Pasionaria León Díaz

Pasionaria León Díaz (Jimena de la Frontera, Cadiz, 1928ko abenduaren 31 - San Pedro de Alcántara, Malaga, 2025eko apirilaren 25a) frankismoaren biktima eta enpresaria izan zen. "La Desbandá"tik bizirik atera zen eta Andaluziako memoria historikoaren ahots bat da.

 Bizitza 
Jimena de la Fronteran jaio zen, Bigarren Errepublikan CNTko tokiko buruzagi izandako Sebastian Leon Rubialesen eta Milagros Diaz Sanchezen alaba. Ama langile anarkista batenganako maitasunagatik klase ertain-altuko familiarekin hautsi zuen emakume librepentsalaria izan zen. Bere heziketa txikitatik askatasunarekin, justizia sozialarekin eta berdintasunarekin konprometitutakoa izan zen.

 “La Desbandá” 
1936ko uztailaren 18an, estatu-kolpearen egunean, Pasionariak zazpi urte baino ez zituen. La Linea de la Concepcioneko azokan zegoen tropa frankistak iritsi zirenean, baita indar kolonialak ere, "mairuak" (“los moros”) bezala aipatzen zituenak. Umeek hasieran pentsatu zuten kabalgata bat zela… tiroak hasi ziren arte. Berak eta bere familiak ihes egitea lortu zuten eta landan babestu ziren. Hurrengo egunean, oinez, 30 kilometro egin zituzten Jimenaraino. Hiru hilabete geroago, 1937ko otsailean, izua itzuli zen: Jimenaren okupazioa. Orduan exodo (la huía) lazgarria hasi zen, Malaga eta Almeria artean ihes egin zuen, beti oinez, ama haurdun, aita Sebastian eta neba Servetekin. Lurretik, itsasotik eta airetik egindako etengabeko bonbardaketak markatutako ihesaldi hartan 200.000 eta 300.000 pertsona artean izan zirela uste da.

Desbandá edo Huía bezala ezagutzen den gertaera historiko hartatik bizirik atera zen. Zibilen kopuru zehaztugabea utzi zuen sarraski hark, baina hildakoak 3.500 pertsona inguru izan zirela kalkulatzen da.

Jimenatik Esteponara ihes egin zuten, eta gero Fuengirolara, non bere neba Liberto jaio zen. Malaga erortzean, Almeriarako errepide beldurgarrian ihesi jarraitu behar izan zuten, gaur egun “La Desbandá” izenez ezagutzen den horretan, bonbardaketa artean zortzi egunez biziraun zuten, azukre-kanabera jaten, besterik ez. Handik Alacantera, eta gero Serrara (Girona), non 1939ko urtarrilean neba berri bat sartu baitzen familian. Fermin deitu zioten osabaren oroimenez. Frankistek aurrera egin zutenean, familiak oinez zeharkatu zuen muga Portboutik Frantziara. Pasionariak 11 urte zituen. Frantzian, aita Saint Cyprieneko kontzentrazio-esparruan sartu zuten, eta han hil zen, bere familia berriro ikusi gabe. Gainerako familiak Toulousen amaitu zuen. Nazien etorrerarekin, jendarmeria frantsesak kanporatu egin zituen. Espainiara itzuli ziren, baina aita gabe.

 Espainiara itzulera 
Jimena de la Fronterara itzultzean familiaren etxea konfiskatu egin zioten, eta senitartekoen laguntza behar izan zuten bizirauteko. Milagrosek denda txiki bat jarri zuen, eta, gerrako alargun edo erbesteratuen edo presoen emazte asko bezala, Gibraltarrekin kontrabandoa egin zuen.

Apaiz batek kendu zizkie izenak (berari Isabel jarri zioten, baina bera oso harro, frankismopean sinatu behar zuela esaten zioten bakoitzean, Pasionaria jartzen zuen) eta bere nebei, Servetek (Pedro izena hartu zuen) eta Libertok (Alberto). Berak esaten zuen:  "santu kristauen izenak ez zirelako, esaten ziguten".

Urte batzuk geroago, bere bizitza berregitea eta Kanariar Uharteetan enpresari arrakastatsua bihurtzea lortu zuen, 1986an San Pedro Alcantaran behin betiko finkatu aurretik. Kanarietan ibilbide profesional luzea egin zuen enpresaburu gisa, galeria komertzial batzuk eta jantzigintza-tailerrak abian jarrita.

 Heriotza 
2025eko apirilaren 25ean, 96urte zituela San Pedro de Alcantaran zendu zen.

 Aintzatespenak. 

 2025eko apirilaren 14an, Marbellako Udalean PSOEk proposatu zuen udalerriko espazio publiko bati bere izena jartzea, "La Desbandáko" biktimen oroimenez. Apirilaren 25eko osoko bilkuran eztabaidatu zuten mozioa, baina Alderdi Popularrak gehiengo osoarekin betoa jartzea erabaki zuen. Pasionaria sei egun geroago hil zen.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
Ignacio Trillo: "Memorialistas Campogibraltareñas del convulsivo siglo XX", Campo de Gibraltarreko Udalerrien Mankomunitateak eta Cadizko Diputazioak argitaratua. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Cádiztarrak
Kategoria:Malagan hildakoak
Kategoria:Frankismoaren biktimak
Kategoria:Erbesteratuak