Elisa Izaurralde

Elisa Izaurralde (Montevideo, Uruguai, 1959ko irailaren 20an  – Tübingen, Alemania, 2018ko apirilaren 30a) Uruguaiko biokimikaria eta biologo molekularra izan zen. Tübingen-en Garapenaren Biologiako Max Planck Institutuko Biokimika Saileko zuzendari eta kide zientifikoa izan zen 2005etik 2018an hil zen arte. 2008an, Gottfried Wilhelm Leibniz saria eman zioten, Elena Conti-rekin batera, "RNAren zelula barruko garraioari eta RNAren metabolismoari buruzko oinarrizko ezagutza berriengatik". Conti-rekin batera, nukleotik kanpo RNAm esportatzeko proteina garrantzitsuak karakterizatzen lagundu zuen, eta geroago, bere ibilbidean, RNAm-a isilarazteko mekanismoak, errepresio traslazionala eta RNAm-aren gainbehera saihesten lagundu zuen.

 Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Elisa Izaurralde Montevideon jaio zen, Uruguain, 1959ko irailaren 20an. 17 urterekin Uruguai utzi eta Genevako Unibertsitatera (Suitza) ikastera joan zen. Biokimikan graduatu aurreko ikasketak egin ondoren, 1989an biologia molekularrean doktoretza bat jasotzera joan zen, Ulrich Laemmliren zuzendaritzapean kromatinaren antolakuntzan lan egiteagatik.

 Ibilbidea 
Bere doktoregoa jaso ondoren, Izaurralde Laemmli-ko laborategian geratu zen beste urtebetez doktoretza ondoko ikertzaile gisa, Heidelberg-eko Biologia Molekularreko Europako Laborategian (EMBL) bigarren postdoktoretza bat hasi baino lehen, 1990ean, Iain Mattaj -ekin lanean. Bertan aldatu zuen bere DNA ikuspegia RNAra eta Elena Conti biofisikaria ezagutu zuen, 2008ko Leibniz Saria berarekin partekatuz.

1996an, Genevako Unibertsitatera itzuli zen, eta hantxe zuzendu zuen bere lehen lantaldea, Biologia Molekularreko Saileko junior ikerketa-taldeko buru gisa. Posizio horretan, mRNA TAP-p15aren esportazio faktorea ikertu zuen, 1999an EMBLra itzuli aurretik, non ikerketa ildo hori zabaldu zuen Elena Conti-rekin batera.

Izaurralde-k taldeko buru gisa lan egin zuen, eta, geroago, EMBLko zientzialari senior gisa, 2005ean Tübingen-go Garapenaren Biologiako Max Planck Institutuko Biokimika Saileko zuzendari bihurtu aurretik.

Hainbat bilera eta hitzaldi antolatu zituen, besteak beste, kontrol translazionalari eta kodifikaziorik gabeko RNAri buruzko hainbat bilera Cold Spring Harbor Laborategian, EMBO/EMBL Simposia "Kodifikaziorik gabeko genoma" eta RNA elkartearen 2010eko bilera. Hainbat aldizkari zientifiko ere argitaratu zituen, tartean FEBS Journal eta PLOS Biology. RNAko Sozietatearen Administrazio Kontseilurako aukeratu zuten 2004an. 2020tik aurrera, RNA Elkartea "Ikerketa, Irakaskuntza eta Zerbitzuko Berrikuntzarako Elisa Izaurralde Saria" ematen hasi zen, lehen saritua Lori Passmore izan zelarik.

 Ikerketa 
Proteina bat fabrikatzeko, DNAn informazio genetikoa nukleoan kopiatzen da (transkribatuta) RNA mezularian (RNAm), eta gero zitoplasmara esportatzen da, non proteina bat bihurtzen den. Izaurralderen hasierako ibilbidearen zati handi bat esportazio hori maila molekularrean nola gertatzen den argitzean oinarritu zen.

Geroago, bere ibilbidean, Izaurraldek bere ikuspegia aldatu zuen RNAren biologiaren alderdi ezberdin batera: RNAren metabolismoa, bereziki RNAm molekulak selektiboki nola isilarazten diren. Arlo horretan egindako ikerketan, RNAm-aren isiltzea aztertu zen, non mikroRNA molekulak (miRNA) RNAm-tik RNAm-rako zuzeneko makineria isilarazlearen guneen sekuentzia osagarriak dituzten, baita RNAm-aren degradazio-mekanismo orokorragoak eta transkripzio-errepresioa ere, eta nola prozesu horiek elkarrekin konektatuta dauden. GW182 izeneko aldamio-proteinen familia bat aurkitu zuen. Familia hori garrantzitsua da miRNA (proteinen Argonaute familiako kide bat) daraman molekula efektoreari isilarazteko beste faktore batzuk biltzen laguntzeko, heriotza-enilasa konplexuak barne.

 Hautatutako argitalpenak 






 Sariak eta ohoreak 

 Friedrich Miescher Saria, Suitzako Biokimika Elkartea, 1999
 Bizitza Zientzien Europako Erakundearen Gazte Zientzialari Saria (ELSO), 2000
 Biologia Molekularreko Europako Erakundeko (EMBO) kide hautatua, 2000
 Gottfried Wilhelm Leibniz saria, Alemaniako Ikerketa Fundazioa, 2008
 Alemaniako Leopoldina Zientzia Akademiako kide hautatua, 2009
 Medikuntzako Ernst Jung Saria, Zientzia eta Ikerketarako Jung Fundazioa, 2012

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume biokimikariak
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Uruguaiko zientzialariak