Concha Zardoya

Concha Zardoya Gonzalez (Valparaiso, Txile, 1914ko azaroaren 14a – Madril, Espainia, 2004ko apirilaren 21a) txiletar-espainiar idazlea, poeta, saiakeragilea, zinema-gidoilaria, itzultzailea, literatura-kritikaria eta unibertsitateko irakaslea izan zen.

 Bizitza 
Concha Zardoya Txileko Valparaiso hirian jaio zen 1914an. Gurasoak Nafarroako eta Kantabriakoak ziren. Hamazazpi urte zituenean, familia Espainiara joan zen, Zaragozara lehenik, Bartzelonara gero, eta, azkenik, Madrilera joan zen bizitzera. Han, Filosofia eta Letretako ikasketak hasi zituen, eta Valentzian bibliotekonomiako ikastaro bat egiteko utzi zituen.

 Lan ibilbidea 
Valentzian herri kulturan lan egin zuen, eta erakunde horretan liburutegi bat eta kultur ekitaldi asko antolatu zituen ospitaleetan, fabriketan zein irratian. Zuen neba bakarra frontean hil zen, Errepublika defendatuz.

Sasoi hartan, Hora de España aldizkarian argitaratzen zituen olerkiak idazten hasi zen, eta, Madrilen zegoela, eskolak eman, itzulpenak egin, zinema gidoiak eta saiakerak egin eta narratiban murgildu zen, bere lehen ipuinak argitaratuta.

1947an, Filologia Modernoko unibertsitate-karrerari ekin zion berriz, eta Madrilen bukatu zuen, baina Ameriketako Estatu Batuetako Illinoiseko Unibertsitatean doktoratu zen “España en la poesía americana” tesiarekin. Gero, AEBko beste unibertsitate batzuetan egon zen: Tulane, Kalifornia, Yale, Indiana, Boston... 

1947tik 1977ra bitarteko hogeita hamar urteetan, Espainiako Literaturako eskolak eman zituen AEBko unibertsitateetan, Pedro Salinasek eta Jorge Guillének egin zuten bezala, eta behin betiko itzuli zen Espainiara.

Concharen biografian merezitako sariak daude, hala nola, 1947ko Adonais Sariaren akzesita, Dominio del llanto lanagatik; Lehen Ohorezko Aipamena, Ipuin Dastaketa Habanan lanarengatik; Boscán Saria, Bajo la luz lanarengatik; Fémina, El corazón y la sombra lanarengatik; Café Marfil, Ritos lanarengatik; zifrak eta opera 

Letren arloan idatzi zituen lanak honako hauek dira: itzulpengintza (Walt Whitman edo Charles Landgbridge Morganena), biografia (Miguel Hernandez), literatur kritika (Historia de la Literatura Norteamericana o Poesía española del siglo XX  (Ipar Amerikako Literaturaren Historia edo XX. mendeko Espainiako Poesia), Leopoldo de Luisen poesiaren azterketa eta "Concha de Salamanca" ezizenarekin argitaratu zituen narrazioen idazketa: Cuentos del antiguo Nilo, Historias y leyendas españolas e Historias y leyendas de Ultramar.

Poesia da bere literatur ekoizpenaren zatirik handiena hartzen duen generoa. Erregistroen zabaltasuna eta gaien aniztasuna ditu ezaugarri. Los ríos caudales poema-liburua Conchak 27ko Belaunaldiko poetei egin zien omenaldi pertsonala izan zen. Horietako asko ezagutu eta miretsi egin zituen. Horrela, Gerardo Diego gogora ekarriz:

 Zure Fábula de Equis y Zeda, gongoratuta, berrezagutu duzu maitasuna eta haren mailak ukitu. (…)
 Tximistak, loreak, teoria zehatzak… Poeta, barrokizatu duzu hiperbolizatzen eta ezkutatzen duen kapritxo-boluta salomonikoa, kalderoniar hipogrifoa abesteko.

El don de la simiente liburua garai guztietako poea emakumeei eskainita dago (Rosalía de Castro, Carmen Conde, Gabriela Mistral zein beste asko); Marginalia poema-liburuak autore klasikoak eta modernoak aipatzen ditu, uneko poeta espainiarrak ahaztu barik.

Ciudadanos del Reino lanean giza tipoen desfilea hasi da. Adibidez: zekena, fededuna, poetastroa, edo harroputza.

La estación del silencio poema-liburua elegien arrosario bihurtzen da: batzuk familiakoak, intimoak eta pertsonalak (Hermano mío), beste batzuk sasoi guztietako letra hispanoetako pertsona ospetsuak. Nazioarteko figurak ere ekartzen ditu gogora (Nijinski, esaterako). 

Patrimonio de ciegos (Itsuen Ondarea), izaera intimistako liburua da. 

Ezbairik gabe, Concharen misioa, helburua, bere bizitzan poeta izatea izan zen. Poeta izatea, klasikoen hitz jakintsuak entzunez. Poeta izatea, etortzekoak ziren belaunaldien eredu izatea. Poesia, idatzi zuen, odol komuna zen, hereditarioa, ahizpatzen gintuen ondarea, sufrimenduak eta gozamenak hitzetan itxuraldatzen zituena. 

La reunión de fonemas y sílabas forman la palabra, que para la poetisa Concha Zardoya es ese dios que nos domina y a quien el poeta sirve, valiéndose del verso libre, corto o largo, de la estrofa rimada y de todos los recursos estilísticos que están a su alcance: símbolos, metáforas, juegos de palabras, parábolas, epítetos, neologismos, encadenamientos, personificaciones...

 Lanak 
Besteak beste, lan hauene egilea da: {{Zutabe-zerrenda|tamaina = 20| 
 Poesía y teatro de Gil Vicente. Saiakera.
 La Araucana de Ercilla. Saiakera.
 Cuentos del antiguo Nilo, 1944. Ipuinak.
 Lecturas juveniles, 1945
 Pájaros del nuevo mundo, 1946. Poesia.
 Dominios del llanto, 1947. Poesia Accésit II. Adonais saria 1947.
 La hermosura sencilla, 1953. Poesia.
 Los signos, 1954. Poesia. Accésit del Premio Ifach de Poesia.
 El desterrado ensueño, 1955. Poesia.
 Miguel Hernández. Vida y obra, 1955. Saiakera.
 Historia de la Literatura Norteamericana: 1607-195, 1956. Saiakera.
 Mirar al cielo es tu condena, 1957. Poesia.
 La casa deshabitada, 1959. Poesia.
 Elegías, 1959. Poesia.
 Debajo de la luz, 1959. Poesia.
 Corral de vivos y muertos, 1965. Poesia.
 Donde el tiempo resbala, 1966. Poesia.
 Bellezas y expresión, 1967. Saiakera.
 Hondo Sur, 1968. Poesia.
 Los engaños de Tremont, 1971. Poesia.
 Las hiedras del tiempo, 1972. Poesia.
 Poesía española del siglo XX, 1974. Saiakera.
 El corazón y la sombra, 1977. Poesia. Fémina de poesía sariaren irabazlea.
 Diotima y sus edades, 1981. Poesia.
 Los ríos caudales, 1982. Poesia.
 Retorno a Magerit, 1983. Poesia.
 Manhattan y otras latitudes, 1983. Poesia. Ópera Óptima sariaren irabazlea.
 Retorno a Magerit, 1984. Poesia.
 Formas de esperanza, 1985. Poesia.
 Ritos, cifras, y evasiones, 1985. Poesía. Café Marfil Poesia sariaren irabazlea.
 Los perplejos hallazgos, 1986. Poesia.
 Altamor, 1986. Poesia.
 Gradiva y un extraño héroe. Madrid: Torremozas, 1987
 Gradiva y un extraño héroe, 1987. Poesia.
 La estación del silencio. Elegías, 1989. Poesia.
 Patrimonio de ciegos, 1992. Poesia.
 El don de la simiente. Madrid: Torremozas, 1993
 Alrededores míos. Madrid: Torremozas, 2003. Poesia.
 Leopoldo de Luís.
 Marginalia.
 Un dios que nos domina.
 Ciudadanos del reino.
 Ultima Tule.
 Poesía española. del 98 y del 27
 Antes que las palabras.
 Poemas a Miró.
 Nuevos cuentos sin edad.
 Los Perplejos hallazgos.
 Caramurú y la anaconda.
 Verdad, belleza y expresión: (letras anglo-americanas)
 Juan Ramón Jiménez y la 'fugitiva' realidad.
 Poesía. española contemporánea: estudios temáticos y estilísticos.
 En la isla. de Pascua: Historia de un Robinson español.
 Luis Cernuda, el 'peregrino' sin. retorno [ revista artikulua]
 Blas de Otero para niños.
 Rafael Alberti y sus 'ángeles buenos'''.
 Poesía y exilio de Alberti.
 La técnica. metafórica albertiana (Marinero en tierra-n) La técnica. metafórica en la poesía española contemporánea.
 Rafael Alberti y sus primeras 'poesías completas'.                      
}}   

 Sariak eta aintzatespenak 
Concharen biografian merezitako sariak daude, hala nola, 

 1947ko Adonais Sariaren akzesita, Dominio del llanto lanagatik
 Lehen Ohorezko Aipamena, Ipuin Dastaketa Habanan lanarengatik;
 Boscán Saria, Bajo la luz lanarengatik
 Fémina, El corazón y la sombra lanarengatik
 Café Marfil, Ritos, cifras y evasiones lanarengatik
 Ópera Óptima Manhattan y otras latitudes lanarekin
 Poesiaren Prometeo Altamor'' lanarekin

 Erreferentziak 

Kanpo estekak 

Kategoria:Txiletarrak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Txileko idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XXI. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Txileko poetak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Saiakeragileak
Kategoria:Emakume itzultzaileak
Kategoria:Zinema gidoilariak
Kategoria:Literatura kritikariak