Azpimundu (mitologia)

Zenbait tradizio eta mito erlijiosotan, azpimundua naturaz gaindiko mundu bat da, hildakoena, bizien munduaren azpian kokatua. Azpimunduko gauzak aipatzeko, ktoniko adjektiboa erabiltzen da.

Azpimundu kontzeptua ia zibilizazio guztietan dago, eta "gizateria bera bezain zaharra izan daiteke".Isabelle Loring Wallace, Jennie Hirsh, Contemporary Art and Classical Myth (2011), 295. or. Azpimunduaren mitoen ezaugarri komunak dira pertsona bizien kontuak, azpimunduari bidaiatzen dutenak, askotan asmo heroikoren batekin. Beste mito batzuek arimak azpimunduan sartzeak zeremonia behar bezala jarraitzea eskatzen duten tradizioak indartzen dituzte. Troiako Gerraren kontakizunean, kasu, Patrokloren mamuak Akilesi agertzen zaio, bere gorpua behar bezala eta lehenbaileen lurperatu dezaten.Radcliffe G. Edmonds, III, Myths of the Underworld Journey: Plato, Aristophanes, and the 'Orphic' Gold Tablets (2004), 9. or. Estatus soziala zuten pertsonak jantzita eta objektu egokiak zituzten, azpimunduan hobeto nabigatzeko.Jon Mills, Underworlds: Philosophies of the Unconscious from Psychoanalysis to Metaphysics (2014), 1. or.thumb|Vishnu jainkoaren hanketan, Gizon Kosmikoa  denez, hinduismoaren Pala azpimunduko zazpi erresumak eta lurra irudikatuta daude. Oinak Shesha suge kosmikoan bermatzen dira|erdianZenbait mitologiak hildakoaren arimaren kontzeptua gehitzen dute, azpimundura bere bidaia eginez, eta hildakoak aintzira edo ibai baten bidez eraman behar izaten dira leku horretara iristeko.Evans Lansing Smith, The Descent to the Underworld in Literature, Painting, and Film, 1895–1950 (2001), 257. or. Bidaia horien irudiak arte zaharrean zein modernoan aurki daitezke. Azpimundura jaistea autore modernistentzako mitorik garrantzitsuena dela esan izan da.Evans Lansing Smith, The Descent to the Underworld in Literature, Painting, and Film, 1895–1950 (2001),  7. or.

 Erlijioaren arabera 
Zerrenda honetan zenbait tradizio erlijiosotan dauden azpimunduen izenak aipatzen dira:
Jatorri etnikoa, erlijioa edo eskualdeaAzpimunduaren izenaMitologia aztekaMictlanErlijio mesopotamikoaIrkalla, Kur, HuburBaduy eta Sundanesetar mitologiaBuana LarangBudismoaNaraka (Niraya ere bai)Mitologia zeltaAnnwn, Mag Mell, DubnosTxinako herri-erlijioa / TaoismoaMíngjiè, Huángquán , DìyωKristautasunaInfernua, Tartaroa, Purgatorioa, HadesAntzianko Egiptoko erlijioaAaru, Duat, Neter-khertet, AmentiEstoniako mitologiaToonelaFiji irletako mitologiaBurótu, MurimuriaT. Williams, J. Calvert, Fiji and the Fijians, Heylin, 1858.Finlandiako mitologiaTuonelaGeorgiar mitologiaKveskneliaAntzinako germaniar mitologiaHel, Naströnd, NiflhelAntzinako Greziako mitologiaHades (eta barruan: Eliseo Zelaiak eta  Tartaroa)Guantxeen mitologiaEcheydeHinduismoaPatala, Naraka edo YamalokaHittita mitologiaDankuhiru.com daganzipaος-etik (lur iluna)Hopiren mitologiaMaskiHungariako mitologiaAlvilágInken mitologiaUku PachaInuit mitologiaAdlivunIslamiar mitologiaJahannam, SijjjinJainismoaNaraka, Adho Loka (beheko mundua)ShintoismoaYomik esan zuen, Ne-no-KunikJudu mitologiaSheol, Abaddon, Tehom (Kabbalah), Tophet, Tzoah Rotachat, DudaelMitologia korearraAdosLetoniako mitologiaAizsauleLituaniako mitologiaAnapilis mendiaMalaysiar mitologiaAlam Ghaib (Erresuma ikusezina)Indonesiako mitologiaMandeismoaIluntasunaren mundua (alma d-hšuka)Maoriar mitologiaHawaiki, Rarohenga, Rangi Tuarea, Te Toi-o-nga-Ranga, UrantoMaputxeen mitologiaPellumawida, Degin, Wenuleufu, NgullchenmaiweMaien mitologiaXibalba edo MetnalMitologia melanesiarra(Fijian barne) Bulu, Burtu, Murimuria, Nabagatai, TumaOromo mitologiaEkeraZoroastrianismoaDuzakhFilipinetako mitologiaKasanaanPolinesiar mitologiaAvaiki, Bulotu, Iva, Lua-o-Milu, Nga-Atua, Pulotu, Rangi Tuarea, Te Toi-o-nga-Ranga, Urabo-o-Te-RaPueblo herriaren mitologiaShipapMitologia erromatarraOrcus, Inferi Di, AvernusErrumaniako mitologiaZelulan_LealtEslaviar mitologiaNafarroa, Podsvetie, Pekin, VyrajeTurko-mongoliarraTamağVietnamgo mitologiaÂm phủ, Địa ngụcWagawagako mitologia (Ginea Berria)Hiyoa

 Azpimunduko pertsonaiak 
Zerrenda horretan, azpimunduaren gobernari edo zaindariak jaso dira zenbait erlijio-tradiziotan:
Originassociated deity/spiritsAustraliako aborigen mitologiaBaiame (Kamilaroi), EinganaAkadiar mitologiaAllu, Anu, Anunnaku, Ereshkigal, Etemmu, Gallu, Humbaba, Mamitu, Nergal, UtnapishtimAlbaniar mitologiaE Bukura e DheutTurko-MongoliarraErlikArmeniar mitologiaSpandarametAztec mythologyMictlantecuhtli & Mictecacihuatl (advocations: Chalmecacihualt, Chalmecatl)Babiloniako mitologiaErra, Nergal, Ninlil, Sursunabu, Ur-shanabi, UtnapishtimBaliko mitologiaBatara Kala, SetesuyaraBon mitologiagNyanBuddhismKing YamaKanaandar mitologiaMot, ArsayZelten mitologiaAed, Arawn, Cwn Annwn, Donn, Gwyn ap Nudd, Manannán mac Lir, Pwyll, Nemain, The Morrigan, Taranis (sometimes in popular culture).Txinatar erlijio tradizionalYanluo Wang, Heibai Wuchang, Ox-Head and Horse-Face, Meng Po, Zhong KuiKristautasunaSatan, Lucifer, Beltzebu, Belial, Deabrua Antzinako Egiptoko erlijioa Aken, Aker (strictly only the gatekeeper), Am-heh, Amunet, Ammit, Andjety, Anubis, Apep, Apis, Astennu, Ha, Imiut (if the Imiut was ever considered a god), Isis, Mehen, Naunet, Nehebkau, Nephthys, Nun, Nut, Osiris, Ptah, Seker, Thoth, WepwawetElamiteen mitologia JabruEstoniarren mitologiaVanapaganEtruriar mitologiaCharun, Culsu, Februus, Mania, Mantus, Nethuns, Tuchulcha, VanthFiji ireltako mitologiaDegeiFinlandira mitologiaKalma, Kipu-Tyttö, Kivutar, Lovitar, Surma, Tuonen akka, Tuonetar, Tuoni, VammatarGreziar mitologiaCerberus, Charon, Hades, Pluto, Keres, Persephone, Thánatos, Eris, Hermes, HeraGeorgiarren mitologiasasuletiAntzianko germaniarren erlijioaGarmr, Hel, Rán, NíðhöggHaida mitologiaTa'xet, TiaHattian mythology, Hittite mythologyLelwaniHinduismYamaHopi mitologiaMaasawHungariar mitologiaÖrdögIbo mitologiaAlaInken mitologiaSupay, VichamaIndonesiar mitologia(antzinako Java Sundanese and Bali)Batara Kala guardian for sinners souls' underworld, Dewi Sri guardess for the righteous souls' underworldIslamiar mitologiaIblis (Satan), Maalik (Guardian)Inuit mitologiaPana, SednaJapaniar mitologiaIzanami-no-Mikoto, Jikininki, Shikome, Shiryō, Susanoo-no-MikotoJudaismoaSatan, Malach HaMavet ("Angel of Death") (both are associated with Samael), Malachei Habala ("Sabotage Angels"), DumahKasiten mitologiaDurKhmer mitologiaPreas EyssaurLetoniako mitologiaVeļi, Veļu māte, Zemes māteLituaniako mitologiaVelnias, VelinasEkialdeko Hurbileko mitologia (semitak)Mot, ArsayLunda mitologia KalungaMandeismoaRuha, Ur, Krun, Gaf, Qin, Zahreil, Lilith, Niuli, Saṭani, Latabi, Nalai, Gadulta, Anathan, Giu, Shdum, Zartai-Zartanai, Hag, MagMaori mitologiaHina, Hine-nui-te-Po, Kewa, Mahiuki, Rohe, WhiroMaien mitologiaAh Puch (Lords: Hun-Came & Vucub-Came)Melanesiarren mitologia(includes Fijian mythology) Degei, Ratumaibulu, SamulayoNarragansett mitologiaChepiNavaho mitologiaEstsanatlehiNikaraguako antzinako Niquira herriaren mitologiaMictanteotUgriar mitologiaHeini-ikiTrans-Ginea Berriko Orokolo mitologiaKiavariPersiar mitologiaAngra Mainyu, Azhi Dahaka, Div (mythology)Filipinetako mitologiaMagwayen/Maguayen, SidapaFeniziarren mitologiaHoronFrigiar mitologiaMenPolynesiar mitologiaHikuleo, Hina, Hine-nui-te-Po, Kanaloa, Kiho-tumu, Makea Tutara, Mahuika, Mahu-ika, Marama, Mauri, Merau, Milu, Miru, Rimu, Rohe, WhiroPrusiar mitologiaPicullusPueblo herriaren mitologiaIyatikuIjituen mitologiaBengErromatar mitologiaCerberus, Dea Tacita, Dis Pater, Egestes, Fames, Inferi Di, Larenta, Letum, Libitina, Mors, Orcus, Pluto, Proserpina, ViduusErromaniako mitologiaDiavolu, Satana, Necuratu, ScaraoschiErrusiar mitologiaDyavol, SatanayaSamien mitologiaYambe-akkaKanada eta Ipar-mendebaldeko AEBko Salish herriaren mitologiaAmotkenSiberiako mitologiaChebeldei, KulEslaviarren mitologiaCrnobog, Flins, Marzana, Nyia, Veles (god)Sumerreko mitologiaEdimmu, Ekimmu, Endukugga, Enmesharra, Ereshkigal, Gidim, Nintinugga, Irkalla, Kur, Namtar, Nergal, Bitu, Nindukugga, Ninlil, Urshanabi, ZiusudraSiriar mitologiaReshepTamil mitologiaCurTraziarren mitologiaHerosTurkiarren mitologiaErlikVietnameg mitologiaQuảng Cung, Thập điện Diêm Vương, Hắc Bạch vô thường (couple of messengers lead the souls of the dead to the Âm phủ), Đầu Trâu Mặt Ngựa (has the same task as Hắc Bạch vô thường), Mạnh Bà (the maker of the oblivion soup called cháo lú by the Vietnamese)Ginea Berriko Wagawaga mitologiaTumudurereGalesko mitologiaAnnwfn edo AnnwnYoruba mitologiaEsu, OyaSiberiako Yurak mitologiaNgaZuni mitologiaUhepono

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Hilondoko bizitza
 Beste mundua
 Infernu

 Kanpo estekak 

Kategoria:Azpimundua