Artizarraren trantsitu

Artizarraren trantsitua edo iragatea Artizarra zuzenean Eguzkiaren eta Lurraren artean igarotzen denean gertatzen den gertaera astronomiko bat da; gertaera hau Ilargiak eragindako eguzki-eklipseen antzekoa da, baina Artizarraren distantziak eta itxurazko tamainak Artizarra Eguzkiaren ageriko aurpegia 5 eta 8 ordu bitartean zeharkatzen duen puntu beltz txiki bat bezala bakarrik ikustea eragiten dute.

Artizarraren trantsituak aurreikus daitezkeen gertaera ezohikoenetako bat dira; izan ere, gaingiroki 243 urtean behin errepikatzen den eredu baten arabera gertatzen dira, elkarren artean 8 urtez eta hurrengo bikotearen mende batez baino gehiagoz banandutako iragate pare batekin. Aldizkakotasun hori Lurraren eta Artizarraren orbita-periodoek 8:13 eta 243:395eko neurgaiztasun-erlazioak betetzen dituztelako gertatzen da. XXI. mendean, 2004ko ekainaren 8an eta 2012ko ekainaren 5ean eta 6an gertatu ziren, eta hurrengoak 2117an eta 2125ean izango dira.

Artizarraren trantsituak garrantzitsuak dira neurketa eta ikerketa astronomikoak egin ahal izan direlako: historikoki, Eguzkiaren tamainari eta paralaxiaren bidez Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantziari buruzko lehen estimazio errealistak, eta gaur egun, exoplanetak bilatzeko teknika berriak.

Artizarraren iragateak behatzeko, eguzki-eklipse baten kasuan hartzen diren neurri berberak hartu behar dira, eta, bereziki, ez da inoiz Eguzkiari begiratu behar eguzki-iragazki egokirik gabe.

 Maiztasuna 
Artizarraren orbita Lurraren orbitarekiko 3,4° inklinatuta dago, eta, beraz, normalean Eguzkiaren gainean edo azpian agertzen da beheko konjuntzio batean. Artizarra bere nodoetatik hurbil Eguzkiarekin elkartzen denean gertatzen dira trantsituak (Artizarraren orbitak Lurraren orbita mozten duenean), eta, beraz, zuzenean Eguzkiaren eta Lurraren artean igarotzen da. Plano orbitalen inklinazioa 3,4°-koa bada ere, baliteke zenbait konjuntziotan Artizarra 9,6°-raino bereizita egotea.

Iragateen ondorengotzak 243 urtean behin gertatzen dira, Artizarra eta Lurra aldi hau igarotakoan ia posizio berean baitaude. Lurreko 243 aldi sideraletan, 88.757,3 egun guztira, Venusek 395 aldi sideral bete ditu dagokion orbitan, 224.701 egunekoa eta guztira 88.756,9 egun lurrekoak. Aldi hori Artizarraren 152 orbita-periodoei dagokie.

105,5; 8; 121,5 eta 8 urteko patroia ez da 243 urteko ziklo baterako posible den bakarra, Lurra eta Artizarra konjuntziora iristen diren uneetan dagoen desadostasun txikia dela eta. 1518 baino lehen, trantsituen ereduak 8, 113,5 eta 121,5 urtekoak ziren, eta k.a. 546. urtean gertatu baino lehen trantsituko zortzi tarteak 121,5 urtekoak izan ziren. Egungo patroiak 2846ra arte jarraituko du, eta 105,5, 129,5 eta 8 urteko patroiekin ordezkatuko da. Horrela, 243 urteko zikloa nahiko egonkorra bada ere, joan-etorrien kopurua eta horien banantze-aldiak denborarekin aldatzen dira.

Azken mendeetako eta hurrengo mendeetako iragateak honako hauek dira:
 Trantsituaren data(k)(1582ra arte juliotarrak) Orduak (UTC) Hasiera  Ertaina  Bukaera 1396ko azaroaren 23a 15:45  19:27  23:09 1518ko maiatzaren 25-26a 22:46  01:56  05:07 1526ko maiatzaren 23a 16:12  19:35  21:48 1631ko abenduaren 7a 03:51  05:19  06:47 1639ko abenduaren 4a 14:57  18:25  21:54 1761eko ekainaren 6a 02:02  05:19  08:37 1769ko ekainaren 3-4a 19:15  22:25  01:35 1874ko abenduaren 9a 01:49  04:07  06:26 1882ko abenduaren 6a 13:57  17:06  20:15 2004ko ekainaren 8a 05:13  08:20  11:26 2012ko ekainaren 5-6a 22:09  01:29  04:49 2117ko abenduaren 11 23:58  02:48  05:38 2125eko abenduaren 8a 13:15  16:01  18:48 2247ko ekainaren 11 08:42  11:33  14:25 2255eko ekainaren 9a 01:08  04:38  08:08 2360ko abenduaren 12-13a 22:32  01:44  04:56 2368ko abenduaren 10a 12:29  14:45  17:01 2490eko ekainaren 12a 11:39  14:17  16:55 2498ko ekainaren 10a 03:48  07:25  11:02

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak