Yomango

Yomango enpresa multinazionalei egindako ebasketan oinarritutako protesta eta arte mugimendua da, eta  baten logoa eta marka. Yomango, Mango enpresaren izenaren moldaketa bat da, eta aldi berean, mugimenduak bultzatzen zuen saltoki handietako lapurretaren adierazlea, "Yo mango", euskaraz, Nik lapurtzen dut" esan nahi baitu. Yomango mugimendua Bartzelonan sortu zen, 2002. urtean. Mugimenduak oso branding markatua du, eta berehala lotzen da Mango arropa markarekin; hortik hartzen du izena, eta tipografia bera erabiltzen du.

Markaren marka irudia beste multinazional batzuen (kasu horretan, benetako enpresak) objektu, eslogan eta "bizimoduez" jabetzeko ideian oinarritzen da, jabetza eskubide legitimoak alboratuz.

Saltokietako ebasketak eginez, besteak beste, Yomango markaren asmoa da lortutako produktuengatik ordaintzeko legezko betebeharra urratzea, bestelako gizarte baten errebindikazioa eginez.

Jabetza intelektualari dagokionez, ohikoa da Yomango mugimenduak beste enpresa multinazionalen esloganak bereganatzea. "Nik balio dudalako" (L'Oréal enpresarena) eta "Diruak erosi ezin dituen gauzak daude. Gainerako guztirako, Yomango" (MasterCard-en lelotik eratorria). Izan ere, enpresen beste dozenaka lelo emulatu eta eraldatu dira Yomango aginduekin bat egiteko.

 Hastapenak 
Nazioarte mailan zenbait proposamen artistikoen gorakada eta arrakastaren ostean, Yippies alderdia eta "Steal this book" (Ohostu liburu hau) liburuak barne, hainbat adierazpen artistikok bide ezberdinak hartu zituzten. Horien artean, Bartzelonan bizi zen ekintzaile talde batek (artistak gehienbat) Yomango marka sortzea erabaki zuen. Bere komunikatuak Luther Blissett izengoiti kolektiboarekin sinatu zuen.

Leonidas Martinek, hastapenetan egon zen kideetako bat, Nazioarteko Diru Funtsak  eta Munduko Bankuaren aurkako protesten gorakadaren baitan kokatu zuen mugimenduaren sorrera, 2001 urte inguruan. Saltokietako lapurreta txikietan jarri zuten atentzioa, egunero jendeak egiten zuen eta nazioarteko enpresei dirutza galtzea eragiten zien ekintza zelako; gerrilla gerla bat bezala ikusten zuten.

Leonidas Martinek honela azaltzen du bere blogean:

"Yomango fue desde el principio un intento por reorientar el marketing y todas sus técnicas de intervención social en pos de una esencia humana capaz de determinarse más allá de la economía. Partimos de la conclusión de que el impulso comercial al que estaban siendo empujadas nuestras vidas, las situaba bajo el signo de una pasión muy triste. Sentíamos que toda la felicidad representada diariamente en la publicidad escondía tras de sí un océano de tristeza e insatisfacción. De alguna manera, Yomango fue nuestra respuesta a aquella situación."

Leónidas Martín

[Yomango hasieratik marketina eta bere esku-hartze sozialeko teknika guztiak birbideratzeko saiakera bat izan zen, ekonomiatik haratago determinatzeko gai zen giza esentzia baten alde. Ondorio honetatik abiatu ginen: gure bizitzak  bultzada komertzial batera bideratzen ari ziren, eta horrek oso pasio triste baten zeinupean jartzen zituen. Sentitzen genuen publizitatean egunero irudikaturiko zorion guztiak bere atzean tristura eta asegabetasunezko ozeano bat ezkutatzen zuela. Yomango, nolabait, gure erantzuna izan zen.]
Lehenengo gauzetako bat Yomango afariak izan ziren. Yomango afariak asteroko topaketak izaten ziren, non jende pila batek besteekin partekatzen zuen astean zehar erabili zuen guztia. Jendea bildu zuen jarduerak ohiko topaleku batean eta hainbat ideia berri sortu ziren, eta ideia horiek gartzeko, hainbat departementutan banatu ziren jarduerak: artea eta diseinua, moda eta osagarriak, Ikerkuntza + Garapena, eta "mangueting" arloa (lapurreta aditzera ematen duen "mangar" (lapurtu hitzaren moldaketa).

2002ko uztailaren 5ean, lehen ekintza publikoa egin zuten erreibindikazioa eta artea nahastuz Centro de Cultura Contemporánea de Barcelona (CCCB) erakundeak Bershka markaren denda batean antolatutako jarduera batean Yomangoko ekintzak esku-hartze artistikoak zirela ere esan daiteke.

Taldearen parte bat Madrilen lan egiten zuen, www.yomango.org web-gunea erabiliz, eta eduki bateragarriak egin zituzten Bartzelonako ekipoarekin zeina www.yomango.net web-gunea mantentzen zuen. 
Urtebete baino gutxiagoan, mangueting sailak markaren jarduerak hainbat kontinentetako herrialdeetan koordinatzea lortu zuen: Mexiko, Italia, Alemania, Argentina, Txile... Ia konturatu gabe, Yomango beste multinazional bat bihurtu zen.

 Yomango SCCPP 
Madrilen sortu zen  taldeak SCCPP siglak gehitu zizkion Yomangori, "Sabotaje Contra el Capital Pasándoselo Pipa" (Kapitalaren aurkako sabotajea gozatzen), eta bere kanpainak "la fiambrera obrera"- ren (langilearen zakote-ontzia) kanpainekin tartekatu zituen.
Talde horretatik sortu ziren "Libro Rojo de Yomango" (Yomangoen liburu gorria) eta "Libro Morao de Yomango" (Yomangoen liburu morea). Modu dibertigarrian ebasketa nola egin zehazten zuten eskuliburu bietan eta "yomanganteei" (lapurtzendutarrei) argudioak ematen zizkieten. Lehenengo liburuan, Mao Zedong agertu zen azalean, eta bigarrenena, Winona Ryder aktora, ordurako kleptomania gaizotasuna izateagatik ezaguna egin zena. Liburu bakoitzaren 20.000 aleak Madrilgo Udalak jakin gabe  ordaindu zituen, garai hartan Partido Popularreko Álvarez del Manzano alkate zenean (1991-2003). Yomangoko aktibistetako batek Madrilgo udalak edizioaren gastuak bere gain hartzea lortu zuen, gorabidean zeuden artistei buruzko erakusketa bati eskainitako kapitulu gisa. Horrek azaltzen du eskuliburuen kalitate ona: diseinu bikaina paper satinatuan.

 Yomango Bartzelona 
Bartzelonako taldeak, foro batean beren zalantza etiko eta teknikoak argitzen eta eztabaidatzen zituzten, eta Yomango markaren "frankizia" berriak sortzen zituzten kideek harremana zuten beste herrialde batzuetan. Horien artean, honako hauek nabarmentzen dira Argentinakoa eta Alemaniakoa. Argentinan "Pinche Empalme Justo" taldeko kideak "Yomango" taldeko kide bihurtu ziren, eta kanpainak bateratu zituzten. Alemanian Yomango "Umsonst" izena hartu zuen, "Doakoa" esan nahi duena.

Bartzelonakoen webguena 2007ko uztailaren 7an izoztu zen ofizialki eta une horretatik aurrera foro aktiborik gabeko web artxiboa izatera pasa zen. www.yomango.net itxi ondoren, "foruzain" aktiboenen zati batek sakabanatutako hainbat webgune kudeatzera jo zuten eta Yomango unibertso desegituratu bat sortu zen.

 Yomango Team 
Ikertzaile aktibo talde batek, www.yomango.net-eko administratzaileen laguntzarekin, Yomango I+G atal espezifiko bat sortu zuen. Talde hori ebasketako tresnak eta teknikak berritzen eta testatzen lan egin zuen nagusiki.

Talde horrek, hasieran, bigarren mailan utzi zituzten arte-jarduera bisualena, eta etika eztabaidak, mugimenduaren sorkuntza ekoizpenez eta etikaren inguruan landutako teorizazioez elikatzen baitziren. Ebasketaren teknikak landu zituzten eskuarki, eta, beraz, garai horretan, tekniketan eta tresna berrien sorkuntzan egindako aurrerapenak (alarmak desaktibatzeko paketeak batera erostea lortuta ere) harrigarriak izan ziren.

 Ekintza batzuk 
Ekintza nabarmenetako bat Inditex taldearen denda bateko arropa ebastea izan zen. Desfile moduko bat izan zen, eta modako pasarela inprobisatu bateko aktoreek dendako arropa jantzi zuten. Batzuek diote Europako marka ospetsuaren parodia gisa asmatu zutela. Lan eta gizarte prekarietatearen aurkako Europako mugimenduarekin bat egin zuen jarduerak. 

Madrilgo Aluche auzoko Carrefour hipermerkatuan ekintza egin zuten 2024ko Gabon gauaren egunean, abenduaren 24an. Hipermerkatua bezeroz beterik egongo zela aprobetxatu zuten detektore guztiak alarma joarazteko, eta arduradunek denak desaktibatu zituztenean, urdaiazpikoa lapurtu zuen "Comando jamón" ("Urdaiazpiko komandoa" izena zuen aktibista taldeak.   

Callao plazan dagoen FNAC-en heavy diskoak lapurtzen lagundu zuten beste ekintza batean.  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  ; Gregory G. Sholette  (2003-10) "Dark Matter, Las Agencias, and the Aesthetics of Tactical Embarrassment" The journal of Aesthetics & Protest [artxibatua Wayback machine]

  Yomango (2008-08) ¿Qué fue de Yomango? 15 respuestas a un cuestionario
  Yomango  El Libro Rojo Yomango (PDF)
  Yomango  El Libro Morao Yomango (PDF)
 Álvarez-Blanco, Palmar (2018-12-19) Yomango o cómo hacer literal el deseo capitalista CTX Contexto y Accion.
 Martín, Leónidas (2006-02-17) YOMANGO. Presentación oficial de la marca en sociedad [Youtuben]

Kategoria:Lapurretak
Kategoria:Artea
Kategoria:Aktibismoa