Asima Chatterjee

Asima Chatterjee (; Kalkuta, 1917ko irailaren 23a – ib., 2006ko azaroaren 22a) indiar botanikari eta farmazialari nabarmena izan zen, kimika organikoaren eta fitomedikuntzaren arloetan egindako lanengatik. Bere lan aipagarrienak vinca alkaloideei buruzko ikerketa, epilepsiaren aurkako sendagaien garapena eta malariaren aurkako sendagaien garapena dira.

 Biografia 

 Lehen urteak 
Asima Chatterjee (Mookerjee jaiotzez) 1917an jaio zen Bengalan. Ikasle bikaina izan zen, Kalkutan hazi zen, bertako eskola sistemara joanez, eta ondoren Kalkutako Unibertsitateko Scottish Church College-n matrikulatu zen, 1936an kimikan ohoreekin graduatuz.

 Lan akademikoa 
1938an, kimika organikoko maisutza lortu zuen Kalkutako Unibertsitatean, eta bertan doktoretza osatu zuen 1944an. Tesia defendatzeko egin zuen hitzaldia fitoproduktuen kimikan eta kimika organiko sintetikoan oinarritu zen. Bere irakasle nabarmenen artean Prafulla Chandra Roy eta Satyendra Nath Bose zeuden. Gainera, Wisconsin-Madisongo unibertsitatera eta Kaliforniako Teknologia Institutura (Caltech) ere joan zen bisitari gisa. 

Kalkutako Lady Brabourne Collegen ere ematen zituen eskolak, gero Kalkutako Unibertsitateko irakasle lanarekin uztartu zuen hezkuntza-lana.

 Karrera 
1947an, Asimak eszedentzia eskatu zuen eta senarrarekin batera atzerrian ikertzera joan zen. Lehenengo, Estatu Batuetan eta gero Zuricheko Unibertsitatera, Suitzan. Leku horietan hasi zen ikertzailea landareen aktibo biologikoek giza osasunerako dituzten aukeretan zentratzen, eta horretara bideratuko zuen bere bizitza zientifiko osoa.

1950ean, Indiara itzuli zenean, sendabelarrekin lanean jarraitu zuen. Asimak alkaloideetan jarri zuen fokua (batez ere ardanarena, "dontzeila landarea" ere deitua), eta kumarinetan, landareen substantzietako edo konposatu kimikoetako bi. Lau urte geroago, bere lana nabarmentzen hasi zen eta Kimika Garbian katedraduna izateko akreditazioa lortu zuen.

Garai hartan, oso zaila zen zientzialarientzat lan egitea, gobernuaren aldetik funts gutxi zirelako, eta Asimak bere dirua inbertitu behar izan zuen Indiatik kanpo analisirako laginak bidaltzeko. Bere ikerketarako beharrezko produktu kimikoak eta erreaktiboak lortzeko ahalegina egin zuen eta ia ezin izan zuen bere ikasle laguntzaileen soldatak ordaindu.

1954an, produktu naturalen kimikan irakasteko eta ikertzeko programa berezi baten ohorezko koordinatzaile izendatu zuten, eta 1985ean sortutako Produktu Naturalei buruzko Ikasketa Aurreratuen Zentroaren hazia izan zen. Bere ospea handituz joan zen eta ondorengo urteetan Kuala Lumpur (1957), Hong Kong (1961), Zurich (1955), Australia (1960), Japonia (1964) eta abarretan egindako fitokimikari buruzko UNESCOren sinposio batzuetako presidente izendatu zuten.

1967an, lau hilabeteko epean, aita eta senarra hil zitzaizkion. Drama horrek bihotzekoa eragin zion, eta egun askotan izan zuen bizitza eta heriotzaren artean. Bizirik atera zen, baina Asima depresio sakon batean erori zen, eta bere ikasle eta lankideen lanari esker bakarrik gainditu zuen.

Zorionez, bere jarduerak ia 60 urtetan zehar hedatu ziren, eta denbora horretan kimioterapian erabiltzen diren alkaloideen propietateak aurkitu zituen minbizia zuten pazienteen zelulen ugalketa prebenitzeko. Epilepsiaren aurkako botika bat eta malariaren aurkako beste bat ere arrakastaz garatu zituen. Sendagai horiek guztiak Indian eta atzerrian patentatu eta merkaturatu ziren. Marsilea minuta landaretik abiatuta garatu zuen "Ayush-56" antipiletikoa oraindik saltzen da.

400 artikulu zientifiko baino gehiagok, hogei bat aldizkaririk onenetan, lorpen horiek guztiak bermatzen dituzte. Gainera, bizirik dirauen zientzia-arlo bat sortu zuen, bertako ikasle eta doktoregai askok beren lanarekin jarraitu baitzuten eta produktu naturalen kimika-eskolak sortu baitituzte. Eskola horiek funtsezkoak dira zientzia garatzeko, hau da, naturan oinarritutako medikuntza garatzeko, gaur egun mundu osoan dagoena.

 Bizitza pertsonala 
1945ean Baradananda Chatterjee-rekin ezkondu zen, kimikari fisiko batekin, eta harekin alaba bat izan zuen, Julie. 2006ko azaroaren 22an hil zen Kalkutako zaharren egoitza batean, 89 urte zituela.

 Lorpenak 
Chatterjee-k zientziari egindako ekarpenak honako hauek dira:

 Rauwolfia canescens-en alkaloideen ikerketa kimikoa hasi zen.
 Ia indol alkaloide mota nagusi guztien kimika ikertu zuen.
 Ajmalicine eta sarpaginaren egitura eta estereokimika argitzeko ekarpenak.
 Lehenengo sarpaginen estereo-konfigurazioa proposatu zuen.
 Geisoskizina isolatua eta ezaugarritua, Rhazya stricta-ko indol alkaloideen biogenesian funtsezko aitzindaria.
 Azterketa sintetikoak egin zituen indol, kinoline eta isokinoline alkaloide konplexu batzuen inguruan.
 Beta-feniletanolaminak prestatzeko prozedurak garatu dira alkaloideen sintesiarekin lotuta.
 Luvanga scandens-etik isolatutako luvangetinaren egitura argitu zuen.
 Lewis-eko hainbat azidok kumarina prenilatuetan duten eragina aztertu eta kumarina-sistema konplexu batzuetarako bide sintetiko sinpleak asmatu zituen.
 Azidoz katalizatutako beta feniletanol aminen hidramina fisioaren mekanismoa ikertu da.

 Argitalpen batzuk 

 The Shaping of Indian Science, Indian Science Congress Association, Presidential Addresses By Indian Science Congress Association. Orient Blackswanek, 2003 argitaratu zuen ISBN 978-81-7371-433-7

 «Some Alumni of Scottish Church College», 175th Year Commemoration Volume Scottish Church College-n, 2008.

 Sariak eta aintzatespenak 

 Kalkutako Unibertsitateko Premchand Roychand bekaduna.
 1962tik 1982ra, Khaira Kimikako katedraduna izan zen, Kalkutako Unibertsitateko katedra preziatuetako bat.
 1972an, Produktu naturalen kimikan irakaskuntza eta ikerketa areagotzeko Laguntza Bereziko Programaren Ohorezko Koordinatzaile izendatu zuten, Indiako Unibertsitate Beken Batzordeak onartuta.
 Janaki Ammal-en ondoren, 1944an Calcuttako Unibertsitatean zientziako doktoretza lortu zuen bigarren emakumea izan zen.
 1960an, Indiako Zientzia Nazionalaren Akademiako (New Delhi) kide aukeratu zuten.
 1961ean, Shanti Swarup Bhatnagar saria jaso zuen zientzia kimikoan, eta sari hori jaso zuen lehen emakumea izan zen.
 1975ean, Padma Bhushan izendatu zuten eta Indiako Zientzia Kongresuaren Elkarteko presidente nagusi gisa aukeratu zuten lehen emakume zientzialaria izan zen.
 D Sc honoris causa doktorea hainbat unibertsitatek emandako titulua.
 Indiako presidenteak Rajya Sabhako kide izendatu zuen 1982ko otsailetik 1990eko maiatzera.
 2017ko irailaren 23an, Google bilatzaileak 24 orduko Google Doodle bat zabaldu zuen Chatterjeeren jaiotzaren 100. urteurrenaren harira.
 C.V Raman saria, P.C Ray saria eta S.S Bhatnagar saria irabazi zituen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Asima Chatterjee. Indian Academy of Science

Kategoria:Honoris causa doktoreak
Kategoria:Emakume botanikariak
Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Kimikari organikoak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Kalkutarrak
Kategoria:Indiako kimikariak
Kategoria:Kalkutako Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Kalkutan hildakoak