María Luisa Muñoz de Vargas

María Luisa Muñoz de Vargas, ezkontzaz María Luisa Muñoz de Buendía (ezizenez: Felix de Bulnes; Huelva, 1898ko apirilaren 5a – Madril, 1975eko urriaren 31) XX. mendeko huelvar poeta, kazetaria, idazlea, antzerkigilea eta eleberrigilea izan zen.

 Bizitza 
Huelvako familia ospetsuenetako batean jaio zen. Ama Kubako aristokraziako kidea zuen, eta aita, Jose Muñoz Perez, La Provincia egunkariaren eta Muñoz Inprentaren zuzendari eta jabea izan zen; horrez gain, alkate izan zen, eta beste ardura postu batzuk ere bete zituen. Hiltzean, alargunak inprimategia heredatu eta egunkariari jarraipena eman zion. Horri esker, Maria Luisa Muñozek Kent konderriko St. Katherine’s de Walmer ikastetxean ikasteko aukera zian zuen. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Espainiara itzuli zen ikasketak Bartzelonan eta Madrilgo Irakaskuntza Erakunde Askearen menpeko Institutu Eskolan burutzeko.

 Idazle  ibilbidea 
Bere lehen testua, Rociori eskainia, Cervantes Aldizkari Hispanoamerikarrean argitaratu zuen, 1919ko uztailean.

Familiaren egunkarian kolaboratu zuen. Beste kominikabide batzuetan ere bai, hala nola, Alfar; Semana Santa; Papel de Aleluyas, bere senarrak, Adriano del Vallek eta Fernando Villalónek sortutakoa; La Gaceta Literaria; Isla eta New Yorkeko Pictorial Review aldizkarietan argitaratu zituen bere erretratua eta artikuluak 18 urterekin. Benito Perez Galdósekin korrespondentzia izan zuen hura hil arte. Juan Ramon Jiménez eta Zenobia Camprubí ezagutu zituen, eta haiekin adiskidetasun luzea izan zuen. 1922an Rogelio Buendíarekin ezkondu zen, eta hark zirkulu abangoardistetan sartu zuen. Huelvan kokatu ziren, nahiz eta Europa osoan zehar bidaiatu.

1925ean, Felix de Bulnesen izengoitiarekin, Herrumbre en el alma izenburuko eleberri laburra argitaratu zuen. Aldizkarietan parte hartzen jarraitu zuen, baina 1934ra arte ez zuen berriro libururik argitaratu, Bosque sin salida hain zuen ere, bere familian eta amaren paperean inspiratutako poema-liburua.

1935eko martxoaren 13an Probintzia aldizkarian argitaratutako “Elegía a la Calle de Enmedio” poema eskaini zion Carmen Conderi.

Espainiako Gerra Zibilaren ostean, Madrilen jarri zen bizitzen, senarrarengandik hurbilago egoteko, espetxean baitzegoen, errepublikaren aldeko ideiengatik. Bizirik irauteko, eleberri arrosak, ipuinak argitaratu zituen, eta aktore lanetan ere jardun zuen.

Elxera joan zen bere senarrak hiri horretan mediku postu bat lortu zuenean. Gero, Madrilera itzuli zen, antzerkian jarduteko. Senarrak erretiroa hartu ostean, senar-emazteak berriro elkartu ziren. Sasoi horretan, batez ere, ingelesetik antzerki lanak itzultzen aritu zen, eta eleberri arrosak, ipuinak eta haurrentzako poesiak idazten jarraitu zuen.

1975eko urriaren 31n hil zen.

 Literatura-lana 

 Poesia 
Bere bertsoetan bere egoera animikoa inguruko mundura proiektatu zuen. Juan Ramón Jiménez izan zuen maisu, eta haren poesia hutsa. Bere poesia hiru etapatan bana daiteke: hasieratik 1925era bitarteko neopopularismoa; bigarrena, 1925-1931 bitarteko sasoikoa, abangoardiek markatua; eta hirugarrena, konpromisoak, birgizarteratzea, poesia sozial eta politikoak markatua, batez ere 1931tik aurrerakoa, Bigarren Errepublikaren etorrerarekin.

Aldizkari ultraistetan argitaratu zituen: Cervantes aldizkarian, estanpa tipikoei buruzko berrogeita hamar bat poema hitz lauz, eta Papel de Aleluyas izenekoan. Felix de Bulnes izengoitiarekin, inspirazio erlijiosoko poemak argitaratu zituen bere familiaren aldizkarian eta sasoi hartako literatur aldizkarietan. Fernando Pessoaren English Poemen itzulpena egin zuten senarrak eta biok.

Bere lehen poema-liburua, Bosque sin salida, 1934, María Luisa Muñoz de Buendía izenaz sinatu zuen eta Juan Ramón Jiménezek hitzaurrea idatzi zuen. Bere estilo natural eta espontaneoan nabaria zen haren eragina, baina beste poeta batzuen eragina ere islatzen da, Federico García Lorcarena esaterako, berak argitaratzen zituen aldizkarietan haiekin espazioa partekatzen zuen eta. Haiekin gai eta motiboak partekatzen zituen, hala nola itsasoa, ilargia, udaberria, estilo soila eta bertso labur eta asonanteen metrika. Horregatik atxikitzen zaio Antonio Machadoren neopopularismoari. Hala ere, erlijiotasunarengatik haiengandik urrundu egiten da eta Pilar de Sinuesen etxeko aingerura hurbildua. Hirurogeita hamahiru poema dira, hiru ataletan banatuta: Poemas niños, Veredas eta Varia múltiple.

1948an, Verbo aldizkarian argitaratutako hainbat poema labur agertu ziren, oso tradiziozkoak, eta emakume gazte maiteminduaren irudia iraunarazi zuten, iristen ez zen maitearen alferrikakoaren zain.

Bere hurrengo poema-liburua 1967ko Lluvia en verano izan zen. Malenkoniaz beteriko liburuak, metroen aukeraketan, estiloan, gai herrikoien aukeraketan eta erromantikoarekiko gustuan jarraipena izan zen. Laurogeita sei poema dira, barne egitura bakoak.

1967ko La princesita de la sal haurrentzako hogeita bi olerkik osatu zuten, Elisabeth von Rathlefek ilustratuta. Bere beste bi liburuetako haur olerkirik bereizgarrienak dira, eta argitaratu bako lau poema ere gehitu zitzaizkien. Estiloa haur poesiari zegokiona da: eraikuntza sintaktiko sinpleak, bertso laburrak, metafora sinpleak, txikigarriak, errepikapenak eta leloak.

1971n argitaratu zuen azken poema Juan Ramón Jiménezi eskaini zion.

 Prosa 
Lau nobela idatzi zituen: Herrumbre en el alma,1925, Toros y palomas, 1940, El amor no pide permiso, 1958 eta Tres días de amor. Bere eleberriak erromantikoak dira eta gai nagusia harreman sentimentalak dira. Haren kontakizunak ere iruditeria horren barruan daude. Horien ohiko euskarria aldizkariak izan ziren. Haurrentzako ipuin bilduma bat ere idatzi zuen, 1951n argitaratu zen Cuentos selectos.

Aitaren egunkariarekin kolaboratu zuen, familiaren jabetza izan zen bitartean, eta gero, Odiel izenarekin Falangearena izatera pasatu zenean. Gaztaroan kostunbrismo eta inpresio delako artikuluekin egin zuen, eta, 1936tik aurrera, izaera politiko nabarmenarekin, Gerra bukatu zenean desagertu egin zena.

 Antzerkia 
Itzulpenak egiteaz gain, Destino´s Hotel lana idatzi zuen, prentsan argitaratu zena bi bertsiorekin, bata espainiarra eta bestea ingelesa.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Obra poética de María Luisa Muñoz de Vargas. Esther Colchero Cervantes. Benilde Kultur Elkartea. Huelva (2017) ISBN 978-84-16390-37-3.
 Peces en la tierra. Merlo, Pepa (editorea). Jose Manuel Lara Fundazioa. Sevilla (2010) ISBN 9788496824607.
 Kanpo estekak 

 Maria Esther Colchero Cervantesen Biografia eta Maria Luisa Muñoz de Vargasen lan poetikoa doktore-tesian irakur daiteke haren poesia.

Kategoria:Huelvarrak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:XX. mendeko Espainiako idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Espainiako itzultzaileak
Kategoria:Emakume itzultzaileak
Kategoria:Espainiako poetak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Gaztelaniazko idazleak
Kategoria:Espainiako kazetariak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:XX. mendeko kazetariak
Kategoria:Espainiako antzerkigileak
Kategoria:Emakume antzerkigileak
Kategoria:Espainiako eleberrigileak
Kategoria:Emakume eleberrigileak