Jahanara Begum

Shahzadi (printzesa inperiala) Jahanara Begum Sahib, urduz: oشاهزادی جہاں آرا بیگم صاحب‎  (Agra, Mogol Inperioa, 1614ko apirilaren 2a – Delhi, Mogol Inperioa, 1681eko irailaren 16a) printzesa, poeta eta inperioko lehen dama izan zen ama hiltzean. Shah Jahan enperadorearen eta Mumtaz Mahal enperatrizaren hamalau umeetako alaba nagusia izan zen. Aitaren oinordekoaren arreba zaharrena ere izan zen, eta Aurangzeb, seigarren mogol enperadorea.

 Biografia 
1631n Mumtaz Mahal ama hil zenean, 17 urteko Jahanarak, aitak beste hiru emazte bazituen ere, amaren lekua hartu zuen Inperioko lehen dama gisa. Neba-ahizpa txikienak zaintzeaz gain, aitari ere lagundu zion dolua gainditzen, eta normaltasuna berreskuratu zuen amaren heriotzak eta aitaren minak eragindako gortean. 

Ama hil ostean egin zuen lanetako bat Dara Shikoh nebaren eta Nadira Banu Begumen ezkontza gainbegiratzea izan zen. Ezkontza hori aurretik planifikatu zuen Mumtaz Mahal amak, baina hil egin zen, Gauhar Ara Begum izeneko hamalaugarren umea erditzean.

Aitak aholkua eskatzen zion eta inperioko zigilua ere eman zion, ama zenarekin lehenago egin zuen bezala. Shah Jahanek alabarekiko zuen maitasun handia Shahibat al-Zamani (Adinen Andrea), Padishah Begum (Enperadorearen Andrea) eta Begum Sahib (Printzesen Printzesa) tituluetan islatu zen. Bere boterea hain zen handia, ezen, beste errege-printzesa batzuek ez bezala, bere jauregian bertan bizi ahal izan zen, Agrako gotorlekuaren mugetatik kanpo.

1644an, hogeita hamargarren urtebetetze-eguna igaro eta egun gutxira, su hartu zuten olioz eta lurrin usainez bustita zeuden Jahanararen arropek, eta larri zauritu zen. Shah Jahan oso kezkatu zen bere alaba gogokoenaren ongizateaz, eta berak zaindu zuen alaba, harik eta bere osasuna berrezarri zen arte. Gertaeraren ostean, enperadoreak hainbat harribitxi eta bitxi oparitu zizkion, eta Surat portuko diru-sarrerak eman zizkion. Printzesa erabat berrezarri zenean, Moinuddin Chisthiko santutegirako erromesaldian izan zen, Ajmerren.

 Familia-harremanak 
Jahanara eta Aurangzeb neba gaztearen artean desadostasunak izan ziren, eta Aurangzeb "suge zuria" (ziur asko Aurangzeb-en azal argiarengatik), "tigrea" edo "pantera" deitzen zion. Tentsio halako bat ere bazuen Roshanara ahizparekin (bera baino hiru urte gazteagoa); izan ere, itxuraz, Roshanara jeloskor zegoen Inperioko lehen dama gisa ahizpa zaharrenak zuen posizioarengatik. Jahanara, aitarekin bat eginda, Dara Shikoh neba nagusiaren alde jarri zen tronu inperiala lortzeko borrokan (Roshanara Aurangzeb-en alde jarri zen bitartean). Darak hitz eman zion printzesa inperialentzako ezkontza-debekua ezartzen zuen legea kenduko zuela. Lege hori aitonak, Akbar enperadoreak, sartu zuen. Aurangzeb seme gazteak Shah Jahan aita tronutik bota zuenean, printzesa aitarekin elkartu zen. Aita Agrako gotorleku inperialean preso zegoen, eta hura zaintzen jardun zuen, aita hil zen arte.

Aita hil ostean, Jahanara eta Aurangzeb neba-arrebak adiskidetu egin ziren. Berak "Printzesen enperatriza" titulua eman zion eta Roshanara ahizpa Inperioko lehen dama gisa ordezkatu zuen.

Jahanarak berehala aurkitu zuen bere posizioan Aurangzeb-ekin noizean behin eztabaidatzeko bezain seguru, eta beste emakume batzuek izan ezin zituzten pribilegio berezi batzuk lortu zituen. Aurangzeb-ek bizitza publikoa zorrozki arautzearen aurka argudiatu zuen, bere erlijio-sinesmen kontserbadoreekin eta 1679an musulmanak ez zirenei kapitazio-zerga berrezartzeko erabakiarekin bat etorriz. Hark argudiatu zuen erregulazio horrek urrundu egingo zuela inperioan nagusi ziren bere mendeko hinduengandik.

 Ehorzketa 
Hil zenean, Aurangzeb enperadoreak hil osteko titulua eman zion: Sahibat uz-Zamani ("Adineko Andre Handia"). Nizamuddin Dargah (New Delhi) konplexuko hilobi batean lurperatuta dago Jahanara. Hilobi hori "oso baketsua da". Hauxe dago idatzita hilobian:"Allah Biziduna da, Sostengatzailea.

Inork ez dezala estali hilobia, berdeguneekin ez bada.

Belar hori nahikoa da pobreentzat estalitako hilobi bat bezala.

Printzesa Jahanara, emakume hilgarria, sinplista.

Khwaja Moid-ud-Din Chisthiren ikaslea,

Shah Jahan konkistatzailearen alaba.

Allah-k bere proba argitzea.

1092 DH (1681 DC)".

 Ezaugarri pertsonalak 
Berak hezkuntza arduratsua jaso zuen, arabiera eta persiera bezalako hizkuntzetan ongi moldatzeaz gain, idazketa, pintura eta poesia ere menderatzen zituen (izan ere, izen handiko poeta izan zen).

Jahanara oso ezaguna zen pobreak zaintzeko eta meskitak eta eskolak eraikitzeko egin zuen lan aktiboarengatik.

Bere karitatearen adibide bat Sahibi (berak eraikitako eta diseinatutako ontzi bat) Mekara eta Medinara egin zuen lehen bidaian itsasoratu zenean aurkitzen dugu, eta hark zera ezarri zuen: "... urtean berrogeita hamar koni (Koni bat 4 Muns eta 151 libera ziren) arrozak bidali behar ditu ontziak, Mekako behartsuen eta behartsuen artean banatzeko".

Agran ezaguna da Jama Masjid meskitaren eraikuntza babesteagatik, bere ama jaio zen hiriaren bihotzean.

Hark ere eragin handia izan zuen Shahjahanabad hirian. Emakume nobleek hiriko hamazortzi eraikin enkargatu zituzten, eta horietatik bost Jahanarak diseinatu eta enkargatu zituen. Jahanararen eraikuntza-proiektu guztiak 1650. urtearen inguruan osatu ziren, hiri horretako harresien barruan. Bere proiekturik ezagunena Chandi Chowk da, hiriko bazar zentrala.

 Sufismoa 
Dara Shikoh neba nagusiarekin batera, Shah Badakhshiren ikaslea zen, eta 1641ean hasi zuen Qadiriyya ordena sufiarrean. Jahanarak hainbeste egin zuen aurrera Shah Badakhshik Qadiriyya ordenaren arabera izendatu zuen sufismoaren bidean, baina ordenaren arauek ez zioten utzi.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Mongoliarrak
Kategoria:Printzesak
Kategoria:Emakume poetak