Baliabideen kontsumo

Bitartekoen kontsumoa pertsona edo talde batek jasotzen dituen informazio- eta entretenimendu-baliabideen batura da. Besteak beste, jarduera hauek sartzen dira: bitarteko berriekin interakzioan aritzea, liburuak eta aldizkariak irakurtzea, telebista eta filmak begiratzea eta irratia entzutea. Bitarteko aktiboen kontsumitzaile batek eszeptizismo, epaiketa, pentsamendu libre, auzitan jarri eta ulertzeko gaitasuna izan behar du.

 Historia 
Hitzak eta irudiak sortu zirenetik, munduko jendeak bitartekoak kontsumitu izan ditu. Inprentaren gisako teknologia hobetuak kontsumo handiagoa bultzatu du. 1600 inguruan kamera iluna perfekzionatu zen. Kanpoko argia zulo edo lente txiki batetik iragazi eta gainazal edo pantaila batean proiektatzen zen, mugimenduzko irudi bat sortuz. Bitarteko berri honek gizartean eragin txikiagoa izan zuen aurrekoekin alderatuta. XIX. mendearen erdialdean argazkigintzaren garapenak irudi horiek iraunkor bihurtu zituen, argazkien kostua nabarmen murriztuz. Mende amaierarako, milioika kontsumitzailek egunero profesionalek egindako argazki berriak ikusten zituzten.

1860ko hamarkadan, zenbait mekanismo sortu ziren, hala nola zootropoa, mutoskopioa eta praxinoskopioa. Mugimenduan zeuden bi dimentsioko marrazkiak egiten zituzten, areto publikoetan, jendeak ikus zitzan. Komunikabide berri horiek iragarri zuten azken urteotako hedabide masiboen kontsumoa.

1880ko hamarkadaren inguruan, kamera zinematografikoaren garapenari esker, banakako osagaien irudiak bobina bakar batean kapturatu eta gorde ahal izan ziren. Mugitzen ari ziren irudiak pantaila batean proiektatzen ziren, ikusleek ikus zitzaten. Mugitzen ari zen kamera horrek izugarri eragin zuen munduaren aurrerapenean, Estatu Batuetako zinema-industria hasi zenean, bai eta nazioarteko lehen mugimenduetan ere, hala nola alemaniar espresionismoan, surrealismoan eta sobietarren muntaian. Lehen aldiz, pertsonek pelikuletan istorioak kontatzeko eta beren lanak mundu osoko kontsumitzaileei banatzeko aukera izan zuten.

1920ko hamarkadan, telebista elektronikoa laborategietan funtzionatzen zuen, eta 1930eko hamarkadan mundu osoan ehunka hartzaile erabiltzen ziren. 1941ean, Columbia Broadcasting System-ek (CBS) egunean bi albistegi 15 minutuko emititzen zituen jada ikusle gutxi batzuei bere New Yorkeko telebista estazioan. Hala ere, telebista industria ez zen hazten hasi Bigarren Mundu Gerraren osteko hedapen ekonomiko orokorra arte. Denborarekin, telebistak kolorea sartzen hasi zen eta transmisio sare anitz sortu ziren.

Ordenagailuak XX. mendearen erdialdean garatu ziren eta 1960ko hamarkadan merkaturatu ziren. Apple eta beste enpresa batzuek ordenagailuak saldu zituzten zaletuentzat 1970eko hamarkadan, eta 1981ean IBMek kontsumitzaileei zuzendutako ordenagailuak kaleratu zituen.

1991eko abuztuaren 6an, Informatika espezialistek urte askoetan erabiltzen zuten Internet eta World Wide Web publikoarentzat eskuragarri jarri ziren. Hau izan zen gaur egun erabiltzen duen Internet merkaturatua hasiera.

1999an, Friends Reunited, sarea sozialen lehenengo webgunea, publikoari aurkeztu zen. Ordutik aurrera, Myspace, Facebook, Twitter eta beste sarez sosial batzuk sortu dira. Facebook eta Twitter erabileraren ikuspuntutik sare sozialen gune nagusiak dira. Facebook-ek guztira 1.230.000.000 konsumitzaile dauzka, Twitter-ek 645.750.000. Bi enpresak miliardo askoko balio dute eta hazten jarraitzen dute.

Komunikabideen kontsumo orokorra izugarri hazi da denborarekin, filmak sartu zirenetik sare sozialen eta Interneten garairaino.

 Gehikuntza 
Besteak beste, pertsona batek bitartekoen teknologiara sartzeko duen aukerak eragina du kontsumoaren kantitatean eta kalitatean. Estatu Batuetan, adibidez, «UC San Diegoko zientzialariek 2009an kalkulatu zuten estatubatuarrak egunean 34 gigabyte bitarteko kontsumitzen dituela batez beste». Teknologia berriak sortu ahala, gero eta baliabide gehiago kontsumitzen dituzte pertsonek. phys.org arabera, Kaliforniako Unibertsitateko San Diegoko Superkonputazio Zentroko ikertzaile batek egindako azterketa berri batek dioenez, 2015erako, gailu mugikorretan eta haien etxeetan kontsumitzaileei eskatutako eta emandako baliabideen baturak egunean 15 ordu baino gehiago hartuko lituzke, egunean pertsona bakoitzeko bederatzi DVD ikusteko edo entzuteko.

Instagram, Facebook, Twitter eta antzeko sare sozialekin, gero eta gazteago ari da iristen komunikabideen kontsumoa, eta, horren ondorioz, kontsumoa askoz handiagoa da herrialde gisa. Gailu mugikorrekin, hala nola telefono adimendunekin, albisteekin, entretenimenduarekin, erosketekin eta erosketekin, eskura dituzu orain, edozein unetan eta edozein lekutan.

 Ondorio positiboak 
Komunikazioen kontsumoak efektu positibo sortzen ditu. Telebista efektu positiboak izan ditzake haurrak hazten diren bitartean. Sesamo kaleko saioak, adibidez, oinarrizko ikasgaiak ematen dizkiete haurrari, hala nola matematika, alfabetoa, jatorrizko azalpena, arraza-berdintasuna eta elkarlana. Dora Exploratzailea-k hizkuntza kanpokoak erakusten die haurrari, herri guztietakoak izanik, ingurune dibertigarrian eta lankidetzan.

Komunikabideek oso ondo ezagutzen dituzte gaur egungo nerabeak. Gazte askok egunero erabiltzen dituzte sare sozial mota desberdinak. Komunikabideak mundu osoko nerabeak gizarteratzeko erabil daitezke, eta gizarte-arauen oinarrizko ulermena ematen lagun diezaiekete.

Publizitateari lotutako komunikabideek ere eragin positiboa izan dezakete. Jakina da alkohol-ekoizle batzuek beren aurrekontuaren ehuneko hamar gastatzen dutela, gutxienez, edateak eta gidatzeak dituen arriskuei buruzko ohartarazpenetan. Gainera, ikerketek erakusten dutenez, hamabost urteko edo gutxiagoko haurrengan esnearen kontsumoak (polemikoa izan arren) gora egin zuen inprimatutako eta zabaldutako iragarkien ondorioz.

Bideo-joko askok ere eragin positiboak izan ditzakete. Wii Tennis eta Wii Fit jokoek begiaren eta eskuaren arteko koordinazioa hobetzen dute, baita osasun fisiko eta mentala ere, oro har.

Bideojokoek, tirokoek barne, eragin positiboa izan dezakete haur baten ikaskuntzan, baita osasun fisiko eta mentalean eta trebetasun sozialetan ere. Ikusia dugu, halaber, ikusle helduentzat sailkatutako jolasak onuragarriak direla haurren garapenerako, Ameriketako Psikologia Elkarteak (APA) argitaratutako ikerketa baten arabera. Ikerketak erakutsi zuen ondorio positiboak eta negatiboak aztertu behar direla. Haur batek bideojokoak jokatzen dituenean, arazoak konpontzeko trebetasunak garatzen ditu, noski. Bideo-joko estrategikoek (rol-jokoek, adibidez) estatistikak argitaratzen dituzte: joko bizienak arazoak konpontzeko gaitasunak hobetu zituela adierazten dute, eta eskola-kalifikazioetan ere gorakada nabarmena izan dela, zenbait urtez egin den ikerketa baten arabera (2013an argitaratu zen).

Internet bera oso baliabide erabilgarria da adin guztietako pertsonentzat, eta liburutegi pertsonala da bertara sartzen den edonorentzat. Eskaintzen diren hezkuntza-gune, informazio eta zerbitzuen bolumen handia hain da handia, ezen ikerketa gizateriaren historiaren aurreko edozein garaitan baino askoz lan errazagoa bihurtu baita. Gizarte-sareek onura baliotsuak eman dizkiete pertsonei beren bizitzan zehar, eta metodo oso eraginkorra izan dira munduko ia leku guztietan beste pertsona batzuekin elkarreragiteko eta komunikatzeko.

Bitartekoen kontsumoa ezinbesteko aktiboa izan da hezkuntzaren arloan, eta irakasle zein ikasleentzat izan da. Ontarion, irakasleek eta ikasleek baliabideak kontsumitzen dituzte eskolako ikasketa-planetarako. Alfabetatze mediatikoa nabarmena da batez ere bitartekoak indar bultzatzaile globala diren garai batean jaiotako gazteen artean. Ikasle batek leiar kritiko batekin ikasten duenean komunikabideen iturrietara hurbiltzen, ikus daiteke komunikabide guztiek ez dutela neutraltasun-zentzurik. Baliabideak kontsumitzen dituzten ikasleak gai dira esposiziopean dituzten bitartekoen baliozkotasuna zalantzan jartzeko, eta, aldi berean, beren pentsamendu kritikoaren zentzua garatzen dute. Ulermen-trebetasunak zabaltzeko, askotan baliagarria izaten zaie ikasleei autore baten asmoa zalantzan jartzea, irudi edo motibo espezifikoak kokatzeko arrazonamendua, edukiaren irudikapena eta edukia pertsonentzat duen esanahia, eta komunikabideek pentsamendu indibidual eta sozialean dituzten ondorioak. Ikaskuntzarekin zerikusia duten bitartekoak iturritzat eta tresnatzat hartzen dira. Hasiera-hasieratik, askok Rosetta Stone softwarea erabili dute hizkuntza berri bat ikasteko prozesuan laguntzeko. Rosetta Stone hainbat plataformarekin bateragarria den iturria da, hau da, (iPad, tableta, telefonoetarako aplikazioen web guneak).

 Ondorio negatiboak 
Komunikabideen kontsumoak ondorio emozional eta jokabidezko negatibo ugari izan ditzake. Indarkeria kasu asko daude zinema, telebistan, bideo-jokoetan eta webguneetan, eta eraso mailari eragin diezaiokete. Indarkeriazko antzezpen horiek ikusleak indarkeria-ekintzetara ez hurbiltzea eragin dezakete, eta ekintzak imitatzea ere eragin dezakete. Komunikabideetan indarkeria hain neurri handikoena dela eta, ikusleek uste dute benetan bizi dutena baino mundu bortitzago batean bizi direla.

Komunikabideen irismena zabaltzen ari da mundu osoan, eta, telebista honekin, bizio bihurtu da mundu osoan. 1977az geroztik, telebistarekiko mendekotasuna konexio-droga gisa etiketatu da. Urteetan zehar, telebistak ia etxe guztietan daude orain, Nielsen-en kalkulu berrienen arabera, Estatu Batuetan bakarrik. 116,4 milioi etxek dute telebista.

Telebistak eragin negatiboa izan dezake nerabeengan, eta, ondorioz, ez dira ohiko gizarte-arauaren parte. Komunikabideek gizartean duten indarkeriari buruzko artikulu batean esaten da nerabeen eta heldu gazteen artean telebista modu zabalean ikustea ondorengo erasoaldiekin lotzen dela. Indarkeriazko ekintzak erakusten dituzten programek nerabe batek indarkeriari buruz duen ikuspegia alda dezakete, eta horrek jokabide oldarkorra garatzera eraman dezake. Programa horiek delitu bat egiten duen edo indarkeriara jotzen duen pertsona baten erretratua egiten dute. Era berean, pertsona horiek zigorrik gabe geratu dira krimenagatik, eta uste hau sortu dute: krimena pertsona batek bere buruarekin atera dezakeen zerbait dela. Ikerketek erakusten dutenez, 8 eta 18 urte bitarteko pertsonen %65ek telebista dute logelan. Bigarren Hezkuntzako ikasleak, batez beste, astean 14 telebista-ordu ikusten ditu. Telebista eta konputagailu-jokoak gehiegi ikusteak sintoma psikiatriko askorekin ere zerikusia izan du, batez ere sintoma emozionalekin eta jokabideekin, kexa somatikoekin, arreta-arazoekin (hiperaktibitatea eta familiako interakzio-arazoak).

Nerabeek telebista ikusten dute denbora luzean, gutxiago denbora pasatzen dute aktiboki eta jarduera fisikoak egiten. Telebista asko ikusten dituzten hainbat nerabeek aktoreak jarraitzeko eredu moduan hartzen dituzte eta haien antzekoak izan nahi dute bideratzen saiatzen dira. Honek ere impaktu negatiboa izan dezake pertsonen gorputz irudiari, nagusiki emakumeengan. Medietan normalean baino eder eta mehar izugarriagoak diren emakumeak ikusita, ikusleek gehiago kezkatu egin daitezke beren buruarekin eta, batzuetan, eta jateko trastornoak garatu. Badira norberaren gorpuzt irudiari bultzadaz geihotu diren 20 urteetan obesitate tasak asko igo direla pentsatzen dutenak, eta hori medioen kontsumoa gehiago izan dela uste dute. Hau izan daiteke haurrak jolas bideoak jolasten eta telebista ikusten duten denbora askoz gehiago pasatzen dutela egitea. Sare sozialak ere kezka eta depresioa eragiten dituztela esaten da. Ikerketek adierazten dute egunero 2 ordu baino gehiagoko denboran sare sozialetan pasatzen duten gazteek ohitura mentala txarragoa izateko aukera handiagoak dituztela, psikologikoki kezkatsuak izatea barne.

Azterketa askok frogatu dute, halaber, bitartekoen kontsumoak lotura handia duela loaren kalitate txarrarekin. Telebistaren eta konputagailu-jokoen eraginpean egoteak haurren loari eragiten dio eta ahozko errendimendu kognitiboa hondatzen du.

Komunikabideen kontsumoaren igoeragatik garatutako beste arazo bat da pertsonak gutxiago independenteak bihurtzen ari direla. Mezuen mezuekin eta sare sozialak erabiliz, pertsonek beren lagunekiko instantzia-garapena nahi dute eta askotan, erantzun zuzenik jasotzen ez badute, zaurituak sentitzen dira. Autobalidazioaren ordez, pertsonek sarritan behar dute besteentzat balidazioa. Independentezia horren beste arazo bat da, haurrak telefono mugikorrak askotan oso gaztetan jasotzen dituztelako, beti konektaturik daudelako eta benetako bakarrik ez daudelako inoiz. Gaur egun, hainbat haurrek bakarrik egon behar duten sormenaren ritua ez dute, beren gurasoak deitu ditzaketela beti behar edo beldur izanez gero.

Gutxiengoak, askotan, argi negatiboaren pean jartzen dira komunikabideetan, afrikar ondorengoak kriminal gisa erretratatuta, hispanoak legez kanpoko atzerritar gisa erretratatuta eta Ekialde Hurbileko jendea terrorista gisa erretratatuta. Ikerketek erakutsi dutenez, gutxiengoak modu negatiboan ordezkatzen dituzten titularrak dituzten bitarteko asko kontsumitzeak eragina izan dezake pertsonen pentsaeran.

 Autoestimuan dituen ondorioak 
Asteetan zehar, komunikabideek rol garrantzitsua izan dute gizartean, jendeari ematen dizkioten esperientzia bidez, nola izan behar duen ikuspegi ideal bat izan behar duen gizonezko eta emakumezkoen gorputza. "Gorputz ideal" horren irudiak eragin negatibo oso handia izan dezakete autoestimaren gainetik, gizon eta emakumeentzat berdintasunean. Irudi horiek ere jarduera garrantzitsu bat izan ditzakete gizonezko eta emakumeen trastorno alimentarioetan. Gorputzaren konparazioaren ideia Festinger-en (1954) konparazio gizarteko teoria nagusietan oinarritzen da. Festinger-ek sostengatzen du pertsonak gorputzaren konparazioak egiten dituztela duten guneetan erlazionatzen diren arloetan. Adibidez, gizonezkoak edo emakumeak soberako dute eta osasuna, meharra edo gorputzaren irudiak (adibidez, gimnasioa edo hondartza) zentratzen diren ingurunean dauden pertsonak, meharraren bidezko ideal bat ikusteko aukera handiagoa dute, eta hala korporazioaren negoziazioarekin batera, autoestima baxuarekin eta irudi gorputz negatiboarekin arazoak izan ditzakete. Emakumeek jendaurrean erostea sustatu ohi zaie edertasunari, zehatz-mezureko eta arerioak izan behar dituztena. Gizonentzat, ideia saldu ohi zaie bizkar-akabero handiak eta zero gantz corporal izan behar dutela. Irudiak dituzten aldizkariek irudi muskulodun tonifikatuak dituzten gizonen arropa eta autoestima murrizten dute eta gizonak beren osasuna eta baldintza fisikoaren inguruan kezkatzen hasiko dira.

 Sare sozialak 
Gizarte-sareetan igarotzen duten denbora-kopuruak autoestimuaren berri eman diezaieke pertsonei.Andreassen, C.S. Current Addiction Reports (2015) 2: 175. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0056-9 Ikerketak erakutsi duenez, autoestimu baxua duten pertsonek errazago hitz egin dezakete sare sozialetan mundu errealean baino. Pertsona askok metrikak erabiltzen dituzte (zenbat lagunek jarraitzen dituzten, adibidez), eta gustatzen zaie ikaskideen onarpena edo arbuioa neurtzea. Journal of Experimental Social Psychology aldizkariaren azterlan baten arabera, onarturik sentitzen diren eta "jendetzaren" parte diren pertsonek autoestimu-zentzu handiagoa dute aniztasun horien parte sentitzen ez direnek baino.

 Baliabideen kontsumoaren semiotika 
Komunikabideen kontsumoa, batez ere sare sozialen kontsumoa, papera garrantzitsua dauka nerabeen gizarteetan eta jarrera sozialak garatzeko. Komunikabideen bidez sozializatzeak ezberdintzen da eskolaren, komunitatearen, familiaaren eta beste gizarte funtzioen bidez sozializatzean. Nerabeek gehienetan kontrol handiagoa dute komunikabideen aukeretan beste gizarte eskaintza aurreko modu sozialik eta hortaz, askok auto-sozializazio ereduak garatzen dituzte. Jarrera hori erakusten da pertsonaren garapen sozial pertsonalean eta emaitzak, sare sozialen bidez eskuragarri dauden aukerak zeharkatzen direla. Nerabeek beren pertsonalitate eta gogokoenetara egokitzen zaizkieko komunikabideak hautatu ditzakete, hau ere, bide horrek munduaren begirada ukabea eta gizarte-interakzio gaitasun mugatuak sortzen ditu. Hala ere, ondorioz, sozializazioa ahalik eta zailena bihurtu daiteke nerabeentzat. Komunikabideek, gurasoek eta lagunek mezu kontrajarriak transmiti ditzakete nerabeentzat. Eszenatoki desberdinak hartu beharreko jokabideak eta jarrera ezberdinak ikusirik, nahastea argi ikusten da eta gazteak, haien ahulkeria sozialak saihesteko edo barnekaletzea erabaki dezakete.

Semiotika sozialak paper garrantzitsua adierazten du nerabeek gizarte-interakzioa nola ikasten eta erabiltzen duten. Nerabe harrigarriek aldizka imitatzen dituzte komunikabideetan ikusten diren zeinu-sistemak. Sistema semiotiko horiek konnotazio, narratiba eta mitoen bidez eragiten diote beren portaerari. Zeinu-sistemek nerabeak moldatzen dituzte kontsumitzen dituzten inguruneetan. Adibidez, 1990eko hamarkadan, neska gazte asko Spice Girls bezala janzten eta jarduten ziren. Spice Girls pop taldea zen, eta une hartan kritika emankorra eta txalotua lortu zuen. Era berean, boy bands direlakoek joera bat sortu zuten, eta 2000ko hamarkadaren hasieran nerabe askok ilea glaseatuz estaltzen zuten. Komunikabideekiko esposizio handiagoarekin eta ereduen irudiekin, emakume gazteak errazago egokitzen dira gorputz-irudi espezifikoen idealetara. Anorexiak, bulimiak eta erretzen duten ereduek neskei transmititzen diete emakume bat mehea eta ederra dela, eta gauza batzuk egin behar dituela bere gorputzarekin, erakargarria izan dadin. Feminitate-kode baten arabera, emakume "egiazko" bat argala, femeninoa, hauskorra, pasiboa eta besteei zerbitzatzera bideratua da. Bestalde, azken hamarkadetan hazitako gizon gazteentzako maskulinotasun-kodeak izaera erabat indibidualista eta autosufizientearen idealak barne har ditzake, eta, askotan, legetik kanpoko zinematografia-pertsonaietan pertsonifikatzen da, hala nola bakeroetan eta motoziklistetan. Ideia horien irudiek, mitoek eta narratibek adierazten dute benetako gizon bat arazoen konpontzaile nekaezina dela, fisikoki indartsua, emozionalki espresiorik gabea eta, batzuetan, itxaropen sozialengatik eta herrialdeko legeagatik arreta gutxi jartzen duen ausartegia.

Komunikabideen kontsumari inguratzen dituen ikur, irudi, narrazio eta mitoen eta irudien alde egin etorriko den txalotxo erortza, kodeak erabiltzen diren jarrerari eragina izateko gaitasuna dauka. Kodeak esanahi-mapa dira, jarrera interpretatzeko erabilzen diren seinale-sistemak. Kodeek esanahi semiotikoak eta estruktura eta balio sozialen arteko konektatzen dute. Feminiztasunaren edo jantziaren arabera sententziatzeko ideia bizitzako esperientziekin erlazionatuta dago, lan elkarrizketekin eta arrakasta finantzarioa lortzean jarritako garrantziarekin.

 Edukiarekin lotutako ondorioak 
Komunikabideen kontsumoa eragiten du justizia-sistemaren ikuspegi publikoan, beldurra delituari buruz, legea aplikatzearen efektibotasunaren ikuspegi eta delituaren kastigoaren inguruko jarrerak bezalako loturarekin. Justizia-sistema, komunikabideetan itxuratu da modu finkoan, negatiboarekin batera, kriminale, bideratuak eta legea bete behar duten funtzionarioen irudikapenaren bitartez, hau, batzuetan, publikoaren ikuspegi orokorra eragin du.

2003ko Dowlerren ikasketak erakutsi zuen komunikabideen kontsumoaren efektuek publikoaren jarrerak delituari eta justiziari buruz eragiten dutela. Ikuspegi honetan, ikusten da komunikabideen eta delituaren arteko erlazioa mezuaren ezaugarrietan eta entzule-ikusleen publikoan dagoen mendekotasunean oinarritzen dela, non herriko delitu kopuru handiak beldurra sortzen duen bitartean, delitu kopuru txikiagoak segurtasun sentimendua eragiten duen. George Gerbner-en ikerketak medien kontsumoaren inpaktuari buruzko ikerketak ekarri zituen argi, non delituetan oinarritutako saioen telebista ikusleek delituren beldur handiagoa dutela jakin zutenak, ez dutenak baino.

Chermak, McGarrell eta Gruenewaldek egindako ikerketa batek polizia-jokabide txarraren estaldura mediatikoa izan zuen ardatz, eta, ondorioz, polizia-indarren arteko deszintzotasuna islatzen duten bitartekoak gehiago kontsumitzeak baieztapen handiagoa ekarri zuen ofizialaren erruduntasunaren zuzendaritzan.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hedabideak
Kategoria:Informazioaren gizartea
Kategoria:Gainbegiratu gabeko itzulpenak