Lacubegi

Lacubegi (agian Lacubehi, Lacubex edo Lacubeg) Uxuen agertu zen aldare bateko idazkunean aipatzen den jainko edo jainkosa indigena da. Jainko edo jainkosa horren izena Lacubegiri (edo Lakubegi) eskainitako aldarearen inskripzioan dokumentatu da bakarrik, eta aldarea bera botozko opari moduan eskaini zioten jainko edo jainkosa horri. 

 Aldarea 

Oinarri karratuko prisma zuzeneko pieza da. Erdiko gorputzean, inskripzioa du aurrealdean eta erliebeak alboetan. Inskripzioa oso ondo landuta dago karaktere erregularrekin, behar bezala lerrokatuta eta banatuta. Bi alboetan, aurrez ikusten den zezen (edo behi) baten burua irudikatu da, erraz eta kontu handiz landutako diseinuaz. Zokaloak eta erlaitzak moldurak dituzte, nahiz eta erlaitzaren aurrealdea moztuta egon. Bi ertzetan galerak izan dira, eta ezkerraldean ebaki nabarmena dago zezenaren (edo behiaren) irudian.

Aldare hau antzeko beste baten ondoan dago, jatorri berekoa, baina alboko erlieberik gabea, Jupiter erromatar jainkoari subjektu berberek eskainia.

 Idazkuna 
Testuak Coelite Telesphorosek, Festak eta Telesinusek Lacubegiri egindako eskaintzaren berri ematen digu. Eskaintzaileak libertoak edo esklaboak izan daitezke; eskaintzaileetako batek bakarrik ditu bi izen (nomen eta cognomen) eta, beraz, baliteke hiruretatik bera izatea pertsona libre bakarra. Bestalde, Telesinus eta Telesphoros greziar jatorrikoak dira eta, esklaboei izen grekoak eman ohi zitzaizkiela kontuan hartuta, egiantzekoa da bai bi gizon horiek, baita haiekin batera ageri den Festa emakumea ere esklabo edo esklabo ohiak (libertoak) izatea.

Bestalde, kontuan hartu behar da Lacubegi izenaren azken -i hori latinaren datiboaren marka izan daitekeela. Horrela balitz, jainko edo jainkosaren izena bere forma nominatiboan, Lacubeg litzateke.

 Zezen-burua 
Lacubegi-ren inskripzioa duen aldarearen albo batean, gorago esan den bezala, zezen-buru bat irudikatu zen erliebean. Batzuen ustez jainko edo jainkosaren irudikapena litzateke eta beste batzuek uste dute sakrifizioan eskainitako zezenaren oroitzapena edo sakrifizioaren irudikapena bera litzatekeela. Berez, erromatar aldareetako albo bietan arrunta zen sakrifizioetako objektuak paratzea; adibidez, likidoak jaurtitzeko zeremoniatan erabiltzen ziren pitxarrak, cochleareak (koilara modukoak)ikus patera artikulua, secéspitak  'labanak' eta abar. Edonola ere, Euskal Herriko beste leku dezentetan (eta gutxiago beste leku batzuetan) agertu diren aldare taurobolikoekinTaurobolium, zezenaren sakrifizioa esan nahi du. lotu da Uxueko monumentua; adibidez, Amurrion aurkitutakoarekin. Alicia Maria Canto historialariak zezen edo behi burua duten beste aldareekin lotu du Uxuekoa eta ilargiarekin lotzen duen jainko edo jainkosa baten gurtza Uxuen epizentroa zuela proposatu du. 

 Teonimoaren balizko esanahia 
Aldarea Zuriako herri hustuko Andra Mariaren baselizan agertu zen, sakristian. Handik hurbil Lakumulatu aurkintza dago, eta honen barrenean antzina herria izandako Laku ('toki urtsua', jatorriz) dermioa. Uxuetik gertuago jainko izenarekin eite izugarria duen Lakubeli-ko zokoa dago.

Izenak bi osagai ditu: laku eta begi. Patxi Salaberrik dio laku 'leku urtsua' adierazteko erabiltzen dela.
Jose Viccente Huartek ere laku eremu urtsua dela dio, latinetik hartutako mailegu goiztiarra, baina haratago doa eta azpimunduarekin eta emankortasunarekin lotzen du. Izenaren bigarren osagaia, "-begi", behiarekin edo begirekin lotu izan da.

Gaur egun, Nafarroako Museoan dago ikusgai. Oraindik ez da ezagutzen zein izan zen bere jatorrizko lekua.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Uxue
Kategoria:Erromatartze garaiko epigrafia Euskal Herrian
Kategoria:Nafarroako museoaren bildumak
Kategoria:Eusko-akitanierazko izendun idazkunak
Kategoria:Antzinako euskal-akitaniarren erlijioa
Kategoria:Euskara Antzinaroan
Kategoria:Baskoiak