Thelypteris palustris

Thelypteris palustris Thelypteridaceae familiako iratze espezie bat da. Ipar hemisferio guztian aurkitzen da. Zingira eta ibai ertzetan agertzen da.

 Taxonomia 
Heinrich Wilhelm Schott botanikari austriarrak deskribatu zuen Zientziarako 1834. urtean.

Bi azpiespezie ditu:
 Thelypteris palustris subsp. palustris - Eurasian
 Thelypteris palustris subsp. pubescens (G.Lawson) Fraser-Jenk. - Ameriketan

Generoaren Thelypteris izena grezierazko thēlypterís hitzetik dator eta "iratze emea" esan nahi du. Espeziearen palustris izenak latinezko paluster hitzean du jatorria, eta "zingirakoa" esan nahi du.

 Deskribapena 
Errizoma errestaria du, 2'5 mm-ko diametroduna. Errizoma gaztea denean iletsua izaten da.

Errizomatik frondeak ateratzen dira eta 30-50 (batzuetan 80) cm-ko luzera hartzen dute. Bereiziak eta tenteak izaten dira. Pezioloa orria besteko luzea izaten da, hori-berdexka kolorekoa eta oinarrian belztu egiten da. Ile oso gutxi izaten du. Orria luzanga-lantzeolatua izaten da, fina eta kolore berde argikoa. Pinatua da eta hauek aldi berean pinulak dituzte. Pina handienak 5-12 cm hartzen ditu. Pina hauek barrurantz tolesten dira soroak garatzen dituztenean, haiek babesteko. Soroak beltzak izaten dira, iletsuak eta guruin batek babesten ditu.

 Habitata 
Lurra ia beti urak hartuta dagoen lekuetan bizi da, hala nola, ibai-ertzetan eta ur gezako urmaeletan garatutako haltzadietan eta lezkadietan, 10 metrotatik 650 metro arteko altueran.250px|thumb|Hezegunetan aurkitzen da.

 Ugalketa eta bizi-zikloa 
Iratzeetan ohikoa den gisan ziklo haplo-diplontea izaten dute. Esporulazioa uztaila eta iraila artean izaten da. Udazkeneko euriekin espora horiek ernetu egiten dira eta protalo txikiak sortzen dira. Protalo horietan ugalketa sexuala gertatzen da eta ondoren iratze berria garatuko da.

 Mehatxuak 
Euskal Herrian bi kokalekutan soilik agertzen da, Hondarribian Jaizkibel mendiko bi tokitan; Iturrainerreka izeneko errekasto txikiaren ertzean eta Aizporaundiko hezegunean, eta Bizkaian Gorbeia mendiko zingira batean. Populazioak oso txikiak eta ahulak dira. Hondarribiaren kasuan errekasto horien emaria gutxitu dezaketen edozein jarduerek iratzea galbidera eraman dezakete. Horregatik galtzeko arriskuan dauden espezieen artean sailkatu da EAEko katalogoan.

Nafarroan aipatu izan zen 1986. urtean baina gaur egun ez da aurkitzen. Hala ere "galzorian" kategorian sailkaturik dago Nafarroako Foru Erkidegoan.

 Erabilera 
Fitoerremediazio prozesuetan oso erabilgarria dela frogatu da metal astunen (Zn2+ eta Cu2+) kontzentrazioa nabarmen jaisten baitu. Hauek abeltzaintza intentsiboa egiten den eremuetan asko agertzen dira. Artsenikoz kutsaturiko lurzoruetan eragiteko ere frogatu da eta emaitzan gorabeheratsuak izan dira momentuz.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Thelypteridaceae
Kategoria:Euskal Herriko flora