Hodei-ereite

Hodei-ereitea eguraldia manipulatzeko modu bat da. Metodo honen bidez, airean substantziak sakabanatzen dira hodeietako prezipitazio mota edo kantitatea aldatzeko nahiarekin. Sakabanatzen diren substantzia hauek hodeien kondentsazioen nukleo edo izotz nukleo bezala erabiltzen dira; hauek hodeien mikrofisikoen barne prozesuak aldatzen dituzte. Normalean beti erabiltzen da prezipitazioa handitzeko (euria edo elurra), baina txingorra eta lainoa kentzeko ere erabiltzen dira aireportuetan.

 Funtzionamendua 
Hodei-ereitean gehien erabiltzen diren substantziak zilar ioduroa eta izotz lehorra dira (izoztutako karbono dioxidoa). Gas egoeran dagoen propanoaren hedapena ere erabiltzen da eta zilar ioduroak baino tenperatura beroagoetan sor ditzake izotz kristalak. Alabaina, material higroskopikoen (gatza, adibidez) erabileraren ospea handitzen doa, ikerkuntza batzuen emaitzak etorkizun oparokoak baitira.

Hodei-ereiteak hodeiak ur azpihoztua edukitzea eskatzen du; hau da, ura likido egoeran mantentzea zero gradu azpiko tenperaturan. Zilarrezko ioduroa bezalako substantzia bat sartzeak, zeinak izotzaren antzeko egitura kristalinoa duen, izozketa eragiten du izotz-kristalen nukleazioaren bidez. Izotz lehorrak edo propanoak hedatzean, hainbeste hozten da airea, ezen izotz-kristalak zuzenki nukleatzen diren lurrun-fasetik. Hori dela eta, zilar ioduroaren ereitean ez bezala, nukleazio honek ez du tantarik edo partikularik behar; izan ere, ereitearen substantziatik gertu gain-saturazio nahiko handia gertatzen da. Hala ere, berez dauden ur tantak beharrezkoak dira izotz-kristalak partikula handi bihurtzeko, eta azken horiek prezipitazioak sortzeko.

Latitude ertainetan, orekaren lurrun-presioa txikiagoa da izotzaren gainean uraren gainean baino. Izotz-partikulak hodei gain-hoztuetan sortzen direnean, likido tanten eraginez haz daitezke. Behar bezalako hazkundea badago, partikulak astunago bihurtu eta elur itxuran erortzen dira (bat eginez gero, euri itxuran). Bestela, ez dute prezipitaziorik sortzen. Prozesu horri "ereite estatiko" deritzo.

Urtaro bero edo tropikaletako hodei konbektiboen ereitea (cumulonimbus) izozteak askatzen duen bero sorra aprobetxatzean datza. Ereite "dinamikoaren" estrategia honen arabera, bero sor gehigarriak flotagarritasua eman, aire-korronteak indartu, konbergentzia-maila baxuagoa bermatu, eta azkenik, ondo aukeratutako hodeien hazkunde azkarra eragiten du.

Produktu kimikoak aireontzi edo lurreko sakabanatze gailuen bidez sakabana daitezke. Aireontzi baten bidez askatzeko, zilar iodurozko bengala bat pizten da eta aireontziak hodeia zeharkatzen duenean sakabanatzen da. Lurzoruko sakabanatze gailuen bidez askatzean, partikula txikiak airearen noranzkoan eta gorantz sakabanatzen dira, goranzko aire korronteen bitartez.

 Eraginkortasuna 
1903ko, 1915eko, 1919ko, 1944ko eta 1947ko eguraldi aldaketako saiakuntzetan oinarrituta Australiako Meteorologia Federazioak euria sortzeko aukera baztertu zuen. 1950eko hamarkadan CSIROren (Organización de Investigación Científica e Industrial del Commonwealth) Erradiofisika Dibisioa hodeien fisika ikertzen hasi zen eta 1957. urterako prozesu horiek hobeto ulertzea espero zuten. 1960ko hamarkadan euria eragiteko ametsa desagertu zen Play Snowy Mountains korporazioa sortu ondoren berpizteko, “helmugaren gainetik” ur kantitate bat lortzeko helburuarekin. Honek energia kantitate handiagoa sortuko zukeen, erakunde publikoen onurarako, haien jabe nagusiak zirenak.

Erronka garrantzitsu bat hodei-ereitea gertatu izan ez balitz egon behar litzatekeen prezipitazio kantitatea kalkulatzea da. Orokorrean, akordio bat dago non, neguan, mendietan egindako hodei-ereiteek elurteak eragingo dituzten, erakunde profesionalek jakinarazi dutena. Munduko Meteorologia Erakundeak adierazi du kasu askotan hodei-ereiteak emaitza positiboak eragiten dituela, baina faktore askoren menpe dagoela; adibidez, hodeien espezifikotasuna, haizearen abiadura eta norabidea, etab.

Estatu Batuetako gobernuak, bere Atmosferaren Ikerketarako Zentro Nazionalaren bitartez, ereindako eta erein gabeko hodeiak aztertu ditu elkarren arteko ezberdintasunak ulertzeko, eta ereitearen ikerkuntza beste herrialdeetara eraman du.

 Ingurunean eta osasunean duen eragina 
Urdin 2 sailkapena duenez (NFPA  -National Fire Protection Association- 704), zilarrezko ioduroak aldi baterako ezintasunak eragin ahal ditu gizaki eta ugaztunetan bat-bateko edo jarraipeneko esposizio baten ondorioz, baina ez kalte kronikorik. Hala ere, ikerketa ekologikoek erakutsi dute ia ez duela eraginik ingurunean eta osasunean.

Hainbat ikerketen arabera, baxua da zilarrezko konposatuen toxikotasun maila. Gizakiarentzat, zilarrezko ioduroa toxikoa izaten hasten da 50 milioi parteetatik aurrera. Aldi berean, hodei-ereiteak 0,1 milioi parteko nahasketak ditu. Emaitza hauek hodei-ereiteak eragiten duen zilar kantitate txikiaren ondorio dira, leku askotan industrien isuriak baino 100 aldiz txikiagoak. Izan ere, lurzoruan, landaredian eta gainazaleko xukatzean gertatzen den metatzea ez dira nahikoa ingurumenean neurketak egiteko.

Kosciuszkoko parke nazionalaren gainean egindako hodei-ereitea arazotsua da hainbat aldaketa azkar egin zirelako ingurumen-legerian. Ingurumenaren alde dauden pertsonak kezkatuta daude zilar elementala hartzen diren tokiak oso sentikorrak direlako eta erbinude pigmeoari eragiten diolako (beste espezie batzuen artean), duela gutxiko aintzira glaziarretako alga-loraldiei ere, lehen gertatzen ez zena. 50 urteko ikerketen eta Snowy Mountains Authorityren analisi baten ondorioz, hodei-ereitearen lagapena gertatu zen 1950eko hamarkadan. Lehenago, Australian hodei-ereiteari uko egin zioten babestutako espezieekiko kezkengatik. Zilarrezko ioduroa, eta ez zilar elementala, hodei-ereitearen materiala denez, Eguraldia Aldatzeko Nazioarteko Elkarteko adituen ikerketek zalantzan jartzen dituzte zilarraren ingurumen-ondorio negatiboen aldarrikapenak.

 Historia 
Vincent Schaeferrek (1906-1933), 1946ko uztailean, hodei-ereitearen printzipioa aurkitu zuen ezusteko gertakizun batzuei esker. Hark eta Irving Langmuir Nobel sarituarekin izandako ideietan oinarrituz, Schaefer, Langmuirren ikerketa kidea, gain-hoztutako hodeiekin probatzeko era bat sortu zuen, belus beltzez forratutako izozte gailu bat erabiliz. Orduan, uztaileko egun bero eta heze batean proba batzuk egin nahi izan zituen Schenectadyko General Electric Ikerkuntza Laborategian, New Yorkeko estatuan. Atsekabetuta sentitzen zen bere hozteko ekipamendua ez zelako airetik hodei bat sortzeko behar bezain hotza. Tenperatura jaisteko izotz lehor zati bat gehitzean eta ganberan arnasa hartzean, lurrun urdinxka bat antzeman ostean izotz kristal txikien eztanda bat egon zen, hauek argi-izpiak islatzen zituzten eta ganberaren zeharkako atal bat argitzen zuten. Momentu horretan konturatu zen ur gain-hoztua izotz kristal bihurtzeko modu bat aurkitu zuela. Esperimentua erraz berregin zen eta tenperatura gradientea ikertu ahal izan zuen, ur likidoaren limitea -40 °C-etan ezarriz.

Hilabete berdinean, Schaeferren lagunak, atmosferaren ikertzaile nabarmena Bernard Vonnegut (Kurt Vonnegut nobelagilearen anaia) oso hotz dauden hodeiak ereiteko beste metodo baten aurkikuntza esleitzen dio bere buruari. Vonnegutek ikerkuntza idazmahaian egin zuen, oinarrizko kimikako liburu batean kontsultatu eta, ondoren, ioduro eta zilarrarekin probak eginez zilar ioduroa lortzeko. Dr. Vonneguten ondoan, Henry Chessin irakasleak, kristalografoa, Science aldizkariko argitalpen baten egilekidea, patente bat jaso zuen 1975ean. 1946an hodei-ereitean erabili ziren bi metodoak, New Yorkeko estatuko General Electric Erakundean lan egiten zuen bitartean. Schaeferrek hodeiaren bero-edukia aldatu zuen, Vonnegutek formakuntzaren egitura kristalinoa aldatu zuen. Zelaietako hodei naturalak aldatzeko lehenengo saiakera hodei-ereitea erabiliz, New Yorkeko iparraldeko hegaldi batean hasi zen 1946ko azaroaren 13an. Schaefer gai izan zen elurteak eragiteko Massachusettsen, mendebaldeko Greylock mendiaren inguruetan, hegazkin batetik izotz lehorreko sei libra hodeiaren gainean bota ondoren.

Izotz lehorrak eta zilar ioduroak hodei gain-hoztutako kimika eta fisika aldatzeko eragile eraginkorrak dira; hortaz, baliagarriak dira neguan mendietako elurteak handitzeko eta, egoera zehatzetan, tximistak eta txingorra saihesteko.

Nahiz eta ez den teknika berria, hodei beroen euria hobetzeko ereite higroskopikoa berpizkundea jasaten dabil,  Hegoafrika, Mexiko eta beste toki batzuetako ikerketen zantzu positibo batzuetan oinarrituta. Gehien erabiltzen den material higroskopikoa gatza da. Ereite higroskopikoak tanten tamainaren espektroa itsasaldekoa (tanta handiagoak) eta kontinentala (tanta txikiagoak) izatea proposatu da, koaleszentzia erabiliz euria estimulatzeko. 1967ko martxotik 1972ko abuztura arte, Estatu Batuetako miliziak hodeiak erein zituten Ipar Vietnameko montzoien denboraldia handitzeko, zehazki Hồ Chí Minh hirian. Operazio horrek 30 eta 45 egunetan handitu zuen montzoien denboraldia gutxi gorabehera.

1969an, Woodstock jaialdian, pertsona batzuek baieztatu zuten Estatu Batuetako miliziaren hodei-ereitearen testigu izan zirela; izan ere, euriaren eraginak festa osoan zehar iraun zuela adierazi zuten.

1960ko hamarkadan bi agentzia federal eguraldi aldaketaren proiektuen alde zeuden: 1964. urtetik 1988. urtera arte hodei-ereiteen zenbait proiektu babestu zituen; hala nola, Skywater Proiektua eta NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration), 1979. urtetik 1993. urtera Atmosfera Aldatzeko Programak egindakoak. Babestutako proiektuak estatu batzuetan eta bi herrialdetan (Thailandia eta Maroko) gauzatu ziren, neguan zein udan. Halabaina, azken bi hamarkadetan ikerketarako finantzaketa txikitu egin da Estatu Batuetan.

Austriar ikerketa batek zilar ioduroa erabili zuen txingorra saihesteko 1981. urtetik 2000. urtera. Teknika hau oraindik aktiboki erabiltzen da Austrian.

 Erabilera gaur egun 
Munduko hodei-ereite sistema handiena Txinako Herri Errepublikan dago, bere eskualde askotan euri gehiago egiten ari duen, baita bere hiriburuan (Pekinen) ere. Hau euria nahi den zerurantz jaurtitako eta zilar-ioduroa duen suziri baten ondorio da. Gainera, inguruko eskualdeek elkarri egozten diote errua hodei-ereitearen bidez "euria lapurtzeagatik". Gaur egun, 24 herri inguru ari dira eguraldia aldatzen. Airea kutsaduratik garbitzeko, 2008ko Joko Olinpikoen aurretik, Txinak hodei-ereitea erabili zuen Pekinen. 2009ko otsailean, Txinak Pekin gainean ioduroa jaurti zuen elurteak eragiteko lau hilabeteko lehortearen ondoren. Pekineko elurte horiek (oso arraroa da hor elurra egitea) 3 egun inguru iraun zuten eta Txinako 12 errepide nagusiak ixtea eragin zuten. 2009ko urriaren amaieran, Pekinek adierazi zuen 1987tik ez zuela elurterik izan, hortaz hori hodeiak ereiteagatik gertatu zen.

Estatu Batuetan, hodei-ereiteak hurrengo arrazoiengatik erabiltzen dira: Lehorte lekuetan prezipitazioak handitzeko, ekaitzetan sortzen diren txingorren tamaina murrizteko eta bai aireportuetan, bai haren ingurunean dagoen laino kantitatea murrizteko. Batzuetan, eski-zentro nagusiek hodei-ereiteak erabiltzen dituzte elurteak eragiteko. Mendebaldeko hamaika estatuk eta Kanadako probintzia batek (Alberta) eguraldia aldatzeko programak martxan dituzte. Enpresa konkretu batzuk hodei-ereitean oinarritutako eguraldia aldatzeko zerbitzuak eskaintzen dituzte. 1996ko bataila-eremuan USAFek bere erabilera proposatu zuen, nahiz eta Estatu Batuek 1978an tratatu bat sinatu zuen, non helburu etsaiko eguraldi aldaketak debekatzen zituen.   

Australian, 1960ko hamarkadan CSIROk egindako ekintzak arrakasta izan zuten Tasmanian. Ordo erdiko ereiteak prezipitazioen handipen bat lortu zuen, hauek normalean % 30 lortzen dute udazkenean. Tasmanian egindako saiakuntzak hain ondo atera ziren, ezen, gaur egun, estatuko eremu menditsuetan periodikoki egiten diren.

Errusiako pilotu militarrek hodeiak erein zituzten Bielorrusian Txernobylgo hondamendiaren ondoren hodeien partikula erradioaktiboak ezabatzeko.

Asiako hego-ekialdean, aire zabalean erretzeak kutsadura eragiten du ingurunean. Hodei-ereitea erabili da prezipitazioen bidez airearen kalitatea hobetzeko.

Moskun, Errusiako Aire Indarra zementuzko poltsekin hodeiak ereiten saiatu zen 2008ko ekainaren 17an. Horietako poltsa bat ez zen haustu eta etxe baten gainean jauzi zen.

2009ko urrian, Moskuko alkateak "elur gabeko abendua" hitzeman zion hiriari, Errusiako Aire Armadak neguan Moskuko hodeiak ereiteko egindako ahaleginen berri eman ondoren.

Argentinako bi probintzietan zilar iodurozko hodei-ereitea erabiltzen da txingorra ez erortzeko. Errusiar jatorriko radar meteorologikoak erabiltzen dituzte biek. Mendozako probintzian, 2005. urtetik, probintzia-estatuak bere gain hartzen du txingor aurkako borroka. Sistemaren efektibitatea zehazteko hainbat ikerketa egin dira, eta horien arabera ondorioztatu da txingorra % 25 murriztu dela. Hala ere, emaitza zehatzak edukitzeko ikerketak egiten jarraitu behar da. 

Txilen, konkretuki Cachapoal Ibaian, O'Higgins Eskualdean, hodei-ereite programa egiten da 2000. urtetik. Txileko Gobernuak egindako hainbat ikerketek ondorioztatu dute % 10 eta % 21 tarteko handipena. Valparaisoko Eskualdean hodei-ereite proiektuak ere egin dira, emaitza positiboekin.

Venezuelan, 2010. urtean, lehorte larriak gertatu ziren herrialdean zehar El Niño fenomenoaren ondorioz, honek gatazka asko eragin zituen; hala nola, baso-suteak eta hainbat kalte natural. Aurreko ondorioak ekiditeko, gobernuak hodei-ereitea ezarri zuen herrialdean.

1993. urtearen amaierako eta 2022. urtearen hasierako lehorteen ondorioz, Nuevo León estatuan, Mexikon, ekainean hasi zen hodei-ereitea erabiltzen zilar iodurozko 100 litrorekin, euri falta gutxitzeko asmoz.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Klima
 Eguraldia
 Ingeniaritza kimiko
 Plubiometria

 Kanpo estekak 
Euskalmeten webgunea  
Antzinako lehorte baten frogak
Klima manipulatzeko erak

Kategoria:Klimaren manipulazioa
Kategoria:Geoingenieritza
Kategoria:Hodeiak