Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldi

Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldia Olinpiar Jokoen hasierako zeremonia ofiziala da. 21. mendean, Joko batzuetako lehiaketa batzuk hasi dira hasiera-ekitaldia baino lehen, baina irekiera izaera nabarmena izaten du hala ere. Karta Olinpikoaren aginduarekin bat, zenbait elementuk osatzen dute Joko Olinpikoen ospakizun baten hasiera ekitaldia. Erritu bihurtu diren elementu horietako gehienak 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan kanonizatu zituzten Anberesen (Belgika).

 Estadio olinpikoa 
Zeremonia hau eta itxierakoa estadio olinpikoan egin ohi dira, baina Parisko 2024ko ekitaldian, hiria bera eta Sena ibaia izan ziren irekiera ekitaldiaren eszenatokia (ez itxierarena ordea).

 Programa artistikoa 
eskuinera|thumb|200x200px|2016ko Rioko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldiko eszena.
Programa artistikoa da zeremonia bakoitzaren elementu idiosinkratikoak sortzen duena. Joko Olinpiko modernoen Coubertinen hasierako ikuspegiak atletismoko nahiz arte-lorpenen lehiaketak biltzen zituen.  Joko Olinpiko modernoak kirolaren ospakizun bihurtu diren heinean, irekiera-zeremonian ikus daiteke Coubertinen idealaren maximoa. Irekiera-zeremonia Joko Olinpikoen erritu garrantzitsu bat da. Joko olinpikoek ezaugarri ugari dituzte, hala nola tokiko gaiak eta gai globalak lotzen dituzten antzeko ezaugarriak eta mezuak, eta esparru horietako kultura-antzekotasunak.

Zeremonien programa artistikoari esker, herrialde anfitrioiak bere iragana, oraina eta etorkizuna modu integralean erakusten ditu. Gaur egungo protokoloak, zeremoniak, agintarien aurkezpenarekin hasten dira. Besteak beste, estatuburua edo herrialde anfitrioiaren ordezkaria eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoko presidentea sartzen dira, eta, ondoren, herrialdeko bandera igotzen da, eta ereserki nazionalaren emanaldia egiten da. Orduan, nazio anfitrioiak bere kultura, historia eta joko olinpikoaren egungo leloaren erakusgarri diren musika-, kantu-, dantza- eta antzerki-erakusketak aurkezten ditu. 1976ko Neguko Joko Olinpikoetatik (Innsbruck), aurkezpen artistikoek hazten jarraitu dute eskalan eta konplexutasunean. 2008ko Udako Olinpiar Jokoak irekitzeko ekitaldia, adibidez, AEBetako 100 milioi dolar kostatu zen ustez, eta horren zati handi bat arte-arlokoa izan zen.

 Nazioen desfilea 
eskuinera|thumb|200x200px|Tradizioaren arabera, Greziako taldea Nazioen Desfilearen buru da. Vancouverreko 2010eko Neguko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldian.
Hasierako zeremoniaren zati tradizional bat "Nazioen desfile" batekin hasten da. Parte hartzen duten atleta gehienak estadiora joaten dira, eta herrialdeka hartzen dute parte. Ez da nahitaezkoa atletek irekiera-ekitaldian parte hartzea. Jokoetako zenbait ekitaldi zeremoniaren aurreko egunean, egunean edo hurrengo egunean has daitezkelako; lehen ekitaldi horietan lehiatzen diren atletek parte ez hartzea erabaki dezakete. Ordezkaritza bakoitza idazkun batek zuzentzen du, bere nazio edo taldearen izenarekin, eta bandera-eramaileak —normalean, ordezkaritzako atleta bikain batek—. Genero-berdintasuneko ekintza gisa, 2020tik aurrera, COIk taldeei aukera eman die gizonezkoen eta emakumezkoen bandera-eramailea izateko.
eskuinera|thumb|200x200px|Ipar eta Hego Koreako ordezkaritzak bat bezala joan ziren PyeongChang 2018ko Neguko Joko Olinpikoen irekiera-ekitaldian.
1928ko Udako Joko Olinpikoetatik, Grezia lehen postuan sartu izan da Antzinako Olinpiar Jokoetan zuen zereginaren omenez, eta nazio anfitrioia azkena sartzen da. 2004ko irekiera-ekitaldian, jarduera hori aldatu egin zen, Grezian egin baitziren Jokoak; Pyrros Dimas banderaduna izan zen desfilearen buru, eta Greziako gainerako kirolariak bukaeran sartu ziren. 2020ko Udako Olinpiar Jokoekin hasita, Errefuxiatuen Talde Olinpikoa bigarren tokian sartzen da Greziaren ondoren; hurrengo bi Olinpiadetako herrialde anfitrioiak, berriz, beheranzko ordenan sartzen dira, nazio anfitrioiaren aurreko azken bi taldeak bezala (kasu honetan, Estatu Batuak, Frantzia eta Japonia izan ziren azken hiru herrialdeak, 2024 eta 2028 jokoen anfitrioi gisa).

 Ekitaldi tradizionalak 
Nazio guztiak sartu ondoren, Batzorde Antolatzaileko lehendakariak hitzaldi bat eman, eta COIko lehendakariak jarraitzen du. Hitzaldiaren amaieran, herrialde anfitrioiko ordezkari edo estatuburua aurkeztu, eta hark ofizialki adierazten du jokoak ireki dituela. Jokoak hiri jakin bati eman zaizkion arren, eta ez herrialde osoari, Gutun Olinpikoak exijitzen du gaur egun irekitzailea herrialde anfitrioiko estatuburua izatea. Hala ere, kasu askotan, herrialde anfitrioiko estatuburuak baino gehiagok zabaldu zituen jokoak. Lehen adibidea Parisko II. Olinpiadaren Jokoetan izan zen, 1900ean, ez baitzuten lehen irekiera-zeremoniarik, 1900eko Mundu Azokaren parte gisa. Estatu Batuetan bakarrik, Estatuburuak Jokoak ireki ez zituen bost adibide daude.The first case was the St. Louis Games at which David Francis, President of the Louisiana Purchase Exposition, performed the ceremony; nobody had thought of inviting President Theodore Roosevelt. In 1932, the then-Governor of New York Franklin D. Roosevelt, opened the III Olympic Winter Games in Lake Placid. Later that year the Vice President of the United States, Charles Curtis, opened the Games of the X Olympiad in Los Angeles, California, stating, however, that he was doing so on behalf of President Herbert Hoover. In 1960, Vice President Richard Nixon was sent by President Dwight Eisenhower to open the VIII Olympic Winter Games in Squaw Valley, California, and finally, in 1980, Vice President Walter Mondale stood in for President Jimmy Carter to open the XIII Olympic Winter Games, also in Lake Placid.

Ondoren, bandera olinpikoa horizontalki (1960ko Udako Joko Olinpikoetatik) edo bertikalki (zeremoniak barruan egiten direnean) eramaten da estadiora, eta igo egiten da Ereserki Olinpikoa entzuten den bitartean. Gutun Olinpikoaren arabera, bandera olinpikoak "hegan egin behar du Joko Olinpikoek irauten duten bitartean, estadio nagusian leku irtenean dagoen bandera-adarretik". Joko gehienetan, nazio anfitrioiko kirolari garrantzitsuek eraman dute bandera. 2006ko Turineko irekiera-ekitalditik aurrera, balio olinpikoak sustatzen dituzten atleta famatu eta ez-atleta batzuei bandera eramateko aukera emateko sortu zen protokolo aldatua.

1992ko Udako Olinpiadetara arte (1994ko Neguko Olinpiadak izan ezik), herrialde guztietako bandera-eramaileek, gero, tribuna bat inguratzen dute. Tribuna horretan, nazioaren atleta anfitrioi batek (1920ko Udako Olinpiadetatik) eta nazio anfitrioiko epaile batek (1972ko Udako Olinpiadetatik aurrera) lehia olinpikoari buruz hitz egingo dute. Londresko 2012ko Udako Joko Olinpikoetatik, tradizioarekin jarraituz, 2010eko Udako Joko Olinpikoetan hasi zen nazioaren entrenatzaile bat zin olinpikoa egiten. 2018ko Neguko Joko Olinpikoetarako (Pyeongchang), zin bateratua egiten da hiru zin egiteko; atleta, epaile eta entrenatzaile batek zin egiten du, hurrenez hurren, atletak amaitu baino lehen.

 Su olinpikoa 
Irekiera-zeremonia bateko klímax-a su olinpikoaren etorrera da, zuzi-erreleboaren ondorio gisa: zuziak azken banderadunen talde bat igaro ohi du, eta nazio anfitrioiko atleta olinpiko garrantzitsuenak islatzen ditu. Azken eramaileak, era berean, pebetontzi bat pizten du estadioaren barruan edo handik gertu, eta horrek, benetan, jokoen hasiera adierazten du. Salbuespenak izan dira azken eramaileak kirol-irudi nabarmenak izan daitezen: 2012an, "Inspire a Generation" jokoen eslogana islatzeko, kaldereroa zazpi atleta gaztek argiztatu zuten, eta horietako bakoitza atleta britainiar bikain batek izendatu zuen. 

Neguko Kiroletan tradiziorik ez zegoenez, 2022ko Neguko Joko Olinpikoetako azken eramaileek Txinaren historia islatu zuten hainbat hamarkadatako atletekin egindako kiroletan (egunsentiarekin hasita), kaldereroa bi eskiatzaile txinatarrek argiztatu zuten, joko horietan lehiatuko zutenak.

 Usoak 
1920ko Lehen Mundu Gerrako Udako Olinpiadetatik aurrera, su olinpikoaren argiztapenari usoak askatzeak jarraitu zion, bakea sinbolizatuz. (Atleta trebatuek aldizkakoak ekarri zituzten hegaztien gorozkiak estaltzeko) Askatzea eten egin zen zenbait uso kolildroiaren ertzean jarri eta su olinpikoak bizirik erre ondoren, 1988ko Udako Olinpiadak irekitzeko ekitaldian, Seulen. Ondoren, sugarra piztu ondoren, usoen askapen sinbolikoarekin ordeztu zen.

 Ikus, halaber: 

 Olinpiar Jokoen itxiera ekitaldi

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldiak