Montalbano komisarioa

Montalbano komisarioa edo Salvo Montalbano Andrea Camilleri (Porto Empedocle, 1925-Erroma, 2019) idazleak argitaratutako eleberri eta narrazio motz sail bateko protagonista da. Erabiltzen duen hizkuntza sizilieraren elementu asko dituen italiera agertzeagatik bereizten da.

 Fikziozko pertsonaia 
Montelusa izeneko alegiazko probintziako Vigata alegiazko herrian (egiaz, Siziliako Agrigento probintziaren eta Porto Empedocle herriaren alter egoak dira, hurrenez hurren) lan egiten du Montalbano komisarioak. Haren laguntzaile nagusiak honako hauek dira: Domenico Mimì Augello komisarioa, gonazale nekaezina, Giuseppe Fazio inspektorea, Galluzzo eta Gallo agenteak, Agatino Catarella agente eta telefonista —haren ate-danbateko izugarriek eta hizkuntza-arazoek komisarioa erotzen dute—, eta Germanà, Giallombardo, Torretta eta beste agente batzuk ere ageri dira. Beste laguntzaile batzuk hauek dira: Adelina (etxeko zerbitzaria eta sukaldari bikaina), Ingrid Sjöström, Nicolò Zito kazetari laguna, Jacomuzzi zientzia-poliziako agentea eta Pasquano auzitegiko medikua. Lehen eleberrietan Gegè ikaskide ohia ageri zen, laguna bada ere, gaizkilea ere badena.

Montalbano pertsonaia bitxia da, oso argia, funtzionario jeloskorra, Estatuko Poliziaren ordezkaria, legea errespetatzen duena —nahiz eta, kasua argitzeko, behar denean urratzen duen—, irakurle paperjalea, eta gastronomiaren eta bere lurralde siziliarraren maitale handia. Urte asko dira Livia Burlando genovarrarekin maitasun-harremana duela, krisi ugarirekin, ordea.

Kasuak ebazteko ortodoxia gutxi duenez, arazo larriak ditu Luca Bonetti-Alderighi nagusiarekin.

Deitura Manuel Vázquez Montalbán idazleari zor dio, Pepe Carvalho detektibearen sortzaileari, alegia,  gastronomiaren eta literaturaren zalea baita. Camilleri bezala, Montalbano Vázquez Montalbánen eleberrien zalea da. Era berean, Camilleriren zenbait lanetan adierazitakoaren arabera, detektibearen izen-deiturak Italiako hegoaldearen omenezkoak dira, han "Salvo" eta "Montalbano" nahiko ohikoak baitira. 

 Montalbano komisarioa euskaraz 
Komisarioa protagonista duten hiru lan daude euskaratuta, eta euskarazko prentsan kritikak jaso dituzte. 

 Hilabete bat Montalbanorekin (Igela, 2011 - Un mese con Montalbano - itzultzailea, Fernando Rey)
 Gauaren usaina (Erein 2011, Uzta Gorria, 6 - L'odore della notte - itzultzailea, Josu Zabaleta)
 Uraren forma (Igela 2012, Enigma - La forma dell'acqua - Itzultzailea, Ander Irizar)

 Saileko eleberriak 

 1994 - La forma dell'acqua (Uraren forma)
 1996 - Il cane di terracotta 
 1996 - Il ladro di merendine 
 1997 - La voce del violino 
 2000 - La gita a Tindari 
 2001 - L'odore della notte (Gauaren usaina)
 2003 - Il giro di boa 
 2004 - La pazienza del ragno 
 2004 - Racconti di Montalbano 
 2005 - La luna di carta 
 2006 - La vampa d'agosto
 2006 - Le ali della Sfinge 
 2007 - La pista di sabbia 
 2008 - Il campo del vasaio 
 2008 - L'età del dubbio 
 2009 - La danza del gabbiano
 2010 - La caccia al tesoro 
 2010 - Acqua in bocca 
 2010 - Il sorriso di Angelica 
 2011 - Il gioco degli specchi 
 2012 - Lama di luce 
 2012 - Una voce di notte 
 2013 - Covo di vipere 
 2014 - La piramide di fango 
 2015 - La giostra degli scambi 
 2016 - L'altro capo del filo
 2017 - La rete di protezione 
 2018 - Il método Catalanotti 
 2019 - Il cuoco dell'Alcyon 
 2020 - Riccardino (egilea hil ondoren argitaratua)

 Kontakizun laburren liburuak 

 1998 - Un mese con Montalbano (Hilabete bat Montalbanorekin)
 1999 - Gli arancini di Montalbano 
 2002 - La paura di Montalbano 
 2004 - La prima indagine di Montalbano 
 2014 - Morte in mare aperto e altre indagini del giovane Montalbano 

 Telebista saileko kapituluak 
RAIk telesail bat ekoitzi du Montalbanoren zenbait abenturarekin: Luca Zingaretti aktoreak Salvoren papera interpretatzen du, eta Montalbano gaztea haren aurrekina, Michele Riondinok.

 Denboraldia Atalak Telebistako estreinua Lehen denboraldia 2 1999 Bigarren denboraldia 2 2000 Hirugarren denboraldia 2 2001 Laugarren denboraldia 4 2002 Bosgarren denboraldia 2 2005 Seigarren denboraldia 2 2006 Zazpigarren denboraldia 4 2008 Zortzigarren denboraldia 4 2011 Bederatzigarren denboraldia 4 2013 Hamargarren denboraldia 2 2016 Hamaikagarren denboraldia 2 2017 Hamabigarren denboraldia 2 2018 Hamairugarren denboraldia 2 2019 Hamalaugarren denboraldia 2 2020Hamabosgarren denboraldia12021

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Andrea Camilleriren Montalbano saileko aipamenak eta kritikak Armiarma webguneko euskarari ekarriak atalean
 Montalbano protagonista duten 4 narrazio Armiarma webguneko zizkak atalean
 Montalbano komisarioaren web ofiziala
 Montalbano komisarioaren fitxa (Telesaila) Filmaffinityn
 Montalbano gaztearen fitxa (TB) Filmaffinityn
 Montalbano komisarioaren aipamenak
 'El comisario Montalbano'ren kapitulu guztiak doan eta on line daude RTVEko Play-n
 Montalbano komisarioa Formula TVn

Kategoria:Fikziozko detektibeak
Kategoria:Literatura-pertsonaiak
Kategoria:Nobela beltza