Nancy Green

Nancy Green (jaiotzaz Nancy Hayes; Montgomery konderria, Kentucky, AEB, 1834ko martxoaren 4a  –  Chicago, Illinois, AEB, 1923ko abuztuaren 30a) estatubatuar esklabo ohia, sukaldaria, aktibista eta lehen modelo afroamerikarra izan zen. "Aunt Jemima (izeba Jemima)" merkataritza-marka korporatiboa sustatzeko kontratatu zuten. Errezeta berea ez bazen ere, publizitate munduko lehen marka komertzial bizia bilakatu zen. Kontrola galdu zuen auto batek hil zuen Chicagoko espaloi batean geldirik zegoela. 

 Bizitza 
Nancy Hayes (edo Hughes) 1834ko martxoaren 4an esklabo jaio zen. Montgomery Konderriko Elkarte Historikoaren ahozko historiak Somerset Creekeko etxalde batean kokatzen du bere jaiotza, Mount Sterlingetik sei miliara, Montgomery konderrian (Kentucky). Gutxienez bi ume izan zituen, eta George Greenekin lau (horietako bat 1862an jaio zen). Green izeneko eremu horretako tokiko nekazariek tabakoa, belarra, ganadua eta txerriak hazten zituzten. Ez zegoen jaiotza-ziurtagiririk, ezta esklaboentzako ezkontza-lizentziarik ere.

 Lan ibilbidea 
Green era askotara deskribatua izan da, hala nola, Charles Morehead Walkerren eta haren Amanda emaztearen neskame, erizain, haurtzain, giltzain eta sukaldari gisa.  Familiako hurrengo belaunaldiari ere zerbitzatu zion, berriro ere haurtzain eta sukaldari lanetan. Geroago, Walkerren bi semeak Charles M Chicagoko zirkuitu epaile ezagunak izan ziren: Walker, Jr. eta Samuel J. Walker.

AEBko gerra zibilaren amaieran, Greenek senarra eta seme-alabak galduak zituen. Egurrezko egitura zuen etxola batean bizi izan zen (zutik zegoen 2014an), Covingtoneko (Kentucky) Main Streeteko etxe handi baten atzean. Walker familiarekin Chicagora joan zen bizitzera 1870eko hamarkadaren hasieran, Samuelen seme gazteena jaio baino lehen. Hasieran, Walker familia Ashland Avenue eta Washington Boulevardetik gertu zegoen bizitegi-barruti dotore batean kokatu zen, "Kentucky Colony" izenekoan, garai hartan Kentuckyko egoiliar asko bizi ziren lekuan.

 'Aunt Jemina' 
Walker epaileak gomendatuta, RT Davis Milling Companyk kontratatu zuen Saint Josephen, Misurin, "Aunt Jemima" neskame mammy-ren hegoaldeko arketipoa irudikatzen zuen publizitate-pertsonaia ordezkatzeko.

Berrogeita hemeretzi urte zituela, Greenek bere debuta egin zuen Aunt Jemima gisa, 1893an Chicagon egin zen Munduko Kolondar Erakusketan  plantazioko esklabo baten itxurapean, " irin-upel handienaren" ondoan (24 oin altu). Halaxe erakustaldi bat ematen zuen Old Soult (Hegoalde zaharrean) pankekeak prestatzen, abestiak abesten  eta istorio erromantikoak kontatzen zituen.

Erakusketaren ostean, Greeni bizitza osorako kontratua eskaini zitzaiola jakinarazi zen, Aunt Jemima ezizena hartu eta opilentzako irina sustatzeko; hala ere, litekeena da eskaintza pertsonaiarentzat sortutako tradizioaren parte izatea, eta ez Greenena berarena. Horixe izan zen konpainiaren promozio-bultzada garrantzitsu baten hasiera, eta milaka agerraldi pertsonal eta pertsonaiaren irudia zuten artikuluen salmenta barne hartu zituen. Azoketan, jaialdietan, azoka txikietan, ikuskizun gastronomikoetan eta tokiko janari dendetan agertu zen. "Hirian nago, maitea" zioten publizitate hesi handiek iragartzen zuten haren etorrera.

"Biziarteko kontratua" izan arren, gehienez hogei urtez interpretatu zuen papera,  1900eko Parisko Erakusketa Unibertsalerako ozeanoa zeharkatzeari uko egin baitzion. Agnes Moodeyk, 60 urteko emakume beltz batek, ordezkatu zuen, gero jatorrizko Aunt Jemima bezala agertu zena. 

Erroldaren arabera, 1910ean ere, hirurogeita hamasei urterekin, Greenek etxeko giltzain lan egiten zuen. Jende gutxik ezagutzen zuen Aunt Jemima izan zenik. Green hainbat ilobarekin bizi izan zen Fuller Parken eta Grand Boulevarden zahartzarora arte. Hil zen unean ere, iloba-biloba batekin eta haren emaztearekin bizi zen.

 Erlijioa eta defentsa 
Green aktibo egon zen Olivet Baptist Churchen.  Bere bizitzan zehar, eliza hau nabarmen hazi zen, Estatu Batuetako eliza afroamerikarrik handiena bihurtu zela, une horretan bederatzi mila eliztar kidetik gora.

Chicagon pobreziaren aurka eta pertsonen eskubideen berdintasunaren alde egiteko bozeramaile lanetarako erabili zuen bere ospea.

 Heriotza 
Green 1923ko abuztuaren 30ean hil zen Chicagon, auto batek garbitegiko kamioi batekin talka egin eta bera geldirik zegoen espaloira "erori" zenean.  Pobreentzako hilobian lurperatuta dago, horma batetik gertu, Chicagoko Oak Woods hilerriko ipar-ekialdeko koadrantean. Haren hilobia markatu gabe eta ezezaguna izan zen 2015era arte.

Sherry Williamsek, Bronzeville Elkarte Historikoaren sortzaileak (Chicago), hamabost urte eman zituen bila, Greenen atseden lekua aurkitu zuen arte. Williamsek hilarri bat jartzeko baimena jaso zuen orduan. Williams Quaker Oats enpresara jo zuen, Greenen hilobirako monumentu bat babestuko ote zuten jakiteko. "Enpresaren erantzun korporatiboa izan zen Nancy Green eta Aunt Jemima ez zirela gauza bera, Aunt Jemima fikziozko pertsonaia bat zela". Hilarria 2020ko irailaren 5ean jarri zen.

 Eskaria 
2014an, Quaker Oats, PepsiCo eta beste hainbaten aurkako demanda aurkeztu zen, argudiatuz Green eta Anna Short Harrington (1935etik aurrera Aunt Jemimaren papera egin zuena) enpresak ustiatu zituela eta enpresak agindutako diru ordainari iruzur egin ziola. Harringtonen birbilobetako bi izan ziren auzi-jartzaileak, eta milaka milioi dolarreko akordioa bilatu zuten Green eta Harringtonen ondorengoentzat. Demanda atzera bota zen, 2015eko otsailaren 18an aldatzeko baimenik gabe eta kalte eginez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Kentuckyarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetan hildakoak
Kategoria:Esklaboak
Kategoria:Emakume modeloak
Kategoria:Afro-amerikar aktibistak
Kategoria:Emakume sukaldariak
Kategoria:Chicagon hildakoak