Zarasaiko operazioa

Zarasaiko Operazioa () 1919ko abuztuaren 23tik irailaren 1era Lituaniako armadak Lituaniako ipar-ekialdean zeuden armada boltxebikeen aurka egindako erasoaldia izan zen, Lituaniako Independentzia Gerren parte izan zen, Lituania-Sobietar Gerra zehazki. Operazioaren amaieran Poloniako armadako unitateak Lituaniako indarren aurkako borrokara batu ziren.

 Aurrekariak 
1918ko azaroaren 11n, Alemaniak Lehen Mundu Gerran amore eman ondoren, Vladimir Leninek Brest-Litovskeko Ituna deuseztatu zuen eta Armada Gorria mendebalderantz aurrera bidali zuen, Alemaniari errenditutako lurralde baltikoak berreskuratzeko asmoarekin. 1918ko amaieran, alemaniar armada gehienak erretiratu ondoren, sobietarrek Lituania inbaditu zuten; 1919ko hasieran Lituaniako lurraldearen ia bi heren okupatu zuten eta Kaunasko hiriaren aurkako erasorako prestatzen ari ziren. Lituaniaren egoera kritikoa zen. Gainerako armada alemaniarra, batez ere Freikorpsak, pixka bat aktiboago borrokatu zen boltxebikeen aurka Samogitian bakarrik, eta, maiatzetik aurrera, ez zuen inola ere parte hartu Armada Gorriaren aurkako Lituaniar armada erregularraren ekintza militarretan.

Lituaniarrek boltxebikeen aurka egindako lehen gudu arrakastatsuak otsailaren hasieran gertatu ziren, Kėdainiaitik gertu. Horren ondoren, ekialdetik Kaunas erasotzen zuten Armada Gorriko unitateak atzera egitera behartuak izan ziren eta Alytusko hiria berreskuratu zen. 1919ko martxoaren 1ean, Sleževičiusen gobernuak Letoniarekin, hau ere berriki independizatua, Armada Gorriaren aurka batera antolatzea adostu zuen, eta, apirilaren erdialdetik aurrera, Poloniak boltxebikeen aurkako eraso bat ere egin zuen. Lituaniako armadak antolatutako eskala handiko operazio autonomoetan, maiatzaren 3an hasi zirenak, Ukmergė maiatzaren 26an askatu zuten, eta Panevėžys ekainaren 2an. Uztailaren hasieran frontearen lerroa egonkortu egin zen eta gatazkatxoak eta borroka txikiak baino ez ziren gertatu. Uztailaren 15etik abuztuaren 25era, bai lituaniarrak bai boltxebikeak eskala handiko borrokak berriz hasteko prestatzen ari ziren.

 Operazioaren garapena 
Lituaniako armadaren aurrean boltxebikeen frontean Armada Gorriko infanteriako sei errejimendu, hiru batailoi eta hiru eskuadroi berezi zabaldurik zeuden, guztira12.000 gizon inguru. Lituaniako Indar Armatuak honako hauek osatzen zituzten: I. Brigada, Infanteriako Lehen Erregimentua eta Infanteriako Hirugarren Erregimentua barne hartzen zituena; Kaunas, Ukmerge eta Vilnius batailoiak; eta II. Brigada, Infanteriako Bigarren Erregimentuak, Marijampole, Panevėžys, Joniškėlis eta Šiauliai batailoiek osatua. Infanteriari artilleriako lau bateriak eta zalditeriako bi eskuadroik zeuden lotuta. Guztira, indar lituaniarrak 14.000 soldaduz osatuta zeuden. Armada lituaniarrak lehen eskola militarreko ofizialak zituen. Lituaniako indarrek alderdi-unitate aktiboen laguntza izan zuten. Bereziki nabarmendu zen "Guardia Berdea" alderdi-batasuna, Dusetiko inguruan ziharduena.
Boltxebikeen indarrak, orokorrean askoz handiagoak izan arren, gainbehera zihoazen lidergo bateraturik gabe. Feliksas Baltušis-Кemaitisek, jatorri lituaniarreko komunistak, boltxebikeen indarrak zuzendu zituen Zarasai inguruan. Gainbeheran zeuden indar boltxebikeek Zarasaiko lakuen artean Lehen Mundu Gerratik geratu ziren gotorlekuak ezin izan zituzten aprobetxatu. Boltxebikeek indarrez mobilizatutako Armada Gorriko gizonek ez zuten motibaziorik, eta sarritan uko egin zioten lituaniarren aurka aurrera egiteari. Fronte Boltxebikearen zuzendaritzak "frogatutako" elementu komunistez bakarrik fida zitekeen, baina gutxiengoa ziren. Geroko borrokarako prestakuntzan, boltxebikeek propaganda-kanpaina handia egin zuten, eta lituaniarrak haien komandanteen aurkako matxinadarako deia egin zuten, "lurjabeen semeak zirelako, etab". Propaganda kanpainak ez zuen arrakastarik izan soldaduen artean, nahiz eta boluntario asko oinutsik, zarpailduta, gaizki elikatuta eta gaizki armaturik egon.

Lituaniako Armadaren komandante burua, Silvestras Žukauskas jenerala, 1919ko abuztuaren 22an hurrengo egunerako agindu zuen operazioaren hasiera. Fronte osoarekin eraso egin eta Daugavpils okupatu zuten azkar. Zarasaiko hiria abuztuaren 26an harrapatu zuten, Smalvo abuztuaren 27an, Turmanteko tren-geltokia abuztuak 28an. Hilabetearen amaierako jada frontea apurtu zuten guztiz, eta Daugavpils ingururantz iritsi ziren ere. Momentu honetan, ordea, Lituaniarren garaipenak ikusita, inguruko Poloniar unitateek iparrerantz bultzatzen hasi zuten. Abuztuak 31an Poloniako armadako infanteriako hiru batailoik Lituaniako unitateak Kalkuoneseko tren-geltokitik kanporatu zituzten. Irailaren 1ean unitate sobietarrek Lituaniako eta Poloniako unitate militarrei eraso zieten; Lituaniako unitate militarrek kontraerasoa jo zuten eta Daugavpilsera iritsi ziren, jada Letoniako mugaren beste aldean. Hiria 1920ko lehenengo egunetan askatu zuten Letoniarrentzat, gudu baten ondoren.

Abuztuaren 30ean Lituaniako Errepublikako Lehen Ministroak, Mykolas Sleževičius, armada lituaniarra ofizialki agindu zuen, boltxebikeak Lituaniatik kanporatzeagatik.

Urriaren 6tik aurrera, Sobietarren mehatxua ia desagerturik, lituaniar unitate gehienak Zarasai eta Kalkūnai ingurura mugitu ziren, Bermontiarren aurka prestatzeko.

 Ondorioak 
Zarasaiko operazioa garaipen ikaragarria izan zen, are gehiago armada gazte eta esperientziarik gabeko batentzat, etsai indartsu baten aurka.  Zarasaiko operazioan zehar Lituaniako lurralde osoa askatu zen, planeatu zutena baino operazio arrakastatsuago baten marka. J. Laurinaitis, J. Variakojis, J. Butkus, M. Katchde, K. Ladyga, J. Кaplikas eta beste asko nabarmendu ziren guduetan. Antanas Smetona, Estatuko presidentea, irailaren 13an Sylvestras Žukauskas jenerala ohore guztiekin zoriondu zuen. Ofizial eta soldadu askok estatuko sari handiak jaso zituzten.

Zarasai operazioaren amaiera arrakastatsuaren ondoren, irailaren 11n, Sobietar Batasunak bake-negoziazioak eskaini zizkion Lituaniari, eta 1920an, uztailaren 12an, bake-hitzarmen bat sinatu zen, zeinaren bidez Errusiak baldintzarik gabe onartu zuen Lituaniako estatua.

Zarasaiko eskualdea inbaditzaileengandik askatzean, batailarik garrantzitsuena Bružai herrian gertatu zen. Zarasai operazioari eta Bružaiko defentsa-gotorlekuen harrapaketari buruz "Zarasi Operazioa" dokumentala egin zen 2020an, eta monumentu bat eraiki zen herrian.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Lituaniak parte hartutako operazio militarrak
Kategoria:1919ko gatazkak
Kategoria:Sobietar Batasunak parte hartutako operazio militarrak