Blas Emilio Atehortúa Amaya

Blas Emilio Atehortúa Amaya (Medellingo Santa Elena Korrejimendua, Antiokia, 1943ko urriaren 22a - Bucaramanga, Santander, 2020ko urtarrilaren 5a) kolonbiar musikagilea, orkestra-zuzendaria eta irakaslea izan zen, bere belaunaldiko emankorrenetako bat eta nazioarteko musika-espektroan gailenetako bat.

 Hastapenak eta ikasketak 
Lehen musika ikasketak Medellingo Arte Ederren Institutuan egin zituen. 1959an Kontserbatorio Nazionalean sartu zen Bogotan, eta teoria eta konposizio gaiak ikasi zituen Olav Roots, F. Gonzalez Zuleta, Jose Rozo Contreras eta Andres Pardo Tovar. Garai hartakoak dira tradizioan sustraitutako obra txiki batzuk, ganbera-talde instrumentalentzat eginak, eta talentu gordinaren lehen mailako kezkak adierazten dituzten hiru orkestra-lan.

Ondoren, Torcuato Di Tella Institutuko Goi Mailako Musika Ikasketen Zentroan (Buenos Aires) ikasteko beka bat irabazi zuen, 1963tik 1964ra. Erakunde horrek aukera eman zion Latinoamerikako konpositore gazteekin harremanetan jartzeko eta Europako eta Estatu Batuetako konpositore handiekin eskolak hartzeko, hala nola Iannis Xenakis, Olivier Messiaen, Riccardo Malipiero, Luigi Dallapiccola, Alberto Ginastera eta Bruno Maderna, besteak beste.

 Ibilbidea eta garapena 
Konpositorearen hitzetan, bere artearekin konprometitutako sortzaile gisa egin zuen lehen etapa Torcuato di Tellan izandako esperientziaren ondoren hasi zen. Buenos Aireseko garai horretakoak dira Concerto Grosso Op. 18 eta Tripartita Op. 25 eta pianorako eta ganbera taldeetarako obra txikiak. Horietan, ikasitako teknikak barneratzeko nahia nabaria da, eta norabide berri bat markatzen du bere ibilbidean, tonalitatetik urrun baina beti bere obra osoa markatzen duen elementu erritmiko ebakitzaile horrekin.

1965ean Ipar Amerikako unibertsitate batzuekin kultur trukerako beka bat irabazi zuen, han Estatu Batuetan Cantico delle creature idatzi zuen, eskala handiko bere lehen ahots lana. 1966an Buenos Aireseko Goi Mailako Ikasketa Musikalen Zentrora itzuli zen, eta bertan egon zen 1968ra arte. Data horretatik aurrera, bere konpositore lana 1971ko Konposizio Lehiaketa Nazionaleko lehen sariari esker aitortu zen, Apu Inka Atawalpaman Op. 50 . Lehiaketa beste bi aldiz irabaziko zuen, 1979an Tiempo-Americandina Op. 69 eta 1981ean Kadish Op. 107 . Horrez gain, 1979an Txileko Santiagoko Beethoven taldearen eskutik Soka Laukoteko Nazioarteko Lehen Konposizio Lehiaketan partekatutako sari bat jaso zuen. Garai horretan, Kolonbiako hainbat musika-kontserbatoriotako irakasle eta zuzendari gisa ere aritu zen, Kolonbiako Unibertsitate Nazionalekoa barne, eta enkarguz egindako lanak konposatu zituen Kolonbiako, Latinoamerikako eta Amerikako orkestra ezberdinentzat.

Konpositore lanarekin batera, orkestra zuzendari gisa ere kolaboratu zuen hainbat alditan. Kolonbiako Orkestra Sinfonikoa, Bogotako Orkestra Filarmonikoa eta Latinoamerikako eta Estatu Batuetako beste orkestra asko agertzen dira bere ibilbidean, batzuetan zuzendari gonbidatu gisa, beste batzuetan zuzendari laguntzaile gisa.

 Heriotza 
Bucaramanga hirian (Santander, Kolonbia) hil zen, 2020ko urtarrilaren 5ean, Santanderreko Unibertsitate Ospitalean, hesteetako infekzio batek jota egon ondoren. Hala ere, eta testigantzen arabera, 2019ko abenduaren 24an ebakuntza egin zioten, eta errekuperazio prozesua egiten ari zen jada, Zainketa Intentsiboetako Unitatean. Aurreko egunetan, eta mediku-azterketen arabera, suspertzen ari zela zirudien, eta Unibertsitate Ospitaleko geletara joatea lortu zuen. Han, 2 egunera, bihotz-gelditze baten ondorioz hil zen.

 Estiloa 
Musikari dagokionez, bere interesak erritmoaren, orkestra-esperimentazioaren, eredu barrokoen egokitzapenaren eta pentsamendu tonal askearen ingurukoak izan dira, melodia ezagunen eta kontrapuntu landuen artean moldatua. Hala ere, bere bilaketan zorizko momentuak, dodekafonikoak eta benetan atonalak entzun daitezke. Eskolarik edo estilorik ez hartzeko asmo deliberatu horrek bihurtzen du bere obra elementuen nahasketa interesgarri.

Konposizio-prozedura barroko batzuk maiz agertzen dira Blas Emilio Atehortuaren musikan, eta haren obren izenburuek ere lotura sakona dute garai horrekin. Baina, zalantzarik gabe, eragin handiena Béla Bartók musikagile hungariarrarena eta Alberto Ginastera maisuarena da.

 Obra 
Argitaratu diren lan bakarrak hauek dira: Fantasia Concertante, piano eta haize orkestrarako, Op.103 (N.Y.: Peters, 1985); Oboe eta haize orkestrarako kontzertua, Op. 90 (N.Y.: Peters, 1982); Preludioa, bariazioak eta pianorako presto haluzinagarria (Revista A Contratiempo, 9. zk., 1997); Gitarrarako preludioa (Paris: BabelScores, 1999); Harientzako kuartetoa No 5 (Paris: BabelScores, 1998); Tres piezas (París: BabelScores, 1990) eta Duo concertante (París: BabelScores, 1988).

Argitalpen faltak ez du bere karreraren arrakasta islatzen, ezta bere talentua ere, Kolonbian musika argitalpen jarduerarik ez egotea baizik.

 Irakaskuntza eta gaurkotasuna 
90eko hamarkadan, bere konposizio-lan biziak ez zuen erritmoa moteldu, baina horrek ez zion eragotzi Estatu Batuetako, Duchesne Universityko, Kolonbiako, Santanderreko Unibertsitate Industrialeko eta Bucaramanga Autonomoko unibertsitateetako irakasle izatea. FESNOJIV Venezuelako Gazte eta Haur Orkestren Sistema Nazionalerako Estatuaren Fundazioarentzat lan egin zuen. Eta bere azken urteetan, Piedecuesta udalerriko (Santander) lursail batean bizi izan zen bere emazte Sonia Arias Gomez dantzari eta koreografoarekin.

 Blas Emilio Atehortúa Fundazioa «FUBEA» 
2020ko maiatzean sortu zen, konpositorearen heriotzaren ondorioz. Bere helburu nagusien artean, maisuaren bizitzarekin eta obrarekin lotutako proiektu artistikoak, kulturalak, ikerketakoak, akademikoak eta pedagogikoak zaintzea, sustatzea, zabaltzea eta garatzea dago. Maisu hori bizirik zegoela, artista handia izan zen eta kultura-sektorea kudeatu zuen Espainian eta nazioartean. 

Bere proiektuak artistikoki nabarmentzeagatik eta gizarte-sektore ez hain faboratuak tartean sartzeagatik nabarmendu ziren; maisuaren lana prestakuntza artistikoko sistemetan ere nabarmendu zen, non aitzindari izateaz gain zuzendari eta irakasle ere izan baitzen.

Blas Emilio Atehortúaren musikaren estetika musikalaren eragina Kolonbia eta Latinoamerikako musika akademiaren adierazpen artistiko garrantzitsuenatzat hartzen da, esan daiteke Kolonbiako musikaren historiak mugarri bat duela konpositore honen lanaren garapenarekin.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 www.facartes.unal.edu.co

Kategoria:Kolonbiako musikagileak
Kategoria:Euskal kolonbiarrak