Margaret Fulton

Margaret Isobel Fulton OAM (1924ko urriaren 6a – 2019ko uztailaren 24a) eskoziar-australiar idazlea, janari eta sukaldaritzako kazetaria, idazlea eta iruzkingilea izan zen. Bera izan zen Australiako idazle mota honetako lehena.

Fultonen lehen errezetek "haragia eta hiru barazki" oinarrizko elikagaia aldatzera eta janariarekin sortzaile izatera animatu zituzten australiarrak. Besteak beste, Espainia, Italia, India eta Txinako nazioarteko sukaldaritza animatu zuen. Woman's Day aldizkariko sukalde editore gisa, "Australiako etxeetara ekarri zituen bere artikuluen bidez".

Telebistako lanen bat egin bazuen ere, Fulton batez ere idazketan kontzentratu zen, bere talenturik handiena zela sentitzen zuelako.

 Bizitza goiztiarra eta karrera profesionala 
Fulton Nairn-en jaio zen, Eskoziako Lurralde Garaietan, 1924ko urriaren 6an. Hiru urte zituenean, gurasoak Australiara joan ziren, eta Glen Innes-en, Hegoaldeko Gales Berrian, finkatu ziren. Neskeen Gida bat zen neskatotan, eta Magpie Patruilaren burua Glen Innes-en. Bere gidari denboran, kanpoan egurrekin eginda su baten gainean kozinatzen ikasi zuen.

1947an hasi zen Itsasoz Haraindiko Korporazioan sukaldaritzako irakasle gisa, eta, ondoren, salmenten gerente lanpostura igo zen. "Australian presio-lapikoa sartzearen arduraduna zen, zati batean".

1954an, Fultonek, garai hartan "etxeko ekonomialaria zereal-ekoizleen enpresa liderrarentzat", "jateko zerealekin modu berrituan kozinatzea" hitzaldia eman zuen. "Emazte eta ama gehiago lanean egonda, elikagaiak prestatzeko abiadura eta erraztasuna 'betebeharra' dela" esan zien entzuleei. Berak jarraitu zuen: "Emakume askok ez dute prestakuntzarik etxeko lanetan,eta  prestutako eta ontziratuta elikagaietan eta hala nola zerealetan, opiletan, gozogintzan eta gaileta nahasketetan,  janari ontziratuak eta izoztuak , bizitza errazagoa egiten dute". "Zahiarekin egindako muffin beroen" sorta bat banatu zuten, eta Fultonek zera esan zien entzuleei: "Hauek azkarrak eta egiteko errazak dira, eta merkeagoak".

1956an, lau egunez, Fultonek Frantziako sukaldaritzaren erakustaldiak eman zituen. Egunero, "Sidneyn bizi zen anfitrioi frantses ezagun" batekin antolatzen zen, eta hark "menu bat planifikatu, errezetakin  lagundu, sukaldean lagundu eta mahaia atondu zuten".

1950eko amarkadaren amaieran  Fulton iragarkietan agertzen hasi zen. 1957ko martxoan, Johnsonen Glo-coat lurzoruaren leunketa eta Johnsonen Pride gainazalaren leunketa sustatu zituen, "ondo hornitutako Sydney sukaldea". Urte hartan, The Australian Women's Weekly aldizkariko irakurleei esan zitzaien "Margaret Fulton, etxeko ekonomialari adituak" uste zuela Sellotape "hain fidagarria" zela orrialde osoko koloretako iragarki batean, eta Fultonek produktua erabiltzeko egindako iradokizun erabilgarriak ere eskaintzen zituela, hala nola "elikagai izoztu" plastikozko poltsak izteko eta lapiko-eskutokiak lotzeko. 1959an, Fultonek irakurleei esan zien Sellotapek "astero erabiltzen zituela nire ehunka errezeta ebakiak erreferentziazko liburuetan sartzeko".

1964ko uztailean Woman's Day aldizkariaren balizko erosleei Fultonen "8 orrialdeko jauzia" agindu zitzaien, asteartean Sydneyko Bistro-n sukaldaritza klaseagatik ezaguna izan zena. Ekarpen erregularrak egiten jarraitu zuen hamarkadan zehar, 1968ko Italiako janarirako koloretako errezeten gidarekin. Aldizkariak honela deskribatu zuen gida hori: "gure inoiz egindako gidarik kitzikagarriena...".

 1960 eta 1970. hamarkadak 
Margaret Fulton sukaldaritza liburua Paul Hamlyn-ek argitaratu zuen 1968an, eta bat-bateko arrakasta izan zen. 1978an "milioi bat kopiaren bi heren baino gehiago" saldu zituen.
alt=Bowl of fried rice & chopsticks|ezkerrera|thumb|Fultonek Txinako sukaldaritza Australian ezagutarazten lagundu zuen
Italiako gaira itzuli zen 1973an bere sukaldaritza liburu italiarraren argitalpenarekin. The Canberra Times-ek esan zuen errezetak "sinpleak, frogatuak... eta, beharrezkoa zenean, tokian tokiko eszenara egokitzeko egokituak" zirela; hala ere, Fulton "liburuari benetakotasuna gehitzeko gai izan zen, Italiara bidaia eginez eta lana bertatik bertara egiaztatuz". Egileak sukaldariek "delicatessen edo txikizkako denda handi bateko gourmet sail on batean espezializatutako osagaiak bilatzea" gomendatu zuen. Italiako oliba-olioa bakarrik erabili, kalitaterik onenekoa, eta Parmesan edo Romano bezalako gazta birrindua erabiltzen duzunean, falkatan erosi eta behar duzun bezala birrindu."

1973ko urrian, gobernu federaleko Kontsumo Arauen Behin-behineko Batzordeko kide izendatu zuten Fulton; batzorde hori osatu zuten "ahalik eta talde gehienetara iristeko" eta arauen gaineko "ekintza premiazkoena zen arloak aurkitzeko".

1975ean elkarrizketatu zuten, eta Fultonek italiar errezetak eta txinatar estilokoak eman zizkien irakurleei. "Lehen aldiz etxean bizitzen jartzen diren gazteentzat" aholkatu zuen, "pare bat lapiko onak erosi beharko lituzketenentzat, eta, ahal bada, burdinazko labeko lapiko batean inbertitu... bizitza osoa irauten dute, eta  gauregun  hain dira erakargarriak, mahaira ere eraman daitezke".

The Duchess of Duke Street BBCren 1970eko amaierako telesail dramatiko  (1900 eta 1925 artean London-en kokatua) izan zuen ospeari jarraituz, Fultonek telebista sukaldaritza programa, 5 minutuko saioetan zuen,  ikus-entzule gehieneko ordutegian, garaiko errezetetan oinarrituta.

1979an, Txinako sukaldaritzarekiko zuen interesak bultzatuta, 23 eguneko bidaia gastronomiko programatua gidatu zuen, Guangzhou, Shanghai, Jinan, Qingdao, Kunming eta Beijingeko "jatetxerik onenak" barne. Fultonek esan zuen tourrak "leku historikoak... arruntak, unibertsitateak, fabrikak eta artisau institutuak" ere bisitatuko zituela. Halaber, "Txinako ospitale batean akupuntura prozedurak ikusteko aukera" egotea espero zuen.

 Geroko bizitza eta eragina 
Fultonek Australiako Ordenaren Domina jaso zuen 1983ko Erreginaren Urtebetetze Ohoreetan "Kazetari eta idazle gisa hedabideei sukaldaritzaren arloan egindako zerbitzua eskertzeko".

Fultonek sukaldaritza txinatarrari emandako kemena Sydney-ko Chinatown-aren garapenaren partehartzaile jo zuten, "txinatar ez zirenak, gutxi" ausartu baitziren "1950eko dekada baino lehen". Fulton "Menzieseko Australiara errezeta txinatarrak zerbitzatzen hasi zen" idazleetako bat izan zen (Robert Menzies 1949tik 1966ra lehen ministro izan zeneko garaia gogora ekarriz) eta, horren ondorioz, "Chinatown-eko jateko etxe gutxi garai hartako sukaldaritza espartarrari alternatiba gisa ikusi ziren".

1998an, Australiako 100 altxor bizidunen zerrendara gehitu zuen Fulton Australiako National Trustek. Urte berean, 'Margaret Fulton's kitchen' janari ontziratuen negozio enpresa batek porrot egin zuen. Fulton "Sidney food luminary" Anders Ousback-ekin inplikatuta egon zen.

2006an, The Bulletin-ek Fulton izendatu zuen "100 australiar eraginkorrenen" zerrendan. "Australiarrek etxean jaten duten modua aldatu zuen" norbait bezala deskribatu zuten aipamenean. Bera da, idatzi zuten, "Australiako jatorrizko etxeko jainkosa. Sukaldeko idazlerik ez dago, bere eragin orokorra errebindikatu dezakeenik.. Fultonek foodies (gourmet) bihurtu gintuen".

The Australian Women's Weekly-k 2009an elkarrizketatu zuen Fulton, eta esan zuen:
(Astebete urri pasetan da ez nagonean,janari industria edo dirua batzeko ekintza batera hizlari gisa gonbidatuta eta beti ahalegintzen naz onartzen.  Nire adinean, ikasi dudana zabaltzea plazerra eta pribilegioa da.)
2014an, Fulton Australiako posta-zigilu batean agertu zen, 'Australia Post Legends Awards' sarien barruan. Neil Perry, Kylie Kwong, Stephanie Alexander eta Maggie Beer sukaldariak ere zigilu sail berean ageri ziren.

Fulton 2019ko uztailaren 24an hil zen 94 urte zituela. Ez zen inolako arrazoirik eman. Uztailaren 30ean, NSWko lehen ministroak iragarri zuen Fultonen familiari Fultonentzat oroimenezko estatu-zerbitzu bat eskaini ziotela, eta familiak onartu egin zuen.

 Familia 
Fultonek alaba bat zuen, Suzanne Gibbs, eta bi iloba, Kate Gibbs eta Louise Keats, denak janari ibilbideak jarraituz. Kate Gibbs-ek bi sukaldaritza-liburu idatzi zituen, eta Margaret-en bizitzari buruzko hirugarren liburu bat ere idatzi zuen: "Margaret and Me" (Margaret eta ni).

Louise Keats-ek Fultonek bere haurtzaroan izandako eragina aztertu zuen "My Grandma's Kitchen" (Amamaren sukaldea) bere umeen ipuin liburu ilustratuan. Fulton-ek Keats-en elikadura ibilbidea babestu zuen, baita Le Cordon Bleuko sukaldaritza eskolara bidalita ere. Keats-ek, beranduago, nutrizioa ikasi zuen Deakin Unibertsitatean eta beste bost sukaldaritza-liburu idatzi zituen, Fulton janariarekiko eta sukaldaritzarekiko pasioa inspiratzeagatik aitortuz.

 Ohoreak eta sariak 

 1983: Australiako Ordenaren domina
 1986 – Champagneko Interprofessionnel du vin(ardoren nazioarteko profesionalak) Batzordearen "ohorezko diploma"

 Bibliografia 
Fultonek liburu asko idatzi zituen, besteak beste:

 The Margaret Fulton Cookbook Margaret Fulton sukaldaritza liburua (hainbat edizio)
 Encyclopaedia of Food and Cookery Elikagaien eta Sukaldaritzaren Entziklopedia

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Webgune ofiziala

 Australiako biografia online
 2007ko maiatzaren 1ean, ABCk "Favourite Margaret Fulton Memory"  (Margaret Fulton-en memoria gogotsuena) eskatu zuen

Kategoria:Australiako kazetariak
Kategoria:Australiako idazleak