Dottie Thomas

Dorothy "Dottie" Thomas (San Antonio, Texas, 1922ko irailaren 18a – Seattle, 2015eko urtarrilaren 9a) estatubatuar hematologoa  izan zen, "hezur-muineko transplantearen ama" izenaz ezaguna, Edward Donnall Thomas senar eta ikerketa-kidearekin arlo horretan 60 urte inguru eman zituelako. Hezur-muinaren transplanterako teknika garatu zuten, beste odol-desordena batzuk ikertzeaz gain. Senarrak Fisiologia edo Medikuntzako Nobel saria jaso zuen 1990ean, emaztearekin batera egindako ikerketa lanagatik.

 Biografia 
Dorothy Elaine Martin San Antonion jaio zen, Texasen, 1922ko irailaren 18an. Egoera xume batean hazi zen, eta 16 urterekin San Antonioko Bigarren Hezkuntzako eskolan  graduatu zen, non ikasle gailentzat jo baitzuten. Kazetaritza ikasten hasi zen Texaseko Unibertsitatean (Austin), eta erreportari gisa karrera bat egiteko asmoa zuen, baina eguraldiaren egoerak aldatu egin zituen plan horiek. Elur-ekaitz arraro batek Austingo Unibertsitateko campusa jo zuen 1940ko neguan, eta hango kideak elur-bolekin borrokan hasi ziren. Dottiek jaurtitako bola batek Edward Donnall Thomas kimikako ikasle seniorra kolpatu zuen aurpegian, eta bizitza aldatu zitzaion. Bere senarrak etorkizunean esango zuenez, "beste lagun bati erasotzen ari zela uste zuen, baina ni jo ninduen, akats baten ondorioz".

Bikotea 1942ko abenduan ezkondu zen eta 1943an Donnall Harvardeko Medikuntza Eskolan onartua izan zen Estatu Batuetako Armadaren programa baten pean. Dorothyk erreportari gisa zituen asmoak alde batera utzi eta New England Deaconess Ospitaleko teknologia medikoko entrenamendu-programara batu zen. Horrela, senarrarekin lan egin eta zientzian zuen interes sutsua bilatu ahal izan zuen. Graduazioaren ondoren medikuntzako teknikari gisa lan egin zuen hainbat fisikarirentzat senarrak bere gradu medikoa jaso eta bere laborategia sortu zuen arte.

Bikotea 1950ean hasi zen hezur-muinaren transplantea ikertzen.

 Ibilbidea 
50eko hamarkadan, Donnall  Mary Imogene Bassett ospitalean, Cooperstownen, New Yorken mediku burua izan zen. 1963an, bikotea Seattlera joan zen, eta han ikerketa  berritzailearekin jarraitu zuten, Washingtongo Medikuntza Eskolako Unibertsitatean, eta geroago Fred Hutchinson minbiziaren aurkako Ikerketa Zentro berrian. Beverly Torok-Storb doktoreak, zentro horretako kideak, bikoteak oso elkartuta lan egiten zuela esaten zuen, eta biek lortutako arrakastak Dorothyren lanik gabe ez zirela posible izango ziurtatzen zuen. Donnallek 50eko hamarkadan hezur-muinaren lehen transplantea arrakastaz egitea lortu bazuen ere, denbora gehiena laborategian eman zuten 60ko hamarkadaren amaierara arte, tratamendu esperimentalarekin arazoak konpontzen. 

Minbiziaren aurkako Fred Hutchinson Ikerketa Zentroa 1975ean ireki zen Seattlen, eta 1993an hiri bereko Salt Lake Union auzora mugitu zen.

Dottiek bere ezagutza zientifikoaren eta kudeaketa-gaitasunen konbinazioa erabili zuen bere senarraren lana alderdi guztietan laguntzeko eta Fred Hutchinson zentroko transplante-talde osoa arrakastaraino gidatzeko, zeina hezur-muinaren transplanterako lehen aukera bihurtu baitzen urteen poderioz. Zentro horretan ikerketan eman zituen lehen urteetatik, Dorothyk pazienteei odola ateratzen jardun zuen, laborategiko lana egin zuen, senarrak idazten zuen artikulu zientifiko bakoitza editatu zuen, baita taldeko beste artikulu batzuk ere. Gainera, zentroko administratzaile-burua eta senarraren laguntzaile gisa,  taldea, aurrekontuak, ordutegiak eta taldea bide onetik eramateko behar den guztia kudeatzen zuen. Komunikatzeko erraztasuna zuenez, funtsezkoa zen taldean egiten ari ziren aurkikuntza zientifikoen berri ematen laguntzeko orduan.

1990ean, Donnallek Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen, Joseph Edward Murrayrekin batera, zelulen eta organo-transplanteen garapenagatik. Donnallek eskerrak eman zizkien emazteari eta taldeari sariagatik. George Santosek, transplanteetan adituak, Donnall hezur-muineko transplanteen aitatzat hartzen bazen, orduan Dottie ama zela azpimarratu zuen.

Dottiek lan egiten zuen taldeak egindako lanari esker, leuzemia egoera goiztiarrean sendatzeko tasa % 80-90era iritsi zen. 2012an, Dorothy Thomasen 90. urtebetetzean, José Carreras tenorrak ongintzazko errezitaldi bat egin zuen Seattleko Benaroya Hallen omenez, Fred Hutchinson zentroan hezur-muineko transplantearen 25. urteurrena gogoratuz, eta dirua lortu zuen bai zentrorako, bai bere jaioterriko Bartzelonan leuzemia ikertzeko.

Donnallek bere adierazpenetan zioenez, hasieran ez zuten dirulaguntzarik ikerketarako, eta, beraz, Dottiek lan egin behar izan zuen. Damu zuen hori, horregatik izan ez balitz, Dorothyk doktoretza lor zezakeelako. Haren alaba Elaine Thomasek, fisikaria eta Mexiko Berriko Unibertsitateko irakaslea zenak, amak adimen bikaina zuela eta nahi zuena egin zezakeela esaten zuen, baina garai hartan senarraren ondoan egotea eta hari laguntzea tokatzen zela.

 Bizitza pertsonala 
Bere ibilbide profesionalaz eta ama lanez gain, aire librean bizitza jarduera handia zuen emakumea izan zen Dottie, familiako opor asko pasatzen zituena Montanan eta Alaskan bere senarrarekin ehizan eta arrantzan. Opera musikaren zale amorratua ere izan zen.

 Sariak eta aintzatespenak 

 1990ean, Donnallek Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria jaso zuenean, zelulen garapenagatik eta organo-transplanteengatik, emazteari eta bere taldeari eskerrak eman zizkien.
 George Santosek, transplanteetan adituak, Don hezur-muineko transplanteen aitatzat hartzen bazen, orduan Dottie zela ama azpimarratu zuen.
 2014an, Dorothy Thomas Fred Hutchinson Zentroko ongile nagusi bihurtu zen, non Dottie's Bridge izeneko diru-hornidura bat sortu zuen, bekadun ikertzaile gazteak bultzatzeko asmoz. Dorothy oso lotuta zegoen zientziarekin 2015. urtean hil zen arte.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:2015eko heriotzak
Kategoria:1922ko jaiotzak
Kategoria:XXI. mendeko emakumeak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Hematologoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak