Astaputz tintatzaile

Astaputz tintatzailea (Pisolithus arhizus) Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke heldu aurretik. Osagai gastronomiko gisa erabili izan da, ehiza-plateretako saltsetan arre-txokolate kolorea emateko. Oihalak eta artilezko ehunak marroi kolorez tindatzeko ere erabiltzen da.

Sinonimoak: Lycoperdon capitatum, Scleroderma arrhizum, Scleroderma tinctorium, Pisolithus arenarius, Polysaccum acaule, Polysaccum crassipes, Pisomyces arenarius, Pisocarpium arenarium, Pisocarpium clavatum, Polypera arenaria, Polypera clavata, Polypera crassipes, Polysaccum arenarium, Polysaccum turgidum, Polysaccum subarhizum, Polysaccum pisocarpium, Polysaccum tuberosum, Polysaccum conglomeratum, Polysaccum tinctorium, Polysaccum crassipes var. b clavatum, Polysaccum arrhizum, Polysaccum australe, Polysaccum boreale, Polysaccum leptothecum, Polysaccum marmoratum, Pisocarpium crassipes, Polysaccum arenarium var. crassipes, Polysaccum pisocarpium var. rafinesquii, Pisolithus crassipes, Scleroderma umbrinum, Lycoperdodes crassipes, Lycoperdodes conglomeratum, Lycoperdodes australe, Lycoperdodes arrhizus, Lycoperdodes boreale, Lycoperdodes tuberosum, Lycoperdodes leptothecum, Lycoperdodes marmatorum, Lycoperdodes turgidum, Pisolithus australis, Pisolithus marmoratus, Polysaccum pusillum, Polysaccum umbrinum, Pisolithus kisslingii, Pisolithus turgidus, Pisolithus tuberosus, Polysaccum kisslingii, Polysaccum arenarium var. acaule, Polysaccum pygmaeum.

 Deskribapena 
Karpoforoa: 3 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, okre horixka, arre horixka, arre-berdexka zikina edo arre-gorrixka; subglobosoa edo udare-formakoa, zahartzean luzatuz, forma bitxiak hartuz, enbor zati itxuragabeak eta bihurriak simulatuz, mizelioaren hauts geruza arre batez estaliak. Peridio sinplea, mehea eta lehorra, gainazal leuna edo zimurtsua, gogorra, zahartzean hauskorra.

Hanka: Oso laburra edo hanka gabea, mizelio kordoi horixka batez lurrarekin bat eginda.

Gleba: Peridio irregular ugariz osatua. Karpoforoa mozten badugu agerian uzten du gainjarritako hiru geruzatan dagoen peridioen mosaiko hori: behekoak heldu gabeko peridio txikiak ditu, hori-sufre kolorekoak, erdikoa lodiagoa kolore marroi-beltzaxkakoa eta goikoa lehorra eta hautsez betea, arre kolorekoa. Usain fungiko bizia du, baina atsegina, zapore ahula.

Etimologia: Pisolithus terminoa grekotik dator, ilarra esan nahi duen "piesos" hitzetik eta harria esan nahi duen "lithos" hitzetik; hau da, ilarrak dituen harria, glebaren peridioloak edo kolore anitzeko albeoloen erreferentzia eginez, harria dirudien peridioaz inguratuak Tinctorius epitetoa berriz latinetik dator, tindatzen duena, esan nahi duen "tinctorius" hitzetik. Bere ezaugarri koloratzaileengatik.

 Jangarritasuna 
Jangarria; gisatuak koloreztatzeko eta saltsak aromatizatzeko erabil daiteke.

 Nahasketa arriskua 
Lehenengo begiratuan Sclerodermaren batekin nahas liteke, baina karpoforoa ebakitzean zalantzak desagertzen dira.

 Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, lur hareatsuetan, pinudietan, mugetan edo ebakitako lurretan.

 Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Sclerodermataceae
Kategoria:Onddo ez jangarriak
Kategoria:Afrikako onddoak
Kategoria:Asiako onddoak
Kategoria:Europako onddoak
Kategoria:Amerikako onddoak
Kategoria:Ozeaniako onddoak