Turhan Hatice Sultan

Turhan Hatice Sultan edo Hatice Turhan Sultan deitua (, , Rutenia, – Edirne, Otomandar Inperioa, 1683ko abuztuaren 4a) Ibraim I.aren ezkontidea izan zen, zortzi Haseki Sultanen arteko laugarrena. Valide Sultan izan zen, Mehmed IV.a seme gaztearen erregeordetzarengatik nabaritu zen eta arkitekturan izan zuen babesarengatik ere izan zen ezaguna. 

Bera eta bere amaginarreba, Mahpeyker Kösem Sultan, otomandar historian erregeorde ofizialtzat jotzen diren eta Otomandar Inperioaren gaineko kontrol gorena izan zuten bi emakume bakarrak izan ziren. Turhan Hatice Otomandar Inperioaren historian sultanarekin boterea modu legalean partekatu zuen emakume bakarra izan zen, horrela, otomandar historiako sultanarik boteretsuenetako bat izanik. Nahiz eta  eskarmentu gabeko sultanak bere botere politiko guztia bisir handiari eman zion denboraldi batez, gero berriro eskuratu zuen eta hil arte erregetzan zen bere semearekin batera. Baldintza horrek, Turhan, Emakumeen Sultanerria bezala ezagutzen den garaiko figura garrantzitsuenetarikoa bihurtu zuen, Kösem sultanen ondoren bigarren sultan boteretsuena izanik. Turhanek inperioaren krisi ekonomikoa amaitu zuen, eta "inperioaren azken zutabe handia" bezala ezagutua izan zen.

 Bizitza 

 Lehen urteak 
Turhan Haticeren jatorrizko izena Nadya da, errusiar izentzat hartua. Tartaroen sarraldi batean harrapatu eta esklabo gisa saldu zuten. 12 urte inguru zituenean, Turhan Krimeako Khanen opari gisa bidali zuten Topkapi jauregira, Ibrahim sultanaren amari, Valide Kösem Sultani.

 Haseki Sultan 
Kösemek Turhan bidali zuen Burnaz Atike Sultan alabarekin  entrenatzera. [7][8][9]

Kösem Sultanek berak eskaini zion Ibrahimi Hatice ohaidetzat. 1642ko urtarrilaren 2an Turhanek seme bat izan zuen, etorkizuneko sultana, Mehmed IV.a. Geroago, bere alaba bakarra izan zuen, Beyhan Sultan, aitaren aldeko birramonaren omenez izendatua. 

Ibrahim I.aren zortzi Haseki Sultanetako bat zen Turhan Hatice. Hala ere, bera ez zen bere emazte legala, Otomandar Inperioaren garai berantiar hartan, Haseki ohaidearen eta oinordekoaren amaren sinonimoa baitzen (Hürrem Sultan ez bezala, zeinak emazte legitimotzat eraman zuen, edo Nurbanu Sultan eta Emetullah Rabia Gülnuş Sultan, esaterako). Haremen Dör Haseki Dördüncü Sultan sailkatua izan zen, literalki laugarren ezkontidea edo laugarren emaztea esan nahi zuena (kasu horretan ezkontidea izan zen titulua ezkontide moduan edukitzeagatik).

 Ondorengotza 
Ibrahimekin batera, bi seme-alaba izan zituen, baina askok uste dute beste haur batzuen ama izan zitekeela, baina hori ez da ezagutzen, artxibo asko desagertu edo suntsitu direlako:

 Mehmed IV.a (1642ko urtarrilaren 2a — 1693ko urtarrilaren 6a), bere seme gizonezko bakarra. Otomandar Inperioko sultana izan zen 1648 eta 1687 urteen artean, gero tronutik kendu zuten eta bere ordez, bere neba erdia, Suleiman II.a, izendatu zuten sultan. Tronura igo zen 7 urte zituela, eta amona, Kösem Sultan, erregeorde lanetan jardun zuen 1651 arte. Gero, ama Turhanek erregeorde jardun zuen 1660ko hamarkadara arte;
 Atike Sultan (? — 1667), Turhan Haticeren balizko alaba. 1648an ezkondu zen Sareraginkorren Kenan Paşarekin; 1659an Boănak Ismail Paşarekin ezkondu zen, 1665ean Hadim Mehmed Paularekin ezkondu zen, bera ezkondu eta bi urtera hil zen. Seme-alabak izan zituen;

 Beyhan Sultan (¿? — .1667), Turhan Haticeren balizko alaba. Aitaren aldeko izebaren omenez du izena. 1648an Damat Sareraginkorrekin ezkondu zen eta 1659an Damat Boănak Ismail Paşarekin ezkondu zen, 1665ean Damat Hadim Mehmed Paşarekin ezkondu zen, bera ezkondu eta bi urtera hil zen, ez dago jakiterik seme-alabarik izan zuen.

Turhanek Fatma Sultanen, Ibrahimek ohaide batekin izan zuen alabaren hazkuntzan lagundu zuen. Jakina denez, ohaidea hil egin zen, eta Turhanek, sultanaren ahizpekin batera, asko zaindu zuten. 1657an hil zen. Hil ostean, Turhanek karitate handia egin zuen bere izenean, eta otoitzak antolatu zituen bere arimaren alde.

Iturri batzuen arabera, Gevherhan Sultan bere alaba izan zen, baina hori ia ezinezkoa da, sasoi hartan Turhan Mehmeden erditzetik suspertzen ari zen eta. Beste batzuek diote Atike Sultan bere alaba izan zela, baina ezinezkoa da, bere jaiotegunean bere harremana hondatuta zegoelako. Gainera, Ibrahimek Şekerpare Hatuni eman zion Atike haz zezan. Horrek iradokitzen du Atikeren ama jada hilda zegoela edo Ibrahimen faborea galdu eta erbesteratua izan zela.

 Valide eta erregeordetza 
Aurkariaren heriotzarekin, Turhan Valide Sultan (sultanaren ama) bilakatu zen. Erregeorde lanean, Turhanek botere handia zerabilen. Aurretik Kösem bezala, sultana dibaneko (gobernuaren kabineteko) bilera garrantzitsuetara laguntzen zion semeari, eta behin baino gehiagotan hitz egin zuen gortinaren atzetik, eserita. Bere semeak, sultanak, biziki maite eta errespetatzen zuen, inperioaren gobernari-kidetzat baitzeukan, eta botere handia eman zion, inperioaren enperatriz ofizialtzat hartuz. Eskarmenturik ez zuela eta, Turhanek gobernuko beste kide batzuengan zuen konfiantza gai politikoan aholkatzeko. Hori nabaria da bisir handiekin izan zuen korrespondentzian, azkenean bere boterea bisir handiari transferitu ziolarik. 1656an, Mehmed Köprülü Paša izendatu zuten Bisir handia. Arkitekturan eta karitate lanetan aritu zen bere azken egunetara arte. 

 Arkitektura 
Safiye Sultanek hasitako lana amaitzeko agindu zuen, turkieraz Yeni Camii izenekoa. Ahmed I.a eta Kösem Sultanen erregeordetzatik geldituta baitzegoen. Istanbulgo meskita handienetako bat bihurtu zen hura.

 Heriotza 
Turhan Sultan 1683ko abuztuaren 4an hil zen, Edirne jauregian. Arrazoiak ezezagunak dira, baina ziurrenik gaixotasunen bat edo arrazoi naturalak. Bere gorpua hiriburura eraman zuten, non geroago Meskita Berrian lurperatu zuten, hortik aurrera bere ondorengo guztiak (gehienak behintzat) bertan lurperatu zituzten. Otomandar Inperioko azken Valide handietako bat izan zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Otomandar sultanen ezkontideak
Kategoria:Istanbulen hildakoak
Kategoria:Erregeordeak
Kategoria:Esklaboak