Melchisédech Thévenot

Melchisédech edo MelchisédecThévenot (ca. 1620 – Issy, 1692ko urriaren 29a) idazle eta fisikari frantsesa izan zen, burbuilazko nibelaren asmatzailea eta frantsesezko igeriketari buruzko lehen tratatuaren egilea. Erregearen kartografoa, diplomazialaria eta liburuzaina ere izan zen. Haren Relations de divers voyages curieux lanak europar batek XVII. mendean munduaz ikas zezakeen guztia biltzen du. Bere iloba ospetsuak, Jean de Thévenot-ek, jaso zuen bidaiekiko zaletasuna.

 Biografia 
Ez dakigu ezer haren jatorriaz. Bibliako izenak juduen edo, seguruenik, higanoten jatorria adierazten du. Ezezaguna da, halaber, non iritsi zitzaion dirutza, nabarmena dudarik gabe, eta ingelesa, latina, greko zaharra, hebreera, arabiera eta turkiera ezagutu zituen. Dakiguna da enbaxadorea zela Genovan 1647an eta Erroman 1650eko hamarkadan. Alexandro VII.a aita santua aukeratu zuten 1655eko konklabera joan zen.

Erregearen liburuzaina izan zen 1684an, eta Frantziako Zientzia Akademiako kide izan zen 1685ean.

 Lan zientifikoak 
Bere lanak ugariak izan ziren. Astronomia, fisika, medikuntza eta matematika ikasi zituen. Sifoiari eta kapilaritateari buruzko esperimentuak egin zituen, psychotria disenteriarako konponbide gisa proposatu zuen eta limoi-zukuaren onurak sustatu zituen. Bere garaiko jakintsuekin Europa mailan korrespondentzia izan zuen, besteak beste, Christiaan Huygens, Henry Oldenburg eta Jan Swammerdam. Horietako batzuk Issyn geratu ziren harekin, non Niels Steensenek egun batean giza burmuin bat disekzionatu baitzuen publiko erne baten aurrean. Henri Louis Habert de Montmor-en inguruan bezala, bere biribilera joan baitzen, pixkanaka Thévenot-en inguruan bere izena daraman akademia bat sortu zen eta 1666an Zientzia Akademia sortu zuenetako bat izango da. 

1660an edo 1661ean, Melquisedec Thevenot-ek burbuilazko nibela asmatu zuen. Tresna alkoholez bete, harriz muntatu eta lentilla batez hornitu zuen. Asmakizunaren berri eman zien Londresko Robert Hookeri eta Florentziako Vincenzo Vivianiri. Adrien Auzout-ek Zientzia Akademian erabiltzea gomendatuko du 1666an Madagaskarrerako espedizio bat abian jarri zenean.

 Igeriketa artea 
eskuinera|thumb|240x240px| «Nager the tête tournée vers le Ciel» Thévenot-en L'Art de nager -en ilustrazioa.
1696an Parisen agertu zen Art de Nager demontré par figures avec des avis pour se baigner utilement [Igeriketa-artea irudiek erakusten dute bainu erabilgarria izateko aholkuekin]. Liburua ingelesera itzuli zen 1699an; Benjamin Franklin, igerilari gogotsua eta hegatsen asmatzailea izan zen bere irakurleetako bat. XVIII. mendean Frantzian bi edizio berri argitaratu ziren, bakoitza historia eta ondorioak aztertzen zituzten tesiekin gehituta. Liburu honi esker bular-igeriketa zabaldu zen Europan eta horrekin batera frantsesek, ia mende batez, igeri egiten ikasi zuten.

 Bidaia bitxiak 
Bidaiarien istorioak ziren bere pasioetako bat. Bere bizitzaren amaieran, Thévenotek 290 eskuizkribu zituen, eta horien inbentarioa egin zen 1692an eta haien bilduma Bibliothèque du roi-k eskuratu zuen (ikus artikulua frantsesez) 1712an. 1663 eta 1672 artean Relations de divers voyages curieux qui n'ont point estar publiées, et qu'on a traduit ou tiré des originaux des voyageurs français, espagnols, allemands portugais, anglois, hollandais, persans, arabes & autres orientaux, données argitaratu zuen. au public par les sons de Melchisedech Thevenot; le tout enrichi de plantes non décrites, d'animaux inconnus à l'Europe, & de cartes géographiques qui n'ont point encore été publiées [Argitaratu ez diren, eta frantses, gaztelania, aleman, portuges, ingeles, holandar, persiar, arabiar eta ekialdeko beste bidaiari batzuetatik itzuli edo hartutako hainbat bidaia bitxiren kontuak, Melkisedek Thevenot-en ardurapean publikoari emanak; guztiak deskribatu gabeko landareekin, Europan ezagutzen ez diren animaliekin eta oraindik argitaratu ez diren mapa geografikoekin aberastuta]. Jean Chapelainek hauteman zuenez, Thévenoten lagun guztiek lagundu zuten bilduma honen helburua "apporter de quoy s'exercer au raisonnement des contemplateurs de la nature" da [naturaren kontenplatzaileen arrazoibideari gauzatzen dena eskaintzea]. Jean Chapelain, Lettre à Carel de Sainte-Garde, 6 février 1664. "

Antzinako autoreen laburpen batzuez gain, hala nola Cosmas Indicopleustes, badira 1449 eta 1672 urteen artean honako eskualde, herrialde edo kontinente hauetan egindako bidaien berri, batzuetan argitaratu gabeak, oso edo laburtuta: Errusia, Krimea, Tartaria, Txina, Formosa, India, Persia, Arabia, Lur Santua, Siam, Bengala, Borneo, Egipto, Filipinak, Japonia, Afrika, Amerika. Multzoa 55 faszikuluz osatuta dago, oparo ilustratutako lau liburukitan bilduak: flora, fauna, jantziak eta ohiturak irudikatzen dituzten grabatuak, txinatar, kaldear eta mandaear idazkera-sistemen erreprodukzioak, gutunak eta mapa geografikoak, haietako batzuk Thévenotek berak marraztuak. Liburuki bakoitzaren hainbat edizio daude eta edukia aldatu egiten da. Voltaire-k, Turgot-ek, d'Holbach-ek, de Brosses-ek, John Locke-k, William Beckford-ek eta bere lagun Antoine Galland-ek, Mila gau eta bat gehiagoren itzultzaileak, kopiak zituzten.

Thevenot 1687an Sinarum Philosophus izenburupean argitaratutako Konfuzioren testuen bilketan ere parte hartu zuen, eta, dudarik gabe, arrastorik geratzen ez diren beste hainbat lanetan. Leibnizek, txantxetan, Briaréerekin alderatu zuen, ehun beso eta berrogeita hamar buru zituen antzinako greziarren munstroarekin, “un des plus universels que je connoisse” zela esan zuen; rien n'échappe à sa curiosité» [ezagutzen dudan unibertsalenetako bat; ezerk ez dio ihes egiten zure jakin-minari]. Gottfried Wilhelm von Leibniz, Lettre à Pellisson-Fontanier, 28 de marzo de 1692.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Trevor McClaughlin, «Sur les rapports entre la Compagnie de Thévenot et l'Académie royale des sciences», en Revue d'Histoire des sciences, 1975, XXVIII/3, p. 235-242.
 Trevor McClaughlin, «Une lettre de Melchisédech Thévenot», en Revue d'Histoire des sciences, 1974, XXVII/2, p. 123-26.
 Nicholas Dew. «Reading Travels In The Culture Of Curiosity: Thévenot’s Collection Of Voyages», en Journal of Early Modern History 10, no. 1-2 (2006), p. 39-59.
 Nicholas Dew. Orientalism in Louis XIV’s France (Oxford: Oxford University Press, 2009).

 Kanpo estekak 

  Relations de divers voyages curieux (1663-72) : Texte
  Bibliotheca Thevenotiana (1694) : Inventaire des manuscrits de Thévenot
  Étude sur les Relations de divers voyages curieux
  Biographie et sources bibliographiques

Kategoria:Paristarrak
Kategoria:Frantziako Zientzien Akademiako kideak
Kategoria:XVII. mendeko Frantziako idazleak
Kategoria:Frantziako fisikariak