Konstante fisiko

Konstante fisiko bat, zientzian, magnitude fisiko bat da, zenbakizko balio finkoa duena, eta ez da aldatzen denbora igaro ahala. Horrek kontrastea egiten du konstante matematikoekin, zenbaki horiek ez baitaude zuzenean inplikatuta magnitude fisikoen neurketan. Konstante fisikoak dimentsiogabeak izan daitezke, hau da, zenbakiak zentzu hertsian, baina gehienetan konstanteak, fisikan, dimentsio batzuei lotutako zenbaki gisa adierazten dira.

Konstante fisiko asko daude, eta ezagunenetako batzuk hauek dira: Plancken konstantea, grabitazio-konstantea eta Avogadroren konstantea (Avogadroren zenbakia izenaz ezagunagoa). Konstanteek forma asko hartzen dituzte: Plancken luzerak funtsezko distantzia fisiko bat adierazten du; hutseko argiaren abiadurak adierazten du unibertsoarekiko abiadura maximoa, eta α konstanteak, edo egitura meheko konstantea izanik, elektroien eta fotoien arteko elkarrekintzaren ezaugarri da, eta dimentsiogabea da.

Paul Adrien Maurice Dirac, 1937. urtean, zenbait konstantek denborarekin balioa gutxitu zezaketela pentsatu zuen lehenengo. Nolanahi ere, urteko aldakuntza-kotak oso txikiak dira: 10-5 egitura meheko konstanterako eta 10-11 grabitazio-konstanterako. Gaur egun arte ez dago behin betiko ondoriorik arlo horretan, horren inguruko frogak neurketen muga estatistikoen barruan baitaude.

Hauek dira konstante fisikoak:
IzenaIkurraBalioaJatorriaKonstante unibertsalakArgiaren abiadura hutseanc≡ 299.792.458 m/sdefiniziozHutsaren iragazkortasunaμ0≡ 4π×10-7 kg·m/A²s² (o H/m)definiziozHutseko Permitibitateaε0= 1/35950207149·π F/m
χ8,85418781762039 10-12 A²s⁴/kg·m³≡ 1/μ0c²Hutseko berezko inpedantziaZ0= 119,9169832·π Ω
=  376,73031346177068 kg·m²/A²s³≡ μ0cPlancken konstanteaℎ= 6,62607015 x 10-34 kg·m²/s≡ 4/KJ²RKPlancken masamp= 2,17645(16) × 10-8kg≡ (ℎc/2πG)1/2Plancken luzeralp= 1,61624(12) × 10-35 m≡ (ℎG/2πc³)1/2Plancken denboratp= 5,39121(40) × 10-44 s≡ (ℎG/2πc⁵)1/2Plancken tenperaturaTp= 1,416785(71) × 1032 K≡ (ℎc⁵/2πGkB²)1/2ElektromagnetismoaCoulomben konstanteaκ= 8.987.551.787,3681764 N/F≡ 1/4πε0 = c² × 10-7 H/mElektroiren kargae= 1,602 176 634×10-19 C≡ 2/KJRKGrabitazioaGrabitazioaren konstante unibertsalaG≈ 6,671 91(99)×10-11 m³/kg·s²neurrietatik abiatutaGrabitatearen azelerazioa itsasoaren mailang0≡ 9,806 65 m/s²konbentzioaKonstante fisiko-kimikoakUraren puntu hirukoitzaren  tenperaturaT0≡ 273,16 KdefinicióPresio atmosferiko estandarraatm≡ 101.325 PaconvencióGas idealez osatutaR o R0≈ 8,314 462 618 153 24 J/K·mol= NAkBGas ideal baten bolumen molarra,p = 1 atm, θ = 0 °CV0≈ 22,413 996(39) l/mol= Rθ/pAvogadroren zenbakiaNA o L≈ 6,022 140 76×1023 mol-1definiziozMasa atomikoaren unitateaamu o uma≈ 1,660 538 86(28)×10-27 kgoinarrizko egoeran dagoen  12C  atomo baten masaren 1/12Boltzmann konstanteak o kB≈ 1,380 649×10-23 J/K= R/NAStefan-Boltzmann konstanteaσ≈ 5,670 400(40)×10-8 W/m²K⁴≡ 2π⁵kB⁴/15ℎ³c²Wienen konstantea (Wienen legea)b o σw≈ 2,897 768 5(51)×10-3 m·KLoschmidt-en konstanteaNL≈ 2,686 777 3(47)×1025 m-3≡ NA/V0Konstante atomikoak eta nuklearrakEgitura meheko konstanteaα≈ 7,297 352 568(24)×10-3 ≈ 1/137,035 999 11(46)≡ e²μ0c/2ℎ = μ0c/2RKRydberg-en konstanteaR∞≈ 1,097 373 156 852 5(73)×107 m-1≡ meα²c/2ℎ ≡ α²/2λCHartree-ren energiaEH≈ 4,359 744 17(75)×10-18 J≡ 2R∞ℎcKonduktantzia-quantumaG0≈ 7,748 091 733(26)×10-5 S≡ 2/RKFluxu magnetikoaren quantumaΦ0≈ 2,067 833 72(18)×10-15 Wb≡ 1/KJBohr-ren erradioaa0≈ 5,291 772 108(18)×10-11 m≡ ℎ/2πmecα ≡ (λC/2π)/αCompton-en uhin-luzera elektroirakoλC≈ 2,4263×10-12 m≡ ℎ/me cElektroiaren erradio klasikoa; Comptonen erradioare≈ 2,817 940 325(28)×10-15 m≡ e²/4πε0mec² ≡ (λC/2π)×αBohr-en magnetoiaμB≈ 9,274 009 49(80)×10-24 A·m²≡ KJℎ²/8πmeMagnetoi nuklearraμN≈ 5,050 783 43(43)×10-27 A·m²≡ KJℎ²/8πmpProtoiaren masamp≈ 1,672 621 71(29)×10-27 kgneurtuaNeutroiaren masamn≈ 1,674 927 28(29)×10-27 kgneurtuaElektroiaren masame≈ 9,109 382 6(16)×10-31 kgneurtua

 Ikus, gainera 

 Nazioarteko unitate-sistema
 Unitate atomikoak
 Planck unitateak

 Kanpo estekak 

 Pisu eta neurrien nazioarteko bulegoa
 CODATA 2002 balio gomendatuak
 CODATA (Committee non Fecha for Science and Technology)
 ICSU (International Council for Science)  artxibatua.

Kategoria:Konstante fisikoak