Organosufre konposatu

Organosufre konposatuak karbono atomoei lotuta dauden sufre-atomoak dituzten konposatu organikoak dira. Askotan, usain txarrekin lotzen dira, baina ezagutzen diren konposatu gozoenetako asko organosufre konposatuak dira. Natura organosufre konposatuetan aberatsa da, sufrea ezinbestekoa baita bizitzarako. Hogei aminoazido arruntetatik, bi organosufre konposatuak dira. Erregai fosilek, ikatza, petrolioa eta gas naturala, antzinako izaki bizidunen materialen eratorriak direnez, nahitaez organosulfre konposatuak dituzte, eta petrolio-findegien helburu nagusia da horiek kentzea.

Sufrea taula periodikoaren 16. taldekoa da (anfigenoak edo kalkogenoak), oxigenoarekin batera, eta organosufre konposatuek karbono-oxigeno loturak dituzten konposatuekin antzekotasunak izatea espero da, eta hori, neurri batean, egia da.

Sufrea duten konposatu organikoak detektatzeko, Carius metodoa da analisi kimiko klasiko bat.

 Organosufre konposatuen klaseak 
organosufre konposatuen klaseakAdibideakFormula orokorraFuntzio-taldeaOxidazio-zenbakiaEgiturazko formulaIzenaR–SHAlkanotiolakSiegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 473−476, .−IIlink=Archivo:Ethanethiol.svg|100x100pxEtanotiolaAr–SHTiofenolak−IIlink=Archivo:Thiophenol.svg|100x100pxTiofenolaR–S–R'Sulfuroak (edo Tioeterrak)Siegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 477−479, −IIlink=Archivo:Ethyl_methyl_sulfide.svg|130x130pxEtilmetil sulfuroaR–S–S–R'DisulfuroakHans Beyer und Wolfgang Walter: Organische Chemie, S. Hirzel Verlag, Stuttgart, 1984, S. 144, −Ilink=Archivo:4-Nitrophenyl_disulfide.svg|200x200px4,4'-Dinitrodifenil disulfuroaR–SO–OHAzido sulfinikoakSiegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 480−481,  +IIlink=Archivo:Ethanesulfinic_acid.svg|130x130pxAzido etanosulfinikoaR–SOO–OHAzido sulfonikoakSiegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 480−487,  +IVlink=Archivo:1-Propanesulfonic_acid.svg|160x160pxAzido propanosulfonikoaR–SOO–XAzido sulfonikoen deribatuakÁcidos sulfónicos y sus derivados. En: Tratado de química orgánica. F. Klages. Editorial Reverté. . Pág. 763Siegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 484−485,  +IVlink=Archivo:Benzene_sulfochloride.svg|110x110pxBentzenosulfonil kloruroaSiegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 485, R–SO–R'SulfoxidoakSiegfried Hauptmann3: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 479−480, 0link=Archivo:Dimethylsulfoxid.svg|110x110pxDimetil sulfoxidoaHauptmann, p.3R–SOO–R'Sulfonak +IIlink=Archivo:Diethyl_sulfone.svg|170x170pxDietil sulfonaR–S–OHAzido sulfenikoakSiegfried Hauptmann9: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 485, 0link=Archivo:Hydroxysulfanylethane.svg|130x130pxAzido etanosulfenikoaR–O–SO3HAlkilsulfatoakHans Beyer und Wolfgang Walter: Organische Chemie, S. Hirzel Verlag, Stuttgart, 1984, S. 235−236, . +VIlink=Archivo:Sulfovinic_acid.svg|170x170pxEtil sulfatoaR–O–SO2–O–R'Dialkilsulfatoak +VIlink=Archivo:Dimethyl_sulfate.svg|170x170pxDimetil sulfatoaHans Beyer und Wolfgang Walter: Organische Chemie, S. Hirzel Verlag, Stuttgart, 1984, S. 137, R2N–CS–R'2TioureakSiegfried Hauptmann: Organische Chemie, 2. Auflage, VEB Deutscher Verlag für Grundstoffindustrie, Leipzig 1985, S. 471−472, link=Archivo:Thioharnstoff.svg|110x110pxTiourea
Sufre-atomoa duen talde funtzionalaren arabera sailkatzen dira organosufre konposatuak taulan adierazten den moduan. .

 Tioeterrak, tioesterrak, tioazetalak 
Konposatu horiek C-S-C loturak edukitzea dute ezaugarriOrganic chemistry IUPAC Blue Book. Rules C-5: Compounds Containing Bivalent Sulfur http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_25.htmOrganic chemistry IUPAC Blue Book. Recommendation R-5.7.1.3.4 Thiocarboxylic and thiocarbonic . C-C loturekin alderatuta, C-S loturak luzeagoak dira, sufre-atomoa karbono-atomoa baino handiagoa baita, eta % 10 ahulagoa. Organosufre konposatuetan lotura-luzera tipikoak 183 pm-koak dira S-C metanotiolen loturarako eta 173 pm tiofenoan. C-S loturaren disoziazio-energia 89 kcal/mol (370 kJ/mol) da metanotiolean metanolaren 100 kcal/mol-ekin (420 kJ/mol) alderatuta, eta hidrogenoa, metilo talde batekin ordezkatzen denean, energia 73 kcal/mol-etan (305 kJ/mol) murrizten daHandbook of Chemistry and Physics, 81st Edition CRC Press . Karbono-oxigeno lotura sinpleak C-C loturak baino lotura luzera laburragoa du. Dimetil sulfuroaren eta dimetil eterraren loturaren disoziazio-energiak 73 eta 77 kcal/mol dira (305 eta 322 kJ/mol, hurrenez hurren).

Tioeterrak tiolen alkilazioaren bidez prestatu ohi dira. Pummerer-en berrantolaketa baten bidez ere prestatu daitezke. Ferrario–Ackermann erreakzioa baliatuz; sufre elementalaren eta aluminio kloruroaren bidez, difenil eterra fenoxatiin bihurtzen daOrganic Syntheses, Coll. Vol. 2, p.485 (1943); Vol. 18, p.64 (1938). Enlace

 link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Ferrario_reaction.svg/400px-Ferrario_reaction.svg.png|thumb|400x400px| Ferrariren erreakzioa.

Tioazetalek eta tiozetalek C-S-C-S-C lotura-sekuentzia bereizgarria erakusten dute. Tioeterren azpiklase bat adierazten dute.

Tioesterrek R-CO-SR egitura orokorra dute. Esterrekin erlazionatuta daude, baina erreaktiboagoak dira.

Tiofenoek aromatikoak diren tioeter klase berezi bat osatzen dute. Tiofenoaren erresonantzia-energia 29 kcal/mol (121 kJ/mol) da sufrearen ordez oxigenoa duten furanoen  20 kcal/mol-ekin (84 kJ/mol) alderatuta. Ezberdintasun horren arrazoia oxigenoaren elektronegatibitate handiagoa da, eta horrek elektroiak beregana desplazatzen ditu eraztun aromatikoaren kontura. Hala ere, ordezkatzaile aromatiko gisa, tio taldeak, alkoxi taldeak baino eraginkortasun txikiagoa du.

 Tiolak, disulfuroak, polisulfuroak 
Tiolek R-SH talde funtzionala dute. Tiolak alkoholen antzekoak dira, egituraz, baina funtzio horiek oso desberdinak dira propietate kimikoetan. Tiolak nukleofiloagoak, azidoagoak dira, eta errazago oxidatzen dira. Azidotasun hori 5 pKa unitate ingurutan alda daitekeR. J. Cremlyn “An Introduction to Organosulfur Chemistry” John Wiley and Sons: Chichester (1996). ..

Sufrearen (2,58) eta hidrogenoaren (2,20) arteko elektronegatibitate-aldea txikia da, eta, beraz, tioletan, hidrogeno-lotura ez da esanguratsua. Tiol alifatikoek urrezko monogeruzak eratzen dituzte, egun nanoteknologian garrantzitsuak direnak.

Herz-en erreakzioaren bidez, zenbait tiol aromatiko sintetiza daitezke.
Disulfuroek (R-S-S-R) sufre-sufre lotura kobalentea dutenez sareak eratzeko gaitasuna dute. Adibidez, biokimikan, proteina batzuk tolesteko eta egonkortzeko eta, polimeroen kimikan, kautxua saretzeko.

Sufre-atomoen kate luzeagoak ere ezagutzen dira, barazina produktu naturalean bezala, zeinak ezohiko sufre-atomoen katea duen, bentzeno molekula batien ondoz ondoko bi karbono-atomori lotutakoa.

 Tiozetonak, tioaldehidoak eta erlazionatutako konposatuak 
Karbonoaren eta sufrearen arteko lotura bikoitza duten konposatuak (C=S) nahiko arraroak dira, baina konposatu garrantzitsuak dira karbono disulfuroa, karbonil sulfuroa eta tiofosgenoa. Alkilo ordekatzaileak dituzten tiozetonak [RC(=S)R']  az-ohikoak dira, baina adibide bat tiobentzofenona da. 

Tioaldehidoak are ez-ohikoagoak dira, babes esterikorik eza islatuz (tioformaldehidoa trimero zikliko gisa esistitzen da). 

Tioamidak, [R1C(=S)N(R2)R3] , ohikoagoak dira. Normalean, amidak Lawesson-en erreaktiboarekin erreakzionatuz prestatzen dira.

Isozianatoak (R−N=C=S) natura aurkitzen dira. Landare-elikagai batzuen zapore berezia isozianatoei sor diote: wasabia, errefau mina, ziapea, Bruselaza, errefautxoa, iturri-belarra eta kaparrak

C=S lotura bikoitzak dituzten konposatuen artean sulfonio iluroak daude, adibidez Johnson-Corey-Chaykovskeny erreakzioan eta Stevens-en berrantolaketan ageri dira.

 Karbonoaren eta sufrearen arteko lotura hirukoitza 
Sufrearen eta karbonoaren arteko lotura hirukoitzak ohizkanokoak dira. Karbono monosulfuroan (CS) ageri da. Halaber, F3CCSF3[Nomenclature Rules C-5: Compounds Containing Bivalent Sulfur] eta F5SCSF3 konposatuetarako iradoki dira. HCSOH konposatua lotura hirukoitz formala duela ere irudikatzen da.

 Azido tiokarboxilikoak eta tioamidak 
Azido tiokarboxilikoak (RC(O)SH) eta azido ditiokarboxilikoak (RC(S)SH) ezagunak dira. Egituraz, azido karboxilikoen antzekoak dira, baina azidotasun handiagoa dute. Tioamidak amideen antzekoak dira.

 Azido sulfonikoak, esterrak, amidak 
Azido sulfonikoek RS(=O)2OH funtzio-taldea duteOrganic chemistry IUPAC Blue Book.C-6 Sulfur Halides, Sulfoxides, Sulfones, and Sulfur Acids and Their Derivatives http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_26.htm . Disolbatzaile organikoetan, normalean, disolbagarriak diren azido sendoak dira. Azido sulfonikoak, hala nola azido trifluorometanosulfonikoa, maiz erabiltzen dira kimika organikoan. Sulfonamidak, sulfonazio aromatiko bidez eratorritako sulfonamidak dira.

 Sulfuranoak eta Persulfuranoak 
Sulfuranoak funtzio-talde nahiko berezia dira, tetrabalenteak direlakoEl azufre habitualmente es divalente. Fundamentos de tecnología química. V Hopp. Editorial Reverté, 1984. . Pág.18. SR4 formula dutenak. SR6 formula duten persulfuranoak hexabalenteak dira. 

Ordezkatzaile guztiak organikoak dituen lehen persulfurano sintetikoak bi metilo eta bi fenilo estekatzaile ditu.Isolation and Molecular Structure of the Organo-persulfuranes [12-S-6(C6)] Sato, S.; Matsunaga, K.; Horn, E.; Furukawa, N.; Nabeshima, T. J. Am. Chem. Soc.; (Communication); 2006; 128(21); 6778-6779. doi 10.1021/ja060497y:  
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/AllCarbonPersulfurane.svg/500px-AllCarbonPersulfurane.svg.png|erdian|thumb|500x500px| Persulfuranoa ordezkatzaile organiko guztiekin.
 Organosulfre konposatu naturalak 
Organosufre konposatu guztiak ez dira usain txarreko<k. Alizina da baratxuri usainaren erantzulea da eta lentioninak shiitake perretxikoen zaporea laguntzen du. Produktu natural horietako askok propietate sendagarri garrantzitsuak dituzte, esate baterako, plaketen agregazioa prebenitzea edo minbiziaren aurka borrokatzea.

 Organosulfre konposatu poluitzaileak 
Ingurumenean dauden sufre-konposatu organiko gehienak jatorri naturalekoak dira, sufrea bizitzarako ezinbestekoa delako eta bi aminoazido esentzialek elementu hori daukatelako.

Alabaina, ingurumenean ageri diren organosufre konposatu batzuek jatorri antropologikoa dute eta gizakion prozesu industrialen ondorio dira, erregai fosileen errrekuntzaren edo sintesi kimiko batzuen ondorio etsenplurako.

Ingurumenean dauden organosufre konposatu batzuk industria-prozesuen azpiproduktu txiki gisa sortzen dira, hala nola plastikoak eta pneumatikoen fabrikazioa.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Organosulfuroaren kimika http://users.ox.ac.uk esteka . (ingelesez)

Kategoria:Konposatu organosufretuak