Mary-Dell Chilton

Mary-Dell Chilton (Indianapolis, Indiana, 1939ko otsailaren 2a) estatubatuar biologoa, landareen bioteknologia modernoaren sortzaileetako bat da.
 Biografia 

 Prestakuntza akademikoa 
Chiltonek eskola pribatu batean ikasi zuen lehen urteetan. Kimikako lizentziatura eta doktoretza Illinoisko Unibertsitatean (Urbana-Champaign) burutu zituen. Geroago, doktoratu ondoko lana burutu zuen Washingtongo Unibertsitatean.

 Ikerketa-karrera 
Chiltonek Washingtongo Unibertsitatean Saint Louisen irakatsi eta ikertu zuen. Fakultatean lanean ari zela, 1970eko hamarkadan eta 1980ko hamarkadaren hasieran, lehen landare transgenikoak sortu zituen ikerketa kolaboratibo bat egin zuen.

Chilton izan zen, 1977an, Agrobacterium-en Ti plasmidoaren zati baten presentzia zerealen zezidio ehunen DNA nuklearrean frogatzen lehena. Agrobacterium-en egindako ikerketak erakutsi zuen, halaber, gaixotasunak eragiteko ardura zuten geneak bakteriotik desagerraraz zitezkeela, baina horrek ez ziola eragiten beren DNA landare-zeluletan txertatzeko eta landarearen genoma aldatzeko gaitasunean. Chiltonek DNA transferentziaren ardura zuen plasmido bakterianoa desmuntatzeko jarraitu zituen urratsak deskribatu zituen. Bere laguntzaileekin batera, genetikoki eraldatutako lehen landareak ekoitzi zituen Agrobacterium erabiliz, Ti plasmido desarmatuaren eramailea (1983). Noizbait, "Agrobacteriumeko erregina" izena jaso zuen.

Chilton ehun argitalpen zientifiko baino gehiagoren egilekidea da. Distinguished Science Fellow bat da Syngenta Biotechnology, Inc enpresan. 1983an hasi zuen bere ibilbidea enpresa munduan CIBA-Geigy Corporation-ekin (Syngenta taldeko enpresa bat).

 Sariak eta aintzatespenak 

 Agrobacterium tumefaciens-ekin egindako lanagatik, Honoris-Causa doktoregoa lortu zuen Louvaineko Unibertsitatean, Philadelphia hiriko John Scott Medal, Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalean sartzea, eta Benjamin Franklin Medal Franklin Institutuko Bizitzaren Zientzietan.
 Crop Science Society of America erakundearen Presidentetza saria jaso zuen 2011n.
 Bere lorpenak eskertzeko, 2002an, Syngentak Mary-Dell Chilton Zentroaren sorrera iragarri zuen – hitzaldi eta administrazio zentro bat, enpresak Research Triangle Parken (Ipar Carolina) zituen instalazioei gehitu zitzaiena.
 2013ko ekainean, World Food Prizerako hautagai izendatu zuten.
 2015ean, Chilton aukeratu zuten National Inventors Hall of Fame-rako.
 2020an, Smithsonian National Museum of American History-n "The Only One in the Room" erakusketan agertutako zortzi emakumeetako bat izan zen.
 Chilton Landare Biologoen American Society-ko kide aitzindari gisa aitortua izan da.
 Teknologiaren eta Berrikuntzaren Domina Nazionala Biden presidenteak Chiltoni eman zion 2023an.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Mary-Dell Chilton Syngentan
 Mary-Dell Chilton Papers. 1947-1999
 Mary-Dell Chilton, científica que abrió el camino a la ingienería genética vegetal mujeresconciencia.com

Kategoria:Ingeniaritza genetikoa
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Emakume genetikalariak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume zientzialariak