Begoña Arroyo Aldekoa

Begoña Arroyo Aldekoa (Begoña, Bilbo, 1931ko abenduaren 5a - Bilbo, 2025eko abuztuaren 4a) dantzaria eta euskal dantzen irakaslea. Euskal dantzak lantzen dituen Salbatzaile Dantza Taldea sortu zuen 1978an Bilboko Castaños kaleko auzoan, Begoñaibarrean. Gaur egun, talde hori aktibo dago, eta lehen egunean bezain indartsua da.

Euskal dantza gizarteratzeko eragile nagusietako bat izan da Bilbo aldean. Bilboko eskoletan dantza sartu zuen 1980ko hamarkadan. Eta bera izan zen Bilbon egiten diren Olentzeroren desfilearen eta Santiagoko plazako erromerien sustatzaile nagusia.

 Dantzaria 
Begoña Arroyo neskatila zela hasi zen dantzatzen. Guztia Uribarrin hasi zen, Begoñak 12 urte zituenean. Garai hartan, Olaeta  eta bere taldea auzora joaten ziren dantzak erakustera eta haiekin ikasi zuen Begoñak dantzatzen. Gerora La Aneja eta Dindirri taldeetan ibili zen, eta talde bi horiekin Bizkaiko txoko askotan ibili zen.

Urte haietan garatu zuen bere dantzari ibilbidea, Kontrapas bezalako koreografia berriak ikasi eta ekarri zituen bere bi taldeetara. Madrilen dantza lehiaketa bat egon zen, Arroyo Anejako taldearen ordezkari izan zen orduan; esperientzia atsegina izan zen; hango giroan Kontrapas dantzatzen ikasi eta Dindirri taldean irakatsi zuen gero.

 Euskal dantzetan irakasle eta antolatzaile 
Urte batzuk geroago, 1978an, Arroyok Salbatzaile dantza-taldea sortzea erabaki zuen seme-alaben laguntzarekin (Begoña, Alberto, Gontzal eta Yolanda Lopez Arroyo). Ilusio eta ahalegin handiz urte askoan zehar zuzendu zuen  taldea gero.  Hasieran, jotak eta Begoñak zekizkien dantzak erakutsi zizkien auzoko haurrei. Laster lortu zuen entseguak egiteko toki bat, ordu-erdiz astean, El Salvador parrokiako lokaletan. Taldeari “Salbatzaile” izena eman zion (parrokiaren izena euskaraz), eta Euskal Dantzarien Biltzarrean federatu zuen, herrietako festetan eta Dantzari Egunean parte hartzeko.
ezkerrera|thumb|Salbatzaile eliza Begoñaibarran.
Parrokian denbora bat eman ondoren, taldea entseatzen hasi zen Bilboko Udalak auzoko merkatuan utzitako lokal batean. Bertara gero eta jende gehiago hurbiltzen zen lokalera dantzak ikastera. Auzoko festetan ateratzen ziren ahalegin handia eginez,  dantzazaleen arteko transmisioa bete-betean zebilen. Geroago, Castaños kaleko lonja batera joan zen Salbatzaile, eta gaur egun ere han dira entseguak. Taldekoak ez diren baina dantzan ikasi nahi duten 16 urtetik gorako pertsonentzako ikastaroak eskaintzen dituzte, batez ere erromerietarako dantzak irakasteko. 2014an, taldeak 200 kide inguru izan zituen, sei urtetik gorako haurrak eta helduak. Lehen Bilbon 15 talde zeuden eta orain 3 edo 4 besterik ez.

Antolatzaile moduan azken urteetan Arroyo kexu ibili zen jasotzen dituzten laguntza urriengatik. Aurreko urteetan hobeto funtzionatzen zuten ezkontzetan dantzatuta materialak erosteko dirua ateratzen baitzen, baina ezkontza kopurua asko jaitsi zen, eta, halakorik zegoenean, aurreskulariari bakarrik ordaintzen zitzaion. Hala ere, taldea aurrera atera zuten: urteetan bildutako material ugari zeukan taldeak (jantziak, arkuak, ezpatak, makilak, musika-tresnak...), urtean kuota bat kobratzen hasi ziren haur bakoitzeko, eta horrekin batera, loteria saltzen zuten eta Udalak kopuru bat ematen zien Santiagoko erromeria antolatzeko.thumb|2014
Euskal dantzei lotutako bizitza oso baten ondoren, txikienei irakasten eman ditu Arroyok azken urteak; izan ere, Arroyoren ustez dantzek garrantzi handia dute haurren heziketan, monitoreek ezer kobratu gabe irakasten dute, den-dena egiten dute artea eta gure lurra maitatzeagatik, oso garrantzitsua da espiritu horri eustea.   Euskal dantzek orokorrean arazoak izan dituzte azken urteetan mutilak erakartzeko. Baina Salbatzaile taldeko antolatzaile moduan Arroyok beti azpimarratu du taldeak auzoan jasotzen duen erantzun ona. Esate baterako, 2017ko inauterietan 270 lagun ibili ziren auzoko kaleetatik dantzan, 2018ko inauterietan 400 pertsona mugitu zituzten, haur, heldu, musikari eta jostunak kontuan hartuta, eta horrela urtez urte.

Begoña Arroyo eta Alberto Lopez dantzarien lau seme alabek lotura estua eduki dute Salbatzaile taldearekin, eta azken biak, Gontzal eta Yolanda, izan dira taldearen gidaritza hartu dutenak eta gaur egun hor ari dira.

 Euskal dantza gizarteratzeko eragilea 
Dantzari izatea, dantza-irakaslea izatea,  “Salbatzaile” taldearen sortzaile eta dinamizatzaile izatea ez zen nahikoa eta Bilboko eskoletan dantza sartzeari ekin zion 1980ko hamarkadan. Begoñaren ustez haur guztiek zortziko bat, jota bat... dantzatzen jakin behar zuten. Monitoreak koordinatu ziren, horretarako baimenak lortu ziren, eta horrela pixkanaka sartu ziren dantzak eskoletan. 1981/82 ikasturtearen inguruan, hasierako unean, gogo handia zegoen, eta 1985ean gehiago zabaltzen hasi ziren. Udalak berak kudeatu zituen, 1980 eta 1990 artean, eskolen eta dantza-taldeen arteko harremana.

Gainera, nabarmentzekoa da Begoña Arroyo izan zela Gabonetan Bizkaiko hiriburuan egiten den Olentzeroren desfilea ateratzea sustatu zuena. Hark banatu zituen Dantzariak aldizkariaren aleak eskoletan, hark instituzionalizatu zituen Santiagoko plazko erromeriak, eta arrakasta handiarekin irauten dute urtez urte.

 Landutako Dantzak 

 Bizkaia: Kaixarranka, Lanestosa, Atorrak eta Lamiak, Zinta-dantza, Arku-dantza, Sagardantza, Kontrapas,  Sardinerak, Dantzari-dantza osoa (agintariena, ezpatajoko txikia, banangoa, binangoa, ezpatajoko handia, zortzinangoa, makildantza eta txotxongiloa edo txakarrenkoa), Eskudantza,  Aurresku,  Jota, Arin-arin, Zozo-dantza, Zazpijauzi, Zahagi-dantza.
 Araba: Eltziegoko Dantzak (Eltziego), Guardiako Jota (Laguardia), Paloteados de Villabuena (Villabuena), Lekorako katea, Txakolin, Txulalai
 Gipuzkoa: Korpus-dantzak (Oñati), Sorgin Dantza (Lasarte-Oria), Tolosako ezpata dantza (Tolosa), Zumarragako ezpata dantza (Zumarraga) eta Gipuzkoako Pordon Dantzak

 Nafarroa: Arantzako neskatxa dantza (Arantza), Arizkungo Sagar Dantza (Arizkun), Baztango mutildantzak (Baztan), Baztango eskudantza (Baztan), Lantzeko inauteria (Lantz), Lesakako Ezpata Dantza (Lesaka), Lesakako Zaku zaharrak (Lesaka), Marzillako arku dantza (Marzilla),  Neska dantza (Jaurrieta), Olagueko Esku Dantza (Olague), Behenafarroako Inauteriak eta jauziak.

 Lapurdi:  Lapurdiko Inauteriak, Lapurdiko kaskarotak, Mutxikoak
 Zuberoa:Maskarada

 Aratusteak 
Urtero, Salbatzaile Dantza Taldeak Euskal Herriko aratuste desberdinak plazaratzen ditu. Hauek izan dira 2014-2023 urteetakoak:
+UrteaAratusteaLekua2014KaskarotakLapurdi2015BehenafarroaNafarroa Beherea2016LantzLantz, NafarroaSorgin DantzaLasarte-Oria, GipuzkoaAtorrak eta LamiakMundaka, Bizkaia2017LantzLantz, NafarroaSorgin DantzaOria, GipuzkoaAtorrak eta LamiakMundaka, Bizkaia2018LapurdiLapurdi2019Atorrak eta LamiakMundaka, BizkaiaLapurdiLapurdi2020BehenafarroaNafarroa BehereaZaku ZaharrakLesaka, Nafarroa2021COVID-19a dela eta, bertan behera utzi zen.2022COVID-19a dela eta, bertan behera utzi zen.2023Sorgin DantzaOria, GipuzkoaMomotxorroakAltsasu, NafarroaLapurdiLapurdi

 Sariak eta aintzatespenak 

 2024: Euskararen Nazioarteko Egunean, Bilboko Udalak Salbatzaile Dantza Taldea eta hiriko beste dantza taldeak omendu zituen euskal kultura eta euskararen alde egindako lanarengatik.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Salbatzaile Dantza Taldea
 Ander Altuna
 Marian Arregi
 Amaia Illarreta
 Pantxika Telleria

 Pilar López Júlvez
 Oier Araolaza
 Juan Antonio Urbeltz

 Kanpo estekak 
 Salbatzailea.org webgune ofiziala
 Emakume temati eta nekaezinaDantzan, 2025.11.20

Kategoria:Bilbotarrak
Kategoria:Bizkaiko dantzariak
Kategoria:Emakume dantzariak
Kategoria:Mahatsorriak
Kategoria:Uribarri
Kategoria:Bilbon hildakoak