Iruñeko Lignum crucisa

Iruñeko Lignum crucisa Iruñeko katedralean gordetzen den lignum crucis zati bat eta hura gordetzeko estauroteka edo erlikia-ontzia da, Jesus gurutziltzatu zuten gurutze egiazkoaren zatia, kristauen sinesmenean. Gurutze zatia eta beharbada objektua bera (edo haren parte bat) Bizantzioko enperadoreak Nafarroako erregeari egindako oparia dira.

 Historia 
Emanuel II.a Paleologo Bizantzioko enperadorearen oparia da, Karlos III.a Nafarroako erregeari egina. Otomandarrek bere inperioari egiten zioten presioari aurre egiteko, 1399-1400 urteetan, Paleologoak bidaia egin zuen Europako Mendebaldera bertako erresumetan aliantzak lortzeko. Parisen zelarik 1400eko abuztuan, Nafarroako erregeari oparia bidali zion, Alejo Vianakoa delako baten bitartez. Iruñeko apezpikua Martin Zalba zen, Mendebaldeko Zisman Avignongo aita santuekin lerratu zena. Benedikto XIII.a antipapa laguntzen ari zenez, erlikiari harrera ofiziala egin zitzaionean Iruñeko katedralean, Baionako Gartzia Eugikoa apezpikua deitu zuen Nafarroako erregeak. Zeremonia arranditsua egin zen erlikiak jasotzeko, Paleologoak bidalitako Alejo Vianakoaren oparia jaso eta Katedralean jartzeko. 

Lignum crucis egiazko bat omen zen ura, eta latinez eta grezieraz idatzitako gutunaz bat zihoan, non objektuaren benetakotasuna ziurtatzen enperadorearen izenpearekin.

 Ezaugarriak 
Zur zatia tenplu erako estauroteka batean dago, gurutzez lagundua. Tenplu hexagonalak eta apaindurek itxura gotiko frantziarra dute gehienbat, eta ez dago argi zein parte diren Paleologoaren oparia. Batzuen iritziz, 14. mendean Karlos II.aren (1349-1387) zilargileek egindako aldare-gurutze baten adaptazioa da. Ikerlari batzuek diote oinarria Parisen egin zela, baina Nafarroako artxiboan dagoen ordainketa batek dio Joan Zilargilea [Johann largentero] izan zela egilea, nafarra, beraz. Tenplutxoaren gainean ageri diren hiru gurutzeen proportzioz kanpoko neurriak aditzera ematen du gehikuntzak direla. Eskumako gurutzea, Jesusen Nekaldia jasotzen duena, 1400 urtearen inguruan Parisen egiten zirenen estilokoa da, baina beste biak ondoren egindakoak zirela uste da.

Edonola ere, 1935ean Katedraleko altxorreko pieza asko lapurtu zituzten, eta horien artean estauroteka honi hiru gurutzeak kendu zizkioten. Bakarra berreskuratu zen ondoren, baina kalitate handienekoa horixe zen: 1400. urtearen inguruan datatu daitezkeen esmalte paristarrez apaindua dagoen pieza, opariaren datarekin bat datorrena, baina agian lehenago egindakoa eta birziklatua dena. Beste bi gurutzeak berriak dira, beraz, eta ezkerrekoan Jesusekin lotutako elementuen ordez Mariaren bizitzako pasarteak ezarri ziren, lapurretaren aurretik zeuden Jesusen Nekaldiaren beste eszena batzuen ordez.
erdian|thumb|480x480px|Piezaren oinarria

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal Herriko erlikiak
Kategoria:Benetako Gurutzea
Kategoria:Iruñeko Elizbarrutiko Museoa
Kategoria:Euskal Herriaren kanpo harremanak
Kategoria:1401
Kategoria:Erlikia ontziak
Kategoria:Lignum crucis
Kategoria:Nafarroako monarkiari lotutako objektuak