Aracely Quispe Neira

Irma Aracely Quispe Neira (Marripón, 1982; Aracely Quispe izenez ezaguna) Peruko ingeniari astronautikoa da, NASAko zientzialaria, akademikoa eta ikertzailea. AEBetan NASAren hiru misio arrakastatsuren buru izan den lehen emakume hegoamerikarra izateagatik da ezaguna: Euri Tropikalak Neurtzeko Misioa (TRMM), Ilargia Ezagutzeko Orbitadorea (LRO) eta James Webb Espazio Teleskopioa (JWST). 2021eko abenduaren 25ean James Webb teleskopio espaziala jaurtitzea ahalbidetu zuen taldeko kide izan zen.

James Webb Espazio Teleskopioaren jaurtiketa arrakastatsuan, espaziora hegaldiak egiteko sistemen eta operazioen ingeniari seniorra izan da Quispe. Hizlari ofiziala da NASA agentzia aeroespazialean eta Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailean, irakaslea Capitol Technology Unibertsitatean eta STEM programen sustatzaile eta enbaxadorea.

2023ko apirilaren 12an Peruko Estatutik Zerbitzu Goraipagarrien Merituaren Ordenako Komendadore gradua jaso zuen. 

 Biografia 

 Lehen urteak eta hezkuntza 
Aracely Quispe Neira Marriponen jaio zen, Lambayequeko Motupe barrutian dagoen nekazal komunitate batean, Peru iparraldean, non sistema elektrikorik ez zegoen. Bere ama Irma Neira Samame hezitzaile perutarra da. Espazioarekiko eta zientziarekiko interesa sei urte zituenean hasi zitzaion, Neil Armstrong Ilargian oinez ikusi zuenean Apolo 11 misioaren transmisioan, eta horrek egunen batean NASAn espazioko misioetan lan egitera iristeko ametsa piztu zion.

Bigarren hezkuntzan, Quispe shotokan karatea praktikatzen hasi zen eta nerabea zela gerriko beltza lortu zuen. Peru ordezkatzera iritsi zen eta eskualdeko eta nazioarteko txapelketetan lehiatu zen, Hego Amerikan eta Estatu Batuetan zehar.

Perun informatika konputazioan eta sistemen ingeniaritzan graduatu zen Cesar Vallejo Unibertsitatean. Sistemen ingeniaritza ikasi ondoren, 21 urte zituenean, Ameriketako Estatu Batuetara migratu zuen bere formakuntzarekin jarraitzeko, eta “aparteko trebetasunetan” oinarritutako egoitza iraunkorra eskatu zuen.  AEBetara heltzean Ingeniaritza Teknologiko Espaziala (eta Elektrikoa) ikasi zuen Prince George's Community Collegen, Marylanden. Fakultateko aholkulari batek iradoki zion, NASAn sartzeko, Ingeniaritza Astronautiko edo Aeroespazialeko ikasketak jarraitu behar zituela arlo horretako espezialitateko unibertsitate batean. Quispek aholkuari jarraitu zion eta Capitol Technology (CapTechU) Unibertsitatera joan zen ingeniaritza astronautikoa ikasteko eta espazio-ontzien eraikuntzan, operazioan eta gainbegiratzean espezializatzeko.
CapTechUren ikaslerik onenetakoa izanik, 2011n Quispek praktikak egin zituen NASAn, Euri Tropikalak Neurtzeko Misioan (TRMM). Proba-ingeniari gisa hasi zen, eta, gero, Sistema-ingeniari gisa. Praktikak amaitu ondoren, Zientzietako Fundazio Nazionalak (NSF) beka bat eman zion Aracelyri, Zientzietako lehen masterra hasteko. Horretarako, Peruko (Cuscoko hegoaldean) glaziar-geruzen urtzeari buruzko ikerketa egin zuen, NASAren bereizmen handiko satelite-irudiak erabiliz.

Quispe Neirak zazpi gradu akademiko ditu zientziatan, ingeniaritza astronautikoan eta adimen geoespazialean. Horrez gain, beste ikasketa hauek eginak ditu: Maryland-eko Capitol Technology Unibertsitateko Ingeniaritza Astronautikoan masterra, Marylandeko Unibertsitateko Adimen Geoespazialean ohorezko masterra College Park-en, eta Zientzia Teknologikoetan doktoretza, ohoreekin, Capitol Technology Unibertsitatean, GPS Sateliteen kontrako erasoen aurrean komunikazioetako segurtasuna ikertzeari bideratuta.

 Lan ibilbidea 
2011n, Quispek Ilargia Ezagutzeko Orbitatzaile (LRO) misioan parte hartu zuen Goddard Space Flight Center-en NASAren agentzia aeroespazialean, sistema-ingeniari gisa, eta 2014an taldeburu eta espazio-ontziko operazioen hegaldien lider izatera igo zen.

LROn sei urte eman ondoren, 2016an James Webb Espazio Teleskopioaren (JWST) programan sartu zen. 17 herrialdek eta 3.000 zientzialarik baino gehiagok hartu dute parte programa horretan.

2010az geroztik, honako misio hauen buru izan da: Euri Tropikalak Neurtzeko Misioa (TRMM), Ilargia Ezagutzeko Orbitadorea (LRO) eta James Webb Espazio Teleskopioa (JWST), 2021ean espaziora jaurti zena Hubble teleskopioa ordezkatzeko.

Quispe ingeniari astronautiko seniorra da, NASAn espaziorako hegaldi eta operazioetan liderra, ingeniari seniorra espaziorako hegaldi eta operazioetan, James Webb teleskopioaren proiektuan, eta galaxien eraketa aztertzeko jaurtiketan eta orbitan jartzen lagundu zuen 2021ean.

NASAko Espazio Agentziako eta Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Saileko hizlari ofiziala da.

Ikertzaile gisa, Quispek Andeetako elurtuen desglaziazioa aztertu du, Peruko Quelccayan, Cusco inguruan, bereizmen handiko satelite bidezko irudien bidez. Bere ikerketaren bitartez, desglaziazioari eta horrek berotze globalean dituen ondorioei buruzko kontzientzia sortzen lagundu du.Zientzien Fundazio Nazionalak (NSF) diru-laguntza bat eman zion zientzialari honi Ingeniaritza Astronautikoan masterra egiten ari zen bitartean ikertzeko.

 STEM programen enbaxadorea 
2014an, Quispek Aracely Quispe Neira (AQN) proiektua abiatu zuen, Hego Amerikako emakume eta gazteen artean zientzia, teknologia eta ingeniaritza, eta matematika (STEM) programak sustatzen dituena. Ekimen honen bidez, Hego Amerikako gazteei ikasketa teknologikoak egiteko eta hezkuntza, ikerketa eta berrikuntza bezalako lanbideetan arrakasta izateko aukerak eskaini nahi zaizkie. Estatu Saileko Hezkuntza eta Kultura Gaietarako Bulegoaren babesarekin, Quispek nazioarteko foroetan parte hartu zuen Hego Amerikako ikasleek industria aeroespazialarekiko duten interesa handitzeko.

2019an, proiektu bat abiatu eta finantzatu zuen pertsonalki bere jaioterriko Lambayequen. 20 eskola nazional bisitatu zituen eta bigarren hezkuntzako 3.500 ikasle inguru bildu zituen ikerketa zientifikoko proiektuei ekin diezaieten motibatzeko.Washingtongo arkidiokesiko eskola katoliko hauek ere bisitatu zituen:  St. Francis International (Maryland), Carroll Artzapezpikua (Columbia Barrutia) eta St. Anthony (Columbia Barrutia)  Urte horretan bertan, Quispek Hay Festival Arequipa jaialdian parte hartu zuen, eta ia 1.000 gazte bildu zituen bere aurkezpenetan.

STEM programan egindako ekarpenengatik Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberaren bi aitorpen jaso zituen eta Estatu Departamentuak omenaldia egin zion 2019an. 2023an Forbes Perúk "Peruko 50 emakume boteretsuenetako bat 2023an" izendatu zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Peruko aktibistak
Kategoria:Peruko emakume zientzalariak
Kategoria:Peruko karatekak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako ingeniari aeroespazialak
Kategoria:Lambayeque departamentuan jaiotakoak
Kategoria:NASAko pertsonak
Kategoria:Peruko emakume ingeniariak
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak