Ustilago maydis

Ustilago maydis Ustilaginaceae familiako onddo espezie bat da. Frantsesezko  «artoaren ikatza» edo ingelesezko «artoaren ilintia» deitzen zaio onddo horri, patogeno batek eragindako artoaren gaixotasuna da. 

Mexikon, infektatutako pikorrei «Huitlacoche» deitzen zaie, eta bilatutako jakitzat hartzen dira. Merkatuetan saltzen da, eta munduko beste leku batzuetan (Estatu Batuetan barne), berriz, elikagai hori baztertzen jarraitzen dute.

Sinonimoak: Mycosarcoma maydis, Ustilago zeae-maydis, Ustilago segetum var. mays-zeae. Uredo maydis, Licoperdon zeae, Caeoma zeae.

 Deskribapena 
Ustilago maydis-ek artoa (Zea mays) zein inguruko teosinte generoari (Euchlaena mexicana) erasotzen dio. Nahiz eta landarearen edozein zati infektatzeko gai izan, erasorik ohikoenek obulutegiei eragiten diete eta arto-buruko ale normalak onddoen antzeko tumore zehaztugabe bihurtzen dituzte. Tumore horiek sortzen dituzten espora beltzek itxura ilehoria eta errea ematen diote arto-buruari. Hain zuzen, Ustilago generoaren izena latin ustilare (erre) aditzetik dator.

Karpoforoa: Irregularra, 10 cm edo gehiagokoa, gainazal fibrilar zurixka du, heldu ahala iluntzen joaten dena, heldu ahala ilundu egiten da, tonu grisak, moreak  eta amaieran beltzak hartuz. Hazi ahala pitzatuz joaten da. Esporak heltzen direnean oso handiak izaten dira eta txokolate kolore iluna izaten dute. Teliomycetos generoa, ezkabia taldekoa. Intsektuek landarearen petaloetan jartzen dituzte esporak, eta hazten den bitartean luzatu egiten da, haren ugalketa eragozten duen tumore gisa jokatuz,

Etimologia: Maydis epitetoa arto landarea parasitatzen duelako.

 Errezetak 
Huitlacoche kontsumitzeko modurik ezagunena quesadillak, tipula salteatua eta tomatea da, saltsa minaz lagunduta.

Riviera Mayako beste maia plater bat huitlacoche gehitzea da tortillari. Berriro ere, haien lur zaporeak arrautzak egosten dituzten koipeekin bat egiten dute zaporeak leuntzeko boilur-zaporeraino.

Mexiko erara succotash sinple bat prestatu dezakezu txorizo, tipula, baratxuria, piper serrano, huitlacoche eta ganbak taquera saltsarekin.

Huitlacoche beste onddoek baino karbohidrato gehiago ditu, eta horrek zapore gozoa ematen dio; beste zapore batzuk bainilinatik (banilla) eta sotolonetik datoz (astigar-jarabearen ezaugarria).

 Toxikotasuna 
Toxikoa.

 Nahasketa arriskua 
Beste edozein espezierekin nahastezina da.

 Sasoia eta lekua 
Udan. Klima epeletan arto-soroak parasitatzen ditu.

 Banaketa eremua 
Mexiko, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Erdialdeko Amerika, Guyana frantsesa, Txile, Brasil, Boli Kosta, Hegoafrika, Txina, Japonia, Egipto, Tunisia, Errusia, Suedia, Danimarka, Estonia, Ukraina, Euskal Herria, Espainia, Frantzia, Belgika, Alemania, Herbehereak, Suitza, Austria, Errumania, Grezia.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ustilaginomycetes
Kategoria:Artoa
Kategoria:Mexikoko onddoak
Kategoria:Kanadako onddoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako onddoak
Kategoria:Erdialdeko Amerikako onddoak
Kategoria:Guyana Frantseseko onddoak
Kategoria:Txileko onddoak
Kategoria:Brasilgo onddoak
Kategoria:Boli Kostako onddoak
Kategoria:Hegoafrikako onddoak
Kategoria:Txinako onddoak
Kategoria:Japoniako onddoak
Kategoria:Egiptoko onddoak
Kategoria:Tunisiako onddoak
Kategoria:Errusiako onddoak
Kategoria:Suediako onddoak
Kategoria:Danimarkako onddoak
Kategoria:Estoniako onddoak
Kategoria:Ukrainako onddoak
Kategoria:Espainiako onddoak
Kategoria:Frantziako onddoak
Kategoria:Belgikako onddoak
Kategoria:Alemaniako onddoak
Kategoria:Herbehereetako onddoak
Kategoria:Suitzako onddoak
Kategoria:Austriako onddoak
Kategoria:Errumaniako onddoak
Kategoria:Greziako onddoak