Růžena Jesenská

Růžena Jesenská (Praga, 1863 - 1940), idazle txekiarra izan zen, mugimendu dekadentearen taldekoa (oso ezaguna bere garaian) eta Julius Zeyerren jarraitzailea; eta Txekiar Zientzia Akademiako kidea 1929tik. 

 Biografia 
Růžena Jesenská Pragan jaio zen; merkatari bihurtutako militar baten alaba zaharrena zen eta neba-arreba ugari zituen.Hayes, Kathleen (2023). A World Apart and Other Stories Czech Women Writers at the Fin de Siècle. Karolinum Press. 200–201. or. Marie Jesenská bere ahizpa zen eta Milena Jesenská idazlea bere iloba (neba baten alaba). 

Irakasle izateko prestatzen hasi zen 1878an Pragako Santo Tomas nesken eskolan (berak txikitan ikasitako eskolan) eta Pragako hainbat eskoletan irakatsi zuen. 1907an irakasteari utzi behar izan zion eta kazetari lanean hasi zen.

Růžena Jesenská asko bidaiatu zen bere bizitzan zehar: Baltikoko herrietatik, Frantziatik, Italiatik eta Errusiatik.

Pragan hil zen 1940an.

Lana
Txekiar emakume idazleen lan gutxi itzuli dira beste hizkuntzetara, baina bere garaian, ugari argitaratua eta oso irakurria izan zen Růžena Jesenská. Lan ugari idatzi zituen: eleberriak, antzezlanak, ipuinak, umeentzako liburuak eta poesia."Jesenská, Ružena". Women in World History, 8. liburukia: Jab-Kyt. Waterford, CT: Yorkin Publications. 2000. 137. or.  

Hainbat ezizenekin argitaratu zituen bere lanak, esate baterako: Eva Z. Hluboké edota Martin Věžník. Bere lehen lana Světozor aldizkarian argitaratu zioten eta gizon ezizenarekin (Martin Věžník).

Hasieran neskentzako eta emakume gazteentzako literatura didaktikoa idatzi zuen.

Ez zuen beste txekiar idazle emakume garaikideen sentimentalismoa erabiltzen bere lanetan eta, aldiz, sinbolismoa erabiltzen zuen, irudi eta sintaxiaren bidez gauzatuta. 

Jan Opolsky kritikoaren arabera, garai artako korronteen kontrakoa zen bere idazkera eta Max Brodek bere chauvinismo txekiarra kritikatu zuen, besteak beste."Sayer, Derek (1996-11-01). "The language of nationality and the nationality of language: Prague 1780-1920. (Czech Republic history)". Past & Present 153: 164.

 Lan hautatuak 

 Poesia 

 Rudé západy (‘Egunsenti gorriak’) (1904) 
Bere diruz argitaratu zuen poema bilduma hau, pasio sexualari gorazarrea zena.Hawkesworth, Celia (2001).  A history of Central European women's writing. Hampshire: Palgrave, in association with School of Slavonic and East European Studies, University College, London. 130. or.  Kritikoek uste dute, beharbada, Alphonse Mucha margolari eta argazkilariarekin izandako ezkutuko harremana deskribatzen dutela poema hauek.

Mladi (1926)

Poema autobiografikoak ziren eta, bertan, bere karrerari eragin zioten kontrakotasun moral eta etsaitasunak kontatzen zituen.

 Prosa 

 Jarmila (1894) eta bere jarraipena  Jarní píseň (‘Udaberriko abestia’ 1902) 
Eleberri hauetan neska gazte burgesendako etiketa erakusten zuen.

 Román dítěte (‘Ume baten erromantzea’) (1905) 
Prostituzioan hasten den neska baten istorio honetan, ikerketa psikologikoa egiten du, zeinetan maitasuna bizitzaren inspirazio moduan agertzen den eta, berriz, maitasun galduak duen suntsitzeko gaitasuna ere azaltzen duen.

 Mimo svět (‘Aparteko mundua’) (1909) 
14 ipuin biltzen dituen lan hau apur bat zurruna eta melodramatikoa da neurri handi batean. Gaiak estilo dekadentearenak dira: intzestua, maitasun lesbiko itogarria, gizarteak “ezohikotzat” hartutako pertsonak, sexua eta heriotza... eta emakumea beti biktima da.

 Tanecnice (‘Dantzaria’) (1912) 
Lehen pertsonan kontatutako istorioa eta psikologikoki xehetasun handiekin deskribatzen du emakume protagonista.

 Antzezlanak 

 Estera (1909) 
Estera trajedia sinbolista da, Bohemiar errenazimenduan kokatua eta pentametro ianbikoetan idatzia.

 Attila (1919) 

Attila antzezlan neoerromatikoa da, pasioaren (germaniarrak) eta maitasunaren (eslaviarrak) artean.

 Beste lan literario batzuk 
Růžena Jesenskák emakumeentzako egunkarietan idatzi zuen: :cs:Ženské listy|Ženské listy, Ženský obzor eta Časopis učitelek, adibidez. Antzerki kritikaria ere izan zen, denbora labur batez, Ženský svět (‘Emakumeen Mundua’) aldizkarirako, 1921an.  Bigarren Mundu Gerra baino lehen, emakumeen eta genero gaiak erabiltzen zituen aldizkaria sortu zuen.Oates-Indruchová, Libora (2016). "Unraveling a Tradition, or Spinning a Myth? Gender Critique in Czech Society and Culture". Slavic Review. 75 (4): 919–943

Růžena Jesenskák erregularki idatzi zuen Zlatá Praha aldizkari literario txekiarrean eta umeentzako Dětské Besedy Máje (‘Umeen maiatzeko hizketaldia’) aldizkaria editatzen zuen.

Erreferentziak

 Kanpo estekak 
Wikisource 

Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak