Titulus pictus

Titulus pictus (pluralean tituli picti) antzinatean erabiltzen zen idazkun mota bat da. Titulus, idazkun bat da eta pictus,  margotua, koloreztatua eta adornatuta esan nahi du. Berez, pintatutako idazkunak dira, testu motzak, mota askotariko azalean idatziak. Idazkun horiek gorri edo beltz koloreko pinturaz egiten ziren. Horrelako testu margotuak aurki daitezke, adibidez, Ponpeiako hormetan edo Murtziako Cueva Negra leizean. 2,500 tituli picti jasota daude CIL IV  liburukian ( Vol. IV: Inscriptiones parietariae Pompeianae, Herculanenses Stabianae (1871)" : hau da, Ponpeiako,  Herkulanoko eta Estabiako latinezko idazkunak). Baina ohikoenak eta ezagunenak, merkataritzan garraiorako erabiltzen ziren anforetan aurki ditzakegunak dira, gehienetan, anforaren lepo inguruan.  Tituli picti izena margoarekin idatzitako testutxo horiek izendatzeko erabiltzen da usu epigrafia eta arkeologia ikerketetan.

Ohikoak ziren inskripzio horiek erromatarren garaiko zeramikazko ontzietan, eta batez ere, merkataritza-ontzietan garraiatzen ziren anforatan. Batzuk oso zaharrak dira, adibidez, Siziliako Lipariko irlan  K.a. III. mendeko La Secca de Capistelloko ontzi urperatuan topatu zen 1977an, eta ondoratutako anforek greko-latinoetan, grezierazko tituli picti-ak estanpatuta zeuden.

Bestalde, anforetan eta ez dira tutuli picti-ak bakarrik egoten, beste testu motz batzuk ere idazten zituzten, inskribaturik (gafitoak) edo estanpatuta (zigiluak). Denak kontuan hartzen dituen terminoa instrumentum domesticum scriptum izan daiteke. Zigiluak matrize batek edozein objektu eta euskarriren gainean sortutako markak dira oro har, zeramikan ante coctionem (hau da, zeramika labean egosi aurretik) egiten zen, buztin freskoaren gainean estanpa batekin presioa eginez; grafitoak, tresna gogor batekin eginak dira, eta azkenak tituli picti izenez ezagutzen diren inskripzio pintatuak, tintaz, pintzel batez edo kalamu batez gainazal gogorren gainean eginak. Merkataritza-izaerako epigrafe horietan jatorria, hartzailea, edukia, jabea eta abar zehazten ziren.Broekaert, Wim (2012). "Vertical Integration in the Roman Economy: A Response to Morris Silver". Ancient Society, 42: 109–125. ISSN 0066-1619. JSTOR 44079962. 

Baina ez ziren bakarrik komertzioaren beharretako erabiltzen.Whittaker, Dick (1989). "Amphorae and Trade". Publications de l'École Française de Rome. 114 (1): 537–539.Nedelea, Luciana (2021). "Graffiti, Tituli Picti and Manufacturer Stamps Identified on Roman Earthenware from the Potaissa Legionary Fortress (2nd-3rd centuries AD)". Studia Universitatis Babes-Bolyai - Historia, 65 (1): 39–70. doi:10.24193/subbhist.2020.1.03. ISSN 1220-0492. S2CID 233904523. baliagarria zen, ere bai, gaur egun "marka" esango geniokeen izenak finkatzeko eta ezagutarazteko, eta, baita ere, zerbait hondatzen bazen, seguru moduan, erreklamazioak egiteko.Curtis (2018ko uztailaren). Garum and Salsamenta: Production and Commerce in Materia Medica. Brill. ISBN 978-90-04-37726-4.Peña, J. Theodore (4 November 2021), Pecci, Alessandra; Leitch, Victoria; Bonifay, Michel; Bernal-Casasola, Darío (eds.), "The reuse of transport amphorae as packaging containers in the Roman world: an overview", Roman Amphora Contents: Reflecting on the Maritime Trade of Foodstuffs in Antiquity, Berkeley: University of California, ISBN 9781803270630. 

Tunisian aurkitutako titulus pictus batean, 4. mendetik 6. medera arte datatu daitekeena irakur daiteke: Ardo ontzia, Mariak Kristo sortzen du, 22 ardo unitate.Peña, J. Theodore (2007-04-30), "The Reuse of Amphorae as packaging containers", Roman Pottery in the Archaeological Record, Cambridge University Press, ISBN 9781139464277 Kretar titulus pictus-a zuen  eta Capuan aurkitu zen beste batean hau irakur daiteke: Campaniarena den ardoa, anfora 472.Gallimore, Scott (2018). "The relationship between agricultural production and amphora manufacture on Roman Crete". Journal of Roman Archaeology. 31: 373–386. doi:10.1017/S1047759418001381. ISSN 1047-7594. S2CID 166165864.

 Ezaugarriak 
"Etiketa" horien diseinua oso konstantea izan ohi da, baina, gaur egun gertatzen den bezala, anforan ontziratutako produktuaren arabera aldatzen zen, ezaugarriak adieraziz: jatorri-tokia, ontziratze-data, zahartze-urteak (hala badagokio), pisu garbia, etab. Horrela, formula desberdinak daude anfora mota bakoitzerako: olioa, ardoa, arrain-gazituak, frutak, etab. Izan ere, tituli picti horiek anfora erromatar ia guztietan idatzi ziren, eta horiek mota guztietako produktuak garraiatzeko balio izan zuten, baina, batez ere, elikagaiak garraiatzeko.

Testu horietan askotariko laburdurak erabiltzen ziren, hala nola: primum, excellens, optimum, flos, florum, praecellens, penuarium, eta secundarium.Hosking, Richard (2006). Authenticity in the Kitchen: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2005. Oxford Symposium. ISBN 978-1-903018-47-7.Grainger, Sally (2020ko abenduaren 30). The Story of Garum: Fermented Fish Sauce and Salted Fish in the Ancient World. Routledge. ISBN 978-1-351-98022-7. Litekeena da epiteto horiek erabili izana produktuaren kalitatea transmititzeko. Laburdurak hainbat elementuz osaturik zeuden eta arau batzuk jarraitzen zituzen. Zenbakiekin adierazten zen edukiontziaren adina eta pisua, eta ontziaren pisua hutsik zegoenean.Curtis, R. I. (2005). "Sources for production and trade of Greek and Roman processed fish". In Bekker-Nielsen, Tonnes (arg.). Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region. Aarhus University Press. ISBN 978-87-79-34925-4. S2CID 221227131. Baziren tria nomina ere, eroslea eta saltzailea adierazten zituena. Beste elementu bat jabearen izena zen.Peña, J. Theodore (2021eko azaroaren 4), Pecci, Alessandra; Leitch, Victoria; Bonifay, Michel; Bernal-Casasola, Darío (arg.), "The reuse of transport amphorae as packaging containers in the Roman world: an overview", Roman Amphora Contents: Reflecting on the Maritime Trade of Foodstuffs in Antiquity, Berkeley: University of California, ISBN 9781803270630.

Erromako Testaccio mendiaren iraupenari esker, olioak garraiatzen zituzten anforak dira titulu picti ezagunenak. Testaccio mendia Erromako Aventino mendiaren oinean dago, 50 metroko altuera eta kilometro bateko perimetroa du, eta zaborrontzi ofizial baten hondakina da. Estatuak generotan jasotako zerga gisa eskuratzen edo erosten zuen olioa, hiriko merkatuetan prezioak egonkor mantentzeko balio ziona, Erromara iritsi zeneko anforen hondarrak metatzeko balio izan zuen. Horrela, diruz lagundutako olio horrek, doan banatzen zen laborearekin batera, ahal zen neurrian herritarren matxinadak saihesteko balio izan zuen.

Olioaren adibidearekin jarraituz, anfora horien etiketak bost inskripzio izaten ditu. Anforaren zati finkoetan jartzen ziren, eta H. Dressel-ek grezierazko letrekin izendatu zituen: alfa, beta, gamma, delta eta epsilon, nahiz eta azken inskripzio hori ez den beti agertzen.

Titulus pictus delakoaren egitura desberdina zen erabileraren arabera. Titulurik korapilatsuenak Betikako olio anforenak ziren. Normalean, tituli horiek beltzez pintatzen ziren, eta adierazten zuten anforaren pisua, edukia, ekoizlea eta jabearen izena genitiboan. Kretako ardo anforetako tituliak, grekoz, latinez edo biez idatzia zen. Inskripzio horiek ardoaren nolakotasunen berri ematen zioten irakurleari, baita ontziaren bolumenaren, dataren, jatorriaren eta jabearen berri ere (haren izena gorriz idatzita zegoen, eta kasu datiboan).Komar, Paulina (2020ko irailaren 25). "Petty Traders or Wealthy Wholesalers? Who Imported Wines to Italy?". Eastern Wines on Western Tables: Consumption, Trade and Economy in Ancient Italy. 435. lib. Brill. ISBN 978-90-04-43376-2.  Koloreek ere kodifikatuta zeuden eta iturriari buruzko informazioa ematen zuten. Adibidez, zuria, ekoizlearen izena ematen zuen. Baina gorriak zuen ekoizlea bertakoa zela esan nahi zuen. eta tituli beltzak jabeak handizkako merkatariak zirela esan nahi zuen. Kasu gramatikal ezberdinek esanahi ezberdina zuten; datiboa edukiontzia edo eroslea adierazten zuen. Genitiboak ekoizlea eta jabea identifikatzen zuen.Bekker-Nielsen, Tonnes (2005-02-01). Ancient Fishing and Fish Processing in the Black Sea Region. Aarhus Universitetsforlag. ISBN 978-87-7934-925-4. Ablatiboa salgaien bidaltzailea identifikatzeko erabili zen eta nominatiboa  Kasu izendatua kontsumitzailea edo handizkako eroslea identifikatzeko erabili zen.Curtis, Robert I. (2015-07-03), Wilkins, John; Nadeau, Robin (eds.), "Storage and Transport", A Companion to Food in the Ancient World, Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd, 173–182 or., doi:10.1002/9781118878255.ch16, ISBN 978-1-118-87825-5

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 A. Aguilera Martín (2001), “Los tituli picti δ en el convento astigitano en el primer tercer siglo III”, Ex Baetica Amphorae Nazioarteko Kongresua. Erromatar Inperioko Betikako kontserbak, olioa eta ardoa. Ecija eta Sevilla, 1998ko abenduaren 17tik 20ra, Ecija, 2001, ISSN: 1231-1240.

 P. Bedowski (2003) "Tituli picti und die antike Werbesprache für Fischprodukte". Münstersche Beiträge z. antiken Handelsgeschichte, Bd. Golak: 1-0, 22 ', H. 2 (2003), 18-54.

 E. Rodríguez Almeida (1989) Los tituli picti de las ánforas olearias de la Bética, (Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko argitaletxea), Madril.

 E. Rovira Guardiola, “El Archivo Sulpicio y los tituli picti b: circulacion de comercios en el Mediterraneo”, XII Congressus Internationalis Epigraphiae Graecae et Latinae. 3- 8 September, Bartzelona 2002.

 Kanpo estekak 

 Pérez González, Jordi  (2014-09-15) "La base de datos on-line del CEIPAC. Los tituli picti". Ar@cne. Revista Electrónica de Recursos en Internet sobre Geografía y Ciencias Sociales.ISSN on-line: 1578-0007  eta "La base de datos on-line del CEIPAC. Los Tituli Picti". Ar@cne. Revista Electrónica de Recursos en Internet sobre Geografía y Ciencias Sociales. Bartzelonako unibertsitatea.

Kategoria:Merkataritza
Kategoria:Latindar epigrafia
Kategoria:Antzinako Erroma
Kategoria:Latinezko hitzak eta esaldiak