Huda Akil

Huda Akil (; Damasko, Siria, 1945eko maiatzaren 19a) Siriako neurozientzialari bat da, eta haren ikerketa aitzindariak emozioen neurobiologia ulertzen lagundu du, besteak beste, mina, antsietatea, depresioa eta substantzien abusua. Endorfinek garunean duten eginkizunaren lehen froga fisiologikoak eskaintzeagatik eta endorfinak estresaren ondorioz aktibatzen direla eta minaren inhibizioa eragin dezaketela frogatzeagatik ezaguna da. 

Hope For Depression ikerketa-lantaldea osatzen duten zazpi zientzialari nagusietako bat da. Elkarrekin ikerketa-plan bat garatu zuten, genetikan, epigenetikan, biologia molekularrean, elektrofisiologian eta garuneko irudietan ezagutza aurreratuenak konbinatzen dituena, depresioarekin eta horrekin lotutako umorearekin eta nahasmendu emozionalekin lotutako abangoardiako ikerketa zientifikoa bizkortzeko ahaleginean. Bere ibilbidean zehar, sari ugari jaso ditu eta hainbat elkartetako partaidea izan da, batez ere, Society for Neuroscience-ko lehen presidente gisa aritu zen, munduko neurozientzia-erakunderik handiena.

 Biografia 

 Lehen urteak eta hezkuntza 
Akil Damaskon jaio zen, Sirian. Bertan, hezkuntzan, baita emakumeentzat ere, sinesten zuen familia batek hazi zuen, emakumeen hezkuntza baloratzen ez zuen leku eta garai batean. Frantziako eskola katoliko batera joan zen eskolaurretik bigarren hezkuntzaraino, eta han mundu osoko mojek hezi zuten. Bizitza zientifiko bat jarraitzeko inspiratu zen, Marie Curieri buruzko liburu bat irakurri ondoren. Liburu hori Frantziako mojetako batek eman zion liburutegian. Akilek bere bizitzako «inflexio-puntu» gisa aipatu zuen kasu hori, eta konturatu zen jakintza-zentroetatik, Erresuma Batua, Frantzia eta Estatu Batuak, urrun hazi zen emakume bat  zientzialari bihur daitekeela, Curie bezala.

Libanoko Beiruteko Amerikar Unibertsitatean lizentziatu zen. Unibertsitatera bigarren urteko ikasle gisa sartu zen, Rockefeller Fundazioaren beka bati esker. Beka horrek kalifikazio bikainak lortzea eskatzen zion, eta hori bereziki zaila gertatu zitzaion, ez baitzuen ingelesa arintasunez hitz egiten. Hala ere, baldintza hori bete eta cum laude lizentziatu zen Psikologian 1967an.

Lizentziatu ondoren, Akilek Beiruteko Amerikar Unibertsitatean jarraitu zuen irakaskuntza-ikaskuntza prozesu batekin urtebetez Estatu Batuetara bidaiatu baino lehen, Iowako Unibertsitatean ikasketekin jarraitzeko. Iowako Unibertsitatean, neurozientziaren eta farmakologiaren oinarrizko alderdiei buruzko ikastaro bat hartu zuen bere interesa erakarriz, eta horrek elektrofisiologiako laborategian txandakatze bat osatzera eraman zuen, non Steve Foxekin ikaskuntzari buruz ikertu zuen. Akil laster onartu zuten  Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen (UCLA) doktoretza lortzeko. UCLAn, John Liebeskindekin lan egin zuen minaren ikerketan eta, doktoretza osatu ondoren, Stanford Unibertsitateko Jack Barchasen laborategian sartu zen.

 Ibilbidea eta ikerketa 
Akilen ikerketak arlo asko biltzen ditu, baina emozioen ulermenean sustraituta dago. Bere karreran zehar, opiazeo-hartzaileei buruzko lanak, egitura-funtzioen analisiak, portaeraren azterketak, nahasmendu psikiatriko akutuaren neurobiologia, post mortem garunak eta ikerketa genetiko molekularra egin zituen. Akilek zera adierazi zuen: «Emozioen zirkuituak ulertzen saiatu naiz beti. Beti egon naiz interesatuta munduari erantzuteko prozesuak garuna nola aldatzen duen eta, era berean, garunak nola aldatzen dituen animalien ingurunea eta munduaren pertzepzioak. Asko gustatzen zait».

1970ean, Akil John Liebeskindekin elkartu zen, minaren neurobiologian interesatutako UCLAko irakasle laguntzailea, eta bereziki mamu-minaren neurona-zirkuituan zentratu zen, eta mamu-mina ez zela fenomeno fisiko hutsa, baizik eta rol psikologikoa ere bazuelaren ideian. Laborategiko beste kide batek ikusi zuen estimulazio elektrikoak murriztu egiten zuela minaren esperientzia hobetu beharrean, eta, horren ondorioz, Akilek eta David Mayer lankideak fenomeno hori ikertzen jarraitu zuten. Geroago «estimulazioz sortutako analgesia» (SPA ingelesez) deitu zioten. Arratoiekin lan egitean, estimulazioak hainbat leku mesentzefaliko eta dientzefalikotan estimulu mingarriei erantzuteko gaitasuna desagerrarazten zuela aurkitu zuten, eta beste hartzaile sentsorial batzuk gutxi kaltetuta uzten zituela. SPAren ideia hori bihurtu zen Akilen doktore-tesiaren gaia.

Ikerketa gehiago egin ziren arratoian D 'Amour eta Smithen buztanaren flick testa (Tail flick test) erabiliz,  garuneko monoaminek, dopaminak, noradrenalinak eta serotoninak betetzen zuten papera ikertzeko.  Akil eta lankideek lau metodo erabili zituzten monoaminen bideetako transmisioa aldatzeko: monoaminen erreserben agortzea, monoamina agortuen erreserben ordezkapena, monamina-sistemen indartzea, eta katekolaminaren hartzaileen blokeoa; lau metodoek barne-emaitza koherenteak eman zituzten. 

1977an, naloxona antagonista narkotikoak garunaren estimulazio elektriko fokalak eragindako analgesia partzialki ezeztatzen zuela aurkitu zuten. Ikerketa honetan analgesia sortu zen materia gris periakeduktiboan, burmuineko eremu bat dena eta opiazeoen lotura-gune ugari dituena. Azterlan horrek, une horretan egindako beste ikerketa batzuen emaitzekin batera, garunean sistema neuronal natural bat dagoela iradoki zuen, eta sistema horrek morfinaren antzeko substantzia bat erabiltzen duela analgesia sortzeko. Hala ere, ez zekiten sistema hori farmakologikoki aktibatu zen hartzailearen estimulazio zuzenaren bidez edo elektrikoki substantzia endogenoaren jariaketaren bidez. Jokabide-, farmakologia- eta biokimika-ikerketen konbinazio batek endorfinetara eraman zituen Akil eta Stanfordeko Bartxen Laborategiko lankideak; zehazki, entzefalina izeneko bi peptidoetara.

Ondoren, beste ikerketa-talde batzuen aurkako lasterketa bat sortu zen, morfina bezalako produktu kimikoak isolatzeko eta sistema zerk aktibatzen duen zehazteko. Funtsean, naloxonari erantzuten zion estresak eragindako analgesia mota bat garatu zuten. Aurreko ikerketetan oinarrituta, Akil-ek eta bere kideek ezarri zuten estres akutuaren motan peptido opioideak, entzefalinak eta endorfinak nabarmen handitzen direla, eta, aldi berean, minari erantzuteko gaitasuna murrizten dela.

Akilek peptido opioideen eta horien hartzaileen arloa ikertzen jarraitu zuen Michigango Unibertsitateko Osasun Mentaleko Ikerketa Institutuan, eta bertan oinarrizko zientzialari gisa lan egin zuen. Bere taldeak bere ikerketa-ahaleginak bere senar Stanley Watson-enekin konbinatu zituen, honek ere Michigango Unibertsitatean psikiatra biologiko gisa lan egiten zuelarik. Lau peptido opioide, beta-endorfina, disnorfina, metionina enkephalina eta leucine enkephalina eta horien hartzaileen anatomia ezaugarritu ondoren, bi taldeek bi hartzaile mota klonatu zituzten eta egitura-funtzioen analisiak egin zituzten, lotura endogenoekiko kidetasun eta selektibitate handiaren oinarri molekularra zehazteko. Urteetan zehar, bi laborategiek estresaren erreaktibotasunarekin eta antsietatearekin eta depresioarekin duten loturarekin lotutako mekanismo molekular eta neural ugari ikertu zituzten, eta opioideek eta horien hartzaileek estresak eragindako analgesian duten loturan zentratu ziren, baita estresaren hormona esteroidearen hartzaileek emozionaltasunean duten rolean ere.
 Sariak eta ohoreak 
Akil ospe handiko zientzialaria da, eta sari ugari jaso ditu bere ibilbidean zehar egindako ikerketa nabarmenagatik; besteak beste, 

 1993an Drogen Abusuari buruzko Institutu Nazionalaren Pacesetter saria.
 1994an Stanley Watsonekin batera, Robert J. eta Claire Pasarow Fundazioaren Neuropsikiatriako Ikerketa Medikoko Saria jaso zuen. 
 1998an, Akilek Columbiako Unibertsitateko Sachar saria eta Bristol Myers Squibb-eko Unrestricted Research Funds saria jaso zituen.
 2006an, Portaeraren Zientzietako John P. McGovern saria irabazi zuen AEBetako Arteen eta Zientzien Akademiaren eskutik.
 2007an, Mika Salpeter Bizitza Osoko Lorpenaren Saria eta Patricia Goldman-Rakic Neurozientzia Kognitiboaren Saria jaso zituen.
 2010ean, Paul Hoch Distinguished Research Service Award of the American College of Neuropsysychofarmmacology.
 Sarnat 2012 saria, Stanley Watson senarrarekin partekatutako Medikuntza Institutuarena.
 2013ko Association of American Medical Colleges erakundeak Zientzia Biomedikoen ikerketa nabarmenari emandako saria.
 Halaber, hainbat elkartetako kidea izan da, besteak beste, Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko Medikuntza Institutuan, Zientziaren Aurrerapenerako Ameriketako Estatu Batuetako Elkartean eta Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademian.
 Horrez gain, Ameriketako Estatu Batuetako Neuropsikofarmakologia Elkargoko presidente izan zen 1998an, eta Society for Neuroscience elkarteko presidente 2004an.
 Foundation for the National Institutes of Health-eko Neurozientzien Zuzendaritza Batzordeko presidentekidea da, eta Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko Medikuntza Institutuko kontseiluko kidea.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Huda Akil Zientzia Akademia Nazionalean
 Huda Akil Neurozientzia Molekular eta Portaeraren Institutuan

Kategoria:Damaskotarrak
Kategoria:Siriako zientzialariak
Kategoria:Neurozientzialariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak