Dagbani

Dagbani (edo Dagbane), Dagbanli eta Dagbanle izenez ere ezaguna, Ghanan hitz egiten den Gur hizkuntza da. Hiztunak 3.160,000 inguru direla kalkulatzen da. Dagbon Erresumako lehen eta bigarren hezkuntzako eskolan nahitaez landu beharreko hizkuntza da. Hizkuntza honek Dagbon Erresumako eskualdearen ekialdea hartzen du. Dagbani Ghanako iparraldean gehien hitz egiten den hizkuntza da.

Mampelle hizkuntzarekin estuki lotuta dago, -hiztunek elkar ulertzen dute ia-ia-, iparraldean ere hitz egiten baita, Ghanan. Dagbani eskualde horretan hitz egiten diren azpitalde bereko beste hizkuntzen antz handia dauka: Dagaare eta Waala hizkuntzak, Ghanako Goi Mendebaldean hitz egiten direnak, eta Frafra hizkuntza, Ghanako Goi Ekialdeko eskualdean hitz egiten dena.

 Fonologia 
 Bokalak 
Dagbani hizkuntzak hamaika bokal bereizten ditu: sei bokal labur eta bost bokal luze:

6 bokal labur
KopetaZentralaAtzeraHandiaMidTxikia
+ 5 bokal luze
KopetaZentralaAtzeraHandiaMidTxikia

 Kontsonanteak 
EzpainetakoaAlbeolarraPalatalaZaintzeaEzpain-belarGlottalaSudurkariamnɲŋŋ͡mStop/AfrikatuaAhoskabept(ortografia)kk͡p(ingelesez)Ahostunbd(jarraipena)ɡɡ͡bFrikatiboaAhoskabefs(testua)xh)Ahostunvz(2)AlbokarialAhostun(itzulpena)jw

 Idazketa-sistema 
eskuinera|thumb|250x250px|Maisu bat 'Bizitzaren Eskolan', Ghanako iparraldeko proiektu bat 
Dagbani alfabeto latindarrean idazten da, apostrofoaren laguntzaz, eta letra bikoteekin, digrafoekin. Alfabetatze-tasa %2tik %3ra baino ez zen izaten. Ehuneko hori handitzea espero da, Dagbani derrigorrezko irakasgaia baita orain Dagbon osoko lehen eta bigarren hezkuntzan. Gaur egun erabiltzen den ortografia (Ortografia Batzordea /d(1998))) bereizketa alofoniko batzuk dira. Hizkuntzan bereizten diren tonuak ez dira grafikoki markatzen.
abchdeɛfggbɣhijkkplmnnyŋoɔprsshtuwyzʒ’

 Gramatika 
Dagbani Hizkuntza eranskaria da, baina atzizkien fusioa eta guzti. Dagbaniren esaldi laburren ordena ohikoena, eskuarki, subjektu-aditza-objektua da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ghanako hizkuntzak