Sarah Moon

Sarah Moon, Marielle Sarah Warinen ezizena (Vernon, Eure, 1941eko azaroaren 17a), frantziar modelo, argazkilari eta zuzendaria da.

 Biografia 
Marielle Warin familia judu batean jaio zen, Frantzia okupatutik alde egitera behartua izan zena. Ingalaterrara joan zen.

Sarah Moonek 1960tik 1966ra bitartean lan egin zuen modelo gisa, Marielle Hadengue izenaren pean, eta gero argazkigintzara jo zuen 1970etik aurrera, 1967an L'Express aldizkarian bere lehen irudiak argitaratu ondoren.

Famatu bihurtu zen Cacharel (fr) enpresarentzat egin zuen publizitate-kanpainarekin. Modaren munduan egin duen lanean, jakin izan du ikuspegi partikular batetik erakusten emakumeak, bere gaztaroan modeloen unibertsoa partekatu baitzuen. Harrapatzen jakin dituen begiradek eta jarrerek nolabaiteko konplizitatea uzten dute agerian bere argazkietan, eta horrek nabarmendu du gizonengandik moda-argazkigintzan.

Modan hamabost urtez lan egin ondoren, Vogue aldizkariaren, Chanel edo Dior Joskintzako Etxeen eta beste hainbat markaren eskaerei erantzunez, Sarah Moonen karrerak inflexio-puntu bat hartu zuen, artistak argazkilaritza pertsonalagoa, introspektiboagoa eta artistikoagoa egitea erabaki zuenean. Gero, moda-eszenen estudioetatik “atera” zen, eta Paris jolas-eremu bihurtu zuen, gustuz eta “erosotasunagatik”, nahiz eta hiria ez den egiazki inoiz bere argazkien subjektua, dekorazio ezezaguna baizik.« Sarah Moon », 1.2.3.4.5., Éditions Delpire, Paris, 2008. Orduan hartu zuen Polaroid zuri-beltzeko negatiboarekin, bere adierazpidearen euskarri gisa.

1980, 1981, 1994, 2005 eta 2006ko Arlesko Topaketetan ikusgai egon zen.

2013an, Alchimies erakusketa egin zuten, naturari buruzko argazkiak aurkeztuz, Parisen, Historia Naturaleko Museo Nazionalean.

2020an, Odile Pütz eta Clara Babiessekin batera, emakume argazkilariei eskainitako bolumen hirukoitz bat zuzendu zuen Robert Delpire senarrak sortutako Photo Pocheo bilduman; gainera, guztira 190 artista biltzen dituen antologia horretan dago..

Parisko Arte Modernoko Museoak atzera begirako erakusketa bat eskainiko zion 2020ko irailetik 2021eko uztailera: PasséPrésent, eta argazkigintzako eta zinemagintzako bere lanetara itzuli zen.

 Inspirazio-iturriak 
Argazkigintzari dagokionez, Sarah Moonek Guy Bourdinen obra aipatu izan du modara bideratzeko gogo gehien eman zion bikaintasuna zela esanez.

Hala ere, modan lan egin ondorengo bere obretan, erraz antzeman daiteke 1930eko hamarkadako zinemarekiko zaletasuna, hala nola alemaniar zinema espresionistarena.

Sarah Moonen argazkien hazia, estetika orokorra, mediumaren jatorriari buruzko erreferentzia etengabea dira; besteak beste, 1977ko biluzi bat, Nu, aipa daiteke, zeinak asko gogorarazten baititu Eugène Delacroix-rentzat Eugène Durieuk 1854 inguruan egindako biluzien serieak —markoagatik nahiz pintura eta eskulturara estetikoki hurbiltzeagatik—.

 Gaiak eta motiboak 
Sarah Moonen obratik sortzen diren gai errepikakorren artean daude oroitzapena, heriotza, haurtzaroa, feminitatea, bakardadea.

Bere argazkietan, askotan, animaliak, haurrak, hondatutako industria-inguruneak, barrakak edo paisaia zeharkatzen duen errepidea agertzen dira.

 Obraren azterketa 

 Fikzioaren estetika 
Sarah Moonen lanean garrantzitsuena da fikzioarekin duen harremana. Sarah Moonen argazkiek, lehen irudietatik, errealitatetik ihes egiteko nolabaiteko nahia erakusten dute. Hasieran, moda-argazkigintzan hasteko bere hautua zentzu horretan baino ezin zen joan, ilusioaz, sedukzioaz eta ametsaz baino ez baita, inoiz ez errealaren irudikapen leialaz. Fikzio-desio horren arabera, bere argazki gehienak eszenaratzeak dira.

Sarah Moonek pistak lausotzeko benetako borondatea du, bai eszenaratze irregularren hautuagatik, bai bere irudien tratamendu bereziagatik; hori bilakatu da bere sinadura. Robert Delpirek, besteak beste, bere argazkiari buruz esan izan du hartzen duen guztia “deserrealizatzeko” joera duela.« Sarah Moon », 1.2.3.4.5., Éditions Delpire, Paris, 2008.

XIX. mendearen amaierako eta XX. mendearen hasierako piktoristen estetikari jarraituz, garapen-prozesuak (Patrick Toussaint-ek bere ibilbide osoan egindakoa) funtsezko zeregina betetzen du Sarah Moonen obran. Bere polaroid gehienek degradazioek markatzen dituzte. Irudiaren degradazio-prozesu horiek denbora, deskonposizioa eta suntsipenera iristeko nahitaez behar den aurrera egitea gogorarazten dituzte, eta, batzuetan, irudikatutako eszenaren zati bat ezkutatzen dute (askotan, markoaren ertzak). Argazkiak errebelatzean eragindako istripu horiek orainaldian iraganik ez dagoela adierazten dute, bizi izandako inpresioa galdu dela, falta dela, oroitzapenaren hauskortasuna dela.

Gainera, negatiboaren gainean edo errebelatzean orbanak agertzea eta “istripu” xeheak argazkia eta bere prozesu teknikoak berez irudikatzen dituzten geruzak dira. Bere lanen zati handi batean, argazkigintzako abismo filigranoak erakusten du bere tresnaz eta arteaz duen ikuspegia “benetako antzekotasun” gisa, ilusio gisa. Sarah Moonen errebelatuen estetika horrek errealitatetik eta anekdotatik urruntzen ditu eszena irudikatuak, fikzioan ainguratzeko, errealetik eta denboratik at.

Degradazioez gain, argazki askotan lausoak ere izaten dira. Bi motatako lausoak errepikakorrak dira: subjektuaren mugimenduagatik eta paratze-denbora luzeagatik sortutakoak; eta irudi beraren esposizio errepikatuek antolatutako lausoak, aldi bakoitzean pixka bat desplazatuta; horrela, inguruak argazki-paperaren gainean bikoizten dira, ustezko egia oro deuseztatuz.

 Kolorea 
Modan egin duen ibilbidean, Sarah Moonek koloretan egin izan du lan, eskaeren arabera. Argazkilari gisa egin zuen ibilbidearen bigarren fasean, lehenik eta behin bakardadearen, irrealaren eta denboraz kanpoko une baten oroigarri zuri-beltza nahiago izan du, baina, gero, noizean behin kolorera itzuli izan da. Zuri-beltzeko argazkiaren oso bestelakoa da koloretakoaren bere ikuspegia. Sarah Moonek kolorea bera hartzen du subjektu gisa, eta, ez du soilik koloretako eszena bat erakusten, are badirudi kolore bakoitza ateratzen duela argazki-paperen nahita zabaltzen duen pigmentu bat bezala. Koloretako argazkien inguru lausoek argazkiaren berezko zehaztasunetik urrundu eta pinturara hurbiltzen dituzte. Kolorearen ikuspegi hori agertzen da loreei eta hegaztiei egindako argazkietan.

Sarah Moonek ipuina gaitzat hartu izan du maiz, eta, hala, bere beste gai gogokoenak luzarazi, hala nola haurtzaroa eta imaginarioa. Horrela egin zituen Txanogorritxo ipuinaren argazki-ilustrazio serie bat. Serie hori argitaratu zen liburu batean, 1983an,  Charles Perraulten testuarekin batera. Lanak Boloniako (Italia) Gazteen Liburu Azokako Fiera di Bologna per la Gioventù Sari Grafiko ospetsua jaso zuen 1984an. Lauréats Foire du livre de jeunesse de Bologne 1984.

La Sirène d'Auderville (2007) filmak ere agerian uzten du Andersenen ipuinekiko duen interesa.

Alain Fleischerrek (Les Films de Sarah Moon ou l’invention d’un genre/Sarah Moonen Filmak edo genero baten asmakuntza) ipuinaren erregistrora hurbildu ditu Sarah Moonen filmak, baina gauza bera gertatzen da haren argazkiekin ere. Ipuinetako gaiez eta haurren iruditeriaz harago, argazkilariak narratzaile gisa duen presentzia bere irudietako askotan sentitzen da. Presentzia hori, batez ere, begirada bizi eta zuzenak dituzten bere erretratuetatik ondorioztatzen da, non argi eta garbi adierazten den argazkilariaren eta subjektuaren arteko kontaktua. Argazki horietan, subjektuaren, argazkilariaren eta ikuslearen arteko harremanen ehun bat eraikitzen da, ikuslearen, narratzailearen eta ipuinaren arteko harremanen antza duena.

 Argitalpenak 

 Le Petit Chaperon Rouge, Charles Perraulten testua, Sarah Moonek ilustratua, éditions Grasset, collection Monsieur Chat, 1983; réédition en 2002.
 Sarah Moon, Tokyo, Pacific Press Service, 1989.
 Vrais semblants, Paris, Delpire, 1991.
 Inventario, Salamankako Unibertsitatea, 1997.
 Sarah Moon, Paris, Nathan, coll. «Photo Poche», 1999.
 Still, Minneapolis, Weinstein Gallery, 2000.
 Coincidences, Paris, Delpire 2001.
 Dansez, Dansez…, (Olivier Saillard eta Irène Filibertiren testua), Paris, Les Solitaires intempestifs, 2003.
 Circuss, Kyoto Museum of Contemporary Art, 2003.
 Dansez, Dansez…, Paris, les Solitaires intempestifs, 2003.
 L'Effraie, Kyoto Museum of Contemporary Art, 2005.
 Sarah Moon, Arles, Actes Sud, coll. «Photo Poche», 2005.
 Le Fil rouge, Kyoto Museum of Contemporary Art, 2006.
 La Sirène d'Auderville, Kyoto Museum of Contemporary Art, 2007.
 1.2.3.4.5., Paris, Delpire, 2008.
 Alchimies, Delpire, Paris, 2013.
 Omaggio a Mariano Fortuny, Museo Fortuna Venezia, 2015.
 Now and Then, Kehrer, 2016.
 Orient Express, Louis Vuitton, 2019.
 Passé Présent. Sarah Moon, Paris Musées / Musée d'Art moderne de Paris, 2020.

 Erakusketak 

 Erakusketa kolektiboak 

 Dans la vague, Katsushika Hokusairen izen bereko estanpatu enblematikoan inspiratutako erakusketa, hogei bat artistaren lanekin; besteak beste, Noémie Goudal, Harry Gruyaert, Michael Kenna, Arno Rafael Minkkinen, Sarah Moon, Martin Spacen, Bernard Plossu, Camon Art & image, L'Isle-sur-la-Sorgue, 2024ko martxoaren 30etik urriaren 6ra

 Filmografia 

 1990: Mississippi One, Take Five Prod.

 1994: Contacts, CNP, La Sept, KS Vision.
 1995: Henri Cartier-Bresson, Point d'interrogation, Take Five Prod.
 1995: À propos d'une exposition, CNP
 1996: Lumière et compagnie, Cineteve Prod.
 2000: J'ai choisi cette photo…, musée Niépce - Riff Prod.
 2002: There is something about Lillian, Take Five Prod.
 2002: Circuss, Take Five Prod.
 2003: André François, L'Artiste, Take Five Prod.
 2004: L'Effraie, Take Five Prod.
 2005: Le Fil rouge, Take Five Prod.
 2007: La Sirène d'Auderville, Take Five Prod.
 2010: Le Petit Chaperon Noir, Take Five Prod.
 2013: 5H-5, Take Five Prod.

 Sariak eta aintzatespenak 

 1972: Urrezko eta zilarrezko D&DA, New York, AEB
 1978: Zuzendari Artistikoen Kluba, Paris, Frantzia.
 1979: Urrezko lehoia, publizitate filmak Cacharelentzat, Cannes, Frantzia.
 1983: ASMP, New York, Outstanding Achievement in Fashion Photography, AEB
 1984: Clio Award, New York, AEB
 1984: Boloniako (Italia) Gazteriaren Liburu Azokako Fiera di Bologna per la Gioventù sari grafikoa, Charles Perraulten Le petit chaperon rouge laneko ilustrazioengatik.
 1985: Argazki aplikatuaren prezioa, ICP, New York, AEB
 1986: Urrezko lehoia, publizitate-filmak, Cannes, Frantzia.
 1987: Urrezko lehoia, publizitate filmak, Cannes, Frantzia.
 1989: Zilarrezko lehoia, publizitate-filmak, Cannes, Frantzia.
 1991: emakume-film saria, Mississippi One film luzearengatik, Marseilla, Frantzia
 1994: Urrezko FIPA Contacts lanarengatik, Cannes, Frantzia.
 1995: argazkilaritza sari nagusia, Paris, Frantzia.
 1996: BFF, Alemania.
 2005: Martell saria, Shanghai, Txina.
 2006: Lucie Award, New York, AEB
 2007: Publikoaren saria, Mosku, Errusia.
 2007: GMBPH Alemaniako Argazkilaritza Elkartearen kultur saria, Berlin, Alemania
 2008: Nadar saria, 1.2.3.4.5. lanarengatik, Frantzia.
 2009: Commandeur de l'ordre des Arts et des Lettres (fr)..

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Emakume argazkilarien zerrenda

 Kanpo estekak 

Kategoria:Frantziarrak
Kategoria:Zinema zuzendariak
Kategoria:Frantziako zinema zuzendariak
Kategoria:Emakume zinema zuzendariak
Kategoria:Argazkilariak
Kategoria:Emakume argazkilariak
Kategoria:XX. mendeko argazkilariak