Thyde Monnier

Thyde Monnier, Mathilde Monnier idazle izenaz, (Marseilla, 1887ko ekainaren 23a - Niza, 1967ko urtarrilaren 18a) idazle eta feminista frantsesa izan zen.

 Biografia 

 Haurtzaroa eta ikasketak 
Mathilde Monnier Marseillan jaio zen, Rome kaleko 36. zenbakian. Gurasoak merkatariak zituen.

Ikasle garaian ere poemak idazteko eta marrazteko zaletasuna adierazten zuen. Montgrand Institutuko ikaslea izan zen, baina 1897an utzi behar izan zuen Le Corset de Satin dendan lan egiteko (Pierre Puget margolari eta arkitekto frantsesaren etxean, Rome kalean, Marseillan). Denda amarena den, eta bertan kortse-egile lanbidea ikasi zuen.

Garai horretan, Marie Routier izeneko bere lehen antzezlana idatzi zuen. 1906an, bere lehen saria, poesia sari bat, lortu zuen Mistral idazle okzitaniarraren omenez idatzitako soneto batengatik. Horrez gain, Monnierrek zenbait aldizkaritan kolaboratzen zuen.

 Ezkontza 
1910ean, Maurice Pourchier bere nebaren lagunarekin ezkondu zenean, Thydek denda utzi zuen, eta bikotea Allauch-era joan zen bizitzera, Marseilla hiriaren erdigunetik 12 kilometrora dagoen Proventzako herrira. 1914an, Maurice mobilizatu zuten. Hurrengo urtean, senarra zauritu zuten eta Thydek zaintzera joan behar izan zuen. Gizonak pneumonia hartu zuen, baina, nahiz eta emaztea bere zaintzaz arduratu, ez zion inongo esker onik adierazi. Sendatu ahala, futbolarekiko bere grinan murgildu zen, emaztea alde batera utzita zuelarik. 1915ean, bikotea Canton Rouge-ra joan zen bizitzera.

1924an, Cette vieille romance argitaratu zuen, eta, 1926an, Mon bel été.

1927an, bikotekideek liskar bortitz bat izan zuten. Thydek, orduan, etxea utzi eta dibortziatu egin zen. Urte berean, ahiztaren lagun bat ezagutu zuen, 25 urteko gazte bat (berak, orduan, 40 urte zituen).

 1930eko hamarkada 
1932an, Monnier berriro ezkondu zen. Senar-emazteak Saint-Rafaël-en eta Bandòu-n bizi izan ziren. Gero, Frantzia osoan zehar bidaiatu ziren denbora luzez, 1940an dibortziatu ziren arte. Idazleak izan zituen bi ezkontza esperientzietatik ondorio feminista atera zuen: sexu askapenik egon ezean ezinezkoa da benetako askatasuna lortzea. Bere bibliografian jarrera hori defendatzen duten bi liburu daude, eta beren tituluak esanguratsuak dira:  De l'homme à la femme eta La Dernière Esclave.

1936an, Thyde Monnierrek poesia librearen saria lortu zuen Or moi, bateau perdu poemagatik. Urte berean, Allauch kantonamenduko nekazari xumeen bizitza irudikatzen duen bere lehen nobela, La  Rue courte, argitaratu zuen. Hari esker, 1937an Prix Cazes saria irabazi zuen eta nolabaiteko ospea lortu zuen (Allauch herriko kale batek bere izena darama). Nobelan, bere ideia feministak garatu zituen, ezkontzan izandako esperientzia oinarri hartuta. Eleberriko akzioa Allauchen, bere lehen senarrarekin bizi izan zen herri zaharrean, gertatzen da batez ere. Thyderen ustez, ezkontzaren instituzioan gertatzen den senarraren dominazioak emaztearentzako egoera jasanezina dakar ondoriotzat.

1937an Grand-Cap liburua argitaratu eta, horrela, hasiera eman zion Les Desmichels izeneko eleberri-sortari. Zazpi liburuz osaturiko bilduma horretan, Monnierrek Proventzako herri-bizitzaren kronika egin zuen, kultura proventzarrean oso erroturik zegoen eta hizkuntza frantsesa proventzeraz blaiturik zuen bizimodu tradizionala deskribatuz. Les Desmichels Monnierren lanik ezagunena da. 1974tik 1976ra bitartean Nans le berger izeneko telebista egokitzapena izan zuen. 

 Bigarren mundu gerran 
1939ko irailean, eskaera idatzia egin zuen bere lagun Jean Giono idazlea aska zezaten, gerra-garaian bakearen aldeko jarrera egotzita espetxeratuta baitzegoen Saint-Laurent-eko gotorlekuan. Horrez gain, familiaren abokatua ere bidali zion bere defentsan lagundu zezan.

1940ko azaroan, Manosquen, Monnierrek, 53 urte zituela, Pierre Magnan seduzitu zuen. Magnan Gionoren laguna zen, eta 18 urte besterik ez zuen. Elkarrekin bizi izan ziren hamar urtez. 1943tik Frantziaren Askapenera arte, Monnierrek gazteari lagundu zion, Saint-Pierre-d'Allevard-era eramanda, naziek frantsesei inposaturiko derrigorrezko lan-zerbitzuari (STO) iskin egiten. Bertan, Magnanek L'Aube insolite idatzi zuen, bere lehen eleberria, hango nekazariek eta makiek inspiratua. Monnierrek Le Vin et le Sang nobelaren eszenatoki gisa erabili zuen Magnanen liburua. Pierre Magnanek 1990eko Pour saluer Giono liburuan eta 2004ko Un monstre sacré kontakizun autobiografikoan Thyde Monnierrekin izan zuen harremanaz hitz egin zuen.

1941ean, Nans le berger liburuak, Les Desmichels bildumaren hirugarrenak, 'Prix La Guilde du Livre' saria irabazi zuen, eta 1944an 'Prix Lucien Tisserant' saria.

 Gerra ostean 
Thyde Monnierrek hainbat saio eta antzezlan bat idatzi zituen, eta baita Moi, lau liburukiz osaturiko memoria-liburua.

Nizako gainetan bizi zen, Cimiez bizitegi-auzoan, 'L'oiseau chanteur' landetxean. Bertan Montherlant, Cocteau eta beste idazle batzuk hartzen zituen.

L'oiseau chanteur-en bere azken liburua eta nobela historiko bakarra idatzi zuen: La Ferme des quatre reines.

Hainbat sari jaso zituen, tartean Victor Margueritte saria eta Frantziako Akademiaren saria. Goncourt Akademian Coletteren oinordeko izatea eskaini zioten, baina berak uko egin zion, nahiago baitzuen Nizan geratu, Cimiez auzoan. Hantxe hil zen 1967ko urtarrilaren 18an, hirurogeita hemeretzi urte zituela. Marseillan dago lurperatuta, berak nahi bezala.

 Lanak 

 Eleberriak 

 Les Desmichels saila 

 tome I : Grand-Cap, Grasset, 1937 ; berrargitalpena: J'ai lu 206. zk., 1964 ; berrargitalpena: Presses pocket 1431. zk., 1977
 tome II : Le Pain des pauvres, Grasset, 1938 ; berrargitalpena:: J'ai lu 210-211. zk., 1965 ; berrargitalpena: Presses pocket 1432. zk., 1977
 tome III: Nans le berger, La Guilde du Livre, 1942 ; berrargitalpena: J'ai lu 218-219. zk., 1965 ; berrargitalpena: Presses pocket 1433. zk., 1977 - Prix Lucien Tisserant (1944) de l'Académie française..
 tome IV : La Demoiselle, Julliard, 1944 ; berrargitalpena: J'ai lu 222-223. zk., 1965 ; berrargitalpena: Presses pocket 1434. zk., 1977
 tome V : Travaux, Julliard, 1945 ; berrargitalpena: J'ai lu 231-232. zk., 1965 ; berrargitalpena: Presses pocket 1435. zk., 1977
 tome VI : Le Figuier stérile, Julliard, 1947 ; berrargitalpena: J'ai lu 237-238. zk., 1965 ; berrargitalpena: Presses pocket 1436. zk., 1977
 tome VII : Les Forces vives, Julliard, 1948 ; berrargitalpena: Presses pocket 1437. zk., 1977

 Petites destinées saila 

 tome I : La Rue courte, Grasset, 1937 ; berrargitalpena: LGF, « Le Livre de poche » bilduma, 2278. zk., 1967 ; berrargitalpena: Grasset, « Les Cahiers rouges » bilduma,  267. zk., 1998
 tome II : Annonciata, Grasset, 1939
 tome III : Cœur, Plon, 1951 ; berrargitalpena: Dites,  « J'ai lu » bilduma,  46. zk., 1959

 Pierre Pacaud saila 

 tome I : Fleuve, Éditions du Milieu du Monde, 1942 ; berrargitalpena: LGF, « Le Livre de poche » bilduma, 143-144. zk., 1955
 tome II : Barrage d'Arvillard, Éditions du Milieu du Monde, 1946
 tome III : Pourriture de l'homme, Éditions du Milieu du Monde, 1949
 tome IV : Largo, Éditions du Milieu du Monde, 1954

 Moi saila 

 tome I : Faux départ, Éditions du Rocher, 1949
 tome II : La Saison des amours, Éditions du Rocher, 1950
 tome III : Sur la corde raide, Éditions du Rocher, 1951
 tome IV : Jetée aux bêtes, Éditions du Rocher, 1955

 L'Huile vierge saila 

 tome I : L'Huile vierge, Arthème Fayard, 1952
 tome II : Le Déjeuner sur l'herbe, Arthème Fayard, 1953
 tome III : Retour aux îles, Arthème Fayard, 1954

 Les Franches Montagnes saila 

 tome I : La Combe, Plon, 1949
 tome II : Ingrattière, Plon, 1950
 tome III : Le Grand Courbe, Plon, 1954
 tome IV : Image du parfait bonheur, Plon, 1954
 tome V : Éternellement, Plon, 1956
Les Franches Montagnes bi liburukitan berrargitaratu zituzten Filles du feu izenburuarekin:

 tome I: Elle sème le vent, Plon, 1967
 tome II: Elle récolte la tempête, Plon, 1967
 Beste eleberri batzuk 

 La Veuve aux yeux verts (polizia-eleberria), Éditions Gutenberg, 1945
 Le Vin et le Sang, Julliard, « Sequana » bilduma, 1946
 Permission d'être heureux, Gallimard, 1952
 La Désirade, Arthème Fayard, 1956
 La Dernière Esclave, Éditions de la Fontaine, 1956
 Madame Roman, Arthème Fayard, 1957
 Je ne suis pas des vôtres, Arthème Fayard, 1958
 Les Cinq Doigts de la main, Arthème Fayard, 1959
 La Graine, Bernard Grasset, 1962
 La Ferme des quatre reines (eleberri historikoa), Plon, 1963
 J'ai joué le jeu, Julliard, 1963

 Poesia 

 Cette vieille romance, Éditions des Tablettes, 1923
 Or moi, bateau perdu..., Albert Messein, 1936
 Amour de la vie, Jean Cassariniren litografiekin, 1948

 Narrazio laburren bilduma 

 Il n'y a plus d'harmonicas, Éditions des Quatre Vents, 1946

 Haur eta gazte literaturako liburuak 

 Histoires de Mamé (umeentzako ipuinak), Jo Roux-ek ilustratua, Éditions Gutenberg, 1946
 Brin d'avoine (umeentzako eleberria), Otomasik ilustratua, Éditions Gutenberg, 1946
 Ki Ki T'San, fétiche, Éditions des Deux-Rives, 1947

 Saiakera 

 De l'homme à la femme : essai sur les contacts sociaux, sexuels, affectifs de l'homme et de la femme, André Martel, 1954

 Beste argitalpen batzuk 

 Le Jour vert : chronique champêtre, Bernard Grasset, 1960
 Entre parenthèses, Bernard Grasset, 1961

 Esker onak 
Tyde-Monnier izena daukate Marseillako 11. barrutiko kale batek, Solliès-Toucaseko kale batek (Var), Baillargues-eko (Hérault) kale batek eta Allauch-eko gimnasio batek.

1975etik aurrera Société des gens de lettres elkarteak, udazkeneko saioan, Grand Prix Thyde-Monnier saria ematen du.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Dupuy, Patricia, Marseillaises, 26 siècles d’histoire, Edisud, 1999.

 Kanpo estekak 
 Brockhaus (artxiboa)
 Deutsche Biographie (artxiboa)
 Munzinger (artxiboa)
 Babelio
 BnF Catalogue général

Kategoria:Frantziako haur literaturako idazleak
Kategoria:Wikipedia:Autoritate kontrola duten artikuluak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Frantziako feministak