Zeramika erromatarra

Zeramika edo buztingintza erromatarra hainbat jatorritako produkzioen, kategoria teknikoen eta merkaturatze- edo hedapen-eremuen multzoa da. Eskaintza oso hurbileko eskulangile anonimoen fruitu diren tokiko produkzioak, tokiko tradizioaren teknikekin eta formekin egindakoak aurkituko ditugu, eta, aldi barean,  eragin helenistikoak eta ekialdekoak dituzten luxuzko baxera sofistikatuak, beren produktuak sinatu eta Erromako inperioko txokoetara zabaltzen dituzten tailer oso espezializatuen ekoizpenak. Fenomeno horrek espazio kronologiko zabala hartzen du. Garai errepublikanotik hasi zen, Atikako eta etruskoen zeramikako oinordeko zuzenak den Campaniako zeramikarekin, K.a.  IV. mendekoa. Inperioaren amaierara arte beste zeramika mota batzuk garrantzitsuak izan ziren eta antzinaro berantiarrean zehar tradizio batzuek iraun zuen Erdi Arora hasi arte; hau da,1.000 urte baino gehiagoko historia luzea.

Mende horietan aniztasun funtzional eta formala itzela izan zen, noski: mahai, sukalde eta despentsako zeramika arruntak, biltegiratze (dolia) eta garraiorakoak (anforak), argiztatzekoak (lucernak), oroitzapenezkoak, apain-mahaiko objektuak, baxera finak eta luxuzkoak (sigillata terra,), betek beste. Ezin da ahaztu, bestetik, eraikuntzako material zeramiko ugari erabili zirela, hala nola adreiluak eta teilak. 

Aniztasun tekniko, formal, funtzional, geografiko eta kronologiko horrekin batera, dekorazio-aniztasun zabala garatu zen eta garai hartan ezagutzen diren ia teknika guztiak erabili ziren: pintura, dekorazio ebakidunaDekorazio ebakiduna, piezaren gainazala arinki ebakiz edo marratuz egiten den dekorazioa da; piezari ez zaio zatirik kentzen (ikus: Zeramika hiztegia. Gasteiz, 2016. Eusko Jaurlaritza). Buztina oraindik egosi gabe eta biguna dagoenean egiten dira ebakidurak. , dekorazio eszisiodunaDekorazio eszisioduna, piezari zatiren bat moztuz edo kenduz egiten den dekorazioa da. (ikus: Zeramika hiztegia. Gasteiz, 2016. Eusko Jaurlaritza)., dekorazio leunduaPiezak larruaren trinkotasuna duenean azal leuneko tresna batekin igurtziz distira ematean datzan dekorazio-mota., zigilatzea edo presio bidez estanpatzeTanpoi, matrize, trokel edo antzeko beste tresna batekin presioa eginez buztina dekoratzea., burila erabiliz egiten dena, barbotina bidezkoa (erliebe aplikatua) eta, guztien artean agian zabalduena, moldekatzeaPieza bati molde bat erabiliz forma ematean datzan prozesua.. Moldekatzeak bera, Historiako lehen masa-produkzioa sortu zen, terra sigillata hain zuzen. Produktu horietako batzuk perfekzio-maila altuetara iritzi ziren, eta gaur egun benetako artelantzat hartzen dira. 

Sortu zenetik hil zen arte, biztanle erromatar bakoitzak mota guztietako zeramikak behar zituen eguneroko bizitzako jarduera guztietarako, zuzenean edo zeharka. Beraz, zeramikak eguneroko bizitzan nonahi agertzen zen. Hain merkatu zabalak eskari izugarria eta etengabea ekarri zuen, eta buztingintza izan zen garai hartako manufaktura-industria handiena. Erromatarren legioek ere beren lantegiak zituzten, eta horrek ere ekoizpen militarren aniztasun handia ekarri zuen.

Aniztasun eta ugaritasun hori ikerketa-erronka handia da arkeologoentzat eta historialarientzat, eta, aldi berean, zeramika piezak balio bereziko tresna dira aztarnategiak datatzeko, aldi eta leku bakoitzeko korronte komertzialak aztertzeko eta, are, Erromarekin harremana izan zuten inperiotik kanpo zeuden herrien artean Erromak izan eragina aztertzeko.

 Erregistro arkeologikoan 
Zeramika-ekoizpenen ezagutza handia da erromatarren munduan, buztingintzetako indusketetatik ateratako datu-bolumen handia baitago, bai Italian, bai Inperioko beste probintzia batzuetan. Arkeologikoki, eta, bide batez, museoetan, moten arabera antolatzen dira, eta horien sistematizazioak ezaugarri morfologikoei (forma), funtzionalei (erabilera) eta teknikei (fabrikazioa eta dekorazioa, besteak beste) erantzuten die. Antzinatean izan zuten erabileraren arabera multzokatuta, honako hauek aurki ditzakegu:     

Mahaiko zeramika. Elikagaiak zerbitzatu eta kontsumitzeko. Platerak (patella, besteak beste), katiluak (catinus), edateko edalontziak (potoria), pitxerrak (urceus) eta botilak (lagoena). Kategoria honetan sartzen dira terra sigillataren ekoizpenak eta horma finen zeramika.

Sukaldeko eta despentsako zeramika. Janaria prestatzeko eta kontserbatzeko. Forma zeramikoak hauek dira: eltzeak (aula), laberako erretilua (patina), marmitak edo kazolak (caccabus) eta zartagiak (sartago). Ontzi horiek guztiak estalkiz estali ziren (operculum). Hemen sartzen da ere motrailua (mortarium), sukaldeetan elikagaiak birrintzeko eta nahasteko erabiltzen dena, saltsak prestatzeko.
Edukiontzi-zeramika. Kontsumitzeko, biltegiratzeko eta garraiatzeko. Zeregin horietarako ontzirik erabiliena anfora izan zen, zeinari dolium edo tina jarraitzen zaion.

Argiztapen-objektuak. kriseiluak (lucerna), olio-lanparak ziren.
Askotariko funtzionalitateko objektuak, hala nola lurrinak edukitzeko zeramikazko edo beirazko ukenduak edo tintontziak.

 Zeramika erromatar motak "eskolen" arabera 

 Campaniako zeramika
 Erliebedun zeramika italo-greziarra edo megariarra
 Ponpeiako engobe gorriko zeramika
 Terra Sigillata
 Italiarra (TSI)
 Galiarra (TSG)
 Galia hegoaldekoa (ezagunena)
 Galia erdigunekoa
 Galia ekialdekoa
 Galiar berantiarra
 Hispanikoa (TSH)
 Hispaniar berantiarra (TSHT)
 Hispaniar distiratsua (TSHB)
 Argia edo Afrikarra (ARS)
 Afrikarra A
 Afrikarra A/D
 Afrikarra C
 Afrikarra D
 Afrikarra E
 Argia B eta Lucente
 Sigillata Orienta
 Bestelako sigillatak
 Zeramika arrunta, sigillataren imitazioa
 Zeramika korintoarra
 Fozeako zeramika
 Zeramika margotua
 Horma finetako zeramika
 Zeramika beiraztatua
 Zeramika engobatua
 Zeramika arrunta
 Mahaikoak
 Sukaldekoa eta biltegikoa
 Sukaldeko zeramika afrikarra
Eta hau ere kontuan hartu behar da:
 Eraikuntzako material zeramikoak: teilak, adreiluak, hodiak, antefixak...
Baziren ere, moldez egindako eskulturatxoak. Aukitu dira Ingalterran eta Frantzian, adibidez, Venus jainkosaren iruditxo txikiak , moldez eginak.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Beltrán Lloris, Miguel (1990). Guía de la cerámica romana, Zaragoza.
 ZENBAITEN ARTEAN: Enciclopedia dell'arte antica classica e orientale. Atlante delle Forme Ceramiche II, Ceramica Fine Romana nel Bacino Mediterraneo (Tardo Ellenismo e Primo Impero). Erroma, 1985.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Zeramika
Kategoria:Antzinako Erromako kultura
Kategoria:Antzinako Erromako artea
Kategoria:Antzinako Erromako zeramika