Nerea Ezeiza

Nerea Ezeiza Ramos (Donostia) Euskal Herriko Unibertsitateko informatikari, ikertzaile eta irakaslea da. Informatika Fakultatean lan egiten du, Lengoaia eta Sistema Informatikoen sailean. Ixa Taldeko kidea izanik, euskararen prozesamendurako tresna garrantzitsua izan den lematizatzailea sortzeko egile nagusietako bat izan zen 2002an, eta geroago hainbat testu-corpus sortu eta etiketatzeko erabili du; besteak beste, XX. mendeko corpus estatistikoa, EPEC eta Lexikoaren Behatokia. Gainera, EHUko Informatika Fakultateko dekanoa da 2025etik, eta lehenago dekanordea izan zen 2017tik.

 Irakaslea unibertsitatean 
Irakaslea da Informatikako Ingeniaritza graduan eta Adimen artifizialeko graduan. Besteak beste, gai hauek irakatsi ditu: Konpilazioa, Konputazioaren eredu abstraktoak, baita Lengoaiak, Konputazioa eta Sistema Adimendunak irakasgaia ere.                              

Master-mailan Metodo induktiboak eta Metodo induktiboak hizkuntzaren tratamendu automatikoan irakatsi ditu, bi master hauetan:  "Hizkuntzaren Analisia eta Prozesamendua" izenekoan eta "Hizkuntzaren eta Komunikazioaren Teknologiak Erasmus Mundus Masterra (LCT)" masterrean.

EHUko Informatika Fakultateko dekanordea da 2017tik, berak koordinatzen ditu eskolen gelak, laborategiak, ordutegiak, ikasleak eta irakasleak.

 Ikertzailea hizkuntzaren prozesamenduan 
Hizkuntzaren prozesamenduaren arloan aritzen den Ixa Taldeko ikertzailea da. Ikerketa-lan horrek gizartean eta, batez ere, euskal komunitatean eta euskal kulturan izan duen eragina ere nabarmentzekoa da. Xuxen zuzentzaile ortografikoa eta itzultzaile automatikoak dira tresna ezagunenak, baina badira beste asko ere. Nereak landutako EUSTAGGER lematizatzailea, EDBL datu basea eta testu-corpus etiketatuak, esaterako.  Lan orokor hori dena aitortu zuen, besteak beste, 2013an Ixa Taldeak jaso zuen Abbadia Sariak.

 EUSTAGGER lematizatzailea 
Iñaki Alegriak 1994an egin zuen tesian Xuxen zuzentzaile ortografikoa eta Morfeus analizatzaile morfologikoa sortu zuen. Nerea Ezeizaren tesia haren jarraipena izan zen, EUSLEM euskararen lematizatzailea sortu zuen, geroago EUSTAGGER izena hartu zuena. Programa informatiko horrek esaldi bateko hitz bakoitza zein kategoria (izena, adjektibo, aditza...) duen zehazten du. Morfeusek hitz bakoitzaren kategoria eta analisi morfologiko posible guztiak lortzen zituen, hitzaren testuingurua kontuan hartu gabe. EUSTAGGERrek esaldi bateko aurreko eta atzeko hitzak zein diren kontuan hartuz, gauza zen testuinguru horretan hitzak duen lema eta kategoria asmatzeko.  

 Testu corpus etiketatuak 
Lematizatzaile hori hainbat tresnatan erabili da geroago, esaterako, UZEIk Euskaltzaindiaren enkarguz osatutako XX. mendeko corpus estatistikoa automatikoki lematizatzeko oinarria izan zen.

Geroago EPEC corpusean haruntzago joaz zen etiketatze mailan, kategoria morfologiko bakarrik ez, iesaldi mailako informazio sintaktikoa ere etiketatu zen300.000 hitzeko testu-bilduma batean  Euskararen Prozesamendurako Erreferentzia Corpuseko (EPEC) etiketazioa Dependentzia-Gramatikaren Teorian oinarrituta dago. Basque Dependency Treebank ere esaten zaio. 

Gutxienez aurreko bi testu-corpus horien sorkuntzan partu hartu zuen Ezeizak, eta gainera Euskaltzaindiaren Lexikoaren Behatokia egitasmoaren kidea izan da gero. Lexikoaren Behatokia proiektua Euskaltzaindiaren ekimenez abiatu zen, 2007an, Hiztegi Batuko Lantaldeak egindako proposamen bati erantzunez, eta lankidetzan Ixa Taldearekin, UZEIrekin eta Elhuyarrekin. Lankide nagusiak hauek dira: Andoni Sagarna, Miriam Urkia, Xabier Artola, Antton Gurrutxaga eta Nerea Ezeiza bera. Proiektuaren emaitza da izen bera duen corpusa, zeina web bidez kontsultatu baitaiteke. 65 milioi hitzeko testu-corpus bat eratu du 2018ra arte. Corpusa automatikoki prozesatuta dago, eta linguistikoki etiketatuta, eta hizkuntza-corpusek ohikoa duten kontsulta-funtzionalitatea eskaintzen dio erabiltzaileari.

 Ikerketa proiektuak 
Besteak beste, EHUko, Eusko Jaurlaritzako, Madrileko Ministerioko eta Europar Batasuneko deialdietako hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du.

2018an HiTZ ikerketa-zentroa sorkuntzan ere parte hartu zuen, Ixa eta Aholab taldeen indarrak batuz. Hizkuntza-teknologia ardatz duen zentro berri horretan 90 ikertzailek egiten zuten 2023an.

 EDBL datu base lexikala eta euskarazko hitzen kategoria-sistema 
Euskararen Datu-Base Lexikala edo EDBL (Donostia, 1992) euskarazko hitz eta morfemei buruzko informazio zabala biltzen duen datu-basea da, Internet bidez arakatu daitekeena. Euskarazko hitzez gain, atzizkiak-eta hartzen ditu. Esanahia barik, bakoitzaren propietate lexiko eta morfologikoak zehazten ditu definizio bakoitzak. Informazio hori Xuxen zuzentzaile ortografikoaren eta EHUko Ixa Taldearen beste tresna eta aplikazio askoren oinarri lexikala da.

Analisi morfologikoan eta lematizazioan euskarazko hitzak etiketatu ahal izateko, EDBL datu basean guztira 27 kategoria lexikal hauek definitu zituzten Nerea Ezeizak eta Ixa Taldeak:

 Sariak eta errekonozimenduak 
 2017: Bagerak bere 25. urteurrenean  Ixa Taldeari errekonozimendu saria
 2013: Abbadia saria. Ixa Taldea.
2013: Donostiako udalaren eskutik Ixa Taldearen aldeko adierazpen instituzionala.
 2012: Ibilaldian omendua teknologia berrietan euskara sartzeko egindako lanengatik beste hauekin batera: Lapurdiko Harluxetar lehengusu ingeniariak: Klaudio Harluxet eta René Harluxet; Aurki, Sustatu, Codesyntax: Luistxo Fernandez). UEUko Informatika saila: Olatz Arbelaitz; EHUko Donostiako Informatika Fakultatea: Iñaki Alegria eta Kepa Sarasola; EHUko Aholab Taldea: Inma Hernaez; puntueus: Iratxe Esnaola; kaixo.com: Aitor Lopez de Aberasturi; Erentzun ikastola: Fultxo Crespo; Hachtibista, sare sozialak: Gorka Julio; Euskal Jakintza: Maite Goñi.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Aduriz I., Aranzabe M.J., Arriola J.M., Atutxa A., Díaz de Ilarraza A., Ezeiza N., Gojenola K., Oronoz M., Soroa A., Urizar R. 2006 Methodology and steps towards the construction of EPEC, a corpus of written Basque tagged at morphological and syntactic levels for the automatic processing. In Wilson A., Rayson P. eta Archer D. (arg.), Corpus Linguistics Around the World, 1-15. Rodopi (Netherland).
 Alegria I., Aranzabe M., Ezeiza A., Ezeiza N., Urizar R. 2002 Robustness and customisation in an analyser/lemmatiser for Basque LREC-2002 Customizing knowledge in NLP applications workshop, pages 1-6, Las Palmas de Gran Canaria, 28th May 2002

 Ikus, gainera 
 Donostiako Informatika Fakultatea
 Xuxen

 Kanpo estekak 
 Nerea Ezeiza Ramos Inguma datu-basean
 Nerea Ezeiza Ramos Google Scholar-ren
 Ixa taldea.

 Nerea Ezeizaren argitalpen zientifikoak. Ixa Taldearen webgunean.
 Nerea Ezeizaren proiektu zientifikoak. Ixa Taldearen webgunean.

Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Udako Euskal Unibertsitatea
Kategoria:Euskal Herriko informatikariak
Kategoria:Donostiarrak
Kategoria:Hizkuntzaren prozesamendua
Kategoria:Euskarazko tesi egileak
Kategoria:Hizkuntzalaritza konputazionala