Endosulfan

Endosulfana konposatu organikoa da, C9H6Cl6O3S formula duena organokloratuen familiakoa. Endosulfana sulfito ester ziklikoa da. Endosulfanak bi estereoisomero ditu: α- eta β-endosulfana Solido marroixka da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria ohiko disolbatzaile organikoetan. Intsektizida eta akarizida gisa baliatu izan da.

Endosulfana poluitzaile organiko iraunkorra da eta Stockholmeko Hitzarmenak fabrikatzea eta usatzea debekatzen zuen 2011ean hainbat salbuesoenekin, izurriak kontrolatzea esaterako.

 Sintesia 
Endosulfana Diels-Alder erreakzio bati jarraituz sintetizatzen da. Hexakloroziklopentadienoak cis-buten-1,4-diolarekin erreakzionatzen du eta segidan tionil kloruroa eransten zaio. Emaitza bi estereoisomeroen nahastea da, 7;3 ratioan. α-Endosulfana β-endosulfana baino egonkorragoa denez, atzen hau, astiro bada ere α-isomero bihurtzen da.

 Erabilera 
Endosulfanak erabilera zabala izan du nekazaritzan mota askotako zomorroak kontrolatzeko: euli zuriak, landare-zorriak, txitxarrak, patata-zomorroak eta aza-jendearen harrak. Erleentzat toxikoa da.

 Toxikotasuna 
Endosulfana xenoestrogeno bat da, alegia estrogenoa mimetizatzen duela eta, ondorioz, disruptore endokrinoa da. Halaber, neurotoxikoa da intsektu zein ugaztunentzat.

Erabilera zabala izan duenez ingurunean oso hedatuta dago eta ia edonon topa daiteke baita Artikoan eta Antartikan ere. Arrainetan biometatzeko joera du eta horiek jaten dituzten animalienganaino irits daiteke.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Organokloratuak
Kategoria:Intsektizidak
Kategoria:Teratogenoak
Kategoria:Pestizidak
Kategoria:Xenoestrogenoak