Amina (Zazzauko erregina)

Amina edo Aminatu (Zazzau, 1533 - Zazzau, 1610) XVI. mendearen erdialdean Zazzau hiri-estatuko erregina izan zen (egun, Nigeriako ipar-mendebaldean dagoen Zaria hiria). Hausa herriaren pertsonaia historikoa da.PBS.org - Global Connections: Roles of Muslim Women"Amina of Zaria," in UXL Encyclopedia of World Biography (2003), http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5229/is_2003/ai_n19152012/

 Biografia 
Nikatau erregearen, Zazzauko 22. gobernaria, eta Bakwa Turunku erreginaren alaba izan zen. Karami eta Zaria izan zituen neba-arreba. David E. Jones antropologoak jasotako ahozko historiaren arabera, Amina aitonarekin hazi zen, bere gortean, eta berarengandik jaso zuen gai politiko eta militarrei lotutako irakaskuntza.

Hamasei urterekin Magajiya (itxuraz oinordekoa) izendatu zuten, eta berrogei emakume esklabo(kuyanga) jaso zituen opari.

Gurasoak hil zirenean, 1566. urtearen inguruan, Karami errege bihurtu zen eta Amina haren zaldunen lidergotza hartu zuen, haren gaitasun mitilarrei esker ospe handia lortu zuen. Oraindik ere bere trebezia gogoratzen da "Amina, Nikatauren alaba, gizonak gerrara eramateko gizon bat bezain gai den emakumea" abesten da.

 Zazzauko hedapena 
ezkerrera|thumb|Aminaren konkistak
1576an Karami hil zenean Aminak erregetza hartu zuen. Zazzau, jatorrizko zazpi Hausa Estatuetako bat izan zen (Hausa Bakwai). Daura, Kano, Gobir, Katsina, Rano eta Garun Gabas izan ziren besteak. Zazzau estaturik handienetako bat zen eta esklaboen merkatua asetzen zuen. Izan ere, esklabo saltzaile arabiarrek Kano eta Katsinako esklaboen merkatuetan saltzen zituzten pertsonen iturri nagusia zen.

Koroatu eta hiru hilabetera, Zazzauko lurraldea zabaltzeko 34 urteko gerra hasi zuen Aminak. 20.000 soldadu eta 1.000 zaldunek osatzen zuten bere armada, zeina ondo entrenatuta zegoen eta beldurra pizten zuen. Herriari egindako lehenengo iragarkietako batean "armak birzorrozteko" deia egin zuen. Hurrun zeuden lur-eremu handiak konkistatu zituen, Kwararafa eta Nupe barne.

Lur berriak mugatu eta babesteko, lurrez egindako hormekin inguratu zituen. Horma hauek 1904ra arte mantendu ziren, hau da, britainiarrek Zazzau konkistatu zuten arte. Egun ere hainbat mantendu dira eta  (Aminaren hormak) izenarekin ezagutzen dira.

 Heriotza 
Aminaren heriotzaren inguruabar zehatzak ez dira ezagutzen. Dan Tafa, XIX. mendeko erudito musulmanak dioenez, "Attaagar izeneko leku batean hil zen" eta Sidney John Hogben arabera, leku hori Atagara litzatzeke, egungo Idah-tik gertu dagoena. Hala ere, iturriak kontraesankorrak dira, beste batzuk Vom Jos-en hil zela diote.

 Aipamenak erreferentzia historikoetan 
ezkerrera|thumb|Domingo Texeiraren mapa (1573)|253x253px
Domingo Teixeira kartografo portugaldarren mapan (1573) "Castelo Damina" (Amina gaztelua) ageri da.BnF : Planisphère de Domingos Teixeira 1573 Muhammed Bellok ere, Sokotoko sultana, Amina aipatu zuen Ifaq al-Maysur (1836 urte inguruan) testuan.Muhammad Bello, Infaq 'l-Maysuur, chapter 7, translated Muhammad Shareef, (Sennar, Sudan,2008)  Kano-ko Kronikan (XIX. mendea) ere aipatua da.H. R. Palmer, ed. Humphrey Fisher. R. A. Adeleye, "Hausaland and Bornu,  Zariako kronikan ez da Amina aipatzen.E. J. Arnett, "A Hausa Chronicle" Journal of the Royal African Society 9 (1910), p. 161-62; 165.Abdullahi Smith,"Some Notes on the History of Zauzau under the Hausa Kings," in M. J. Mortimore, ed.M Adamu, "The Hausa and their Neighbors in the Central Sudan," in D. T. Niane, ed.

 Aitortzak eta herri kultura 
 Lagos State-ko Arteen Antzoki Nazionalean Amina erreginaren estatua dago.
 J.S. Emuakpor-en Queen of Zazzau (2018) fantasia historikoko eleberriaren protagonista da.
 Roye Okuperen Malika: Warrior Queen (2017) komikiaren pertsonaia nagusia Aminaren inspirazioa du.
 Steve Mcqueenen Small Axe filmetako bosgarren atalean bere aipamena egiten da.
 Age of Empires bideojokoaren III. edizioan Hausa zibilizazioaren lider bezala agertzen da.
 Europa Universalis IV jokoan ere ageri da, Zazzauko gobernari gisa.
 Izu Ojukwuk zuzendutako Amina (2021) filmak tronua hartu zueneko momentua islatzen du. 

 Genealogia 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Afrikako historia
 Hausa Erresumak
 Nigeria

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nigeriako erregetza
Kategoria:1610eko hamarkadako heriotzak
Kategoria:1530eko hamarkadako jaiotzak
Kategoria:XVII. mendeko emakumeak
Kategoria:Erreginak
Kategoria:Afrikako emakume agintariak
Kategoria:Nigeriako emakumeak
Kategoria:XVI. mendeko emakumeak