Berifikazionismo

Berifikazionismoa (Egiaztapen-teoria gisa ere ezagutua) zientziaren filosofiaren adarreko doktrina filosofikoa da. Haren arabera baieztapen bat esanahiduna da soilik egia logikoa bada (tautologiak) edo enpirikoki frogagarria bada (zentzumenen bidez berifikatua). Doktrina honen aurkakoa da faltsazionismoa. Azken horretan, hasierako hipotesia baliogabetu dezakeen behaketa-egitatea bilatzen bada, berifikazionismoan hipotesia berresten duten behaketa-egitateak gehitu behar direla ulertzen da, eta, beraz, hipotesia induktiboki finkatuta geratzen da.

Egiaztapenak Metafisikaren, Teologiaren, Etikaren eta Estetikaren adierazpenak arbuiatzen ditu, ezagutzan zentzurik ez dutelakoan. Adierazpen horiek esanguratsuak izan daitezke emozioetan edo portaeretan eragiteko, baina ez egiaren balioa, informazioa edo eduki faktikoa transmititzeko. Egiaztapena positibismo logikoaren gai nagusia izan zen, filosofia analitikoaren mugimendu bat, hogeiko hamarkadan filosofia eta zientzia bateratu nahi zituzten filosofoek sortu zutena ezagutzaren teoria naturalista komun baten pean.

 Jatorria 
Bi kontzeptu horiek (faltsazionismoa eta egiaztapena) indukzioaren arazoan sartzen dira, David Humek (1711-1776) lehen aldiz agerian utzi zuena. Egiaztapenari egindako kritika Karl Popperrek (1902-1994) neopositibismoari egindako kritiken barruan kokatzen da.

Indukzioaren arazoa zera da, esperientziak eskaintzen dituen datu partikularretan oinarrituta ezin dela zerbait unibertsala baieztatu. Milioika bele beltz ikusi arren, ezin da esan «bele guztiak beltzak direla». Beltza ez den bele bakar bat aurkitzen bada, berriz, honako hau esan daiteke: «Bele guztiak ez dira beltzak».
Nahiz eta C.S. Peirce pragmatista amerikarraren eta instrumentalismoa bultzatu zuen Pierre Duhem konbentzionalista frantsesaren obran lehenago teoria zientifikoa esperientzia egiaztagarriren batean oinarritzea helburu zuten printzipio filosofikoak aurkitu, berifikazionismoaren proiektua, 1920ko hamarkadan Berlingo zirkulutik eta Vienako zirkulutik abiatuz, epistemologia bat bilatzen zuten positibista logikoek abiarazi zuten, zeinaren bidez diskurtso filosofikoa, beren pertzepzioan, zientzia enpirikoa bezain esanguratsu izango baitzen.

Positibista logikoek esanahi kognitiboaren egiaztagarritasun-irizpidea Ludwig Wittgensteinen hizkuntzaren filosofiatik hartu zuten, 1921eko Tractatus liburuan planteatua, eta, Bertrand Russellek zuzendua, bereizketa analitiko-sintetikoa birformulatu nahi izan zuten, matematika eta logika konbentzio semantikoetara murrizteko. Hori egiaztapenera bideratzea litzateke, logika eta matematika, bestela, a priori ezagutza sintetiko gisa sailkatuko liratekeelarik eta egiaztapenaren azpian zentzurik gabeko ezagutza gisa definituko liratekeelarik.

 Kritikak 
Berifikazionismoa filosofo batzuek kritikatu dute, lehen aurreratu bezala Karl Popperrek, Vienako Unibertsitateko lizentziadunak, nahiz eta Vienako zirkuluaren parte ez izan. Popperrek hiru kezka nagusi identifikatu zituen egiaztapenaren teorian:

 Berifikazionismoak orokortze unibertsalak baztertzen ditu, "bele guztiak beltzak dira" bezala, zentzurik gabe. Aita Santuak argudiatzen du baieztapen unibertsalak ezin direla egiaztatu, baina faltsuak direla. Gainera, Popperrek dio unibertsalak zientifikoki baliagarriak izan daitezkeela. Gorago aipatutako indukzioaren arazoa.
 Berifikazionismoak onartzen ditu baieztapen existentzial faltsu batzuk, hala nola "gizotsoak existitzen dira", zientifikoki esanguratsu gisa sailkatzea, oraindik batenbat topatu ez delakoan.
 Bere logikaz, berifikazionismoak ez du zentzurik, enpirikoki egiaztatzerik ez dagoelako.

The Logic of Scientific Discovery (1959) obran Popperrek faltsutasuna proposatu zuen metodo hobe gisa hipotesi bat zientifikoa den zehazteko, nahiz eta gaizki ulertu den egiaztapenaren berrikuspen gisa. Albert Einstein eta Sigmund Freuden ikuspegi kontrajarriek informatuta, Popperrek faltsutasuna proposatu zuen zientzien berezko eredu gisa, esanahiaren teoria gisa baino gehiago. Popper ohartu zen Einsteinek bere teoriak gezurtatuko zituzten datuak bilatzen zituela; iragana oinarri zuten etorkizuneko kasuei buruzko iragarpenak egiten zituen, eta gero gehiago ikasten saiatzen zen bere hipotesiaren baliozkotasuna probatzeko. Freudek, aldiz, bere teorietara egokitzeko molda zitezkeen datuak erabiltzen zituen, eta bere teoriak iragana azaltzeko eginak ziren, ez etorkizuna azaltzeko. Popperren ustez, horrek argitzen zuen zientziaren eta sasi-zientziaren arteko funtsezko aldea.

Popperrek uste zuen hipotesi zientifikoak ez zirela inoiz guztiz egiaztagarriak, ezta "baieztagarriak" ere Rudolf Carnapen tesiaren arabera. Sasizientzialariak dira konklusio bat atera eta informazioa bilatzen dutenak beren teoria egiaztatzeko. Zientzialariek, aldiz, hipotesi bat erabiltzen dute gaur egungo datuetan oinarritutako azalpenik probableena adierazteko, eta hipotesi okerra frogatu nahi dute ikasten jarraitu ahal izateko.

Bestelako kritikak jaso ditu berifikazionismoak:

 Willard Van Orman Quineren "Enpirismoaren bi dogma" artikuluak, 1951n, banaketa analitiko eta sintetikoari eraso zion eta, antza denez, programa egiaztatzailea jasanezin bihurtu zuen. Carl Hempel-ek, egiaztapenaren barne-kritikarik handienetako batek, egiaztagarritasun-irizpideari buruzko iritzi bera atera zuen berriki.

 1958an, Norwood Hansonek azaldu zuen behaketa zuzenak ere bildu, sailkatu eta informatu egin behar direla, teoriak gidatuta eta mugatuta, eta horrek ikusmin eta interpretazio horizontea ezartzen du, nola behaketa txostenak, inoiz neutralak, teoriaz betetzen diren.

 Thomas Kuhnen 1962ko The Structure of Scientific Revolutions (Iraultza Zientifikoen Egitura) liburuak, zientzia iraultzaileak oinarrizko fisikaren barruan iraulitako zientziaren paradigmak identifikatu zituenak, fundazionalismo zientifikoarekiko konfiantza modu kritikoan ezegonkortu zuen, normalean, oker bada ere, egiaztazionismoari egotzitako teoria.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Faltsazionismo

 Kanpo estekak 

Kategoria:Epistemologia
Kategoria:Filosofia-terminologia
Kategoria:Enpirismoa