Bayano

Bayano (Ballano, Vallano edo Bayamo) XVI. mendeko esklabo egindako afrikar matxinatuen buruzagia izan zen Panaman, beltz zimarroia. Bayanoren matxinadak bezala ezagutzen direnak zuzendu zituen.Charles C. Mann: 1493. Uncovering the New World Columbus Created, Vintage Books, New York City, 2012, p. 449.Pedro de Aguado: Historia de Venezuela, libro 9, capítulos 9–13

 Biografia 
Bere jaioterria ezezaguna bada ere, bi hipotesi dira. Batetik, fray Pedro de Aguadoren arabera, Sierra Leonako Mandingen kidea zen. Bestetik, yoruba zela, hizkuntza horretako bayanni hitzak trumoiaren jainkoaren fededunek gurtzen duten idolo edo objektu bat izendatzen duelako.

 Bayanoren matxinadak 
Matxinada noiz hasi zen ez dago argi. Batzuen arabera, atlantikoa zeharkatzen zuen beltz tratularien itsasontzian hasi zen. Besteen arabera, Kolonbiarekin mugan dagoen Darién probintziara, Panamara, iritsi ondoren.Emmanuel K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. (editor.): Dictionary of African Biography, volumen 1 (Abach–Brand), Oxford University Press, New York 2012, p. 406 

Iturriaren arabera, 400 eta 1.200 zimarroi artean batu zituen eta Ronconcholon izeneko palenque bat ezarri zuten egungo Chepo edo Bayano ibaitik gertu. Bost urte baino gehiago iraun zuten gerrillari-gerran, beren komunitatea eraikitzen ari zirela. Espainiarrek, Carreño kapitaina buru zutela, palenquea suntsitu eta Bayano bera harrapatu zuten. Francisco Carreño kapitainak gobernadorearen aurrera eraman zuen. Honek Bayanoren krimenak eta lapurretak barkatu eta bake-hitzarmen bat sinatu zuen harekin, aske utzita. Bayano eta bere kideak erresistentzia agertzen jarraitu zuten. 

 Atxiloketa 
Azkenik, Pedro Urtsuak Bayano eta bere 300 soldadu atxilotu zituen. Bayanoren kideak Panamatik kanpora saldu zituzten, berriro antolatu ez zitezen. Aguadoren arabera, Peruko erregeordeari, Hurtado de Mendoza, bidali zion Bayano, Limara. Honek berriz Espainiara bidali zuen, Sevillara hain zuzen ere.

 Aitortzak 
Panamako hainbat eremu geografikok Bayanoren izena daramatzate, besteak beste, Bayano ibaia, Bayano lakua eta Bayano kobak.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Diarios de campo | Cap. 4: Las resistencias afro. El reino de Bayano - ICANH

Kategoria:Sevillan hildakoak
Kategoria:Panamako historia
Kategoria:Afrikarrak
Kategoria:Esklaboak
Kategoria:XVI. mendeko biografiak