Guardiako urmael zeltiberiarra

Guardiako urmael zeltiberiarra edo Barbacanako urmaela Guardiako herrian bertan orain dela 2100 urte eraikitako urmael handi bat da, Europan eraikitako Burdin Aroko urmaelik handiena.

 Aurkikuntza 
1998an, Guardiako harresiaren barbakana zaharrean egiten ari ziren urbanizazio obra batzuen ondorioz, institutu zaharra eta Guardia Zibilaren kuartela eraitsi eta etxebizitza eta aparkamenduak egiten ari zirela, behaketa arkeologikoa egin zen. Urgentziazko ikerketa izan zen, eta ez zen egin egoerak eskatzen zituen baliabide guztiekin. Hasiera batean urmael osoa bertatik kendu eta lekuz aldatzea proposatu zuen Arabako Foru Aldundiak, baina Eusko Jaurlaritzak erabakia desegin eta bertan aparkaleku baten ordez estalpe bat egitea agindu zuen.

 Deskribapena 
300.000 litro ur baino gehiago biltzeko gai zen obra hidrauliko bat da. Erdi Aroko Guardia herriaren (Arabako Errioxa) kokaleku den muinoaren goiko aldean sortzen den iturburu bateko ura biltzeko eraiki zen urmael edo biltegi hau. Bigarren Burdin Aroan, K.a. III eta II. mendeetan, bertan bizi izandako jendearen lekukotza da, bertako biztanleen beharrak asetzeko erabili baitziren urak.

 Zeltiberiarra ala beroia 
Urmaelari zeltiberiarra adjektiboa eman zion Armando Llanos arkeologo arabarrak eta horrek nahasmendua sor dezake, Guardia, beroien lurraldean baitzegoen, eta denek ez dituzte beroiak zeltiberiarren artean sailkatzen. Iturri historiko gehienek zeltiberiarrengandik bereizten dituzte, baina, arkeologikoki, kultura materiala zeltiberiarra dela esan daiteke.Labeaga, Mendiola, Juan Cruz (1999-2000) "Los Berones, Vareia y el poblado de La Custodia". Trabajos de arqueología Navarra,  ISSN: 0211-5174, 14. Zk., 205-224. Ikertzaile hauek zitatzen ditu: Marco Simón, Francisco (1995) “Berones y elementos limítrofes”, Historia de la ciudad de Logroño, Zaragoza, 74 or.;  Villacampa Rubio , M.A. (1980) "La problemática de la pertenencia o no de los berones a los celtíberos", Los Berones según las fuentes escritas, Logroño, 29 eta 30 or. eta Burillo Mozota, F. (1998) Los celtíberos, Etnias y estados, Barcelona, 182 or.; Almagro Gorbea (1993), M. eta Ruiz Zapatero, G., “Los Celtas en la Península Ibérica: origen y personalidad cultural”, Los celtas: Hispania y Europa, Madrid,  156. or. eta Burillo Mozota, op. cit. 146 y 184 or.

 Erabilera 
Urmaelaren funtzio nagusia ura jasotzea zen, gero errazago hartzeko. Hala ere, urmaela errito-leku ere izan zela uste da, esku-hartze arkeologikoan agerian geratutako aurkikuntza batzuk eta urmaelaren inguruan aurkitutako Matreen omenezko aldare erromatarra aintzat hartuta; sustrai zelta garbiak ditu aldareak, eta iturburu edo akuifero minero-medizinalekin lotzen da. Iñigo García arkeologoak proposatu du beroien iparraldeko mugarekin lotutako oppidum bat baino zerbait gehiago izan zitekeela Guardian zegoen herria, eta esanahi errituala ere eman dio.

 Interpretazio zentroa 
La Barbacana eremuko urmael zeltiberiarra aterpe arkitektoniko batek babesten du. Aterpe horren azpian bertan dago urmaelari buruzko instalazio museografikoa ere. Ikus-entzunezko bitarteko aurreratuak, garaiko pertsonaien berregiteak, marrazkiak eta gaiarekin zerikusia duten objektuak ikus daitezke bertan.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Guardia
Kategoria:Zeltiberiarrak
Kategoria:Euskal Herriko Burdin Aroa
Kategoria:Beroiak