Isabel de los Ángeles Ruano

Isabel de los Ángeles Ruano edo Pablo (Chiquimula, 1945eko ekainaren 3a) idazle, poeta, kazetari eta irakasle guatemalarra da.«Isabel de los Ángeles Ruano», biografía en el sitio web Ecured. Consultado el 19 de agosto de 2013. 2001ean Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala jaso zuen.

 Biografia 
Eduardo Ruano Arreaga eta Isabel Flores Camposen alaba. Haur txikia zela, gurasoekin batera, Mexikora joan zen eta 1957ra arte han bizi izan ziren, urte horretan Guatemalara itzuli ziren. Jutiapa eta Chiquimula departamentuetako hainbat herritan bizi izan ziren. 1964an, 18 urte zituela, Lehen Hezkuntzako irakasle gisa graduatu zen. 1966an Mexikora bueltatu eta bertan argitaratu zuen bere lehen poema-liburua, Cariátides izenekoa eta Leon Feliperen hitzaurrea duena. Franco Ceruttiren arabera, Isabelen poesia, Leon Feliperena bezala, korronte existentzialista jarraitzen du eta bere ezinegonak eta injustizia salatzeko bidea dira. Gainera, Aida Toledoren arabera, Guatemalako gizartean tabu diren hainbat gai landu zituen Ruanok bere poesian, bisexualitatea adibide.

Bere poemetako batzuk El Imparcial eta El Gráfico bezalako egunkarietan argiratu ziren. Kazetari aritu izan zen Diario de Centro América bezalako egunkarietan eta,«Isabel de los Ángeles Ruano», biografía en el sitio web Literatura Guatemalteca, sin fecha. Consultado el 19 de agosto de 2013. Muestra dos fotografías de la escritora, en 1966 y en 2001 (vestida de varón, cuando recibió el Premio Nacional de Literatura «Miguel Ángel Asturias»). besteak beste, Jorge Luis Borges elkarrizketatu eta Alfonsina Storniren omenaldi batean parte hartu zuen. 1978an Guatemalako San Carlos Unibertsitatean graduatu zen irakasle eta urte berean Literaturan lizentziatu zen. Zenbait autorek Ruanoren poesiaren balioa azpimarratu dute, eta ondorioz hainbat antologiaren parte da, adibidez Luz Méndez de la Vegaren Poetisas Desmitificadoras Guatemaltecas (1984) non guatemalako hamaika poetisaren lana biltzen den, hala nola, Alaide Foppa eta Ana María Rodasen ekarpena. Mario Campaña ere Casa de luciérnagas (2007) izeneko antologian egungo beste poeta hispanoamerikarrekin batera bildu zuen Ruanoren lana.

Egun, idazlea pobrezian bizi da eta kalean saltzen ditu bere poemak, beste produktu batzuekin tartekatuta. Pablo deitzen dio bere buruari eta janzkera maskulinoa erabiltzen du, horrek dituen ustezko buru-nahasteei lotuta hainbat kritika eta humiliazio bizitzera eraman du. Egoera horren ondorioz, sare sozialetan Ruanoren aldeko laguntzak eskatu zituzten hainbat hiritarrek COVID-19aren pandemiaren testuinguruan, hala nola, janari eskariak. Alberto Sánchez Guzmán izeneko politikariak, Semilla alderdikoa, #PensiónParaIsabel izeneko kanpaina zabaldu zuen ere.

Ruanoren ekarpen literarioak beste obra batzuk inspiratu ditu, A la orilla del tiempo izeneko obra kolektiboa adibide, non dantza eta zirkoa uztartzen diren.

 Obra 

 Liburuak«Isabel de los Ángeles Ruano», artículo biográfico (en la pág. 45) en el dossier «Poesía guatemalteca. Con el compromiso y la dignidad», en la revista Cuadernos de Guatemala, n.º 12, enero de 2006. Publicado en el sitio web AAP Guatemala (Associació d’Amistat amb el Poble de Guatemala). En la página 48 presenta el poema Palabras a Ángela Figuera Aymerich. Consultado el 19 de agosto de 2013. 

 1967: Cariátides. México DF: Ecuador OO’O.
 1988: Canto de amor a la ciudad de Guatemala. Guatemala: CENALTEX, Ministerio de Educación.
 1988: Torres y tatuajes. Guatemala: Grupo Literario Editorial RIN-78.
 1999: Los del viento. Guatemala: Óscar de León Palacios.
 2002: Café express. Guatemala: Cultura.
 2006: Versos dorados. Guatemala: Cultura.
 2010: Poemas grises. Guatemala: Cultura.
 2013: Los muros perdidos. Catafixia.
 2020: El perro ciego. Guatemala: Cultura.

 Sariak eta Aitortzak 

 1979an, Nazioarteko Poesia Saria jaso zuen, Buenos Aireseko Fundación Givré-ren eskutik.
 2001ean, Miguel Ángel Asturias Guatemalako Literatura Sari Nazionala, Guatemalako Kultura Ministerioko Letretarako Aholku Batzordeak emana.

 Bibliografia 

 Luz Méndez de la Vega (1990). Isabel de los Ángeles Ruano: La Cantadora. Humanidades, II época, No. 8
 Franco Cerutti Frigerio (2017). Contribuciones femeninas a la poesía guatemalteca: el siglo veinte. Repertorio Americano, 27, 133-157
 Aida Toledo (2019). En el filo del cenote. Interioridades críticas sobre el campo literario en Guatemala. Colección Ensayos. Universidad Rafael Landivar.
 Gladys Tobar & Guisela López (Coord.) (2020). Luz Méndez de la Vega: Pensamiento crítico con perspectiva feminista Estudio crítico y catálogo. USAC.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:XXI. mendeko emakumeak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Guatemalako kazetariak
Kategoria:Guatemalako poetak
Kategoria:Guatemalarrak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Guatemalako idazleak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Gaztelaniazko idazleak