Asteko egunen izenak

Asteko egunen izenak modu desberdinetan sortu izan dira kultura eta hizkuntza desberdinetan. Hizkuntza askotan, asteko zazpi egunei emandako izenak astronomia helenistikoko planeta klasikoen izenetatik eratortzen dira; planeta horiek, era berean, orduko jainkoak ere izendatzeko erabili ziren, Antzinaro Berantiarrean Erromatar Inperioak sartutako sistema izan zen hori. Beste hizkuntza batzuetan, asteko egunen izenak eskualdeko kulturako jainkoenak izaten dira. Kultura batzuetan astea igandean hasten da, beste batzuetan astelehenean. Zazpi eguneko astea kristautasunaren hasieran hartu zen, hebrear egutegitik abiatuta, eta erlijio berria hedatu ahala, erromatar ziklo nundinala pixkanaka ordezkatu zuen. Igandean, asteko lehen egun gisa geratu zen, Jaunaren Eguna zela jota, eta larunbat juduan, berriz, zazpigarrenean. Constantino enperadoreak zazpi eguneko astea hartu zuen 321. urtean ofizialki erabiltzeko, eta Eguzkiaren Eguna () legezko festa bihurtu zuen. ISO 8601 nazioarteko arauan, baina, astelehena da asteko lehen eguna, Euskal Herriko egutegietan ere bai.

 Euskarazko sistema 
Euskarazko sistema oso bitxia da, ez dauka erlazio handirik bere inguruko hizkuntzenarekin. Batetik aspaldiko hiru eguneko astearen hondarrak sumatzen direlako (astelehena, astearte eta asteazkena), eta bestetik tradizio greko-erromanikoan ez bezala planetaren izenak erabiltzen ez direlako (bakar batzuk bai baina: martitzena, zapatua, ilen).
EgunaastelehenaastearteaasteazkenaostegunaostiralalarunbataigandeaEuskara batuaastelehena (asteko lehena)asteartea ("asteko bitartekoa")asteazkena ("asteko azkena")osteguna (Ortzi/zeru eguna edo bortz-eguna (5.a)ostirala (ikus Ortzi)larunbata ("laugarren", "lagunen bilera")igandea Mendebaleko Euskarazastelena ("asteko lehena"), ilen ("ilargiaren eguna")martitzena (Marteren eguna)eguaztena ("azken eguna")eguena (egun-eguna, argi-eguna)barikua ("afaririk gabeko eguna"), egubakoitzzapatua (gaztelaniatik ekarria)domeka ( Latinezko Dominica [dies])Besterikneskeneguna ("nesken eguna")
Ebiakoitza (egubakoitz-en aldaera)Jaia
Izen hauetan zenbait misterio etimologiko daudela azpimarratu dute euskalariek historikoki, forma batzuk erraz azaldu direlarik, eta beste batzuk misteriotsuagoak izanik. Euskalkietan, gainera, hainbat aldakuntza eta hainbat sistema aurkitu daiezke.

Astelehen-astearte-asteazken hurrenkera hiru eguneko multzo edo aste sui generis baten hondarra dela argi dago. 

Mendebaldeko eguasten, eguen eta egubakoitz ere elkarrekin lotuta daude: egun forma argi dago hauetan, baina atzizki forma osagarria eztabaidagai izan daiteke. -asten/-azken lotura ikus daiteke eguastenean (asteazkenaren pareko). Egubakoitzari dagokionez, -bakoitz uler daiteke bakar/soil zentzuan nolabait, eta barauarekin lotuta egotea hori. Kuriosoa da egubakoitz-ostiralaren aldaera bat, ebiakoitz, ipar-ekialdean zubereraren eremuan lekukotza gisa azaldu izana, baina esanahia larunbatera aldatuta.

Ortzegun, ostegunaren izenaren forma jatorrizkoena edo zaharrena, interpretatu da Ortzi kontzeptuarekin lotuta, eta baita bortz-egun, edo bostgarren egun gisa, kasu honetan portugeseko moduarekin bat eginez, non igandetik hasitako zenbaketa batekin izendatzen diren egunak (asteburura arte bederen): Segunda-feira (astelehena), Terça-feira (asteartea), Quarta-feira (asteazkena), Quinta-feira (ostegun, ortzegun edo bortz-egun gure parekidea), Sexta-feira (ostirala), Sábado, eta Domingo. 

Ortzegun eta Eguen formak, halaber, jainko izenekin ere lotuak izan zitezkeela ere ez zuen baztertu Koldo Mitxelenak, Thursday ingeles-germanikoa Thor jainkoaren eguna den bezala, Ortz eta Egu jainko izen hipotetikoei lotua izatea euskataz (egu-egun --> Eguen).

Ostegun-Ostiral eta beren forma zaharragoak, ortzegun-ortzirale, nolabait lotuak daudela ere argi dago, baina ostiralaren forma ostegunarena baino ilunagoa da. Forma zaharrena Ortzirale izanik, proposatu izan da ortz(egun) iragale moduko jatorri bat, ostegunaren ondoko eguna adierazteko edo. Beste interpretazio batzuk dira "Ortzadarraren egun" edo stella+egun, stella edo latinezko izarra artizarra izendatzeko modua izanik, eta lotura eginez Dies Veneris (Venusen eguna) formarekin.

 Planeten araberako astegun-izenak 

 Tradizio grekoerromatarra 
I. eta III. mendeen artean, Erromatar Inperioak zortzi eguneko mondinoko ziklo erromatarraren ordez zazpi eguneko astea jarri zuen pixkanaka.
Sistema berri horren lehen proba Ponpeiako grafitoa da, 60. urteko otsailaren 6koa (ante diem viii idus februarias), dies solis gisa ("eguzkiaren eguna, igandea").Nerone Caesare Augusto Cosso Lentuol Cossil fil. Cos. VIII idus Febr(u)arius dies solis, luna XIIIIX nun(dinae) Cumis, V (idus Februarias) nun(dinae) Pompeis. Robert Hannah, "Time in Written Spaces", in: Peter Keegan, Gareth Sears, Ray Laurence (eds.), Written Space in the Latin West, 200 BC to AD 300, A&C Black, 2013,
p. 89.
Beste lekuko goiztiar bat Plutarko-k 100. urtearen inguruan idatzitako tratatu galdu baten erreferentzia da. Itun horrek galdera hau egin zuen: "Zergatik izendatzen dira astegunak planetekin benetakoa ez den ordena batean?".E. G. Richards, Mapping Time, the Calendar and History, Oxford 1999. p. 269 (Tratatua galdu egiten zen, baina galderaren erantzuna ezaguna da: planeten orduak ikusi).

Ptolomeoren planeta-esferen sistemak dio zeruko gorputzen ordena, urrunenetik Lurretik hurbilen dagoenera, hau dela: Saturno, Jupiter, Marte, Eguzkia, Artizarra, Merkurio, Ilargia, Planetak ordenatuta daude mugimendu mantsoena duenetik mugimendu bizkorren duenera gaueko zeruan agertzen direnaren arabera.

Astegunak astrologia helenistikoaren araberako planeten arabera izendatu zituzten, ordena honetan: Eguzkia, Ilargia, Marte (Ares), Merkurio (Hermes), Jupiter (Zeus), Artizarra (Afrodita) eta Saturno (Cronos).

Zazpi eguneko astea Antzinaro Berantiarrean zabaldu zen Erromatar Inperio osoan.
IV. menderako, asko erabiltzen zen Inperio osoan, eta Indiara eta Txinara ere iritsi zen.

Izen grekoak eta latindarrak honako hauek dira:
Eguna
Jainkoak
(planeta)Igandea 
Sōl
edo
Helios
(Eguzkia)Astelehena 
Luna
edo 
Selene
(Ilargia)Asteartea
Marte 
edo
Ares 
(Marte)Asteazkena 
Mercurius 
edo
Hermes 
(Merkurio)Osteguna
Jove 
edo
Zeus 
(Jupiter)Ostirala
Venus  
edo
afrodita(
Artizarra)Larunbata
Saturno
edo 
Kronos 
(Saturno)Grekoahēméra Hēlíouhēméra Selḗnēshēméra Áreōshēméra Hermoûhēméra Dióshēméra Aphrodítēshēméra KrónouLatinadiēs Sōlisdiēs Lūnaediēs Mārtisdiēs Mercuriīdiēs Iovisdiēs Venerisdiēs Sāturnī

 Hizkuntza erromantzeak 
Portuges modernoak eta Mirandesak izan ezik, hizkuntza erromantzeek izen latinoak gorde zituzten, igandearen eta larunbataren izenak izan ezik. Horien ordez, iganderako [dies] Dominicus,  jarri zuten. "jaunaren eguna", eta larunbataren izena hebreerazko Sabbath izenetik hartu zuten. Mirandesek eta portuges modernoak asteko egun zenbakituak erabiltzen dituzte (ikus behean), baina asteburuan mantentzen dituzte larunbata eta demingo/igandea.
Eguna
Jainkoak
(planeta)Igandea 
Helios
(Eguzkia)Astelehena
Luna
(Ilargia)Asteartea
Marte 
edo
Ares 
(Marte)Asteazkena 
Mercurius 
edo
Hermes 
(Merkurio)Osteguna
Jove 
edo
Zeus 
(Jupiter)Ostirala
Venus  
edo
afrodita(
Artizarra)Larunbata
Saturno
edo 
Kronos 
(Saturno)Portuges zaharradomingo luesmartesmércoresjovesvernessábado galizieradomingo lunsmartesmércoresxovesvenressábado asturieradomingu llunesmartesmiércolesxuevesvienressábadu gaztelaniadomingo lunesmartesmiércolesjuevesviernessábado Okzitanieradimenge dilunsdimarsdimècresdijòusdivendresdissabte araneradimenge delunsdimarsdimèrclesdijausdiuendresdissabte katalanadiumenge dillunsdimartsdimecresdijousdivendresdissabte frantsesadimanche lundimardimercredijeudivendredisamedi italieradomenica lunedìmartedìmercoledìgiovedìvenerdìsabato Lombardiera (Milanese)domenega lunedìmartedìmercoldìgiovedìvenerdìsabet Lombardiera (Bresciano)duminica lunedémartedémercoldégioedévenerdésabot ligurieradoménga lunedìmâtesdìmâcordìzéuggiavenardìsàbbo Napolieradummeneca lunnerìmarterìmiercurìgioverìviernarìsàbbatu sizilietadumìnica lunimartimèrcurijovivènnirisàbbatu Korsikeradumenica lunimartimàrcurighjovivènnarisàbatu  or sadornerrumanieraduminică lunimarțimiercurijoivinerisâmbătă venezieradomenega lunimartimèrcorezobiavénaresabo sardinieradomíniga,
domiga,
etc.Or domigu, domingu, domínica, dominica, domínigu, dumínica, dumíniga.lunismartis,
maltismélcuris,
mércunis,
etc.Or mércuis, mérculis, mércuris.gióbia,
gioja,
etc.Or gióvia, zóbia, giògia, zògia.chenàbura,
cenarva,
etc.Or canàbara, cenàbara, cenàbera, cenàbura, cenarba, chenàbara, chenabra, chenapra, chenàpura, chenarpa, chenàura, cianàbara.sàpadu,
sàuru,
etc.Or sàbadu, sàbudu, sàburu, sàpatu.friulieradomenie lunismartarsmiercusjoibevinarssabide Val Badia Ladinodomënialönescmertesc,
dedolönescmercui,
dedemesaledemajöbiavëndressabedaGherdëina LadinodumënialunescmerdimierculdijuebiavënderdisadaPuter erromantxeradumengialündeschdimardimarculdigövgiavenderdisandaVallader erromantxeradumengialündeschdimardimarcurdigövgiavenderdisondaSurmiran erromantxeradumengiaglindesdemardemesemdagievgiavenderdesondaerromantxera GrischundumengiaglindesdimardimesemnagievgiavenderdisondaSursilvan erromantxeradumengiagliendisdismardismesjamnagievgiavenderdissondaSutsilvan erromantxeradumeingiagliendasgismargismeaseandagievgiavendargissonda

 Hizkuntza zeltak 
Irlandera zaharrak latinaren izenak hartu zituen, baina jatorri nordikoko termino bereiziak sartu zituen asteazken, ostegun eta ostiralerako, eta gero elizan barau-praktikei buruzko terminoekin ordeztu zituen.
Eguna
Jainkoak
(planeta)Igandea 
Helios
(Eguzkia)Astelehena
Luna
(Ilargia)Asteartea
Marte 
edo
Ares 
(Marte)Asteazkena 
Mercurius 
edo
Hermes 
(Merkurio)Osteguna
Jove 
edo
Zeus 
(Jupiter)Ostirala
Venus  
edo
afrodita(
Artizarra)Larunbata
Saturno
edo 
Kronos 
(Saturno)Irlandera zaharrareplacing a system of n "one-, three-, five-, ten-, or fifteen-day periods"  (>Dáibhí Ó Cróinín, 2003, p. 7). MS. 17 (now held at St. John's College, Oxford), dating at least from 1043, records five-week-day lists, which it names as follows: secundum Hebreos (according to the Hebrews); secundum antiquos gentiles (according to the ancient gentiles, i.e., Romans); secundum Siluestrum papam (according to Pope Sylvester I, i.e., a list derived from the apocryphal Acta Syluestri); secundum Anglos (according to the English); secundum Scottos (according to the Irish).Diu"we have a clear reflex of the Indo-European nominative singular, with a lengthened grade, giving archaic Old Irish diu; it is suggested that what we have in the Oxford list and in Cormac's Glossary is the oldest form of Old Irish dia, representing the old nominative case of the noun in adverbial usage." Dáibhí Ó Cróinín, 2003, p. 12 sroDies scrolThe word scrol is glossed in Sanas Cormaic as Scroll .i. soillsi, unde est aput Scottos diu srol.i. dies solis "Srcoll, that is brightness, whence 'diu srol' among the Irish, that is Sunday".Diu IlargiaÓ Cróinín has Diu luna as "represent[ing] the transitional form between Latin dies lunae and the later, Classical Old Irish dia luain ... a translation of, not a calque on, the Latin ... [It] would seem to reflect a pre-assimilation state in respect of both words," Dáibhí Ó Cróinín, 2003, p. 13Diu mart"The Irish word perhaps derives from Latin forms where cases other than the genitive were used, e.g., Marte."Dáibhí Ó Cróinín, 2003, p. 15Diu iathA form unique to Irish, meaning uncertain. In Old Irish, íath can mean "land." A "very old" word for Wednesday, Mercúir (borrowed from the Latin (dies) Mercurii), does occur in early Leinster poems but Ó Cróinín is of the belief that Diu eathamon "reflects a still older Irish word for 'Wednesday.'"Diu eathamonaA form unique to Irish. Ó Cróinín writes, "I suggest that it means simply 'on Thursday' ... it is temporal dat. of an n-stem (nom. sg. etham, gen. sg. ethamon – as in our Oxford list – and acc./dat. sg. ethamain)." (2003, p. 17) He furthermore suggests that etham ('arable land') "may be a noun of agency from ith (gen. sg. etho), with a meaning like corn-maker or some such thing; Diu eathamon might then be a day for sowing seed in a weekly regimen of activities such as we find in Críth Gablach." Dáibhí Ó Cróinín, 2003, p. 17. The form Ethomuin is found in Rawlinson B 502.Diu triach-aA form unique to Irish, its meaning unclear.Diu saturnIrlandera zaharra (geroago)Diu domnicaDiu IlargiaDiu martDiu cétaínDiu eter dib aínibDiu aíneDiu saturnirlandako gaeleraAn Domhnach 
Dé DomhnaighAn Luan
Dé LuainAn Mháirt
Dé MáirtAn Chéadaoin 
Dé CéadaoinAn Déardaoin 
DéardaoinAn Aoine 
Dé hAoineAn Satharn
Dé Sathairngaeliko eskoziarrahttps://www.sqa.org.uk/sqa/files_ccc/SQA-Gaelic_Orthographic_Conventions-En-e.pdf, p. 17.Didòmhnaich edo Latha/Là na SàbaidDiluainDimax.DiciadainDiardaoinDihaoinaDisathairneManxeraJedooneeJeleaJemayrtJeanoJerdeinaJeheineyJesarngalesadydd SulLlun didd-adidd Mawrthdydd Mercherdydd Iaudidd Gwenerdidd SadwrnKornubieraDy UlDy' AstelehenaDy' MeurthDy' MergherDy' YowDy' GwenerDy' SadornBretainieraDisulDilunDimeurzhDimerc’herDiriaouDigwenerDisadorn

 Erromantze-sistematik hartutako egokitzapenak 
Albanierak astearte, asteazken eta larunbateko termino latinoak hartu zituen, eta igande eta astelehenerako itzulpenak egin zituen, eta jatorrizko terminoak ostegun eta ostiralerako gorde zituen. Beste hizkuntza batzuek izen latinoak hartu zituzten  (Romance), kolonialismoaren garaikoak. 
Eguna
Jainkoak
(planeta)Igandea 
Helios
(Eguzkia)Astelehena
Luna
(Ilargia)Asteartea
Marte 
edo
Ares 
(Marte)Asteazkena 
Mercurius 
edo
Hermes 
(Merkurio)Osteguna
Jove 
edo
Zeus 
(Jupiter)Ostirala
Venus  
edo
afrodita(
Artizarra)Larunbata
Saturno
edo 
Kronos 
(Saturno)Albanierae diele hënëe martëe mërkurëe enjtee premtee shtunëFilipineraLinggó  
Domínggo in most other Philippine languagesLunesMartesMiyerkulesHuwebes or colloquially WebesBiyernesSabado TxamorroDamenggoLunesMattesMetkolesHuebesBetnesSabaluMaoriera[RapenaTapu] [zeruz kanpo izendatuta] (r + tapu = "egun santua")Lo enpres (rπ+ Mοnina = eguna + ilargia)RirakasleaBreaking + Tτ matauden = día + MarteSegaira (rirakasleaAprangi = eguna + Merkurio)Ardatz nagusiarekin (rirakasleaHiztuna = eguna + Jupiter)Orokorraere (rirakasleaMere = eguna + Artizarra)[ArauakHoroi] [ez du izen zelialik] (ipv+ horoi = "garbitze-eguna")UropiSoldiaLundiaMardiaMididiaZusdiaWendiaSabadiaUniversalglotdiodailundaimardaierdaijovdaivendaisamdaiNeoDomin(ko)LundoTudMirkoJovVensoSabNeutralasoldilundimarsdimerkurdiyovdivendrdisaturndiReform-NeutralasoldílundímarsdímercurdíjovdívendredísaturndíApI Interlinguasol-dieluna-diemarte-diemercurio-diejove-dievenere-diesabbato,
saturno-dieInterlinguadominica lunedimartedimercuridijovedivenerdisabbato InterlinguesoledílunedímardímercurdíjovedívenerdísaturdíLingua Franca NovasoldilundimartedimercurdijovedivenerdisaturdiMondialsoldilundimardimierdijodivendisamdiINTALsundilundimardimerkurdijodivenerdisaturdiNovialsundielundiemardiemercurdie, merkurdie (older)jodievenerdiesaturdieIdosundiolundiomardiomerkurdiojovdiovenerdiosaturdioEsperantodimanĉo lundomardomerkredoĵaŭdovendredosabato
Sábato izan ezik, esperanto-izenak frantsesezkoak dira:  dimanche, lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi.

 Tradizio germaniarra 
Germaniar herriek erromatarrek sartutako sistema egokitu zuten, jainko germanikoen ordez erromatarrak erabiliz (larunbata izan ezik),  deritzon prozesu batean.
Sistema horren sarrera-data ez da zehazki ezagutzen, baina 200. urtea baino geroago gertatu behar izan zen, VI. mendetik VII. mendera bitartean, kristautasuna sartu baino lehen, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren  azken fasean edo kolapsoa izan eta urte gutxira. Aldi hori germaniar etapa komunaren ondorengoa da, baina aitzingermaniko bereizi gabearen fasean oraindik.Iparraldeko germaniar hizkuntzetako   astegunen izenak ez ziren zuzenean latinetik hartu,  mendebaldeko hizkuntza germaniarren izenetatik hartu ziren.

EgunaIgandea
Eguzkia/SolAstelehena
Monas  Asteartea
Tiw/Tyr-nAsteazkena
JaunaOstegunaOstirala edo FreyaLarunbataAntzinako ingelesasaxoiera zaharra , Antzinako Aleman Garaia, Aleman ertaina, txikia , Satersdagalemana,  (Alemannic German) (older ), Yiddish –  –  –  –  –  –  – luxemburgeraeskoziera, nederlanderaafrikaansbehe-alemana,  (rarely ), mendebaldeko frisiera, ekialdeko frisieraSundaiMoundaiTäisdaiMiddewíekTuunsdaiFräindaiSnäivende, SneeuwendeHeligoland ipar frisieraSendaiMundaiTaisdaiMeddeweekenTünnersdaiFraidaiSeninaAmrum/FöhrNorth frisierasöndaiUdalerriateisdaiawärnsdei (), weedensdai ()sürsdai (), türsdai ()freidaisöninj-er, saninj-erSylt Ipar FrisieraSendaiMondaiTiisdaiWinjsdaiTürsdaiFriidaiSeninj-enWiedingharde North Frisierasändäimundäi, moondaidäie-ewjinsdä-atördäi-e, türdai-efraidä-asänjin-eIpar frisieraren lokailuasaandimounditäisdiweensditörsdifraidisaneamenduaKarrharde ipar frisierasandäimoundäitäi(er)sdäiweene(s)dai, weensdaitönersdäifräidäisaneamenduaNorthern Goesharde ipar Frisierasaandi (), sandi ()moondi (), moundi ()teesdi (), täisdi ()weensdi (), winsdi ()tünersdifraidisaneamenduaHalligen ipar frisierasondiiamöndiitaisdi-amaaderwick-atonersdifraidiiasoneenoaislandieraantzinako eskandinaviera, faroera,  (Suðuroy),  (Suðuroy)Nynorsk NorvegianBokmål Norvegiadanierasuedieraelfdaliarra

 Germaniar sistematik hartutako egokitzapenak 
Eguna:SundaySunna/SólMondayMona/MániTuesdayTiw/TyrWednesdayWoden/OdinThursdayThunor/ThorFridayFrige or FreyaSaturdaySaturnFinlandieraMeänkielipyhä(päivä), sunnuntaimaanantaitiistaikeskiviikkotuorestaiperjantailau(v)antaiKvenpyhä, sunnuntaimaanantaitiistaikeskiviikkotuorestaiperjantailauvantaiHegoaldeko Samieraaejlegemåantadæjstagaskevåhkoeduarstabearjadahkelaav(v)adahkeUme SamieraájliegemánnuodahkkadïjstahkkagasskavahkkuoduarastahkkabierjiedahkkalávvuodahkkaPite SamieraájlekmánnodakdijstakgasskavahkoduorasdakbärrjedaklávvodakLule Samierasådnåbiejvve, ájllekmánnodahkadijstahkagasskavahkkoduorastahkabierjjedahkalávvodahka ipar Samierasotnabeaivivuossárga, mánnodatmaŋŋebárga, disdatgaskavahkkuduorastatbearjadatlávvardat, lávvordatInariko Samierapasepeivivuossargâmajebargâkoskokkotuorâstâh, turâstâhvástuppeivilávárdâh, lávurdâhSkolt Samierapâʹsspeiʹvvvuõssarggmââibarggseäradneljdpeiʹvvpiâtnâc, väʹšnnpeiʹvv, västtpeiʹvvsueʹvetEstoniera     Võro     Māoriera (transliteration; translation); ; ; ; ; ; ; Volapüksudelmudeltudelvedeldödelfridelzädel

 Indiako tradizioa 
Astrologia hinduak vāsara terminoa erabiltzen du astegunen izena eta planeten arteko  erlazioa deskribatzeko, eta asteko egunei deitzen zaie āditya-, soma-, maṅgala-, budha-, guru-, śukra-, and śani-vāsara. Venus-en izena śukrá da (Bhṛgu-ren semetzat hartzen da); guru hemen Bhaspati-ren titulua da, eta, beraz, Jupiterren titulua; budha "Merkurio" Soma-ren semetzat hartzen da. Ilargia-rena hain zuzen.Monier-Williams, Sanskrit-English Dictionary (1899), s.v. vāsara. Greziako astrologiaren ezagutza K.a. II. mende ingurutik zegoen, baina vāsara-ren erreferentziak geroago azaldu ziren, Gupta aldian (Yājñavalkya Smṛti, III. mendetik V. menderaino),  garai berean, gutxi gorabehera, sartu zen sistema hau Erromatar Inperioan . 

 Asiako hego-ekialdeko hizkuntzak 
Asiako hego-ekialdeko tradizioak ere Indiako astegun-izenak   erabiltzen ditu. Honela deitzen zaie asteko egunei: āditya-, soma-, maṅgala-, budha-, guru-, śukra-, and śani-vāra. .Venus-en izena śukrá da (Bhṛgu-ren semetzat hartzen da); guru hemen Bhaspati-ren titulua da, eta, beraz, Jupiterren titulua; budha "Merkurio" Soma-ren semetzat hartzen da. Ilargia-rena hain zuzen. Monier-Williams, Sanskrit-English Dictionary (1899), s.v. vāra.
Sunday the Sun(Aditya, Ravi)Monday the Moon (Soma, Chandra, Indu)TuesdayMars(Mangala, Angaraka)WednesdayMercury(Budha)ThursdayJupiter(Bṛhaspati, Guru)Friday Venus(Shukra)Saturday Saturn(Shani)Burmese (ta.nangga.nwe) (ta.nangla)(Angga)(Buddhahu)(afternoon=new day)Rahu(Krasapate)(Saukra)(Cane)Monfrom Sans. ādityafrom Sans. candrafrom Sans. aṅgārafrom Sans. budhavārafrom Sans. bṛhaspatifrom Sans. śukrafrom Sans. śaniKhmerថ្ងៃអាទិត្យថ្ងៃចន្ទថ្ងៃអង្គារថ្ងៃពុធថ្ងៃព្រហស្បត្ណិថ្ងៃសុក្រថ្ងៃសៅរ៍LaoວັນອາທິດວັນຈັນວັນອັງຄານວັນພຸດວັນພະຫັດວັນສຸກວັນເສົາChamAditThômAngarButjipSukThanưchănShanThaiวันอาทิตย์ Wan Āthitวันจันทร์ Wan ChanวันอังคารWan Angkhānวันพุธ Wan Phutวันพฤหัสบดี Wan Phruehatsabodiวันศุกร์ Wan Sukวันเสาร์ Wan SaoJavaneseꦫꦢꦶꦠꦾ Radityaꦱꦺꦴꦩ Somaꦲꦁꦒꦫ Anggaraꦧꦸꦢ Budaꦉꦱ꧀ꦥꦠꦶ Respatiꦱꦸꦏꦿ Sukraꦠꦸꦩ꧀ꦥꦼꦏ꧀ TumpekBalineseᬋᬤᬶᬢᭂ Rediteᬲᭀᬫ Somaᬳᬂᬕᬭ Anggaraᬩᬸᬤ Budaᬯ᭄ᬭᭂᬲ᭄ᬧᬢᬶ Wrespatiᬲᬸᬓ᭄ᬭ Sukraᬲᬦᬶᬲ᭄ᬘᬭ SaniscaraSundaneseᮛᮓᮤᮒᮨ Raditeᮞᮧᮙ Somaᮃᮀᮌᮛ Anggaraᮘᮥᮓ Budaᮛᮨᮞ᮪ᮕᮒᮤ Respatiᮞᮥᮊᮢ Sukraᮒᮥᮙ᮪ᮕᮨᮊ᮪ TumpekToba BatakArtiaSumaAnggaraMudaBoraspatiSingkoraSamisaraAngkola-Mandailing BatakAritaSumaAnggaraMudaBoraspatiSikkoraSamisaraSimalungun BatakAditiaSumaAnggaraMudahaBoraspatiSihoraSamisaraKaro BatakAditiaSumaNggaraBudahaBeraspatiCukraBelah NaikPakpak BatakAntiaSumaAnggaraBudaha/MudaBeraspatiCukerraBelah Naik

 Ipar Asiako hizkuntzak 

 Ekialdeko Asiako tradizioa 
Ekialdeko Asiako izenen sistema, asteko egunetan, sistema latindarraren oso antzekoa da, eta "Zazpi Luminariak"  (七曜 qī yào) direlakoen arabera antolatzen da, hau da, Eguzkia, Ilargia eta begi hutsez ikusten diren bost planetak.

Dirudienez, txinatarrek sistema helenistikoaren zazpi eguneko astea hartu zuten IV. mendean edo, nahiz eta zergatik ez dagoen guztiz argi. 

Sistema planetarioaren transliterazio txinatarra laster eraman zuen Japoniara Kobo Daishi monje japoniarrak. Egunkariek zazpi eguneko sistema erakusten dute Heian aldian Japonian, 1007. urtean edo Japonian. Zazpi eguneko sistema erabiltzen jarraitu zen (helburu astrologikoekin), Meiji garaian mendebaldeko  egutegi-oinarria guztiz  onartu zen arte. Txinan, 1911tik Txinako Errepublika sortu zenetik, astelehenetik larunbatera, lzenbakiekin izendatzen dira.

 Astegun zenbakituak 

 Astelehenetik aurrera zenbakitutako egunak 
ISOk astelehena preskribitzen du astearen lehen egun gisa, software-datetarako formatuetarako ISO-8601ekin.

Eslaviarhizkuntzek , hizkuntza baltikoek eta uraldar hizkuntzek (finlandiera eta hein batean estoniera eta Võro izan ezik) sistema zenbakitua hartu zuten, astelehena  "lehen eguna" gisa hartuta. Konbentzio hori Europako misiolariek kristautasunera bihurtu zituzten Austronesiako zenbait hizkuntzatan ere aurkitzen da.Gray, 2012. The Languages of Pentecost Island.

Eslaviar hizkuntzetan, izen batzuk zenbakizkoak dira igandetik aurrera: Knparatu errusierazko vtornik (вторник) "astartea" eta vtoroj (второй) "bigarrena", chetverg (четверг) "osteguna" eta chetvjortyj (четвёртый) "laugarrena", pyatnitsa (пятница) "Friday" eta  pyatyj (пятый) "bosgarrrena".

 Zenbakitzea eta astronomia biak batera 
Istro-romaniera euskalkian, lur (astelehena) eta virer (ostirala) latinezko konbentzioari jarraitzen diote, eta utorek (asteartea), sredu (asteazkena) eta cic etrtok (osteguna), berriz, eslava konbentzioari jarraitzen diote.
EgunaastelehenaastearteaasteazkenaostegunaostiralalarunbataigandeaIstro-rumaniera, Éejane dialektoalurutoreksredutok etrtok tok zientzia-izaerakobidezainaikurradumireka
Hasierako atalean azaldu den bezala euskarazko euskalkietan hainbat sistema misto daude.Astronomy and Basque Language, Henrike Knörr, Oxford VI and SEAC 99 "Astronomy and Cultural Diversity", La Laguna, June 1999. It references Alessandro Bausani, 1982, The prehistoric Basque week of three days: archaeoastronomical notes, The Bulletin of the Center for Archaeoastronomy (Maryland), v. 2, 16–22.

Judu-espainieran (Ladino), batez ere espainieraren Erdi Aroko bertsio batean oinarritzen da, eta bost egunetan, astelehenetik ostiralera, hurbiletik jarraitzen dituzte espainieraren izenak. Igandean, izen arabiarra erabiltzen du, zenbakikuntzan oinarritzen dena; izan ere, juduen hizkuntza batentzat ez zen posible "Jaunaren egun-ean" oinarritutako izen bat egokitzea iganderako. Gaztelaniaz bezala, larunbataren izena Sabbath-ean oinarritzen da. Hala ere, judu hizkuntza gisa —eta larunbata komunitate juduaren benetako atseden-eguna izanik—, Ladinoak hebraierazko Shabat egokitu zuen zuzenean.See the image in  The Ladino names are in the right-hand column, written in Hebrew characters.
EgunaigandeaastelehenaastearteaasteazkenaostegunaostiralalarunbataJudu-espainiera (Ladino)AlhadhLunesMartesMiércolesJuğevesViernesShabat 

Bishnupriya Manipuri eta Manipurera hizkuntzen astegunak Sanamahi sormenaren mitotik sortzen dira.Wakoklon Heelel Thilel Salai Amai Eelon Pukok PuYaWachetlon Pathup PuYaKham Oi Yang Oi Sekning PuYa

IgandeaAsteleheneko igoeraLurraren sorreraEraikitako etxeakRode zaldiakOdol-uholdeaHitzak garbitu zirenManipuri bishnupriyaLamboishing-aNinthoapaLeipakpaImshaShakolsherraCómoEskerrik askoManipureraNongmaiching/LangmaichingNingthoukabaLeibakpokpaYumsakeisaSagonsenEeraiThangcha

 Ikus, gainera 

 Bahá'í egutegia (Lanegunak atala)
 Aste

 Erreferentziak 

 Irakurketa gehigarria 



 Neugebauer, Otto (1979). Astronomía etíope e informática, Österreichische Akademie der Wissenschaften, philosophisch-historische klasse, sitzungsberichte, 347 (Viena)

Kategoria:Izenak
Kategoria:Astrologiaren historia
Kategoria:Asteko egunak
Kategoria:Testuan txinera tradizionala duten artikuluak
Kategoria:Testuan txinera sinplifikatua duten artikuluak
Kategoria:Testuan txinera duten artikuluak
Kategoria:Lexikoa

 Kanpo estekak