Anda (garraioa)

Anda, sarri pluralean erabilia (andak, andetan), bi haga luzez eta horien artean jartzen diren oholez edo etxola moduko batez osaturiko plataforma da, pertsonak, hilotzak, santuen irudiak eta beste elementu batzuk eskuz edo sorbalda gainean eramateko erabilia.

 Tipologia 

Gaixoak eta zaurituak eramateko esku-ohea ere, anda mota bat da. pertsonak garraiatzeko bereziki Asian erabiltzen direnak literak dira, bestalde. Euskal Herrian, prozesioetan santuen irudiak eramatekoak badaude, eta Olentzero irudizkoa den eguberrietako ekitaldieta, ohikoa da andetan eramatean. Kaxarranka dantza ezaguna, Lekeition egiten den, anda gaineko kutxa batera igora egiten du dantzariak. Hil-andak ere ezagutu dira Euskal Herriko hiletetan, hilotzak eramateko plataforma, andabidea egiteko.

 Pertsonak garraiatzekoak: palankin eta literak 

Litera da anda mota pertsonek beste pertsona bat garraiatzekoa. Hagetatik zintzilik egoten den egitura bat da. Aulki bat baino gehiago denean, etzanda joateko tokia duenean, edo pertsona bat baino gehiago sar daitekeenean, palankina esan ohi zaio. 

Asiako kultura eta ohiturekin lotu arren, historikoki Mendebaldean ere ohikoak izan dira. Aita santuek bat berezia zuten, sedia gestatoria izenekoa, tronu bat andetan eramatekoa.

 Prozesioetakoak 
Prozesioan irudiak eramatekoa andan garraiatzea da ohikoa. Anda sinpleak izan daitezke, edo landutako artelanak. XVI. mendetik aurrera Nafarroan bereziki halakoak landu ziren zenbait prozesiotarako. San Fermin santuari eusten diona Iruñeko jaietako prozesioan, urte osoan ere irudiarekin egoten da erakusgarri San Lorentzo elizan.

Plataforma garai eta apainduen estilokoak:

 Hil-andak 

Andak erabili izan dira Euskal Herrian halaber hilotzak hiletara eramateko. Terminoarekin loturako hitz gehigarriak daude, hil-anda hitz osaketa bera, eta baita andabidea (hilotzak elizara eta hilerrira eramateko bidea) eta anda-izarak, andetan eramaten zen gorpua biltzeko izara berezia, tradizio batzuetan ezkonduekin bakarrik erabilia.  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Garraioa
Kategoria:Prozesioak