Allene Jeanes

Allene Rosalind Jeanes (Waco, Texas, 1906ko uztailaren 19a - Urbana, Illinois, 1995eko abenduaren 11a) estatubatuar  kimikari ikertzailea izan zen. Bere ikerketak karbohidratoetan eta dextranoaren, Koreako Gerran plasma ordezkatzeko erabili zen substantziaren garapenean zentratu ziren. American Chemical Societyko kidea, Jeanesek hirurogei lan baino gehiago argitaratu zituen eta hamar patente jaso zituen. Nekazaritza Departamentuak 1953an emandako Zerbitzu Goraipatuaren Saria jaso zuen lehen emakumea. 

 Biografia 
Jeanes 1906ko uztailaren 19an jaio zen Wacon, Texasen. Viola Herring eta Largus Elonzo Jeanesen alaba zen,  St. Louis Southwestern Railway-ko geltokiburua. Baylorreko Unibertsitatean Kimikan lizentziatu zen summa cum laude tituluarekin 1928an, eta Kaliforniako Unibertsitatean  Berkeleyn Kimika organikoan maisutza lortu zuen1929an.

Zientzia irakasle aritu zen Athens Collegen, Alabamako Athens hirian, 1930etik 1935era. Gero, Illinoisko Unibertsitatean Kimikako irakasle izan zen. 1938an Illinoisko Unibertsitateko Kimika Organikoko doktoretza lortu zuen, Roger Adamsekin ikerketa lanak egin ondoren. Garai hartan, gutxi ziren karbohidratoak ikertzeko espezialitate horretan karrera bat egiten zuten emakumeak.

 Ibilbidea 
Jeanes artoaren industrien ikerketarako bekaduna izan zen National Institutes of Health-erako (NIH) Claude Hudsonekin, eta Arauen Bulego Nazionalean lan egin zuen Horace S. Isbell-ekin. Roy L. Whistler-ekin bat egin zuen ikertzaile kimiko gisa 1941ean, Peoriako (Illinois) Estatu Batuetako Nekazaritza Departamentuaren Ipar Eskualdeko Ikerketa Laborategian (NRRL). Laborategi horrek artoarentzako, gariarentzako eta nekazaritza-hondakinen azpiproduktuentzako erabilera berriak aurkitu nahi zituen, eta han lan egin zuen 1976an erretiratu zen arte. Jeanesi "karbohidratoen zientzia aplikaturako NRRL mundu mailako zentro bihurtzeko eginkizun nabarmena izatea" egozten zaio.

Bere ikerketa eremua polisakarido naturalak ziren, almidoia (garian, artoan, arrozean eta patatetan dagoena), zelulosa (kotoian, zurean eta paperean dagoena) eta dextranoa barne. Jeanesek dextranoa sortzen dituzten bakterioak isolatu ahal izan zituen Peoriako tokiko konpainia batek hornitutako bakterioez kutsatutako sustraiko garagardoaren laginetatik. Aurkikuntza hau dextranoaren ekoizpen masiboko prozesu bat garatzeko eta dextranoan oinarritutako odol-plasma hedatzaile batean erabiltzeko oinarria izan zen. Plasmaren ordezko hau medikuek erabili zuten Koreako eta Vietnamgo gerretan. Bere lanaren ondorioz, Nekazaritza Departamentuak 1953an emandako Zerbitzu Goraipatuaren Saria jaso zuen lehen emakumea izan zen. Garvan domina ere jaso zuen 1956an.

1950eko hamarkadan Jeanes xantano goma garatu zuen taldearen buru ere izan zen, Xanthomonas campestris bakterioak sintetizatutako beste polisakarido bat. Honek  guztiz irauli zuen elikagaien prozesamendua, bere loditze eta egonkortze propietate bereziengatik. Asko erabiltzen da hainbat produktutan, hala nola entsaladetan, saltsetan eta labean egitekoetan, testura eta trinkotasuna mantentzeko. Kosmetika industrian, xantano gomak krema eta ukenduen testura hobetzen du, kontsumitzaileentzako erakargarriagoak bihurtuz. 

Medikuntzan, xantano gomak farmazia-produktu goxoagoak eta egonkorragoak sortzeko zeregina du. Glutenik gabeko gozogintzan ere ezinbestekoa da, glutenaren testura eta propietateak imitatzen dituen ordezko bat eskaintzen duena, glutenarekiko intolerantzia edo gaixotasun zeliakoa dutenei mesede handia eginez.

Orokorrean, Jeanesek garapen honetan egindako lanak eragin handia izan du, elikagaien zientzian, kosmetikan, medikuntzan eta baita energian aurrerapenetan nabarmen lagunduz, horrela eguneroko bizitzako hainbat alderdi hobetuz. Bere berrikuntza eta ekarpenak gaur egun erabiltzen dira hainbat modutan.

1986an argitaratu zen bere azken artikuluan, "Immunological and Related Interactions with Dextrans Reviewed in Terms of Improved Structural Information"-n, Jeanesek bere lanarekiko dedikazioa erakusten du.

Bere karrera osoan zehar, Allene Jeanesek hamar patente lortu zituen eta hirurogei argitalpen egin zituen. Horiek guztiak bere lanarekin eta aurkikuntzekin zerikusia zuten. Azkenean, sari ugari jaso zituen.

American Chemical Society, Sigma Xi eta Iota Sigma Piko kidea izan zen.

Erretiroa hartu zuenetik, NRRLren proiektuekin kolaboratzen jarraitu zuen eta bere ezagutzak ikertzaile gazteei eskaini zizkien. Jeanes 1995eko abenduaren 11n hil zen Urbanan, Illinoisen. 89 urte zituen.
 Sariak eta aintzatespenak 

 1953 - Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko Distinguished Service Award.
 1956 - American Chemical Societyren Garvan domina.
 1962 - Estatu Batuetako Zerbitzu Zibileko Batzordeko Federal Woman’s Service Award.
 1968 - Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko Superior Service Award,  Xantana goma aztertu zuen taldearentzat.
 1976 - Elikagaien Teknologoen Institutuaren Elikagaien Teknologiako Industria Lorpenaren Saria.
 1999 - Hil osteko Nekazaritza Ikerketa Zerbitzuko Zientzia Aretoan sartu zen, nekazaritzako produktuekin egindako polimeroak sortu zituzten ikerketa mikrobiologikoan egindako lanengatik.
 2017 - Hil ostean, National Inventors Hall of Fame-n sartu zuten, bere patenteengatik.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume asmatzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak