Musika klasiko garaikide

Musika klasiko garaikidea gaurkotasunetik hurbil konposatutako musika klasikoa da.  XXI. mendearen hasieran, Anton Webern hil ondorengo musika post-tonalaren forma modernoei egiten die erreferentzia, eta serialismoa, musika elektronikoa, musika esperimentala eta musika minimalista barnehartzen ditu. Musika modu berrietan musika espektrala eta postminimalismoa sartzen dira.

 Historia 

 Aurrekariak 
XX. mendearen hasieran, musika klasikoko konpositoreek gero eta tonu disonanteagoa zuen hizkuntza batekin esperimentatzen zuten, eta horrek, batzuetan, pieza atonalak sortzen zituen. Lehen Mundu Gerraren ondoren, erromantizismo berantiarraren formaltasun eza eta keinu geroz eta nabarmenagoen aurkako erreakzio gisa, konpositore batzuek estilo neoklasikoa hartu zuten, aurreko estiloetako forma orekatuak eta prozesu tematiko hautemangarriak berreskuratzea helburu zuena (ikus, halaber, Objektibotasun Berria eta Errealismo Soziala). Bigarren Mundu Gerraren ondoren, konpositore modernistak beren konposizio-prozesuan kontrol-maila handiagoak lortzen saiatu ziren (adibidez, tonu baxuen teknika erabiliz eta, ondoren, erabateko serialismoa). Aldi berean, ordea, konpositoreek ere esperimentuak egin zituzten kontrolari uko egiteko bitartekoekin, eta zehaztu gabeko edo ausazko prozesuak aztertu zituzten, gradu txikiagoetan edo handiagoetan.  Aurrerapen teknologikoei esker sortu zen musika elektronikoa. Zinta begiztekin eta egitura errepikakorrekin esperimentatzeak minimalismoa sortzen lagundu zuen. Beste konpositore batzuk musika-interpretazioaren antzerki-potentziala aztertzen hasi ziren (performance arte, teknika mistoa, fluxoa). Musika klasiko garaikideko lan berriak sortzen jarraitzen da. Urtero, 700 emanaldi egiten ditu Bostongo Kontserbatorioak Berkleen. Musika klasikoaren programa garaikideko ikasleen lan berriak emanaldi horietako 150 inguru dira.

 1945–75 
Neurri batean, Europako eta Estatu Batuetako tradizioak banandu egin ziren Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Europako musikagile garrantzitsuenen artean daude Pierre Boulez, Luigi Nono eta Karlheinz Stockhausen. Lehenbizikoa eta azkena Olivier Messianen ikasleak izan ziren. Filosofia estetiko garrantzitsu bat, bai eta une hartan konposizio-teknikaz osatutako talde bat ere, serialismoa zen ("musika ordenatua", "musika osoa" edo "tonuaren antolamendu osoa" ere esaten zaio), eta Arnold Schoenbergen eta Anton Webernen konposizioak hartzen zituen abiapuntutzat (baina tonu baxuko musika tradizionalaren aurka zegoen). Le Corbusierren modulor ideiarekin ere lotura estua zuen. Hala ere, oinarri tradizionalagoa zuten konpositore batzuek, hala nola Dmitri Shostakovich eta Benjamin Brittenek, konposizio-estilo tonala mantendu zuten, mugimendu serialista nabarmena izan arren.

AEBetan, Milton Babbitt, John Cage, Elliott Carter, Henry Cowell, Philip Glass, Steve Reich, George Rochberg eta Roger Sessions konpositoreek haien ideia propioak garatu zituzten. Konpositore horietako batzuek (Cage, Cowell, Glass, Reich) musika esperimentalaren metodologia berri bat irudikatzen zuten, musikaren oinarrizko nozioak zalantzan jartzen hasi zena, hala nola notazioa, errendimendua, iraupena eta errepikapena; beste batzuek (Babbitt, Rochberg, Sessions), berriz, Schoenbergen tonu txikiko serialismoaren luzapenak diseinatu zituzten.

 Mugimenduak 

 Neoromantizismoa 
Tonalitate zabalaren hiztegia, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran loratua, konpositore garaikideek erabiltzen dute oraindik ere.  Inoiz ez da eskandalagarritzat edo eztabaidagarritzat jo musika-mundu zabalenean. Estatu Batuetan, adibidez, "konpositore gehienek lanean jarraitu baitzuten mende honetan zehar tonu-orientazioko konposizioetan".

 Modernismo handia 
ezkerrera|thumb|Pauline Oliveros, modernismo garaiko konpositorea
Serialismoa da eskola modernisten gerraosteko mugimendu garrantzitsuenetako bat. Serialismoa, zehazkiago serialismo "integrala" edo "konposatua" deiturikoa, honako autoreek gidatu zuten: Pierre Boulez, Bruno Maderna, Luigi Nono eta Karlheinz Stockhausen Europan eta Milton Babbitt, Donald Martino, Mario Davidovsky eta Charles Wuorinen Estatu Batuetan. Konposizio batzuek multzo ordenatu bat edo mota horretako multzo batzuk erabiltzen dituzte, konposizio guztiaren oinarria izan daitezkeenak, eta beste batzuek, berriz, multzo "antolatu gabeak". 

XX. mendearen azken herenean gainbehera etorri arren, mendearen amaieran konpositoreen gune aktibo bat zegoen, modernismo handiko ideia eta formetan aurrera egiten jarraitzen zutenak.  Haien artean Pierre Boulez, Pauline Oliveros, Toru Takemitsu, Jacob Druckman, George Perle, Ralph Shapey, Franco Donatoni, Jonathan Harvey, Erkki Salmenhaara, Henrik Otto Donner eta James MacMillan.

 Musika elektronikoa 

 Konputagailu musika 
1975 eta 1990 bitartean, teknologia informatikoaren paradigma aldatu egin zen, eta, horren ondorioz, musika elektronikoko sistemak eskuragarriak eta ez oso garestiak bihurtu ziren. Konputagailu pertsonala musikari elektronikoaren ekipoaren funtsezko osagai bihurtu zen, sintetizadore analogikoak gaindituz eta ohiko funtzioak betez: konposizioa eta puntuazioa, soinuaren sintesia eta prozesamendua, audioaren sarrerako laginketa eta kanpoko ekipoen gaineko kontrola.

Ez da pop musika elektronikoarekin" (laurogeiko hamarkadakoa, rockaren ondorengoa, gitarra elektrikoena, etab.) nahastu behar, ez eta ordenagailu edo sekuentziadore batek sorturikoarekin. Izan ere, azken  honen abiadura eta zehaztasuna giza interprete batentzat ezinezkoa da). 

Musika sortzeko korronte nagusiaren zati da orain elektronika. Obrak interpretatzean, sarritan, midi sintetizadoreak erabiltzen dira musikari edo instrumentu batzuk laguntzeko edo ordezkatzeko. Halaber, loopeo-prozesuak, lagin-hartzeak (sámpling) eta bateria elektronikoen erabilera (gutxitan) sartzen dira. Hala ere, musika elektronikoaren ideia zaharrak —soinu puruaren bilaketa gisa eta taldearekiko elkarrekintza gisa— leku bat aurkitzen jarraitzen du konposizioan, hasi komertzialki arrakastatsuak diren piezetatik eta entzule hautatuei zuzendutako lanetaraino.

Musika-antzerkia
Musika-antzerkia XX. mendean zehar sortu zen antzezpen-generoa da, opera eta antzerki musikala bezalako genero konbentzionalagoen aurka. Terminoa 1960ko eta 1970eko hamarkadetan nabarmendu zen konposizio instrumentalaren eta ahotsaren ikuspegi abangoardista bat deskribatzeko, zeinak soinurik gabeko keinuak, mugimenduak, jantziak eta beste elementu bisual batzuk barne hartzen zituen partituran. Konposizio hauek (adibidez, György Ligetiren Aventures (1962), Mauricio Kagelen Match (1964) eta Peter Maxwell Daviesen Eight Songs for a Mad King (1968)) kontzertu-aretoko agertoki batean antzeztu nahi ziren, programa luzeago baten baitan agian. piezak.

 Poliestilismoa (eklektizismoa) 
Autore batzuek eklektizismoarekin parekatzen dute poliestilismoa; beste batzuek, berriz, bereizketa zorrotza egiten dute.

 Postmodernismo 
 Minimalismo eta post-minimalismo 
Sorkuntza minimalistak zeresan garrantzitsua du oraindik konposizio berrian. Philip Glassek bere ziklo sinfonikoa zabaltzen jarraitu du, eta John Adamasen On the Transmigration of Souls-ek (2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimak oroitzeko koru-lana) Pulitzer Saria irabazi zuen. Steve Reichek opera elektronikoa aztertu du eta Terry Rileyk musika instrumentala idazten jarraitu du. Baina minimalista horietatik haratago, harmonia triatiko ez-funtzionalaren tropoak leku komuna dira orain, baita minimalistatzat hartzen ez diren konpositoreetan ere.

Musikagile asko musika minimalistaren baliabideak zabaltzen ari dira, rockaren eta musika etnikoaren (world music) berezko erritmoak eta tresnak, serialismoa eta beste hainbat teknika erabiltzen baitituzte.

Kyle Gannek William Duckworthen Time Curve Preludes direlakoak jotzen ditu lehen pieza postminimalistatzat, eta John Adams konpositore postminimalista hartzen du. Gannek honela definitzen du postminimalismoa: konplexutasun harmoniko eta erritmiko handiagoa bilatzea,  Mikel Rouse eta Glenn Branca konpositoreen kasuan bezala. Posminimalismoa pintura eta eskulturako mugimendu artistikoa ere bada, hirurogeiko hamarkadaren amaieran hasi zena.

 Historizismoa 
Historizismo musikala —material historikoak, egiturak, estiloak, teknikak, komunikabideak, eduki kontzeptualak eta abar, bai konpositore bakar batek, bai eskola, mugimendu edo aldi jakin bati lotutakoek erabiltzea— hainbat gradutan nabaria da minimalismoan, postminimalismoan, munduko musikan eta beste genero batzuetan, zeinetan tradizio tonalek azken hamarkadetan berpizkunde esanguratsua izan baitute edo izan baitute.

 Rock-artearen eragina 
Lauregiko hamarkadatik ona hainbat konpositorek rock artearen eragina izan dute, adibidez, Rhys Chatham.

 Sinpletasun berria 
Sinpletasun Berria joera estilistiko bat izan zen, laurogeiko hamarkadaren hasierako konpositore alemanen belaunaldi gazteenen artean sortua, eta berrogeita hamarreko eta hirurogeiko hamarkadetako Europako abangoardia musikalaren aurkako erreakzioa ez ezik, mende hasierako objektibotasunerako joera zabalaren aurkakoa ere izan zen. Mugimendu horrek ordezkaritza handiagoa izan zuen Alemaniatik kanpo eta bereziki Ameriketan, Astor Piazzolla, Carlos Guastavino, Miguel del Águila eta Agustin Barrios konpositoreekin.

Oro har, konpositore horiek berehalakotasunaren alde egin zuten sorkuntza-bulkadaren eta haren musika-emaitzaren artean (abangoardismoaren ezaugarri den konposizioaren aurreko planifikazio landuarekin alderatuta), audientziekin komunikazio errazagoa sortzeko. Kasu batzuetan, horrek itzulera bat ekarri zuen XIX, mendeko tonu-hizkuntzara, musika-formetara (sinfonia, sonata) eta instrumentu-konbinazio tradizionaletara (hari-laukotea, hirukotea pianoarekin). Hauetako gehienak abangoardiak saihestu zituen. Beste konpositore batzuentzat, testura sinpleagoekin lan egitea esan nahi zuen, edo harmonia triazidikoak erabiltzea tonalak ez ziren testuinguruetan. Mugimendu horrekin hurbilago identifikatutako konpositoreen artean, Wolfgang Rihmek bakarrik lortu du ospe nabarmena Alemaniatik kanpo.

 Konplexutasun berria 
Konplexutasun berria gaur egungo Europako abangoardiako musika eszenako korronte bat da, Sinpletasun Berriaren aurrean erreakzionatzen ari dena. Terminoa asmatzeko iradokitzen diren hautagaien artean daude Nigel Osborne konpositorea, Harry Halbreich musikologo belgikarra eta Richard Toop musikari britainiar/australiarra, "Konplexutasun berriaren lau alderdi" artikuluarekin mugimendu baten kontzeptua sortu zuena.

Nahiz eta sarritan atonala, oso abstraktua eta soinuan disonantea izan, mugimendu honen bereizgarri nagusia musika-notazio konplexua behar duten teknikak erabiltzea da.

 Jaialdiak 
Gaur egungo musikari eskainitako jaialdi ugari daude, besteak beste
Donaueschingen Festival of Contemporary Music,
Huddersfield Contemporary Music Festival,
Malagako Musika Garaikidearen Zikloa (Espainia).
Txilen Unibertsitate Katolikoko Musika Garaikidearen Jaialdia, Txileko Unibertsitateko Musika Garaikidearen Jaialdia eta La Serenako Musicahora jaialdia egiten dira urtero. 
Halaber, Perun 2000. urtetik aurrera egiten da Limako Musika Garaikidearen Nazioarteko Jaialdia.
Caracasen (Venezuela), 1992. urteaz geroztik, etenik gabe egiten da Atempo jaialdia. Munduko hainbat tokitako konpositore eta interprete garaikideak biltzen ditu.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Testuan alemana duten artikuluak
Kategoria:Musika klasikoaren historia
Kategoria:XX. mendeko musika