Vila Novako kultura

Vila Nova de São Pedro edo Tajoko kultura arkeologikoa Portugalgo Kalkolitoan garatu zen, penintsulako hego-ekialdean Los Millares garatu zen aldi berean. Aberastasun ekonomiko zehatzik gabeko eremuetan harrizko gotorlekuak eraikitzeagatik bereizten da, eta horrek merkataritza-sareen erdigune gisa interpretatzera eraman ditu. Tajo ibaiaren bokalearen inguruan garatu zen, eta, autore batzuen arabera, K.a. 2700 eta 1500 bitartean edo, beste batzuen arabera, K.a. 3100 eta 2200 artean iraun zuen. Ezaugarri kultural espezifiko batzuek bereizten dute bere ingurunetik: lunulak, kopa erritualak, itxuraz esanahi astronomikoa duten arbelezko plakak, etab.

 Periodizazioa 
Bi aldi bereizten dira:

 Vila Nova I: etapa honetan guztian eta hurrengoaren hasieran Los Millareseko kulturari oso lotuta agertzen da. Iparraldeko Afrikarekiko merkataritza edo trukea (bolia, ostruka-arrautza oskolak), duela mende batzuetatik existitzen dena, garai honetan jarraitu zuen.
 Vila Nova II: kanpai-formako ontzia du ezaugarri. Aldiaren amaieran, Espainiako hego-ekialdean kultura argarikoak Los Millaresko taldeak ordezten zituzten bitartean, Tajoko herrixkak gainbehera motel batean sartu ziren. Haiek brontzearen teknika erabili zuten bitartean, hauek Kalkolitoan geldirik egon ziren Atlantiar Brontzean integratutako zeramika leunduaren kulturan desegin ziren arte.

Hala ere, hiru aukera kronologiko ere bereizi dira:
 Hasierakoa edo maluta kanelatuena, K.a. 2700-2300 artekoa.
 Dekorazio hostokara duen zeramikazkoa edo ertaina, K.a. 2300-2000 bitartean.
 Amaiera edo kanpai-formakoa, K.a. 1500 arte

 Aztarnategiak 
Aztarnategi nagusiak Vila Nova de São Pedro herrixka gotortu eponimoa eta Zambujal dira. Lehenengoak kanpoko harresi bat du, oinplano zirkularreko etxebizitzak eta lau angeluko barne-gotorlekua babesten dituena. Bigarrenak defentsa-multzo garrantzitsua du, zortzi metro zabal arteko hormez, gezileihoak dituen barbakanaz, dorreez eta hainbat esparruz osatua. Bietan metalurgiarekin lotutako hondarrak dokumentatu dira, hala nola zepak, kobrezko lingoteak edo metal horrekin egindako artefaktuak. Bietan ere, Los Millares izenekoan bezala, hilobiratze-ostilamenduekin lotutako bi fase identifikatzen dira, eta bigarren aldian kanpai-formako ontzia eta hari lotutako elementuak sartzen dira. Beste kokaleku batzuk Pedra de Ouro, Fraction edo Penedo dira. Zambujal inguruan hamar bat herrixka daude lotuta, eta horietako batzuek ez dute inolako gotorlekurik, eta hori asentamenduen hierarkia baten zantzutzat hartu da. Hilobiak kolektiboak ziren eta megalitoetan, kobazulo artifizialetan eta tholosetan egiten zituzten.

Antzeko kokaleku gotortuak daude Algarven eta Alentejon, eta ezaugarri desberdinak dituzten beste batzuk Extremaduran eta Andaluzia mendebaldean. Baina horiek guztiek komunean dute beren egoera leku estrategikoetan, inguruko ingurunearen gaineko nagusitasunean eta nekazaritza eta abeltzaintzako ekonomian.

 Ekonomia 
Tajoko estuarioko lurrak Iberiar penintsulako emankorrenetakoak dira. Kalkolitiko garaian, nekazaritza areagotu egin zen eta soberakinak agertu ziren, elite nagusiek luxuzko eta prestigiozko produktu bihurtu zituztenak, kasu askotan metalezko objektuak zirenak. Prozesu hori garia, garagarra, babak, lihoa, olibondoak eta, agian, mahatsondoa lantzean oinarritu zen, eta bobido, txerri, ahuntz eta zaldien abeltzaintzarekin osatu zen. Idiek uztartutako goldea erabiltzen zutela uste da. Aurreko Neolitikoaren aldean hazkunde demografiko nabarmena egon zen arren, Brontze Aroaren hasieran inboluzioa gertatu zen, herrixkak utzi egin ziren eta ingurua truke-sareetatik kanpo geratu zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Mariana Diniz (koord.), Andrea Martins (koord.), César Neves (koord.), José Morais Arnaud (cokoord.). (2024) Vila Nova de São Pedro e o calcolítico no Occidente peninsular.  Universidade de Lisboa, Centro de Arqueología. ISBN: 978-989-35113-1-2
 Duarte Ferreira, Sónia (2003) “Os copos no povoado calcolítico de Vila Nova de São Pedro”. Revista portuguesa de Arqueología, 6- 2.. 181-228 or.

Kategoria:Kalkolitoko kulturak
Kategoria:Brontze Aroko kulturak
Kategoria:Portugalgo arkeologia