Nazaroven ziklizazio-erreakzio

Nazarov-en ziklazio-erreakzioa ziklopentenonen sintesirako kimika organikoan erabiltzen den erreakzio kimikoa da. Erreakzio periziklikoa da, erreakzio elektroziklikoen klasekoa.Erreakzioa aldaera klasikoan eta modernoetan banatu ohi da, erabilitako erreaktibo eta substratuen arabera. Jatorriz Ivan Nikolaevitx Nazarovek (1906–1957) aurkitu zuen 1941ean, alilbinilzetonen berrantolaketak aztertzen ari zela.
alt=Nazarov cyclization|erdian|540x540px

Hasiera batean deskribatu zen bezala, Nazaroven ziklazioak dibinilzetona baten aktibazioa dakar, Lewisen azido bat edo azido protiko bat ( H+ katioia ematen dituen azidoa) sustatzaile gisa erabiliz. Erreakzio-mekanismoaren funtsezko urratsak ziklopentenona produktua osatzen duen eraztun kationiko-4π-elektroziklikoaren itxiera dakar. Erreakzioaren erabilera handitu ahala, dibinilzetona ez diren substratuek eta Lewis azidoak ez diren sustatzaileek parte hartzen duten aldaerak ere izendatu dira Nazaroven ziklazioa izenarekin, betiere antzeko erreakziobideari segitzen badiote.

 Erreakziobidea 
Nazarov-en ziklizazio-erreakzio klasikoaren erreakziobidea elektroziklazio intramolekularra da, beheko irudian ikus daitekeen lez. Katalizatzaile azidoaren bidez zetona aktibatzean, pentadienilo katioi bat sortzen da, zeinek termikoki baimendutako 4π elektroziklazio konrotatorio bat jasaten duen, Woodward-Hoffmann-en arauek agintzen duten bezala. Honek oxialilo katioi bat sortzen du, zeinak eliminazio-erreakzio bat jasaten duen β-hidrogeno bat galtzeko. Enolatoaren ondorengo tautomerizazioak ziklopentenona sortzen du.
alt=Nazarov reaction mechanism|erdian|832x832px

 Erabilera 
Nazaroven ziklazioaren arrakasta sintesi organikoko tresna gisa, ziklopentenonen erabilgarritasunetik eta nonahikotasunatik dator. Bi arrazoi nagusi daude: produktu natural inportanteetan parte hartzen dute (jasmona, aflatoxinak eta prostaglandinak) eta erabateko sintesirako bitartekari sintetiko erabilgarriak dira.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Erreakzio kimikoak
Kategoria:Kimika organikoa
Kategoria:Izendun erreakzioak