Jakintza Baitha

Jakintza Baitha Euskal Herriko kultura elkarte akademiko bat da. Bere helburua da Greziako kultura ondarea Euskal Herrira ekartzea, kontsideratuz Europako kultura funtsean antzinako greziarrek formatutako pentsamenduaren forman oinarritzen dela. Federico Krutwig Sagredo euskaltzainak sortu zuen, Euskaltzaindiko Jagon saileko literatur batzordeko laguntzaile batzuekin batera.

 Historia 

 Hastapenak eta egituraketa 
Euskaltzaindiko literatur batzordea 1979. urtean eratu zen, eta Krutwig literatura klasikoko sailean arduradun izendatu zuten. Bertan, Krutwigekin ikasten zen lehen gauza aurreiritzi politiko eta erlijiosoak kentzea zen, galdera filosofikoen bitartez. Horrekin batera, euskararen klasikoak ikasten eta aztertzen ziren, bereziki Leizarraga eta Axular. Gainera, greziera klasikoa ere ikasten zen. Krutwigek berak euskaraz greziera ikasteko metodo bat idatzi zuen. Denborarekin, literatura klasikoko sailak funtzionamendu geroz eta autonomoagoa garatu zuen, eta azkenean akademiatik formalki bereizi zen. 1985tik aurrera, Jakintza Baitha-Kalia Tês Gnôseôs bezala funtzionatzen jarraitu zuen.

1985. urtean eratu zen Jakintza Baitha elkarte bezala Zarautzen.. Hasierako kideak akademiako literatur batzordekoak ziren: Federico Krutwig bera, Josu Lavin maisu filologoa, Manuel Ertzilla idazlea, Juan Luis Goikoetxea irakaslea, Michael Morris hizkuntzalaria eta Alfonso Irigoien hizkuntzalaria. Gerora gehitu ziren elkarte berrian Anton Artiñano medikua, Jon Gotzon Etxeberria idazlea eta Erramun Gerrikagoitia irakaslea.

Asmoa zen elkarte horretan sortzen ahalko ziren kultura ideiek ondoren hedakuntza eduki ahalko zutela mundu akademikoan eta komunikabideetan, eta horrela herri osoarengana iritsi ahalko zirela.

Elkartea bi esparrutan jarduteko eratu zen. Lehena, espezifikoa, euskal elementu kulturalak dauden lurraldean; eta bigarrena, orokorra, elementu grekoak dauden lurraldeetan.

Elkartean kide akademikoak zeuden, maila ezberdinetan sailkatuak. Horrekin batera, elkartean talde bereziak eratu ahal zituen jarduera zehatzak burutzeko. Euskal Herrian, gainontzeko erakunde eta elkarteekin, goi mailako euskal kultura garatzeko Euskal Hezkuntza Akademia eratu zen, kultura grekoa eta herri kulturaren artean zubi lana egiteko asmoz. Bestalde, Baskoniako Akademia Helenikoa sortu zen, greziar kulturari buruzko ekinbideak burutzeko.

 Euskal Hezkuntza Akademia 
Euskararen klasikoak herriaren eskuetan eta ikertzaileek euren lana hobeto egin ahal zezaten, eratu zen Jakintza Baithan Paideia izeneko Euskal Hezkuntza Akademia. Sail honen arduradun Josu Lavin izendatu zuten. Hiru helburu eduki zituen sail honek. Lehenik, euskarazko hiztegiaren azterketa egitea eta nazioartean erabiltzen diren jatorri greko eta latinezko hitzen eredu egokitua garatzea. Bigarren helburua euskal gramatika eredu bat lantzea zen, euskararen tradizio literario guztia kontutan hartuz. Eta, azkenik, hirugarrena zen euskal literaturaren klasiko guztiak konputerizatzea eta herritarren esku uztea.

1994. urtean Axularren Guero liburuaren bertsio digitala argitaratu zen. Ondorengo urteetan beste hainbat autore klasiko eta modernoen lanak digitalizatu eta disketeetan edo CD-ROM bitartez banatzen hasi ziren.

 Baskoniako Akademia Helenikoa 
Jakintza Baithak Krutwigen proiektuarekin aurrera egin zuen, goi mailako ikasketa humanistikoen eskola bat antolatzeko. Proiektu hori Sophopolis bezala ezagutzen da. Hezkuntza curriculum bat diseinatu zen, sei urteko batxilergoarekin, ondoren hiru urteko batxiler unibertsitarioarekin, eta azkenik goi mailako hezkuntza generalista batekin, greziera klasikoan garatzekoa.

Horretarako talde berri bat eratu zen. Bertan sartu ziren Krutwig, Alberto Muruaga, eta laguntzaile bezala Manuel Iñiguez eta Alberto Uztarroz arkitektoak, Valentin Gomez Erromako Unibertsitateko irakaslea eta Boris de Rachewiltz printze helenista italiarra. Zibernetikaren Aro Berrian espezialistak baino gehiago generalistak beharko zirela aurreikusirik, Sophopolisaren proiektua Europa mailan garatu beharko litzatekeela ondorioztatu zen. Horrela, Juan Jose Pujana PNV-ko senatariarekin bildu ziren, eta hark Europa osoan greziera klasikoa irakastearen aldeko proiektua erredaktatu zuen, ondoren Carlos Garaikoetxea europarlamentarioak Estrasburgon aurkez zezan.

Pujana Baithako partaide egin zen. 1993an, Platonen Errepublika itzuli zuen greziera zaharretik euskarara, Baithakideen laguntzarekin.

1989. urtean Krutwigi "Homero" saria eman zioten bere lanagatik. Greziara bertaratu ziren Krutwig, Pujana eta Artiñano. Orduan, Sophopolisaren goi mailako ikasketa gunea egiteko toki aproposaren bila aritu ziren Greziatik.

1990ean lehen Helenisten Biltzar Mundiala antolatu zen Mazedoniako Díon hirian. Lehen hitzaldia Krutwigek eman zuen, greziera zaharrean. Ekimenak oihartzun handia eduki zuen nazioartean; izan ere, lehen aldia zen milaka urtetan greziera klasikoa biltzar batean erabiltzen zela. Bertan Pujanak eman zuen azken hitzaldia.

Bi urte geroago, Madril hiria Europako Kulturaren hiriburua izan zen. Jakintza Baithako zenbait kidek konferentzien serie bat eskaini zuten Madrilgo Ateneoan Europako kulturaren eta haren oinarrien inguruan. Konferentzia haiek nazioartean oniritzi oso zabalak jaso zituen.

Ekinbide honen ondorioz nazio eta mundu ikuskera ezberdinen arteko eztabaida piztu zen, eta greziera klasikoaren erabileraren aurkako kanpaina bat egin zen hainbat kazetarien aldetik, batez ere Mazedoniako nazionalista eslabiarren eta Greziako sektore herrikoi batzuen aldetik. Baina Greziako Gobernuak ontzat eman zituen Krutwigen ideiak. Horrela, 1993ko martxoan, Greziako telebista kate nagusian Krutwigekin, Pujanarekin eta beste zenbait lagunekin elkarrizketa bat eman zen. Hainbat bilkura burutu ziren ere Kultura Ministerioarekin. Jarduera hauen berri eta erabili ziren dokumentuak argitara eman zituen Jakintza Baithak, Hierax bere aldizkarian.  

 Hierax-Halcon aldizkaria 
1993 eta 1995 urte bitartean elkarteak aldizkari bat argitaratu zuen BBK aurrezki kutxaren finantzaketaz: Hierax-Halcon. Revista de Cultura griega. Bertan, 1992ko konferentziekin batera, zenbait gai filosofiko, artistiko, psikologiko, arkitektoniko, historiko eta politikoak lantzen ziren. Gaien artean bereziki aipagarria da Sophopolis proiektua eta Greziako kulturaren alde Europa mailan buruturiko jarduera.

 Sophopolis 
Sophopolisaren ideia Krutwigek garatu zuen Computer Shock Vasconia, Año 2001 liburuan. Proiektua goi mailako hezkuntza humanistikoko unibertsitate bat da. Bertan, gai orokor guztiak irakatsiko lirateke modu generalista batean, "Panepistemion" kontzeptu greziarrari helduz.

Proiektua, hasiera batean, Euskal Herrian egiteko proposatu zuen, baina ideiak ez zuen arretarik jaso eragile politikoen artean. Ondoren, Krutwigek, Jakintza Baitha elkartearekin Europa mailan sustatu zuen. Ideiak nazioartearen harrera ona jaso zuen, Europako Hezkuntza Ministroen Kontseiluan lehen aldiz erabateko adostasuna eragin zuelarik.

Greziako Gobernuaren babesarekin lortu zen Kea irlan, Atenas hiriaren aurrean, Sophopolisaren instalazioak kokatzeko tokia. Instalazioen diseinua Manuel Iñiguez eta Alberto Uztarroz arkitektoek egin zuten.

Finantzaketa itzela behar zenez, 140 milioi dolar Krutwigen esanetan, proiektua diru-iturrien sarreraren zain geratu zen. Eta Ameriketako masoi dirudun batzuek hura ordaintzeko prest agertu ziren. Horren inguruko azken gestioak egiten zegoelarik, Krutwig 1997an hil zen, eta haren heriotzarekin proiektuaren gauzatzea eten egin zen.

 Jakintza Baitha Krutwigen ondoren 
Krutwigen heriotzarekin, Jakintza Baitharen ekinbidea asko murriztu zen, nahiz eta formalki existitzen jarraitu duen gaur egundaino. Juan Jose Pujana izan zen elkartearen presidentea, 2022 urtean hil zen arte. Horrekin batera, Josu Lavin euskararen klasiko literarioak digitalizatzen jarraitu zuen, eta 2013tik aurrera Paideia sailean garaturiko lana Zuzeu.eus webgunean argitaratzen aritu da.

 Erreferentziak 

Kategoria:Euskal Herriko elkarteak
Kategoria:Federiko Krutwig
Kategoria:Kultur elkarteak