Errepublika Dominikarraren independentzia

Dominikar independentziaren gerra prozesu historikoa izan zen, 1844ko otsailean Dominikar Errepublika aldarrikatu eta Haititik bereizi zenean.

Independentziaren aurreko 22 urteetan, Espainiako uharte osoa Haitiren mende egon zen, herrialde horrek Espainiako Haitiko estatua okupatu zuelako. 1821ean sortu zen uhartearen ekialdean.

Haitiko banantzea Miserikordiaren atean aldarrikatu zen, Matias Ramón Mella patrizioak 1844ko otsailaren 27ko goizaldean emandako trabukaduaren tiroaren ondoren, eta Kondearen atean hiru koloreko bandera Francisco del Rosario Sánchez patrizioak Juan Duarte nazionalitatearen sortzailearen idealen arabera lotzeagatik. Haitiko okupazioaren amaierak harrera ona izan zuen Santo Domingoko bizilagunengan, gehienek eta frantziar batzuek bandera espainiarrak birsortu baitzituzten. Erantzun gisa, Charles Rivière-Hérardek inbasio bat buru zuen Haititik, eta Pedro Santana jeneralak ito zuen, Antonio Duvergé jeneralak Azuan 1844ko martxoaren 19ko batailan lagunduta. Mendian 1.000 haitiano baino gehiago hil ziren; dominikarrek, berriz, 2 hildako eta 3 zauritu besterik ez zuten izan. Hala ere, Herkardek, erretiratzean, su eman zion Azuko herriari, eta presoak fusilatu zituen. Urte horretako martxoaren 30ean, José María Imbert jeneralaren agintepean zeuden Dominikar Armadak, Fernando Valerierekin batera, «Andulleroen zama»n, Haitiko armada inbaditzailea garaitu zuten, eta hark, hura gainditzean, hainbat gaiztakeria, lapurreta eta sute egin zituen Haitira iritsi arte. Lehen itsas borroka 1844ko apirilaren 15ean amaitu zen. Batailaren emaitza izan zen dominikarrek hiru ontzi etsai hondoratu zituztela, beraietako bakar bat ere galdu gabe.

1845eko maiatzean, Pedro Santana jeneralak, Antonio Duvergé jeneralaren eta José Joaquín Puello jeneralaren laguntzarekin, Haitiko tropak garaitu zituen Estrelletan eta Beller-en, eta Haitiko eskuadra harrapatu zuten Puerto Platan. Eskuadra hark bonbardatu egin zuen, eta izugarrizko kalteak eragin zituen. 1849ko martxoan, Haitiko Errepublikako presidente Faustino Soulouquek Dominikar Errepublikaren aurkako kanpainari ekin zion, 18 000 soldaduko armada baten buru zela. Bidean zegoen dominikar guztiak hil zituen, eta herriak beldurrez bete ziren, Haitiko soldaduek sortutako indarkeria Santo Domingo hirian babesten saiatuz. Hori dela eta, Manuel Jimenes dominikar lehendakaria garaitu egin zuten haitiar inbasioa geldiarazteko ahaleginean, eta Errepublikaren Kongresuak Pedro Santana jeneralari Antonio Duvergé jeneralarekin batera deitzeko erabakia onartu behar izan zuen, armada inbaditzaileari aurre egiteko. Geroago, Duvergé jeneralak El Numeroko batailan garaitu zituen haitiarrak, eta gudu hori baino hiru egun geroago, Pedro Santana jeneralak haitiarrak garaitu zituen Las Carrerasko batailan. 1855ean, Soulouque enperadoreak Errepublika inbaditu zuen berriro, 30 000 soldadurekin. Hiru zutabetan banatuta, izua sortu eta parean zuen guztia erre zuen, Santomeko eta Cambronalgo batailetan garaitu arte, haitiarrak Haitirantz ihesi. Geroago, Sabana Luzean murriztuak izan ziren. Dominikar garaipen horrek Pedro Santana jeneralari Dominikar Errepublikako Senatuaren onarpena ekarri zion, eta otsailaren 27an Dominikar independentzia deritzona ospatzen da.

Hala ere, gatazkaren ondoren mugako egoera zehaztu gabe geratu zenez, Haitik erdiko goi-lautadan jarraitu zuen, Hincha, Las Caobas, San Miguel de la Atalaya eta San Rafael de la Angostura hirietan. 1936ko mugako itunaren ondoren, Dominikar Errepublikak lurralde horiei uko egin zien.

 Aurrekariak 
1801ean, Toussaint Louverture, Haitiko iraultzaren burua, Santo Domingora iritsi zen eta Frantziako Errepublikaren izenean esklabotzaren abolizioa aldarrikatu zuen. Handik gutxira, Napoleonek irla osoa menderatu eta hilabete batzuetan gobernatu zuen armada bat bidali zuen. Uhartearen mendebaldeko aldeko beltzak eta mulatoak berriro frantziarren kontra altxatu ziren 1802ko urrian eta azkenean 1803ko azaroan garaitu zituzten. 1804ko urtarrilaren 1ean, irabazleek Saint-Domingue Haitiko errepublika independentetzat hartu zuten.

Haitiarren porrotaren ondoren, frantziar soldatu-talde txiki bat geratu zen uhartearen ekialdean, non esklabotza berrezarri baitzen eta emigratzaile espainiar askok emigratu zuten. 1805ean, enperadorea koroatu ondoren, Jacques Dessalines-ek ekialdeko zatia inbaditu zuen eta Santo Domingo hiriraino iritsi zen, baina erretiratu egin behar izan zen ontziola frantses baten erresistentziaren aurrean. Cibaotik erretiratu zirenean, haitiarrek Santiago eta Moca hiriak suntsitu zituzten, eta biztanle gehienak hil zituzten.

Frantsesak uhartearen ekialdean gobernatu zuten, harik eta 1808ko azaroaren 7an espainiar biztanleek Palo Hincadoko batailan garaitu zituzten arte. Ondorioz, Santo Domingoren behin betiko ematea zehaztu behar izan zuten, 1809ko uztailaren 9an, Britainia Handiko Errege Marinaren presiopean.

Hala ere, Espainiako agintariek interes gutxi agertu zuten berritutako kolonian, eta, beraz, historiako aldi horri Espainia Boba deitzen zaio. Santo Domingoren koloniarekiko desinteres hori Espainiako Independentziaren Gerra frantsesen aurka gertatzearen eta Amerikako espainiar kolonia askotan sortu zen prozesu independentistaren ondorio izan zen. Koloniaren aberastasunak agortzearen ondorioz, metropoliak interes falta izan zuen aberastasun eta ondasun berriak sortzeko. Aldi berean, abeltzain handiek buruzagitza handia izatera iritsi ziren hego-ekialdean, «matxetearen legea»k aldi baterako gobernatu baitzuen.

1821eko abenduaren 1ean, José Núñez de Cáceres kapitain jeneral eta idazle ohiak koloniaren independentzia aldarrikatu zuen, Haiti Españolako Estatu independentea deituz, eta, aldi berean, estatu berria Kolonbia Handian sartzeko eskatu zuen.

 Haitiar inbasioa eta okupazioa (1822-1844) 
ezkerrera|thumb|243x243px|Jean Pierre Boyer Haitiko buruzagiak Santo Domingoren inbaditu eta kontrola hartu zuen, uharte osoa bere gobernuaren pean bateratuz.
Nuñez de Cáceresek independentzia aldarrikatu eta bederatzi astera, Haitiko indar militarrek, Jean Pierre Boyerrek zuzenduta, nazioa okupatu zuten. Hori, neurri handi batean, estatu berriari emandako nazioarteko laguntza urriagatik gertatu zen.

Boyerrek uhartearen ekialdea hartu zuenetik, zenbait neurri hartu zituen, batasuna ziurtatzeko. Horietako bat esklabotza indargabetzea izan zen, 8.000 esklaboren mesedetan. Hala ere, liberatu ondoren,  esklabo ohien lur-sailetan langile gisa egon behar izan zuten, sektore oligarkiko horrekin interesak bateratzeko modu gisa. Nekazaritza-ekoizpen mota berri hori nagusi bihurtu zen uharte osoan, eta merkataritza- eta ekonomia-jarduera nagusia bihurtu zen.

Halaber, herrien ordezkaritza bultzatu zuen, hainbat mailatan, eta Frantziako kode zibila indarrean jarri zen uharte osoan. Soldadutza inposatu zuen eta, aldi berean, gaztelaniaren erabilera mugatu eta ohitura tradizional batzuk ezabatu zituen, hala nola oilarren borrokak. 1827an egoera kritikoa izan zen gobernuarentzat, herritarrak zergak ordaintzearen aurka guztiz kokatu zirelako, eta hori izan baitzen Boyerrek ezarritako neurrietako bat. Hark, orduan, txanpon-papera jaulkitzeko baliabidea aldarrikatu zuen, eta gourdearen debaluazio-prozesu bat hasi zen, uhartearen bi aldeetan zegoen txanpon ofizialean, alegia. Aldi berean, handitu egin zen Boyer-en gobernuaren nazioarteko ospearen galtzea.

Egoera horren aurrean, sektore asko protestatzen eta Boyer-en gobernu diktatorialaren aurka konspiratzen hasi ziren.  Maila kontestatarioan, garrantzi pixka bat izan zuen eskulanik gabeko nekazari txikiek eta finantza-baliabide egokiek osatutako mugimendu berriak sortzeak, produkzio-jarduera garatzeko asmoarekin.

1830. urtearen hasieran, merkatarien sektoreak jasan behar izan zuen kontrol zorrotzak bere jardueren beherakada handia eragin zuen, eta nabarmen murriztu ziren produktu nazionalen merkataritza eta kanpotik ekarritako artikulu manufakturatuen inportazioa. Hori lotuta egon zen okupazio-erregimenaren neurri indartsuenetako bat ezartzearekin, hau da, dominikar guztiek merkataritza-trukean aritzeko debekua ezartzearekin. Ebazpen horren arabera, atzerriko pertsonek, haitiar jatorriko herritarrek eta nazioarteko merkataritza-etxeetako ordezkariek bakarrik egon zezaketen merkataritza munduan. Jarduera horretan jardun nahi zuen ekialdeko pertsona orok zin egin behar zuen lehenik haitiar herritar gisa. Neurri horrekin, handitu egin ziren Boyerren aurkako konspirazio-mugimenduak.

Independentzia-nahiari lagundu zion beste gertaera garrantzitsu bat Eliza Katolikoak Boyerren gobernuaren aurka izandako liskarra izan zen, hark bere lurrak eta ondasunak konfiskatu baitzizkion. Pedro Valera artzapezpikuarekin izandako zuzeneko talkak ere eragina izan zuen herritar guztiengan, neurri horietan eta besteetan bere eskubide politiko, ekonomiko eta sozialak urratu baitzituen.

Laburbilduz, erlijio-jaien ospakizunak mugatzea, oilar-jokoen eta zori-jokoen debekua, nekazaritza-lanen nahitaezkotasuna, ekitaldi eta agiri ofizialetan espainiarra ez erabiltzea, unibertsitatea ixtea, gazte guztien errekrutatze militarra eta zergen ordainketa, neurri lagungarriak izan ziren Haitiko gobernuaren aurkako atsekabea eta matxinada bultzatzeko. Horrek guztiak indartu egin zuen "dominikarrek" beren buruaz zuten pertzepzioa, haitiekiko desberdinak sentitzen baitziren hizkuntzan, arrazan, erlijioan eta ohituretan.

 Erresistentzia 
Juan Pablo Duarte, gazte hezia eta benetako nazionalista, izan zen 1844ko independentzia-gerra gidatzen inspiratu eta lagundu zuena. Duartek, zenbait liberal dominikarrekin batera, 1838an La Trinitaria elkarte sekretua sortu zuen, Hirutasun Santuaren ohorez horrela izendatua. Talde bakoitzak jarraitzaileak biltzen zituen, isilpean, harreman gutxi edo batere ez elkarren artean, Haitiko agintariek atzemateko aukera minimizatzeko. Errekrutatutakoak asko izan ziren arren, Trinitarioa aurkitu egin zen, eta horrek bere izena «La Filantropica»ra aldatzea eragin zuen.

1843an, Trinitarioek bat egin zuten Haitiko alderdi liberalarekin. Alderdi horrek–Pierre Boyer presidentea bota zuen. Hala ere, Boyer-en ordezkoaren, Charles Rivière-Hérard-en, arreta erakarri zuten lurreratzean parte hartu zuten Trinitarioek. Hark Trinitario batzuk espetxeratzea eta Duartek uhartea uztera behartu zuen.  Erbestean zegoela, Duartek arrakasta gabe bilatu zuen laguntza Kolonbian eta Venezuelan. 1843ko abenduan, matxinatuek Duarteri itzultzeko eskatu zioten; izan ere, azkar jokatu behar zuten, haitiarrak matxinada-planez konturatuko ote ziren beldur baitziren. 1844ko otsailean, Duarte gaixo zegoelako itzuli ez zenez, matxinatuek Francisco del Rosario Sánchez, Matias Ramón Mella eta Pedro Santana nekazari aberats baten gidaritzapean jardutea erabaki zuten.

1844ko urtarrilean, Dominikar Errepublikako Independentziaren Akta argitaratu zen Dominikar Hirietan, non adierazten baitzuen zergatik ezin zuen Dominikar herriak Haitiar herriarekin lotura izan.

1844ko otsailaren 24ko gauean, La Trinitarioko kide nagusiak ezkutuan bildu ziren Francisco del Rosario Sánchezen etxean, eta altxamenduaren planak eta data adostu zituzten. Altxamendu iraultzailea izan zen, eta Santo Domingo hiri harresituaren kontrola hartu zuen. Otsailaren 25ean, irrati matxinatuak bidali ziren herrialdeko eskualde desberdinetara, bileran hartutako erabakiak ezagutarazteko.

 Independentziaren aldeko gerra 
1844ko otsailaren 27an, Duarte ez zegoelako Sanchez buru zuten matxinatuek Ozama gotorlekua hartu zuten Santo Domingo hiriburuan. Haitiko goarnizioa ezustean hartu zuten, ustez bere zentineletako batek traizionatuta. Matias Ramón Mella buru zuen beste matxinada-talde bat Miserikordiako Ateraino iritsi zen, non Mellak Independentziaren Trabucazo mitikoa tiro egin baitzuen, eta Sanchezek berehala altxatu zuen Dominikar bandera berria ¡Jainkoa, Aberria eta Askatasuna! oihuka. Errepublika berria gobernu errepublikano eta demokratiko baten moduan jaio zen, atzerriko edozein inposaketa arbuiatzen zuen herri libre batean. Behin-behineko gobernuak, Tomás Bobadilla kontserbadorea buru zela, armada bat antolatu zuen berehala, matxinada arrakastatsua defendatzeko eta Puerto Principek bidalitako erreakzio-tropen kontraerasoa zanpatzeko.

Independentzia-aldarrikapenaren ondorengo egunetan, Haitiko funtzionario guztiak Santo Domingotik irten ziren. Tomás Bobadilla eta Briones, aurreko matxinadan parte hartu zuen jurista kontserbadorea, errepublika berriko behin-behineko gobernu batzarraren buru izan zen. 1844ko martxoan, tropa haitiarrek ekialdea inbaditu zuten berriro kontrola berreskuratzeko, baina ihes handiak jasan ondoren erretiratu egin behar izan zuten. 1844ko uztailaren hasieran, Duarte Errepublikako presidente izateko eskatu zuten jarraitzaileek. Duarte ados egon zen, baina bakarrik hauteskunde libreen bidez egiten bazen. Pedro Santanak egoera horretaz baliatu zen eta gobernua bere gain hartu zuen indar militar leialek Santo Domingo hartu zutenean, 1844ko uztailaren 12an, eta Duarte, Sánchez eta Mella kartzelaratu zituen.

1844ko azaroaren 6an, Batzar Konstituziogile batek konstituzio bat idatzi zuen, Frantziako ereduetan oinarritua, botereen banaketa eta betearazlearen gaineko lege-kontrolak ezartzen zituena. Hala ere, Santanak 210. artikulua sartu zuen, eta Haitiren aurkako gerran botere mugagabea eman zion. Gerra horrek 1845eko irailean eta azaroan iraun zuen, eta haitiarrak La Estrelleta eta Beller batailetan garaitu zituzten. Soldadu haitiarrak mila hildako, milaka zauritu eta ehunka preso izan ziren. Abenduaren 21ean, Haitiko Unión, Dieu Protes eta Guerriére goletak, nahi gabe, Zilarrezko Portutik hurbil geratu ziren, eta dominikarrek 149 preso hartu zituzten bizirik. Santanak presidente izaten jarraitu zuen 1848 arte, hauteskundeak galdu zituenean. 1849an, Haitiko presidente Faustino Soulouquek errepublika berriari eraso egin zion, baina El Número eta Las Carreras batailetan garaitu zuten. 500 haitiar baino gehiago hil ziren.

 Haitiko kostaldeen gaineko itsas espedizioa 
1840ko hamarkadaren amaieran, Buenaventura Báez presidenteak Juan Carlos Fagalde itsasgizon frantziarraren laguntza lortu zuen itsas erasoa egiteko, eta hori funtsezkoa izan zen Dominikarren independentzia finkatzeko. Ontzidiak Haitiko ontziak hondoratu zituen Los Cayosen, eta Anse-À-Pitre eta Saltrou herriak su hartu zuen. Horniduraz betetako ontzi haitiar batzuk ere harrapatu zituzten. Garai hartako albisteen arabera, ez zen dominikar apal bat ere izan erasoko gertuera horietan.

Fagalde komandanteak agintzen duen Dominikar ontzidia Haitiko kostaldera joan zen bigarren aldiz; Petite Rivière-n ainguratu zen, bere jendea lehorreratu, goarnizioa ihesi eta bi bandera hartuta; herria errautsetara murriztu eta Dame Marie-ko biztanleak kanoikadatan sakabanatu zituen. Los Cayos herriaren parean, itsas borroka bat hasi zen, eta ontzi haitiar batzuk hondoratu eta preso hartu zituzten ofizialak. Dominikar ontziak Santo Domingora itzuli ziren ekaitz batekin topo egin zutenean.

1854an bi herrialdeak gerran zeuden berriro. Maiatzean, Cibao fragata dominikarrak eta Buenaventura goletak, Juan Alejandro Acosta jeneralak gidatuak, itsas bidaia bat egin zuten Haitiko hegoaldeko kostan, merkataritza suntsituta eta kostaldean lehorreratuta. Azaroan, otsailaren 27ko bergantin dominikarrak eta Konstituzio goletak Clarisé ontzi haitiarra harrapatu eta Anse-à-Pitre eta Saltrou bonbardatu zituzten. Borroka 1856an amaitu zen.

 Ondorioak 
Hala ere, gatazkaren ondoren mugaren egoera zehaztu gabe geratu zenez, Haitik erdiko goi-lautada okupatzen jarraitu zuen, Hincha, Las Caobas, San Miguel de la Atalaya eta San Rafael de la Angostura hirietan. 1936ko mugako itunaren ondoren, Dominikar Errepublikak lurralde horiei uko egiten bukatu zuen.

 Dominikar ontzidia (1845) 

 Cibao fragata —20 kanoi, fusilak, lantzak, matxeteak
 San Jose bergantin-goleta — 5 kanoi
 La Libertad bergantin-goleta — 5 kanoi
 Santana goleta orokorra — 7 kanoi
 La Merced goleta — 5 kanoi
 Goleta Bereizketa — 3 kanoi
 Otsailaren 27ko goleta — 5 kanoi
 Maria Luisa goleta — 3 kanoi
 Martxoaren 30eko goleta — 3 kanoi
 La goleta Esperanza — 3 kanoi

 Batailak 
Dominikarrek beren independentziari eusteko egin zituzten borrokak:	

 Fuente del Rodeo bataila (1844ko martxoaren 13a)
 Cabeza de las Marías bataila (1844ko martxoaren 18a)
 Martxoaren 19ko bataila (1844ko martxoaren 19a)
 Martxoaren 30eko bataila (1844ko martxoaren 30a)
 El Memisoko bataila (1844ko apirilaren 13a)
 Tortugueroko bataila (1844ko apirilaren 15a)
 Cachimango bataila (1844ko abenduaren 4a)
 La Estrelletako bataila (1845eko irailaren 17a)
 Bellerreko bataila (1845eko urriaren 27a)
 El Numeroko bataila (1849ko apirilaren 17a)
 Las Carreraseko bataila (1849ko apirilaren 21a)
 Santomeko bataila (1855eko abenduaren 22a)
 Cambronalgo bataila (1855eko abenduaren 22a)
 Sabana Luzeko bataila (1856ko urtarrilaren 24a)

 Dominikar Errepublikaren independentzian nahasitako pertsonaiak 

 Liberalak
 Juan Pablo Duarte, La Trinitaria mugimendu klandestinoaren sortzailea. Dominikar independentzia-gerraren ideologoa eta bultzatzailea.
 Francisco del Rosario Sánchez, Duarte ez zegoenean herrialdearen independentzia aldarrikatu zuen lider politikoa.
 Matias Ramón Mella, Duarteren kausari lagundu zion militar estrategikoa.
 Juan Isidro Pérez, La Trinitarioko sortzailea eta kidea.
 Pedro Alejandro Pina, sortzailea eta La Trinitarioko kidea.
 Jacinto de la Concha, sortzailea eta La Trinitarioko kidea.
 Félix María Ruiz, La Trinitarioko sortzailea eta kidea.
 José María Serra de Castro, La Trinitarioko sortzailea eta kidea.
 Benito González, La Trinitarioko sortzailea eta kidea.
 Felipe Alfau, sortzailea eta Trinitarioko kidea. Independentziaren ondoren, alderdi kontserbadore-anexionistaren alde egin zuen.
 Juan Nepomuceno Ravelo, La Trinitarioko sortzailea eta kidea.
 Juan Alejandro Acosta, trinitarioekin bat egiten zuen militarra.
 Antonio Duvergé, militarra eta estratega errepublikanoa.
 Eduardo Abreu.
 Remigio del Castillo, Neybako militarra.
 Tomás de la Concha.
 Cayetano Rodríguez.
 Ángel Perdomo, teniente jeneralak, Artilleriako Batailoiko buruaren kargua hartu zuen.
 Marko Gorriak.
 Tomas Sanchez.
 Manuel Dolores Galván.
 Félix Mercenario.'
 Manuel María Valverde, medikua eta irakasle dominikarra.
 Manuel Jimenes, politikari dominikar-kubatarra. Herrialdeko 2. lehendakaria.
 Mariano Echavarría.'
 Victoriano Díaz, igorlea.
 Juan Rodriguez.
 Martín Girón, Baluarte del Condeko zentinela, Dominikar banderaren kanoikada eta altxatzea ahalbidetu zuena.
 Wenceslao de la Concha.
 Pedro de Castro eta Castro.
 Jose Llmatxurak.
 María Trinidad Sánchez.
 Concepción Bona.
 Felix María del Monte.
 Juan Bautista Cambio.
 Juan Bautista Maggiolo.
 José María Cabral.
 Jose Maria Imbert.
 Pedro Eugenio Pelletier.
 Fernando Valerio.
 Gaspar Polanco.
 Francisco Saviñón eta Piñeyro.
 Ignacio Bona Pérez.
 Juan Pina.
 Josefa Pérez de Perdomo.
 Rosa Duarte, Juan Pabloren arreba.
 Manuela Diez, Juan Pabloren ama.
 Juana Saltitopa.'
 Filomena Gómez de Cova
 Erregeen Baltasara.
 Petronila Abreu eta Delgado.
 María Rosa Montas, Antonio Duvergéren emaztea.
 Josefa Antonia Pérez de la Paz ("Chepita" ezizenez ezaguna).
 Ana Valverde.
 María de Jesús Pina eta Benítez.
 María De Las Angustias Villa.

 Kontserbadoreak
 Tomás Bobadilla eta Briones, jurista eta kontserbadorismoaren burua. Independentziaren ondoren, Batzar berriko lehen gobernadore izendatu zuten.
 Pedro Santana, herrialdearen ekialdeko lur-jabe aberatsa, anexionismoaren aldekoa. Herrialdeko lehen presidente konstituzionala izan zen.
 José Joaquín Puello, fakzioko liderra Bobadillarekin.
 Gaspar Hernández, dominikar-peruko klerigoa eta nazio berria Espainiari atxikitzearen aldekoa.
 Pedro Pamiés, Hernández bezala anexioaren aldekoa zen elizgizona.
 Andrés López Villanueva, Puerto Platako militarra.
 Buenaventura Báez, Errepublikako buruzagi izango dena eta anexionismoaren aldekoa.
 Manuel Joaquín Delmonte, politikari eta diplomatikoa, joera anexionistekin.
 Gabino Puello, musikari dominikarra.
 Eusebio Puello, militar anexionista.
 Ramon Santana.
 Manuel de Norma Mota.
 Micaela Antonia Rivera, Pedro Santanaren emaztea.
 Froilana Febles Rivera, Ramón Santanaren emaztea, Pedroren anaia.

Desberdintasun ideologikoak izan arren, gizon horiek arrazoi batengatik elkartu ziren: La Españolaren ekialdearen independentzia. Haititik bereiztearen zergatia azaltzen zuen manifestu baten bidez elkartu ziren. Askatasun-aldi berri horri Lehen Errepublika (1844-1861) deitu zitzaion.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Independentzia Nazionala sendotu zuten hamabi bataila militar
 Dominican War of Independence  artxibatua . ingelesez

Kategoria:XIX. mendeko gerrak
Kategoria:Dominikar Errepublikako historia