Tropaeolum majus

Tropaeolum majus, kaputxina, Amerikako landare apaingarria da, hosto erorkorrekoa, eta parke eta lorategietan landatzen da. Iberiar penintsulako kostaldeko eremuetan, basatu egin da.
Kaputxina urteko landarea da, ilerik gabe eta zaporetsua. Lore gorri, laranja edo horiak dituzten aldaera asko daude, kalizak bost sepalo ditu eta korolak bost petalo desberdin. Loreek eta hostoek iturri-belarraren antzeko zapore mina dute.

 Deskribapena 
Landare igokariak dira, urtekoak. Hosto azpi-orbikularrak, 3-10 cm-ko diametrokoak, glabroak, osoak edo uhin formako ertza dutenak; txortenak 15-20 cm luze. Pedunkuluak, 10-20 cm luze; sepaloak, 15-18 mm luze eta 8-9 mm zabal, berdeak –horixkak, espoloia, 25-35 mm luze; petalo osoak edo izurtuak, horixkak gorriak marra eta puntu horixka edo moreekin; goikoak, arekadunak, 30-40 mm luze; behekoak, 15-20 mm luze eta 12 mm. 10 mm-ko luzerako karpeloak, fruituan saihets zimurtsuekin.

 Historia 
Tropaeolum hitza grekozko Τ ροποιον-etik dator eta  trofeo txikia esan nahi du, hostoen eta loreen antolaketaren ondorioz. Zona batzuetan, monjeen txanoa deitzen zaio loreen formagatik. Jesuitek landarea Europara sartu zuten XVI. mendean, eta hango hostoak eta loreak nola erabiltzen zituzten erakutsi zuten. Indietako murtxuerzo, Peruko edo jesuiten berroa. Rembert Dodoens botanikoak  bere lorategian landatu zuen 1600ean.

Boliviako goi-lautadetan eta, oro har, Andeetako eremuan, Tropaeolum tuberosum espeziea dago. Gaztaina baten tamainako tuberkuluak ditu eta kolore karmesi ederreko loreak, 50 cm baino gutxiagoko altuerakoak. Tuberkulu horiek oso zapore latza dute, eta kaputxinakoaren antzeko zaporea. Herrialde horietan nahiko elikagai kontsumitua da. Tropaeolumari ere texao deitzen zaio, eta lorea Arequipa hiriaren ikurra da, Peruko hegoaldean.

Baratzetan  landatzen ohi dira bere usainagatik izurriteak uxatzen dituztelako. Barraskiloak,  beldarrak, inurriak eta saguak uxatzen dituzte eta afido eta aza-tximeletak erakartzen dituzte tranpa gisa jokatuz. 

 Taxonomia 
Tropaeolum majus Lineok deskribatu eta Species Plantarum 1: 345ean argitaratu zuen. 1753. Lineoren alaba Elisabeth Linnék loreak sortzen duen enomeno optiko botaniko bat deskribatu zuen artikulu zientifiko batean 19. urte zituela: loreak tximistatxoak diruditen distirak egiten ditu, eta horren azalpenari Elizsabeth Linné Fenomenoa esaten zaio harrezkero.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1753. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Amerikako flora
Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Landare inbaditzaileak
Kategoria:Esentzia olioak