Graciela Borges

Graciela Borges, jaiotzaz Graciela Noemí Zabala (Buenos Aires, Argentina, 1942ko ekainaren 10a)  Argentinako zinemako, antzerkiko, telebistako eta irratiko lehen aktorea da. 

Bere talentu eta erakargarritasunak nabarmenduta, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako Argentinako edertasuna irudikatu zuen, eta hainbat filmetan parte hartu zuenean, zinema nazionaleko aktore ezagunena bihurtu zen. Haren zinta nagusietako batzuk hauexek dira: Piel de verano (1961), La terraza (1963), Circe (1964), Crónica de una señora (1970), Heroína (1972), La ciénaga (2001), La Quietud (2018) eta El cuento de las comadrejas (2019).

Bere ibilbide arrakastatsuan 50 film baino gehiago egin zituen, eta 2006an Frantziako Vogue aldizkariak «Argentinako zinemako aktore handia» izendatu zuen. Donostiako Zinemaldian aktore onenaren Zilarrezko Concha saria jaso zuen, Crónica de una señora (1970) filmean egindako interpretazioagatik. Bi sari irabazi zituen Zilarrezko Cóndor Sarietan, eta, 2015ean, ohorezko saria lortu zuen. Argentinako Kronista Zinematografikoen Elkarteak emandako Sur Sarietan, Aktore Onenaren saria jaso zuen, Las manos (2006) filmean egindako interpretazioagatik, eta, berriro ere, kategoria berean, El cuento de las comadrejas (2019) filmagatik. La ciénaga filmean egindako lanak (2001) aktore onenaren saria eman zion Habanako Zinema Latinoamerikar Berriaren Nazioarteko Jaialdian. Gainera, hiru aldiz lortu zuen Platinoko Safen Saria (1981, 2001 eta 2011) Konex Sarien banaketan.

2002. urtean, Buenos Airesko Herritar Ospetsu izendatu zuten.

 Biografia 

 Lehen urteak 
Graciela Noemí Zabala, Graciela Borges izen artistikoarekin ezaguna, 1942ko ekainaren 10ean jaio zen Buenos Airesen. Gurasoekin eta Marcelo nebarekin bizi izan zen, eta moja irlandarren eskola batera joan zen.

Txikitan ezaugarri garrantzitsuena ahotsak zuen. Ahots hura, askorentzat zinemaren sinonimoa, noizbait izan zen ingurukoen iseka. Borgesek berak esan zuenez, barre egiten zioten haren lagunek, hain itxura ahula eta ahots izugarria izanda, eta hainbeste barre egin zuten, ezen Gracielak hitz egiteari utzi zion.

Graciela oso lotsatia zen. Haurtzaroaren zati bat amarekin bidaiatuz eta Europan zehar ibiliz igaro zuen, eta bere bizitzako alderdi horrek bere adineko jendearekin bat ez zetorren nortasuna osatu zuen.

Bere bizitzako mugarri bat izan zen bere amaren lagun batek, Leonorrek, esan zionean alabak ez zuela asko hitz egiten, eta deklamazio-klaseetara bidaltzea erabaki zuten, arte eszeniko bat, polemika edo atsekabea sortzen duen gai baten interpretazio kolerikoan oinarritua. Hantxe konturatu zen, berak esan ohi duen bezala, testu baten bidez, “besteen hitzetatik”, hobeto komunikatu zitekeela ikaskideekin. Handik aurrera, antzerki-ekoizpenak egiten hasi zen eskolan, eta zineman zortea probatzen.

15 urte zituela, ate joka hasi zen. Hugo del Carril zuzendari ezagunaren film batean parte hartzeko bila zebiltzan. Filmak “Una cita con la vida” zuen izena, eta proposamenak asko poztu zuen Graciela, ordurako ia galdu egiten baitzuen aukera aitaren gutizia batengatik. 1958. urtea zen, eta kulturak artean ere gogor epaitzen zuen emakumeen jardueraren lanbidea. Biografía de Graciela Borges url:https://www.lacapital.com.ar/escenario/graciela-borges-la-belleza-argentina-que-cumple-80-anos-n10018314.html

 Ibilbide artistikoa 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Graciela_Borges_y_Palito_Ortega.jpg/220px-Graciela_Borges_y_Palito_Ortega.jpg|thumb|Graciela Borges, Palito Ortegarekin batera, 1966ko El Rey en Londres filmean.
Hugo del Carril-en Una cita con la vida filmean egin zuen debuta, Gilda Lousek-ekin batera, eta biak ospetsu egin ziren, Argentinako edertasunaren ikur gisa. Hasieran, Carlo Pontiren eskaintza jaso zuen Europan filmatzeko, eta proposamen hori ez zen inoiz zehaztu.

Leopoldo Torre Nilson-en musa izan zen —Fin de fiesta; Piel de verano—, eta, ondoren, Raúl de la Torrerena, zinema nazionaleko zuzendari garrantzitsu horien film garrantzitsuenetako batzuen protagonista izan zirenentzat.

Gainera, beste zuzendari batzuekin lan egin zuen: Leonardo Favio, Manuel Antín, Mario Sofhifi, Lucas Demare, Fernando Ayala, Luis Saslavsky, Alejandro Doria, Ricardo Wullicher, Javier Torre, Lucrecia Martel, Luis Ortega, Daniel Burman eta Juan José Campanella.

Bikote profesionala osatu zuen Argentinako zinemako aktore nagusiekin, eta bereziki nabarmendu zituen Lautaro Murua eta Alfredo Alcónekin egindako emanaldiak, baita Alberto de Mendoza, Jorge Salcedo, Federico Luppi, Walter Vidarte, Luis Brandoni, Duilio Marzio eta Rodolfo Bebán ere.

1972an, Estatu Batuetara joan zen, enbaxadako kultura-agregatuak gonbidatuta. Los Angelesen bazkari bat antolatu zioten 40 gonbidaturekin; besteak beste, Barbra Streisand. Bosgarren egunean, Frank Sinatraren etxera eraman zuen anfitrioiak. Han, Frank jangelara sartu zen bere mantalarekin, agurtu egin zuen, Argentinaz galdetu zion eta emakume latindarraren edertasuna goraipatu zuen. Borges - Antecedentes biográficos url: https://www.infobae.com/teleshow/2022/06/18/de-los-lentes-de-john-lennon-que-le-regalo-mccartney-al-insolito-final-de-la-servilleta-que-le-dibujo-picasso-53-hechos-de-graciela-borges/

Telebistan, Tres destinos-en nabarmendu zen, 1966an María Herminia Avellanedak zuzendua, eta Alta comedia saioan egindako lanagatik; antzerkian izandako parte-hartzea oso txikia izan da, Carta de amor lana gogoratuz Nito Artazarekin. Gainera, irrati gidaria da.

Graciela Borges Band musika-talde gaztearen (2009an sortua) musika- eta inspirazio-iturria da.

2011n, El hombre de tu vida telekomediaren lehen denboraldiko azken kapituluan parte hartu zuen.

Bere film berriena Juan José Campanellaren El cuento de las comadrejas da, eta Platino Sarietan izendatu zuten, Aktore Onenaren kategorian. José Martínez Suárezen filmaren remakea da filma. Los muchachos de antes no usaban arsénico Borges Malagako Zinemaldira joan zen eta honako hau esan zuen: “Bizirik irauteko, dena, ona eta txarra gogoratu behar da”, dio Narciso Ibáñez Mendaren pertsonaiak zinema nazionaleko ekoizpen klasiko horretan, eta horretan dago Borges bere bizitzako etapan. Graciela Borges en Málaga (España) - La Nación url: https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/personajes/graciela-borges-a-mi-me-gusta-hace-nid2236184/

 Bizitza pertsonala 
12 urte zituela, Borges Rafael Albertiren etxean bizi izan zen. Han Vittorio Gassmani poemak errezitatzen entzun zion eta Miguel Asturiasek ipuinak irakurtzen erakutsi zion. Bisitan etortzen ziren Cecilia Guevara, Che Guevararen ama, eta Matilde Urrutia, Pablo Nerudaren emaztea.

Graciela Borgesen abizena Jorge Luis Borges idazlearen gorentasun bat da, 14 urterekin aktorearen aitak berea erabiltzea debekatu ziolako.«Graciela Borges, la belleza del caos», artículo del 25 de febrero de 2001 en el diario La Nación (Buenos Aires).

20 urterekin Juan Manuel Bordeu automobilismo-lasterkariarekin ezkondu zen, eta harekin izan zuen seme bakarra, Juan Cruz Bordeu. Raúl de la Torre zinema-zuzendariaren bikotekidea izan zen.

2010ean, Graciela Borgesek aitortu zuen 1966 inguruan, Londresen bizi zenean, affaire bat izan zuela The Beatles taldeko Paul McCartney musikari britainiarrarekin.

 Filmografia 

 Zinema 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Graciela_Borges_en_Zafra.jpg/220px-Graciela_Borges_en_Zafra.jpg|thumb|Graciela Borges en Zafra, Lucas Demare, 1958.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Graciela_Borges_en_1961.jpg/220px-Graciela_Borges_en_1961.jpg|thumb|Graciela Borges  Leopoldo Torre Nilssonen Piel de verano lanean, 1961.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Graciela_Borges_en_Circe.jpg/220px-Graciela_Borges_en_Circe.jpg|thumb|Graciela Borges Circe lanean Manuel Antínekin, 1964.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Graciela_Borges_en_El_dependiente.jpg/220px-Graciela_Borges_en_El_dependiente.jpg|thumb|Graciela Borges Leonardo Favioren El dependiente lanean, 1969.

 Telebista 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Graciela_Borges_en_1971.jpg/220px-Graciela_Borges_en_1971.jpg|thumb|Graciela Borges Annemarie Heinrich-ek 1971n atera zuen argazkia.

 Irratia 

 2014tik: emakume bat, Radio Nacional.

 Sariak eta goraipamenak 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Graciela_Borges%2C_by_Annemarie_Heinrich.jpg/220px-Graciela_Borges%2C_by_Annemarie_Heinrich.jpg|thumb|Annemarie Heinrichek 1960an ateratako argazkia.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Graciela_Borges.jpg/220px-Graciela_Borges.jpg|thumb|Borges 1960an.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Graciela_Borges_1975.jpg/220px-Graciela_Borges_1975.jpg|thumb|Graciela Borges 1975ean.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Mauricio_Macri_inaugur%C3%B3_el_Centro_Comercial_a_Cielo_Abierto_Warnes.jpg/220px-Mauricio_Macri_inaugur%C3%B3_el_Centro_Comercial_a_Cielo_Abierto_Warnes.jpg|thumb|Graciela Borges eta Mauricio Macri, Argentinako presidente ohia, 2013an.

 Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza1971Premis del 1971 Premios del 1971 en la web del Festival de San SebastiánAktore onenaren Zilarrezko MaskorraCrónica de una señora Irabazlea

 Hegoaldeko sariak

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2006Emakumezko aktore onenaLas manos Irabazlea2010:Emakumezko aktore onenaDos hermanos nominatua2011Emakumezko aktore onenaViudas nominatua2019Emakumezko aktore onenaEl cuento de la comadreja Irabazlea2022Ohorezko saria Irabazlea

 Zilarrezko Cóndor sariak

UrteaKategoriaFilmaEmaitza1970Emakumezko aktore onenaEl dependiente nominatua2001Emakumezko aktore onenaLa Ciénaga Irabazlea2006Emakumezko aktore onenaLas manos nominatua2010:Emakumezko aktore onenaDos Hermanos nominatua2011Emakumezko aktore onenaViudas nominatua2015Ibilbidearen sariaMedidas de seguridad. Irabazlea2018Aktore onenaLa Quietud Irabazlea

 Martín Fierro sariak

UrteaKategoriaFilmaEmaitza1993Aktore dramatiko protagonikoaAlta comedia Irabazlea2011Jarduketa berezi hobeaEl hombre de tu vida nominatua

 Platino sariak

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2019Emakumezko aktore onenaEl cuento de la comadreja nominatua

 Habanako Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2001Emakumezko aktore onenaLa Ciénaga Irabazlea

 Clarín sariak

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2006Emakumezko aktore onenaLas manos nominatua

 Cartagenako Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2006Aktore onenaLas manos Irabazlea

 Safer saria

UrteaKategoriaEmaitza1981Platinozko Hiru.com Saria Irabazlea2001Platinozko Hiru.com Saria Irabazlea2011Platinozko Hiru.com Saria Irabazlea

 Beste aintzatespen batzuk 

 Bahifi 2017 ibilbidearen saria
 Salvador Sammaritano saria, 2013ko ibilbideagatik
 Donostiako Nazioarteko Zinemaldia, Kantauriko Perla Saria 1963 Los viciosos filmarengatik eta 1968 El beharra.
 Miss Diario del Cine aukeratu zuten Radio Belgranoko programa batean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Graciela Borges  en Cine Nacional

 Entrevista de 2009 a Graciela Borges
 Monografía en Damas para la Hoguera, de Abel Posadas

Kategoria:Argentinako emakume aktoreak
Kategoria:Emakumezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra
Kategoria:Antzerki aktoreak
Kategoria:Irrati aktoreak
Kategoria:Zinema aktoreak