Boneta eta Txapela

Boneta eta Txapela Zuberoako kanta herrikoia da, Luis Ligetx larraintarrak 1928an argitaratu hitzak eta airea.

Ligetx koblakaria Pierre Bordazarre Etxahun-Iruri handiaren maisua izan zen. Idatzita gorde direnez gain, ahoz bertsolari gisa omen zen bikaina. Biak batera entzun zutenen arabera dudarik gabe Ligetx jotzen zuten irabazle.Davantek azaltzen du Etxahun-Barkoxe bertsoak idazten maisua zela baina aho-mihizko oroitzapenik ez dugula; bestalde Etxahun-Iruri bi arloetan ondo ibili bai baina bat-batekoan baino kantuak idazten zela hobea. Ligetxen beste kantu ezagunak dira Oihan Beltzean, edo Espos, esposen kantorea. Ogibidez laboraria izan zen.Gaur egun kantuaren izenburua ez da oso ulergarri hainbat euskaldunontzat, "txapela" hitzaren esanahiak ez baitira berdinak Euskal Herri osoan. Jakin behar da pilotari txapeldunek jasotzen duten saria kantako "boneta" dela eta Humphrey Bogartek erabiltzen duen kapela kantako "txapela" dela.
 Bertsioak 

 Dominika Etxart, Niko Etxart eta Robert Larrandaburu (2014).
 Oskorri. Oskorri & The Pub Ibiltaria 12 albumean (2004)
 5 gazteak (Laurentx Oihenart, Celine Oihenart, Thierry Oihenart, Beñat Laran eta Johañe Etxebest) "Ipar Euskal Herria Kantuz” diskoan (Gara, 2002). Bizi-bizia, gaurkotua, Negu Gorrien bertso-hop erara, azpitituluekin eta argazkirekin lagunduta.
 Txomin Artola. Txomin Artola izenburuko albumean (Elkar, 1990).

 Hitzak 
Parisera joandako emigranteen satira zorrotza, gordina eta ankerra agertzen da kantuaren hitzetan. Bertsoak txandaka kantatzen dute txikitan kantu-lagunak izan ziren Piarra-k eta Petiri-k. Kantatzen dutenean gizon helduak dira, Piarra Zuberoako herrian bizi da —boneta erabiltzen du—, baina Petiri Parisen —txapela (kapela) erabiltzen du—, eta bidaian etorri da herrira.
+Jatorrizkoa zubererazOskorriren bertsioaIgaran egün batez egin dügü erri,

Hortaz nahi deizüet eman zerbait berri:

Parisetik jin zaikü bidajez Petiri,

Urte bakotx fortüna eginik üdüri.

Agur eta zertan hiz Petiri gaizoa?

Ene haur denborako kantüko aüzoa!

Igaran dük ordünko denbora gozoa,

Eta hi aberastü, ez behiz zozoa!

Parisetik horra nük züen ikustera,

Han ontsa bizi gütük, adiskide Pierra,

Hiaurek ikusten dük egin diat afera,

Txapela ezari diat bürütik behera.

Txapela badük bena arin barnekoa.

Non ützi dük boneta Eüskal-Herrikoa?

Txapel horrek ez deik ez edertzen kaskoa,

Basta ederra gatik, asto dük astoa.

Ez diat ez axolik laidoen batere!

Han ezagützen diat hanixko andere!

Itxürari so-ginez aberats bai ere

Ezkontüren ahal nük, ez erran deüs ere.

Arren badük ideia hola ezkontzeko?

Lagün franko badükek hortan segitzeko.

Ofizio bat balitz Parisen hartzeko,

Aberats izan gabe, auher bizitzeko.

Ez nük ez hi bezala lanean akitzen;

Lan anplexagorik dük hirian agitzen.

Ene alde hasi nük Parisen bizitzen,

Arrüaren xokoan oskien argitzen.

Ofizio ederra oski argizale,

Har ezak emaztea ziraje saltzale,

Haurrak jinen zaitzüe gose bazkazale,

Ütziren dük Parise ahal bezain zale.

Ni ja nahi nük egon boneta kaskoan,

Ene sorlekü maite Eüskal-Herrikoan.

Ihork ere jakin gabe zer düdan gogoan,

Kobla zonbaiten hontzen sütondo xokoanIgaran egun batez  egin dugu irri,

hortaz nahi dizuet  eman zerbait berri:

Parisetik jin zaiku  bidaiez Petiri,

urte bakotx fortuna  eginik iduri.

Parisetik horra nauk  zuen ikustera,

han untsa bizi gaituk  adixkide Pierra;

ihaurrek ikusten duk,  egin diat afera,

txapela ezarri diat  burutik behera.

Txapela baduk baina  arin barneköa,

nön utzi duk boneta  Euskal Herriköa?

Txapel horrek ez dereik  edertzen kasköa,

basta ederragatik  asto duk astöa.

Ez nauk, ez, hi bezala  lanëan akitzen,

lan anplexagorik duk  hirian agitzen,

ene alde hasi nauk  Parisen bizitzen,

arruaren xokoan  oskien argitzen.

Ofizio ederra  oski argitzale,

har ezak emaztëa  ziraje saltzale,

haurrak jinen zaizkizue  gose-bazkazale,

utziren duk Parise  ahal bezain zale.

Ni ja nahi nauk egon  boneta kasköan

ene sorleku maite  Euskal Herriköan,

ihaurk ere jakin gabe  zer dudan gogöan,

kobla zonbaiten ontzen  sutondo zoköan

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Gure Herria aldizkaria

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal abesti herrikoiak
Kategoria:Zuberoako abestiak
Kategoria:Luis Ligetx
Kategoria:Txapel eta bonetak