabak (1862) eleberriari erantzunez idatzi zen. Pertsonaia nagusia emakume bat da, Vera Pavlovna, bere familiaren kontroletik eta independentzia ekonomikoa bilatzeko moldatutako ezkontza batetik ihes egiten duena. Eleberriak kooperatiba sozialista txikiak sortzearen alde egiten du, Errusiako nekazarien komunitatean oinarrituta, baina ekoizpen industrialera bideratuta. 

Autoreak bultzatu zuen intelektualaren betebeharra Errusiako langileak heztea eta zuzentzea zela, kapitalismoa saihesten zuen sozialismorako bidean. Eleberriko pertsonaietako bat, Rajmétov, errusiar erradikalismoaren materialismo filosofikoaren eta nobleziaren ikur bihurtu zen, bigarren mailako papera izan arren. Eleberriak pertsonaia baten ametsean "betiereko alaitasuna" irabazten duen gizarte bat ere adierazten du. Eleberriari «erradikalismo eskuliburua» deitu izan zaio, eta Lurra eta Askatasuna gizartearen sorrera ekarri zuen. Gainera, Zer egin? Errusiako iraultzaileen belaunaldi batzuk inspiratu zituen, populistak, nihilistak eta marxistak barne.

Txernyshevskik San Petri eta San Pauloren gotorlekua San Petersburgonko  kartzelan zegoela idatzi zuen nobela, eta gero Siberiara erbesteratu zuten. Txernyshevskik nobela espetxean idazteko baimena eskatu eta jaso zuen, eta agintariek eskuizkribua Sovreménnik aldizkariari pasatu zioten, eta honek onartu egin zuen argitaratzeko. Lenin, Plejanov, Kropotkin, Alexandra Kolontai, Rosa Luxemburgo, eta August Strindberg idazle suediarra ere oso txundituta geratu ziren liburuarekin, eta Sobietar Batasunean klasikotzat jo zuten ofizialki.

 Sarrera 
Iraultzarako lan egitea erabakitzen duen bikote pribilegiatu baten istorioaren esparruan, bere bizitzako guztia kausaren mende jartzea erabakitzen du, aszetismorako eta heriotzarako eredu bat eman zuen lanak, Errusiar Inperioko lehen sozialista klandestinoen ideal bihurtu zena.

 Eragin filosofiko eta literarioa 
Materialismo filosofikoa: Txernyshevski materialismo dialektikoaren ideietan eta bere garaiko pentsamendu sozialista utopikoan oinarritu zen. Bere lanaren helburua aldaketa soziala saihestezina dela eta arrazoiaren eta antolaketa ekonomikoaren bidez lor daitekeela erakustea da.

Turguénev: Nobela Ivan Turguénev idazlearen Gurasoak eta seme-alabak (1862) lanaren ikuspegi ezkorrari kontrajartzen zaiola uste da. Turgeevek nihilistak irudi tragiko eta desilusionatu gisa aurkezten dituen bitartean, Txernyshevskik bertute eta aurrerapen eredu gisa deskribatzen ditu.

Eragina Dostoievskirengan: Zer egin? Fiodor Dostoievskiren satira eragin zuen Lurrazpiko memoriak eta Deabruak lanean, non eleberrian sustatutako idealismo erradikalaren inozotasuna kritikatzen duen.V 

 Erreakzioak 
Liburua, beharbada, ezagunagoa da ingelesez hitz egiten den munduan. Fiodor Dostoyevskik nobelaren utilitarismoaz eta utopiaz trufatu zen 1864ko Lurpeko ezkutuan idatziak lanean, baita 1872ko Deabrudunak eleberri politikoan ere. Leon Tolstóik beste bat idatzi zuen, Zer egin?, 1886an argitaratua, bere erantzukizun moralaren ideietan oinarritua. Vladimir Lenin izan zen inspiratzaile aurkitu zuena (liburua uda batean bost aldiz irakurri omen zuen) eta 1902ko liburuxka bat Zer egin? izenburua jarri ziona. Joseph Frank eslaviar literaturako irakasle emerituaren arabera, «Chernyshevskiren eleberriak, Marxen kapitala baino askoz gehiago, Errusiako Iraultzak egin zuen dinamika emozionala hornitu zuen».

Vladímir Nabókovek, errusieraz idatzitako bere azken eleberrian, La dádiva izenekoan, barregarri utzi zuen "Zer egin?" liburuaren egilea, eta laugarren kapitulua eskaini zion, non Txernyshevski Fiodor Godunov-Cherdýntsev izenpean irudikatuta dagoen.

Ayn Rand: The Russian Radical liburuan, Chris Matthew Sciabarra autoreak dio Zer egin? Ayn Randen pentsamenduaren inspirazio-iturrietako bat dela. Adibidez, liburuko pertsonaia nagusiak, Lopuhovek, honela dio: «Ez naiz sakrifizioak egiteko gizona. Eta egia esan, ez dago horrelakorik. Batek atseginena iruditzen zaion moduan jokatzen du».

André Gide, Lafcadioren Les caves du Vatican (Lafcadio 's Adventures) filmeko pertsonaia nagusiak Rajmétoven antza du.

Tony Kushner dramagile estatubatuarrak hainbat aldiz aipatu zuen liburua Slavs! lanean.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Errusiako literatura
Kategoria:Errusiako liburuak
Kategoria:Literatura sozialista