Sapho (abeslaria)

Sapho izengoitiz ezaguna den Danielle Ebguy, (Marrakex, 1950eko urtarrilaren 10a) artista  franko-marokoarra da. Frantsesez, arabieraz, ingelesez, gaztelaniaz eta hebreeraz abesteaz gain eleberriak eta poema-bildumak idaztzi eta poesia-irakurketak egiten ditu.

 Biografia 
Haurtzaroa familia juduarekin Marokon igaro ondoren, Saphok Marrakex utzi zuen familiarekin Lyonen bizitzeko. Suitzako barnetegi batean ikasketak egin ondoren 18 urterekin Parisera joan zen. Antzerkian edo kantuan aritzea zalantzatan, Antoine Vitezekin hartu zituen eskolak. Hervé Cristianik Mireille Kontserbatorio txikian entzun zuen bere emanaldia, eta bertan Quebeceko abeslari baten pertsonaia sortu zuen, Bergamote. Zenbait kantu grabatu zituen Sapho ezizena hartu aurretik, Greziako poetisari erreferentzia eginez.
ezkerrera|thumb|Sapho 1974an. Nortasun argazkia (Sacem).
1977an, titulurik gabeko lehen disko bat argitaratu ondoren, bere ustez ekoizpen "leunegia" zuen Le balayeur du Rex izenekoa argitaratu zuen. Ondoren, New Yorkera joan zen, Actuel aldizkarirako kazetari gisa. Punk eszenarekin liluratuta izenburik gabeko bigarren diskoa ere grabatu zuen, «hasiera berri bat» markatzeko, rockeroagoa, Janis Joplini omenaldia egiten dion abestia daukana. Honek ez du arrakastarik ez ta Le Paris stupide izeneko hurrengoak ere.

Arrakasta Passage d'Enfer minialbumarekin iritsi eta Barbarie izenekoarekin luzatu zen, Ipar Afrikako eraginak zituen abesti frantses sofistikatu eta Thatcher bezalako testu konprometituekin.

Denboraldi horretan, Sapho La Bande à Basile taldearen lehen formazioaren parte izan zen, besteak beste La Chenille diskan.  Odeurs taldearekin ere kolaboratu zuen Soeur Sourire kantariaren Dominique kantaren bertsio parodikoa eginez. Aurpegia zuriz arraildua eta ile-xerlo zuriak buruan dituela agertu zen eta orrazkera hori gerora ere erabili zuen.

Arrakastak 1985an argitaratu zuen Passions, passons diskoarekin hasi zen eta ondoren etorri ziren Carmel, Méthylène, Globo Night eta Marrakech. Album honekin bere musika eragin judu-arabiarretara zabaldu zen. Bertan, Oum Kalsoum eta Léo Ferré omentzen zituen.Maman, j'aime les voyous izeneko kanta idatzi eta abesten du, Tony Gatlifen Rue du depart filmerako. 1986an Bataclan taldean jo zuen eta kontzertua diskoan grabatu zen.

1987an Saphok Ils préféraient la lune eleberria argitaratu zuen. Latinoamerikara egindako bidaia batek inspirazio berri bat islatzen du El Sol y la Luna diskoan. 1988an Olympiara egin zuen jauzia, eta Gnaouak taldearekin abesteko aukera izan zen. Michaël Levinasen  La Conférence des oiseaux operan kantatu zuen eta Kurt Weill eta Bertolt Brechten L'Opéra de quat'sous operan Jennyren rolean aritu zen.

1991n, Rabat, Berlin eta Lillen grabatutako "La Traversée du désir" albuma argitaratu zen, Mahmud Darwichen poeman oinarrituriko "Parlez-moi d'amour" kanta bertan zegoela.

Sapho musika eta sonoritate arabiarretara itzuli zen Oum Kalsoum-en El Atlal (Hondakinak) abestien ikuskizunarekin. 1994an Bataclan aretoan grabatu zuen eta Jerusalemen kantatu zuen. Jardin andalou  diskoan, Hugues de Coursonekin batera, musika arabiar-andaluziarra aztertzen du.

1997an, disko horretako bi izenburu berreskuratu zituen: Sois plus radical  eta Petit Démon, Marokoko kantu tradizionalak biltzen dituen hurrengo Digital Sheikha albumean. 

Nazareteko orkestra misto batekin grabatutako Orients diskoa juduak eta arabiarrak, palestinarrak eta israeldarrak batzeko nahitik sortzen da. Abeslariak poema bat eskaintzen 1989ko maiatzean Parisen ezagututako Yasser Arafati.

2005ean, Saphok Léo Ferréren abestiak berreskuratu zituen gitarrista flamenko batekin, Molière antzokian. 2008ko ekainaren 8an, "Voix des villes et voie des chants" izeneko ikuskizunean parte hartu zuenRethelen. Parisera itzuli aurretik Universelle diskoa grabatu zuen 2008ko abenduan rock, reggae, arabo-andaluziar eta funky musikak batuz.

2009a urte arranditsua izan zen artistarentzat. Londresen, Ankara, Bahrain eta Marrakexen, Alain Bashung eta gertuko musikariek osatutako taldearekin abesten du.

2013ko irailean, Disiz raperoarekin, Mehdi Haddab musikariarekin eta Denis Lavant komediantearekin batera  Les Amours vulnérables de Desdémone et Othello,  antzeztu zuen, Nanterre-Amandiers. antzokian.

 Ibilbide literarioa 
alt=Sapho au 22e Maghreb des Livres, les 13 et 14 février 2016 à Paris.|thumb|Sapho Liburuen 22. Magreben, 2016ko otsailaren 13an eta 14an, Parisen.

Saphok eleberri autobiografiko bat argitaratu zuen, Douce violence, 1982an, eta hau adierazi zuen: "Nire lana amorrua da. Hala ere, sei urterekin ni emakume lasaia nintzen."

Bere idazkera dakka marrakchia musikan,  Djema'a el-Fna plazaren historiatan eta Ginea Gnaouaseko esklabo ohien ondorengo arbasoen erritmotan oinarritzen da.  Bere jatorri juduek eragin handia izan zuten, batez ere testuak interpretatzeko borondatean, Un  mensonge, eleberrian agertzen dena, eta bere esaldi desberdinak garatzeko hitz berdinak erabiltzen dituzten protagonistak praktika honen ondorioz desmozorrotzen dira. "Patio, opéra intime, S" liburuan, pasioaren fase ezberdinak deskribatzen ditu. Bere ama hizkuntza den frantsesez idazten du, 

Bere idazkeran mugarik gabeko mundu baten aldeko konpromisoa agertzen da, non kultura arabiarrak, kristauak eta juduak oztoporik gabe elkarrekin bizi zitezkeen. 2003an, Ekialde Hurbileko gatazkari buruz hitz egiteko hainbat pertsona ezagun biltzen dituen Un très proche Orient  manifestua bultzatu zuen. Manifestu hau Bagdaden eta Nazareten aurkeztu zen Nazareteko orkestrarekin batera egin zituen kontzertuetan.

 Musika 

 Diskografia 

 Estudioko albumak 

 1977 : Lehen albuma (Le balayeur du Rex da lehen kanta)
 1980 : Bigarren albuma (Janis da lehen kanta)
 1981 : Le Paris stupide
 1982 : Passage d'enfer
 1983 : Barbarie
 1985 : Passions, passons
 1987 : El sol y la luna
 1991 : La Traversée du désir
 1996 : Jardin andalou
 1997 : Digital sheikha
 1999 : La Route nue des hirondelles
 2003 : Orients
 2006 : Sapho chante Léo Ferré (Ferré Flamenco)
 2008 : Universelle
 2011 : Velours sous la terre
 2018 : Sapho chante Barbara
 2022 : Jalousie, amour, mort (J.A.M)

 Albumak kontzertuan 

 1987: Sapho live Bataclan
 1994: Saphok Oum Kalsoum - El atlal abestu zuen
 2000: "Sapho Live"

 45 bira diskoz kanpo 

 1975: Comment j'm'habille (45 dorre Louise Bastien izenarekin)
 1987: Duerme negrito, duo Jairo abeslari argentinarrarekin (Tradizionala / Atahualpa Yupanquik moldatutako testua)

 Irakurritako testuak 

 2000 : "Sapho lit Baudelaire", Rilke, Lorca eta "Monsieur Plume"
 2000 : "L'Iliade et l'Odyssée", 10 CDko kutxatila, Michael Lonsdale, Jean-Pierre Michael, Emmanuelle Galabru eta Claude Leskorekin
 2001: Saphok irakurritako Mila eta bat gauak (3 CDko 2 kutxatila)

 Konpilazioak 

 1984: Le train de Paris (Bigarren diskoko tituluen bilduma, Infernuko pasartea eta Barbaria, Japonian bakarrik argitaratua)
 1985: The Best (Bigarren diskoko tituluen beste bilduma bat, Pasaje de infierno eta Barbarie, Japonian bakarrik argitaratua)
 1991: Préférences (Pasaje de infierno & Barbarie biltzen duen bilduma)

 Partaidetzak 

 1977 Françoise Saganen "Les fougères bleues" filmaren musika.
 1985 "Ma j'aime les voyous", Tony Gatlifen Rue du parti filmeko abesti tematikoa.
 1996, 1997: sei abesti Atlas Les Plus Belles Chanson bilduman (Cuando los amantes, La mujer de Hector, Los amantes maravilloso, La chica de Londres, Bal chez temporal, Mi poco el gitano)
 1998 Insomnia Dar Beida 04 albumean, Barraka El Farnatshi diskoetxearen eskutik.
 2004 Ekin Erreakzioa (Jean-Jacques Goldman / Daniel Berthiaume), Juste pour eux elkarteak eta Frantziako Herri Laguntzak ekoiztutako kolektibo soila, hemengo Marokoko Al Hoceïma eskualdeko lurrikararen biktima diren familien mesedetan.
 2008 Román poemaren aipua Arthur Rimbauden omenezko albumean, Raphaël Didjaman didgeridoo konpositore / jokalariak Musical Tribal zik Records zigiluan egina.
 2009 "Gloria" abestien sorkuntza, Jacques Hansenen pieza Billy Wilderren "Boulevard du crécule" lanean oinarrituta.
 2009 Hosto hilak (Kosma / Prévert) El Retorno diskoan... Rodolphe Raffalli jazz musikagile eta musikariarena.

 Lanak 

 Aujourd'hui, journal au bord, poésie, Éditions Bruno Doucey, 2019
 La Chambre turque, roman, Le Castor Astral, 2015 .
 Blanc, Éditions Bruno Doucey, 2014 
 Muleta, poèmes, La Différence, 2011 
 Guerre, Words y Plato, poèmes, La Différence, 2009 .
 Juste avant de voir, poèmes, illustrations par Benjamin Levesque, Area, Paris, 2005  .
 Le Livre des quatorze semaines, poèmes, La Différence, 2004 .
 Un très proche Orient, manifeste, Joëlle Losfeld, 2001 .
 Beaucoup autour de rien, roman, Calmann-Lévy, 1999 .
 Un mensonge, roman, Balland, 1996 .
 Patio, opéra intime, roman, Stock, 1995 .
 Ils préféraient la lune, roman, Balland, 1987 .
 Sous la coupole, illustrations, Ultramarine, 1985 .
 Douce violence, roman, Ramsay, 1982 .

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Ursula Mathis-Moser, Birgit Mertz-Baumgartner et Charles Bonn, Passages et ancrages en France : dictionnaire des écrivains migrants de langue française (1981-2011), Honoré Champion, 2012 (ISBN 978-2-7453-2400-9 et 2-7453-2400-4, OCLC 796995647).

 Kanpo estekak 

Kategoria:Marrakextarrak
Kategoria:Emakume kantautoreak
Kategoria:Marokoko abeslariak
Kategoria:Marokoko poetak
Kategoria:Maroko-frantziarrak
Kategoria:Marokoko juduak
Kategoria:Pertsona mononimoak