Louisbourg (Eskozia Berria)

Louisbourg (edo Luipo'lk mikmak hizkuntzaz) Kanadako Eskozia Berriko probintzian dagoen herria da, Cape Breton uhartearen ekialdeko kostaldean, 1995etik Cape Breton eskualdeko udalerrian txertatuta dagoena. Université du Cap-Breton - Mi'kmaw Place Names in Cape BretonL'Encyclopédie canadienne : Cap-Breton (municipalité) Mikmak komunitatearen Unama’ki lurraldean dago.

XVIII. mendean, euskaldunak ziren bertako biztanleen ia laurdenak.

 Historia 

Louisbourg Cape Bretonean dagoen Errege Uharteko hiri zahar bat da, Ternuatik gertu. 1713an sortu zuten, eta Frantziako Gobernuak gotorleku handi bat eraikitzeko aukeratu zuen hiria, San Lorenzo ibaiko sarrera defendatzeko. Nolabaiteko oparotasuna zuen lekuak, baina ingelesek mehatxu larritzat jotzen zuten Ingalaterra Berriko segurtasunerako. 1745ean hartu zuten lehen aldiz, eta 1748an itzuli zioten Frantziari, 1758an Zazpi Urteko Gerran behin betiko suntsitu aurretik. Erakunde autonomo gisa existitzeari utzi zion 1760an, eta zortzi urte geroago berpiztu zen, Louisburg izendapen anglizistarekin.{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-59.972806, 45.919861]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-1.4764, 43.4925]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },


    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F90606","stroke-width": 2},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [-59.972806, 45.919861], [-1.4764, 43.4925]
        ]
      }
    },    
  ]
}XVIII. mendean Ipar Euskal Herritik 90 ontzi joaten ziren urtero bakailaotara: Ziburutik, Donibane Lohizunetik, Getariatik, Baionatik... Hegoaldeko ontziak ezin ziren garai hartan hara joan, eta Iparraldeko eta Hegoaldeko arrantzaleekin osatzen zituzten eskifaiak. Euskal kulturaren nahasketa interesgarri bat zen.

Zazpi Urteko Gerraren garaian 1757an Baionatik Kanadako Louisbourg hirirako bidean ‘Le Dauphin’ ontzia abiatu eta, bost egunetara, gerraontzi britainiarrek harrapatu zuten, haren posta barne. Tartean, euskarazko 52 gutun. Xabier Lamikizek aurkitu zituen Londresen. Altxorra da liburua, garai hartako Lapurdiko euskara eta gizartea ezagutzeko. Gai horretaz Othoi çato etchera liburua (Otoi zatoz etxera) idatzi zuten Xarles Bidegain, Xabier Lamikiz, eta Manuel Padilla-Moyano ikertzaileek.1966ko apirilaren 6an, Eskozia Berriko Asanblada Legegileak hiriaren izena aldatzea bozkatu zuen eta "Louisbourg" ortografia frantsesa berrezarri zuen.

 Ekonomia 
Hiria turismotik eta arrantzatik bizi da nagusiki.

 Ikusgarriak 

 Louisbourgeko gotorleku frantses zaharra (1744) 
Louisbourgeko erakarpen turistiko nagusia 1744ko gotorleku frantses zaharra da, 1760an suntsitua eta 1961etik aurrera partzialki berreraikia, Kanadako Parkeak (Parks Canada) erakundeak operatutako leku historiko nazionala. Jauzarrea elkartearen programa bati esker, euskaraz egiten diete harrera urtero hara joaten diren 150.000 turistei. 

Goizetan, gotorlekutik kanpora dagoen etxe batean biltzen dira bisitariak: euskal arrantzaleen taberna batean. Jauzarreko neskek euskaraz egiten diete harrera, eta itzuli egiten dituzte gero haien hitzak: ingelesera, frantsesera... Eguerdian, ikuskizun bat egoten da gotorlekuan: jauntxoaren gelan lapurretan harrapatu duten neska gazte baten istorioa kontatzen dute. Neska hori euskal herritarra denez, ikuskizunak irauten duen ordu erdi horretan, euskaraz aritzen da une oro. Arratsaldean, gotorlekuko beste taberna batean, euskal dantzak dantzatzen dituzte soineko benetan ikusgarri batzuekin. Alegia, euskararen eta euskal herritarren presentzia erabatekoa da gotorlekuko bisita horretan.

 Louisbourgeko itsasargia (1924) 
Beste interesgune bat Louisburgoko itsasargia da, 1924an eraikia. Kanadako historiako lehen itsasargiaren tokia da (eta Ipar Amerikako bigarrena), eta leku horretan eraiki zuten 1731n frantsesek. 

 Louisbourgeko tren geltoki zaharra 
Louisbourgeko tren geltoki zaharra ere badago, Sydney eta Louisbourgeko Trenbidearen Museoa hartzen dituen monumentu babestua..

 Karramarro jaialdia / The crabfest  (1993tik) 
Urtero, abuztuaren hasieran, hiriak karramarro jaialdi bat antolatzen du 1993tik ("The Crabfest"), bertako gastronomia eta musika uztartzen dituena, eta 5.000 bisitari baino gehiago erakartzen dituena.

 Klima 
Louisbourgeko klima itsas eraginpeko klima kontinental hezea da (Köppen klima sailkapena Dfb). Louisbourgen inoiz erregistratutako tenperaturarik altuena 34,0  (93 °F) izan zen 2010eko irailaren 2an eta 2013ko uztailaren 15ean. Inoiz erregistratutako tenperaturarik hotzena -26,0 °C (−15 °F) izan zen 1982ko urtarrilaren 18an.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Othoi çato etchera (Otoi zatoz etxera)

 Kanpo estekak 

  Experience Louisbourg (site touristique).
 Parkeak Kanada: Louisbourgeko Oihaneko Kanadako leku historiko nazionala.
  Louisbourg Playhouse (théâtre de Louisbourg).
 Hemen geratu zirenak (eta beste) Blogoetak. Xabier Artola,  2016-07-02 

Kategoria:Wikidatako koordenatuak dituzten artikuluak
Kategoria:Eskozia Berriko udalerriak