Zinaida Iermolieva

Zinaida Vissariónovna Iermólieva (errusieraz, Зинаи́да Виссарио́новна Ермо́льева, Frolovo, 1898ko urriaren 15a - Mosku, 1974ko abenduaren 2a) Sobietar Batasuneko mikrobiologian eta epidemiologian espezializatutako mediku bat izan zen, SESBeko Medikuntza Zientzien Akademiako kidea. Bere lanek milaka bizitza salbatzen lagundu zuten, koleraren ikerketengatik eta Bigarren Mundu Gerran ekoizpen propioko antibiotikoak eskaintzeagatik, besteak beste. Horregatik deitzen zaio «antibiotiko sobietarren ama», eta horregatik jaso zuen «Madame Penizilina» ezizena.

1942an, penizilinatik eratorritako eta krustozin edo penicillium crustosum bezala ezagutzen den lehen antibiotiko sobietarra isolatu eta garatu zuen taldearen buru zen. Kopuru handitan ekoiztea lortu zuen, Aberri Gerra Handian banatzeko. Era berean, hainbat neurri sistematizatzen lagundu zuen infekzioak murrizteko eta estreptomizinaren, tetraziklinaren, kloranfenikolaren edo ekmolinaren (gaizkatatik sortutako lehen animalia-antibiotikoa) etxeko beste antibiotiko batzuk sortzeko.

Bere ospea inspirazio iturri izan zen gainera, Sobietar Batasunaren arrakasten propaganda bezala eta beste emakume batzuk ikerketa zientifikora erakartzeko. Leninen bi Ordenarekin kondekoratua izan zen, Lanaren Bandera Gorriaren Ordenarekin, edo Munduko Osasun Erakundeko ordezkari sobietar izendapenarekin, bere bizitzako beste aintzatespen batzuen artean.

 Biografia 

 Lehen urteak 
Zinaída Frólovo hirian jaio zen, une horretan Errusiar Inperioko Dohainaren Armadaren probintzian (gaur egungo Don Voiskoko oblast). Zinaídaren aita Vissarion Vassilievitx Iermoliev zen, kosako militar aberatsa, eta haren ama, Aleksandra Gavrílovna, alabarekin bizi izan zen gero, 92 urte zituela hil zen arte. Ahizpa bat ere bazuen, hiru urte zaharragoa, Ielena izenekoa. Mariinski gymnasiumean ikasi zuen bere ahizparekin Novocherkasken, eta 1915ean urrezko dominarekin graduatu zen nota bikainengatik, Doneko Unibertsitateko (egungo Hegoaldeko Unibertsitate Federala) medikuntza fakultatean sartuz. Esaten denez, Txaikovski konpositorearen heriotzak eragin omen zion bere hautaketari, Moskuko jatetxe garesti batean bazkaltzen ari zela, koleraz kutsatu baitzen halabeharrez.

Unibertsitateko ikasketen bigarren urtean, mikrobiologian espezializatzea aukeratu zuen, eta klaseetara joan zen, besteak beste, Vladimir Barik irakasleekin eta Pavel Zdrodovski mikrobiologoarekin, malariaren aurkako borrokan aritzen zenarekin. Urte horietan, unibertsitatea herrialdeko garrantzitsuenetako bat zen. Barik buru zuela, mikrobioen biokimika aztertzen eta saiakuntzak egiten hasi zen, baina ondorengo urteetan Moskura joan zen bere ikerketetarako baliabide gehiago lortzera. Historian lehen aldiz, laborategi horietan isolatu zuen Iermolievak beherakoa zuen paziente baten hesteetako koleraren antzeko bakterio bat, eta bakterioen nomenklaturan sartu zen, V. Phosphorescens S. izenarekin.

1921ean, Errusiako gerra zibila amaitu eta gutxira, Iermólieva medikuntzan graduatu zen.

 Penizilina sobietarraren garapena 
1925ean, 27 urterekin, Iermolieva SESBeko Zientzia Akademiako mikrobio-biokimikako saileko buru izendatu zuten. Han, bakteriofagoak eta mikrobioen aurkako agente naturalak ikertzen hasi zen, lisozima bereziki.

Alexander Flemingek jada jakin zuen Penicillium familiako lizun baten osagai sendagarria sintetiza zitekeela -penizilina sortzeagatik ezagunak-, eta 1928an antibiotiko garrantzitsua izan zitekeela gaixotasun askorentzat. Baina ez zuen lortu bere aurkikuntza masiboki eskuragarria izatea; izan ere, onddoaren laborantza oso ezegonkorra zen bere formarik kontzentratuenean, eta anduiaren labore kantitate handiak behar ziren penizilina gutxi sortzeko. 

Arazo horri ekin zion, besteak beste, Iermolievak. Gerra Patriotiko Handian penizilina ekoizten zuen andui desberdin bat isolatu zuen, krustozina (penicillium crustosum). Tratamendu hori probatzeko, Abkhaziako Errepublika Autonomora bidaiatu zuen zientzialari ugarietako bat izan zen, Sujumiko Abkhaziako Zientzia Akademiako Patologia Esperimentaleko eta Terapiako Institutua bisitatzera. Horrela, Iermolievak garatutako lehen penizilina sobietarraren efektuak primateetan frogatu ziren, gizakietan erabiltzen hasi aurretik.

1928an, nolabaiteko errekonozimendua lortu zuen atzerrian, atzerriko argitalpenetan parte hartu zuen eta beste herrialde batzuetako hitzaldi batzuetara gonbidatu zuten. Berlinen egindako hitzaldi batean, bere lehen senarra izango zen Lev Zílber ezagutu zuen, birologia eta onkologiako ikertzaile garrantzitsua, akainak entzefalitisaren birusa hedatzeko modu nagusia zirela ikusi zuena. Bi urte geroago, ordea, dibortziatzen amaitu zuten, baina harremana izaten jarraitu zuten, batez ere maila zientifikoan.
1931. urtean lisozima entziman oinarritutako sendagai terapeutiko bat ikertu eta praktikan jarri zuen.

1937an, NKVD polizia politikoak Zílber atxilotu zuen, Azerbaijanen gaixotasun infekzioso baten agerraldiarekin erantzukizuna izatea egotzita, nahiz eta laster askatu zuten Moskuko agintariek. Handik gutxira, ordea, berriro atxilotu zuten Japoniako Inperioko espioia izateagatik eta entzefalitisa handik ekartzeagatik, baina 1940an berriro askatu zuten. Urte horretan bertan, hirugarren aldiz, polizia politikoak berriro atxilotu zuen 58. artikuluaren bidez («Traidorea ama aberriari»), auzolandegi batean sartzeko. 1944ko martxora arte ez zuten aske utzi eta birgaitu. Hala ere, preso egon zen urteetan, Iermolievak ez zuen bertan behera utzi, eta babesa eman zion, beste zientzialari kide batzuei eta agintariei gutunak idatziz, askatzeko. Gobernuak bere askapena onartu zuenean, Zílberrek berehala lortu zuen agintari sobietarren onarpena sari eta errekonozimendu ezberdinekin.

Zinaída berriro ezkondu zen Aleksey Zajarov mikrobiologoarekin, SESBeko osasun-ikuskatzaile burua eta Gaixotasun Infekziosoen Institutuko epidemiologia-saileko buruarekin. Hala ere, 1938an atxilotu zuten hau ere, eta bi urte geroago ospitaleratutako kartzela batean hil zen. 1939an, Zinaida Afganistanera bidali zuten, eta han kolera azkar diagnostikatzeko sistemak eta kolerari aurre egiteko sendagaiak prestatu zituen, baita sukar tifoidearen eta difteriaren aurkakoak ere.

1942an, Iermolievak 24 urterekin berari buruz egindako esperimentu baten emaitzak argitaratu zituen, koleraren eragilea zen vibrio cholerae bakterioarekin soluzio estandar bat edanez infektatu baitzen, bere bizitza mehatxatuz baina azkenean salbatzea lortuz. Urte horretan bertan bencilpenicilina erabiltzen hasi ziren SESBen. Horri esker, penizilinaren tokiko bertsio bat sintetizatzea lortu zen, penicillium crustosum organismoan oinarritua (mendebaldeko bertsioan ez bezala, Penicillium chrysogenum delakoan oinarritzen baitzen), eta, horrela, ez zen hirugarren herrialdeetako antibiotikorik behar izan lehen aldiz. Haren azterketaren emaitzak funtsezkotzat jo ziren koleraren aurkako prebentzio-neurriak sartzeko Batasunak Ekialdeko Frontean egindako operazio militarretan.

Urte berean, Stalingradeko guduan, hirira bidali zuten, kolera gaixotasunari aurre egiteko, bai populazioan, bai Armada Gorrian. Han kolerako bakteriofagoak sortzeari ekin zioten, egunero berrogeita hamar mila pertsonari emanez. Iermolievak alemaniar tropen setioa jasan zuen bitartean. Halaber, edateko uraren kloro bidezko tratamenduekin izan daitezkeen infekzioak minimizatzen saiatu ziren, beste neurri higieniko batzuen artean. Alemaniako tropek kolera-agerraldi bat jasan zuten, baina ez zien askorik eragin armada sobietarrari eta setiatutako biztanleei.

1943an, penizilina eskala handian ekoizten ari zen helburu militarretarako, batez ere, baina baita helburu zibiletarako ere, proportzio txikiagoan, bai Estatu Batuetan, bai Erresuma Batuan. Urtebete geroago, Sobietar Batasunak iragarri zuen lehen aldiz penizilinaren bertsio lokala kopuru handitan ekoizten hasi zela.

Penizilinaren ikertzailea eta Oxfordeko Unibertsitateko irakaslea, Howard Florey, SESBera iritsi zen. Floreyk bere laginak eraman zituen Moskura sobietarren aurrerapenekin alderatzeko. Sobietar agintariek Iermolievaren penizilinaren bertsioak modu eraginkorragoan jokatzen zuela iragarri zuten, nahiz eta emaitzak ez zituen Floreyk onartu. 1945ean, Nobel sariaren batzordeak fisiologiako edo medikuntzako saria eman zien Alexander Fleming, Ernst Boris Chain eta Howard Floreyri, «penizilinaren aurkikuntzagatik eta hainbat gaixotasun infekziosoetan duen eragin sendagarriagatik».


 Geroko bizitza 
1947an, Iermolieva SESBeko Osasun Publikoko Ministerioko Antibiotikoen Institutu sortu berriaren zuzendari bihurtu zen. Laborategian streptomycinea laginak lortu zituen.

1952tik hil zen arte, Moskuko Graduondoko Institutu Mediko Zentraleko Mikrobiologia Departamentua zuzendu zuen (gaur egungo Graduondoko Hezkuntzako Errusiar Akademia Medikoa).

1948ko martxoaren 17an, Pravda egunkariak Iermolievaren lanetan oinarrituta "penizilina aurkikuntza errusiarra" zela iragarri zuen.

1965ean, eskubide osoko kide gisa sartu zen SESBeko Medikuntza Zientzien Akademian.

1970ean, Errepublika Sozialistako Sobietar Errepublika Federaleko zientzialari ohoragarriaren saria jaso zuen.

Arratsaldeko hitzaldi zientifiko baten ondoren, 1974ko abenduaren 2ko gauean hil zen. Moskun lurperatu zuten, Kuzminski hilerrian.

 Lanak 
500 lan zientifiko baino gehiago eta 6 monografia idatzi ditu. Besteak beste, Kolera liburua idatzi zuen 1942an; Penicilina, 1956an; Estreptomicina, 1956an; Antibiotikoak, polisakarido bakterianoak eta interferoia, 1968an.

Mikrobiologian espezializatutako «Antibiotiki» aldizkari sobietarraren sortzailea eta erredaktore burua izan zen (errusieraz: Антибиотики, hau da, antibiotikoak).

 Sariak eta aintzatespenak 

 Stalin Prize (1943).
 Leninen Ordena. (bi aldiz).
 Lanaren Bandera Gorriaren Ordena.
 Lev Zílberrek, bere lehen senarra izan zen birologo sobietarrak, «Entzefalitis epidemikoa» obra eskaini zion 1945ean.
 Veniamín Kaverin Iermólievaren karrera zientifikoan oinarritu zen Tatiana Vlasenkovaren pertsonaia sortzeko bere trilogian, «Liburu irekia» izenekoan —errusieraz: Открытая книга —, 1948tik 1956ra bitartean argitaratu zen intelligentsia sobietarrari buruzko lana. 1973an, liburua zinemara egokitu zuten, film moduan, eta, ondoren, telesail baten formatura, 1977an.
 Zinaida  fikziozko  Anna Valerievna Dyachenkoren oinarri ere izan zen. Anna Valerievna Dyachenko “Katu beltzak” —Errusieraz, Чёрные кошки”— telesail errusiarreko pertsonaia bat da, 2013an ekoitzia eta Rostov Don-en girotua Bigarren Mundu Gerraren ostean.
 Alexander Lipovskyren «Misterioaren ertzean» obrako pertsonaia nagusia bere bizitzan oinarrituta dago.
 2018ko urriaren 24an, Googlek doodle batekin omendu zuen, bere ekarpen zientifikoaren omenaldi gisa.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Sklyarova; Jarlamov; Kiseleva (2014ko apirilaren 21a). Деонтология жизни [Bizitzaren deontología] (errusieraz). ISBN 978-5-98615-073-4. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Moskun hildakoak
Kategoria:Leninen Ordena
Kategoria:Don ibaiko kosakoak
Kategoria:Mikrobiologoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume medikuak
Kategoria:Emakume zientzialariak