Ptahhotep

Ptahhotep, Ptahhotep I.a edo Ptahhotpe (, ) Antzinako Egiptoko eskribaua eta bisirra izan zen Egiptoko V. dinastian, K.a. XXV. mende eta K.a. XXIV. mendeen artean, Djedkare Isesi faraoiaren garaian. Bere hilobia Saqqara iparraldeko mastaba batean dago, beere biloba Ptahhotep Tshefirekin batera. Aparteko dekorazioa duen hilobia da. 

Ptahhotep, Egiptoko filosofia eta etikari egindako ekarpenengatik da ezaguna, batez ere bere lanaren bidez, Ptahhotepen Esaerak. Egiptoko antzinako gizartearen marko sozial, politiko eta etikoen ikuspegi sakona eskaintzen du testu horrek, jarraibide moralen eta jakinduriaren bilduma. Haren filosofiak eragin iraunkorra izan zuen egiptoar kulturaren garapenean eta loraldian, eta haren egonkortasunari eta iraunkortasunari lagundu zien.

Ptahhotepen funtsezko irakaspenetako bat harreman pertsonal zein sozialetan orekak, apaltasunak eta errespetuak duten garrantziaren ingurukoa da. Bere hitzek gobernuan jakinduria beharrezkoa dela azpimarratzen dute, gobernariak bere tratu guztietan justizia eta ekitatea mantentzearen alde eginez. Lidergo zuhurraren eta gizarte-harmoniaren ikuspegi horrek oihartzun handia izan zuen Egiptoko kulturan, egonkortasuna eta ordena gobernuaren eta eguneroko bizitzaren funtsezko osagai gisa baloratzen baitzituen. Liderrek moderazioz, duintasunez eta jakinduriaz jokatu behar dutelako ideia sustatzean, Ptahhotepen filosofiak interes pertsonalen gainetik ongizate kolektiboa lehenesten zuen gobernu-sistema bat ezartzea sustatu zuen.

Ptahhotepen filosofiaren eragina Egiptoko kulturaren jarraipenean eta bizitza-luzeran ere ikus daiteke. Jakinduria praktikoaren eta portaera etikoaren ikuspegiak egiptoar bizitzaren hainbat alderdi zabaldu zituen, burokraziaren funtzionamendutik erlijio-zeremoniak egiteraino. Ondorioz, Ptahhotepen irakaspenek egonkortasuna eta argitasun moralean oinarritutako gobernua baloratzen zituen kultura sortzen lagundu zuten, mendeetan zehar gizartearen funtzionamendu harmoniatsua erraztuz.

 Bizitza 
Ptahhotep hiriko administratzailea eta bisir (lehen ministroa) izan zen V. dinastiako Dyedkara Isesi faraoiaren erregealdian. Ptahhotepeb esaerak Idatzi zuela uste da, Egiptoko "ezagutzaren literaturaren" lehenengo lanetako bat, gazteei portaera egokiaren inguruan irakastea helburu zuena.

Ajethotep izeneko seme bat izan zuen, bisir ere izan zena. Bera eta bere ondorengoak Saqqaran lurperatu zituzten.

Ptahhotepen hilobia Saqqarako iparraldean dagoen mastaba batean dago (D62 Mastaba). Bere biloba Ptahhotep Tjefi, Unisen erregealdian bizi izan zena, aitaren mastaban lurperatu zuten (Mastaba 64). Bere hilobia ospetsua da bere irudikapen nabarmenengatik.Dieter Arnold, The Encyclopaedia of Ancient Egyptian Architecture, I.B.Tauris 2003, , p.182  Bisir tituluekin batera, beste kargu garrantzitsu asko betetzen zituen, hala nola, altxorraren ikuskatzaile, erregearen agiriaren eskriben ikuskatzaile, aletegi bikoitzaren ikuskatzaile eta errege lan guztien ikuskatzaile.

 Mastaba 

Bere mastaba Saqqaran dago. Sarrera hego-ekialderantz orientatuta dago eta bi zutabez apainduta dago. Ondoren, bi areto gehiago ditu alde banatan. Hamar pilare dituen patio batek hartzen du gunearen erdigunea. Iparralderantz jarraituz, beste areto batzuk daude, horietako batek Ptahhotep-en ate faltsua du, eta bere aurrean eskaintza-mahai bat dago. Mastabaren horma gehienak erliebeekin ornatuta daude, baina gehienak eszenen beheko zatiak baino ez dira kontserbatzen. Horietan, batez ere, eskaintzak daramatzaten prozesioak agertzen dira. Hilobiaren dekorazioan gordetzen den familiako kide bakarra Akhhotep semea da. Emaztearen izena ez da gordetzen.

 Ptahhotepen esaerak 

Denbora luzez, aditu askok uste izan zuten Ptahhotepek historiako lehen liburua idatzi zuela: "Ptahhotepen esaerak". K.a. 2350 inguruan bildutako esaera batzuen egiletza egozten zaio. Bere asmoa bere seme Ankhurentzat aholku eta gida izatea zen, bere urratsei jarraitu eta bisir izan zena. Aita batek semeari emandako aholku eta argibideen forma dute, eta Antzinako Inperioan idatzi baziren ere, ezagutzen diren kopia zaharrenak tarteko lehen aldiaren amaierakoak dira. Kopia bat, Prisse Papiroa, Louvren gordeta dago. 

Atsotitz edo esaeren bilduma Ptahhotep Tshefi bilobak idatzi zuen, eta lehenengo lerroetan Ptahhotepi egozten dio egiletza: Hiriko gainbegirale era bisir Ptahhotepen irakaspenak, Isesi Goi eta Behe Egiptoko erregearen aginte aldian, betirako bizia!.

Zaharra zen Ptahhotep idazten hasi zenean, baimena eskatu zion faraoiari semeari tradizioa transmititzeko: “jainkoei obeditzen zieten arbasoen aholkuak behin entzun zituztenen hitzak”. Egiptoko ahozko tradizioa idatziz jarri zuen, beraz, faraoiaren erantzunarekin berresten dena: "Jainko honen maiestateak esan zuen: Zuri dagokizunean, erakuts iezaiozu tradizioaren hitza".

Testua apaltasunaz, eztabaidaren arteaz, harrokeriaz, justiziaz (Ma'at), berekoikeriaz, zurrumurruaren gaitzespenaz, hitzaren erabilera onaz, induljentziaz, onginahiaren beharraz, entzuteaz, ulertzeaz... aritzen da. Bere helburua Egiptoko etorkizuneko agintariak prestatzea zen. Faraoiak horrela jarraitzen du: "Izan bedi handikien seme-alabentzako eredu”.

 Esaerak 
Ptahhotep-en esaera eta atsotitzen artean, honakak nabarmenak dira:

 Bidegabekeria ugaria da, baina gaizkia ez da inoiz epe luzera nagusitzen. (24. or.)
 Printzipioen arabera zigortu, zuhurki irakatsi. Gaitza gelditzeko egintzak bertutearen ezarpen iraunkorrera darama. (27. or.)
 Giza arrazak ez du inoiz ezer lortzen. Jainkoak agintzen duena egiten da. (32. or.)
 Jainkoak gidatzen dituenak ez dira galtzen. Berak txalupa kentzen dizkienek ezin dute [bizitzaren ibaia] zeharkatu. (43. or.)
 Entzuteak mesede egiten dio entzuleari. (74. or.)
 Entzuten duenak, erabat entzuten badu, orduan entzuten duena bihurtzen da ulertzen duena. (76 or.)
 Entzutea beste edozer baino hobea da, horrela sortzen da maitasun perfektua. (76 or.)
 Jainkoak entzuten duena maite du. Gorroto ditu entzuten ez dutenak. (76 or.)
 Hitz perfektua harri bitxi bat baino sakonago ezkutatuta dago. (78. or.)
 Esatea merezi duen zerbait daukazunean baino ez hitz egin. (79. or.)
 Bihotz zoriontsua duen emakumeak oreka dakar. (107. or.)
 Maita ezazu emaztea grinaz. (107. or.)
 Ez fidatu aberastasunak metatzeaz, daukazun guztia Jainkoaren oparia baita.(126. or.)
 Ez egotzi errurik seme-alabarik ez duten pertsonei, eta ez harrotu haien aurrean seme-alabarik badituzulako. (113. or.)
 Zure bihotza ez dadila inoiz harro egon dakizunaz. Jarraitu ezjakinen eta jakintsuen aholkuei...
 Daukazunarekin bakean bizi, eta Jainkoak eman nahi dizuna berez iritsiko da. (127. or.)
 Ez errepikatu zurrumurru iraingarririk, ez  itzazu entzun. (139. or.)
 Bihotz handia duenak Jainkoaren oparia du. Bere urdailari entzuten dionak, etsaiari entzuten dio.  (140. or.)

 Erreferentziak 

 Bibliografia
 Wolfgang Kosack: Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 7: Die Weisheitslehre des Ptahhotep. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.










 Kanpo estekak 

Kategoria:Egiptoko chatyak
Kategoria:Egiptoko filosofoak