Parisko Opera (erakundea)

Parisko Opera () Frantziako musika erakunde bat da, 1669an Luis XIV.ak Parisen Académie Royale de Musique izenarekin sortu zuenaren ondorengoa. Europako bere klaseko erakunderik zaharrenetakoa da. Hasiera batean, Palais-Royal Antzokian zuen emanaldi-aretoa, baina hamar aldiz baino gehiagotan aldatu du haren egoitza.A.-L. d'Harmonville (dir.), « Académie de musique », Dictionnaire des dates, des faits, des lieux et des hommes, I. liburuki, A. Levasseur, Paris, 1842, 16. or. . Gaur egun bi leku ditu:
 Operaren jauregia, 1875eko urtarrilaren 5ean inauguratua eta Charles Garnier arkitektoaren omenez «Palais Garnier» (Garnier jauregia) edo «Opéra Garnier» ere deitua;
 Bastillako Operaren jauregia, Frantziako Iraultzaren bigarren mendeurrena ospatzeko ekitaldiekin batera 1989ko uztailaren 13an inauguratua.

 Historia 
Hasieran «Operako Akademia» izenarekin ezaguna, «Musikako Errege Akademia» 1669an sortu zen, Colberten ahaleginez eta Dantzako Errege Akademiari erantzunez. Frantziako opera publikoari zabaltzeko xedearekin, ez bakarrik Parisen, baita erresumako beste hiri batzuetan ere, «Opera» deitzen zaio. Ikusleen sarrerak soilik finantza-baliabidetzat hartuta, Operak pribilegioa lortzen du musika antzezteko, sortzaileen baimenik gabe antzeko zerbait egiten duenarentzat debekuarekin. Pribilegioez baliatu ziren lehenak Pierre Perrin eta Robert Cambert izan ziren. Azken honek zorrengatik espetxeratua, 1672an bere pribilegioa Jean-Baptiste Lullyri ematera behartuta egon zen, ezagutzen den arrakastarekin. Lullyk eta bere ondorengoek, gainera, pribilegioaren transferentzia negoziatu zuten zati batean edo osorik, probintziako kontratistekin: Pierre Gautierrek 1684an Marseillan musika-akademia bat irekitzeko baimena erosi zuen; gero, Lyon, Ruan, Lille eta Bordele hiriek antzeko zerbati egin zuten hurrengo urteetan.

Musikako Errege Akademiak hamahiru aldiz aldatu zuen emanaldien lekua XVIII. mendean, iraultzarekin batera «Arteen Antzokia» bihurtu zen arte, gaur egun arte «Parisko Opera Nazionala» deitzen dena. Parisko Opera zorpetuta egon zen sarritan. 1875ean, erakundea Garnier Operara aldatu zen, eta gero, 1990etik, Bastillako Opera ere hartzen du.

 Erakundearen izenak 
Konpainiak izen ofizial desberdinak izan ditu:
 1669ko ekainaren 28a  Académie d'opéra  1672ko martxoaren 13a  Académie royale de musique  1791ko ekainaren 24a  Opéra  1791ko ekainaren 29a  Académie de musique  1791ko irailaren 17a  Académie royale de musique  1792ko abuztuaren 15a  Académie de musique  1793ko abuztuaren 12a  Opéra 1793ko urriaren 18a   Opéra national 1794ko abuztuaren 7a   Théâtre des Arts 1797ko otsailaren 2a   Théâtre de la République et des Arts  1802ko abuztuaren 24a    Théâtre de l'Opéra  1804ko ekainaren 29a  Académie impériale de musique  1814ko apirilaren 3a   Académie de musique  1814ko apirilaren 5a  Académie royale de musique  1815eko martxoaren 21a  Académie impériale de musique  1815eko uztailaren 9a  Académie royale de musique  1830eko abuztuaren 4a  Théâtre de l'Opéra  1830eko abuztuaren 10a  Académie royale de musique  1848ko otsailaren 26a   Théâtre de la Nation  1848ko martxoaren 29a  Opéra - Théâtre de la Nation  1850eko irailaren 2a  Académie nationale de musique  1852ko abenduaren 2a  Académie impériale de musique 1854ko uztailaren 1.a   Théâtre impérial de l'Opéra   1871eko uztailaren 12a   Théâtre national de l'Opéra 1978   Théâtre national de l'Opéra de Paris  1989   Association des théâtres de l'Opéra de Paris  1990  Opéra de Paris  1994  Opéra national de Paris

 Parisko Operak izan dituen aretoak 
Haien ikuskizunak antolatzeko hamabost areto ditu Parisko Operak. Hemen bakarrika areto itxiak sartzen dira, ez aire librean egiteko erabilitako espazioak:

 IrudiaAretoaren izena Datak Lekuak Historia 1   Issy aretoa  1659  Issy-les-Moulineaux  Eraitsia 2   Bouteille aretoa  1671-1672  Rue Mazarine  Eraitsia 3   Bel-Air aretoa  1672-1673  Rue de Vaugirard  Eraitsia 4   80px   Palais-Royal antzokia (lehen aretoa)  1673-1764  Palais-Royal  1763an sute batek suntsitu zuen. 5   Tuilerien aretoa  1764-1770  Palais des Tuileries  1662an eraikita baina sarritan aldatuta. 1873an jauregiarekin batera eraitsia. 6  80px  Palais-Royal bigarren aretoa  1770-1781  Palais-Royal  1781eko ekainaren 8an sute batek txikitu zuen   7   Menus-Plaisirs aretoa  1781  Rue Bergère  Eraitsia 8  80px  Porte-Saint-Martin aretoa  1781-1794  Boulevard Saint-Martin  1781ean eraikita, 1871n sute batek txikitu zuen (Parisko Komuna) eta toki berean berreraiki zen 9   Rue de Richelieuren aretoa  1794-1820  Rue de Richelieu  1781ean eraikia. Autoritateek botatu zuten 10   Rue Louvois aretoa  1820  Rue Louvois  1791n eraikia. 1825ean itxita, 1827an bota zuten 11  80px Sala Favart  1820-1821  Plaza Boieldieu  1783an eraiki zen. Sute baten ondorioz 1839an bota zuten. Toki berean berreraikia izan zen 12   Rue Le Peletier aretoa  1821-1873  Rue Le Peletier eta rue Grange-BatelièreGaur egun hôtel Drouoten tokia.  1820-1821. 1873an sute batek txikitu zuen 13   Ventadour aretoa  1874-1875  Rue Méhul 1826tik 1829ra eraikita. 1879an itxita banketxe bat egokitzeko bertan 14  80px  Opéra Garnier  1875etatik  Place de l'Opéra   15  80px Bastillako Opera  1990etik  Bastilla Plaza  

 Balletaren «maîtres» eta zuzendariak 
 Años  Denominación  Directores y administradores  Maîtres de ballet  1669  Académie royale de Musique  Pierre Perrin eta Robert Cambert  Pierre Beauchamp  1672   Jean-Baptiste Lully  1687   Nicolas de Francine  Louis Pécour  1698   Francine, Gaureaut eta Dumont  1704   Pierre Guyenet  1712   Francine eta Dumont  1728   André Cardinal Destouches  1729    Michel Blondy  1730   Maximilien-Claude Gruer  1731   Claude Lecomte  1733   Eugène de Thuret  1739    Antoine Bandieri de Laval  1744   François Berger  1748   Joseph Guénot de Tréfontaine  Jean-Barthélemy Lany  1749   Parisko Udala 1753   François Rebel eta François Francoeur 1754   Joseph Nicolas Pancrace Royer 1755   Bontemps eta Levasseur 1757   Rebel eta Francoeur  1767   Pierre Montan Berton eta Jean-Claude Trial  1769   Antoine Dauvergne eta Nicolas-René Joliveau 1770    Gaetano Vestris 1773   Rebel  1775   Pierre Montan Berton 1776    Jean-Georges Noverre 1777   Anne-Pierre-Jacques Devismes  1780   Pierre Montan Berton / Antoine Dauvergne eta François-Joseph Gossec  1781    Gardel eta Dauberval  1787   Comité de gestión  Pierre Gardel  1790   Udal Komisarioa 1791  Théâtre de l'Opéra  1792   Francoeur eta Cellerier  1793  Théâtre des Arts   1797  Théâtre de la République et des Arts  Udal Komisarioa  1799   Devismes eta Joseph Balthazar Bonet de Treyches 1800   Devismes 1801   Cellerier  1802  Théâtre de l'Opéra  Etienne Morel de Chédeville  1804  Académie impériale de Musique  1807   Louis-Benoît Picard 1814  Académie royale de musique  1815  Académie impériale de musique / Académie royale de Musique 1816   La Ferté  1817   Louis-Luc Loiseau de Persuis 1818   Zuzendaritza orokorra  1819   Giovanni Battista Viotti  1820    Jean-Pierre Aumer 1821   François-Antoine Habeneck  1824   Duplantys  1827   Émile-Timothée Lubbert 1831   Louis Véron  Jean Coralli  1835   Charles-Edmond Duponchel  1839   Duponchel eta Édouard Monnais  1841   Duponchel eta Léon Pillet  1847   Duponchel eta Nestor Roqueplan  1848  Théâtre de la Nation / Opéra-Théâtre de la Nation  1849   Roqueplan 1850  Académie nationale de Musique   Arthur Saint-Léon  1851  Académie impériale de Musique  1852    Joseph Mazilier  1854  Théâtre impérial de l'Opéra  François-Louis Crosnier  1856   Alphonse Royer  1860    Lucien Petipa  1862   Émile Perrin 1868    Henri Justamant  1869    Louis Mérante 1870   Société des Artistes  1871  Théâtre national de l'Opéra  Olivier Halanzier 1879   Auguste-Emmanuel Vaucorbeil  1884   Ritt 1888    Joseph Hansen  1892   Eugène Bertrand  1893   Bertrand eta Pedro Gailhard  1908   André Messager eta Leimistin Broussan  Léo Staats  1911    Ivan Custine  1915   Jacques Rouché  1919    Léo Staats  1939  Réunion des Théâtres lyriques nationaux  1945    Maurice Lehmann (RTLN) eta Reynaldo Hahn   1946   Georges Hirsch  1951   Maurice Lehmann  1955   Jacques Ibert  1956   Georges Hirsch  1958    George Skibine  1959   Julien  1962   Georges Auric 1965   Michel Descombey  1968   André Chabaud  1969   René Nicoly  1970    Claude Bessy 1971   Jean Yves Daniel-Lesur eta Bernard Lefort  Raymond Franchetti  1973   Rolf Liebermann  1977    Violette Verdy  1980   Jean-Louis Martinoty  Rosella Hightower  1983    Rudolf Nuréyev  1989  Association des Théâtres de l'Opéra de Paris  Georges-François Hirsch  Patrick Dupond  1994  Opéra national de Paris  1995   Hugues Gall  Brigitte Lefèvre  2004   Gerard Mortier  2009   Nicolas Joël 2014   Stéphane Lissner  Benjamin Millepied 2016    Aurélie Dupont


 Bibliografia 
 Académie Royale de Musique The New Grove Dictionary of Opera. Stanley Sadie argitaratzailea. Grove Music Online. Oxford Music Online. <http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/O900023>.
 Rebecca Harris-Warrick, et al. "Paris." The New Grove Dictionary of Opera. Stanley Sadie argitaratzailea. Grove Music Online. Oxford Music Online. <http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/O005519>.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Opéra Garnier

 Kanpo estekak 
 :Parisko Operaren webgune ofiziala.
 : L’Académie royale de musique (1749-1790)

Kategoria:Frantziako opera antzokiak
Kategoria:Musika Eskolak
Kategoria:Frantziako monumentuak
Kategoria:Parisko historia
Kategoria:Parisko antzokiak