Kora (instrumentua)

Kora (mandingo hizkuntzez:  kɔra), oro har, 20 edo 21 hariko instrumentua da, harpa eta lautearen ezaugarriak elkartzen dituena. 

2008an UNESCOk kultura inmaterialeko ondare izendatu zuen Kora. 

 Hedapen geografikoa 
Mendebaldeko Afrikako hainbat herrialdetako musika tresna tradizionala da: Burkina Faso, Gambia, Ginea, Ginea Bissau, Mali eta Senegal.

Deskribapena
Kora egiteko, soinua eraldatu egiten da, kalabaza harrotu batez egindako estalki batek eraginda. Estalki hori ahuntz- edo behi-larruz estalita dago, hots kutxa lortzeko. Gainera, hozkadun zubi bat dago, mastari lotutako soken bibrazioa transmititzeko. Mastaren alboetan bi makila-kirten daude kora finko eusteko. 

Tradizionalki 21 soka izan ohi ditu, garai batean behi edo antilope azalaren tirez egindakoak eta gaur egun arrantza egiteko erabiltzen den nylonezkoak. 

 Teknika 
Kora jotzaileak eskuetako erpuruak eta hatz erakusleak soilik erabiltzen ditu koraren sokak modu erritmikoan pultsatzeko. Gainerako hatzek soken alboetatik pasa eta makilei eusten diete tresna finko mantentzeko.

Kora jotzen ikastea oso zaila da, eskuz egindako munduko musika tresna sofistikatuenetakoa dela esaten da. Zailtasunaren arrazoietako bat lau hatz soilik erabiltzean datza.

Koraren soinuak harparena gogorarazten du, nahiz eta modu tradizionalean jotzen denean, gitarra flamenkoen estiloaren antz handiagoa duen.

Historia
200px|thumb|Griot baten marrazkia, 1872.
 Aurrekariak 
1300eko hamarkadan, Ibn Battuta bidaiariak aipatzen zuen Dughan musika laguntzen zuten emakumeek punteatzen zuten arkuak zeramatzatela. Ez zuen soka-kopurua aipatzen, baina horrek argi eta garbi erakusten du XIV. mendeko Maliko harpa-instrumentuak zeudela, eta korari buruzko lehen aipamen idatzia izan liteke.

 Kora 
Mandinga nazioari loturik dagoen musika tresna da kora. Gaur egun Mendebaldeko Afrikako herrialde ugaritan jotzen bada ere jatorria Gambian du. Ginean lauta erabili ohi zen eta Senegalen sabarra (eskuzko danborra). Ondoren koraren erabilpena asko hedatu zen.

Europarrek jasotako erreferentzia zaharrena 1799koa da, Mungo Park eskoziar esploratzaileak Travels in Interior Districts of Africa liburuan bildutakoa.

1972. urtean Jali Nyama Suso kora-jotzaile gambiarrak bakarkako diskoa atera zuenetik dozenaka disko iritsi dira eta Grammy Sari gehiago jaso dituzte zitara diskoek baino.

 Aldaerak 
XX. mendean Robert Grawi musikariak gravikord izeneko Kora elektriko bat sortu zuen, 24 soka dituena, baina kora bezala jotzen ez dena. Musikari berak bertsio akustiko bat ere sortu zuen, 21 sokatakoa, eta gravi-kora deitu ziona.

 Kora jotzaileak 
280px|thumb|Sona Jobarteh gambiarra lau hatzez kora jotzen.
Griotak dauden familietan sortu izan dira kora jotzaileak. Griotak Mendebaldeko Afrikako istorioen narratzaile tradizionalak dira.

 Egungo kulturan 
2023. urtean Ballaké Sissoko, Kora Tales izeneko filme dokumentala zuzendu zuten Lucy Durán eta Laurent Benhamou frantziarrek. Ballaké Sissoko maliar kora-jotzailea du protagonista koraren jatorria aurkitzea du xede.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Soinueneako fitxa

Kategoria:Afrikako musika tresnak
Kategoria:Harpa
Kategoria:Kordofonoak
Kategoria:Senegalgo musika tresnak
Kategoria:Gambiako musika tresnak
Kategoria:Gineako musika tresnak
Kategoria:Maliko musika tresnak