Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordea

Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordea (gaztelaniaz, CIDH) Amerikako Estatuen Erakundea giza eskubideak babesteko organoa da. 1959an sortu zen, Santiagon, Kanpo Harremanetako Ministroen Bosgarren Kontsulta Bileraren ebazpenaren bidez. Rómulo Gallegos idazle venezuelarrak zuzendu zuen lehen aldiz, 1960-1963 bitartean. Egungo idazkari exekutiboa, Tania Reneaum Panszi mexikarra da. Amerikarteko Giza Eskubideen Gorearekin batera, giza eskubideak babesteko sistema interamerikarreko bi erakundeetako bat da. Washington D. C.n (AEB) du egoitza.

Batzordeak hiru lanlerro ditu:

 banakako eskaeren sistema;
 estatu kideen giza eskubideen egoera gainbegiratzea, eta
 lehentasunezko gai-ildoei arreta ematea.

Batzordeak Amerikako Estatuen jurisdikziopeko pertsona guztien eskubideak babesteaz arduratzen da, batez ere historikoki bereizkeria jasan duten herrien babesaz.

 Batzordearen osaera 
Amerikako Estatuen Erakundeak (AEE) zazpi pertsona aukertzen ditu batzordea osatu dezaten,  autoritate moral handiko pertsonak izan behar dute, Giza Eskubideen arloan ospe handia dutenak. Lau urteko agintaldian dihardute, eta epe bakar batez baino ezin da luzatu. Zuzendaritza Batzordearen kide dira lehendakaria, lehen lehendakariordea eta bigarren lehendakariordea. Urtebeteko agintaldia dute.

Batzordearen Estatutuaren 16. artikuluaren arabera, urtean behin baino gehiagotan biltzen da, bilkura arruntetan eta apartekoetan banatuta; lehenengoek bi aste irauten dute gutxi gorabehera, eta urtean hiru aldiz egiten dira. Saio horietan, Batzordeak astebete ematen du entzunaldietan eta lan-bileretan aztertzen ari diren kasuei buruz; herrialde bateko giza eskubideen egoerari buruz ere eztabaidatzen du. Saio horiek garrantzitsuak dira kasu edo gai jakin bati buruzko informazioa biltzeko aukera ematen dutelako eta, gainera, arazoa konpontzeko esku-hartzea eskatzen dutelako.

 Batzordearen eginkizunak 
Amerikan giza eskubideen errespetua eta defentsa sustatzea du eginkizun nagusia. Batzordearen Estatutuak, Amerikako Konbentzioan parte hartzen duten herrialdeak eta kide ez diren estatuen gaineko eginkizunak eta eskurantzak bereizten ditu. Azken horiei dagokienez, Batzordearen eskumena AEEren Gutunean.

 Batzordearen erregelamenduak 
Egun indarrean dagoen araudia 2009ko urriaren 28tik azaroaren 13ra ospatu zen 137. bilkura-aldi arruntean onartu eta 2009ko abenduaren 31an sartu zen indarrean. Geroago, 2011ko irailaren 2an, Erregelamenduaren 11. artikulua aldatu zen. Erregelamenduak 80 artikulu ditu eta lau titulutan banatuta dago. 2011ko martxoaren 1ean Amerikarteko Giza Eskubideen Sistemaren Lege Laguntzarako Funtsaren araudia indarrean sartu zen.

 Giza eskubideen urraketak salatzeko prozedura 
Norbanakoek Batzordeari egin diezaiokete salaketa aztertzeko eskaera, beti ere Estatuaren barne-baliabideak agortu direla. Batzordea alderdien (demandatzailearen eta Estatuaren) esku jartzen da beti, elkarren arteko akordioa lortzen saiatze aldera. Era baketsuan akordiorik lortzen ez bada, Batzordeak berariazko gomendioak egingo ditu, eta beharrezkotzat jotzen badu, Amerikarteko Giza Eskubideen Auzitegiaren esku jarriko du kasua, baldin eta Estatuak Auzitegiaren agintaritza onartu badu.

Bestalde, larritasun- eta urgentzia-egoeretan eta konponbiderik gabeko kaltea eragin daitekeenean, Batzordeari kautelazko neurriak eska dakizkioke. Kasu horietan, Batzordeak Estatuari eskatzen prebentzio-neurriak eskatzen dizkio, pertsonen edo eskubideen gaineko kalterik ez egiteko. Batzorde Interamerikarraren Erregelamenduaren 25. artikuluak arautzen ditu.

Batzordeak, bisitak in situ egin ditzake ere. Ondoren, herrialde horiei gomendioak eman diezaizkie. 

 Kontalariak 
Gai zehatzen lehentasuna ezarri eta gero, gai horietan sakonduko duten kontalariak izendatzen dira. Hurrengo gaien gaineko kontalariak daude: 

 Herri indigenen eskubideei buruzko kontalaria (1990).
 Emakumeen eskubideei buruzko kontalaria (1994).
 Migratzaileen eskubideei buruzko kontalaria (1996).
 Haurren eskubideei buruzko kontalaria (1998).
 Presoen eskubideen gaineko eta Torturari aurrea-hartzearen gaineko kontalaria (2004).
 Afrikar ondorengoen eskubideei eta arraza-bereizkeriari buruzko kontalaria (2005).
 Giza Eskubideen Defendatzaileen Eskubideei buruzko kontalaria (2011).
 Lesbiana, Gay, Bisexual, Trans eta Intersex pertsonen eskubideei buruzko kontalaria (2011).

 Kontalari bereziak 
Kontalari berezien titularrek, gaikako kontalariek ez bezala, lanaldi osoa ematen dute batzordean.

 Adierazpen-askatasunerako kontalari berezia (1997).
 Ekonomia, gizarte, kultura eta ingurumen-eskubideei buruzko kontalari berezia (REDESCA) (2017).

 Batzordearen Osaera 

 Egungo ordezkariak 
ArgazkiaIzenaHerrialdeaAldiaJoel Hernández GarcíaMexiko2022ko urtarrilaren 1etik  2025eko abenduaren 31raCarlos Bernal Pulido Kolonbia2022ko urtarrilaren 1etik 2025eko abenduaren 31raRoberta ClarkeBarbados2022ko urtarrilaren 1etik 2025eko abenduaren 31raMargarette May Macaulay Jamaika2016ko urtarrilaren 1etik 2023ko abenduaren 31raEsmeralda Arosemena de TroitiñoPanama2016ko urtarrilaren 1etik 2023ko abenduaren 31raJulissa Mantilla Falcón Peru2020ko urtarrilaren 1etik 2023ko abenduaren 31raEdgar Stuardo Ralón Orellana Guatemala2020ko urtarrilaren 1etik 2023ko abenduaren 31ra

 Aurreko ordezkariak 
AgintaldiaHerrialdeaOrdezkaria1960 - 1963VenezuelaRómulo Gallegos1960 - 1964El SalvadorReynaldo Galindo Pohl1960 - 1968EkuadorGonzalo Escudero1960 - 1972Costa RicaÁngela Acuña de Chacón1960 - 1972AEBDurwood V. Sandifer1960 - 1972TxileManuel Bianchi Gundián1960 - 1979MexikoGabino Fraga1964- 1968UruguaiDaniel Hugo Martins1964 - 1983BrasilCarlos A. Dunshee de Abranches1968 - 1972PeruMario Alzamora Valdez1968 - 1972UruguaiJustino Jiménez de Arechega1972 - 1976ArgentinaGenaro R. Carrió1972 - 1976AEBRobert F. Woodward1972 - 1985VenezuelaAndrés Aguilar1976 - 1979GuatemalaCarlos García Bauer1976 - 1979Costa RicaFernando Volio Jiménez1976 - 1983AEBTom J. Farer1976 - 1978KolonbiaJosé Joaquín Gori1978 - 1987KolonbiaMarco Gerardo Monroy Cabra1980 - 1987El SalvadorFrancisco Bertrand Galindo1980 - 1985MexikoCésar Sepúlveda1980 - 1985Costa RicaLuis Demetrio Tinoco Castro1984 - 1988AEBR. Bruce McColm1984 - 1987BoliviaLuis Adolfo Siles Salinas1984 - 1991BrasilGilda Maciel Correa Russomano1986 - 1989ArgentinaElsa Kelly1986 - 1993VenezuelaMarco Tulio Bruni-Celli1986 - 1993BarbadosOliver H. Jackman1988 - 1991AEBJohn Reese Stevenson1988 - 1995HondurasLeo Valladares Lanza1988 - 1995JamaikaPatrick Lipton Robinson1990 - 1997ArgentinaOscar Luján Fappiano1992 - 1995AEBMichael Reisman1994 - 1997Trinidad eta TobagoJohn S. Donaldson1998 - 1999BarbadosSir Henry de Boulay Forde1992 - 1999KolonbiaÁlvaro Tirado Mejía1996 - 1999VenezuelaCarlos Ayala Corao1996 - 1999HaitiJean-Joseph Exumé1994 - 2001TxileClaudio Grossman1998 - 2001BrasilHélio Bicudo1999 - 2001BarbadosPeter Laurie2002 - 2002PeruDiego García Sayán1996 - 2003AEBRobert K. Goldman2000 - 2003GuatemalaMarta Altolaguirre2000 - 2003ArgentinaJuan E. Méndez2000 - 2003EkuadorJulio Prado Vallejo2002 - 2005PeruSusana Villarán2001 - 2005TxileJosé Zalaquett2004 - 2007ParaguaiEvelio Fernández Arévalos2004 - 2007VenezuelaFreddy Gutiérrez2002 - 2009Antigua eta BarbudaSir Clare Kamau Roberts2004 - 2009El SalvadorFlorentín Meléndez2006 - 2009ArgentinaVíctor Abramovich2006 - 2009AEBPaolo Carozza2004 - 2011BrasilPaulo Sérgio Pinheiro2008 - 2011VenezulaLuz Patricia Mejía2009 - 2011El SalvadorMaría Silvia Guillén2010 - 2013KolonbiaRodrigo Escobar Gil2010 - 2013AEBDinah Shelton2008 - 2015TxileFelipe González2012 - 2015Santa Lucía
Trinidad eta TobagoRose-Marie Belle Antoine2012 - 2015JamaikaTracy Robinson2012 - 2015ParaguayRosa María Ortiz2017 - 2019KolonbiaLuis Ernesto Vargas Silva2017 - 2021TxileAntonia Urrejola2017 - 2021BrasilFlavia Piovesan

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Giza Eskubideei buruzko Amerikako Hitzarmena
 Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordearen  Estatutua
 Batzordearen araudi politiko eta praktikoaren erreforma
 Batzordearen aurreko prozedura
 Batzordearen funtzionamenduaren deskribapen orokorra

 Kanpo estekak 

 Amerikarterko Giza Eskubideen Batzordea  (webgune ofiziala)
Kategoria:Giza eskubideak
Kategoria:Amerikarteko giza eskubideen sistema
Kategoria:Gobernu-arteko giza-eskubideen organismoak