Beirazko harmonika

Beirazko edo kristalezko harmonika instrumentu idiofono bat da.

Benjamin Franklin-ek 1762an egindako kopa musikalen jokoa jotzearen automatizazio baten emaitza da, Cambridgen (Ingalaterra) Edward Delaval ingelesak (1729-1814) freskagarriz betetako ardo-kopen kontzertua ikusi ondoren. Sobre Edward Delaval en el sitio The Glass Harmonica; en inglés. Jendaurreko lehen emanaldia urte hartan bertan izan zen Marianne Davies ingelesaren (1743 edo 1744- ca. 1818) interpretazioarekin, geroago bere ahizpa txikiarekin, Cecilia Davies sopranoarekin (ca. 1756-1836), bira egingo zuena, hau oraindik ere neskato bat izanik. Dublinen (1763an), Londresen eta Europa kontinentalean ere aritu ziren, non Mozart familiarekin harremanetan jarri ziren. Sobre Marianne Davis en The Glass Harmonica. Cecilek eta Mariannek Benjamin Franklinekin harremana izan zuten. Correspondencia de Benjamin Franklin en la que se menciona la armónica de cristal; en The Glass Harmonica.

Beirazko harmonika tamaina ezberdinetako beirazko plaka edo ontzi multzo batek osatzen du, horizontalean gainjarritako eta lerrokatuta, jotzen ari diren bitartean biratzen dituen pedal bati uhal batek lotzen dituen ardatz batek zeharkatuta, josteko makina zahar baten moduan. Behatzak arin bustiz eta biraka egiten diren bitartean plakak ukituz jotzen da, soinu garbia sortzen duena. Gaur egun lau zortziduneko erregistroa du.

Leku batzuetan debekatuta zegoen, kaltegarritzat jotzen zelako. Ukitzen zutenengan minbizia eragiten omen zuen; nahiz eta gaur egun jakina den benetako kausa lehen kristalak egiten ziren beruna zela eta berunaren intoxikazioaren kausa ere izan zitekeela, horregatik, erabilera gero eta ohikoagoa da, hori bai, berunik gabeko kristalez egindako harmonikekin.

Gaur egun oso gutxi erabiltzen den instrumentua da, nahiz eta musikari batzuek, Tom Waits abeslariak Swordfishtrombones diskoan, berrikuntza nahian soinua zabaltzeko erabili duten arren.
Iraganean zegoen beiraren berunaren arazoa zela eta (musikariengan intoxikazioak eragiten zituen), txirulek ordezkatu zuten. 1980ko hamarkadaz geroztik, berriz ere erabiltzen da Donizettiren Lucia di Lammermoor operako Madness Scene ospetsuaren zenbait bertsiotan.

 Erreferentziak 



 Kanpo estekak 

 Thomas Bloch-en gunea, beirazko harmonika jotzailea.

 Thomas Bloch-en bideoak, beirazko harmonika eta beste instrumentu batzuekin.

 Bideoa: Sugar Plum Fairy dantza, Intxaur-hauskailua (Tchaikovskiy) balletaren suitekoa; beirazko harmonika: William Zeitler.

Kategoria:Igurtzi-idiofonoak