Adolfo Diz Aristizabal

Adolfo César Diz Aristizabal (1931ko maiatzaren 12a - 2008ko urriaren 12a) argentinar ekonomialaria izan zen, 1976tik 1981era Argentinako Banku Zentraleko presidentea izan zena.

 Biografia 
Diz Buenos Airesen jaio zen 1931n. "Vasco" izenez ezagutzen zuten bere lagunek eta familiak bere amaren euskal jatorriagatik, María Elisa Aristizabal Iparraguirre Lazaga y Gogorza. Martha E. Solari ohiarekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituen: Agustín, Joaquin, Diego, Rodrigo eta Ramiro.

 Formakuntza 
Diz Ekonomian lizentziatua lortu zuen Buenos Aireseko Unibertsitatean. Ondoren , Chicagoko Unibertsitatean onartu zuten, 1957an masterra eta 1966an Ekonomian doktoregoa lortu zuen. Milton Friedmanen ikaslea, Diz Latinoamerikako "Chicago Boys" eragin handikoen aitzindaria izan zen, non Chicagoko beste lizentziatu batzuekin harremanak landu zituen, hala nola Ernesto Fontaine, Roque Fernández, Carlos Rodríguez, Fernando de Santibañes eta beste argentinar ezagun batzuekin. Arnold Harbergerrek trebatutako ekonomialariak.

 NDF 
1967 eta 1968 artean Nazioarteko Diru Funtseko zuzendari exekutiboa izan zen. Argentinako finantza-ordezkari izendatu zuten Europan (Genevan), 1973ra arte jardun zuen, eta 1974an Latinoamerikako Moneta Ikasketen Zentroko (CEMLA) zuzendari izendatu zuten, moneta- eta banku-gaiak hobeto ezagutzea sustatzen duen erakundea. Latinoamerika eta Karibeko, baita politika fiskalen eta kanbio-tasaren alderdi egokiak ere. 

 Jardunaldia Banku Zentralean 
1976ko martxoaren 24an Berrantolaketa Prozesu Nazionalak, Argentinako azken diktadurak, Diz Argentinako Banku Zentraleko presidente izendatzea ekarri zuen apirilaren 2an. Argentinako Banku Zentraleko presidenteak, neurri handi batean, Ekonomia ministroaren menpe daude politika arduradun gisa, Juan Carlos de Pablo. Economists and Economic Policy: Argentina since 1958. eta bere aurreko asko bezala, Diz Ekonomia ministro berriak (kasu honetan, José Alfredo Martínez de Hoz) kargurako gomendatu zuen. Télam. April 5, 1976.

Diz-ek kanbio-tasa anitz sinplifikatu zituen truke-kontrolak ezabatzeko, eta negozioen sentimendua berreskuratu zen esportazio handiagoak, inflazio txikiagoak eta peso egonkortu zirelako. Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press, 1990. 

Ondoren, finantzak desarautzeko hainbat neurri hasi zituen. Lehenengoa, Finantza Erakundeen Legea, Banku Zentralak 1977ko ekainaren 1ean ezarri zuen eta nazioko finantza-sektorearen desarautze zabala ezarri zuen, merkataritza-bankuak barne, irabazteko asmorik gabeko bankuak debekatu eta 10 milioi USDko gutxieneko kapital-eskakizunak ezartzen zituen bitartean. Araudi berriak Argentinako kreditu-kooperatiba eta banku komunitario ugari itxi zituen, bizirauteko asmoz, Diz-ek 1979an Banco Credicoop sortzeko foru bat eman zien 

Barne-kreditua ere oztopatu zuten politika berriek, bereziki 1977ko Diru-Erregulazioko Kontu Legeak, gordailuen %45era erreserba-eskakizunak igo baitzituen, eta, ondorioz, zordunen interes-tasak bikoiztuz, eskari-gordailuen etekinak ezabatuz; BPGa, enpresen sentimenduaren hobekuntzaren ondorioz % 5 hazi zena, % 3 baino gehiago jaitsi zen politika aldaketa horien ostean inbertsio finkoak behera egin zuenean. Juan Carlos de Pablo. Economists and Economic Policy: Argentina since 1958. Argentina: From Insolvency to Growth. World Bank Press, 1993.

Inbertsio bankuak, aldi berean, Banku Zentralak haiekiko laissez faire ikuspegiaren arabera loratu zuen, baita errentagarritasun handiko kontuetan gordailuen aseguruaren hedapenagatik ere. 1979 inguruan Argentinan inbertsio-bide exotiko ugari egon ziren eskuragarri, eta finantza-sektore pribatuko kanpo-zorra 30.000 milioi dolar baino gehiagora igo zen bitartean (BPGaren herena). Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press, 1990. 

1978. urte amaieran aurkeztutako inflazioaren aurkako pakete baten parte (prezioak urtero % 175 igo ziren bi urtez), Dizek Martínez de Hozen Truke Ordutegia (Tablita) ezarri zuen. Aurretik iragarritako pesoaren debaluazioak pixkanaka-pixkanaka txikiagoak finantza-sektorea bultzatu zuen, eta ekonomiak onura atera zion bai kreditu-merkatuaren susperralditik, bai inflazio baxuagotik (1978ko tasaren erdira moteldu zena). Dena den, neurriz kanpoko crawling pegaren planteamenduak pesoa munduko moneta gehiegi balioetsienetako bat bilakatzen lagundu zuen 1980rako, eta BIRren erorketak, palanka handia duen banku berri bat, martxoaren 28an, kapital-ihesaren olatu bat piztu zuen, baten beldurrak zirela eta. berehalako krisia sortu zen. Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press, 1990. 

Dizek apirilaren 1ean erantzun zuen Banku Zentraleko 1050 Zirkularra ezarriz, Ekonomia Ministerioan diseinatutako neurria. Politikak hileroko mailegu-interesen ordainketak (Argentinan ia mailegu guztiak erregulagarriak dira) AEBetako dolarraren tokiko balioarekin lotu zituen . Juan Carlos de Pablo. Economists and Economic Policy: Argentina since 1958. Ordainketa balantzaren krisiak jasanezina bihurtutako egutegia 1981eko otsailean bertan behera utzi zuten, Lewis, Paul. The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press, 1990., eta bai Ekonomia ministroak eta bai haren babesleak, Adolfo Dizek, martxoaren amaieran utzi zuten kargua; Nahiz eta Banku Zentraleko informazio barruko informazioa jaso zutenek pesoaren erorketarekin etekina atera, etxe-jabe eta beste mailegu-hartzaile kopuru handi bat porrot egin zuten 1050 Zirkularrak ezarritako hileko ordainketen ondorioz.   

 Geroko karrera 
Banku Zentraletik irten ostean, Dizek irakasle-karrera hasi zuen Buenos Aires eta Tucumango Unibertsitateetan. Argentinako Unibertsitate Katolikoan, Belgranoko Unibertsitatean eta San Andreseko Unibertsitatean ere irakasle bisitari gisa aritu zen, eta azkenean Universidad del CEMAko fakultateko kide bihurtu zen, non Nazioarteko Finantzak irakatsi baitzituen Ekonomian Lizentziatura programaren barruan.

Aholkulari gisa, NMF, Munduko Bankua, Fondo Andino de Reservasentzat eta Latinoamerikako hainbat banku zentralentzat lan egin zuen, baita Afrikako, Erdialdeko eta Hegoaldeko Asiako eta Ekialdeko Europako hainbat herrialdetan ere. Diz Ekonomia Zientzien Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten 1994an. 

Ikertzaile gisa, eskaintza eta eskariari buruzko hainbat lan argitaratu ditu (Chicagoko Unibertsitatea), diru eskaintza (CEMLA, México), NDFren Baldintzaltasuna (Bostongo Erreserba Federalaren Bankua) eta eragin fiskalaren neurketa (FMI, Venezuela).

Diz Buenos Airesen hil zen 77 urte zituela; Cementerio Jardín de Paz- en lurperatu zuten, Pilar-en (Buenos Aires). 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Argentinako ekonomialariak
Kategoria:Buenos Airesko Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Eusko-argentinarrak
Kategoria:Buenosairestarrak
Kategoria:2008ko heriotzak
Kategoria:1931ko jaiotzak