Mercedes de Velilla

Mercedes de Velilla y Rodríguez (Sevilla, 1852ko irailaren 24a  – Camas, Sevillako probintzia, 1918ko abuztuaren 12a) sevillar idazlea, antzerkigilea eta olerkaria izan zen, eta XIX. mendearen bigarren erdian Andaluziako literatura-mugimenduko idazlerik esanguratsuenetako bat.

 Bizitza 
Mercedes de Velilla Rodríguez 1852an Andaluzian jaio zen, Sevillan. Literaturarako bokazio handia zuen familia batean. Izan ere, bere familiako ia kide guztiek poesia idazten zuten, bereziki, bere ama Maria Dolores Rodriguezek, bere ahizpa Felisak, eta batez ere bere neba Jose de Velillak, Sevillako XIX. mendeko bigarren erdiko antzerkigile emankorrenetako batek.

Velillaren bizitzako lehen aipamenetako bat Amantina Cobos de Villalobos idazleari zor diogu. Hurrengoa, funtsezkoa Mercedesen bizitza ezagutzeko, Luis Montotoren hitzaurrean dago (Velilla familiaren laguna eta sasoi hartan hiri hispaniarreko kronista ofiziala), Sevillako Udalaren erabakiz argitaratutako Velillaren hil ondorengo liburuan.

Haurtzaroa eta nerabezaroa Manteros kaleko familia-etxean eman zituen, ziurrenik, bere bizitzako sasoirik zoriontsuena. Montotok idatzi zuen legez, “bere etxea zen, Manteros kaleko etxetxoa, Sevillan letrak maite eta lantzen zituzten gazteen bilgunea”. Mercedes txikiak Velillatarren “el parnaso” deitzen zioten etxean 'edaten' zuen sormenerako espazio bihozbera izan zuen, non Cano eta Cueto, Rodríguez Marín, Juan Antonio Cavestany edo Luis Montoto gazteak izaten ziren.

 Idazle ibilbidea 
“A lo diez años” dio Cobos de Villalobosek, “konposizio batzuk irakurri zituen entzule hautatuen aurrean, eta handik aurrera poeta bikain eta goi-mailako gisa agertu zen, bere berezko apaltasuna gorabehera, bere biografoetako batek, <<la violeta del Betis>>, izena jarri zion”. Oso ezaguna da Montotok jasotzen duen pasadizoa, Abelardo Lopez de Ayalak Mercedes nerabea aurrez aurre ezagutzeko beharra izan zuen, hainbeste gustatu zitzaizkion bertsoak gazte batengandik zetozela ziurtatzeko, eta ez urte eta esperientziaz beteriko dama batengandik. Baina argigarriena zera galdetzen zion bere buruari hitzaurregile honek: “Harridura izan zen poeta emakume gazte bat zela jakitean, Espainiako neskek akademia eta eskoletan egiten zituztenak beste ikasketarik ez zuena”. López de Ayalaren pasadizoa poetaren “Benetan neskato hau mirari bat da” oihukatuz amaitu zen, baina horren bidez egiaztatzen da bere sasoiko emakume espainiarrek zailtasunak zituztela kalitatezko hezkuntza jasotzeko, independentzia ekonomikoa eta bizitzeko autonomia ahalbidetuta.

Hainbat aldizkako argitalpenekin kolaboratu zuen, gehienak emakumeei zuzenduak eta Exposición Betiko-Extremeña delakoan ohorezko saria irabazi ostean (1872), hogeita bat urterekin (1873), “Ráfagas” bere lehen eta poema liburu bakarra argitaratu zuen.

Gaztaroko lehen urteetan, Concepción de Estevarena sevillarraren adiskide egin zen. Poeta hark, bere bizitza laburra izan arren, funtsezko lana utzi zuen XIX. mendeko emakumezkoen literatura-ekoizpenean. Adiskidetasun hori bizi-esperientzia berak elkartutako bi emakumeren existentzian mamitu zen: “bere existentziaren exodo mingarria” definitu zuen Cobos de Villalobosek Estevarenaren bizitza; “bila ditzagun, beraz, bere bertsoetan bihotz atsekabetuaren taupadak” utzi zuen idatzita Montotok Velillaren bizitza zela eta. Baina Estevarenaren heriotza malkartsu eta goiztiarrak, Jacan tuberkulosiak hildakoa (1877), funtsezko laguntza kendu zion Velillari.

1875eko urriaren 8an Estevarena tren geltokian agurtu zuten lagunek, eta agur hori Jose de Velillaren lumak zein Montotorenak jaso zuten. Azken horrek horrelaxe gogoratzen zuen berrogei urte baino gehiago geroago: “Egun batean, bere lagun banaezina, Concepcion de Estevarena poeta sutsua, heriotzaren hondakin basatiaren ondorioz, urrutiko lurraldeetara abiatu zen, ahaide urrunek eskaintzen zioten ospitale-sabaiaren eta ogiaren bila. Mercedesen bihotzeko zerbait joan zen kantari atseginarekin. Agurra betikoa izan zen.”Autore batzuk harritu egiten dira Mercedes de Velillak maitasun ezagunik ez izateagatik, nahiz eta poesian behin eta berriz errepikatzen zuen: “Maitasun kontuetan ere ez zen zorionekoa izan. Santiago (sic) Montoto ez da bere bizitzako arlo horretaz ari, baina bere maitasun olerkiak ez dira jolas poetiko bat, ezta gai tradizional baten inguruko dibertimendu bat ere, nahiz eta zoritxar horiek guztiak berak bakarrik bizi izan zituela jakinarazten digun”. Baina Montotok bere Poesías lanaren hitzaurrean zehar Velilla eta Estevarenaren arteko maitasuna eta afektua errepikatzen du, poetaren bizitzako oroitzapen ederrenen artean Manteros kaleko bere familia-etxea, bere gurasoak, bere neba José “eta bihotzeko adiskidea, arrosa bikaina Sevillako lorategietan, elur-lorea Iparraldeko izotzen artean" sartzeraino.
1876ko otsailaren 17an, Sevillako Cervantes antzokian “El vencedor de sí mismo” antzezlana estreinatu zuen, Garci Pérez de Vargas pertsonaia antzeztu zuen Pedro Delgado sasoi hartako aktore ezagun eta bere neba Joséren adiskideak animatuta idatzi zuen koadro dramatikoa, bertsotan eta ekitaldi batean. Lan horren edizioan, Delgadori eskaini zion, hitz hauekin: “Zuri, zure hitzekin animatu ninduzun eta nire lehen ohore dramatikoak zor dizkiodan horri, saiakera xume hau eskaintzen dizut, horrela, ahal dudan moduan, zureganako esker oneko zorra ordainduz”.

Urte horretako apirilaren 23an, Sevillako Letra Onen Errege Akademiak lehen saria eman zion Miguel de Cervantesen efemeridearen harira antolatutako lehiaketan. Baliteke Espainiako Errege Akademian izen horrekin gordetzen den testua izatea, 1874ko data duena.

Sasoi horretatik aurrera, bere obraren argitalpena gero eta noizbehinkakoagoa bihurtu zen, ia desagertzeraino, bere aita (1877) hil zenean, eta beranduago bere neba (1904), bere ama eta bere arreba gaixoa zaintzera behartuta egoteagatik. Familiaren sostengurik ezak, Montotok honelaxe deskribatu zuen estutasun ekonomikoen patua bizitzera eraman zuen: “Etxea hondoratu egin zen, eta bere hondakinen gainean pobrezia altxatu zen, bere premiamendu, iskilu eta esker txarreko segizio goibelarekin”. Bere lagunek,  besteak beste, Montoto, hiriko udaletxearen aurrean egindako bitartekotzari esker, udalak hileko ehun pezetako pentsio bat eman zion literatur ikerketetara dedikatzeko, penalitateen zahartzaroa ekidin ziona (Amantina Cobos de Villalobos: 1917). Bere hiriko udalak ere, hiri erdian bere izena duen kale baten errotulazioarekin bereizi zuen.

Bere bizitzako azken urteetan, Jose de Velilla nebaren figura literarioaren ardura ere hartu zuen. Lan horri esker, Instrukzio Publikoko eta Arte Ederretako Ministerioak, Mercedesek eskatuta eta Espainiako Errege Akademiak aldeko txostena egin ostean, “Poesías Líricas” lanaren 188 ale erosi zituen, antzerkigilearen poemekin, liburutegi publikoetara bideratzeko.

Mercedes de Velilla y Rodríguez Sevilla probintziako Camas herrian hil zen, 1918ko abuztuaren 12an.

 Lanak 
 Ráfagas, Sevilla, 1873. Girones eta Ordunako inprenta.
 El Vencedor de sí mismo: cuadro dramático en un acto y en verso. Sevilla / Madril, 1876. Girones y Orduna inprimategia / Administrazio Lirikoa-Dramatikoa.
 A Cervantes(eskuizkribua). 1875. Real Academia Española (Madril).
 Poesías de Mercedes de Velilla, Luis Montoto ren hitzaurrearekin. Sevilla (1918). Sevillako Udala / Tipografía Española.

 Sariak eta aintzatespenak 

 1872an Exposición Betiko-Extremeña argitalpenean ohorezko saria
 1876ko  apirilaren 23an, Sevillako Letra Onen Errege Akademiak lehen saria eman zion Miguel de Cervantesen efemeridearen harira antolatutako lehiaketan. 
 Bere hiriko udalak hiri erdian bere izena duen kale baten errotulazioarekin bereizi zuen.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Manuel Jurado López: Cuatro poetas sevillanak del siglo XIX (Antologia). Sevilla, 2006. Aparejadores Fundazioa. 
 Mercedes de Velilla: El Vencedor de sí: koadro dramatikoa ekitaldi batean. Sevilla, 2007. Nuño Argitaletxea.  

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sevillarrak
Kategoria:Sevillan hildakoak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XIX. mendeko Espainiako idazleak
Kategoria:XX. mendeko Espainiako idazleak
Kategoria:Espainiako poetak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Espainiako antzerkigileak
Kategoria:Emakume antzerkigileak
Kategoria:Gaztelaniazko idazleak