Gatzaga (beroketa artifiziala)

Beroketa artifizialeko gatzagak izan dira historikoki munduko gatzagen artean, eta Euskal Herrian ere, ur gazitik gatza lortzeko lurruntze prozesuan sua erabili dutenak. Gatzuna ontzietara isuri eta sutan jarri izan da irakiteko, eta ura lurruntzean, geratzen dena gatza da. Klima ez bero eta ez bereziki eguzkitsuetako gatzagetako metodoa da hau. Aldiz, klimak eta eguzkiak ahalbidetzen badu, putzu edo aintzietan ura utzita egin daitezke eguzki lurrunketako gatzagak. Euskal Herrian bi motetakoak egon dira, uren banalerroaren ipar eta hegoaldera.

 Historia 
Gatza erauzteko erabilitako zartaginen lehen adibideak historiaurreko garaietakoak dira, eta zeramikaz eginak zeuden (auget eta briquetage termino frantsesekin ezagutzen dira arkeologian zeramika horiek)  . Gatza ustiatzeko aztarna zaharrenen artean, Poaina Slatinei aztarnategi neoloitikoan (Errumanian), k.a. 6050an datatu diren zeramika arrastoak daude, metodo honi dagozkionak.

Ontzietan irakindako gatz esplotazioen adibideak Erromatarren garaikoak eta ondorengoak Europan ugariak dira. Ingalaterran -wich amaierako toponimo gehienek gatzuna lurruntzeko eta gatza sortzeko tokiekin dute zerikusia. 

Erromatarrekin hasi zen halaber zeramika aldi batera uztea, eta metalezko eltzeak erabiltzea, berunezkoak hain zuzen. Berunezkoen ondoren, burdinaz eginak izan ziren irakiteko ontziak. Berunetik burdinarako aldaketa gertatu zen erregaia egurra izatetik ikatza izatera pasatutakoan. Metalezko zartagin edo eltze hauek badute izena euskaraz, dorlak, Dorletako Gatzagetan zuten erabilpenean ezagunak, Leintz-Gatzagan.

Industrializazioaren garaiak balio ekonomikorik gabe utzi dituzte era honetako gatzagak. Mendebaldeko lantegi zaharretan erakustaldietarako gorde dira dorla batzuk. Asiako toki batzuetan badaude instalazio tradizionalak: Shenhai gatzagan (Sichuan, Txina) 2017an burdinazko zortzi dorlatan eguneko bi tona gatz ekoizteko sistema zeukaten , eta Bo Kluean Thailandian ere bai, baina kasu hauetan ere erakarpen turistiko antropologiko bat dira nagusiki.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Gatzaga (eguzki lurrunketa)
 Euskal Herriko gatzagak

 Kanpo estekak 

Kategoria:Gatzagak
Kategoria:Irakitea