Hizkuntza Gutxituen Europako Gutuna

Hizkuntza Gutxituen Europako Gutuna (ingelesez, European Charter for Regional or Minority Languages), maiz Eurogutuna moduan laburtua , Europako Kontseiluak bultzatuta 1992an Estrasburgon sinatutako Ituna da, Europako erregio-hizkuntzak eta hizkuntza gutxituak babestu eta sustatu nahi dituena.

Gutunak ofizialtasunik ez duten Europako hizkuntzak babestu nahi ditu, eta baita ofizialak izan arren egoera gutxituan daudenak ere. Kalkulatzen da Europan 40 milioi herritarrek Gutunaren babespean dauden hizkuntzak hitz egiten dituztela  Lenguas regionales y minoritarias de la Unión Europea Education and Training .

23 artikuluko Gutun hau "eremu urriko hizkuntzei" buruzkoa bada ere, esamolde hori eufemismo bat baino ez da, hizkuntza horiek benetan hizkuntza gutxituak direlako. 

Gaur egun (2022an) Europako Kontseiluko 47 estatutik 31k Gutuna sinatu dute, baina horietatik 24k besterik ez dute berretsi. Gutuna sinatu ez dutenek (Irlanda edo Grezia, besteak beste) edo sinatu arren berretsi ez dutenek (Frantzia edo Italia, adibidez) ez dute inongo konpromisorik hartu erregio-hizkuntzak babesteko edo sustatzeko.

Gutunaren arabera, eremu urriko eta eskualdeetako hizkuntza guztiek Europako aniztasun linguistikoa osatzen dute, eta denek "Europako tradizioak eta aberastasun kulturala mantentzen eta garatzen" laguntzen dute  Carta Europea de las Lenguas Regionales o Minoritarias (CELROM) Generalitat Valenciana .

Horretaz gain, Gutunak neurri zehatz batzuk ezartzen ditu eskualdeetako edo eremu urriko hizkuntzen erabilera sustatzeko bizitza publikoan. Neurri horiek honako eremu hauek hartzen dituzte: hezkuntza, justizia, administrazio-agintariak eta zerbitzu publikoak, komunikabideak, jarduera kulturalak, eta jarduera ekonomiko eta sozialak, besteak beste  Bodlore-Penlaez, Mikael: Atlas of Stateless Nations in Europe, Ed. Y Lolfa (2010),  18-19 orr. ISBN: 978-1-84771-379-7 .

Gutunak gainbegiratze-mekanismo bat aurreikusten du haren funtzionamendua eta estatuek egiten duten aplikazioa ebaluatzeko. Aditu independenteek osatutako batzorde batek egiten du ebaluazio hori, eta, beharrezkoa bada, gomendioak ere ematen ditu, estatuen ez-betetzeak zuzendu ahal izateko. Aditu independenteen batzorde hori Europako Kontseiluak izendatzen du sei urterako  European Charter for Regional or Minority Languages Council of Europe 

Gutunaren Hitzaurrea oso argia da hizkuntza gutxitu baten hiztunek hizkuntza hori erabiltzeko duten eskubideaz:

"Eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzak bizitza publiko edo pribatuan erabiltzeko eskubidea preskribatzen ez duen eskubidea da, NBEren Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunean dagoena, eta bat datorrena Europako Kontseiluak sustatzen dituen baloreekin giza-eskubideak eta oinarrizko askatasunak babesteko"  European Charter for Regional or Minority Languages Wikisource 

 Gutuna sinatu eta berretsi duten estatuen zerrenda 

 Estatua  Sinaduraren data  Berrestearen data  Babestutako hizkuntzak Alemania  1992-11-5  1998-9-16  Daniera, sorabiera, frisiera, behe-alemana eta erromaniera Armenia  2001-5-11  2002-5-1  Asiriera, greziera, errusiera, kurduera Austria  1992-11-5  2001-6-28  Kroaziera, esloveniera, hungariera, txekiera, eslovakiera, erromaniera Danimarka  1992-11-5  2000-9-8  Alemaniera. Faroera eta groenlandiera ez dira sartzen, babes berezia dutelako Erresuma Batua  2000-3-22  2001-3-27  Kornubiera, galesa, Eskoziako gaelera, irlandera, eskozieraErrumania  1995-7-17  2008-5-1  Albaniera, armeniera, bulgariera, txekiera, kroaziera, alemana, greziera, italiera, yiddish, mazedoniera, hungariera, poloniera, erromaniera, errusiera, ruteniera, serbiera, eslovakiera, turkiera, tartarera eta ukrainera Eslovakia  2001-2-20  2001-9-5  Bulgariera, kroaziera, txekiera, alemana, hungariera, poloniera, erromaniera, ruteniera eta ukrainera Eslovenia  1997-7-3  2000-10-4  Erromaniera, italiera eta hungariera Espainia  1992-11-5  2001-4-9  Katalana, euskera, galiziera, aranera, asturiera eta aragoiera Finlandia  1992-11-5  1994-11-9  Samiera, suediera eta erromaniera Herbehereak  1992-11-5  1996-5-2  Frisiera, behe-alemana, erromaniera eta yiddish Hungaria  1992-11-5  1995-4-26  Kroaziera, alemana, errusiera, serbiera, eslovakiera, esloveniera Kroazia  1997-11-5  1997-11-5  Italiera, serbiera, hungariera, txekiera, eslovakiera, ruteniera, ukrainera Liechtenstein  1992-11-5  1997-11-18 Luxenburgo  1992-11-5  2005-6-22 Montenegro  2005-3-22  2006-2-15  Albaniera eta erromaniera Norvegia  1992-11-5  1993-11-10  Samiera Serbia  2005-3-22  2006-2-15  Albaniera, bosniera, bulgariera, hungariera, erromaniera, ruteniera, eslovakiera, ukrainera, kroaziera Suedia  2000-2-9  2000-6-1  Samiera, finlandiera, meänkieli, erromaniera, yiddish Suitza  1993-10-8  1997-17-23  Erromantxe eta italiera Txekia  2000-11-9  2006-11-15  Poloniera eta eslovakiera Txipre  1992-11-12  2002-8-26  Armeniera Ukraina  1996-5-2  2005-9-19  Bielorrusiera, bulgariera, gagauzera, greziera, yiddish, tartarera, moldaviera, alemana, poloniera, errusiera, errumaniera, eslovakiera eta hungariera

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Euskarazko itzulpen ez ofiziala

 Ikus, gainera 
 Gutxiengo Nazionalen Babesarako Hitzarmen Markoa

Kategoria: Europako Kontseiluko itunak
Kategoria: Europako hizkuntzak
Kategoria:Eremu urriko hizkuntzak