Amerikarteko Giza Eskubideen Auzitegia

Amerikarteko Giza Eskubideen Gortea (gaztelaniazko siglak, Corte IDH) Amerikako Estatuen Erakundearen organo judizial autonomoa da, eta San Josen du egoitza, Costa Rican. Giza Eskubideei buruzko Amerikako Konbentzioa eta Giza Eskubideei buruzko beste itun batzuk aplikatzea eta interpretatzea du helburu, Giza Eskubideen Amerikarteko Sistema deiturikoaren mende baitaude. 

Giza eskubideak babesteko eskualdeko hiru auzitegietako bat da, Giza Eskubideen Europako Auzitegia eta Afrikako Giza Eskubideen eta Herrien Auzitegiarekin batera. 

 Historia 
1969ko azaroan, Giza Eskubideei buruzko Amerikarteko Konferentzia Espezializatua egin zen Costa Ricako San Josen. Bertan, Estatu Batuetako Antolakundeko Estatu Kideetako ordezkariek Giza Eskubideei buruzko Amerikako Konbentzioa idatzi zuten, eta 1978ko uztailaren 18an jarri zen indarrean, Estatu kide batek hamaikagarren berreste-tresna ezarri baitzuen.

Hogeita bost nazio amerikarrek berretsi edo atxiki dute Konbentzioa: Argentina, Barbados, Bolivia, Brasil, Kolonbia, Costa Rica, Txile, Dominika, Ekuador, El Salvador, Granada, Guatemala, Haiti, Honduras, Jamaika, Mexiko, Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Dominikar Errepublika, Surinam, Trinidad eta Tobago, Uruguai eta Venezuela

Ondoren, bi herrialdek uko egin diote:

Trinidad eta Tobago (1998ko maiatzaren 26an), heriotza zigorra erabiltzen jarraitu nahi zuelako. Ondoren berriro, berrestu zuen erreserba horrekin. 
 Venezuela (2012ko irailaren 10ean).

Dominikar Errepublika (2014 azaroaren 4ean) Batzordeak bere konstituzioaren aurkako erasoa egin zuela esan baina ez zuen Hitzarmenaren salaketa formala egin. Peru ere saiatu zen, baina ez zuen prozesu egokiari jarraitu.http://www1.umn.edu/humanrts/iachr/Annuals/Sapp16-99.htmlhttps://web.archive.org/web/20101203082207/http://www.aprodeh.org.pe/public/ciddhh/c_july37.htm

 Eginkizunak 
Auzitegiak funtzio jurisdikzionala eta kontsulta-funtzioa betetzen ditu:

 Funtzio jurisdikzionala 
Auzitegiak kasu bat ebatzi baino lehen, Konbentzioaren 48. artikulutik 50. artikulura bitartean ezarritako prozedurak agortu behar dira. Batzordeak eskubideen ustezko urraketen salaketak jasotzen ditu. Salaketa jaso ondoren, bidezkoa bada, Batzordeak informazioa eskatuko dio Gobernuari, planteatutako gaia aztertuko du eta, beharrezkoa bada, ikerketa egingo du. Adiskidetasunezko konponbidea bilatu behar da. Ondoren, adiskidetasunezko konponbiderik lortzen ez bada, Batzordeak txosten bat egingo du, eta bertan egoki iritzitako ondorioak, proposamenak eta gomendioak azalduko ditu.

Auzitegiaren ebazpenak nahitaezkoak dira. Estatu batek ezin ditu bere barne-zuzenbideko xedapenak eskatu tratatuetan hartutako betebeharrak ez betetzeko. Hain zuzen ere, betebehar horietako bat da Gorteko auzi batean parte hartzen duten estatuek organo horren erabakia betetzeko konpromisoa hartzen dutela.

 Kontsulta-funtzioa 
Amerikako Konbentzioak Gorteari esleitu zion "orain arte inolako nazioarteko auzitegiren esku utzi den kontsulta-funtziorik handiena". OEAko kide diren estatu guztiek IDH Gortearen iritzia eska dezakete, Estatuak San Joseko Ituna berretsi duen ala ez kontuan hartu gabe. Era berean, OEAko organo nagusi guztiek Gortearen iritzia ere eska dezakete. NBEk edo Europako Sistemak ez bezala, Amerikarteko Sisteman, IDH Gorteak bere iritzia eman dezake OEAko estatu kide baten barne-zuzenbidearen bateragarritasunari buruz eta Giza Eskubideen arloan hartu dituen nazioarteko betebeharrei buruz.

 Kasu nabarmenak 
UrteaKasuaEpaia1999Caracazo vs. Venezuela2001Olmedo Bustos kasua eta beste batzuk vs. Txile Caso “La Última Tentación de Cristo” (Olmedo Bustos y otros) contra ChileBarrios Altos kasua vs. Peru2003Bulaco vs. ArgentinaMapiripango sarraskiaren kasua vs. KolonbiaMolina Theissen kasua vs. Guatemala[5]2004Masacre Plan de Sánchez kasua vs. Guatemala[6]Myrna Mack Chang kasua vs. GuatemalaHerrera Ulloa vs. Costa Rica2005Mapiripango sarraskiaren kasua vs. KolonbiaNiña Yean eta Bosico vs. Dominikar ErrepublikaMontero Aranguren eta beste batzuk (Retén de Catia) vs. Venezuela2007Cantoral Huamaní eta García Santa Cruz vs. Peru2008Bayarri kasua vs. Argentina2009Anzualdo Castro vs. PeruBrewer Carías kasua vs. VenezuelaFerrnandez Ortega kasua eta beste batzuk vs. MexikoRosendo Cantú kasua eta beste bat vs. MexikoGonzález eta beste batzuk (Campo Algodonero) vs. MexikoAgenda XXXIX Período Extraordinario de Sesiones ChileEl Mundo, El Estado mexicano, en el banquillo por las matanzas de Ciudad Juárez2012Atala Riffo y niñas vs. TxileArtavia Murillo eta beste batzuk vs. Costa RicaSarayakuko Kichwa herri indigenaren kasua vs. Ekuador2013Osorio Rivera eta senideak vs. PeruSanto Domingoko sarraskia vs. Kolonbia[17]2015Granier eta beste batzuk (Radio Caracas Televisión) vs. VenezuelaEspinoza Gonzáles vs. Peru2016Flor Freire vs. Ekuador2018Genero identitateari eta sexu bereko bikoteen berdintasun eta bereizkeriarik ezari buruzko kontsulta iritzia[19]2020Guzmán Albarracín eta beste batzuk vs. Ekuador

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Webgune ofiziala
 Giza Eskubideei buruzko Amerikako Konbentzioa – Costa Ricako San Joseko Ituna (Giza Eskubideen Gortea sortzeko Nazioarteko Tresna)
Kategoria:Giza eskubideak
Kategoria:Zuzenbidea
Kategoria:Auzitegiak
Kategoria:Gobernu-arteko giza-eskubideen organismoak