Sandra Myrna Díaz

Sandra Myrna Díaz  (Bell Ville, Argentina, 1961eko urriaren 27a) argentinar biologoa da, landare-ekologiaren eta biodibertsitatearen arloan ikertzen du, eta ingurumen-aldaketa globalak ekosistemen landare-biodibertsitatean duen inpaktua aztertzen espezializatu da. Zeregin garrantzitsua izan du dibertsitate funtzionalaren kontzeptuaren garapen teorikoan eta inplementazio praktikoan, baita propietate ekosistemikoetan eta gizartean duen garrantzian ere. Ingurumen-aldaketa globalaren problematika publikoki zabaltzeko hainbat ekimenetan parte hartzen du, hedapen-argitalpenak, elkarrizketak eta Argentinako graduko eta graduondoko ikastaroen curriculumaren diseinua barne.

Bere lan asko krisi klimatikoaren inpaktuan, lurraren erabileraren aldaketetan eta ekosistemetako biodibertsitatearen narriaduran oinarritzen dira, landareetan fokatuz, eta krisi klimatikoa ukatzen dutenen aurka agertu da: "Ebidentzia ikaragarria da. Klima-aldaketa ukatzeko, interes oso ahaltsuak, ekonomikoak eta politikoak behar dira, sortutako interesak".

Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionaleko (CONICET) goi-mailako ikertzailea da, eta Aniztasunari eta Iraunkortasunari buruzko Ikerketen DiverSus Guneko zuzendaria. Austral Ecology aldizkari australiarraren editore elkartua izan da (hego hemisferioko ekologiarekin zerikusia duten ikerketak jasotzen ditu) eta Journal of Vegetation Science aldizkariaren erredaktore burua, Landarediaren Zientziarako Nazioarteko Elkartearen organo ofiziala. Hizlari gonbidatua izan da nazioko eta nazioarteko 100 zientzia-ekitaldi baino gehiagotan.

Hainbat zientzia-erakunde osatzen edo osatu ditu, besteak beste, Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Adituen Taldea (Bakearen Nobel Saria eman zioten 2007an), Garapen Bidean dauden Herrialdeetako Zientzien Akademia, Zientzien Akademia Nazionala eta Argentinako Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Akademia Nazionala. Gainera, Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko kide diren zortzi profesional argentinarretako bat da. Frantziako Zientzien Akademiako eta Erresuma Batuko Royal Societyko kide ere bada.

Munduan eragin handiena duten zientzialarien zerrendan agertzen diren hiru zientzialari argentinar bakarretako bat da, Thomson Reuters eta Clarivate agentziek prestatua, 21 diziplinatako 6000 ikertzaile baino gehiago biltzen dituena. Zerrenda hori zientzia-plataformen azterketa baten bidez egin zen, eta 2002 eta 2022 urteen artean gehien aipatutako lan zientifikoak bilatu ziren.

 Ibilbidea 

 Ikasketak 
Bere jaioterriko Eskola Normaletik atera eta Cordobako Unibertsitate Nazionalean (Argentina) ikasi zuen. 1984an biologo-ikasketak egin zituen, 1985ean Biologia Zientzietako irakasle izan zen, eta 1989an Biologia Zientzietako doktore titulua lortu zuen (cum laude). Doktore-tesia altuerako larreetako berreskurapenari buruz eta lurraren laborantzari eta artzaintza-erabilerari buruzkoa izan zen.

1985 eta 1991 artean CONICETeko bekaduna izan zen unibertsitate horretako Ekologia eta Baliabide Natural Berriztagarrien Zentroan, eta azken urte horretan Ingalaterrara bidaiatu zuen. Han, 1993ra arte doktoratu ondoko ikertzailea izan zen University of Sheffieldeko Department of Animal and Plant Sciences erakundeko Unit of Comparative Plant Ecology delakoan. 1985 eta 1993 artean, Lehen Mailako irakasle laguntzailea izan zen, eta, ondoren, Kordobako Unibertsitate Nazionaleko Nekazaritza eta Abeltzaintza Zientzien Fakultateko Lan Praktikoen burua.

Bere herrialdera itzultzean, 1993 eta 1994 artean, Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Panelaren (SAR-IPCC) Bigarren Ebaluazio Txostenaren Hego Amerikako larreei dagokien atala egin zuen. Itzultzean, Kordobako Unibertsitate Nazionalean ere lan egin zuen irakasle laguntzaile gisa, eta, ondoren, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Fakultateko (Kordobako Unibertsitate Nazionala) Biogeografia eta Komunitate eta Ekosistemen Ekologia katedretan irakasle elkartu bezala. Kargu horiek 2004ra arte izan zituen.

 Ikertzaile ibilbidea 

 1990eko hamarkada 
1993 eta 2000 artean, Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionaleko (CONICET) ikertzaile laguntzailea, albokoa eta independentea izan zen Landare Biologiako Diziplina Anitzeko Institutuan (IMBIV), Kordobako Unibertsitate Nazionalean. Profesional askoren tesi-zuzendaria izan da, bai doktore-bekadunetan, doktoretza-ondokoetan, bai CONICETeko ikertzaileetan. Aldaketa globalaren problematika jendaurrean zabaltzeko hainbat ekimenetan parte hartzen du, hala nola zabalkunde-argitalpenetan, elkarrizketetan, eta graduko eta graduondoko ikastaroen curriculumaren diseinuan.

1994an eta 1995ean Adituen Batzordeko kide izan zen, eta Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Panelaren (Summary for Policy Makers, SAR-IPCC) Politiken Betearazleentzako Laburpenaren Argentinako Berrikusleen Batzordeko kide. 1995ean, Klima Aldaketari buruzko Gobernu Arteko Panelaren (IPCC Working Group II, Charleston, EE.UU.) II. lantaldeko (Inpaktuak) Egile Nagusien Bilerako Lurreko Ekosistemen Taldeko koordinatzailekide ere izan zen. Erakunde berean, 1996an eta 1997an, Klima Aldaketaren Eskualdeko Inpaktuei buruzko Txosten Bereziaren Latinoamerikako Ataleko koordinatzailea izan zen, eta 1998tik 2001era bitartean, Klima Aldaketaren Eraginei buruzko Hirugarren Txostenaren editorialeko berrikuslea.

1997az geroztik, Global Change and Terrestrial Ecosystems Group, International Geosphere and Biosphere Program-ean  2.2.1 zereginean - «Landarediak lurraren eta ingurumenaren erabilerari emandako erantzunak» - 2. fokua - «Ekosistemen egitura»-  parte hartzen du Australiako Susan McIntyre-rekin batera. 1998tik Austral Ecology aldizkari australiarreko editore elkartua da.

1999an proiektuen ebaluatzailea izan zen National Geographic-entzat eta Erresuma Batuko NERC-entzat, eta 2003tik Consultative Group on International Agricultural Research-eko (CGIAR) Challenge Program-erako. 1999. urteaz geroztik, GCTE-IGBPko 4. fokuko Biodibertsitateak funtzionamendu ekosistemikoan dituen ondorioekin (Core Research Project on Removal Experiments on the Role of Biodiversity in Ecosystem function) lotutako Bioaniztasunak Eragindako Mugimenduen Sarearen kokoordinatzailea ere bada (Estatu Batuetako F. Stuart Chapin eta Laura Huennekerekin batera).

 2000ko hamarkada 
2000tik 2001era Kordobako Biologia Elkarteko Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen, eta 2001etik 2003ra Argentinako Ekologia Elkarteko lehendakariorde.

2000tik 2002ra CONICETeko Zientzia Biomedikoen Ebaluaziorako Ad-Hoc Batzordeko kide izan zen, eta 2001ean Estatu Batuetako Environmental Protection Agency erakundearen «Interacciones entre Uso de la Tierra y Cambio Climático en Argentina Central» proiektuan aholkulari nagusia izan zen. Parke Nazionalen Administrazioaren «Quebrada del Condorito Parke Nazionalaren eta Pampa de Achala Erreserba Hidriko Probintzialaren Erabilera Integratuko Planaren» aholkulari nagusia ere izan zen.

2002an, Biodibertsitatearen eta Aldaketa Globalaren arteko Harremanei buruzko dokumentu bat prestatzeko Nazioarteko Aniztasun Biologikoari buruzko Konbentzioaren egile nagusia izan zen Ad Hoc Talde Teknikoan. 2002az geroztik, Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Konbentzioko Adituen Rosterreko kidea da.

2002 eta 2003an Senior Research Associate izan zen Ameriketako Estatu Batuetako Stanford Universityn.

2002az geroztik, Millennium Ecosystem Assesment (UNEP-WCMC) erakundeko «Biodiversity Regulation of Ecosystem Services» saileko koordinatzaile-kidea da, Estatu Batuetako David Tilmanekin batera. BIOMERGEko (Biotic Mechanisms of Ecosystem Regulation in the Global Environment) kide iraunkorra ere bada, Columbiako Unibertsitateko Ekologia, Eboluzio eta Ingurumen Biologia Sailak koordinatua Estatu Batuetan.

2003tik Journal of Vegetation Science erakundearen erredaktore burua da, Landarediaren Zientziarako Nazioarteko Elkartearen organo ofiziala, J. B. Wilson, P. White eta J. Bakkerrekin batera.

2004an ekosistemetan ordezkari aditua izendatu zuten Buenos Airesen burutu zen IPCC Expert Meeting on the Science Related to UNFCCC Article 2 Including Key Vulnerabilities erakundearen aurrean. Urte berean, Canadian Foundation for Climate and Atmospheric Sciences erakundearen proiektuen ebaluatzailea izan zen.

2004az geroztik, Millennium Ecosystem Assesment (UNEP-WCMC) erakundearen Biodiversity Synthesis Report to the Convention edo Biological Diversity-n egilekide da, eta Cordoba probintziako Gobernuko Córdoba Ambiente S. E. Agentziako Natur Zientzien Batzordeko Aholku Batzordeko kide.

Gainera, aldi labur batzuetan hainbat erakunde eta unibertsitatetan aritu da lanean: Centre d 'Ecologie Fonctionnelle et Evolutive; Centre National de la Recherche Scientifique, Montpellier, Frantzia; University of Alaska at Fairbanks, AEB; Faculty of Agriculture, The Hebrew University of Jerusalem, Israel; New Zealand Pastoral Agriculture Research Institute y Massey University, Nueva Zelanda; Depto. Inv. Científicas y Tecnológicas, Universidad de Sonora, México; Imperial College at Silwood Park, Inglaterra; Unit of Comparative Plant Ecology, University of Sheffield, Inglaterra.

Parte-hartze aktiboa izan zuen Klima Aldaketari buruzko Gobernu Arteko Paneleko (IPCC), Nazio Batuen Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmeneko (CBD) eta Millennium Ecosystem Assessment txostenetako ordezkari aditu, egile nagusi, koordinatzaile eta editorial-berrikusle gisa. 2007an, berak lan egiten zuen Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Adituen Taldeak Bakearen Nobel Saria irabazi zuen. Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Adituen Taldearen (IPCC) eginkizuna da «informazio zientifiko, tekniko eta sozioekonomiko garrantzitsua zehatz-mehatz, objektiboki, modu irekian eta gardenean aztertzea, giza jarduerek eragindako klima-aldaketaren arriskuaren elementu zientifikoak, izan ditzakeen ondorioak eta klima-aldaketara egokitzeko eta hura arintzeko aukerak ulertzeko».

2009tik Diaz Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko nazioarteko kidea da. Diaz Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalean Argentinako lehen emakumea da. 2010az geroztik, Garapen Bidean dauden Herrialdeetako Zientzien Akademiako kide da, eta 2012az geroztik, Argentinako Errepublikako Zientzien Akademia Nazionaleko eta Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Akademia Nazionaleko kide. 2016tik Frantziako Zientzien Akademiako kidea da.

Aholkularia da AEBetako Ingurumena Babesteko Agentziarako, Argentinako Parke Nazionalen Administrazioa, Ingalaterrako National Environment Research Council, Canadian Foundation for Climate and Atmospheric Sciences, Consultancy Group on International Agricultural Research (CGIAR), NEON Science and Human Dimensions Committee, Biodiversity Subcommittee, AIBS – USA eta Espainiako Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren Ebaluazio eta Prospektiba Agentzia Nazionaleko Landare Biologia, Animalia eta Ekologia Arloan.

2019an Royal Societyko kide izendatu zuten, eta urte bereko ekainaren 5ean Ikerkuntzaren Asturiasko Printzesa Saria irabazi zuen, zientzialari batek lor dezakeen munduko saririk ospetsuenetako bat. Joanne Chory estatubatuarrarekin partekatu zuen saria. Arrakastaren ekarpenetako bat TRYren garapena izan zen, munduko historiako landareen ezaugarri funtzionalen datu-baserik handiena. Abenduan, Nature aldizkariak 2019ko zientziaren 10 pertsona garrantzitsuenetako bat bezala aintzatetsi zuen, ekologiaren arloan egindako ekarpenagatik.

 Ikusmoldeak 
Sandra Díazek, CONICETeko ikertzaile-talde batekin batera, tresna metodologiko berri bat aurkitu zuen, landareen biodibertsitatearen ondorioak eta onurak kuantifikatzea ahalbidetzen duena. Horri esker, zientzialariek hobeto uler ditzakete landareen biodibertsitateak ekosistema jakin baten onuretan dituen ondorioak, eta ezagutza ematen diote lurraren erabileraren aldaketari buruzko eztabaidari. Biodibertsitateak zerbitzu ekosistemiko ugari hornitzen laguntzen du, hala nola erregaia eta eraikuntza-materiala, botikak, tindaketak eta elikadura-gehigarri naturalak, arro hidrikoen babesa, uraren kalitate kimiko eta biologikoaren erregulazioa eta gozamen estetikoa eta olgetarakoa.

Sandra Díazek eskualde arteko konparazioak egin ditu landarediaren ezaugarrien ikuspegitik, eta Latinoamerikako landareen karaktereen datu-baserik osatuena garatu du. Era berean, ekosistema baten funtzionamenduan dibertsitate biologikoak duen zereginari buruz Amerikan egindako lehen esperimentuetako bat ezarri du.

Biodibertsitatearen eta ingurumen-aldaketa globalen arteko erlazioak ikertzen ditu, klima-aldaketatzat ez ezik, lurraren erabileraren aldaketatzat hartuta. Haren ustez, «biodibertsitateak eragin zuzena du aldaketa globalari aurre egiteko dugun gaitasunean», eta horregatik ikertzen du «leku batean bizi diren organismoek nola eragiten dieten sistema baten produktibitateari eta emankortasunari, sistema horrek irauteko, arautzeko eta gizarteko hainbat eragileri onurak sortzeko duen gaitasunari». Leku jakin batean nagusi diren landare-espezieak aldatzen direnean zer gertatzen den ikusi nahi du. Horrek aplikazio praktikoak ditu, esate baterako, «gobernuko erakunde batzuek interes handia dute karbonoa bahitzeko, hau da, ahalik eta karbono gehien kontserbatzen saiatzea ekosistemen barruan, atmosferara joan ez dadin eta berotze globalean lagun dezan».

 Lanak 
1987az geroztik, Diazek 100 artikulu baino gehiago argitaratu ditu zientzia-zabalkundeari eta pedagogiari buruz, eta hogei kapitulu inguru aldaketa globalarekin lotutako nazioarteko liburuetan, Nature, Science, Ecology letters, Proceedings of the National Academy of Sciences USA, Ecology, Journal of Ecology, Trends in Ecology and Evolution, Oecologia, Global Change Biology, Journal of Vegetation Science, Journal of Applied Ecology eta beste aldizkari batzuk barne.

 Sariak eta aintzatespenak 
 Estatu Batuetako John S. Guggenheim Memorial Foundation-ek 2002an emandako Guggenheim Fellow bekaren saria.
 1995-1996 biurtekoari dagokion Lorenzo R. Parodi Saria, Argentinako Botanika Elkarteak emana. Sari pizgarri horrek Lorenzo R. Parodi botanikari argentinarraren izena darama.  Argentinako Botanika Elkarteak sortu zuen 1978an, ikerketara dedikatzea erabaki duten gazteak bultzatzeko.
 1995eko Hamar Gazte Bikain Saria, Kordobako probintziako merkataritza-burtsak emana.
 Bell Villek «Auzokide Gailen» izendatu zuen 1573/07 Ordenantzaren bidez.
 Omenaldia Legegintzaldian.
 2007ko Cozzarelli saria, Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalak emana.
 2007ko Nobel Saria, bera kide zen Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Aditu Taldeari emana.
 2008ko Jasangarritasun Saria, Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Taldeko kide gisa, Estatu Batuetako Ekologia Elkarteak emana.
 Kordobako Probintziaren Urteko Emakume Nabarmenduaren Saria 2012an.
 Platinozko Konex Saria Biologian eta Ekologian, Konex Fundazioa, 2013.
 Zayed Nazioarteko Saria Ingurumen Lidergoari, Milurteko Ekosistemen Ebaluazioko kide gisa, garapen iraunkorra sustatzeagatik eta ingurumena babesteagatik. Zayed Nazioarteko Epaimahaiak ematen duen milioi bat dolarreko saria Sheik Mohammad Bin Rashid Al Maktoum Dubaiko printze eta Arabiar Emirerri Batuetako Defentsa ministroak sortu zuen, Sheik Zayed Bin sultanaren ingurumenarekiko konpromisoa bultzatzeko. Jimmy Carter AEBko presidente ohiari, Londresko BBCri eta Kofi Annan NBEko idazkari nagusiari eman diete saria.
 2013ko Bernardo Houssay saria.
 2013ko Britainia Handiko Ekologia Elkarteko ohorezko kidea.
 Frantziako Zientzien Akademiako kide atzerritarra (2015).
 2017ko Ramon Margalef Ekologia Saria, Kataluniako Gobernuarena.
 Royal Societyko kidea (2019).
 Ikerketa Zientifiko eta Teknikoko Asturiasko Printzesa Saria 2019, Joanne Chory biologo estatubatuarrarekin batera.
 Kontserbazioaren Ekologian eta Biologian Ezagutzaren Mugak BBVA Fundazioaren Saria 2021ean, Sandra Lavorel eta Mark Westobyrekin batera.
 Linneana Domina, Londresko Linneana Elkartearen saria.
 Platinozko Konex Saria Ekologian eta Ingurumen Zientzietan, Connection Fundazioa, 2023.
 Zientzia eta Teknologiako Diamond Konex Saria, 2023.
 2023ko Royal Botanic Garden Edinburgoko domina Eskoziako lehen ministroak, Nicola Sturgeonek emana

 Ikus, gainera 

 Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Aditu Taldea
 Rebeca Gerschman
 Eugenia Sacerdote de Lustig

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Passion for Knowledge 2023 – Sandra Myrna Díaz
 Sandra Myrna Díaz doktorearen hitzaldia Tenerifeko Santa Cruzeko "Encende la Tierra" foroan

Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume zientzialariak