Matilde Landeta

Matilde Soto Landeta (Mexiko Hiria, 1910eko irailaren 20a - Ibid., 1999ko urtarrilaren 26a) zinema zuzendari eta gidoilari mexikarra izan zen. Adela Siqueiros eta Mimi Derbarekin batera, Mexikon zinemagile gisa aritu zen lehen emakumeetako bat izan zen, eta Mexikoko zinemaren Urrezko Garaian hasi zuen bere ibilbidea. 1948an, zuzendu zuen bere lehen filma: Lola Casanova.

 Biografia eta karrera 
Matilde Soto Landeta 1910eko irailaren 20an jaio zen, Mexiko Hirian; Gregorio Soto eta Matilde Landeta ziren haren gurasoak. Ama hiru urte besterik ez zituela hil zitzaion, eta amaren aldeko amonak San Luis Potosin hazi zuen. 14 urte zituela, Estatu Batuetara egindako bidaia batean, zinema deskubritu zuen Old San Francisco izeneko pelikula bat ikustean. Aurrekoaren ondoren, 1932an, Eduardo Landeta anaiaren laguntzarekin, kontinuista karrera bat jarraitzea erabaki zuen.

1945ean, zuzendaritza laguntzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea. Zinema eskolara joan ez zen arren, industria ezagutzera iritsi zen Emilio Fernandez, Julio Bracho eta Roberto Gavaldon, Agustin Delgado edo Fernando de Fuentes zuzendari mexikar ezagunekin egindako lanari esker.De Paoli, María-Teresa y Pruneda Sentíes, Felipe. «Mexico» en Nelmes, Jill y Selbo, Selbo (2015) Women Screenwriters an International Guide. Springer. ISBN 9781137312372 Gizonak nagusi ziren industria batean lan egiten zuenez, genero desberdinkeria nabaritu zuen, eta borrokatu egin behar izan zuen zinemarako zituen gaitasunak erakusteko. Filmetarako finantzaketarik lortu ezin izan zuenez, azkenean bere etxea bermepean jarri zuen bere konpainia ekoizle propioa ezarri ahal izateko, TACMA S.A. de C.V. Bere lehen bi film luzeak Francisco Rojas Gonzalezen Lola Casanova (1948) eleberrien moldaketak izan ziren; urtebete behar izan zuen estreinatzeko, eta banaketa eta zabalkunde txarra izan zuen. La negra Angustias (1949) bere bigarren filmak ere antzeko boikota jasan zuen, eta Trotacalles-ek (1951), bere hirugarren filmak, arazo sindikal ugari sortu zizkion, eta 40 urte geroago arte ezin izan zuen berriro filmatu.

Hala ere, Eduardo Garduaño Zinematografia Banku Nazionaleko kideak bere gidoia saltzeko konbentzitu zuen.De Paoli, María-Teresa y Pruneda Sentíes, Felipe. «Mexico» en Nelmes, Jill y Selbo, Selbo (2015) Women Screenwriters an International Guide. Springer. ISBN 9781137312372 Garduañok Alfonso Corona Blake zuzendariari saldu zion filma, eta hark izenburua aldatu zion, eta El camino de la vida ezarri. Bere izena kredituetatik kanpo uzten saiatu ziren, baina Landetak azkenean auzitara eraman zituen, eta gidoiaren errekonozimendua mantentzea lortu zuen. Hala ere, gertakari horren ondorioz, Mexikoko zinemaren industrian lan egitea galarazi zioten, eta, ondorioz, Ameriketako Estatu Batuetan lan egitea erabaki zuen. Hurrengo urteetan, AEBetako telebistarako ordu erdiko 100 film labur baino gehiagoren gidoia idatzi zuen. Lehen zinema eskolan ere eman zituen eskolak. Mexikoko Idazleen Elkarte Nagusiko Gidoien Bankuan gidoiak gainbegiratzeko arduraduna izan zen, eta idazten jarraitu zuen. 1957an, Ariel saria jaso zuen El camino de la vida lanagatik, argumentu onenaren kategorian.

1975ean, inflexio-puntu bat gertatu zen bere ibilbidearen aitorpenean, eta Emakumearen Nazioarteko Urtearen eta 1975eko Emakumeari buruzko Munduko Konferentziaren testuinguruan, Cineteca Nacional delakoak, "Mujeres cineastas" zikloan, bere lana nabarmendu zuen. Nazioarteko hainbat zinema jaialditan ere aitortza jaso zuen. 1988an, Filmoteka Domina jaso zuen, eta, 1992an, Mexikoko Zinematografia Institutuak bere ibilbidea aitortu zuen.

Bi aldiz izan zen Arte eta Zientzia Zinematografikoen Mexikoko Akademiako presidente, 1983-1994 eta 1985-1986 artean. 1991n, 78 urte zituela, bere azken film luzea zuzendu zuen: Noctura a Rosario. Bere aurreko hiru filmak Espainian saltzera behartua izan zen, Imcinerekin, haren ekoizpena ordaintzeko. 1992an, Patricia Martínez de Velasco zinema-ekoizleak dokumental bat egin zion, bere bizitzan, karreran eta zuzendutako azken filmean, Nocturna a Rosario, oinarrituta; ekoizpen horrek Matilde Landeta du izena.

 Bizitza pertsonala eta heriotza 
Landeta Martin Toscanorekin ezkondu zen, eta harekin egon zen hura hil zen arte. Ezkontzaren data, hala nola Toscanoren heriotzarena, ezezagunak dira.

1999ko urtarrilaren 26an, Landeta 88 urte zituela hil zen, Mexiko Hirian, talka septiko baten, sepsi abdominal baten, zulaketa koloniko baten, kardiopatia iskemiko baten eta hipertentsio arterialaren eraginez. Gorpua Aingeruaren Mausoleoak panteoiko kripta batean lurperatu zuten, hiri berean.

 Legatua 
2005etik aurrera, Matilde Landeta Kultur Elkarteak «emakumeek idatzitako gidoi onenaren Matilde Landeta saria» ematen du urtero, emakume gidoilari onenentzako saria.Hala ere, 2020tik, sari eta beka hori ez da gehiago ematen.

2023ko martxoaren 30ean, Churubusco estudioek 8 plaka egin zituzten Mexikoko zinemaren industriako aitzindarien izenekin, eta grabazio foroen sarreran daude. Landetaz gain, Mimi Derba, Candida Beltran, Gloria Schoemann, Elena Sanchez, Carmen Toscano, Adela Sequeyro, Adriana eta Dolores Ehlers omendu zituzten.

2023ko irailaren 20an, Googlek omendu zuen, Doodle bat eskainiz.

 Filmografia 
+IzenburuaOharrak1991Nocturno a Rosariozuzendaritza, ekoizpena, gidoia1985El rescate de las islas Revillagigedofilm labur dokumentala; edizioa, Luis Spotak 1957an filmatutako materialean oinarritutako gidoia1976Ronda revolucionariaDokumentala; gidoia1958Siempre estaré contigogidoia1956El camino de la vidagidoia1953La hora de Jaudi Duditelesaila; zuzendaritza1951Trotacalleszuzendaritza, ekoizpena, gidoia1949La negra Angustiaszuzendaritza, ekoizpena, gidoiaLola Casanova;zuzendaritza eta gidoia; opera prima1948Ahí vienen los Mendozazuzendari laguntzailea1947El precio de la gloriaPecadoraLa malagueña1946Carita de cieloDon Simón de LiraExtraña ObsesiónEl cocinero de mi mujerSe acabaron las mujeresLa herencia de la LloronaLa fuerza de la sangreRocambole1945Espinas de una florFlor de un díazuzendari laguntzailea (krediturik gabe)Cantaclaroohar-hartzaileaSinfonía de una vidaSoltera y con gemelos1944Adán, Eva y el diálogozuzendari laguntzailea1943La corte del faraónohar-hartzaileaLa guerra de los pastelesMaría CandelariaDistinto amanecerLa mujer sin cabezaohar-hartzailea eta zuzendari laguntzailea (krediturik gabe)El as negroEl espectro de la noviaohar-hartzailea eta zuzendari laguntzaileaFlor silvestreohar-hartzaileaMaría Eugenia1942Jesusita en Chihuahua1940Amor de los amores1939Con los Dorados de Villa1938El cobarde1937<i id="mwAS0">Águila o sol</i>1935Vámonos con Pancho VillaLa familia Dressel1933El compadre MendozaLa CalandriaSu última canciónEl prisionero trece

 Sariak 
1957an, Landetak Ariel Saria jaso zuen Jatorrizko Historia Onenagatik, Eduardo anaiarekin batera idatzi zuen El camino de la vida filmerako. 1957ko Urrezko Ariela, Interes Nazional Handiko Pelikulagatik zilarrezko Ariela eta Zuzendaritza Onenaren saria eta beste bi sari ere irabazi zituen filmak 1956ko Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian, Alfonso Corona Blake izenpean.

1975ean, Landeta La negra Angustias filmagatik saritu zuten Emakume Zuzendarien kategorian, Emakumearen Nazioarteko Urtearen testuinguruan.

1992an, Ariel sarien batzorde antolatzaileak sari berezi bat eman zion bere ibilbidea aitortzeko.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Mexikoko zinema gidoilariak
Kategoria:Mexikarrak
Kategoria:Zinema zuzendariak
Kategoria:Mexikoko zinema
Kategoria:Mexikoko zinema zuzendariak
Kategoria:Emakume zinema-gidoilariak
Kategoria:Emakume zinema zuzendariak
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak