Nahia Gartzia Bengoetxea

Nahia Gartzia Bengoetxea (Ondarroa, Bizkaia, 1977ko maiatzaren 17a) biologian doktorea eta edafologoa da.

Biologia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), 1995 eta 2000 urte bitarte, eta ordutik, lurzoru zientzietan murgilduta dihardu.

 Lan ibilbidea 
Bere ibilbide zientifikoa Euskal Herriko Unibertsitateko Landare Biologia eta Ekologia Sailean hasi zuen, Miren Onaindia irakaslearen zuzendaritzapean. Doktore tesia Neiker Tecnalia erakundean egin zuen 2005-2008 urte bitarte, Ander Arias Gonzalezen gidaritzapean. Tesiaren izenburua: Lurzoruko materia organikoaren egitura eta dinamika baso-ekosistema epeletan: zehatzetik orokorrera. Garai hartan hainbat ikerketa-egonaldi egin zituen, horietako bat, Stuttgarteko Hoheinheim Unibertsitatean, Ellen Kandeler irakaslearen zuzendaritzapean.

2008 urtetik aurrera, Eusko Jaurlaritzaren Neiker Tecnalia Nekazal ikerketa eta garapenerako euskal erakundean egiten du lan, Baso Zientzien departamentuan. “Basogintzak lurzoruaren gain daukan eragina aztertzen dihardut, edo zelan moldatu dezakegun basogintza eredua lurzoruarengan eragin positibo bat edukitzeko eta horrek eskaintzen dituen zerbitzu ekosistemiko guztiak bermatzeko”.  

Gazteen artean, batez ere nesken artean, zientzia eta teknologiarekiko interesa piztea helburu duen Inspira Steam proiektuan parte hartu zuen 2018-2019 ikasturtean. Markina-Xemeingo Bera-Kruz ikastetxeko nesken mentore izan zen. 

Ume garaira begiratu du bere bokazioaren lehen zantzuak bilatzeko. “Nire eskola garaian "etika" irakasgaia hautatzen genuen ikasleak oso gutxi ginen. Gure andereñoa Mari Kruz Lekunberri zen, eta irakasgai horretan gure kuriositatea sustatzen zuen hainbat ekintza egiten genituen. Uste dut horrek eraginda ikasi nuela biologia eta ikerlari bilakatu”.  

Ondarrutarrak dio historikoki lurzoru zientziak agronomiarekin lotuta egon izan direla, hau da, elikagaiak ekoiztearekin eta nekazaritzarekin, eta ez lurzoru fisikarekin. Hortxe dihardu berak; hain zuzen ere, lurzoruak uraren eta ur edangarriaren gain dakarren eraginaren azterketan. Eta edaten den ur gehiena mendietatik datorrenez, basogintzak eragina dauka haren kalitatean Gartzia-Bengoetxeak dioenez. “Lekua maldatsua bada edo erreka bat hurbil badauka, basogintza irregularra ezarri beharko litzateke, alegia, adin desberdinetako espezie bat baino gehiago daukana, ze sistema horretan zuhaitz guztiak ez dira batera ateratzen, eta, beraz, euri urari eusten diote”. Aldiz, basogintza erregularrarekin bestelakoa da egoera. “Basogintza erregularrean zuhaitz guztiak berdinak dira, adin berekoak eta espezie berekoak, eta batera mozten dira. Lehengo agertoki bera ipinita, hots, zuhaitz horiek malda handia dagoen lekuan badaude eta aldi berean mozten badira, euri handia egiten duenean, lurzorua biluzik dagoenez, euri urak lurzorua jotzen du, eta lurzoru hori askatu eta maldan behera doa. Sedimentu horiek errekara eta guk ura hartzen dugun puntura heltzen badira, tratamendu plantan ur hori garbitzea askoz gaitzagoa izango da. Eta ur edangarria izateko egin behar izango dizkioten tratamendu fisiko-kimikoak askoz gogorragoak dira ura jatorriz kalitate onekoa badator baino”. 

Horren aurrean, tokian tokiko basogintza politika aldarrikatzen du. “Gizartearen beharrizanak ase nahi baditugu, erabilera anitza behar dugu. Ahal dugunik eta erresilienteenak izateko, aniztasuna behar dugu paisaian: basogintza irregularreko lekuak, biodibertsibitatea mantenduko duten lekuak, zelulosa ekoizteko lekuak... Oso herri txikia gara eta jende asko bizi gara, ordea. Eta hori dena uztartzea ez da erraza”. Nahiz eta Eusko Jaurlaritzak 2022tik lurzoruen babeserako euskal estrategia onartuta eduki, Europako Batzordeak ez du gauza bera egin, “tartean interes asko egonik, alegia, lurzoruak jabego pribatua edukirik, zaila egiten zaiolako arautzea. Eta Europa mailan ez egotea araudi bat hori bideratuko duena zailtasun handia izan da paisaia irregularra eta anitza lortzeko”.

Gartzia-Bengoetxeak dio Bizkaia badabilela bere foru araua berritzekotan. “Nire ustez, hauxe da garaia komunitate zientifikoaren ezagutza arau berrian barneratzeko eta etorkizunerako jomugak eta horra heltzeko bideak argitzeko”.  

 Emakumea eta ikerkuntza 
Bere lanbidean hainbat traba bizi izan ditu emakume izatearren. “Basogintza ez da emakumeen mundua (Nahiz eta emakumeek eta gizonek formalki aukera bera izan basogintzan lan egiteko hezteko, adibidez eskulanaren %15 baino ez dira emakumeak Suedian eta %9 Katalunian). Bilera askotan emakume bakarra izan naiz. Eta bilera batean baino gehiagotan gertatu izan zait neuk esan zer edo zer eta aintzakotzat hartu ez, eta nire lankideak berba berdinak errepikatu eta denek ontzat ematea. Niri basogintza munduan emakumea izatea oso gogorra egin zait. Baina uste dut emakumeok leku horietan egon egin behar garela, eta batzuoi tokatu zaigu hor egotea, sarri deseroso eta txarto pasata. Pentsatu nahi dut hortxe gaudelako beste batzuk egongo direla”. 

“Bost urte egon nintzen beka batekin zortzi ordu lanean eta kotizatu barik. Izan ere, hemen ikerketa ez da baloratzen —arrazoi horregatik, jende asko kanpora joan da—. Kontziliazioaren gainean ere badago zeresana: ikerketa munduan bizitza pertsonalarekin uztartu ezinda, askok laga eta beste bide bat hartu dute ama egin direnean. Geroago berdin: nire adineko hainbat emakume ikertzailek euren lanpostua uzten dute gurasoak zaintzeko, eta gizonezko batek ere ez. Eta hori gizartearen isla da”.

Hezkuntza eta zinezaletasuna Ibilbide profesionalaz gain, irakaskuntza ere izan du aipagai Gartzia-Bengoetxeak. Aitaren eta amaren irakaskuntza publiko eta euskaldunaren aldeko posizionamendua bere eginda —“apustu horri esker, lehenengotakoak izan ginen irakaskuntza publikoan hasi eta buka D ereduan ikasi ahal izan genuenak”— , guraso elkarteko kide izan da umeak Zaldupe eskolan ikasten eduki dituenean, “herentzian jasotako pentsaerarekin koherentzian eta hori are eta indar handiagoarekin aldarrikatzeko. Begitantzen zaidalako ume baten hezkuntza ezin dela gurasoen klase sozialaren menpekoa izan. Nik hori oso argi daukat, eta horixe borrokatzen dut ahal dudan guztian”.

Bidean geratu zen proiektu bati buruz ere hitz egin du. Berak eta beste ondarrutar batzuek herrian zine kluba sortzeko ahalegina egin zuten. “Kriston arrakasta eduki zuen, eta jendeak oso erantzun ona eman zuen, baina pena izan zen udalarekin ez lortzea martxan edukitzeko formula bat”. 

 Argitalpenak 
40 artikulu zientifiko argitaratu zituen 2009 eta 2023 urte bitarte, aipagarrienak: 

 Widespread slow growth of acquisitive tree species (2025) Nature aldizkari prestigiotsuan.
 Erratum to “Effect of carbonates on the hierarchical model of aggregation in calcareous semi-arid Mediterranean soil” https://www.academia.edu/5439837/

 Effects of biochar and wood ash amendments in the soil-water-plant environment of two temperate forest plantations. Moragues-Saitua, L., Arias-González, A., Blanco, F., Benito-Carnero, G., Gartzia-Bengoetxea, N. Frontiers in Forests and Global Change, 2023, 5, 878217 
 Forest productivity and associated soil ecosystem services remain altered 15years after mechanized site preparation for reforestation with Pinus radiata. Gartzia-Bengoetxea, N., Martínez de Arano, I., Arias-González, A. Soil and Tillage Research, 2021, 213, 105150
 Low-quality carbon and lack of nutrients result in a stronger fungal than bacterial home-field advantage during the decomposition of leaf litter. Benito-Carnero, G., Gartzia-Bengoetxea, N., Arias-González, A., Rousk, J. Functional Ecology, 2021, 35(8), pp. 1783–1796
 Effect of carbonates on the hierarchical model of aggregation in calcareous semi-arid Mediterranean soils. https://www.academia.edu/5439836

 Comparing NaOH-extractable organic matter of acid forest soils that differ in their pedogenic trends: a pyrolysis-GC/MS study. 2011, European Journal of Soil Science. https://www.academia.edu/5439835

 Soil organic matter in soil physical fractions in adjacent semi-natural and cultivated stands in temperate Atlantic forests. Soil Biology & Biochemistry, 2009. https://www.academia.edu/5439834

 Potential indicators of soil quality in temperate forest ecosystems: a case study in the Basque Country. 2009, Annals of Forest Science. https://www.academia.edu/5439833

 Effects of tree species and clear-cut forestry on forest-floor characteristics in adjacent temperate forests in northern Spain. Canadian Journal of Forest Research-revue Canadienne De Recherche Forestiere, 2009. https://www.academia.edu/5439831

 Physical protection of soil organic matter following mechanized forest operations in Pinus radiata D.Don plantations. Soil Biology & Biochemistry, 2011. https://www.academia.edu/5439830

 Role of Organic Matter and Carbonates in Soil Aggregation Estimated Using Laser Diffractometry. 2011, Pedosphere. https://www.academia.edu/5439829

 Sariak 

 Gartzia-Bengoetxeak koordinatzen duen Life Urbaso proiektuak Lurra Bizkaia saria jaso zuen 2023an, hots, ingurumenari eta iraunkortasunari buruzko ekimen zientifiko onenaren izendapena. 
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Biologoak
Kategoria:1977 Euskal Herrian
Kategoria:Edafologia
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Edafologoak
Kategoria:Ondarroarrak