Maria Eduarda Barjona de Freitas

María Eduarda Brak-Lamy Lopes Alves Barjona de Freitas, ezagunagoa María Eduarda Barjona de Freitas izenez, izengoitiz    Maria Arade, Maria Luísa Aguiar, Pimentel de Vabo edo  (Alcoutim, Portugal, 1882ko irailaren 13a – Porto, Portugal, 1952ko uztailaren 18a) portugaldar  kazetaria, idazlea, ikertzailea eta literatura-kritikaria izan zen. Erizain militarra ere izan zen, eta 1917an Sidónio Paisek antolatutako estatu-kolpean jaso zuen bere zerbitzuen aipameneko domina.

 Biografia 
Alcoutimen jaio zen 1882ko irailean eta hurrengo urteko martxoan bataiatu zuten. Algarveko Lagoan ikasi ondoren, São Joseren Colégio das Irmãs Dominicanas delakoan, 20 urterekin O Ladrão izeneko lehen ipuina Diario Illustrado-n argitaratu ondoren, Parisera joan zen Dekorazio Artistikoko ikastaroa egitera. Bi literatura sari jaso zituen.    

Portugalera itzultzean, Lisboako Arte Fakultatera joan zen, eta Maria Arade, Maria Luísa Aguiar eta Pimentel de Vaboren izengoitiak hartu zituen. Horiekin artikuluak idatzi zituen hainbat egunkari portugaldar, frantses, italiar eta belgikarrerako, besteak beste: A Luz, O Rebate, O Mundo, La Pensée, La Razione, La Republicana eta Le Rappel.  

1911n, Jornal da Mulher-en zuzendaria izan zen, eta harekin lankidetzan jarraitu zuen, Lisboa utzi eta 1914an Portora joan ondoren. 1931n hartu zuen berriro zuzendaritza.

Porton egin zuen Portugalgo Gurutze Gorriaren erizaintza-ikastaroa Lehen Mundu Gerran, eta 1918an Portoko Ospitale Militarrean sartu zuten. Aurreko urtean 1. Aipamen Domina jaso zuen, Sidónio Paisek egindako estatu-kolpean egindako zerbitzua eskertzeko, Bernardino Machado Portugalgo errepublikako presidente ohia garaitu baitzuen.  

Bi urte geroago, 1919an, Porton Iparraldeko Monarkia izenez ezagutzen zen monarkiaren kontrairaultza gertatu zen. María Eduarda hiritik irten zen bi hilabeteko alabarekin, eta Lisboako Estrela ospitale militarrean lan egitera joan zen. Portoko ospitale militarrean utzi zuen postua, eta, ondorioz, desertore izana leporatu zioten. Atxilotu eta, 13 eguneko kartzela-zigorra bete ondoren, aske utzi zuten. Kasua artxibatu egin zen, ezin baitzen frogatu desertatu zuela Lisboan aurkeztu zelako. Teniente mailarekin erretiratu zen.  

Aldi horretan zehar ez zion inoiz utzi idazteari, eta A Luta egunkari errepublikanoko Arte e o Lar atalaren arduraduna izan zuen. Horretarako, hainbat artikulu idatzi zituen, besteak beste, Maria Arade izengoitiaz Amadeo de Souza Cardoso margolariari buruz idatzitakoa nabarmentzen da.   

Ikertzaile gisa ere aritu zen, koadernaketa artistikoari eta liburuaren historiari buruzko zenbait liburu argitaratuz.  

1924an Portugalgo Zientzien Akademiako kide izateko gonbita baztertu eta Portugalgo Zientzia eta Arteen Akademia sortu zuen, baina ez zuen arrakastarik izan.  

1926an, pertsona itsuentzako liburutegi bat sortu zuen, Braille liburuekin, eta Lisboako Cegosko Nossa Senhora da Saúde Asiloari eman zion. 

1952ko uztailaren 18an hil zen Porton, mintegi batean parte hartzen zuen tokian. 

 Lana 
Bere lanen artean honako hauek nabarmentzen dira:   

 1923 - Eterna Luta: Tentativa para o Restabelecimento do Poder Temporal do Papa.   

 1935 - Martírio: Cenas da Vida Conventual do Sécilo XVIII.   

 1937 - A Arte do Livro.   

 1937 - Manual do Encadernador, Livraria Sá de Costa.   

 1941 - Manual do Decorador de Livros e do Dourador de Livros.   

 1945 - Um livreiro encadernador frances em Portugal
 1952 - Os Livreiros de Lisboa Quinhentista.   

 Sariak eta aintzatespenak 

 Aipamen Domina (1. zk.) jaso zuen  Sidónio Paisek 1917ko estatu-kolpean erizain militar gisa emandako zerbitzuengatik.
 Haren izena Alcoutim eta Faroko toponimian agertzen da.
 Seixalgo Udal Ekomuseoak bere 1.500 dokumentuz osatutako dokumentu-funtsa,  María Eduarda Barjona de Freitas Funtsean gordetzen du.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Errepublikaren Aurpegiak erakusketa, non María Eduarda omendatutako figuretako bat izan baitzen (2020)

Kategoria:Portugalgo kazetariak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Portugalgo idazleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak
Kategoria:Literatura kritikariak
Kategoria:Emakume erizainak
Kategoria:Erizain militarrak
Kategoria:Porton hildakoak