Rita Harradence

Rita Harriet Harradence (Bexley, Hegoaldeko Gales Berria, 1915eko irailaren 16a –Sussex, 2012ko azaroaren 6a) australiar biokimikari aitzindaria izan zen penizilaminaren eta esteroideen sintesian eta kolesterolaren biosintesian parte hartzen zuten molekulen estereokimikan.

 Biografia 
Rita Harriet Harradence Bexleyn jaio zen, Hegoaldeko Gales Berrian, 1915eko irailaren 16an, Walter Charles Harradence eta Ethel Harriet Todden alaba. Bi neba zituen, Arthur eta Edward. Aita zurgina zuen eta ama jostuna denda batean. St. George Girls High Schoolera joan zen, neskentzako eskola akademiko selektiboa, non bera nabarmentzen zen, batez ere matematiketan. Irakasle bikain batek, Lilian Whiteoak, kimikarekiko interesa piztu zion. 1933an matrikulatu zenean, Hegoaldeko Gales osoko lehen postua lortu zuen kimikan. Matematikan ere lehen ohoreak jaso zituen, eta nabarmenak ingelesean, frantsesean, latinen eta mekanikan, estatuko ikasle onenetakoa izanik.

Harradencek kimika ikasteko estatuko beka bat irabazi zuen Sydneyko Unibertsitatean. Bertan, bere BSc ohorez lortu zuen 1936an, bere gelako lehena izan zelarik Arthur Birchekin batera, eta Master bat 1937an. Han zegoela, John Cornforth ezagutu zuen, kimikako ikaskide bat bera baino maila bat beheragokoa. Claisen ontzi bat apurtu zuen, eta Cornforthek, beirari putz egiten trebea zela eta, sopletea erabiliz haustura konpondu zuen.  Hobeto ezagutu zuten elkar, eta denbora eman zuten asteburuetan Mendi Urdinetan mendi ibilaldiak egiten. 

1939an, Harradence eta Cornforthek 1851ko bi Research Fellowshipak irabazi zituzten, Australiarrei Erresuma Batuan ikasteko emandakoak. Oxfordeko Somerville Collegera joatea erabaki zuten biek, Sir Robert Robinsonekin ikastera. 1939ko abuztuaren 6an irten ziren Sydneytik SS Oraman. Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen Indiako Ozeanoa zeharkatzen ari zirela. Behin Oxforden, biek egin zuten lan beren doktoregoetan. Harradencek Somerville Collegen idatzi zuen bere tesia, Robinsonen begiradapean, "Zetona ziklikoen sintesia hormona sexualen inguruan" gaiari buruz. Robinsonek penizilamina sintetizatzen izan zituen Harradence eta Cornforth. 1941ean konpromisoa hartu zuten, eta urte hartako irailean ezkondu ziren. Seme bat izango zuten, John, eta bi alaba, Brenda eta Philippa.

Kimikako ikerketa-postu gutxi zeuden Australian gerraosteko lehen urteetan, eta Erresuma Batuan geratu ziren. Robinsonek lana aurkitu zien Hampsteadeko Medikuntza Ikerketarako Institutu Nazionalean, eta gero Mill Hillen. Han, Harradencek Oxforden estereokimikari buruz hasitako ikerketarekin jarraitu zuen, kolesterolaren biosintesian inplikatutako molekulen forma ikertuz. 1946an bigarren semea izan ondoren lana utzi zuen, baina 1947an itzuli zen, lanaldi partzialean. 1962an, Shell-eko Entzimologia Kimikoko Milstead Laborategira joan ziren, eta han egon zen 1975ean erretiroa hartu zuen arte. Urteetan zehar 41 lan argitaratu zituzten elkarrekin. 1975eko Kimikako Nobel Saria onartzeko hitzaldian, Cornforthek esan zuen:Nire karrera akademikoan zehar, nire emaztea izan da nire kolaboratzailerik konstanteena. Bere trebetasun esperimentalak ekarpen oso handiak egin dizkio lanari; gorreriari laguntzen dioten komunikazio-zailtasunekin muga guztietatik harago lagundu dit; bere gogoa eta indarra nire babesik handiena izan dira.Cornforth Zaldun (Knight Bachelor) egin zuten 1977ko otsailaren 10ean, eta Harradence Lady Cornforth bihurtu zen, baina ez zioten esker onik eman bere lanagatik. Ohorezko doktoretza jaso zuen Sussexeko Unibertsitatean, eta Australiako Unibertsitate Nazionalak Rita Cornforth bekak ezarri zituen kimikako emakume ikertzaileentzat 1996an. Sydneyko Unibertsitateak Rita eta John Cornforth domina ezarri zuen 2011n doktore berrien bikaintasun akademikoa ohoratzeko. 2012ko azaroaren 6an hil zen, gaixotasun luze baten ondoren, Sussex-eko bere etxean, bere familia inguruan zuela, eta Clayton Wood Natural Burial Ground-en lurperatu zuten. Bere senarrak, hiru semek, bi bilobak eta lau birbilobak biziraun zuten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sydneytarrak
Kategoria:Emakume biokimikariak
Kategoria:Emakume kimikariak
Kategoria:Emakume zientzialariak