Elektroi askeko laser

Elektroi askeko laserra edo FEL ingelesezko free-electron laser-en siglaz, ohiko laserren propietate optikoak partekatzen dituen laserra da, hau da, potentzia handia irits daitekeen erradiazio elektromagnetiko izpi koherente baten igorpena, baina printzipio fisiko guztiz desberdinean oinarritzen da sorta sortzeko: energia atomiko edo molekularreko maila desberdinetako elektroiak kitzikatu beharrean, FEL batek abiadura erlatibistan azeleratutako elektroi sorta erabiltzen du medio aktibo gisa laserra sortzeko; elektroi horiek ez daude atomoetara lotuta; eremu magnetiko batean, aske mugitzen dira, hortik elektroi aske terminoa.

John Madey-k 1976an eraiki zuen elektroi askeko lehen laserra. Gaur egun, dozena bat baino gehiago daude martxan edo eraikitzen. Elektroi askeko laserrek laser mota guztietako maiztasun-tarterik zabalena dute, eta erraz sintoniza daitezke. Gaur egun, espektro elektromagnetikoko zati zabal bateko uhin-luzerak eskura daitezke, mikrouhinetatik hasi eta erradiazio infragorriraino, ikusgarria, ultramorea eta baita X izpietakoa ere. Tresna horiek, fisikan, kimikan, biologian eta material eta teknologia berrien garapenean, ikerketa zientifikorako erabilgarriak dira, eta aplikazio praktikoak dituzte medikuntzan eta industria militarrean.

 Historia 
eskuinera|thumb| FELen funtzionamendu-diagrama
Elektroi askearen laserra John Madeyk asmatu zuen. Lehenengo prototipoa Stanfordeko Unibertsitatean eraiki zuten 1976an. Asmakizunaren inspirazioa Hans Motz-ek wigglers edo inbertsore izenez ezagutzen diren eremu magnetiko periodikoei buruzko ikerketatik sortu zen, elektroi-laserraren bitarteko aktiboa sortzeko funtsezkoak direnak. Madeyk -ko energia duen elektroi-sorta eta -ko luzera duen wiggler bat erabili zituen erradiazioa anplifikatzeko. Handik gutxira, beste laborategi batzuk mota horretako laser gehiago egiten hasi ziren. 1992an, X izpien FEL bat eraikitzeko aukera aztertzen hasi ziren. 2009an hasi zen lehenengoa lanean, LCLS (LINAC Coherent Light Source) SLAC National Accelerator Laboratory-n (Kalifornia). 2011n, SACLA (SPring-8 Angstrom Compact Free Electron Laser) jarri zen martxan Japonian, hirugarren bat, Europako XFEL, Alemanian eraikitzen ari den bitartean.

 Ikus, gainera 
 Sinkrotroi erradiazioa

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Stanford Unibertsitatea
Kategoria:1976 zientzian
Kategoria:Partikula-azeleragailuak