Bengalar alfabeto

Bengalar alfabetoa (bengaleraz বাংলা লিপি bangla lipi) Bangladesh eta Indiako ekialdeko zenbait hizkuntza idazteko erabiltzen den idazketa-sistema da, bengalera, assamera eta meiteia barne. Devanagari eta gurmukhi alfabetoen antza du (batez ere karaktereak lotzen diren barra horizontal jarraituagatik), baina bere trazadura bihurgunetsuagoa da. Beste alfabeto indiar horiek bezala, ezkerretik eskuinera idazten da.

 Ezaugarriak 
Sistema alfa-silabikoa da, indiar idazkeren kasuan esaten den bezala, abugida bat. Hau da, bokal eta kontsonanteen konbinazio silabikoak zeinu bereziz idazten dira, ohikoan bokalak diakritikoak balira bezala gehituz kotsonanteei. 
erdian|thumb|300x300px|ক (''k'') kontsonantea, diakritikoz gehitu zaizkiolarik honako bokalak:  অ, আ, ই, ঈ, উ, ঊ, ঋ, এ, ঐ, ও et ঔ.
Bengalar idazkera ez da guztiz fonetikoa: soinu batzuk era askotara idatz daitezke, eta karaktere batzuek ahoskera bat baino gehiago izan ditzakete.

Indiako beste idazkerak bezala, bengalar alñfabetoa brāhmī idazkeratik dator, gupta eta gero nāgarī idazkera historikoen eboluziotik igarota. Hasiera batean ez zen hizkuntza jakin batekin lotzen. Sanskritoa idazteko ere balio izan du (eta oraindik ere erabiltzen da).

Bengalar alfabetoa devanagari hedatuaren ahaidea da, azken hau nāgarī idazkeraren forma modernoa delarol. Bengalerazko idazkera nāgarī delakotik aldentzen hasi zen XI. mendean, orduko formei protobengalar deitu izan zaielarik. 

Devanagariaren oso antzekoa den arren, ez da hain egituratua bloketan, eta forma bihurgunetsuagoak ditu. Bengalera alfabeto modernoa 1778an formalizatu zen, Charles Wilkinsek, lehen aldiz, konposizio tipografiko bat sortu zuenean.

 Ikurrak 
Hamaika bokal idatzi ditu bengalera modernoak, tradizionalak ziren rri, li et lli, praktikan zaharkituak geratu ondoren.
+Bengalerazko alfabetoko bokalak (স্বরবর্ণ shôrobôrno)Forme indépendanteBokal izenaKontsonante batekin beatretatua(ক)Diakritikoaren izenaTransliterazioaঅshôro ô (shôre ô)ক (-)(ez du)kô / koআshôro a (shôre a)কাakarkaইhrôshsho i 
(i laburra)কিhrôshsho ikar 
(roshshikar)kiঈdirgho i 
i luzeaকীdirgho ikar 
(dirghikar)kiউhrôshsho u 
u laburraকুhrôshsho ukar 
(roshshukar)kuঊdirgho u 
u luzeaকূdirgho ukar 
(dirghukar)kuঋriকৃrikar/rifôlakriএeকেekarke et kêঐoiকৈoikarkoiওoকোokarkoঔouকৌoukarkou
Goiko taulak erakusten duen bezala, shôro ô bokala gehituz gero kontsonante bati, ez du zeinu diakritikorik. Hau da, kontsonante hutsa irakurtzen da ô hori balu bezala.

Bokal batzuek forma irregularrak ere sortzen dituzte. Adibidez:
+Batuketa irregularrakKontsonanteabokalaemaitzaগ gôউ uগু guশ shôউ uশু shuন্ত ntôউ uন্তু ntuর rôউ uরু ruত্র trôউ uত্রু truহ hôউ uহু huর rôঊ ūরূ rūভ্র bhrôঊ ūভ্রূ bhrūহ hôঋ ṛহৃ hṛ
Eta hauek dira kontsonanteak, diakritikorik gabe agertzean ô irakurtzen dira, baina ohikoan bere transliterazioa kontsonante hutsekoa lirtzateke.
+Bengalerazko kontsonanteak (ব্যঞ্জনবর্ণ bênjonbôrno)KontsonanteaIzenaTransliterazioaকkôkখkhôkhগgôgঘghôghঙungô, umôņচchôchছchhôchhজborgio jô (burgijjô)jঝjhôjhঞingô, niônটṭôṭঠṭhôṭhডḍôḍঢḍhôḍhণmurdhonno nô (moddhennô)nতtôtথthôthদdôdধdhôdhনdonto nô (dontennô)nপpôpফphôphবbôbভbhôbhমmômযôntostho jô (ontostejô)jর(bôe shunno/bindu rô) rôrলlôlশtalobbo shô (taleboshshô)sh et sষmurdhonno shô (muddhennoshshô) 
(peṭ kaṭa shô)shসdonto shô (donteshshô)sh et sহhôhয়ôntostho ô (ontosteô)e et -ড়ḍôe shunno/bindu ŗôŗঢ়ḍhôe shunno/bindu ŗôŗh
Kontsonanteen fusioak ere gertatzen dira idazkeran.
+Fusio adibideak12Formaক kôক kôক্ক kkôল lôল lôল্ল llôগ gôৱ wôগ্ব gwôব bôব bôব্ব bbôন nôদ dôন্দ ndô
Beste fusio forma batek laburdura dakar ondorio, zeinuaren marra batzuk desagertzea.
+Kontsonante laburtuak11formaত tôম môত্ম tmôষ ṣôট ṭôষ্ট ṣṭôজ jôঞ ñôজ্ঞ jñôস sôথ thôস্থ sthôক kôস sôক্স ksô
Beste zeinu diakritiko batzuek beste funtzio batzuk (fonetikoak eta beste batzuk) dauzkate alfabetoan.
+Diakritiko gehigarriakZeinua gehituta K (ক) kontsonanteariizenafuntzioatransliterazioaক্hôshontoKontsonanteari zegokion bokala mututzen dukকৎkhônḍo tôT (ত) bat gehitzen dakôtকংônushshôrnasala gehitzen dakôņকঃbishôrgozenbait funtzio...-কঁchôndrobindubokalaren nasalizazioakôñ
Goiko taulako ঃ et ং zeinuak laburduretarako ere erabiltzen da. ডক্টর da doktorea baina laburtzen da ডঃ eran, eta  নম্বর da zenbakia baina laburtzen da  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Indiako abugida idazkerak
Kategoria:Bengalera
Kategoria:Indiako hizkuntzak