Tsai-Fan Yu

Tsai-Fan Yu (txineraz, 郁采蘩, hanyu pinyin, Yù Cǎifán, Wade-Giles, Yü Ts'ai-fan, Shangai, 1911ko urriaren 24a - Manhattan, 2007ko martxoaren 2a) txinatar- estatubatuar mediku eta ikertzaile bat izan zen, eta Mount Sinai Medikuntza Eskolako irakasle titular izendatu zuten lehen emakumea. Yuk hezueriaren kausari buruzko azalpen bat garatzen lagundu zuen, eta gaur egun oraindik erabiltzen diren gaixotasuna tratatzeko lehen sendagaiekin esperimentatu zuen. 

 Lehen urteak eta hezkuntza 
Yu Shanghain jaio zen, Txinan, 1911n. 13 urte zituela, ama hil zitzaion eta aitak hiru lan izan zituen bere hezkuntza nahiak mantentzen laguntzeko. Txinako Ginling College-n bigarren ikaslea zela, Yu Peking Union Medical College-n onartu zuten beka osoarekin, eta mediku titulua jaso zuen ohore handienekin 1939an. Urte berean, Yu Barne Medikuntzako Egoiliar Buru izan zen Peking Union Medical Collegen.

 Karrera eta ikerketa 
Txinan egon zen bitartean, Yuk fruta zitrikoetan eta frijoleetan dauden gaixotasunak ikertu zituen. Yu 1947an iritsi zen New Yorkera eta 1950ean estatubatuar hiritar egin zen. Columbiako Unibertsitateko Mediku eta Zirujauen Ikastetxean irakatsi zuen, 1957an Mount Sinai Zentro Medikoko irakasleekin bat egin zuen arte, eta han eman zituen gainerako ikasketak. 1973an, Mount Sinai ospitalean irakasle titular izendatu zuten lehen emakumea izan zen Yu, Estatu Batuetako unibertsitate-ospitale handienetako eta zaharrenetako batean.

 Hezueriaren arrazoiak 
Yuk ikerketa zabal bat egin zuen, eta Osasun Institutu Nazionalek etengabe finantzatu zuten 26 urtez. Giltzurrun-funtzioa aztertzen hasi zen hainbat gaixotasunetan, hala nola Wilsonen gaixotasunean, bere ikerketa Mount Sinaiko hezuerian zentratu aurretik. Yu-k azido urikoaren maila altuen eta hezueria duten pazienteek pairatzen duten minaren arteko erlazio metabolikoa ulertzen lagundu zuen. Hezueria mota ezberdinen arteko ezberdintasunak sailkatu eta zehaztea zuen helburu, hala nola hezueri artritis akutua eta hezueri tofizeo kronikoa. Era berean, medikazioarekin zerikusia duten beste gaixotasun batzuek hezueriaren aurkezpenean duten eragina aztertu zuen Yuk. Hezueria duten pazienteen erdiek, gutxi gorabehera, medikazioarekin lotutako beste gaixotasun batzuk dituztela, hala nola hipertentsioa, proteinuria, diabetesa eta hiperlipidemia aurkitu zuen.

 Hezueriaren tratamendua 
1950eko hamarkadatik aurrera, Yuk hezueria tratatzeko eraginkortasuna erakutsi duten sendagaiak garatu zituen. Gainera, Yuk eta bere lankide Alexander B. Gutmanek Mount Sinai-n hezueriaren tratamendurako klinika berritzaile bat ezartzen lagundu zuten, Estatu Batuetako lehen hezueria-kliniketako bat Mount Sinai-n. Yu-k probenecid-a aztertu zuen, gernuarekin kanporatuta gehiegizko azido urikoa kentzea eragiten duen botika urikosurikoa. Geroago, bost urteko ikerketa bat egin zuen, 1961ean argitaratu zena. Bertan, koltxizina aurkitu zuen, hezueria akutuen eraso errepikariak prebenitzen dituen botika antiinflamatorioa. 1953an, Yuk fenilbutazonari buruzko ikerketa bat egin zuen, artritisaren zenbait nahasmenduren tratamendu gisa, eta horietako bat artritis gotiko akutua da. Berak eta bere lankideek ikusi zuten fenilbutazonaren injekzioek uratoaren argitze nabarmen handiagoa eta iraizketa eraginkorragoa eragiten dutela, eta horrek arrakastatsu bihurtzen du hezueria akutuaren tratamenduan. 1960ko hamarkadan, Yuk hezueriaren mekanismoei buruzko ikerketa gehiago garatu zituen, eta berehala aurkitu zuen alopurinola, azido urikoaren sorrera prebenitzen laguntzen duen eta hezueria eta giltzurrunetako kalkuluak tratatzeko erabiltzen den farmakoa. 1980an, karprofenoa eta gernu-iraizketan duen eragina aztertu zituen. Artritis gotiko akutua tratatzeko eraginkorra zela aurkitu zuen, eta entsegu gehigarriak gomendatu zituen. Mount Sinai ospitalean zegoen bitartean, Yuk artritis erreumatoidea diagnostikatzeko laborategiko lehen proba sistematizatuetako bat ezartzen lagundu zuen.

220 artikulu ere argitaratu zituen aldizkari zientifikoetan, eta laborategiko ikerketa pazienteentzako tratamendu eraginkor bihurtzeko duen gaitasunagatik da ezaguna.

1972an, Gout and Uric Acid Metabolism argitaratu zuen, eta 1982an, The Kidney in Gout and Hyperuricemia liburua.

Hua Eleanor Yu-ren izeba da, immunoterapia tumoraleko irakaslea eta Humboldt Ikerketa Sariaren irabazlea. Yu 95 urterekin hil zen 2007ko martxoan, Manhattango Mount Sinai Medical Center-en arnasketa-konplikazioen ondorioz.

 Sariak eta aintzatespenak 

 81 urterekin, Yu Mount Sinai Ospitaleko lehen irakasle gisa erretiratu zen, irakasle emeritu estatusarekin, 1992an.
 Mount Sinai Medical Center-en Distinguished Career Achievement Award saria jaso zuen.
 Reumatologia Elkarte Estatubatuarraren Master saria ere jaso zuen artritis erreumatoidearen diagnostikoan egindako lanagatik.
 2004an, Tsai-Fan Yu Fundazioa irabazi asmorik gabeko korporazio filantropiko gisa ezarri zen.
 Bere ibilbidean zehar, hezueria duten 4.000 paziente baino gehiagorekin lan egin zuen, hezuerian oinarritutako kontsulta handienetako batean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Testuan txinera duten artikuluak
Kategoria:1911ko jaiotzak
Kategoria:2007ko heriotzak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak