Itsu-mandoka

Itsu-mandoka, baita ere ütsü mandokan, haur jolas bat da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Nafarroa Beherean dagoen Sohütan, Baigorrin, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.https://elearning3.hezkuntza.net/015253/pluginfile.php/1106/mod_resource/content/1/ume_jolasak_eusko_ikaskuntza.pdf, 71. or.https://hezten.eus/jolasa/itsumandoka/ Dena dela, mundu osoan da ezaguna.

 Beste izenak 
 Euskal Herrian 
 Alduden, Donibane Garazin, Uhartehiri, Ezterenzubin: itsu-mandoka edo itsu-astoka. 
 Ataun: tatarreen.
 Altzain: ütsü mandoka.
 Gipuzkoako ekialdean eta Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean: buleka, (buleketan).Orotariko Euskal Hiztegia: "Zentzukide asko ditu buleka honek: erre-erreka (G-azp), izerka (V-ger-maguna), kui-kuika (V-m), kuxi-kuxika (V-arr), ta(ll)oketan (G-goi), pux unitan (G-goi). Azken hauek ez dira oso berdinak: pux ikutu eran esaten da, tallo heltzen zaionean" A EY IV 303. (Cf. bule).
 Azpeitian eta inguruan: erre-erreka.
 Mendebaldeko zenbait hizkeretan: izerka, kui-kuika, kuxi-kuxika.
 Gipuzkoako zenbait hizkeretan: ta(ll)oketan jolasean elkarri heltzen zaionean eta pux unitan elkarri ukitzen zaionean.

 Munduan 
 Gallinita ciega (Espainia)
 Blinde Kuh (Alemania)
 Mosca cieca (Italia)
 Blind man's buff (Ingalaterra)
 Gallito ciego (Argentina)

 Arauak 
Zotz egiten zen begiak nori estali jakiteko, eta neska edo mutil horrek, ukimenaz baliatuta, ezagutu egin behar zuen jolaskidea nor zen eta haren izena esan. Asmatutakoan, ezagutu berriari estaltzen zitzaizkion begiak eta horrela ematen zitzaion jokoari jarraipena.Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 103.or. Asmatzen ez badu, hiru esku-kolperekin oker dabilela esango diote. Oztopo batera gehiegi hurbiltzen bada, oihu egiten zaio kasuaren arabera: «Kasu eskuin!... », «Kasu ezker!... » edo «Geldi!... ».https://atlasetnografico.labayru.eus/index.php/Itsu-mandoka._Itsu-astoka

 Itsu-mandoka pilotarekin 
Jolasaren beste bariantea pilota batez jokatzen da. Begi estaliak dituen haurraren eskuetan pilota bat jartzen da. Lagunek, isil-isilik, hurbildu behar dira bizkarrez jotzen saiatuko dira, aldi berean hau esanez: «Itsu-mitsua / nun duk pilota?», «Hementxe diat», «Botazak hunat!». Orduan pilota duen haurrak hitz egiten dioten aldera pilota bota behar du; norbaiti jotzen badio, paperak aldatuko dira eta jolasa berriro ere hasiko da.

 Bariante erotikoak 
Jolaskideak haurrak ez direnean eta beste giroetan erotismoaren ikuspuntutik aukera ugari eskaintzen ditu jolasak. Beste garaietan jolasak gazteei elkar ukitzeko eta hurbiltzeko aukera ematen zien.http://lawebdelydia.blogspot.com/2008/06/la-gallinita-ciega-juegos-erticos.html

 Abestia 
Haur-jolasaren inguruko abestia badago ere, Imanol Urbietaren Xixupika-1 albumean.https://www.youtube.com/watch?v=Hi9n0dt6CBY

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ezkutaketa (jolasa)

 Kanpo estekak 

Kategoria:Jokoak
Kategoria:Haur jolasak
Kategoria:Euskal Herriko jolas tradizionalak
Kategoria:Aire zabaleko jolasak