Tsunami-lurrikara

Sismologian, tsumani-lurrikara bat lurrikara batek eragiten duen magnitude are handiagoko tsunamia da, epe laburreko uhin sismikoen bidez neurtua. Hiroo Kanamori sismologo japoniarrak 1972an sortu zuen terminoa. Gertaera horiek haustura-abiadura nahiko motelen ondorio dira. Bereziki arriskutsuak dira, tsunami handi bat itsasertzera konturatu gabe irits daitekeelako.

 Mekanismoa 
Tsunami-lurrikara baten ezaugarri bereizgarria da energia sismikoa denbora luzez askatzen dela (behe-maiztasunak) ohiko lurrikarekin alderatuta. Mota horretako lurrikarek, normalean, ez dute uhin sismikoen jarduera-gailurrik erakusten gertaera arruntei lotuta. Tsunami-lurrikara bat itsaspeko lurrikara gisa defini daiteke, eta, haren arabera, Ms gainazal-uhinaren magnitudea eta Mw uneko magnitudea nabarmen aldatzen dira; izan ere, lehenengoa 20 segundoko periodoa duten azaleko uhinen bidez kalkulatzen da, eta bigarrena, berriz, maiztasun guztietan energia guztiz askatzeko neurria da. Tsunami-lurrikarekin lotutako desplazamenduak askoz handiagoak dira uneko magnitude bereko lurrikara tsunamiekin lotutakoak baino, normalean bikoitza baino gehiago. Tsunami-lurrikarak hausteko abiadura 1,0 km/segundokoa izan ohi da, normalagoak diren beste mega-lurrikara segundoko 2,5-3,5 km-rekin alderatuta. Haustura geldoko abiadura horiek direktibotasun handiagoa eragiten dute, eta, hala, itsasertzeko sekzio laburretan lerradura handiagoak eragiteko aukera dago. Tsunami-lurrikarak subdukzio-eremuetan gertatzen dira batez ere, non sedimentuak dauden, material ahulago horrek haustura-abiadura motelagoak eragiten baititu.

Tsunami-lurrikarak eta 1946ko Aleutiar Uharteetako lurrikara aztertzen baditugu, ikusiko dugu momentu sismikoa oso denbora luzean askatzen dela. Azaleko uhinetatik eratorritako momentu eraginkorraren kalkuluek erakusten dute azkar handitzen dela uhin sismikoen maiztasuna, eta lurrikara arruntek, berriz, ia konstante irauten dute maiz. Itsas hondoaren deformazioaren iraupenak eragin txikia du tsunamiaren tamainan zenbait minutuz. Epe luzeko energia-askatzea ohikoa ez den hausturaren hedapen-abiadurekin behatzen da. Haustura geldoko abiadurak material nahiko ahulen bidezko hedapenarekin lotuta daude, hala nola, gaizki kontsolidatutako arroka sedimentarioz. Tsunamiko lurrikara gehienek lotura izan dute hausturarekin, subdukzio-eremu baten goiko aldean, non falka bat garatzen den alderantzizko failaren paretan. Tsunamiko lurrikarak ere zerikusia izan dute plakaren interfazearen goiko aldean subduzitutako arroka sedimentarioko geruza mehe batekin, lurrazal ozeanikoaren goiko aldean topografia adierazgarria duten eremuetan dagoen bezala, non hedapena goranzko norabidean dagoen, ziur aski itsas hondoraino.

 Tsunami-lurrikarak identifikatzea 
Tsunamiei alerta goiztiarrak emateko metodo estandarrak tsunami-lurrikara bat tsunamia gisa identifikatzen ez duten datuetan oinarritzen dira, eta, beraz, ezin dute tsunami kaltegarriak iragarri.

 Adibideak 
 1896, Sanriku 
1896ko ekainaren 15ean, Sanrikuko kostaldeak tsunami suntsitzailea jasan zuen, 38,2 m-ko olatu-altuera maximoarekin, eta 22.000 heriotza baino gehiago eragin zituen. Kostaldeko hiri eta herrixketako biztanleak erabat harrituta geratu ziren tsunamiaren aurretik mugimendu sismiko ahul bat besterik ez zelako izan. Tsunamiaren magnitudea Mt = 8,2 izan zen, eta lurrikarak, berriz, Ms = 7,2ko magnitudea besterik ez zuen adierazi. Desadostasun horrek haustura moteleko abiadura baino gehiago eskatzen du. Tsunamien sorreraren modelizazioak arrakastaz azaldu du desadostasuna; izan ere, goi-plakan "backstop"aren mugimendu horizontalak eragindako falkaren sedimentu leunenen deformazioarekin lotutako jasotze gehigarria kontuan hartzen du, eta Mw=8,0–8.1 magnitudea kalkulatzen du.

 1992 Nikaragua 
1992ko Nikaraguako lurrikara izan zen sare sismiko batekin erregistratu zen lehen tsunamia.

 Beste tsunami-lurrikara batzuk 
 1605 Nankaiko lurrikara
 1677ko Bōsōko lurrikara
 1771ko Yaeyamako lurrikara handia
 1791ko Okinawako lurrikara
 1907ko Sumatrako lurrikara
 1923ko Kamtxatkako lurrikara eta tsunamia
 1934ko Santa Cruzko lurrikara
 1932ko Jaliscoko lurrikarak
 1946ko Aleutiar Uharteetako lurrikara
 1960ko azaroko Peruko lurrikara 
 1963ko Kuril Uharteetako lurrikara
 1975eko Kuril Uharteetako lurrikara
 1982ko Tongako lurrikara
 1994ko Javako lurrikara
 1996ko Chimboteko lurrikara
 2002ko Guerreroko lurrikara: Mexikoko kostaldearen parean zegoen Mw 6,7 lurrikarak ez zuen aktibatu herrialdeko lurrikararen alerta-sistema, gailurra oso azeleratuta baitzegoen. Ia lubakien lurrikarak hautsi egin zuen Guerreroko arroila, eta tsunami ohiz kanpoko handi bat sortu ahal izan zuen.
 2006ko Pangandarango lurrikara eta tsunamia
 2010ko Mentawaiko lurrikara eta tsunamia
 2012ko El Salvadorreko lurrikara
 2015ko Torishimako lurrikara: 5,7 mw-eko lurrikara ertaina, Torishimak sortutako olatuetatik gertu, 0,5 metroko gehienezko anplitudearekin Hachijοjiman.
 202ko Hegoaldeko Sandwich uharteetako lurrikarak

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Tsunamiak