Aireko gerra

Aireko gerra esaten zaio gerran hegazkin militar eta beste makina hegalari batzuen gudu-espazioaren erabilerari. Aireko gerrak barne hartzen ditu: etsaien instalazioei edo etsaien tropen edo helburu estrategikoen kontzentrazioari eraso egiten dieten bonbardaketariak; aire-espazioa kontrolatzeko ehiza-hegazkinak; lurreko helburuen aurka aireko laguntza hurbilean aritzen diren eraso-hegazkinak; itsas eta inguruko lurreko helburuen gainetik hegan egiten duten itsas hegazkinak; planeagailu eta aireko indarrak garraiatzeko beste hegazkin motak, hala nola paraxutistak edo aireko erregai-ontzi zisternak funtzionamendu-denbora edo irismena luzatzeko erabilitakoak, eta zamak eta langileak mugitzeko garraio militarraren hegazkinakSee John Andreas Olsen, ed., A History of Air Warfare (2010) for global coverage since 1900.. Historikoki, hegaldi militarrek airea baino arinagoak ziren globoak erabili izan dituzte artilleria-behatzaileak eramateko; airea baino arinagoak ziren hegazkinak hiriak bonbardatzeko; azterketarako; zaintza eta alerta-goiztiarreko hegazkinak; kamerak eta radar-ekipoak zeramatzaten hainbat motatako hegazkinak; bonbardaketari- eta torpedo-jaurtitzaileak etsaien ontziei erasotzeko, eta aire-itsasoko salbamendu-hegazkin militarrak eroritako hegazkinak eta soldaduak erreskatatzeko zenbait hegazkin mota. Aire-gerra modernoak misilak eta tripulaziorik gabeko hegazkinak ere barne hartzen ditu. Normalean, gainazaleko indarrek etsaien airearen jarduerari hegazkinen aurkako gerrarekin erantzuten diote.

 Globoekin gerra 
Gerrarako globo aeronautikoen erabilera txikiren bat egin zen XVIII. mendetik aurrera. Ezagutzen den lehen adibidea Frantziako Gorputz Aerostatikoari zor zaio, 1794an Fleuruseko guduan, sokek atxikitako globo bat, “ekintzaile bat”, erabili baitzuen behaketa puntu bat lortzeko.

AEB-etako gerra zibilean, bi bandoak, Iparraldekoak eta Hegoaldekoak, globoak erabili zituzten gudu-zelaiak behatzeko, hasiera batean, mapa hobeak egiteko erabil zitezkeela pentsatu zen. Adibide gisa, Thaddeus S. C. Lowe irakaslearen globoak “Artilleriako Behatzaile Aurreratu” gisa balio izan zuen, eta, beraz, Lowe “helburu ikusezin” bat ikus zezakeen altuera batera igotzen zen, eta banderadun seinale sail batekin artilleria-sua ikusiezineko posizio batetik bideratzeko gai zen.

Globoek desabantailak zituzten. Ezin zuten eguraldi txarrarekin, lainoarekin edo haize gogorrekin hegan egin. Haizeen kapritxoak pilotatzen zituen, eta helburu handi bat ere baziren. Batasuneko globoak suaren pean zeuden beti, eta edozein tiro, fusilena edo kanoiena, haiengana apuntatu eta huts egiten zuena, gudu-zelaiko Batasunaren aldera erortzen zen. Globo konferedatuek arazo handiagoak zituzten. Enbargoen ondorioz, ez zuten zetazko globorik. Globoak egiteko erabili zuten zeta, soinekoak egitekoa zen. Sarritan hiriak, Richamonden gertatu zen bezala, ez zuen gasik haiek puzteko.

Globoen erabilera gerran ez zen beste 30 urtez ikusi. Zepelinaren edo globo gidatuaren asmakuntzak, bere propultsio eta gidatze baliabide mekanikoekin, aerostato puzgarriak erabilgarriagoak egin zituzten. Horri gehitu behar zaio globo gidatuetatik etsaien posizioetara materiala jaurtitzeko ideia. Aerostatoen erabilera militarra praktikoa izatera iritsi zen Lehen Mundu Gerran, eta helioak seguruago eta fidagarriago bihurtu zituen  Bigarren Mundu Gerran.

 AEBtako gerra zibila 
Batasuneko armadako globoen armada-gorputza

AEBtako gerra zibila izan zen tropei laguntzeko aeronautika modu esanguratsuan erabiltzen ikusi zuen lehen gerra. 1861eko ekainean. Thaddeus S. C. Lowe irakasleak sektore pribatuko lana utzi zuen, zientifiko/aeronauta gisa, eta aeronauta gisa zituen serbitsuak eskaini zizkion Lincoln presidenteari, aire-gerraren ideiez interesatu baitzen. Lowek bere globoa hegaz erakutsi zuen, Enterprise  delakoa Washington D. C.ren gainean eta telegrafo-kable baten bidez mezua bidali zuen lurrera, eta hori nahikoa izan zen ingeniari topografikoen komandanteen aurrera aurkezteko.

Loweren lehen ekintza Bull Run-eko lehen guduan izan zen, 1861eko uztailean, Irvin McDowell jeneralarekin eta Poto ac-eko armada handiarekin. Enterprise globoa erabiliz, Lowek behatzeko hegaldi libre bat egin zuen, posizio konfederatuen eragozpenik gabe, baina ez zeramanez ikur identifikagarririk edo kolorerik, Batasuneko indarrek atzera bota zuten, ezin baitzuten identifikatu. Etsaien lerroen atzean lurreratzera behartu zuten, baina aurkitu baino lehen erreskatatu zuten.

Beste erakustaldi batean, W. F. Smith artilleriako jeneralak deitu zion Loweri. Lowe altitude jakinarazi n batera igo zen, Falls Churcheko kanpamendu matxinatua ikusi ahal izateko. Bandera seinaleak erabiliz, artileria sua lo zegoen kanpalekura zuzendu zuen. Jeneralak esan zuen bezala: “Globotik egindako seinaleei esker, nire artillariek inoiz ikus gabeko zehaztasun mailarekin asmatu dute eremu objetibo itsu eta sakabanatu batean”

Urrirako, hidrogeno gasezko sorgailu eramangarrien  4 globo eraikitzeko agindua zuen, aireko azterketan erabiltzeko. Estatu Batuetako areonauta ospetsuekin lanean, Batasuneko Armadako Globo Gorputza sortu zuen, eta honek ez zuen inoiz komisiorik jaso, kontratista zibil gisa lan eginez. Horrek kezka handiak sortu zituen, izan ere, hegazkinak etsaien lerroetan eraisten bazituzten, espioitza zibila heriotzarekin zigortzen baitzen. Beraz, Lowek irakatsi zuen globo lotuak  erabiltzen (hegaldi librearen aurka), eta beraz globoak kable bidez lurreko eskifaiei lotuta egon ziren. 300 metrotik 5500 metrorainoko altitudeak lortuz, gudu-zelaietan ikuspegi zabala izan zitekeen, baita harantzago ere.

Lowek 7 globo egin zituen: Eagle, lehena; Constitution, bere globo txikienetako bat; bere anaia, Washington; Intrepid, globo handiago bat eta bere gogokoena; anaia bat; Union; Excelsior eta United States, bere biltegitik inoiz atera ez zena.

Konfederatuak Richmondera erretiratu zirenean, gerra Penintsulako Kanpaina bihurtu zen. Penintsulako basoak zirela eta, globoak ez ziren lurretik jarraitzeko gai. George Washington Parke Custis ikatzezko gabarra eskaini zitzaion  Loweri, eta estalki jarraitua erantsi zitzaion, historian zehar lehenengo hegazkin-ontzi eraginkorra izango zena. Globoak eta beren gas-sorgailuak ontzian kargatu zituzten, eta Potomac-etik behera nabigatu zuten, penintsula ezagutzen jarraitu ahal izateko. GWP Custis ontzia Pawmunkey ibaian gora joan zen, non Lowe McClellanen armadarekin elkartu zen.

Loweren ekintzarik lazgarriena Fair Oaks-eko guduan izan zen, non Leeren armada Heitzelman jeneralaren destakamendu isolaturantz zihoala ikusteko gai izan zen. Bi globo-eremutatik lan eginez, bata Mechanicsville-n eta bestea Gaine-ko Granjan, Lowek egunean bi aldiz 10 kilometro egiten zituen lauhazka, errekonozimendu-txostenekin eguneratuta egoteko. McClellan konbentzituta zegoen matxinoak erasoaren plantak egiten ari zirela, baina Lowek beste era batera ikusi ahal izan zuen. Heintzelman isolatuta utzi zuten Chickahominy ibaiaren bestaldean, aurreko gauean ur-goraldiak zubiak suntsitu ondoren. Lowek premiazko mezu bat bidali zuen zubia berehala konpondu eta Heintzelmanen laguntzarako errefortsuak bidaltzeko aginduz. Gero Mechanicsville-tik Gaine-ko Granjara mezu bat bidali zuen, Intrepid izeneko globorik handiena berehala puzteko eskatuz, berehalako bataila ikusten lagunduko baitzion.

Lowe Gaineko Granjara iritsi zenean, Intrepid ontzia puztuta egotetik oso urrun zegoen oraindik. Soemen lan bizkor batean, asmamen kreatibo lan azkar batean, Lowek landa-kafeontzi bati hondoa kendu zion  eta Intrepid eta Constitutioneko balbulen muturretara lotu zuen, partzialki puztuta baitzegoen, elkartuz, eta gasa azkenekotik lehenengora transferituz. 15 minututan, airean zegoen, borrokari begiratzeko prest. McClellanek Loweren aholkuari jarraitu zion eta Heintzelmani laguntzera joan zen, eguna salbatuz.

Lowe malariaz gaixotu zen Fair Oaks garaian eta hilabete baino gehiago egon zen batzordetik kanpo. Itzuli zenean, zaldiak eta gurdiak Globo Gorputzetik kendu egin zituztela ikusi zuen, eta Antietameko guduan zerbitzurik kanpo geratu zirela ikusi zuen. Lowe Sharpsburg-era itzuli zen eta geroago Vicksburg-en Burnside jeneralaren armadarekin egon zen. Batasuneko Armadaren porrotak, “Lokatsaren Martxa” deiturikoan, Joseph Hooker jeneralak ordezkatu zuen Burnside. Denbora horretan Globoen Gorputza Ingeniarien Gorputzari esleitua izan zen, eta Comstock kapitain igo berriak nabarmen moztu zuen Loweren ordain saria.

Lowek dimisio gutun bat bidali zuen eta 1863ko maiatzean bere betebehar militarretatik askatu egin zuten. Globoen Gorputzak Allen anaien zuzendaritzapean jarraitu zuen, baina gaizki hornituta zeuden Gorputza eraginkortasunez zuzentzeko. Abuztuan, Batasuneko Armadaren Globo Gorputza desegin egin zuten.

 Zetaz jantzitako globoak 
Batasuneko Armadaren Globo Gorputzaren eraginkortasunaren ondorioz, Konferedatuek ere globoak sartu behar izan zituzten. Koka gasa Richmond-en beti eskuragarri ez zegoenez, lehen globoak Montgolfier-en estilo zurrunean egin ziren, egurrezko egitura baten gainean kotoia jarri eta olioz bustitako pinaziekin egindako suekin ateratako ke beroz betez. John R. Bryant kapitainak gidatu zituen Yorktownen erabiltzeko. Bryanten jokaera txarra izan ez bazen ere, bere lehorreko tripulazioak esperientzia gutxi zuen, eta bere globoa airean bueltaka hasi zen ziba bat bezala. Beste gertaera batek sokak maneiatzen ari ziren gizonetako bati eragin zion, eta horietako batek gorantz eraman zuen, moztu zuenean, eta kapitaina  posizio konfederatuen gainetik hegan libre utziz, eta haiek eraisteko mehatxua egin zioten.

Gasez betetako zetazko globoak eraikitzeko saiakerak zaildu egin zituen Hegoaldeak inolako inportaziorik lortzeko ezintasunak. Soinekoak egiteko zetazko globo bat egiten saiatu ziren. Esfera puztuak Richmonden gainean orbe koloretsu gisa agertzen ziren eta Landon Cheeves kapitainak pilotatu zituen. Lehen globoa erabili ahal izan baino lehen, James ibaian gora garraiatzen ari zirela harrapatu zuen Monitor ontziko tripulazioak. Bigarren globo bat 1863ko udara arte ez zen martxan jarri, bere amarralekutik askatu eta gero Batasuneko indarrek harrapatu zutenean, azkenean Kongresu Federaleko kideentzako oroigarri gisa zatituta bukatzeko. Batasuneko Armadak bere gorputzaren erabilera murriztu zuenean, halaxe egin zuten Konfederatuek, lasaitu ederra hartzeko.

 Lehen Mundu Gerraren aurretik 
Herrialde askotako armadek hegazkina behaketa-helburuetarako erabiltzea ebaluatu zuten. Itsas abiazioa ere ikertu zen; froga ugari egin ziren, non ur-hegazkinak katapulta baten bidez jaurtitzen ziren itsasoan zeuden ontzietatik, geroago garabi baten bidez berreskuratzeko.

XX. mendearen hasieratik, Estatu Batuetako armadak interesa izan zuen itsas abiazioan. 1910-1911n, Armadak garraio batean oinarritutako hegazkinen aukera frogatu zuten esperimentuak egin zituen.1910eko azaroaren 14an, Virginiako Hampton Roads-etik gertu, Eugene Ely pilotu zibila USS Birmingham (CL-2) gurutzaontzi esploratzailean zegoen egurrezko plataforma batetik aireratu zen. Minutu batzuk geroago onik iritsi zen kostaldera. Elyk frogatu zuen hilabete asko geroago, posible zela itsasontzi baten gainean lurreratzea. 1911ko urtarrilaren 18an, USS Pennsylvania (ACR-4) estatubatuar gurutzaontziaren gainean jarritako plataforma baten gainean lurreratu zen, San Frantzizkoko portuan.

Benetako gerra batean hegazkinen lehen erabilera Italiar-Turkiar Gerran gertatu zen 1911n, Italiako Aireko Indarrak Turkiar eremu bat bonbardatu zuen Ain Zaran, Libian, eta Balkanetako lehen gerran 1912an, Bulgariako Aireko Indarrak Turkiar posizioak bonbardatu zituen  Edirnen. Aireko errekonozimendua ere bi gerretan egin zen.

 Lehen mundu gerra 
Hasiera batean, gerran, bi alderdiek lurrera lotutako globoak eta hegazkinak erabili zituzten behaketa-lanak egiteko, hau da, informazioa jasotzeko eta artilleriako sua zuzentzeko. Etsaien behaketa prebenitzeko nahiak hegazkinetako pilotuak beste hegazkin batzuei eta globoek erasotzera eraman zituen, hasieran kabinan eramaten ziren arma txikiekin (adreiluak ere erabili ziren), baina garai hartako teknologia zela eta, pilotuek ezin zuten metrailadorerik izan aurrera begira. Orduan alemanek Etete Mekanismoa edo mekanismo sinkronizatzailea garatu zuten. Mekanismo horrek metrailadorea geldiarazten zuen helizea kanoien aurrean zegoen bakoitzean. Batzuetan aliatuak Etete Mekanismoa zuen Alemaniako ehiza hegazkin bat harrapatzeko gai izan ziren, eta alderantzizko ingeniaritzaren bidez, kopiatu egin zuten, aireko borroken sorrerara eramanez. Zoritxarrez, ez zegoen ez taktikarik ez araurik txakurren arteko borroketan jarraitzeko (Gertuko aireko borroka edo dogfight), beraz, pilotu askok proba eta errore bidez garatu zuten borroka. Azkenean, Oswald Boelcke as alemaniarrak Boelcke-ren Diktaketa sortu zuen, borroken zortzi arauak jasotzen zituena. Aireko borrokak hegazkinak bata bestearen kontra distantzia laburretan borrokatzen zirenean gertatzen ziren, maniobra teknikoak garatuz. Bi taldeek hegazkinak ere erabili zituzten bonbardaketak egiteko, lur-arraseko hegaldietan erasoak egiteko eta propaganda egiteko. Alemaniar armadak Zepelinak eta, geroago, Gotha bezalako bonbaketariak erabili zituen Britania Handira bonbak botatzeko. 

Gerraren amaieran, hegazkinak bonbaketari, ehiza-hegazkin eta behaketa-hegazkinetan espezializatu ziren.

 Gerren artean 
1918 eta 1939 artean, teknologia aeronautikoa oso azkar garatu zen. 1918an, hegazkin asko bi planokoak ziren, egurrezko egiturekin, oihalez estaliak, eusteko kableekin eta airez hoztutako motorrekin. Biplanoek aireko indarren indar nagusia izaten jarraitu zuten mundu osoan zehar eta asko erabili ziren Espainiako gerra zibila bezalako gatazketan. Herrialde industrializatu askok aireko indar bereiziak sortu zituzten lurreko armadentzat eta armadarentzat. Hala ere, 1939an, bi planoko hegazkin militarrak metalezko egiturako mono-planoekin ordezteko prozesuan zeuden, metalez estalita eta likidoz hoztutako motorrekin. Abiadura maximoak hirukoiztu egin ziren; altitudeak bikoiztu (eta oxigeno-maskarak erabilera arruntekoak ziren); bonbaketarien irismena eta karga izugarri handitu ziren.

Teoriko batzuek, bereziki Britania Handian, hegazkinak etorkizunean arma militar nagusi bihurtuko zirela uste zuten. Uste zuten etorkizuneko gerra bat etsaiaren gaitasun industrial eta militarra suntsitzeagatik irabaziko zela erabat. Giulio Douhet jeneral italiarra, El dominio del Aire lanaren egilea, eskola honetako teorialari sutsua izan zen, Stanley Baldwin-en baieztapenarekin lotu izan dena: ”Bonbardatzailea beti pasako da”; hau da, aireko defentsak gorabehera, nahikoa hegazkinek bizirik iraungo dute suntsipena etsaiaren hirietara erorarazteko.

Beste batzuek, Estatu Batuetako Billy Mitchell jeneralak adibidez, aireko botereak azaleko itsas floten su-ahalmena neutralizatzeko zuen potentziala ikusi zuten. Alemaniar eta britaniar pilotuak Lehen Mundu Gerran aire-bonbardaketarekin eta airetik jaurtitako torpedoekin esperimentatzen aritu ziren, baina emaitza desberdinak lortu zituzten. Azkenean, 1921eko uztailaren 21ean, Michell jeneralak gidatutako bonbaketari eskuadroi batek SMS Ostfriesland korazatu ohi alemaniarra aire-bonbekin hondoratu zuenean, lineako itsasontziek hegazkinekiko zuten zaurgarritasuna frogatu zen.

Alemaniari Lehen Mundu Gerrako armistizioaren arabera aireko indar adierazgarri bat edukitzea debekatu zitzaion. Alemaniako armadak bere soldaduak ezkutuan entrenatzen jarraitu zuen, Hitler debekuari aurre egiteko prest egon zen arte.

 Bigarren Mundu Gerra 
Abiazio militarra bere osotasunera Bigarren Mundu Gerran iritsi zen. Gaur egungo hegazkinen ezaugarriak, irismena eta karga-ahalmena handitzeak esan nahi zuen aireko boterea lehen Mundu Gerrako aplikazio berrietatik haratago joan zitekeela, gerran zeuden nazio guztientzat su-potentzia zuen indar zentral bihurtuz.

Gerran zehar, aireko boterea aplikatzeko paper espezializatu asko agertu ziren.

 Bonbardaketa estrategikoa 
Airetik helburu zibilen bonbardaketa estrategikoa Giulio Douhet teorilari italiarrak azaldu zuen hasiera batean. El dominio del aire (1921) lanean, Douhetek arrazoitu zuen etorkizuneko buruzagi militarrek Lehen Mundu Gerraren estiloko lubaki-gerra odoltsuaren irtenbiderik gabeko zuloan erortzea ekidin zezaketela, hegazkinak erabiliz etsaien lerroetatik haratago erasotzeko, zuzenean bertako biztanleria zibil zaurgarriaren gainean. Douhetek uste zuen horrelako kolpeek ondorio aldaezin bat izango zutela, biztanleria horrek bere gobernua bakea eskatzera behartuko zuela. Douheten ideiak Lehen Mundu Gerran! azaleratutako beste teorilari militar batzuei paraleloan zeuden, Britania Handiko Sir Hugh Trenchard barne. Gerren arteko garaian, Britania Handia eta Estatu Batuak bihurtu ziren bonbardaketa estrategikoaren teoria  gogo biziz babesten zuten herrialdeak, nazio bakoitzak zeregin horretan espezifikoki espezializatutako bonbaketariak eraikiz.

Luftwaffe

Bigarren Mundu Gerraren hasieran, Lufwaffe-ek Varsobia eta Rotterdam hiri setiatuen aurkako aire-eraso su suntsitzaileak egin zituen. Kasu batean zein bestean, hiri bakoitzak Alemaniako lehorreko indarrei aurre egitea lortu zuen, eta aireko erasoak hirien borrokarako borondatea hausteko bide gisa ikusten ziren. Ingalaterrako Guduan, Luftwaffe-k, Britania Handiaren gaineko airearen domeinua irabazteko saiakeretan zapuztuta, inbasio planifikaturako (Itsas Lehoi Operazioa) prestaketan helburu taktikoak erasotzean, bere helburua aldatu egin zuen, eta Londres eta Ingalaterrako beste hiri handi batzuk bonbardatzen hasi zen. Hala ere, Lufwaffe-k ikusi zuen eraso horiek ez zutela aireko boterearen gerra aurreko teorilariek iragarritako eraginik.

Royal Air Force

Britaniarrek oker uste zuten alemaniar zibilen morala apurtzea errazagoa izango zela, eta bonbardaketa estrategikoko kanpaina bat hasi zuten 1940an, gerra bukatu arte iraungo zuena. Gerraren hasieran bonbaketari britaniar guztiak bi-motorrak ziren eta defentsarako armak falta zitzaizkien. Beraz, berehala behartu zituzten gaueko bonbardaketa politika bat hartzera, eta horrek esan nahi zuen ez zirela inoiz gai izango helburu espezifikoak erasotzeko, hala nola fabrikak edo energia plantak.

Armada Gorriko Langileen eta Nekazarien Aireko Indar Militarrak

Errusieraz BBC PKK bezala laburtuta, eta Bigarren Mundu Gerran Aireko Indar Gorria bezala ezaguna, aireko armaden, fronteen aireko indarren, lurreko armaden aireko indarren, barruti militarren aireko indarren eta flota militarren aireko indarren arabera antolatua zegoen. Era berean, aire-gorputz independente, dibisio, brigada, errejimendu eta eskuadroi ugari egon ziren, eta horietako asko Guardia titulu gehigarriarekin izendatu zituzten. Gerran zehar, Aireko Indar Gorriak aldaketa ugari jasan zituen, handienak hauek izan ziren: barruti militarretako aireko indarrak aireko armada bihurtu ziren gerraren hasieran; lurreko armadei esleitutako aireko indarrak 1942ko maiatzean desegin ziren; Bigarren Mundu Gerraren amaieran, 18 aire armada zeuden, oro har, batez beste fronte bati esleituak, eta aireko floten 4 indar eta aireko indarren 4 flotilla. Aireko indar estrategiko garrantzitsurik ez bazuen ere, Aireko Indar Gorria ospetsua zen Ilyushin II-2 Shturmivik lurreko laguntza-hegazkinengatik, eta Wehrmacht-eko lerroen atzean jarduten zuten partisanoen tropei laguntzeko hegazkinak erabiltzeagatik.

U. S. Army Air Force

Estatu Batuetako Zortzigarren Aireko Indarra 1942an Ingalaterrara iritsi zenean, estatubatuarrak ziur zeuden RAFek eta Luftwaffe-k egin ezin izan zutena egin zezaketela. Zortzigarrenak B-17 Flying Fortress eta B-24 Liberator zituen, biak altuera handiko 4 motorrekoak eta turbokonpresoredunak. Bonbaketari berriek ordura arte inoiz ikusi gabeko defentsa-armamentua ere bazuten, 0,50 kalibreko 13 metrailadore, bertsioaren arabera, horietako asko korronte elektrikoarekin operatutako dorretxoetan. Egun argiz zihoazen hegan, formazio handi eta itxietan, AEBtako doktrina taktikoaren arabera, bonbaketari astunen formazio taktikoak nahikoak izango ziren eskolta-ehiza-hegazkinik gabe aire-nagusitasuna irabazteko. Raids hauen asmoa Alemaniako gerrako ekonomiaren funtsezko puntuak indarrez kolpatzea zen, petrolio findegiak edo kojineteak sortzen zituzten fabrikak kasu. U.S.A.A.F. bere dotrina aldatzera behartu zuten, hots, bonbaketariak bakarrik izan zitezkeela aireko nagusitasuna lortzeko motor bakarreko ehiza-hegazkinen aurrean, berdin zion zein astun armaturik zeuden. Galera tasa % 5etik % 20ra igo zen 1943ko abuztuaren 17tik urriaren 14ra bitartean eskolta-ehiza-hegazkinen irismenetik harago sartu ziren misio-sail batean, Regensburg eta Schweinfurt-en aurkako erasoek misio bakoitzean 60 bonbaketari galdu zituztenean.

Aireko nagusitasuna

Ingalaterrako Guduan, Luftwaffeko piloturik onetako askok jausgailuz bota behar izan zuten bere burua britaniar lurraren gainera, eta bertan harrapatu zituzten. Luftwaffeko ehiza-hegazkinen kalitateak behera egin zuenean, estatubatuarrek P-38 Lightning eta P-51 Mustang irismen handiko eskolta-ehiza hegazkinak sartu zituzten, erregai biltegi osagarriak zituztenak. Pilotu alemaniar berri eta eskarmentu gabekoak, Focke-Wulf Fw 190, Heinkel He 162 eta Messerschmitt Me 262 bezalakoak hegazkin potentzialki hobeak hegan egiten ari zirenak, pixkanaka geroz eta indar gutxiago izatera iritsi ziren, gerraren amaieran estatubatuar bonbaketarien jarioa kaltetzen saiatzean. Eguneko erasoei eskolta-hegazkinak gehitzeak bonbardatzelleei beharrezko babesa eman zien eta bonbardaketa estrategikoaren ahaleginaren eragina asko handitu zuen.

Eraginkortasuna

Baliabide ez-atomikoen bidezko bonbardaketa estrategikoak ez zien aliatuei gerra irabazi, eta ez zuen arrakastarik izan zibil alemaniarren  (eta japoniarren) borondatea haustean, baina Albert Speer Alemaniako armamentu ministroaren hitzetan, <<bigarren fronte bat sortu zuen airean>>, D egunak lehorrean bigarren fronte bat sortu baino askoz  lehenago. Speerrek arrakasta izan zuen armamentuaren ekoizpena 1944ko erdialdera arte handitzen, bonbardaketak izan arren. Hala ere, bonbaketari britaniar eta estatubatuarren aurkako gerrak baliabide ugari eskatzen zituen: hegazkinen aurkako kanoiak, gaueko eta eguneko ehiza-hegazkinak, radarrak, erreflektoreak, langileak, munizioa eta erregaia. Ondorioz, Errusia, Italia eta Frantziako armada alemaniarrek oso gutxitan ikusi zuten beren abiazioa, eta tanke, kamioi eta tankeen aurkako arma gutxi zeuden beti. Geratzen zitzaien aukera bakarra Lehen Mundu Gerraren estiloko lubakietan oinarritutako defentsak sortzea zen, 1939 -1941eko Blitzkrieg doktrinarekin alderatuta nahiko desberdina.

 Aireko laguntza taktikoa 
Britaniar estrategekin alderatuta, Luftwaffe alemaniarraren helburu nagusia Lurreko Armadari (Heer) laguntzea zen. Horrek esan nahi zuen bere osaeran bonbardatzaile asko zeudela  eta helmen luzeko bonbardatzaile astunen gabezia zegoela. Artilleria hegalari hau  Alemaniako Armadak Poloniako kanpainan (1939), Frantziako Batailan (1940) eta SESBren inbasioen hasierako etapetan (1941) izandako arrakastetan  izan zen. Hitlerrek erabaki zuen aireko nagusitasuna ezinbesteko baldintza zela Britania Handiaren inbasiorako. 1940ko udan Ingalaterrako batailan lortu ezin izan zenean, inbasioa bertan behera geratu zen, eta batez ere airean erabaki zen lehen bataila handia izan zen. Sobietar Aire Armada ere erabili zen batez ere lurreko unitateei laguntza taktikoa emateko, eta gerraren amaiera aldera oso ondo erabili zen Armada Gorriaren laguntzan. Ekialdeko Europan zehar aurrera egiteko. Rol honetan erabili izanaren arrazoi nagusia taktika-hegazkin ugari zituela izan zen, besteak beste, Ilyushin II-4, Tupolev Tu-2 eta B-25 Michell bezalako bonbaketari ertainak; Bell P-39 Airacobra, Curtiss P-40, P-63 Kingcobra, Yakovlev Yak-1, Yakovlev Yak-3, Yakovlev Yak-9, Lavochkin-Gorbunov-Goudkov LaGG-3, Lavochkin La-5 eta Lavochkin La-7 bezalako altitude baxuko ehiza-hegazkinak; eta Republic P-47 Thunderbolt eta Chance-Vought F4U-1, F4U-2 eta AU-1 bezalako lurreko eraso-hegazkinak.

 Garraio militarreko hegazkintza eta aireko tropen erabilera 
Garraio militarreko hegazkintza ezinbestekoa zen alde guztientzat lurreko tropen hornidurak eta komunikazioak mantentzeko, eta hainbat une garrantzitsutan erabili zen, hala nola Stalingradon eta inguruan alemaniar tropak hornitzeko Urano Operazioaren ondoren, eta areotransportatutako tropak erabiltzeko. Armada Gorriak aireko tropen erabileran egindako lehen saiakeren ondoren, 1930eko hamarkadaren hasieran eginak, Europakoa nazio askatasunerako  eta Japoniak ere osatu zituzten tropa aerotransportatuak, Bigarren Mundu Gerrako zelai guztietan erabilera zabala izanik. Hala ere, tropa estatiko etsaiak harrapatzeko erabilitako talka-tropa gisa zuen eraginkortasunak, arrakasta gutxikoa eta porrot nabarmenekoa zela frogatu zen. Tropa aerotransportatu askok infanteria arin gisa baliabideetako izan zuten gerraren amaieran, naiz eta britaniarrek eta estatubatuarrek mendebaldeko Market Garden Operazioan Mendebaldeko Frontean masiboki erabiltzeko ahaleginak egin bazituzten ere.

 Itsas hegazkintza 
Hegazkinak eta hegazkin-ontziak garrantzi handikoak izan ziren Bigarren Mundu Gerrako itsas guduetan, batez ere honako hauetan:

 Tarentoko Batalla
 Pearl	Harborren aurkako erasoa.
 Prince	of Wales	y del Repulse,	hondoratzea, ontzi kapotalak zituen flota bat hegazkinek bakarrik	hondoratu  zuten itsaso zabalean.
 Mar	del Coraleko bataila, non ez zen flotarik egon bestearekin	ikusizko kontaktuan,  eta erasoko borroka guztia hegazkinek egin	zuten; lehen aldiz historia militarrean.
 Midwayko	batailan, AEBetako hegazkinek lau hegaztin-ontzi japoniar hodoratu	zituzten, estatubatuarrentzat hondoratutako hegazkin-ontzi bat eta	kaltetutako beste bat eta ontzi txikiago batzuen kostuan.
 Bismarck	itsasoko gudua: AEBetako eta Australiako eskuadroiek Ginea Berrira	errefortsuak zeramatzan flotabat suntsitu zuten 1943an.
 Filipinetako	itsasoko gudua: AEBetako hegazkinek Japoniako itsas hegazkinak	suntsitu zituzten.
 Leyteko	golkoko gudua, kamikazeen lehen agerpena; ohiko hegazkinek ere paper	garrantzitsua izan zuten historia modernoko itsas gudurik handiena	izan den horretan.

 Bigarren Mundu Gerraren ondoren 
Gerraosteko urteetan, abiazio militarra Gerra Hotzaren premien mende egon zen. Gerraosteko urteetan ehiza-hegazkinak ia erabat erreakzio-motorrekoak bihurtu ziren, eta ondorioz, hegazkinen abiadura eta altuera asko handitu ziren. Kontinentearteko misil balistikoa iritsi arte, potentzia handienek goi-sabaiko bonbaketariengan jarri zuten konfiantza, garatu berri zituzten bonba nuklearrak eramateko; herrialde bakoitza borrokatu zen bonbaketarien eta goi sabaiko ehiza-hegazkinak garatzen. Aire nagusitasunaren kontzeptua garrantzi handia hartzen hasi zen bientzako, Estatu Batuetarako eta Sobietar Batasunerako hegazkinen diseinuan. 

Estatubatuarrek sabai altuko behaketa-hegazkinak garatu eta erabili zituzten informazioa biltzeko. Lockheed U-2, eta geroago Lockheed SR-71 Blackbird, sekretu handiz garatu ziren. U-2a, bere garaian, defentsarako neurriekiko menderakaitza zela uste zen, muturreko altuera hartzen zuelako. Kolpe handia izan zen, beraz,  sobietarrek Francis Gary Powersek pilotatutako bat lurrera bota zutenean, lurretik airerako misil batekin. Aireko borroka ere eraldatu egin zen misil telegidatuen erabilera intentsiboaren bidez, gero eta sofistikatuagoa baitzen gidatzeko sisteman eta irismenean.

70eko eta 80ko hamarkadetan argi geratu zen abiadura eta altitudea ez zirela nahikoa bonbaketari bat aireko defentsen aurka babesteko. Orduan, enfasiak eraso-hegazkin maniobragarriak ekarri zituen, “radarraren azpian” hegan egin zezaketenak, ehunka metro gutxi batzuetako altueran.

 Aire-mugikortasuna 
Helikopteroaren garapenak erabat irauli zuen gudu-zelaia, “inguratze Bertikalaren” “Hirugarren dimentsioaren” eboluzioaren bidez, Bigarren Mundu Gerraren aurretik areotansportatutako unitateen garapenarekin sartu zena (Lehenak SESB izanik). Horrek barne hartzen zituen lurreko indarren aireko laguntza eta “Kannasmaniobraren” hedapena, bi dimentsioetatik (Rodeo) hiri dimentsiotako batera (Rodeo eta Envolvimiento Vertical). Gainera, helikopteroa sartzeak gudu-zelaiko tropen mugimenduari hesi asko kendu zizkion, eta artilleriak bere asmaketaren geroztik amestutako mugikortasun mota hornitu zuen. Helikoptero batek berehala eraman zitzakeen tropak eta armak hego finkoko hegazkinek iritsi ezin zuten lekuetara, eta, paraxutistak ez bezala, berriro berreskuratu zitezkeen. Era berean, lurreko unitateek aireko su-laguntza eska zezaketen, eta horrek harrapaketa edo suntsipenetik salba zitzakeela. Lehen operazioa Britaniar Armadak egin zuen Suezko Gerran, 1956an. Horrek aireko tropen klase berri-berria ekarri zuen, eta “Aireko Zalditeria” Estatu Batuetan sartu zen, ustekabean lurreratu, jo eta berriro alde egiteko gai zirenak. Taktika horiek garrantzi handia izan zuten Vietnamgo gerran, eta, XXI. mendearen hasieran pentsamendu taktikoan elementu integrala dira Estatu Batuetako gerra mota guztietarako. Sobietar Afganistango kanpainan ere helikopteroak asko erabili ziren brigada eta erregimentuen aireko erasoen barruan.

 Gerra Hotza 
Gerra Hotzean zehar, gatazka mugatu batzuk gertatu ziren. Blokeen ezaugarri nagusia bi blokeen arteko akordio tazitua da, hau da, blokeok eremu geografiko batean murriztuta edukitzea, hedatzea eta batez ere beste blokearen lurraldean eraso bat eragitea eragozteko, eta gerra nuklear oso baten arriskua saihesteko arma konbentzionalen erabilera mugatzeko.

Gatazka hauetan, aire-armaren bilakaera ikusten da, eta honako hauek dira esanguratsuenak.

 Koreako gerra 
Aireko alderdiari dagokionez, Koreako Gerra erreakzio-hegazkinen eta misilen arteko borroka orokortzea dakar. Ipar-Koreak, txinatar laguntzarekin, Mig-15a bezalako hegazkin sobietarrak erabiltzen zituen, eta estatubatuarrek gehien erabiltzen zuten hegazkina F-86 Sabre izan zen.

 1965eko indo-pakistandar gerra 
Artículu nagusia: 1965eko indo-pakistandar aire-gerra. 

Gerra Indiako Aire Armadaren (FAI) eta Pakistango Aire Armadaren  (FAP) arteko borroka handia izan zen, independentzia lortu zutenetik lehen aldiz. Bi aire indarrek 1947ko Indo-Pakistango Gerran borrokatu bazuten ere Kaxmirko gatazkaren barruan, mugatua izan zen 1965eko gatazkarekin alderatuta. 

Bi herrialdeek oso emaitza kontrajarriak aldarrikatu zituzten gerran izandako galerei buruz, eta ia ez dago iturri neutralik bi herrialdeen erreklamazioei buruz. FAPek argudiatu zuen FAIren 104 hegazkin eraitsi zituela, eta 19 besterik ez zituela galdu. Bien bitartean, Indiak 35 hegazkin galdu zituela argudiatu zuen, eta 73 hegazkin pakistandar bota zituztela. 

Pakistango Aire Armadak Amerikako Estatu Batuetan egindako hegazkinak erabiltzen zituen bitartean, hala nola F-86 Sabre beteranoa, bere E/F bertsioetan, eta Kanadan egindako CL-13 Sabre modernoagoa, aireko misio gehienak egiten zituena, eta Pakistango armategian aurreratuena zen F-104A Starfighter modernoagoa, hiru modelo hauek AIM-9B Sidewinder aire-aire misilekin hornituta zeuden, lurreko eraso misioetan, B-57A Canberra bonbaketariak erabili ziren, AT-33 entrenamendu eta lurreko eraso hegazkinekin batera, eta baita C-130 garraio hegazkin batzuk ere bonbaketari inprobisatu gisa erabili ziren, garraio misioetarako Bell UH-1 helikopteroak eta beste modelo batzuk erabili ziren.

 Vietnamgo gerra 
Artíkulu nagusia: Vietnamgo aire-gerra. 

Vietnamgo gerrak berritasun ugari ekarri zituen aireko gerran, eta indar mugikor mota berri baten sorrera markatu zuen. helikopteroen erabilera intentsiboan oinarritua, lurreko indarrak ekintza-punturaino garraiatzeko eta amaitutakoan erretiratzeko. 

Horrek Estatu Batuak behartu zituen ehiza-hegazkinen doktrina birplanteatzera, F-4 Phantom II eta F-105 Thunderchief azkar eta astunak elkarren aurka jarriz, nahiz eta hegazkin batzuk ez ziren arau hori betetzen, hala nola F-8 Crusader vietnamdarrek erabiltzen zituzten MiG-17 sobietar arinago eta maniobragarriagoen aurka, eta geroago MiG-21 intertzeptatzaile txikiagoak batu zitzaizkien. USAF eta US Navy hegazkin astun eta maniobragarri gutxiagokoek galera  handiak jasan zituzten 1965-1973 urteetan: horrek, azkenean, suntsitu egin zuen borroka misilen jaurtiketaren bidez garatuko zelako ustea, eta, ondorioz, berriro erabili behar izan zen kanoia hurbileko aireko borrokan aurkaria eraisteko arma gisa. 

Bestalde, bonbardaketa-kanpaina handiek berriro erakutsi zuten bonbardaketa masiboaren eraginkortasunik eza, batez ere hiri-kontzentrazio handirik eta suntsitzeko industria-konplexurik ez zuen herrialde batean, hori Rollng Thunder Operazioan ikusi zen une oro, non, jaurtitako bonba-kopurua handia izan arren, ezin izan baitziren Viet Comg-eko indarrak suntsitu. Napal eta agente-laranja bezalako arma izugarriak sartu ziren arren, hegazkin estatubatuarrak ez ziren gai izan Ho-Chi Min bidetik gerrillarako arma-trafikoa geldiarazteko. 

Gerra honen ondorioz sortutako berritasunen artean aipa daiteke, halaber, matxinatuen aurkako hegazkingintza. Izan ere, oso azkarrak ez ziren hegazkinak erabiltzen ziren, pertsonen aurkako armak zituztenak, eta horrek, altitude baxuan hegan eginez, etsaia ikusi eta metrailatu ahal izatea ahalbidetzen zuen. Mota honetako aireontzien adibide dira OV-10 Bronco eta ‘kanoi-hegazkin’ edo ‘Gunship’ modeloak, hala nola Lockheed AC-130. 

 Sei Eguneko Gerra 
Ekialde Hurbileko liskar honetan Israelgo aire armadak Egiptoko aire armada suntsitu zuen lurrean, ustekabeko eraso batean, gerra azkarreko eredu klasiko bihurtuz eta harriduran oinarritutako aireko nagusitasuna lortuz, etsaien indarrak suntsitu eta aire bidezko operazioak geldiarazteko Matra Durandal bonbak bezalako pizten-kontrako bonba erabilera, era berean, egunean hainbat irteera egitea estandar bihurtu zen, oso sakon aztertu  etorkizuneko aire gerretan, izan ere egiptoarrek, siriarrek edo jordaniarrek egunean 4-6 irteera egiten zituzten bitartean, israeldarrek egunean 40 irteera baino gehiago egiteko entrenatu ziren, eta horrek aireko indarren erabateko suntsiketa eta airearen kontrola mantentzen lagundu zuen, Israelen garaipenean funtsezko bi faktore. 

Era berean, israeldarrek erakutsi zuten pilotu baten entrenamendua eta prestaketa erabakigarriak izan zitezkeela: Israelgo armategiaren ehiza-hegazkinik modernoena Mirage IIICJ zen, berez intertzeptore bat zena, baina borroka-taktika desberdinen bidez eta, batez ere, kanoiekin armatuta zegoenez (kasu honetan, 30 mm-ko DEFA fidagarriak), gai izan zen zeregin horietarako trebetuagoak ziren hegazkinei gailentzeko, hala nola MiG-17, MiG-19 eta MiG-21 hegazkinei. Zentzu askotan Mirage gainditzen zuten arren, israeldarrek gainditu egin zituzten. 

 Yon Kipurreko gerra 
Gerra honetan egiptoarrek harrapatu zituzten israeldarrak Sinain, baina, batez ere sobietarrek emandako misil antiaereoen erabilera intentsiboagatik, galera handiak eragin baitzizkieten Israelgo hegazkinei, eta erakutsi zuten hegazkintza lurraren kontra erabiltzea debekagarria izan daitekeela, helburuak aireko defentsen sistema eraginkorrek biziki defendatzen badituzte.  

 Malvinetako gerra 
Sakontzeko, irakurri: <<Malvinetako gerra>>

Aire Gerraren ikuspuntutik, gatazka honek erakutsi zuen, nahiz eta alde teknologiko nabarmena egon, kasu honetan britaniarren aldean, indar erasotzaile bakar batek ere ezin diola eutsi aire-erasoari. Pilotu argentinarrek euren baseetatik distantzia handietara, gerra elektronikarako bitartekorik gabe eta arma gutxi eta zaharkituekin, Ingalaterrako flotari altuera txikian eraso egin ziotenean, HMS Sheffield (D80), HMS Coventry (D118) eta beste sei ontzi galdu zituzten, eta hogei bat ontzitan kalteak eragin. Argentinarrek erabilitako A-4B/C/Q Skyhawk hegazkin zaharrek gehienetan lehertu ez ziren bonbak erabili baitzituzten, Mirage IIIEA ehiza-hegazkinekin  eta, Mitage-5 Dagger hegazkinekin batera, Skyhawkei britaniar ontzien aurkako erasoan lagundu zietenak. 

Nahiz eta lehentasunezko helburuen ikuspegi txarra ere egon zen, FAAk eta Armadak lehorreratzeko eta laguntzeko ontziak eskoltatzen zituzten destruktoreei eta fragatei erasotzen zieten bitartean, ez baitzuten ia baliozko helbururik, hauek lurreko posizioak bakarrik bonbardatzen zituztelako eta ez zituztelako birkonkistatzaileen tropak eramaten, SS Atlantic Conveyor kontainer-ontzia hondoratu eta anfibioen lehorreratze-ontziei eraso egin ondoren, RFA Sir Galahad (L3005) hondoratu egin baitzuten A-4  eta RFA Sir Tirdtam (L3505) ontziek, azken hori Daggersek larriki kaltetua, kolpe larria eman zioten Britaniar Indar Bereziari, baina ekintza horiek oso berandu iritsi ziren, britaniarrek uharteen konkista ia osoa baitzuten.

Britaniarren aldetik, RAFen Hawker Siddeey Harrier aireratze bertikaleko hegazkinak  erabili zituzten lehen aldiz borrokan, eta British Aerospace Sea Harrier ehiza intertzeptore ospetsua eta British Aerospace Sea Harrier ehiza intertzeptorea erabili zituzten. Argentinarrek ”Heriotza beltza” ezizena jarri zioten, eta 24 hegazkin argentinar eraistea lortu zuten. Hegazkin horiek Ferranti Blue Fox radarrarekin eta AIM-9L Sidewinder misil estatubatuar modernoarekin hornituta zeuden. Misil horien %89 botatzea lortu zuten. Jaurtitako 21 misiletatik, 19 inguru harrapatu zituzten, eta gerrako misilik onena izan zen, nahiz eta Harrierren arrakastak ez zuten britaniar ontzien  hondoratzea ekiditea lortu, 800 eta 801 eskuadroietako borroka-patruilen banaketa izugarriak aireko-patruilen banaketa izugarriak aireko defentsa-lineetan zuloak irekitzea eragin baitzuen, eta, ondorioz, argentinar hegazkinek korridore irekietatik igarotzea lortu zuten, beren misio gehienetan. 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Borrokalaria (hegazkina)
 Bonbaketari
 Aireko indarra

 Kanpo estekak 
 Air War Quotes
 Korearen gaineko aire-gerra Historia Militarraren webgunean
 Operazio militarrak aire bitartekoekin 1865era arte
 Hasitako hegazkintza militarraren aurrekariak

Kategoria:Gerra motak
Kategoria:Hegazkintza
Kategoria:Abiazio militarra