Neuilly-sur-Seineko ituna

Neuilly-sur-Seineko Ituna (frantsesez: Traité de Neuilly-sur-Seine; bulgarieraz: Ньойски договор) Lehen Mundu Gerrako aliatu garaileen eta Bulgariaren arteko ituna izan zen, Lehen Mundu Gerran garaitutako potentzia zentraletako bat. Tratatuaren arabera Bulgariak bere ondoko herrialdeei hainbat lurralde utzi behar izan zizkien.

Ituna 1919ko azaroaren 27an sinatu zen Neuilly-sur-Seinen, Senako Gainak departamenduan, Paris mendebaldean, Frantzian. Sinadura ekitaldia Neuillyko udaletxean (hôtel de ville) egin zen.

Neuillyko Ituna Lehen Mundu Gerraren ondorengo itun-multzoetako bat izan zen, Versaillesko Ituna (Alemania), Saint-Germain-en-Layeko Ituna (Austria), Trianongo Ituna (Hungaria) eta Sèvresko Ituna (Otomandar Inperioa) barne hartzen zituena, Erdialdeko Inperio garaituen indar militar eta politikoa gutxitzea helburu zuena.

Beste itunak bezala, Neuilly-sur-Seineko Itunak Nazioen Ligaren Ituna jasotzen zuen. Ondorioz, Estatu Batuek ez zuten ituna berretsi.

 Lurraldeko klausulak 
Itunak Bulgariari eskatzen zion:
 Mendebaldeko Trazia Ententeari uztea (Greziari eman zioten San Remoko konferentzian), horrela Bulgariak Egeo itsasora zuen zuzeneko irteera moztuz. 

 Greziarekin biztanleria-trukeari buruzko hitzarmen bat sinatzea.

 2.563 km2-ko azalerako lurrak Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumari (geroago Jugoslavia) eman, mendebaldeko mugan.

 Dobruja, Bukaresteko Itunaren arabera zati bat Bulgariari eta beste zati bat Potentzia Zentralei emandakoa (geroago, 1918ko irailaren 25ean, kondominio bateratua Bulgarian integratu zena) Errumaniari itzuli zien, honela Bukaresteko Itunak (1913) ezarritako muga berrezarriz.

 Bulgariako indarrek okupatutako atzerriko lurraldetik kendutako ondasunak jabeei itzultzea, edo kalte-ordainak ematea.

 Armada 20.000 gizonera murriztea.

 100 milioi librako kalte-ordainak ordaintzea.
 Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumaren existentzia ezagutzea.

 Bulgariarren erantzuna 
Bulgarian itunaren emaitzak "Bigarren Hondamendi Nazionala" bezala ezagutzen dira. 1940an Bulgariak Hegoaldeko Dobruja berreskuratu zuen Kraiovako Itunaren ondorioz. Bigarren Mundu Gerran, Hirugarren Reicharekin batera, Neuillyko itunaren arabera galdutako beste lurralde gehienak okupatu zituen aldi baterako, gerra amaitzean berriz galdu baitzituen ere.

 Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumari emandako lurrak 
Bulgariako lau eskualde txiki (historiografikoki Mendebaldeko Periferia bezala ezagutzen direnak) Bulgariaren zati izan ziren 1878tik, Bulgariako Printzerria aldarrikatu zenean, Strumica inguruko eskualdea izan ezik, 1912an Bulgariaren zati bihurtu zena. Bulgaria 1908an onartu zuten nazioartean herrialde independente gisa, eta 1919ra arte kontrolatu zituen lurralde horiek, Serbiar, Kroaziar eta Esloveniako Erresumari Neuillyko Itunaren arabera laga zizkioten arte. Eskualdearen galera 1915 eta 1918 artean Bulgariako tropek Serbiako hegoaldea eta ekialdea okupatu izanaren ordaina izan zen, eta arrazoi estrategikoek eragin zuten neurri batean. Bulgariaren eta Serbiaren arteko muga politiko zaharrak goi mendiko gailur-kate bati jarraitzen zion, eta berriak, berriz, abantaila militar eta estrategiko garrantzitsuak ematen zizkien serbiarrei: Bulgariako hiriburua, Sofia, arriskuan jartzen zuen haren hurbiltasunagatik, eta Serbiako ekialdean bulgariar inbasio bat gertatuz gero mehatxu militarra nabarmen murrizten zuen (ikus Balkanetako gerrak eta Lehen Mundu Gerra ere).

 Area eta populazioa 
Itunak Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumari utzitako lurraldeek 1.545 km2-ko azalera hartzen dute gaur egun Serbian, eta 1.028 km2-koa, gaur egungo Ipar Mazedonian.
Serbian, Bulgariak emandako lurraldea Pirot serbiar barruti modernoaren (Dimitrovgrad udalerria eta Pirot eta Babušnica udalerrien zati txikiagoak) eta Pčinja barrutiaren (Bosilegrad udalerria eta Surdulica udalerriaren zati txiki bat) artean banatzen da. Zati txiki bat ere hartzen du, Timok ibaian zehar, Zaječar udalerrian eta barrutian, zortzi herrik osatua (zazpi errumaniarrez populaturik eta bat bulgariarrez).

1919an, eremua bulgariar okrugen zati hauei zegokien: Kyustendil, 661 km2 (255 sq mi), Tzaribrod 418 km2 (161 sq mi), Tran 278 km2 (107 sq mi), Kula 172 km2 (66 sq mi) eta Vidin 17 km2 (6,6 sq mi). Bulgariako iturrien arabera, bulgariar biztanleriaren %98 Bosilegraden zegoen eta %95 Tzaribroden. 1931ko Jugoslaviako erroldan, hegoaldeko eslaviar guztiak jugoslaviar (serbiarrak, kroaziarrak, esloveniarrak, bulgariarrak) bezala zenbatu ziren, beraz, ezin zen konparaziorik egin. Serbiako azken zentsuaren arabera, 2002tik, bulgariarrek biztanleriaren % 50 eta % 71 egin zuten Dimitrovgrad eta Bosilegraden, hurrenez hurren.

1919an, eremua bulgariar okrugen zati hauei zegokien: Kiustendil, 661 km2, Caribrod 418 km2, Tran 278 km2, Kula 172 km2 eta Vidin 17 km2 (6,6 sq mi). Bulgariako iturrien arabera, bulgariar jatorrizko biztanleriaren %98 Bosilegraden zegoen eta % 95 Tzaribroden. 1931ko Jugoslaviako erroldan, hegoaldeko eslaviar guztiak jugoslaviar (serbiarrak, kroaziarrak, esloveniarrak, bulgariarrak) bezala zenbatu ziren, beraz, ezin zen konparaziorik egin. Serbiako azken zentsuaren arabera, 2002tik, bulgariarrek biztanleriaren % 50 eta % 71 egin zuten Dimitrovgrad eta Bosilegraden, hurrenez hurren.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1919ko nazioarteko itunak
Kategoria:Aliantza militarrak
Kategoria:Erresuma Batuko itunak (1801-1922)