Aturrialdeko Landak

Aturrialdeko Landak Landak departamenduko hegoaldeko lurraldeez osaturik eskualde naturala da, Gaskoiniako Landetatik bere paisaiagatik eta ekonomiagatik berez bereizten direnak.

 Deskribapena 
Eskualde hau Pirinioaurreko tolesturatan zabaltzen da, Aturri ibaiaren behealdeko ibilgua zehazten duena. Haran eta lautada txiki emankorrez osaturik dago. Aturrialdeko Landak osatzen duten eskualdeak honakoak dira:

Aturriren hegoaldean,
 Ortherri (Peirahorada inguruan)
 Chalosse (Aturri, Gabas eta Bearnoaren arteko eskualde zabala)
 Tursan (edo Airais), Gabas eta Aturri arteko eskualde ardogilea, Aire-sur-l'Adourren hegoaldean kokatua.

Peirahorada hiria, bere kantonamendua Ortherria delarik, Paue eta Oloroeko uhaitzek bat egiten duten tokia da, "Uhaitz batuak", Aturrirekin bat egiten duena Chalosseren hego-mendebaldeko mugan.

Aturri iparraldean,
 Maremne
 Seinautze
 Pays de Gosse (Seinautze eta Aturri artean, Ahurti parean)

Maremne (Soustonseko errekatik La Venaraino) Marensin hegoalderaino hedatzen da eta bere antza du. Hegoalderago, Seinautze (Ozeano Atlantikoaren ertzean) eta Pays de Gosse Aturri ibaiak osatzen duen bihurgunean daude.

Landa Txikiak (non Mont-de-Marsan departamenduko prefektura dagoen) ere Aturritik hurbil daude, hegoaldetik, Chalosse (Akize azpiprefeturaren egoitza) eta Tursanen parean. Akize eta Mont-de-Marsan dira Landetako eta Aturrialdeko Landetako bi hiri nagusiak.

Midou eta Douze ibaiek Landa Txikiak zeharkatzen dituzte. Mont-de-Marsanekin bat egin eta Midouze osatzen dute. Hau Aturri ibaiaren ibaiadarra ere bada (eskuinaldetik) Tartasetik baino zertxobait aurrerago; bilguneak Landa Txikietako hego-mendebaldeko muga eratzen du.

 Geografia historikoa 
Erdi Aroan Aturri ibaiaren delta bat zegoen Maremne aldean; ibaia Capbretonen zegoen bokale bateraino igotzen zen, baita Bokale Zaharreraino ere, Maremne eta Marensin arteko mugan.

Baiona ondoan (Bokale Berria) itsasadarra finkatzeko obrak XVI. mendean hasi eta 1578ko urriaren 25ean bukatu ziren, Aturri ibaiaren bokalea desbideratuz. Iparralderako antzinako ohea hondoratu egin zen gero, desagertu arte; Hossegorreko aintzira Aturri ibaiaren antzinako estuarioaren aztarna besterik ez da.

 Kultura 
Itsasaldeko gaskoi edo, tokiko hizkeran, parlar negre edo parlar negue (ahoskera: ), hau da, «mintzaira beltza», ekialderago eta iparralderago mintzatzen den parlar clar («mintzaira argia») delako gaskoi aldaerari kontrajarria, Aturrialdeko Landetako eskualde askotan hitz egiten den aldaera da. Maremne, Seinautze, Ortherri eta Chalosse, Marensin eta (iparralderago) Pays de Born, Landa Handia eta Eyre ibaiaren haranetik hedatzen da.

Tokiko hitz erabilgarrien artean, aipa ditzagun:
 «barthe» (fem.): «lautada alubial uholdegarria erreketan zehar»; Vincent Foixen hiztegiak bereziki Aturritik Pays de Gossera doazen lursailei deitzen zaiela «barte» edo «barthe» gaineratu zuen. «Barthe»arentzat urez bete daitekeen lur zentzu hori Aturrialdeko Landetako herriek berezkoa dute, Akizetik behera.
 «boucau» = "bokale" (eta «bouque» = "aho") gaskoieraz (Vincent Foixen hiztegia).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Gaskoinia
Kategoria:Landetako geografia