Agots

AgotsEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Izarbeibarrako Gares udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XX. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Garesko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak agostarrak ziren.

 Geografia 
Agots Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Gares udalerrian.

 Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

 Klima eta landaredia 
Gares udalerria, iparraldetik hegoaldera, luzera handiko udalerria izanik, klima aldatu egiten da udalerriaren gunea zein den. Horrela, hegoaldean, mediterraneo klima kontinentala nagusitzen da, eta iparraldean klima mediterraneo-azpimediterraneoa dago. Batez besteko tenperatura 10 gradukoa da iparraldean eta 13 gradukoa hegoaldean. Prezipitazioak ere nahiko aldakorrak dira 500mm batez beste hegoaldean (urteroko egun euritsuak 75 dira), eta 1.000mm iparraldean (urteroko egun euritsuak 100 dira). Udalerriko gunerik menditsuenetan 1.000mm baino gehiago jausten dira urtero.

Garesko jatorrizko landaredia ia erabat galdu da nekazaritzaren eraginaren ondorioz. Oraindik ere, arte eta haritz batzuk badaude (13 hektarea baino ez XX. mendearen amaieran), baina udalerriaren gehienean sastraka eta mota askotako zuhaixkak dira nagusi. Birlandaturiko basoen azalera nahiko handia da, 767 hektarea, eta birlandaketa batez ere Austriatik ekarritako lariziar (Pinus nigra) eta pinu beltzekin egin zen.

 Estazio meteorologikoa 
Garesen estazio meteorologiko bat dago, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Antza denez, Koroaren ondarearena zen arren, Lerateko nobleen leinuak Agotsen zituen ondasunak, eta XII. mendearen hasieran Leireko monasteriora transferitu zituen. Iratxekoak ere lepoko bat eskuratu zuen hurrengo mendean, non tokiko kontzejua 1212an dokumentatu zen. Geroago, ospitalekoek errota bat izan zuten udalerrian. 1366an kapareen bi su zituen. 1427a baino lehen despopulatu zen.

1570ean, Migel Arbizukoa jauregiak 40 000 marabediko oheratzea lortu zuen. Geroago, 1681ean, Gendulaingo kondearen eskariz, Errege Gorteak bere jauregia eta Soteskoa arma-kabokoak zirela eta haiei zegozkien armen lekukotza notariala egiteko agindu zuen. Bi urte geroago, kondeak berak eraman zuen auzia fiskalaren aurka, etxejabeak salbuesteagatik.

Muruzabalgo bizkonderrian integratu zen. XVI. mendearen erdialdean jaurerria Joan Azpilikuetaren emazte Juana Arbizukoarena zen, eta XVII. mendean Arangurengo kondeena izatera pasa zen. Berriro bizi zen baserriak hamar biztanle zituen 1786an eta hamahiru 1857an. 1950ean hutsik zegoen.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Izarbeibar
 Izarbeibar-Novenera
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Gares
Kategoria:Izarbeibarko herri hustuak
Kategoria:Nafarroa Garaiko herri hustuak