Khosrovidukht

Khosrovidukht Khosrovidukht Xosroviduxt, Khosrovidukht Goghnatsi (Khosrovidukht of Goghtn), Khrosovidoukht Koghtnatsi eta Khosrovidoukht Koghnatsi izenez ere ezagutzen da.   (armenieraz Խոսրովիդուխտ, VIII. mendearen hasiera) himnografo eta poeta armeniar bat izan zen, VIII. mendearen hasieran bizi izan zena. Bere garaikidearen ondoren, Sahakdukht, apur bat lehenagokoa, armeniar literatura eta musikako lehen emakume ezaguna da, eta musikaren historiako lehen konpositoreetako bat. Goghtneko erregearen alaba, Khosrov Goghtnatsi, bere aita hil ondoren, Ani-Kamakheko (Kemah) gotorleku batean espetxeratu zuten hogei urtez. Anaia espetxeratu eta hil egin zuten; Khosrovidukhtetik bizirik atera zen lan bakarra, «Zarmanali e Ints» šarakana, berari eskaini zion. Batzuetan zalantzan jarri da bere benetakotasuna, eta aditu batzuek Sahakdukht-i egozten diote. Obra ez zen Šarakan liturgiaren errepertorio orokorrean sartu, baina azkenean Armeniako Elizak onartu zuen erabilera erlijiosorako.

 Bizitza 
Oso gutxi dakigu Khosrovidukht-i buruz, Xosroviduxt bezala ere idatzia. VIII. mendean aktibo egonik, errege-familiako kide gisa erregistratu zen. Bere aita Khosrov Goghtnatsi erregea izan zen, Goghtn gobernatu zuena, Vaspurakango probintzia baten. Bere izena ezezaguna da; Xosroviduxten 'dukht'/'duxt' hitzak 'alaba' esan nahi du. Beste izen batzuk Khosrovidukht Goghnatsi (Goghtnen Khosrovidukht), Khrosovidoukht Koghtnatsi, eta Khosrovidoukht Koghnatsi dira.

708an, Khosrov Nakhjavaneko gatazketan hil zen. Khosrovidukhten neba, Vahan Goghtnatsi, arabiar musulmanek bahitu eta Siriara eraman zuten, bera, Ani-Kamakheko gotorlekura eraman zuten bitartean (Kemah). Hogei urtez isolatuta egon zen han. Bere neba islamera bihurtu zen, urte batzuk geroago askatasuna lortu eta Armeniara itzuli aurretik. Vahan, gero, kristautasunera itzuli zen berriro, eta musulmanek bere abjurazioa krimentzat jotzen zutenak, hil egin zuten. Iturri modernoak ez datoz bat Vahan Goghtnatsiren heriotzaren izaera zehatzarekin: Hacikyanek (2000, 161. or.) dio bahitu eta Siria eraman eta erail zutela, eta Hovanessianek eta Margossianek (1978, 43. or.), berriz, bere borondatez Damaskora bidaiatu zuela eta han hil zutela bere fede kristaua goraipatuz.  Bere heriotza 731 edo 737an izan zen. 1978ko armeniar poesiaren Antologiak Khosrovidukht ere 737an hil zela adierazten du, nahiz eta hori beste iturri batzuetan berretsi ez.

 Obra 

Adituek ez zuten Khosrovidukht-en lana ezagutu XIX. mendera arte. Bere aurkikuntzaren ondoren,  Armeniako bigarren emakume konpositore eta poeta izendatu zuten (Sahakdukht garaikidearen ondoren). Badago piezaren grabazio moderno bat, Sharakan Early Music Ensemblek interpretatua.

Khosrovidukht-i egozten zaion lan bakarra «Zarmanali e Ints» da, šarakan bat (edo sharakan), edo himno kanonikoa. Izenburua hainbat eratara itzultzen da, hala nola, "Harrigarriagoa niretzat", "Zoragarria niretzat" eta "Harrigarria da niretzat". Agop Jack Hacikyan historialariak «literatur trebetasun handi baten» ebidentzia gisa deskribatu du pieza, eta Yahan Arzruni etnomusikologoak «loratu» gisa. Sahakdukht-en lana bezala, Khosrovidukht-en pieza ez zen Šarakans ofizialen bilduman sartu; hala ere, bere izaera laikoa izan arren, "Zarmanali e Ints" azkenean Armeniako Elizak onartu zuen zerbitzuetan erabiltzeko. Ondorengo iturrien arabera, obra nebari eskainita dago, hil ondoren. Aditu batzuek, Ghevont Alishan, Malachia Ormanian eta Grigor Hakobian barne, Sahakdukhti egozten diote lana.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Arzruni, Şahan (1995). Xosroviduxt [Khosrovidukht] (fl. early 8th century). Armenian hymnographer and poet.  En Sadie, Julie Anne; Samuel, Rhian, eds. The Norton/Grove Dictionary of Women Composers. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-333-51598-3. 
 Hacikyan, Agop Jack (2000). The Heritage of Armenian Literature: From the sixth to the eighteenth century. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-3023-4. 
 Hovanessian; Margossian, eds. (1978). Anthology of Armenian Poetry (Hovanessian, trads.). New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-04565-0. 
 Rowe, Victoria (2003). A History of Armenian Women's Writing, 1880-1922. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-904303-23-7. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Armeniako musikagileak
Kategoria:Emakume idazleak