Adel Xah

Ali-qoli Khan (), Adel Xah (, ) errege-izenaz ezagunagoa, afxariden dinastiako Irango xah izan zen.

 Familia eta hastapenak
Ali-qoli Khan Nadirren anaiaren, Ibrahim Khan, seme zaharrena zen. 1737an, tronura iritsi eta urtebetera, Nadirrek Maxhadko gobernadore izendatu zuen. Urte berean, Ketevan printzesarekin, Nadirren aliatua Teimuraz II.a georgiar erregearen alabarekin, ezkondu zen. 1740an, Abu'l-Fayzen alaba batekin ere ezkondu zen, Bukharako Khanerriaren gobernari zena.

 Boterera igotzea 
1743tik 1747ra, Ali-qoli Khanek Nadirren tropak gidatu zituen Kurdistango yazidien, karakalpaken, Korasmia eta Sistango uzbekiarren aurka. Gero, osabarekin arazoak izan zituen, azken honek, Nadirren mesfidantzarekin konbinatuta, 100,000 toman ezartzea erabaki zuelako. 1747ko apirilean, Sistango matxinoekin batera, Ali-qoli Khanek Herat okupatu zuen eta kurduak matxinatzera bultzatu zituen. Bere ofizialek, matxinatuen aurka zihoala, Nadir hil zuten, eta Ali-qoliri koroa eskaini zioten.

Maxhadera iristean, Ali-qolik indar leial bat bidali zuen Kalateko gotorlekura, non Nadirren seme guztiak hil zituzten, 14 urteko biloba izan ezik, Shahrokh Mirza. 1747ko uztailaren 6an, xah izendatu  eta Adel-Shah, "errege justua", errege-izena hartu zuen. Ebrahim Mirza bere anaia gobernadore bidali zuen Isfahanera, Ali-qoli Maxhaden bere georgiar kutun ezezagunarekin, Sohrab Khanekin, zegoen bitartean. Geroago, urte horretan, bere kurdu aliatu ohiak, goseteak jotako armada eta hiriburua hornitzeari uko egin ziotenak, garaitu eta bere jarraitzaileetako batzuk hil zituen. Gero Mazandaranen kontra abiatu zen, Qajar tribua mendean hartzeko alferrikako ahalegin batean. Adilen aginduz, Mohammad Hasan Khan qajarren buruzagia erail eta bere lau urteko semea, Aga Muhammad Khan izango zena, zikiratu zuen.

 Boterearen galera eta heriotza 
Bien bitartean, Ebrahim Mirza, Irango mendebaldearen gaineko kontrola sendotu zuena, bere anaiaren aurka matxinatu zen. Sohrab Khan- Adelen kuttuna- hil zuen eta, 1748ko ekainean, bere indarrak Azerbaijango sardarra zen Amir Aslan Khanekin batzeko joan zen. Azken honek, kopuruz handiagoa zen gudaroste baten buru, Gilandik aurrera egin zuen indar errebeldeak elkar ez zitezen, baina bere komandante askoren desertzioak bere erabateko porrota azkartu zuen. Adelek Teheranera ihes egin zuen, baina bertako gobernadore batek Ebrahimen esku utzi zuen Adel, eta honek itsutu egin zuen. Sei hilabete geroago, Ebrahim xa izendatu zuten, baina bere erregealdia berehala amaitu zen, estatu kolpe batek Nadiren biloba Shahrokh Mirza tronura ekarri zuen. Ebrahim itsutu egin zuten eta laster hil zen; Adel, berriz, Maxaden kateatu zuten, eta hil arte torturatu zuten.

 Familia 

 Erreferentziak 

Kategoria:Persiako erregeak
Kategoria:Irango xiiak