Historiaurreko Orkadak

Historiaurreko orkadak (ingelesez Prehistoric Orkney) Eskoziako artxipelago horren giza okupazioaren garaiari egiten dio erreferentzia, uharteen historiaurrearen azken zatian. Homo generoak okupatu aurreko historiaurrearen garaia Eskoziako geologiaren zati bat da. Nahiz eta zenbait erregistro idatziak Eskoziako inbasio erromatarraren garaiko Orkada uharteei buruzkoak izan, Eskoziako iparraldeko historiaurrea ez da amaitzen Aldi Historiko Goiztiarra hasi arte, 600. urte inguruan.

Historiaurreko aztarna garrantzitsu ugari daude Orkada uharteetan, batez ere Neolito garaitik, eta horietako lauk Gizateriaren Ondare izendatutako lekuetako bat osatzen dute. Hainbat arrazoi daude erregistro arkeologiko ugari izateko. Hareharrizko oheak harrizko tresnak egiteko erraz erabil daitekeen materiala ematen du, eta haizeak mugitutako hareek leku batzuk kontserbatzen lagundu dute.  Industrializazio falta erlatiboa eta nekazaritzaren eragin txikia ere lagungarri izan dira antzinako monumentu horiek kontserbatzeko. Tokiko tradizioek, antzinako egitura horien beldurrean nahiz benerazioan oinarrituak (agian, eskandinaviarren okupazioaren garaitik jasotako jarrerak), beren egitura-osotasuna mantentzen lagundu ahal izan dute. 

Historiaurrea, konbentzionalki, aldi laburragoetan banatzen da, baina giza historiako garai ezberdin horiek bereiztea lan konplexua da, mugak zalantzazkoak dira eta haien arteko aldaketak mailakatuak dira. Paleolitoak izotza kendu arte iraun zuen, Mesolitoak nekazaritza hartu arte eta Neolitoak metalurgia hasi arte. Leku batzuek denboraldi luzeak hartzen dituzte, eta, bereziki, Neolitoaren eta ondorengo aldien arteko aldeak ez dira argiak.  Neolitoko egituren aparteko aberastasuna ez dator bat Brontze Aroko garai goiztiarrekin, zeinetan giza okupazioaren ebidentzia urria edo ezdeusa den, edo aldi horren azken zatia, frogen eskasia erlatiboa ematen duena. Ondorengo Burdin Aroak eraikin monumentaletara itzultzea ekarri zuen, batez ere broch-ak egitera.

Indusketa formalak XVIII. mendearen amaieran egin ziren eta inplikatutako egituren ulermena folklore gisa ikustetik gaur egungo zientzia arkeologiko modernora pasatu zen. 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Orkneyjar: Orkada uharteen ondarea (ingelesez).

Kategoria:Orkadak
Kategoria:Eskoziako arkeologia