Lysenkoismo

Lysenkoismoa (edo lysenkismoa) Trofim Denísovitx Lysenko (1898-1976) ingeniari agronomo sobietarraren izenetik eratorritako terminoa da, eta hainbat zentzutan interpreta daiteke:

Ikuspegi zientifikotik, lysenkoismoa Lysenkoren biologiari buruzko ideietan zentratuko litzateke (bereziki, nekazaritza-zientziari buruzkoetan), genetikaren aurkakotasunean zentratuta, Lamarckek «eskuratutako karaktereen herentziari» buruz dituen nozioetan oinarrituta. Horretan oinarrituta, Lysenkok esaten zuen gai zela sobietar nekazaritzan aurrerapen izugarriak egiteko, heltze-denborak murriztuz edo uztak ugarituz. "Michurinismo" ere esaten zaio, Lysenkok berak Iván Vladímirovich Michurin omentzeko bere teoria edo «minchurismo-lysenkismo» deitu zion bezala. 

 Nekazaritza aurkikuntzak 
Lysenkok nekazal aurkikuntzak egin zituela esan zuen, uztaren errendimendua hobetu zezaketenak. Bere tesiak, batzuetan nahasiak, «eskuratutako karaktereen herentziaren» (lamarckismoa) nozio faltsuan oinarritzen ziren, darwinismo forma desberdinekin konbinatuta. Bernalizazioa eta hibridazioa nahasten zituen prozedura baten bidez, nekazaritza-produkzioa hobetzeko «jarraibide praktikoak» gomendatzen zituen, ekoizpen horren azterketa zientifikoa baino lehen; adibidez, alea hoztea erein aurretik. Oro har, Lysenkok adierazi zuen landareak giroak bakarrik alda zitzakeela, haien herentzia genetikoa kontuan hartu gabe. Bere teoriak okerrak zirenez, emaitzak ez ziren zabal argitaratutakoak edo ez ziren denboran mantentzen.

 Alderdi politiko eta ideologikoa 

Arrazoi ideologiko zein pragmatikoengatik, agintari sobietarrek eta bereziki Iosif Stalinek Lysenkoren ideiak babestu eta sustatu zituzten. Maila ideologikoan, lysenkoismoak «babestu» egiten zituen ustez marxistak ziren postulatuak, giza izaeraren moldekagarritasunari buruz, herentzia genetikoak ezartzen zuena baino haratago. Beste alde batetik, tesi batzuen aplikazio praktiko nabaria zegoen, arrakasta izanez gero, sobietar herriak pairatzen zuen elikadura gabeziaren arazoa konponduko zutenak.

Teoria lysenkoisten eta erregimen sobietarraren arteko identifikazioa erabatekoa izan zen: nolabait, «zientzia sobietarra» bihurtu zen. Lysenkok bere «aurkikuntzak» ez zituen argitalpen zientifikoetan argitaratzen, baizik eta herri mailako hedabide generikoetan. Hogeita hamar urte baino gehiagoz (20ko hamarkadaren amaiera eta 60ko hamarkadaren erdialdea bitartean) SESBeko nekazaritza-zientziaren ahots baimendu bakarra izatera iritsi zen, erabaki politikoetan eragin zuzena izanez. Bere boterea hainbestekoa zen, eta bere pertsonlaitatea ain muturrekoa, non preso politiko bihurtu baitzituen bere tesien aurkako zientzialari asko, horietako batzuk hil egin ziren. Horien artean  Nikolái Vavílov botanikari eta genetista daude, 1943an kartzelan malnutrizioz hil zena. Genetika, nolabait, langileen munduaren «etsai» bihurtu zen, eta DNA (aurkitu zutenean) mendebaldeko hedabideen sineskeria bat. Lysenkoismoak harrera izan zuen Ekialdeko Blokeko herrialde askotan eta Txinan, onarpen handiago edo txikiagoarekin.

Lysenkoren kasuan, identifikazio zientifiko-politikoa bere gainbeherarekin ere frogatzen da, Stalinen ideia eta prozedurekin estuki lotuta. Nahiz eta Jruschovek oraindik ere bere sostenguari eutsiko zion denbora batez, pertsonaganako kultua  ezabatzeak eta estalinismoaren garaiaren gehiegizko botereak (desestalinizazioa) arrakalak irekiko zituzten, eta, ondorioz, Lysenkoren ideien kritika josiko zen. 60ko hamarkadaren erdialdean bere tesiak SESBen bertan gutxietsiak izan ziren, eta bera bere ardurapeko postuetatik baztertu eta baserri esperimental batera bidali zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sobietar Batasuneko zientzia eta teknologia
Kategoria:Zientziaren filosofia
Kategoria:Nekazaritza
Kategoria:Biologia