Shiitake

Txinako perretxikoa edo shiitake (Lentinula edodes) kolore marroiko eta usain biziko perretxiko jangarria da. Ekialdeko Asiako sukaldaritzan ohikoa da. Fresko baino maizago egoten da deshidratatuta, eta zopei, nahaskiei eta beste plater batzuei gehitzen zaie, zaporetsuagoak izan daitezen. 

 Sailkapena 
Shiitakearen historia taxonomikoa 1878an hasi zen, Miles Joseph Berkeley botanikari ingelesak Agaricus edodes izena proposatu zuenean hura sailkatzeko. Handik aurrera, espeziea hainbat generotan banatu zen, hala nola Collybia, Armillaria, Lepiota, Pleorotus eta Lentinus (azken hori Singer-ek eman zuen). Duela gutxi, Pegler-ek shiitake Lentinula edodes izena eman zion, azken sailkapenarekiko (Lentinus) desberdintasun mikroskopikoak zeudelako.Solomon, W. (2005).“Shiitake (Lentinus edodes). Encyclopedia of Dietary Supplements”. Israel and National Academy of Sciences of Ukraine, Kiev, Ukraine

 Laborantza, merkaturatzea eta kontsumoa 

 Historia 
Perretxiko hau Txinakoa da, eta duela 1.000 urte baino gehiagotik landatu da. Shiitakeko laborantza aipatzen duen lehen dokumentu idatzia Wu Sang Kwuang-ena da, Song dinastiaren garaian bizi izan zena (960-1127).

Hala ere, zenbait dokumentutan, perretxiko horren kontsumoa 199. urtearen inguruan erregistratzen da, oraindik basatia zenean eta ez zenean landatzen.

Ming dinastian (1368-1644), Wu Juei medikuak idatzi zuen perretxikoa elikagai gisa ez ezik, zenbait gaitzetarako ere erabil daitekeela, hala nola goiko arnas gaixotasunetarako, odolaren zirkulazio txarrerako, gibeleko gaitzerako, akidurarako eta ahultasunerako; esan zuen qi-a, hau da, bizitzaren energia, igo dezakeela. 

Gainera, garai antzekoan pentsatzen zen shiitake-k zahartzaroa atzeratu edo zahartze goiztiarrari aurrea har ziezaiokeela.

Tradizioz, perretxiko hori etxean lantzen zen zuhaitz baten enborretan, Shii edo Chinquapin izenekoan, Japonian deitzen duten bezala.

 Shiitake ekoizteko sistemak 
eskuinera|thumb|Shiitake laborantza Pradejonen (Errioxa).
Shiitakearen ekoizpen sistemak funtsean bi dira: 1) zur gaineko laborantza, erabilera tradizionalekoa, eta 2) bloke sintetiko gaineko laborantza, gaur egun gehien erabiltzen dena.Chung, P. (2005) Guía de Campo, Principales Hongos Micorrícicos Comestibles y no Comestibles Presentes en Chile, Instituto Nacional Forestal, INFOR. Sede Bio-Bio. Chile.

 Merkaturatzea eta kontsumitzaileak 
Onddo hau produktu fresko, lehor edo erdi-manufakturatu gisa merkaturatzen da. Gaur egun, Japonian kontsumitzen da pertsonako munduko kontsumo handiena: urtean 2,17 kg pertsonako.

Txina, Japonia, Taiwan eta Korea dira herrialde ekoizle eta kontsumitzaile nagusiak (batuta, munduko guztizkoaren %98,5era iristen dira). Latinoamerikan, Mexikok aurrea darama produkzioan, kontsumoan eta esportazioan. Estatu Batuak dira, gaur egun, Japoniako shiitake lehorraren kontsumitzaile handienetako bat. Urtean sei milioi dolar baino gehiago inportatzen dira. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Marasmiaceae
Kategoria:Belar eta onddo sendagarriak
Kategoria:Txinako gastronomia
Kategoria:Onddo jangarriak