Biztanleriaren mugimendua Sobietar Batasunean

Sobietar Batasuneko herrien deportazioak errepresio politiko modu bat izan zen. Prozesuaren berezitasunak, lehenik eta behin, benetako prozesu judizialaren eza eta atxiloketaren kasualitatea izan zirenWeth, 1998: 177-178; bigarrena, giza kontingente handien lekualdatzea urruneko eremuetara eta askotan bizirauteko zailakWerth, 1998: 180-181. Esperientzia horiek bizi izan zituzten pertsona edo herri asko herriaren etsai gisa sailkatuak izan zirenWerth, 1998: 176, eta haien (benetako edo ustezko) sobieten aurkako jokaerarengatik zegoen justifikatuta kanporaketaWerth, 1998: 197.

Kasu askotan, garbiketa etnikoaren benetako kanpainak izan ziren; etsai edo separatista izan zitezkeen herriak eremu hutsetara deportatu zituzten, eta etnia errusiarrekoez ordezkatu; eremu garrantzitsuak industrializatzeko baliagarriak ere izan zirenWerth, 1998: 272-274; Yergin, 1993: 221 (Sobietizazio prozesuaren parte)Werth, 1998: 263. Bizirik irauteko tresnak edo euskarriak beti ziren gutxi eta kalitate txarrekoakWerth, 1998: 255-256. Herri asko kanporatu zituzten alemaniar inbaditzaileekin kolaboratzen zutelakoanWerth, 1998: 252-253. Kontingente erraldoiz bete zituzten 1941-1944 urteetan, eta bizi-kalitatea maila baxuenetara jaitsi zenWerth, 1998: 259. Beste batzuetan, gizabanakoak arriskutsutzat jotzen ziren talde sozialetan (benetakoak edo ustezkoak) sailka zitzaketen, eta kolono berezi gisa Gulag lan-esparruetara hamar eta hogei urteko zigorrak betetzera bidali; aldiz, erabat deportatuak herrietako kideak betiko bidaltzen zituztenWerth, 1998: 271, 273. Lehen deportazio handiak 1920ko deskosakizazioanWerth, 1998: 122, eta 1921eko Tamboveko nekazarien errepresioaren garaian gertatu zirenWerth, 1998: 139.

Gulag sistema, politikoki ez ezik, ekonomikoki ere justifikatu behar zen; hortaz, errentagarritasun handiena bilatu behar zen, giza kostuaz kezkatu gabeWerth, 1998: 276. Ondorioak izugarriak izan ziren, berrogeita hamarreko hamarkadaren hasieran bost milioi eta erditikWerth, 1998: 266 sei milioi pertsona arteko deportatuakRosefielde, 2009: 83; milioi bat eta milioi eta erdi artean hil ziren behartutako lekualdatzearen eta birkokatzearen ondorio zuzenaren ondoriozRosefielde, 2009: 84. Biktimen artean, bi milioi kulák daude, 1930 eta 1932 artean deportatuakCourtois, 1998: 24.

Lehen deportatuak Don eta Kuban-eko kosakoak izan ziren, Errusiako Gerra Zibilean sobietarren aginteari egin erresistentziagatikCourtois, 1998: 23; Werth, 1998: 118-119, 122, deskosakizazio kanpainan «Kosakoen espezifikotasuna» galaraztekoWerth, 1998: 119. Guztira, hiru milioi biztanleetatik hirurehun eta bostehun mila artean hilda edo deportatuak 1919 eta 1920 arteanWerth, 1998: 123. Horiei, 1920 eta 1922 artean, nekazari errebeldeen ehunka mila senide gehitu zitzaizkien. Tambov-eko matxinadan bakarrik, 50.000 nekazari kanpamenduetan barneratu zituzten bahitu gisa janari, arropa nahikorik gabe eta kolera eta tifusa jasateko joerarekin. 1921ean, asko Arkhangelsk eta Kholmogorira deportaturik bukatu zirenWerth, 1998: 139.

Volgako alemaniarrek (eta herrialde osoko beste germaniar etniko batzuek), 1941ean, patu bera izan zuten milioi bat eta laurehun mila pertsona baino gehiagoWerth, 1998: 249-250. Haien errepublika autonomoa zapaldu zuten, eta gehiegi zamatutako bagoietan bidali zituzten janaririk edo urik gabe, inbaditzaile alemaniarrekin elkarlanean aritzen zirela susmatzen baitzuten ustezWerth, 1998: 250-251. Bizirik atera zirenak Kazakhstan eta Siberiako eskualdeetara iritsi ziren, non bizitza zaila zen eta tokiko agintariek haiei harrera egiteko baliabide edo informaziorik ez zutenWerth, 1998: 252.

Horren ostean, 1943 eta 1944 artean, deportazio olatu handia izan zen, bederatziehun mila pertsona baino gehiago bidali zuten Siberiara, Kazakhstanera, Kirgizistanera eta Uzbekistanera. Asmoa Krimea eta Kaukasoa zalantzazko nazionalitateetatik garbitzea zen naziekin zuten elkarlanagatik: bulgariarrak, pontoko greziarrak, Krimeako armeniarrak, meskhetiar turkiarrak, kurduak, Kaukasoko jemtxinoak, kalmukoak, Krimeako tatariarrak, karatxaiarrak eta balkartarrakWerth, 1998: 252-253. Horiek, beren epilogoa, ingux eta txetxeniarren erabateko deportazioarekin heldu ziren, Txetxevitsa izeneko (edo Dilista operazioa) operazioarekinWerth, 1998: 253-254. Bidaian, masiboki hil ziren goseak, hotzak eta gaixotasunak zirela medioWerth, 1998: 255, eta lekutu zituzten eskualdeetako bizimodu gogorrak milaka bizia kentzen jarraitu zuen hurrengo urteetanWerth, 1998: 256.

Azkenik, 1939-1940an anexionatutako lurraldeek, hala nola Polonia ekialdea, herrialde baltikoak, Besarabia eta Bukovina, 1940-1941 eta 1944-1945 urteetan, bi sobietizazio bizi izan zuten; benetako eta ustezko aurkari nazionalistak hil ziren, batez ere partisanoekin zer ikusia zutenak, hala nola Basoko Anaiak eta Ukrainako Armada InsurgenteaWerth, 1998: 263.

1944ko maiatzaren 17an, Krimeako tatariarren deportazioa (Sürgün) hasi zen Krimeako SESAko bizileku guztietan. NKVDko 32.000 lagun baino gehiagok hartu zuten parte ekintzan. Krimeako 193.865 tatariar deportatu zituzten, horietatik 151.136 Uzbekistango SESAra, 8.597 Mariko Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoara (gaur egun, Mari-El), 4.286 Kazakhstango SSRAra, eta gainerakoak (29.486) Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko hainbat oblastetara. 1944ko maiatza eta azaroa bitartean, Krimeako 10.105 tatariar gosez hil ziren Uzbekistango SESAn (Errepublikara deportatutakoen % 7). 30.000 inguru (% 20) erbestean hil zen hurrengo urte eta erdian NKVDren datuen arabera (% 46 Krimeako tatariar aktibisten datuen arabera).

«Kolono berezien» sistema bi milioi eta erdi biztanle izatera heldu zen, eta gutxiengo etniko horiek hartu zuten ordurarte kulakak zuten deportatuen taldeen nagusigoaWerth, 1998: 258. Gulag lan-esparruetako bizi-baldintzak ez ziren inoiz 1941-1944 aldian bezain latzak izan; gerrak janari falta handiagoa, epidemiak, masifikazioa, esplotazioa areagotu eta errepresio handiagoa eragin zuenWerth, 1998: 259. Hori guztia iraunkorki ezkutatu zuen sobietar historiografiak, 1991n erregimena erori zen arteWerth, 1998: 249.

1948az geroztik, sobietar agintariak behartuta zeuden langileak modu gizatiarragoan ustiatzera, biziraupena luzatzeko bizi-baldintzak hobetuz. Bigarren Mundu Gerran herrialdeak jasandako giza eta material kostu oso handiagatik izan zen horiWerth, 1998: 276. Nahigabeko ondorio gisa, kanpamenduetan diziplina lasaitzea izan zen, produktibitate-tasak jaisten zuten eta elkarren aurka borrokatzera dedikatzen ziren gaizkile arrunten artean bandak sortzea ahalbidetuz. Estatuak ezin zien zaintza egokirik eman, ordurako sistema handiegia baitzen eta oso nekatuta baitzegoenWerth, 1998: 275. Beste bat, askoz ere arriskutsuagoa izan zen 1945ean sortutako «erregimen bereziko kanpamenduetan», politikoki erregimenaren kontrako presoak eta gerra garaian borrokan edo antolakuntza-esperientzia zutenak biltzeko zirenak (preso gehienak «lan kolonietara» eta «lanlekuetara» joan ziren); elkarrekin zeuden eta, gainera, preso arruntengandik bereizita, eta horrek istiluak sortzea errazten zieten (erregimen komunistak, bere aurka elkartzea eragozteko, jakin izan zuen gaizkile arrunten eta aurkari politikoen arteko etsaitasuna aprobetxatzen)Werth, 1998: 274. Preso horiek, 30eko hamarkadan deportatutakoak ez bezala, ez zuten inozoki sinesten sistema judizialaren akats baten ondorioz zenik berek han egotea, baizik eta bazekiten errepresioaren biktimak zirela eta edozer egiteko prest zeudela galtzeko ezer ez zutelako. Ondorioz, istiluak bata bestearen atzetik joan ziren, Kengir-koa nabarmenduz. Aipatu beharra dago kolonien eta lan-esparruen arteko aldea zela lehenak askoz zentro txikiagoak zirela, arrisku txikiagoko presoentzako eta hiru urte baino gutxiagoko zigorretara kondenatutakoentzatWerth, 1998: 236.
Asko handiagotu zen espetxe sistema bati irtenbidea eman nahian, 1953an Joseph Stalin hil zenean, bere ondorengoak preso ugari askatzen saiatu zirenWerth, 1998: 273. Aldaketaren arrazoiak hainbat dira: buruzagi nagusiak alderdiko hainbat ildo politikoren arteko borroka gogor batean murgilduta zeuden; presoak askatzeak giza kontingente garrantzitsu bat ohiko jarduera ekonomikoan integratzea ahalbidetzen zuen, eta, burokraten eta Alderdiarien aurrean, bere aurrekoaren purga handia errepikatuko ez zuen gizona bezala agertzen zen (horrek azalduko luke Nikita Khrustxov-en garaipena eta bere desestalinizazio proiektua)Werth, 1998: 288-289. Hala, Stalinen azken urteetan handiegia eta etekinik gabekoa zen espetxe sistema apurtzen hasi zenWerth, 1998: 290. 1950eko hamarkadaren amaieran eta 1960ko hamarkadaren hasieran, ia preso guztiak delitu txikiak edo errepikatzaileak ziren. Siberiako eta Ekialde Urruneko baliabide naturalak kolonizatzeko eta ustiatzeko hasierako helburua bertan behera geratu zenWerth, 1998: 294. 1953an, Stalinen heriotzak erbesteratu asko beren etxeetara legez itzultzea ahalbidetu zuen, nahiz eta gizabanako askok bizitza egin zuten lekuan geratuWerth, 1998: 293. Dena den, herriak, kolektibo gisa ulertuta, 1972ra arte utzi zituzten non kokatu aske aukeratzeko baimenik gabeWerth, 1998: 249, eta, sobietar erregimenaren gainerako garaian, inteligentzia-zerbitzuek zorrotz kontrolatzen zituzten talde horiek betiWerth, 1998: 296.

Hirugarren Reich-arenganako Armada Gorriaren aurrerapenean eta ondorengoetan, gutxi gorabehera 1950era arte, sobietarrek, euren herrialdeko muga berrietara, milioika alemandar etnikoren kanporaketa sistematikoan parte hartu zuten, haien desio espantsionista berriak saihestu nahian.

Askotan, behin kaleratuta, preso sobietarrak kanpamenduetan barneratzen zituzten traidore, espioi posible eta atzerrian bizitzeaz kutsatuta; era berean, Alemaniako okupaziopean bizi izan zen edonor «kutsaduraren» susmagarri posiblea zenWerth, 1998: 264-265.

Antzeko zerbait jasango zuketen Ardatzako gerrako presoek, batez ere alemaniarrek eta japoniarrek, eta poloniarrek beren herrialdearen inbasioaren ostean, baita aurkari posibletzat jotako zibil ugarik ereWerth, 1998: 242. Gauza bera gertatu zen BaltikonWerth, 1998: 243, 245.

1989ko azaroan, perestroikaren garaian, Sobietar Batasuneko Sobiet Gorenak SESBeko herrien deportazioak legez kanpoko ekintzatzat eta delitutzat gaitzetsi zituenВЕРХОВНЫЙ СОВЕТ СССР. ДЕКЛАРАЦИЯ от 14 ноября 1989 года. О признании незаконными и преступными репрессивных актов против народов, подвергшихся насильственному переселению, и обеспечении их прав (en ruso).

Hona hemen deportatutako pertsonen kopuruaren taula bat, talde etnikoaren arabera sailkatuta eta euren kontingentea lekuz aldatu zen datarekin:
DataTaldeaKopuruaSrlekuaHelmuga1933Kazakhstandarrak200.000KazakhstanErrusiako iparraldea, Txina, Mongolia, Iran, Afganistan eta Turkia1935Rosefielde, 2009: 81420.000Leningradeko OblastaVologda, Mendebaldeko Siberia, Tajikistan eta Kazakhstan1935Alemandar eta poloniarrak412.000Ukrainako erdialde eta mendebaldeaUkrainako Ekialdea1935Alemandar eta poloniarrak45.000Ukraina, batez ere muga eskualdeakKazakhstan1937Kurduak1.325Georgia, Armenia, Azerbaijan, Turkmenistan, Uzbekistan eta Tajikistango muga eskualdeakKazakhstan eta Kirgizistan1937Korearrak172.000Ekialde UrrunaKazakhstango iparraldea eta Uzbekistan osoa1937Txinatarrak eta Harbin-en esiliatutako errusiarrak9.000Ekialde UrrunaKazakhstan eta Uzbekistan1938Persiar juduak6.000Mary probintzia, TurkmenistanTurkmenistango iparraldeko eremu basamortuak1938Azeriak, persiarrak, asiriarrak eta Kurduak6.000AzerbaijanKazakhstan1940Poloniarrak276.000Poloniako eskualde okupatuaErrusiako iparraldea, Uralak, Siberia, Uzbekistan y Kazakhstan1941Alemanak eta Ingriako finlandiarrak91.000Leningradoko OblastaKazakhstan, Siberia, Astrakhango Oblasta eta Ekialde Urruna1941-1942Alemaniarrak855.674Povolzhie, Kaukaso, Krimea, Ukraina, Mosku eta Errusia erdialdeaKazakhstan eta Siberia1942Ingriako finlandiarrak9.000Leningradoko OblastaSiberiako ekialdea eta Ekialde Urruna1943Karatxaidarrak]]69.267Karatxai-TxerkessiaKazakhstan eta Kirgizistan1943Kalmukoak93.139KalmukKazakhstan eta Siberia1944Txetxeniarrak eta inguxak800.000Kaukaso iparraldeaKazakhstan eta Kirgizistan1944Kalmukoak3.000Rostoveo OblastaSiberia1944Kurduak eta azeriak3.000TbilisiGeorgiako hegoaldea1944Balkartarrak100Georgiako iparraldeaKazakhstan eta Kirgizistan1944Rosefielde, 2009: 82Krimeako tartariarrak100.000KrimeaUzbekistan1944Greziarrak, bulgariarrak, armeniarrak eta turkiarrak42.000KrimeaUzbekistan1944Kalmukoak26.000Iparraldeko eskualdeakUkraina eta Errusiako erdialdea1944Kalmukoak1.000Sverdlovsk-eko Oblasta1944Kabardinoak2.000Kabardino eta BalkariaKazakhstan hegoaldea1944Benetako errusiar ortodoxoak1.000Errusia erdialdeaSiberia1944Poloniarrak30.000Uralak, Siberia eta KazakhstanUkraina eta Errusia europarra1944Meskhetiarrak, turkiarrak, Kurduak, hamsheniak eta karapapakak115.000Georgiako hego-mendebaldea eta KazakhstanUzbekistan eta Kirgizistan1944Lazeak1.000AdjariaUzbekistan, Kirgizistan eta Kazakhstan1944Volksdeutscheak1.000Mineralnie VodyTajikistan1948Kulak49.000LituaniaSiberiako ekialdea1948Greziarrak eta armeniarrak57.680Itsaso Beltzeko ItsasertzaKazakhstango hegoaldea1948Kulak1.000Izmaílgo OblastaSiberia mendebaldea1949Kulak94.000BaltikoaSiberia eta Ekialde Urruna1949tik 1952raKulak78.400Moldavia, Baltikoa, Bielorrusiako mendebaldea eta Ukraina eta Pskov-eko OblastaSiberia eta Kazakhstan1951Başmakçı-ak2.795TajikistanKazakhstango iparraldea1951Jehovaren lekukoak9.500MoldaviaSiberiako mendebaldea

 Ikus, gainera 
 Holodomor
 Estalinismo  

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 SESBeko agintarien zuzentarauak 1928 eta 1953 artean eman zituzten deportazioak egiteko. Aleksandr Yakovlev akademikoaren artxiboa (errusieraz)
 Courtois, Stephane (1998) [1997]. "Komunismoaren krimenak". Komunismoaren Liburu Beltzean . César Vidalen frantses-gaztelania itzulpena. Bartzelona; Madril: Espasa-Calpe & Planeta.  .
 Rosefielde, Steven (2009). Holokaustoaren Sarea . Abingdon; New York : Routledge.  .
 Werth, Nicolas (1998) [1997]. "Estatu bat bere herriaren aurka. Indarkeria, beldurra eta errepresioa Sobietar Batasunean”. Komunismoaren Liburu Beltzean . César Vidalen frantses-gaztelania itzulpena. Bartzelona; Madril: Espasa-Calpe & Planeta.  .
 Yergin, Daniel (1993). Errusia 2010 eta zer esan nahi duen munduarentzat . Londres: Random House. Thane Gustafson eta Cambridge Energy Research Associates-en ekarpena. .

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sobietar Batasuna
Kategoria:Iosif Stalin