Marta Pan

Marta Pan, jaiotzean Marthe Sophie Anne Pan, (Budapest (Hungaria), 1923ko ekainaren 12a - Fontenay-lès-Briise (Frantzia), 2008ko urriaren 12a).Certaines sources indiquent un décès le 12 ou le 14 octobre 2008. frantses eskultore bat izan zen.

 Biografia 
Budapesteko Arte Ederren Eskolan ikasi ondoren, Marta Pan Parisera joan zen 1947an eta Frantziako nazionalitatea lortu zuen 1952an. Han, Constantin Brâncuși eskultorea ezagutu zuen, Ronsin kale itsuko bere tailerrean..

Brâncușiz gain, Le Corbusier ere ezagutu zuen, eta baita bere kolaboratzailerik gertuena ere, André Wogenscky arkitektoa, aurrerago Panen senarra izango zena..

1952an, bakarka eginiko bere lehen erakusketan, Marta Panek hasiera eman zion Charnières (Gontzak) izeneko zikloari, zeinean eskulturen osagaiak estekatu egiten diren forma garbi eta malguak sortuz. Zura lantzen ikasi ondoren, 1954an Ebène, Buis eta Phillipine lanak aurkeztu zituen, eta, 1956an, Teck, bi zati birakaritan artikulatu zitekeen eskultura. Maurice Béjart dantzari eta koreografoak, antzezlanaren onirismoak hunkituta, eszenako erdigunea Teck eskultura zuen ballet bat sortu zuen;  Festival de l’Art d’Avant-Garde-n aurkeztu zuen, Marseillan, 1959an. Teck eskulturan —Charnières zikloaren gailurra— eskultorea saiatu zen irudikatzen beren zentzua osagarritasunean aurkitzen duten bi osagai idependenteren dualtasuna.

1957an, Panek Balance en deux obrarekin hasiera eman zion Équilibres serieari. Eskultura zurezko bi elementuz osatuta dago, bata bestearen gainean trebetasunez jarrita, horrela oreka hauskorra sortuz. Béjarten beste koreografia bat inspiratu zuen.

1959-1960. urteetan Sculpture flottante obra egin zuen  Otterloko (Herbehereak) Kröller-Müller Museoko parkean ezartzeko. Aldi berean, parkeko urmaelaren, lorategien, bidexken eta gainerako eskulturak jarriko ziren argiguneen planoa ere egin zuen. Otterlokoa da bere lehen lan monumentala.. Mugimendua Marta Panen obraren oinarrizko osagaia da. 1973an beste eskultura flotagarri bat jarri zuten New Yorkeko Central Park-en. Bitartean, Marta Panen ibilbide artistikoaren zikloak bata bestearen atzetik zetozen: Cylindres, Mercure, Cônes, Lentilles.

1967tik aurrera, Plexiglasen perfekzio handiko objektuak diseinatu zituen.

1984an, Marta Panek Mur d'eau  bat egin zuen Rennes-eko Martenot kalean, eskualdeko Batzarraren sarreran, eta, 1986an, ur gaineko ibilbide bat diseinatu zuen Bignan-eko Kerguéhennec gazteluaren inguruan.

1988an, Brest-eko Siam kalearen erdiko Lacs izeneko iturriak egin zituen. Obra horrek Place de la Liberté eta Siam kalea hartuko zituen ur ibilbide baten proiektu handiago baten hasiera izan behar zuen,. baina Bresteko Udalaren gehiengo politikoa aldatu eta egitasmoa bertan behera gelditu zen..

 Gaiak 
ezkerrera|thumb|244x244px|La fontaine-labyrinthe (Paris, place des Fêtes)
Marta Panen obrak harreman handia du bere lan askotan agertzen den ur-elementuarekin, hala nola eskultura flotatzaileetan, ur-hormetan, etab.

Ur gaineko lehen eskultura egin ondoren, arkitekturan txertatutako eskultura monumental ugari egin ditu hiriko espazio publikoetan, hala nola  Guyancourt herriko La Perspective, Yvelines departamentuan, edo, Parisko 9. barrutiko Les Fêtes plazako Fontaine-labyrinthe.

Panen obrak munduko hainbat tokitan daude ezarrita, hala nola Europan, Estatu Batuetan, Japonian, Libanon, Saudi Arabian eta abar.
Arkitekturaren eta eskulturaren arteko harremanaz interesaturik zegoen, eta harrreman hori zenbait obratan gauzatu zituen, Parisko Auber metro-geltokiko sarreretan (1972) edo Saint-Antoine Medikuntza Fakultateko horman, adibidez.

Bere senarrarekin, André Wogenscky arkitektoarekin, Marta Panek sarritan izan zuen aukera, arkitektura-proiektu kolektiboetan, funtsezko bilaketa horri ekiteko; baina, seguru asko, eskultorearen obrek Saint-Remy-lès-Cheveuse-n aurkitu zuten lekurik egokiena, arkitekturaren eta izadiaren arteko bere inguru naturala, Wogensckyk bikotearentzat sortu zuen etxean eta haren inguruan, Haute Vallée de Chevreuse edo Pays d'Yveline izeneko eskualde naturalean, Île-de-France-ko hego-mendebaldean.

 Obrak 

 Sculpture 44, 1957, Lyongo  Arte Ederretako museoa
 Balance en deux, 1957, Quebec-eko Arte Ederretako museo nazionala. (Artxiboa)
 Spirale I, 1959, musée national des beaux-arts du Québec. (Artxiboa)
 Wall, 1967, Beyrouth
 Floating sculpture 3, 1969, Hakone, Japon
 Composition. Sculpture 18, 1973, Lyongo  Arte Ederretako museoa
 Trois Disques fendus, granit bethel white, 1981 (Marta Panek  Coubertin fundazioari emana), Saint-Rémy-lès-Chevreuse, Yvelines. Fundazioaren parkean Marta Panen beste obra batzuk —berak utzita— ikusgarri daude.
 Patio and water-wall, 1982, Champs-Élysées, Paris
 Sculpture in 3 pieces, 1984, Kobe, Japon
 Fontaine-labyrinthe, 1986, place des Fêtes, Paris 19. barrutia
 Place des lacs, 1986, Brest
 Parcours flottant n° 1 et 2, 1986, château de Kerguéhennec
 Jardin de la ligne blanche, 1990, Osaka
 Sphère coupée 1400-1000, 1991, 2011tik Caen-go gazteluan ikusgarri, Fonds national d'art contemporain funtsak utzita.
 Sculpture and bridge, 1991, Takarazuka
 Fragment of landscape, 1991, Tokyo city hall
 Duna, 5 disques de granit rose, 1992, Grenobleko museoaren parkean
 La Perspective, 1992, Saint-Quentin-en-Yvelines
 Signe infini, 1993, A46 et A6 autobideen elkargunean
 Fragment of landscape 2, 1994, Gifu, Japon
 Fragment of landscape 3, 1994, Kagoshima, Japon
 Two pyramids, 1994, Chiba, Japon
 First pond and steps, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
 Les Arcs, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
 Third pond and bridge, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
 Stèles lamellées, 1995, padouk zurezkoa, Brest-eko Arte Ederretako museoa
 Trois îles, 1999, Krichberg, Luxenburgo
 Monument, 2000, Atami, Japon
 Square de Meeûs, 2004, Brusela
 Amphithéâtre, 2007, Otterlo, Herbehereak

 Bibliografia eta filmografia 

Bibliografia

  (Liburuan, Etel Adnan, Geneviève Asse, Pierrette Bloch, Geneviève Claisse, Parvine Curie, Sheila Hicks, Shirley Jaffe, Vera Molnár, Aurélie Nemours, Marta Pan eta Judit Reigl-en obra aztertzen da).





 Filmografia 

 1976 : Liliane Thorn-Petit, Marta Pan, Portraits d'artistes, 26 min, ekoizpena: RTL
 1989 : Claude-Pierre Chavanon, Marta Pan, le parcours d’un sculpteur, 20 min, ekoizpena: DAP, Octogone
 1999 : Claude Guibert, Marta Pan, 13 min, « Marta Pan» sur lEncyclopédie audiovisuelle de l'art contemporain, ekoizpena: Imago
 2008 : Marie-Julie Bourgeois, Marta Pan, 13 min, ekoizpena: Marta Pan, argazkiak eta bideoa : artistaren artxiboak

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Arte Ederrei buruzko informazio-iturriak

 AGORHA

 Art UK
 Artists of the World Online
 Bénézit Delarge Grove Art Online
 MNBAQ
 RKDartists
 Union List of Artist Names

Espektakuluari buruzko informazio-iturriak

 Les Archives du spectacleOrotariko entziklopediak

 Brockhaus [artxiboa]
 Deutsche Biographie [artxiboa]
 Dictionnaire universel des créatrices [artxiboa]
 Hrvatska Enciklopedija [artxiboa]
 Proleksis enciklopedija [artxiboa]
 Universalis [artxiboa]
 Who's Who in France'' [artxiboa]Bestelakoak'''

 Fondation Marta Pan - André Wogenscky [artxiboa]
 Maurice Béjart - « La Teck », avec Michèle Seigneuret (1960)

Kategoria:Budapestarrak
Kategoria:Emakume eskultoreak
Kategoria:Frantziako eskultoreak