Sofia Blasco

Sofia Blasco Paniagua, Libertad Castilla ezizenez ere ezaguna (Biarritz, Lapurdi,  1877 - Mexiko Hiria, 1953) idazle, kazetari eta antzerkigilea izan zen.

 Bizitza 
Biarritzen jaio zen 1877ko apirilaren 2an, eta Mariana Paniagua eta Eusebio Blasco Soler kazetari, poeta eta antzerkigileak osatutako bikotearen alaba gazteena izan zen. 1899ko irailean Jaime Muñoz de Baenarekin ezkondu zen eta seme bat izan zuten.

 Antzerkigilea eta kazetaria 
1909az geroztik, hilero argitaratzen ziren Femina eta antzeko aldizkarietan kolaboratu zuen.

Antzerki arina egiten zuen, distraitzea beste helbururik ez zuena. Bere komediekin nolabaiteko ospea lortu zuen, besteak beste, San Luiseko kondesa, Pilar Millán Astray eta Magda Donato egileekin batera.

1925ean estreinatu zuen bere lehen obra dramatikoa Donostian, "Rayo de luz", hiru ekitaldiko komedia. 1926an Victoria Eugenia Antzokian ere "La marquesa de Arnold" estreinatu zuen, baina lan horietako bat ere ez zen argitaratu. Urtebete geroago Santanderren "La Posada del reloj" komedia estreinatu zuen, bere aitaren lan baten egokitzapena.

"Revista Azul: revista trimestral ilustrada" zuzendu zuen, 1925 eta 1928 artean argitaratu zena. 1929an, Sevillako Erakusketa Iberoamerikarra zela eta, aldizkari honek aparteko ale bat eskaini zion. Albiste horren berri emanez, "Blanco y Negro" aldizkarian haren lehen argazkia argitaratu zen. Urte horretan bertan hil zitzaion senarra.

Ekainaren 6an, Errepublika aldarrikatu eta gutxira, eta 1931ko abenduaren 15ean, Santiago Camarasa zuzendari zela, argitaratu zen "Mujer" aldizkarian kolaboratu zuen. Besteak beste, Halma Angélico (María Francisca Clar Margarit), Rosa Arciniega, Carmen de Burgos, Josefina Calvert, Magda Donato, Concha Espina, Sara Insúa, Matilde Muñoz, Rosario del Olmo, Matilde Ras eta Margarita Nelken kolaboratzaileak izan dira.

1930ean Hacia la vida obra estreinatu zen. Hurrengo urtean, 1931n, Una tarde a modas antzezlana estreinatu zuen Zarzuela Antzokian, eta bertan aktore gisa ere aritu zen. Bere azken antzezlan ezaguna Redención izan zen, 1933an estreinatua. Kritikak komedia sozialkristautzat jo zuen lan hori. Ez zuen oso harrera ona izan sektore jakin baten artean, egilearen "feminitatearekin" bat ez zetorren argumentuagatik.

El Liberal egunkariko erredaktorea izan zen, eta bertan Impresiones de una mujer izeneko artikulu sorta idatzi zuen. 1936ko urriaren 18an argitaratu zuen bere azken erreportajea El Liberal -en. Artikulu horietan Libertad Castilla ezizena erabiltzen zuen, baita La libertad egunkarian egindako kolaborazioetan ere.

Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionaleko kidea izan zen, eta omenaldi ugaritan parte hartu zuen, besteak beste, Halma Angélico eta Palacio Valdési egindakoetan, 1935ean eta 1936an. 1936an Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan Magda Donato, Elena Fortún, Antoniorrobles eta Salvador Bartolozzi haurrentzako ipuin idazleei egindako omenaldian ere parte hartu zuen. Gerra Zibilaren aurretik intelektualak eta artistak bildu ziren azken aldietako bat Luis Cernuda poeta sevillarrari egindako omenaldian izan zen, "La realidad y el deseo" poema-bildumaren lehen argitalpenagatik.

 La madrecita 
Gerra zibila hasi zenean eta Nazioarteko Sorospen Gorriarekin Guadarrama mendilerroko gerra-frontea bisitatu ondoren, tropa errepublikarrekin zuzenean lankidetzan aritzea erabaki zuen, kantina bat sortuz eta kudeatuz. Lan horrengatik "la madrecita" izenez ezaguna izan zen. Frontean erizain gisa ere borrokatzen ziren miliziano eta milizianoei beharrezko gauzak ematen zizkien. Magda Donatok, Somosierrako aurrelariez hitz egiten zuen erreportaje bat idaztean, Blasco izendatzen zuen eta bere lana:"Idazle agurgarria eta La Cabreratik" Kantina ibiltari "rako opil batzuen bila datorren emakume jatorra, Gobernuak gogo biziz eta borrokalariek are gogo biziz hartu duten ekimen burutsua," La Madrecita "k, deitzen dioten bezala, goizean kafesnea eta arratsaldeetan ogia eta txorizoa banatzen dizkiena..."Madrid-eko El Liberal de artikulu batean hotzerako arropa eskatu zuen irailean eta  arrakasta handia izan zuen.

1937ko hasieran beste madrildar batzuekin batera ebakuatu zuten eta Alacantera joan zen. Parisera joan zen gobernu errepublikanoa ordezkatzera, Gerraren eta Faxismoaren aurkako Emakumeen Mundu Batzordeak Espainiako herriari laguntzeko antolatutako Konferentzian. Frantzian eta Suitzan ibili zen hizlari gisa 1936ko amaieratik 1938ko erdialdean Parisko Propaganda Ordezkaritzako plantillan sartu zen arte. Bere hitzaldiek irakasle eta burges katolikoz osatutako publikoa erakartzen zuten. 250 hitzaldi inguru egin zituen herrialdean. Herrialde horietako kausa errepublikarrarekin bat zetorren prentsarako kontakizunak idatzi zituen, eta 1937ko otsailean Femmesen ale berezian Maria Rabaték sinatutako Les militantes obraren erretratu baten protagonista izan zen. Lan horrengatik Frantziako polizia zelatan egon zen ematen zituen mitinetan -txosten batean Margarita Nelken-en lagun bezala kalifikatzen da-. 1938an bere liburu bat argitaratu zuen "Peuple d’Espagne: journal de guerre de la ‘Madrecita’". 

 Erbestea 
Gerra amaitu ondoren, 1939ko uztailaren 13an, Blasco eta bere semea erbesterantz itsasoratu ziren Bordeleko portuan, Mexique baporean, 2200 emakume eta gizon errepublikarrekin batera, eta uztailaren 27an iritsi ziren Mexikoko Veracruz hirira.  Mexiko Hirian jarri ziren bizitzen, eta han baztertu egin zuen idazle edo kazetari lanetan jarraitzea, eta emakumeentzako kapelutegi bat ireki zuen.

 Aintzatespenak 

 2020ko abenduan, Fernando Olmeda kazetari eta idazleak MEXIQUE eleberria argitaratu zuen. "Sofia Blascoren azken kronika"  ("La última crónica de Sofía Blasco") (Pablo Iglesias Fundazioaren editoriala), non bere biografia eta 1939ko uztailean 2000 erbesteratu errepublikarrekin batera egindako bidaia berreskuratu zituen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Biarriztarrak
Kategoria:Mexiko Hirian hildakoak
Kategoria:Emakumeak Espainiako Gerra Zibilean
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Lapurdiko idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakume antzerkigileak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Lapurdiko kazetariak