Paloma del Río

Paloma del Río Cañadas (Madril, 1960ko apirilaren 4a) madrildar kazetaria, idazlea eta ekintzailea da. Bere ahotsa jarri du Televisión Españolako gimnasia erritmikoko, gimnasia artistikoko, patinaje artistikoko eta hipikako lehiaketen transmisioetan. Hainbat kargu izan ditu TVEko Kirol Zuzendaritzan; erredaktore nagusia (2009) eta Kirol Programen zuzendaria (2009-2013). Babesletza eta Federazioen koordinatzailea da.

Europako eta Munduko hainbat txapelketa kontatu ditu, baita udako 9 joko olinpiko eta neguko 6 ere. 2015. urtean Kirol Merituaren Errege Ordenaren Urrezko Domina eman zitzaion eta urte horretan bertan Enredando en la memoria izeneko bere autobiografia argitaratu zuen.

Espainiako kazetaritzan aitzindari diren emakumeen belaunalditzat hartzen da, Mari Carmen Izquierdo, Mercedes Milá, María Antonia Martínez, Elena Sánchez Caballero, Olga Viza, Mari Cruz Esteban edo María Escariorekin batera.

2024ko uztailaren 2an Kulturak Espainiako Telebista Sari Nazionala eman zion eta 30.000 € hitz hauekin:«Emakume aitzindaria izan da kirol kazetaritzaren esparruan, aniztasunaren bozgorailua eta erreferentea Espainian kirol kazetaritzan aritzen diren pertsona guztientzat.»

 Biografia 
Batxilergoa amaitu ondoren, klinikako laguntzaile izateko ikastaroa egin zuen eta Madrilgo Ruber Klinikako ZIUko gaueko txandan hasi zen lanean, ikasketak ordaintzeko. Aisialdian UBIko ikasketekin jarraitu zuen, eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean hasi zuen kazetaritza-karrera, lana utzi gabe. Bigarren espediente onenarekin amaitu zuen karrera; beraz, 1986an RTVEko Institutuaren beka bat lortzeko aukera izan zuen, telebistako praktikak egiteko, albistegietako kirol atalean. Hilabete gutxira, oposizio batzuk gainditu zituen etaTelevisión Españolan zuen postuan jarraitu zuen.

 Lan ibilbidea 
Informazio-zerbitzuen barne-birmoldaketa baten ondoren, kirol-transmisioak egiten hasi zen; lehenengoa mahai-teniseko partida bat izan zen Sevillan. Hurrengo hilabetean, 1987ko ekainean, La 2erako Palma Mallorcako Gimnasia Erritmikoko Espainiako Banakako Txapelketa (María Escarioren ordez, albistegiak aurkezten hasi baitzen) transmititu zuen, eta, harrezkero, diziplina horretako beste hainbat ekitaldi komentatu zituen, hala nola Gimnasia Erritmikoko Munduko Txapelketa, Europako Gimnasia erritmiko Txapelketa, Guadalajarako Munduko Gimnasia erritmiko Txapelketa (2016-2018) edo Euskalgym (2017). Geroago gimnasia artistikoa ere transmititzen hasi zen (Olga Vizaren ordez, BartzelonanEstadio 2 saioa aurkezten hasi baitzen). 1988tik 1989ra, Paloma del Río Domingo Deporte saioko zuzendariordea izan zen. Handik gutxira hipika transmititzen hasi zen, eta 1994az geroztik patinaje artistikoa. Urteetan zehar, zenbait aldiz izan du laguntza diziplina horietako kirolari ohien iruzkingile gisa, hala nola José Novillo gimnasia artistikoko emanaldietan, edo Susana Mendizábal, Maisa Lloret, María Martín edo Almudena Cid gimnasia erritmikoko saioetan.

2005 eta 2008 bitartean, Olinpiar programaren editorea izan zen. ADO 2008 eta gero Pekingo 2008ko Udako Olinpiar Jokoen transmisioen erredakzioko burua izan zen. 2011ko irailean Kirol Merituaren Errege Ordenako Zilarrezko Domina eman zioten María Escariorekin batera.
2015eko abuztuaren 31n, Kirol Merituaren Errege Aginduaren Urrezko Domina eman zitzaion, Kirol Kontseilu Gorenak emana, eta hura jaso zuen lehen kazetaria izan zen. Urte bereko azaroaren 16an CSDren egoitzan kirol-memoriak eta memoria pertsonalak kontatu zituen Libros.com argitaletxeak argitaratu zuen Enredando en la memoria liburuan. Ekitaldi horretan bertan eman zitzaion Kirol Merituaren Errege Ordenako Urrezko Domina. 2017. urteko ekainean, Harrotasunaren Jokoen enbaxadorea izan zen. 2017ko irailaren 17an Espainiako Irrati Nazionaleko No es un día cualquiera saioan, kirol-atal bat elkarlanean hasi zen. Hainbat hitzaldi, mahai-inguru, txosten eta kirol masterretan hizlari izan da, besteak beste, Emakumea eta Kirola, gutxiengoen kirola eta Olinpismoa ri buruz hitz egiteko.

2018ko uztailean, RTVEko lehendakaritzarako kandidatura iragarri zen, baina abenduan ez zuen azken gortea pasatu, eta erakunde publikoko lehendakari izateko 20 hautagaien zerrendatik kanpo geratu zen. Ondoren, berak eta baztertutako beste hautagai batzuek errekurtsoa aurkeztu zuten ebazpen horren aurrean.

2021eko abuztuan, Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, iruzkingile olinpikoaren etapa amaitu zuen, Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako erretiratuta egongo baita. Munduko lehiaketen eta Europako ekitaldien transmisioetan jarraitzen du.

 Bizitza pertsonala 
2015eko ekainean, La Otra Crónica El Mundo egunkariak egindako Espainiako 50 homosexual garrantzitsuenen zerrendan agertu zen. Munduko Harrotasunaren Astean (2017), elkarrizketa batean azaldu zuen bere egoera sexualaren normaltasuna: «Inoiz ez nuen pentsatu lotsatu behar nuenik lesbiana izateagatik», eta horretarako Martina Navratilova erreferentea izan dela adierazi zuen.

 Estalitako lehiaketa nabarmenen zerrenda 
1986tik, hainbat diziplinatako Munduko eta Europako hainbat taldek hartzen dute parte Gimnasia erritmikoa: Munduko eta Europako 50 txapelketa baino gehiago, banakako eta taldekako Espainiako hainbat txapelketa, Guadalajarako Munduko Kopa (2016 - 2018) eta Euskalgym (2017).
 Gimnasia artistikoa: Gizonezkoen eta emakumezkoen gimnasia artistikoko munduko eta Europako 50 gimnastika baino gehiago.
 Izotz gaineko irristaketa artistikoa: Munduko eta Europako hainbat, 1994tik.
 Hipika: Munduko eta Europako hainbat talde.
1988tik, udako 9 joko olinpiko 1988: Seulgo Joko Olinpikoak.
 1992: Bartzelonako Joko Olinpikoak.
 1996: Atlantako Joko Olinpikoak.
 2000: Sidneyko Joko Olinpikoak.
 2004: Atenasko Joko Olinpikoak.
 2008: Pekingo Joko Olinpikoak. Gainera, TVEko operatiboaren erredakzio-burua izan zen eta HDko estalduraren arduraduna hartu zuen.
 2012: Londresko Joko Olinpikoak. Gainera, editorea eta arduraduna izan zen La 1, Teledeporte eta HD kateetan.
 2016: Rioko Joko Olinpikoak.
 2021: Tokio 2020ko Joko Olinpikoak
1994tik, Neguko Joko Olinpikoen estaldura 1994: Lillehammerreko Joko Olinpikoak.
 1998: Naganoko Joko Olinpikoak.
 2002: Salt Lake Cityko Joko Olinpikoak.
 2006: Turingo Joko Olinpikoak.
 2010: Vancouverreko Joko Olinpikoak. Gainera, editorea eta TVEko taldeko burua izan zen.
 2014: Sochiko Joko Olinpikoak. Gainera, TVEko operatiboaren edukien koordinatzailea izan zen.
 2022: Beijingeko Joko Olinpikoak 2022
1987tik, 4 Mediterraneoko Jokoren estaldura 1987: Latakako Mediterraneoko Jokoak.
 2001: Mediterraneoko Tunisiako Jokoak.
 2005: Almeriako Mediterraneoko Jokoak.
 2018: Tarragonako Mediterraneoko Jokoak.

 Sariak, aintzatespenak eta goraipamenak 

 1982an Madrilgo Erkidegoak emandako 2. Arturo Barea Gazte Eleberriaren Saria, Nunca tendrás los ojos de la serpiente eleberriagatik.
 Ondas 1988 saria, TVEko gainerako operatiboarekin partekatua, Seuleko Olinpiar Jokoenen estalduragatik (1988)
 2011n Kirol Merituaren Errege Aginduaren Zilarrezko Domina, Kirol Kontseilu Gorenak emana link=Archivo:Badge_of_the_Royal_Order_of_Sports_Merit_(Spain).svg|19x19px
 2011n Espainiako Telebista Zientzien eta Arteen Akademiaren 2011ko Talentu Saria 
 2012an AIPSren (Kirol Kazetarien Nazioarteko Elkartea) aintzatespena, hamar Olinpiar Joko baino gehiago bete dituzten beste kazetari batzuekin batera.
 2014an Emakumeen Lasterketa Saria Madril 2014
 2014an Prentsa, irrati eta telebista saria, Cornellá de Llobregateko Udalak emana
 2015ean Kirol Merituaren Errege Aginduaren Urrezko Domina, Kirol Kontseilu Gorenak emana link=Archivo:Badge_of_the_Royal_Order_of_Sports_Merit_(Spain).svg|19x19px
 2015ean Kiroleko komunikatzaile onena Emakumea, Kirola eta Enpresa Sarietan, Emakume, Kirol eta Enpresa I. Kongresu Iberikoan
 2015ean Juan Manuel Gozalo saria, Espainiako Batzorde Olinpikoak emana link=Archivo:Olympic_Rings_black.svg|30x30px
 2016an AIPSren (Kirol Kazetarien Nazioarteko Elkartea) aintzatespena, 10 Olinpiar Joko baino gehiago bete dituzten beste kazetari batzuekin batera 
 2016an Onda cero Almeriako Kirolaren XIX. Galako sari berezia
 2017an Sari berezia Segoviako Kirol Prentsaren XXIII. Kirol Galan
 2018an «BaezaDiversa» saria, Kirol modalitatean, Baezako Udalak emana
 2019an Ondas saria, aurkezle onenari
 2020an Pilar Narvión saria, La Comarca Komunikazio Taldeak emana.
 2021ean Kritikaren Iris saria, Espainiako Telebista Zientzien eta Arteen Akademiak emana
 2021ean Woman eta Sport-ek Woman-Sport Kiroleko Emakumearen I. Sarietan emandako Komunikazio Saria 
 2021ean Emakume kirolariaren zabalkundea eta sustapena, Madrilgo Udalak Emakume Kirolarien III. Galan emandakoa
 2022an Kirolaren kategoriako saria X. Alegría de Vivir sarietan
 2022an «Bilbo Bihotzean» saria, Radio Bilbaok Bikaintasunaren Radio Bilbao Sarietan emandakoa
 2022ko irailean Nazioarteko saria Kirolari baten babeslea.
 2022ko azaroan ILVA Ikuspen Lesbikoko Nazioarteko Saria, Lesbianen Europako Erakundeak eta LesWorking-ek emana
 2022ko azaroan Charte 100 saria, 18 laguni (horietako 10 kirolari ezinduak) Afganistanetik ateratzen laguntzeagatik. Kanarietako Enpresaburuen Elkarteak emandakoa.
 2022ko azaroan Fundación España Activa saria, komunikatzaile onenari. Fundación España Activak emandakoa.

 Argitalpenak 

 1982an Nunca tendrás los ojos de la serpiente/ Inoiz ez dituzu sugearen begiak izango.
 2015ean Enredando en la memoria/ Memorian sartuta (2015). Liburuak.com. ISBN ά16616-08-4
 2019an El papel de las mujeres en el deporte/ Emakumeen eginkizuna kirolean. Santillana argitaletxea. ISBN ά680-4751-5
 2021ean Más que olímpicas/ Olinpikoak baino gehiago. Libros Cupula argitaletxea. ISBN ά480-2753-7

Gainera, Jorge García Garcíaren "El origen del deporte femenino en España/ Emakumeen kirolaren jatorria Espainian (2015)" hitzaurrea eta Rubén Guerreroren Nosotras. Historias del olvidado deporte femenino/ Gu. Emakumezkoen kirol ahaztuaren gertaerak lanen epilogoa idatzi ditu.  (2018).

 Filmografia 

 Filmak 
FilmakUrteaTituluaPertsonaiaOharrakZuzendaria2016La satisfacción es para siempreBera (ahotsa)Freixeneten sustapenerako dokumental-film laburraJorge Palomar2018Más que plataBera (ahotsa)Film labur dokumentalaCarlos Agulló2019Hijas de CyniscaBerakDokumentalaBeatriz Carretero

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Del Río, Paloma (2015). Enredando en la memoria. Libros.com. ISBN 978-84-16616-08-4. 

 Kanpo estekak 



 Entrevista a Paloma del Río para Jot Down (2012)

Kategoria:Madrildarrak
Kategoria:Emakume kazetariak
Kategoria:Espainiako kazetariak
Kategoria:Emakume ekintzaileak
Kategoria:Giza eskubideen aldeko ekintzaileak
Kategoria:Espainiako lesbianak