Damaris Cudworth Masham

Damaris Cudworth Masham (Cambridge, Britainia Handia, 1659ko urtarrilaren 18a - Londres, 1708ko apirilaren 20a) idazle, filosofo eta teologo ingelesa izan zen, izaera protofeministakoa eta emakumeen hezkuntzaren aldekoa. Karrera luze batekin, bere lanik garrantzitsuenak Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia (1696) eta Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko noizbehinkako pentsamenduak (1705) dira. Bere garaiko pentsalari bikainen estimua irabazteko goi-mailako hezkuntza formalaren gabezia gainditu zuen. Bereziki nabarmentzen da John Locke filosofoaren adiskidetasun luze eta elkarreragintsuagatik. 

 Biografia 
Damaris Masham 1659ko urtarrilaren 18an jaio zen Ingalaterrako Cambridgen.  Damaris Mashamen eta Ralph Cudworth platonikoaren alaba zen, Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea.Broad, Jacqueline, 2002, Women Philosophers of the Seventeenth Century, Cambridge: Cambridge University Press. Gutxi dakigu bere hezkuntzaz, baina abantaila bat izan zuen: liburutegi handi samarra zuen familia batean jaio zen. Nahiz eta ikusmen-arazoak izan eta aita bere belaunaldiko gizon jakintsuenetako bat izan, ez zion ez latinik ez grekorik irakatsi, nahiz eta frantsesa ikasi zuen, ezinbesteko baldintza baitzen garai hartan alcurnia handia sortzeko eta ideia ilustratuak zabaltzeko.Hutton, Sarah, 2010, “Damaris Masham”, The Continuum Companion to Locke, P. Schuurman and S.-J. Savonius Wroth (eds.), London & New York: Continuum, pp. 72-6. Geroago latina ikasi zuen, Lockeren Hezkuntzari buruzko zenbait pentsamendu lanean gomendatutako metodoaren arabera. Filosofian zuen interesa Cambridge Ralph Cudworth, Henry More eta John Smithen platonikoen irakurketaz hornitu zen, eta hori baliagarria izan zitzaion Lockerekin adiskidetasun emankorra sortzeko.

Hala, garai hartako emakume gehienek ez bezala, Damaris Cudworthek familia eta adiskidetasun baten abantailak zituen, filosofiarekiko interesa garatzea sustatu zutenak. Aldiz, 1685ean Essexen ezkutari eta bederatzi seme-alabarekin alargun zen Sir Francis Mashamekin ezkondu izanak ez zituen bere aukera filosofikoak sustatu. Seme bat izan zuen berarekin, Francis Cudworth Masham.Broad, Jacqueline, 2002, Women Philosophers of the Seventeenth Century, Cambridge: Cambridge University Press.Frankel, L. (1989). Damaris Cudworth Masham: A Seventeenth Century Feminist Philosopher. Hypatia, 4(1), 80-90. URL = http://www.jstor.org/stable/3809935

Ez da Damaris Cudworth Masham erretraturik gorde.

 Bere filosofia 
Lady Mashamen lan filosofikoak haren jarduera filosofikoaren zati txiki bat besterik ez ziren. Locke-ri egindako gutunek eta Leibniz-ekin izandako korrespondentziak erakusten dutenez, filosofiarekiko interesa azkenean argitaratu zuena baino askoz ere handiagoa izan zen. Bere bi liburuak, Un discurso sobre el amor de Dios (1696) eta Pensamiento ocasionales en referencia a una vida cristiana o virtuosa (1705), modu anonimoan inprimatu ziren bere ideiak zabaldu ahal izateko asmoz, bere izenpean argitaratzeak mugatu egingo baitzuen emakumea izateagatik. Lockeren biografia bat ere argitaratu zuen, filosofoaren lehen inprimatuetako bat.Ready, K. (2002). Damaris Cudworth Masham, Catharine Trotter Cockburn, and the Feminist Legacy of Locke's Theory of Personal Identity. Eighteenth-Century Studies, 35(4), 563-576. URL = http://www.jstor.org/stable/30054005

Cudworth-en bi lanek, Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia eta Noizean behingo pentsamenduak, gizakien ikuspegi baikorra eskaintzen dute, zoriontasunerako maitasunak eragindako izaki arrazional eta sozial gisa. Ideia hori arrazoimenaren ariketa erregulatzailearen bidez lortutako plazera gozatzean datza. Haren arauen arabera, horrek zorion handiago batera garamatza. Bi lanetako elementu lokkeanoen ondorioz, batzuek zuzenean Locke-ri esleitu zizkioten. Hala ere, aurrekarien platonismoa nabaria da oraindik ere, batez ere bi tratatuak lotzen dituen jarrera erlijioso eta etikoan, etika praktikoarekin zerikusia baitute. Locke eta Cambridgeko platonikoek bezala, Lady Mashamek zioen morala arrazoian eta jarduteko askatasunean oinarritzen dela. Ados daude, halaber, etikaren amaiera giza zoriontasuna dela, eta bertutea gauzatzeko adimenaren antolamendu zuzena behar dela. Lockerengandik hurbilago dago epistemologian, etikari dagokionez, Cudworthengandik (aita) hurbilago dago Lockerengandik baino, printzipio moralak gauzen izaeraren parte diren aldetik independenteak direla onartzen duelako, aukera askean eta borondatearen aurka sinestea.Broad, Jacqueline, 2006, “A Woman's Influence? John Locke and Damaris Masham on Moral Accountability”, Journal of the History of Ideas, 67: 489-510.

 Locke-rekiko korrespondentzia 
Damaris Cudworth eta Locke 1682 baino lehen ezagutu zuten elkar uneren batean (segur aski Edward Clark lagunaren bidez).Hutton, Sarah, "Lady Damaris Masham", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/lady-masham/ Alderdi guztietan, Lockek estimu handian zeukan filosofo bezala, bereziki bere pentsamenduaren defendatzaile bihurtu zenean. Haien arteko harremana, lehenengo etapetan behintzat, adiskidetasun intelektual hutsa baino gehiago zen. Bere lehen gutunen artean, maitasun pastoraleko poema batzuk daude, Plume, Philoclea eta Philander izenekin, eta Lockeren Herbehereetako urteetan gai filosofiko ugaritan egokitzen jarraitu zuten.Ready, K. (2002). Damaris Cudworth Masham, Catharine Trotter Cockburn, and the Feminist Legacy of Locke's Theory of Personal Identity. Eighteenth-Century Studies, 35(4), 563-576. URL = http://www.jstor.org/stable/30054005"Erlijioa gizateria osoaren kezka da; filosofia, haren bereizgarri, munduko arazoetatik libre daudenena bakarrik... eta, izan ere, bizitza honetako plazerak hain dira hutsalak eta iragankorrak, eta bere kezkak hainbestekoak eta mingotsak dira, non uste baitut norbait oso doilorra eta tentela izan behar dela beste zerbaitetan asetasuna ez bilatzeko, norberak uste badu aurkitzeko dagoela".        1688ko apirilaren 7a

 Leibnizekiko korrespondentzia 
1704 eta 1706 bitartean, Lady Mashamek korrespondentzia izan zuen Leibnizekin. Horrek aukera eman zion Leibnizen filosofia zuzenean eztabaidatzeko eta Leibnizek bere aitaren, Ralph Cudworth, filosofia eztabaidatzeko. Lady Mashamek Leibnizen filosofia zeharka baino ez zuen ezagutzen 1695eko El Periódico de los sabios egunkariaz, eta Bayle Rorarius-en artikuluaz Diccionario histórico y crítico aldizkariaren lehen edizioan. Leibniz ez zuen aintzat hartu hainbat puntutan, baita aurrez ezarritako harmoniaren, substantziaren izaeraren eta hautamenaren teorian ere. Lady Mashamek aitaren “Unibertsoaren Benetako Sistema Intelektuala” defendatu zuen. Esaten zuen ez zegoela ados Leibnizekin zabaldu gabeko substantzia bezala existitu ote zitekeen, eta, aldi berean, harenganako begirunea eta Pierre Bayle bezalako aurkariengandik defendatzeko prest zegoela adierazten zion. Leibnizekin izan zuen korrespondentzian ere nabaria da ez zituela utzi Locke ezagutu aurretik sinatu zituen Platonen printzipioak.Phemister, Pauline, 2007, “‘All the time and everywhere everything's the same as here’: the Principle of Uniformity in the Correspondence between Leibniz and Lady Masham”, in Paul Lodge (ed.), Leibniz and his Correspondents, Cambridge: Cambridge University Press.

 Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia 

Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldi bat (1696) John Norris eta Mary Astell-en gutun bilduma bati erantzunez idatzi zen, Carta acerca del amor de Dios (1695) izenarekin argitaratuak. Norrisek eraso egin zion, 1690ean, Azaleko hausnarketa lanean, Locke Ensaidaren Giza adimenari buruzko saiakera lanari. Lady Mashamek Norrisi eta Astelli egindako kritika ere, zeharka, Nicolas Malebrancheri zuzendua, Norris ikasle ingeles garrantzitsuena izan baitzen. Cudworth-ek "gupida" gisa definitu zuen maitasuna ikuspegi lockeanotik. Norrisek esan zuen Jainkoa zela guretzat plazeraren berehalako kausa, eta, beraz, gure maitasunaren objektu bakarra eta propioa zela. Izakiak, beraz, noizbehinkako efektu atseginen arrazoi hutsak dira guretzat, eta gure izakiekiko maitasuna Jainkoarenganako maitasuna baino txikiagoa eta bigarren mailakoa da. Erantzun gisa, Lady Mashamek argudiatu zuen Jainkoarenganako gure maitasuna ez zetorrela Jainkoarenganako jainkozko ideia batetik, baizik eta gure inguruko mundua behatzetik; hortik ondorioztatzen dugu, arrazionalki, Jainkoarenganako maitasuna behar dugula. Norrisen kalterako eragozpen nagusia moraltasunaren oinarria ahultzea da; izan ere, Jainkoaren lanak iraintzen dituenez, giza gizartearen loturak eta moralitate kristauaren oinarria bera ahultzen ditu. Norrisi kontrajarrita, Lady Mashamek moraltasun praktikoaren garrantzia azpimarratu zuen, erlijio-jokabidearen parte integrala zela argudiatuz.Hutton, Sarah, "Lady Damaris Masham", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/lady-masham/

 Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko pentsamenduak noizean behin 
Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko noizean behingo pentsamenduetan (1705), Mashamek proposatu zuen alde batetik deismoaren eta bestetik superstizioaren kristautasun arrazoizkoa defendatzea. Liburua, neurri batean, Mary Astell-en lanari emandako erantzuna da. Erlijio kristaua, Elizaren alaba batek emana, eta Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldi baten erantzun gisa argitaratu zen. Erlijio-aferetan arrazoimenak duen zereginari buruzko eztabaidan erlijioaren eta moraltasunaren arteko harremana sartzen da. Moraltasun praktikoari buruz Aldizkako pentsamenduak liburuan azaldu zituen argudioak are gehiago garatzean, hezkuntzari buruzko bere ikuspuntuak ere azaldu zituen. Alde batetik, deisten aurka, Mashamek nabarmendu egiten zuen agerpenaren eta fedearen garrantzia, eta ukatu egiten zuen arrazoian oinarritutako erlijio naturala posible izatea. Bestalde, erlijioan arrazoimenak zuen papera alde batera uzten zuen sinesmen erlijiosoa superstizio hutsa zen, eta fanatismoa eta ateismoa ekarriko zituen, zeren "erlijio irrazionala ezin baitzen inoiz modu arrazionalean ulertu Jainkoarengandik etortzeko".(Pentsamendu aldizkakoak, 36. or.).

Masham-en iritziz, katolizismo erromatarra, erlijioaren kanpo-alderdietan enfasia jarriz, superstizioa da neurri handi batean. Bestalde, Lady Mashamek erlijioaren alderdi morala, aplikazio praktikoa eta ez doktrina-edukia azpimarratzen ditu. Lockeren iritziz, bizitza bertutetsua erlijio-zeremoniakoa baino garrantzitsuagoa da. Locke-k Tolerantziari buruzko Gutunean bezala, Cudworth-ek dio jokabide morala funtsezkoa dela erlijio-praktikarako. Ondorioz, berak argudiatzen du morala eta erlijioa ez direla bereizi behar erlijio-heziketan. Gainera, askatasun zibil eta erlijiosoak beharrezkoak dira bertutea gauzatzeko. Eta hezkuntza da bertutea irakasteko bitarteko giltzarria, eta ez da aginduaren bidez ikasi behar, printzipio moralen ulermen arrazionala garatuz baizik.Frankel, L. (1989). Damaris Cudworth Masham: A Seventeenth Century Feminist Philosopher. Hypatia, 4(1), 80-90. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/3809935

Cudworthek azpimarratzen zuen amek funtsezko zeregina zutela moraltasunaren oinarriak ezartzeko seme-alaben hezkuntzaren bidez. Puntu praktiko horrek bultzatzen zuen emakumeen hezkuntza defendatzera.Hutton, S. (1993). Damaris Cudworth, Lady Masham: between Platonism and Enlightenment, 1: 29-54.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Londresen hildakoak
Kategoria:Filosofo feministak
Kategoria:Ingalaterrako feministak
Kategoria:XVII. mendeko emakume ingelesak
Kategoria:Ingalaterrako emakume filosofoak