Eupatorium cannabinum

Eupatorium cannabinum Asteraceae familiako landarea da. Europan, Ekialde Hurbilean eta Erdialdeko Asian aurkitzen da. Aspaldian landare apaingarri gisa Txinan, Kanadan eta Estatu Batuetako lorategietan ere aurkitzen da.

Tximeletentzako oso erakargarria da. Eupatorium generoko 42 espezietatik Europan jatorria duen bakarra da.

 Deskribapena 
1'5 metrotako altuera har dezakeen landare belarkara da, zabaleran 1'2 metro ere bai. kimu gorri ilun edo gorrindol iletsuak ditu. Lore arroxakarak ditu multzotan bilduta. Fruitua 2-3mm-ko akenio bat da. 

Landare hemikriptofitoa da eta neguan zati aereoa galtzen du.

Landare iraunkorra, sendoa, 30-175 cm-ko zurtoinez hornitua, puberulentoa.

Hostoak kontrakoak dira, palmatisektak; kauliniarrak 3 - 5 lobulurekin lantzeolatuetatik obalatuetara, muturra akuminatuta, apur bat zerra forman eta laburki peziolatua.
Loreak 2 - 5 mm-ko diametroko kapituluetan biltzen dira, eta horiek, aldi berean, korinbo edo panikuletan biltzen dira; inbolokrua zilindrikotik kanpai-formakora, brakteak lerro gutxitan antolatuta; kanpokoak barrukoak baino askoz laburragoak dira, 6 mm ingurukoak, obatuak, ertza zabal eskariosoa eta normalean purpura kolorea izaten dute; errezeptakulua lautik ganbilera eta ezkatarik gabe.

Loreak tutu-formakoak dira, hermafroditak, eta korola zuria, arrosa edo purpura kolorekoak; 5 lobuluk osatzen dute kanpoaldera irekitzen den hodi bat, eta horietako bat luzeagoa da.

Androzeoak 5 estamine epipetalo ditu. Antera sagutatuak ditu, oinarriko apendize osoak edo urratuak dituztenak, eta estiloa inguratzen duen hodi bat osatzen dute.

Ginezeoak obario infero bat du, unilokularra, eta hortik estilo bakarti bat sortzen da, bi estigmekin.

Fruitua akenio bat da, zipsela, luzanga edo fusiformea, 3 mm ingurukoa, beltzaxka, 5 angelukoa, muturra moztua eta bilanoaren ileak koskekin eta ilara batean jarriak.

Uztailetik azarora loratzen da.

 Habitata eta ekologia 
Lurzoru heze eta itzaltsu samarretan hazten da, hala nola ur-ibilguetan, ubideetan eta baso freskoetan, itsas mailatik 800 metrora. Oso ohikoa da leku hezeetan, ibaiertzetan eta putzuz edo zingiraz betetako beste leku  batzuetan.

 Banaketa 
Europan, Asian, Amerikan eta Afrikako iparraldean hazten da.

 Propietateak 
 Printzipio mingotsak dituzte, eta tisana gisa gibela deskargatzeko koleretiko	gisa erabiltzen da.
 Diuretikoa, laxantea eta febrifugoa da.

Gosearen estimulatzaile, digestibo, kolagogo, hipokolesterolemiante, laxante, diuretiko, toniko, purgatzaile  (arazgarritzat jotzen da), emetiko, bermifugo, diaforetiko gisa erabili izan da. Erabilera topikoan, orbantzailea eta antiseptikoa da.

 Printzipio aktiboak 
Honela osatua: laktona, sesquiterpenikoa, germakranolido motakoa: eupatorina, eupatoripicrina; laktona diterpenikoak: kanaklerodanolidoa; beste laktona batzuk: kromolaenidoa, eukanabinolidoa. Inulina. Taninoak. Olio esentzialaren aztarnak, erretxina. Saponozidoak. Flabonoideak: eupatorina. 

 Taxonomia 
thumb
Eupatorium cannabinum Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 2:838-n argitaratu zen.1753. 

 Etimologia 
Eupatorium: grezieratik datorren izen generikoa, “aita noblearena” esan nahi duena. Bere izena Mitriades Handiari dagokio, K.a. I.mendean Pontoko erregea zena eta medikuntzaren lehen erabilera esleitzen zaiona. Izan ere, genero horretako espezieek, denboran zehar, zenbait izendapen arrunt hartu dituzte, batez ere herri-medikuntzari buruzkoak; horrek Eupatorim-aren propietateak nabarmentzeko balio du, nahiz eta gaur egun erabilera hori murriztu egin den, landare horietan dauden substantzia hepatotoxiko batzuen ondorioz.

cannabinum: “kalamua bezala” esan nahi duen epiteto latindarra. 

Sinonimia:
 Chrone heterophylla Dulac
 Cunigunda vulgaris Bubani
 Eupatorium allaisii Sennen
 Eupatorium birmanicum DC.
 Eupatorium cannabis-folium Gilib.
 Eupatorium caucasicum Steven
 Eupatorium dicline Edgew.
 Eupatorium finlaysonianum DC.
 Eupatorium hyrcanicum Steven
 Eupatorium lemassonii Biau
 Eupatorium lindleyanum F.Muell.
 Eupatorium longicaule DC.
 Eupatorium nodiflorum Wall. ex DC.
 Eupatorium ponticum Pall. ex Georgi
 Eupatorium simonsii C.B.Clarke
 Eupatorium syriacum Jacq.
 Eupatorium trifidum Vahl
 Eupatorium variifolium Bartl.

 Izen arruntak 
 Gaztelaniaz: cañamazo, cáñamo acuático, cáñamo de agua, cáñamo silvestre, cáñamo silvestre acuático, cáñamo verde, canabina, canabina de agua, cannabina, cannabina de agua, eupatorio, eupatorio con hojas de cáñamo, eupatorio de América, eupatorio de Avicena, eupatorio de los árabes, eupatorio no legítimo, eupatorio vulgar, garzota	blanca, orégano acuático, orégano de agua, zahareña. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Asteraceae
Kategoria:1753. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Sendabelarrak