Lekaroz erretzea

Lekaroz erretzea errepresalia ekintza bat izan zen, Lehen Gerra Karlistan egindakoa, 1835eko martxoaren 14an, Francisco Espoz Mina jeneral liberalaren aginduz. Gertaera hartan, Baztango Lekaroz herria suntsitzeaz gain, hiru bizilagun fusilatu zituzten.

 Historia 
1835eko maiatzaren hasieran, Elizondo liberalen mende zegoen. Baina karlistek, Jose Migel Sagastibeltza buru, herria inguraturik zeukaten, eta kanoiekin bonbardatzen zuten. Setioa hausteko asmoz, Francisco Espoz Mina jeneral liberala Iruñetik Elizondo aldera abiatu zen gudaroste batekin. Tomas Zumalakarregi bidera atera zitzaion, eta martxoaren 12an gogorki borrokatu ziren Larremiarren. Karlistak nagusitu baziren ere, Espoz Minak Elizondora pasatzea lortu zuen, amarru baten bidez bidea libratuta: mezu bat idatzi omen zuen, Zumalakarregiren izenez sinaturik, eta horrela Joaquín Elio jeneral karlista engañatu.

Orduan Espozekin zebilen eta denboraren buruan jenerala eta idazle ospetsua izatera iritsi zen Antonio Ros Olanok idatzirik utzi zuen Lekarozen maiatzaren 14an gertatutakoa. Egunsentia baino lehen irten ziren ElizondotikLekaroz Elizondotik 3 kilometrora dago. gorputz franko batzuk,Nafarroako gorputz frankoak, izengoitiz txapelgorriak eta pezeteroak deituak, nafar tropak ziren, karlisten kontra borrokatzeko kontratatuak. Nafarroako Diputazioak ordaintzen zien. Lekarozko alkatearentzako gutun itxi bat zeramatenak, eta herriaren jabe egin ziren. Jeneral nagusiaren aginduz, bertako bizilagunak herriko plazan bildurik egon ziren armadaren zain. Hogeitaka lagun ziren, denak adinekoak, igandeetako arroparekin jantzirik; gazterik ez zen. 

Jenerala agertu zelarik, agureek inguratu eta euskaraz agurtu zuten. Espoz Mina ere euskaraz mintzatu zitzaien, mehatxu eginez: kanoiak non zeuden erran ezean, herria erre eta biztanleak hilaraziko zituen. Lekaroztarrek kanoiez deus ere ez zekitela erantzun zioten. Bigarren aldiz galdera bera egin zien, eta erantzun berdina jaso. Orduan herritarrak lerroan paratzeko eta bosnaka zenbatzeko agindu zuen; bosgarrenari eskuak lotzen zizkioten, ondoren fusilatzeko. Era horretan, zazpi lekaroztar bereizi zituzten hiltzeko,Jose Maria Iribarrenen arabera, 7 lagun bereizi zituzten fusilatzeko; Antonio Ros Olanok, berriz, 5 zirela idatzi zuen. baina azkenean hiru fusilatu zituzten: Juan Bautista Barrenetxe alkatea, Martin Meoki eta Juan Martin Goñi. Beste lauak gatibu eduki zituzten karlisten artilleria piezak (bi mortero eta obus bat) atzeman zituzten arte; gero libre geratu ziren.

Bien bitartean, León Iriarte Zarandaja-ren txapelgorriek zuziak piztu eta su eman zioten herriari. Lekaroz osoa kiskali zen, eliza eta hiru etxe izan ezik. Egun hartan bertan, Espoz Minak aldarrikapen bat idatzi zuen Narbarten, Lekarozen gertatutakoa bere gain hartuz, eta karlisten alde jokatzen zuten guztiek patu berdina izanen zutela ohartaraziz. Hala ere, ekintza horrek zeresan handia sortu baitzuen, Espoz jenerala ahalegindu zen bere burua zuritzen "Memorias del general" liburuan.

 Bertsoak 
Lekaroz erretzeari buruzko 11 bertso hauek Jose Ariztimuñoren bilduman aurkitu ziren, Jabier Lazkozek bidaliak. Egile eta data ezezagunekoak dira, baina Lehen Karlistaldia amaitu ondoren idatzi izanen ziren, "zazpi urteko gerra" izan zela erraten baitute:

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 San Millan, Pello, Lekaroz (bertsoak), baztangohaizegoa.wordpress.com

Kategoria:Lekaroz
Kategoria:Lehen Karlistaldia
Kategoria:Fusilatze kolektiboak
Kategoria:1835eko gatazkak
Kategoria:1835 Euskal Herrian