Colossus (ordenagailua)

Colossus kode-hausle britainiarrek 1943-1945 urteetan garatutako konputagailu multzoa izan zen, Lorenz zifratzailearen kriptoanalisian laguntzeko. Kolosok balbula termoionikoak (huts-hodiak) erabili zituen eragiketa boolearrak eta kontaketa-eragiketak egiteko. Colossus izan zen munduko lehen ordenagailu programagarri, elektroniko eta digitala, nahiz eta etengailu eta entxufeen bidez programatu zen, eta ez gordetako programa baten bidez. 

General Post Office (GPO) ikerguneko Tommy Flowers telefono-ingeniariak diseinatu zuen,  Max Newman matematikariak Bletchley Parkeko Government Code eta Cypher Schoolen (GC&CS) garatutako planak oinarri hartuta.

Alan Turingek kriptoanalisian probabilitatea zelan erabili zuen jakiteak ere (ikus Banburismus)  diseinuan lagundu zuen. Batzuetan, oker esan izan da Turingek Colossus diseinatu zuela Enigmaren kriptoanalisiari laguntzeko. (Enigma deskodetzen lagundu zuen Turingen makina Bombe elektromekanikoa izan zen, ez Colossus).thumb|Lorenz SZ42 zifratzeko makina, bere estalkiak kenduta, Bletchley Parkeko Konputazioaren Museo Nazionalean

Prototipoa, Colossus Mark 1, 1943ko abenduan lanean ari zen eta 1944ko hasieran Bletchley Park-en erabiltzen ari zen. Horren hobekuntza izan zen Colossus Mark 2, desplazamendu-erregistroak erabiliz bost aldiz azkarrago zebilen, 1944ko ekainaren 1ean hasi zen lanean, D egunean Normandiako lehorreratzerako parte hartzeko garaiz. [6] Gerra amaitzerako hamar Colossus erabiltzen ari ziren eta hamaikagarren bat enkargatzen ari ziren. [6] Bletchley Parkek makina horiek erabiltzeari esker, aliatuek maila handiko inteligentzia militar ugari lortu zuten Alemaniako Goi Komandoaren (OKW) eta bere armadaren aginduen artean atzemandako irrati-telegrafiako mezuetatik Europa osoan zehar.

Colossus makinen existentzia sekretupean mantendu zen 1970eko hamarkadaren erdialdera arte.  Makina guztiak, bi izan ezik, hain zati txikietan desmuntatu ziren, non ezin izan zen haien erabilera ondorioztatu. Atxikitako bi makinak, azkenean, 1960ko hamarkadan desegin ziren. 2024ko urtarrilean, GCHQk argazki berriak atera zituen, Colossus birmoldatua erakutsi zutenak Bletchley Parkeko eraikinen oso bestelako ingurune batean, ustez GCHQ Cheltenhamen. [9] Mark 2 Colossus baten berreraikitze operatiboa 2008an amaitu zuten Tony Sale eta boluntario talde batek; The National Museum of Computing at Bletchley Park erakusketan dago ikusgai.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 


  A short film made by Google to celebrate Colossus and those who built it, in particular Tommy Flowers.
  – A detailed description of the cryptanalysis of Tunny, and some details of Colossus (contains some minor errors)

  – Comparison of the first computers, with a chapter about Colossus and its reconstruction by Tony Sale.
  A slender (20-page) booklet, containing the same material as Tony Sale's website (see below)


 Ikus, gainera 
 Hardware informatikoaren historia

 Kanpo estekak 
 Garapen informatiko goiztiarra
 Informatikaren Museo Nazionala (TNMOC)
 TNMOC: Lehen atentatuaren 75. urteurrena
 Tony Sale's Codes and Ciphers Informazio asko dauka, besteak beste:
 Kolosoa, kodearen hausturaren iraultza
 Lorenz Cipher eta Kolosoa
 Makinen aroa iritsi da Fish codebreak-era
 Colossus berreraikitzeko proiektua
 Colossus berreraikitzeko proiektua: Kolosora eboluzionatuz Mk 2
 Paseo around Colossus Colossus erreplikaren ibilbide zehatza - ziurtatu irudi bakoitzeko "Testu gehiago" esteketan klik egitea Colossus zati horri buruzko informazio testu zehatza ikusteko
 IEEE hitzaldia – Tony Sale hitzaldi baten transkripzioa berreraikitze proiektua deskribatuz
 Brian Randellen 1976ko hitzaldia Kolosarrei buruz
 BBCko albiste artikulua Colossus erreplikaren berri ematen
 BBCko albisteen artikulua: "Colossus cracks codes once again"
 BBCko albisteen artikulua: BBCko albisteen artikulua: "Bletchley's code-cracking Colossus", 2010-02-02 bideo-elkarrizketekin
 Copelanden 2006ko liburuari buruzko webgunea, informazio askorekin eta berriki desklasifikatutako informaziorako estekekin
 Manchesterreko haurra Bletchley Park-en sortua izan zen?

 Colossus-en online simulazio birtuala

Kategoria:Ingalaterrako asmakizunak
Kategoria:Ordenagailuak
Kategoria:Erresuma Batuko historia militarra Bigarren Mundu Gerran