Chicagoko Estilo Eskuliburua

Chicagoko Estilo Eskuliburua (CMOS, TCM, CMS edo,  batzuetan, idatziz laburtua) Estatu Batuetako ingelesarentzako estilo-gida da, 1906tik University of Chicago Press erakundeak argitaratua, eta Erreferentzia bibliografikoak eta aipuak idazteko Chicago estiloa zehaztu duena. Liburu horren 17 edizioek beste argitalpenen askotan erabiltzen diren idazketa- eta zitazio-estiloak definitzen dira. Estatu Batuetan gehien erabiltzen eta errespetatzen den estilo-gidetako bat daSpencer, Dave. (February 15, 2011). «Chicago Manual of Style, 16th Edition» glyphic.design.. Europan, estilo hau historian, humanitateetan, artean, literaturan eta gizarte zientzietan erabiltzen da sarri.

Gidak bereziki ingeles amerikarra du ardatz, eta argitalpen-jardueraren alderdiez arduratzen da, gramatika eta erabilera barne, baita dokumentuen prestaketa eta formatua ere. Bertsio inprimatuan eskura daiteke, estalki gogorreko liburu gisa, eta harpidetzaz, The Chicago Manual of Style Online bilaketa-webgune gisa. On-line bertsioak doako baliabide batzuk eskaintzen ditu, batez ere irakasle, ikasle eta liburutegietarako.

 17. edizioko edukien zerrenda 
 Taulen zerrenda
 Irudien zerrenda
 Hitzaurrea
 Esker onak
 I. zatia: Argitalpen prozesua
 1. Liburuak eta eskuliburuak
 2. Eskuizkribuak prestatzea, eskuizkribuak editatzea eta berrikustea
 3. Irudiak eta taulak
 4. William S. Strong-en eskubideak, baimenak eta egile-eskubideen administrazioa
 II. zatia: Estiloa eta erabilera
 5. Bryan A. Garnerrek gramatika eta erabilera
 6. Puntuazioa
 7. Ortografia, hitzen eta konposatuen tratamendu bereizgarria
 8. Obren izenak, terminoak eta tituluak
 9. Zenbakiak
 10. Laburdurak
 11. Ingelesa ez diren hizkuntzak
 12. Matematika Motan
 13. Hitzorduak eta elkarrizketa
 III. zatia: Jatorrizko zitazioak eta indizeak
 14. Oharrak eta bibliografia
 15. Data-erreferentziak
 16. Indizeak
 Glosarioa
 Bibliografia
 Aurkibidea

 Aipamenen estiloak 
Bi aipamen estilo ditu.  Bi kasuetan bi zati behar dira: lehena, testuko aipua, aurreko informazioa beste iturri batekoa zela adierazten duena; eta bigarrena, erreferentzia osoa, beste kokaleku batean jartzen dena.

 Egilea-data estiloa 
Egile-dataren estiloa erabiliz, lortutako iturri-testua parentesi bidez adierazten da, egilearen izen-abizenekin eta argitalpen-urtearekin, puntuaziorik gabe.
 Ikerketak erakutsi du ikasleek ez dutela beti beren lana behar bezala aipatzen (Smith 2016).
Orrialde-zenbakiak erabiltzen direnean, egilearen abizenarekin eta argitaratze-datarekin batera jartzen dira, koma baten ondoren.
 Ikerketak erakutsi du ikasleek ez dutela beti beren lana behar bezala aipatzen (Smith 2016, 24).
Autorearen izena testuan erabiltzen bada, parentesi artean argitalpen-data baino ez da jarri behar (orrialde-zenbakiarekin edo zenbakirik gabe).
 Smith-ek egindako ikerketa baten arabera, ikasleek ez dute beti beren lana behar bezala aipatzen (2016).
Testu barruko aipuak, normalean, puntuazio-marka baten barruan jartzen dira. Arau horren salbuespen bat multzoko aipamenak dira, hitzordua puntuaziotik kanpo jartzen baita.

Iturriaren aipamen osoa, orduan, idazlanaren amaierako erreferentzia-atal batean sartzen da. Argitalpen-datak estilo horretan nabarmenak direnez, erreferentzia-sarrerak argitalpen-data egilearen izenaren ondoan jartzen da.
 Heilman, James M., eta Andrew G. West. 2015. "Wikipedia eta Medikuntza: irakurle, editore eta hizkuntza naturalaren esanahia kuantifikatuz". Journal of Medical Internet Research 17 (3): e62. doi: 10.2196/jmir.4069.

 Oharrak eta estilo bibliografikoa 
Oharrak eta bibliografia-estiloa erabiliz, lotutako iturri-testua goi-indize moduan jartzen den ohar-zenbaki baten bidez adierazten da. Zenbaki hori aipu oso bati dagokio, bai orriaren behealdean (orri-oineko ohar gisa), bai testuaren atal nagusi baten amaieran (azken nota gisa). Bi kasuetan, zitazioa hori bibliografia zerrenda batean ere jartzen da materialaren bukaeran, egilearen abizenaren ordena alfabetikoan zerrendatuta. Bi formatuak desberdinak dira: oin-oharrek komak erabiltzen dituzte eta bibliografia-sarrerek, ordea, puntuak .

Jarraian, aldizkari batean argitaratutako artikulu baten aipamenaren adibide bat jaso da, oin-oharretan eta bibliografian ageri dena. Bibliografiaren sarrerako hirugarren adibidea kolorez markatuta dago zatiak identifikatzeko.

Oin-oharretan:
 1. James M. Heilman eta Andrew G. West, "Wikipedia y Medicina: kuantifikando lector, editores y el sentido del lenguaje natural", Journal of Medical Internet Research 17, ez. 3 (2015): e62, doi: 10.2196/jmir.4069.
 Bibiografia-zerrendan:

 Heilman, James M., eta Andrew G. West. "Wikipedia eta Medikuntza: irakurle, editore eta hizkuntza naturalaren esanahia kuantifikatuz". Journal of Medical Internet Research 17, zk. 3 (2015): e62. doi: 10.2196/jmir.4069.
Erreferentzia osoaren zati bakoitza kolore batez markatuta dago adibide honetan:
 Heilman, James M., and Andrew G. West "Wikipedia and Medicine: Quantifying Readership, Editors, and the Significance of Natural Language." Journal of Medical Internet Research 17 no. 3 (2015) e62 doi:10.2196/jmir.4069
 Egileak: Izena¡-abizenak alderantziz idatzen dira oin-oharretan eta bibliografiako zerrendan
 Artikuluaren izenburua komatxoen barruan
 Aldizkariaren izenburua letra etzanaz
 Liburukia edo aldizkariaren ale zenbakia
 Zenbakiaren zehaztasun bat"Section 171: Journal volume, issue, and date". The Chicago Manual of Style: Chapter 14: Notes and Bibliography (17th ed.). University of Chicago Press. 2017. ISBN 978-0-226-28705-8. LCCN 2017020712. OCLC 1055308068.
 Urtea hilabetearekin batera, ahal bada
 Orrialde-zenbakia oin-oharretan zenbaki zehatza jartzen da eta bibliografiako sarreran, orrialde-tartea
 Objektuen identifikatzaile digitala

 Historia 
Egun The Chicago Manual of Style izenez ezagutzen dena, 1906an argitaratu zen lehen aldiz, Manual of Style: Being a compilation of the typographical rules in force at the University of Chicago Press, to which are appended specimens of type in use. 203 orrialdeko lehen ediziotik hasi eta 17. edizioan, CMOS delakoa erreferentzia-estilo integraleko  1.146 orrialdeko gida bihurtu zen. Estatu Batuetan argitaratutako argitalpen-estiloko lehen gidetako bat izan zen.

 12. argitaldia 
Eskuliburuaren berrikuspen garrantzitsuena 12. ediziorako egin zen, 1969an argitaratua. Bertsio horren lehen inprimaketan, 20.000 kopia saldu ziren inprimatu aurretik . 1982an, 13. argitalpena argitaratu zenean, The Chicago Manual of Style izena eman zitzaion ofizialki, eta jada erabiltzen zen izen informala hartu zuen.

 15. argitaldia 
Berrikiago, editoreek beste edizio bat argitaratu dute zazpi urtetik hamar urtera. 15. edizioa (2003) berrikusi egin zen, argitalpenean teknologia informatikoa eta Internet agertu zirela islatzeko, eta lan elektronikoak aipatzeko orientazioa eman zen. Beste aldaketa batzuk ere badira, besteak beste, gramatikari eta ingeles amerikarraren erabilerari buruzko kapitulu bat eta kopia matematikoaren tratamendu berrikusiaPullum, Geoffrey K. (February 2, 2005). "The Chicago Manual of Style --- And Grammar". Language Log. Ikusia 2020-03-14..

 16. argitaldia 
2010eko abuztuan, 16. edizioa aldi berean argitaratu zen estalki gogorrean eta online, eskuliburuaren historian lehen aldiz. 16. edizioak "musika, atzerriko hizkuntzak eta informatika gaiak (Unicode eta URLetako karaktereak)" gehitu zituen. Argitalpen elektronikoak ekoizteko gomendioak ere ematen ditu, bai webguneetan nola liburu elektronikoetan barne. XML markaketaren erabilerari buruzko lehen eranskina eskaintzen du. Berrikusitako glosario bat ere badu, argitalpen elektroniko eta inprimatuarekin lotutako termino batzuk dituena.

Chicagoko dokumentazio sistema arrazionalizatu egiten da, egile-data eta ohar-bibliografia zitazio sistemen eta erregistro bibliografikoen artean sendotasun handiagoa lortzeko, eta horrek bi sistemak erabiltzea errazten du. 

Gainera, eguneratutako eta handitutako adibideek iturri digitalak eta on line iturriak dokumentatzean sortzen diren galdera ugariei heltzen diete, DOIren erabileratik sare sozialen guneetara. Taulak eta marrazkiak osorik eguneratu dira, silaben araberako banaketa barne eta karaktere berezietarako Unicode zerrenda.

2013an, Bilboko Deustuko Unibertsitateak gaztelaniara egokitutako bertsio bat argitaratu zuen.

 17. argitaldia 
17. edizioa 2017ko irailean argitaratu zen. Estilo-jarraibide berriak eta zabalduagoak eskaintzen ditu, teknologiaren aurrerapenari eta gizarte-aldaketari erantzuteko. Azken argitalpen-praktikak eta lan-fluxu elektronikoak eta autoedizioa islatzen dituzten eduki berriak eta berrikusiak ere baditu. Zitazio-gomendioak, hitz eta esaldi problematikoen glosarioa eta bibliografia eguneratu eta zabaldu egin dira. 17. edizioan, posta elektronikoak gidoia galdu zuen, Internet minuskula bihurtu zen, "eurak/haiek (They)" eta "euren/haien/beren (their)" bereziak egoera batzuetan onargarriak dira orain, sintaxiari buruzko atal garrantzitsu bat gehitu da, eta "ibid" erabiltzea luzea dela dioen gomendioa aldatu egin da argitalpen elektronikoaren ondorioz.

 Laburdurak 
Liburu eta artikuluetan sarri laburdura batzuk erabiltzen dira, latinez askotan, edo horien itzulpenak direnak, adibidez, Ibidem edo ibid (aurretik aipatutako leku berean), idem (berdina), op. cit. (aipatutako idazlanean), loc. cit...  Beste batzuk, ordea, erabil daitezke erreferentzien zerrendan adibidez:  ed. (editorea), argtz (argitaratzailea), 2. argit (bigarren argitaraldia), zuz. (zuzendaria), 26. libk. (26. liburukia), or. (orria edo orriak), koord (koordinatzailea), itzul, itzle (itzultzaile)...; edo testu barruan: c.f. (konparatu beste honekin), i.e. (hau da), e.g. (adibidez), etab. (eta abar), (d.g.) (datarik gabe) ...

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Kanpo estekak 

 The Chicago Manual of Style Online(web-gune ofiziala). The University of Chicago
 Chicago Manual of Style 17th Edition Purdue Online Writing Lab. Purdue University

Kategoria:Idazketa
Kategoria:Bibliografia