Neofaxismo

Neofaxismoa Bigarren Mundu Gerrako gerraosteko eskuin muturreko ideologia bat da, faxismoaren elementu garrantzitsuak biltzen dituena. Eskuarki, ultranazionalismoa, ultrakontserbadorismoa, nagusitasun zuria, antifeminismoa, populismoa, autoritarismoa, natibismoa, xenofobia, homofobia eta immigrazioaren aurkakotasuna biltzen ditu, baita demokrazia liberalaren, subiranotasun parlamentarioaren, liberalismoaren, sozialdemokraziaren, laborismoaren, sozialismoaren, marxismoaren eta komunismoaren aurkakotasuna ere.

Talde bat neofaxista dela dioten alegatuak haserre erantzun daitezke, bereziki terminoa epiteto politiko gisa erabiltzen denean. Bigarren Mundu Gerrako gerraosteko erregimen batzuk neofaxista gisa deskribatu izan dira, izaera autoritarioa dutelako, batzuetan erritualekiko eta ideologia faxistarekiko lilura eta sinpatia dutelako. Postfaxismoa Europako hainbat alderdi politikori aplikatu zaien etiketa bat da, faxismoaren forma aldatua praktikatzen dutenak eta politika konstituzionalean parte hartzen dutenak.

 Historia 
Jean-Yves Camus eta Nicolas Lebourgen arabera, ideologia neofaxista 1942an sortu zen, Alemania naziak Sobietar Batasunaren inbasioa hasi eta bere propaganda oinarri europeista batera bideratzea erabaki ondoren. Orduan, Europa neofaxisten mito zein utopia bihurtu zen, arraza zuriaren barruko desberdintasunei buruzko aurreko teoriak alde batera utzi baitzituzten, Bigarren Mundu Gerraren ondoren jarrera euronazionalista komuna partekatzeko, Oswald Mosleyren "Europa nazio bat bezala" politikan gorpuztua. Kronologia hau egin daiteke: 1919 baino lehenagoko ernaldi ideologikoa; 1919 eta 1942 arteko faxismoaren esperientzia historikoa, hainbat fasetan garatua; eta azkenik neofaxismoa 1942tik aurrera.

Hala ere, Cas Mudde politologo herbeheretarrak neofaxismoaren jaiotza Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren kokatu zuen, ultraeskuinaren lehen olatua (1945-1955) deitua, Klaus von Beyme politologo alemaniarraren terminologiari jarraituz. Lehen olatu horren ezaugarri nagusia izan zen talde txiki batzuk kausa faxistarekiko leial mantendu zirela, nahiz eta porrota izan. «Neofaxista» izeneko talde horiek, ezer berririk ez bazuten ere, ideologia nazi edo faxista zaharrari leial jarraitzen baitzioten, sistema politikoaren eta gizartearen bazterretan kokatu ziren, Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren lortutako «adostasun antifaxistaren» ondorioz — «inoiz ez gehiago» —. Hasiera batean, Wehrmacht-eko borrokalari ohiei laguntzeko elkarteetan bildu ziren. Alderdi neofaxistak eratu zituztenak – horietako batzuk auzitegiek debekatu zituzten, hala nola Alemaniako Reicheko Alderdi Sozialista edo nederlanderazko Europako Mugimendu Nazionala – edo hauteskundeetara aurkeztu ez zirenak, edo aurkeztu zirenean oso babes eskasa lortu zutenak. Salbuespena Italiako Gizarte Mugimendua izan zen (MSI,  [«Mussolini, hilezkorra zara»] bezala ere irakurritako akronimoa). Giorgio Almirante zen buru, gobernu faxistako kargu ohia, eta 1948an Italiako Errepublikaren parlamentuan sartzea lortu zuen. Inoiz ez zion jarlekuren bat lortzeari utzi bere bizitza osoan zehar – 1995ean Aliantza Nazionala «postfaxista» bihurtu zen –. Europako alderdi neofaxistek Europako Gizarte Mugimendua sortu zuten 1951n, Italiako MSIren arrakastak bultzatuta, baina ekimen horretan Oswald Mosley faxista britainiarrak ere parte hartu zuen, baina ez zuen inolako eraginik izan. Francis Parker Yockey neofaxista estatubatuarrak ere ez zuen Europako Askapen Frontea osatzeko proposamenik egin. Europatik kanpo, talde neofaxista txiki batzuk baino ez ziren sortu Latinoamerikan, Portugalgo erregimen salazaristaren eta Espainiako erregimen frankistaren eragin handia zutenak.

Italiako Gizarte Mugimendua, Italiako Gizarte Errepublika faxistan inspiratua, Europako eskuin muturrerako erreferentzia gune nagusietako bat bihurtu zen 1980ko hamarkadaren amaiera arte, eta «alderdi neofaxista baten adibiderik onena (eta bakarra)», Cas Mudde politologoaren hitzetan. Beste erakunde batzuek, hala nola Jeune Nationek, parlamentutik kanpoko matxinadara deitu zuten 1950eko hamarkadaren amaieran erregimenaren aurka, eta gerrarteko garaiko estrategia faxisten hondarrak izan ziren. Mugimendu neofaxisten indar mobilizatzaile nagusia mugimendu neofaxistek «mendebaldeko zibilizazioaren» defentsatzat hartzen zutena zen, bai komunismoaren gorakadaren aurka, bai Hirugarren Munduaren aurka, kasu batzuetan inperio kolonialaren galeraren ondorioz.

Ultraeskuindarren bigarren olatuan (1955-1980), poujadismoa izan zen eskuindar populismoaren ezaugarri nagusia, neofaxismoak mendebaldeko herrialdeetako eszena politikoan jarraitzen zuen, baina marjinaltasuna alde batera utzi gabe. Salbuespena Alemaniako Alderdi Nazionaldemokrata (NPD) izan zen. Alderdi hori 1964an sortu zuten goi-kargudun nazi ohiek, eta jatorri ez europarreko immigrazioaren aurkako jarrera haren nortasun-ezaugarrietako bat bihurtu zuen. Garai berean sortu zen Britainia Handian Fronte Nazional argi eta garbi arrazista «immigrazioari gelditu» edo «Egin dezagun Britainia Handia berriro» leloetako batzuk. Bigarren olatu horretan, ordea, «alderdi ultraeskuindarrak fenomeno politiko marjinala ziren. Talde neonaziek nekez egin zezaketen manifestaziorik kaleetan zehar atxilotu gabe, eta imigrazioaren aurkako alderdiek ez zuten ia hauteskunde-babesik lortzen».

1961ean, Maurice Bardèche negazionista eta pronaziak faxismoaren izaera «birdefinitu» zuen Europako eskuin muturrean eragingarritzat jotzen zen liburu batean, Qu'est-ce que le fascisme? () izenekoan. Berak argudiatu zuen aurreko faxistek, funtsean, bi akats egin zituztela, ahaleginak metodoetan kontzentratu zituztelako jatorrizko "kontzeptuan" baino lehen; haiek, oker, uste zuten gizarte faxista nazio estatuaren bidez lor zitekeela, Europa eraikitzearen ordez. Bardècheren arabera, faxismoak XX. mendetik aurrera iraun zezakeen arropa metapolitiko berri batean, bere teorikoek arrakasta bazuten bere garaiko aldaketetara egokitutako metodo burutsuak eraikitzen; helburua faxisten proiektu politiko-kulturalaren muina sustatzea zen, kondenatutako erregimenak berpizteko ahalegin hutsalak egin baino lehen.

Mozorroaren estrategiaren espirituan, Bardècheren egitura-aldaketaren bidez, MSIk inserimento () politika bat garatu zuen, sistema demokratikoaren barruan beste alderdi batzuekiko lankidetzaren bidez onarpen politikoa irabaztean oinarritzen zena. Gerra Hotzaren testuinguru politikoan, antikomunismoa antifaxismoa demokrazia liberaletan nagusi zen joera bezala ordezkatzen hasi zen. Italian, 1950eko hamarkadaren amaieran eta 1960ko hamarkadaren hasieran, MSI gobernu demokrata kristauaren aldeko parlamenturako laguntza-talde bihurtu zen, baina "ghetto politikora" itzultzera behartu zuten, protesta antifaxisten eta muturreko taldeen arteko kale-borroka bortitzen ondoren. Talde horiek 1960ko uztailean dimititu zuten Tambroni kabinete laburra, faxistek lagunduta.

Ultraeskuinaren hirugarren olatuan (1980-2000), eskuin erradikal populistako alderdi europarrak, aldiaren amaieran eskuin muturraren ideologia nagusi bihurtuak, parlamentuetan sartzen joan ziren, batez ere 1990eko hamarkadan, baina haien hazkundeari gizarteak eta gainerako alderdi politikoek erantzun zioten, eta, beraz, alderdi horiek, neofaxistak barne, sistema politikoaren ertzetan baztertuta jarraitu zuten.

Ultraeskuinaren laugarren olatua 2000. urte inguruan hasi zen, eta gaur egun arte iritsi da; izan ere, eskuin erradikal populistako alderdiek marjinalak izateari utzi diote, eta alderdi neofaxista berriak agertu dira, hala nola Urrezko Egunsentia greziarra edo Gure Eslovakia Alderdi Popularra eslovakiarra. Cas Mudderen arabera, 2015eko «errefuxiatuen krisitik» abiatuta bereziki, «immigrazioaren aurkako adierazpenak ohikoak bihurtu dira Europako hiri garrantzitsu askotako kaleetan, eta gorakada nabarmena izan du antifaxisten, etorkinen, LGTBQ komunitateko kideen, gutxiengo etnikoen, errefuxiatuen eta asilo-eskatzaileen aurkako indarkeria ultraeskuindarrak».

 Kausak eta deskribapena 
Hainbat historialarik eta politologok nabarmendu dutenez, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan Europako hainbat herrialdetan, bereziki Frantzian, Alemanian eta Italian, izandako egoerak eta gerren arteko garaian faxismoa bere aldaera nazionaletan bultzatu zuten Europako baldintzak antzekoak ziren zenbait forma esanguratsutan. Etengabeko krisi ekonomikoek langabezia handia, nazionalismoaren berpiztea, gatazka etnikoen hazkundea eta erregimen nazionalen ahulezia geopolitikoak barne hartzen zituzten, nahiz eta ez zen korrespondentzia zehatza, egoerak nahiko antzekoak ziren neofaxismoaren hasiera mugimendu faxista berri gisa sustatzeko. Nazionalismo bizia neofaxismoaren zati bat izaten denez ia beti, mugimendu hori osatzen duten alderdiak ez dira paneuroparrak, baizik eta sorterrirako espezifikoak; gainera, alderdi neofaxistek eta beste talde batzuek puntu ideologiko komun asko dituzte.Golsan, Richard J. "Introduction" in Golsan (1998), pp.2-6

Nahiz eta bere izaeran faxista izan, batzuek diote desberdintasunak daudela neofaxismoaren eta "faxismo historiko" dei daitekeenaren artean, edo Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gutxira sortu zen neofaxismo motaren artean. Historialari batzuek diote gaur egungo alderdi neofaxistak ez direla antidemokratikoak, beren herrialdeko sistema politikoaren barruan jarduten dutelako. Hori neofaxismoaren eta faxismo historikoaren arteko alde nabarmena bada, jakintsu batzuek zalantzan jartzen dute, Hitlerrek Weimarko Errepublikako sistema politikoaren barruan jardun zuela boterea lortzeko, nahiz eta prozesu antidemokratiko baina konstituzional baten bidez egin zuen, presidenteak Reichstag-en bidez hautatu baino lehen izendatu zuen moduan. Beste batzuek diote gaur egungo neofaxistek ez dutela izaera totalitariorik, baina Führerprinzipen ildoen barruan beren alderdiak antolatzeak kontrakoa adierazten duela dirudi. Stanley G. Payne historialariak dioenez, egungo inguruabarren eta gerren arteko garaiaren arteko ezberdintasunek eta gerra amaitu zenetik Europako herrialdeetan demokrazia indartzeak faxismo historikoaren itzulera orokorra aurreikusten dute, benetako talde neofaxistak txikiak izatea eta espektro politikotik at mantentzea eraginez. Payneren ustez, Frantziako Bilgune Nazionala bezalako taldeak ez dira izaera neofaxistakoak, baizik eta "eskuin erradikaleko alderdiak", denboraren poderioz euren jarrerak moderatuko dituztenak hauteskundeak irabazteko.Golsan, Richard J. "Introduction" in Golsan (1998), pp. 6–7.

Immigranteen arazoa, legezkoak zein legez kanpokoak edo irregularrak, "atzerritar", "langile atzerritar", "errefuxiatu ekonomiko", "gutxiengo etniko" edo "asilo-eskatzaile"  izenekoak, gai neofaxista da, beren natibismoarekin, ultranazionalismoarekin eta xenofobiarekin estuki lotua, baina xehetasunak ez datoz bat herrialdez herrialde, nagusi diren inguruabarrak direla eta. Oro har, etorkinen aurkako oldarra handia da ekonomia ahula denean edo langabezia handia denean; jendea atzerritarrek lanpostuak kenduko dizkieten beldur da. Hori dela eta, alderdi neofaxistek hauteskunde-bultzada handiagoa dute zailtasun ekonomikoen aldietan. Berriz ere, horrek gerrarteko garaiaren egoera islatzen du, adibidez, Alemaniak hiperinflazio izugarria pairatzen zuenean eta pertsona askok beren bizitzako aurrezkiak galdu zituztenean. Europa garaikidean, alderdi politiko hegemonikoek alderdi neofaxistek eta eskuin muturrekoek lortzen duten abantaila ikusten dute atzerriko ustezko arazoan duten enfasi handiagatik, eta gaia ukitu eta etorkinaren arazoan eskuinerantz jotzeko tentazioa ikusten dute, eskuin gogorraren aldeko boto batzuk lortzea espero baitute. Gerraosteko Europan mugimendu sozialista sendorik ez dagoenez, zentro politikoak eskuinerantz mugitzeko joera du.Judt (2005), pp.736-46

Faxismo historikoa eta neofaxismo garaikidea xenofoboak, natibistak eta etorkinen aurkakoak diren bitartean, buruzagi neofaxistak kontuz dabiltza ikuspuntu horiek zuzenean ez aurkezteko, gertaera historikoekiko begi-bistako paralelismoak ez egiteko. Frantziako Bilgune Nazionaleko Jean-Marie Le Penek eta Austriako Askatasunaren Alderdiko Jörg Haiderrek, Tony Judt historialariaren hitzetan, "zeharkako aurreiritziak baino ez zituzten azaldu". Juduak ez zituzten taldean zigortuko, baina pertsona bat bereziki arriskutsua dei zitekeen, judua delako kasualitatez.Judt (2005), pp. 742–746. Buruzagiak jendaurrean aurkeztea printzipio desberdina da neofaxisten eta faxista historikoen artean: haien programa politikoak "fin leundu eta modernizatu" dituzte hautesleak erakartzeko, "azal demokratikoa duen eskuin muturreko ideologia". Neofaxista modernoak ez dira agertzen "zaldiz ibiltzeko botekin eta alkandora beltzekin", baizik eta traje eta gorbatekin. Hautaketa nahita egin da; izan ere, hainbat taldetako liderrak faxismo historikoaren buruzagi basatiengandik bereizten ari dira, mugimendu faxista historikoekin duten ahaidetasun edo politika harremana ezkutatzeaz gain. Horiek publiko egiten direnean, Haiderren kasuan bezala, gainbehera eta erorketa ekar dezakete.Wolin, Richard. "Designer Fascism" in Golan (1998), p.49

 Erreferentziak 

 Bibliografia 






 The Beast Reawakens Martin A. Lee, (New York: Little, Brown and Company, 1997, )
 Fascism (Oxford Readers) Roger Griffin, 1995, 
 Fascism in Britain: A History, 1918-1985 by Richard C. Thurlow (Olympic Marketing Corp, 1987, )
 Fascism Today: A World Survey Angelo Del Boca (Pantheon Books, 1st American edition, 1969)
 Free to Hate: The Rise of the Right in Post-Communist Eastern Europe Paul Hockenos (Routledge; Reprint edition, 1994, )
 The Dark Side of Europe: The Extreme Right Today Geoff Harris, (Edinburgh University Press; New edition, 1994, )
 The Far Right in Western and Eastern Europe Luciano Cheles, Ronnie Ferguson, and Michalina Vaughan (Longman Publishing Group; 2nd edition, 1995, )
 Fascism: Contagion, Community, Myth Nidesh Lawtoo (Michigan State University Press, 2019.
 The Radical Right in Western Europe: A Comparative Analysis Herbert Kitschelt (University of Michigan Press; Reprint edition, 1997, )
 Shadows Over Europe: The Development and Impact of the Extreme Right in Western Europe Martin Schain, Aristide Zolberg, Patrick Hossay (Palgrave Macmillan; 1st edition, 2002, )

 Kanpo estekak