Kapusai

Kapusai edo kapusail euritik eta hotzetik babesteko erabiltzen zen soingaineko kaputxaduna da. Herri batzuetan txartes izena ere hartzen zuen. Aldi berean gorputza eta burua estaltzen zituen artilezko jantzia zen, eta bereziki langileek eta artzainek erabiltzen zuten euritik babestu ahal izateko. Amionok eta Aymeric Picaudek aipatzen duten janzkera izan liteke, Iberiar Penintsulan Erdi Aroan erabiltzen zena.

Jantziak bi atal ditu, bata aurretik eta bestea atzetik jartzen dena, eta besoen azpitik sokekin lotzen da. San Telmo museoan ale bat gordetzen da. 

Sinpleena zaku batekin egin ohi zen. Beheko ertzetaiko bat beste aldeko ertzaren barneaan sartzen zen, eta horrela txano hani baten antzeko forma hartzen zuen. Zakua burutik behera janzterakoan euritik babestea lortzen zuten. 

 Etimologia 
Gaztelaniako capisayo hitzetik  dator, hau da, gainjantzi (capa) eta zaia (sayo) hitzak elkartuta.

 Erabilera Tradizionala 
Kapusaia langileek erabili ohoi zuten, batez ere artzainek. Eguraldi txarretik babesteko erabiltzen zen, batez ere euria eta hotza saihesteko.  

Artilez egindako soingaineko kaputxaduna zen, gorputza eta burua estaltzen zituena.  

Manuel Larramendik XVIII. mendean idatzitako Corografía de Guipúzcoa liburuan adierazi zuen gizonek zein emakumeek kapusaiak  erabiltzen zituztela baserrietan, soingaineko txikiekin, mahuka zabal eta motzekin, mendian janzteko euria ari zuenean, arantzak zein sasiak mozten zituztenean eta beste hainbat lanetan.

 Inguruko bitxikeriak 
Norbaiti mila deabru! esaterakoan, askok horren ordez bi mila kapusai! esan ohi zuten. Apirilaren amaierak eguraldi hotz eta, batez ere, euritsuaren ospea du; horrela, Gasteizen san Prudentziori santu pixatia deitzen diote, eta san Marko (IV-25), bost kapusaiekin hotzak hil omen zen dio esaera zahar batek.

 Non aurki daitezke? 
Gaur egun, kapusaiak ez dira ohiko jantziak, baina oraindik ere ikus daitezke hainbat jai eta ospakizunetan. Bestalde, Donostiako San Telmo museoan ere ale bat gordetzen da.

Adibidez, Artzain Egunean, Baserritar Egunean edo San Tomas Azokan bada kapusaia janzten duen jendea. Horrez gain, euskal dantza edo antzerki tradizionaletan ere erabiltzen da, hala nola Zuberoako maskaradetan edo Pastoraletan, non irudi eta jantzi zaharrek protagonismo berezia duten. Dantza-taldeek eta herri-antzerki taldeek sarri erabiltzen dute kapusaia, garai bateko janzkera islatzeko.

Beraz, nahiz eta gaur egun eguneroko erabileran ez egon, kapusaia bizirik dirau gure ondare kulturalaren parte gisa, eta ekitaldi jakin batzuetan ikus daiteke oraindik, tradizioaren eta historia kolektiboaren adierazle gisa.

 Erreferentziak 
6. Atlas Etnografikoa (2025-05-17)

7. Euritik babesteko soingaineko txanoduna(2025-05-17)

 Kanpo estekak 

 Kapusaia. Txartesa. Hongarina. Euskal Herriko Atlas Etnografikoa. Labayru eta Etniker.

Kategoria:Jantzi herrikoiak