Petitio principii

Petitio principii erretorika eta logika klasikoan, euskarara hitzez hitz itzuliz gero galdera erregutuz edo ondorioa onartuz (latinez: ) falazia informal bat da, argumentu baten premisek ondorioaren egia bere gain hartzen dutenean gertatzen dena. Historikoki, galdera erreguka aritzeak argudio dialektiko bateko akats bati egiten dio erreferentzia, non hiztunak egiazkoa dela frogatu ez den premisaren bat bere egiten duen. Erabilera modernoan, argudio bat aipatzera iritsi da, non premisek ondorioa onartzen duten, babestu gabe. Horrek arrazoiketa zirkularraren adibide bihurtzen du. Mendebaldean falazia horri buruz ezagutzen den lehen definizioa Aristotelesek asmatu zuen Lehen analitikoak lanean. 

Adibidez, argudio hau petitio principii bat da: 

 Nik beti esaten dut egia.
 Beraz, nik ez dut inoiz gezurrik esaten.

Argudio honetan, ondorioa premisan dago, egia esatea gezurra esatearen antonimoa baita. Printzipio-eskaerak konbentzigarriagoak dira behar bezain luzeak direnean,  hartzaileak ondorioa premisa gisa onartua izan dela usten duelako.

Adibidez, "Berdea kolorerik onena da, kolore guztietatik berdeena delako" baieztapenak baieztatzen du kolore berdea onena dela berdeena delako, eta horrek aurresuposatzen  du onena dela. 

Hala ere, gaur egungo herri-erabileran, printzipio-eskaera maiz erabiltzen da "galdera planteatzea" edo "galdera iradokitzea" adierazteko. Batzuetan, "galdera saihestearekin" nahasten da,  saihesteko saiakera bat, edo, agian, maizago galdera erregutzeak galdera erantzunik gabe uztea besterik ez du esan nahi.

Falazia arrazoiketa zirkular mota bat da: nahi den ondorioa egiazkoa izatea eskatzen duen argudioa. Hori, maiz, zeharka gertatzen da, eta, beraz, falaziaren presentzia ezkutuan dago, edo, behintzat, ez da oso agerikoa.

Formalki, printzipio-eskaerak dedukzioz baliozkoak diren argudioak dira, izan ere, dedukzioz baliozkoa da A-tik A-ra doala. Desadostasuna dago dedukzioz baliozkoak diren argudio batzuk zergatik hartzen diren printzipio-eskaeratzat eta beste batzuk zergatik ez. Proposamenetako bat da aldea psikologikoa dela: premisei dagokienez, ondorioa nabarmenegia iruditzen bazaigu, argudioa printzipio-eskaera dela pentsatuko dugu; bestela, ez.

Proposizio bati emandako ebidentziak proposizioak berak bezainbesteko froga behar duenean ateratzen den falazia orokorrenari ez zaio izen hori aplikatzen.  Horrelako argudiaketarako gehien erabiltzen den izena galdera askoren falazia da.

Printzipio-eskaera orok ezaugarri hau du: Proposizioa, frogatua izateagatik (ondorio gisa), aurreko punturen batean onartzen da, premisetako batean onartzen da. Hori dela eta, Aristotelesek falazia material gisa sailkatu zuen falazia hori eta ez falazia logiko bat bezala.

Printzipio-eskaera arrazoibide zirkular bat da, eta, beraz, faltsua izateari utz diezaioke behar bezain zabala bada. Adibidez, hiztegietan definizioak beti zirkularrak dira (hitzak hitz gehiagotatik definitzen baitituzte), baina horrek ez dio informatiboa izateari uzten eta, beraz, ez dira problematikotzat hartzen. Era berean, behar bezain zabala den printzipio-eskaera bat gurpil zoro izatetik bertutedun zirkulu izatera pasa daiteke.

 Egitura 
Printzipio-eskaerak egitura hau du:

 p inplikatzen du q
 Demagun p
 Beraz, q

Kontzeptu hori azaltzeko, adibide hau erabil daiteke:

 Existitzen den guztia materia da.
 Jainkoa ez da materiala.
 Beraz, Jainkoa ez da existitzen.

Era berean:

 Jainkoak bakarrik sor dezake.
 Existitzen den guztia sortua izan da.
 Beraz, Jainkoa existitzen da.

1. premisatik frogatu gabe aurresuposatzean, ondorioa falazia-mota horretan eroriko litzateke.

 Historia 
Aristotelesen ustezko esanahia oso lotuta dago bere Topikoak, VIII liburuan eztabaidatzen duen argudio dialektiko motarekin: eztabaida formalizatu bat, non alderdi defendatzaileak tesi bat baieztatzen duen, alderdi erasotzaileak gezurtatzen saiatu behar duela bai-edo-ez galderak eginez eta erantzunen eta jatorrizko tesiaren arteko nolabaiteko inkoherentzia ondorioztatuz.

Aristotelesek Topikoetan eztabaidatzen dituen hartu-eman dialektiko estilizatuek eztabaida puntuatzeko arauak zekartzaten, eta gai garrantzitsu bat, hain zuzen ere, hasierako gauza eskatzearen kontua zen —besteak beste, erantzunleak hartutako tesi erreala galdera bihurtzeaz gain, tesi horretatik gertuegi zegoen esaldi batetik galdera bat egitea. 

Terminoa ingelesera itzuli zen latinetik XVI. mendean. Latinezko bertsioa, petitio principii 'abiapuntua eskatuz', hainbat modutan interpreta daiteke. Petitio (peto-tik), esaldia sortu zen testuinguru post-klasikoan, 'suposatu' edo 'postulatu' esan nahi du, baina zentzu klasiko zaharragoan 'eskaera', 'eskaera' edo 'beseeching' esan nahi du. Principii, principium-en genitiboa, 'hasiera', 'oinarria' edo 'premisa' (argumentu batena) esan nahi du. Literalki petitio principii hitzak «premisa onartzea» edo «jatorrizko puntua onartzea» esan nahi du.

 Erlazionatutako falaziak 
Artikulu nagusiak: Arrazoitze zirkularra, plurium interrogationum, ignoratio elenchi

Petitio principii-rekin estuki erlazionatutako arrazoitze zirkularraren falazia da (circulus in probando), falazia bat non arrazoitzailea ondorioarekin hasten den. Argudio zirkular baten osagai indibidualak logikoki baliozkoak izan daitezke, premisak egiazkoak badira ondorioak egiazkoa izan behar duelako. Hala ere, arrazonamendu zirkularra ez da limurtzailea, ondorioa zalantzan jartzen duen entzule batek ere zalantzan jartzen duelako horretara daraman premisa.

Bestalde, plurium interrogationum-en antzekoa ere da (galdera askoren falazia bezala ere ezagutua): galdera horrek, baliozkoa izateko, ezarri ez den beste galdera baten egia eskatzen du. Adibidez: "Zein koloretako soinekoa darama Mariak?" baliteke faltsua izatea, suposatzen baitu Mariak soineko bat daramala. Aldez aurretik bere janzkera soinekoa dela egiaztatu ez bada, galdera faltsua da, horren ordez prakak jantzita egon litekeelako.

Horrekin lotutako beste falazia bat ignoratio elenchi edo ondorio hutsala da: delako gaiari heltzea lortzen ez duen argudioa, baina hala egiten duela dirudiena. Adibide bat izan liteke A eta B eztabaidatzen ari diren egoera bat, legeak A Ari zerbait egiteko baimena ematen dion ala ez. A bere jarreraren alde egiten saiatzen bada legeak dena delako hori egiten utzi behar diola argudiatuz, orduan  errudun da.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Falazia
 Aurreiritzi kognitiboen zerrenda
 Kartesiar zirkulua
 Arrazoiketa zirkularra
 Argudio kosmologikoa

 Kanpo estekak 

Kategoria:Falaziak