Lina Huarte-Mendikoa

Lina Huarte-Mendikoa Gerona, izen artistikoz Lina Huarte bezala ezaguna (Ororbia, Nafarroa, 1928ko maiatzaren 7a – Madril, 2017ko azaroaren 9a), soprano lirikoa izan zen, opera eta zarzuela lan ugaritan abeslari aritu zena.

 Bizitza 
Emilio Huarte-Mendikoa Bidaurre eta Maria Pilar Gerona Almech senar-emazteak izandako lau seme-alabetan bigarrena izan zen, Emilio anaiaren hurrengo eta Iruñean gerora jaiotako Pilar eta Concharen aurretik. Aita mediku ginekologoa zen, lanean ziharduena Iruñerriko Ororbia herrian, udalez Oltza Zendeakoa. 1943an hil zen, gazterik, eta horrexek ekarri zuen, Maria Pilar lau seme-alabak hartuta Madrilera abiatu behar izana.

 Ibilbide musikala 
Madrilen hasi zuen Linak bere formakuntza musikala, Eladio Chao eta Carlota Dahmenen eskutik, gero Milanen hobetu zuena Mercedes Llopart soprano kataluniarrarekin. Madrilen zela, Verdiren La Traviata abestuz, nazioarteko kantu lehiaketa bat irabazi zuen, ezagutzera ematen lagundu ziona. Debuta 1952an egin zuen, Iruñean, bere publikoaren aurrean arrakasta handiz Pucciniren La Bohéme opera eszenifikatuz, Mimiren paperean. 

Handik gutxira Sevillan taularatutako La Traviatan, Violetteren papera kantatu zuen, senarra zuen Esteban Astarloa baritono mallabitarrarekin batera. 1947an Madrilen ezagutu zuten elkar eta 1950eko azaroan ezkondu ziren, kapitaleko Sorkundearen elizan. Ignacio semea 1955ean jaio zen eta Esteban 1966an; sehaskan zirela, ama Linak sarritan abestu zien Montsalvatgeren lo-kanta, bere ahots gozoz.

Jiran zirenean umeok amama eta izebaren kargu laga beharretan, Estatu osoa muturretik muturrera zeharkatzen, konpainia eta lantalde ezberdinekin lanean, ahotsa zaindu beharrean eta haren menpe beti, familiarengandik urrun... lan esijentea zen kantore bikotearena. Etxean gero ahotsa kolokatzeko eta berotzeko etengabeko musika-eskalak egin behar izaten zituzten.

Estatu eta Hego Amerikako hiri ugaritara bidaiatuz, zarzuela generoaren enbaxadore bihurtuta, Linak eta Estebanek sarritan abestu zuten elkarrekin, XX. mendeko 50. eta 60. hamarkadetako abeslari bikote esanguratsuena osatuz. Bion akorduan geratu zen betiko Argentina eta Uruguain zehar hiru hilabetez egin zuten jira artistikoa.

1956an, berriztatu ostean zabaldu berri zen Zarzuela Antzokian, Jose Tamayok zuzendutako konpanian aritu zen Lina, Doña Francisquitaren protagonista papera Ana Maria Olaria sopranoarekin tartekatuz. Gerora hauxe izan zen bere paper maitatuenetakoa. 

1957an, Moreno Torroba maisuaren Maria Manuela lana taularatu zuen Zarzuelan bertan. Urte berean, Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioaren inauguraziorako, gazteiztarraren El caserío lana aurkeztu zuten.

1959an, Domingo Viladomatek zuzendutako Gayarre filmean hartu zuen parte, Adelina Patti sopranoari ahotsa emanez eta Alfredo Kraus tenore protagonistarekin Lucia di Lammermoor duoa abestuz. Bi abeslarion arteko adiskidetasuna orduantxe jaio zen betiko. Oscar Salvochen Julián Gayarre. La voz del paraíso liburuko hitzaurrea idatzi zuen, ilusio handiz, eta 2015an Iruñeko Errege Antzokian egindako aurkezpenean ere parte hartu zuen.

60ko hamarkada hasieran, Cesar Mendoza Lassalleren konpainiaren parte zela, hainbat lan eszenifikatu eta abestu zituen, beraietako asko Espainiar Estatuan zehar ezagutzera eman zituztenak. 

Linak gazterik hartu zuen erretiroa eszenatokietatik eta erakusteari ekin zion, bere ikasleetako bat familiaren laguna zen Patricia Kraus abeslaria  izan zelarik. 

2017ko azaroaren 9an Madrilen zendu zen, 89 urteko zela. Hil aurreko asteak bere zarzuela gogokoenak ikusten eta entzuten gozatu zituen, gogorapenez eta melodiaz beteta.

 Ahotsaren ezaugarriak 
Soprano liriko arina zen eta dohain bereziko ahotsa zuen: kalitate eta lirismo handikoa, vibrato atseginekoa, bokalizazioan perfektua, zoragarri afinatua beti, mehea eta gozoa, baina behar zenean nahikoa presentzia eta gorputza zuena goiko tesiturako agudoak ausardiaz abesteko.   

 Diskografia 
Ana Maria Iriarte, Pilar Lorengar, Teresa Berganza, Alfredo Kraus, Toñy Rosado, Manuel Ausensi edota Francisco Kraus bezalako abeslarien ondoan aritu izan zen eta zuzendu zuten, besteak beste, Jose Tamayo, Ataulfo Argenta, Indalecio Cisneros, Federico Moreno Torroba, Enrique Estela, Jose Pererak...

 Fonoteka 

 2018ko apirileko Radio Clasicaren Ars Canendin, Evocando a Lina Huarte (I) saioa 
 2018ko maiatzeko Radio Clasicaren Ars Canendin, Evocando a Lina Huarte (II) saioa
 Bendita Cruz abesten
 Todas las mañanitas habanera abesten Teresa Berganzarekin batera
 El asombro de Damasco abesten
 La montería zartzuela osoa
 ¿Dónde vas marquesita maja? abesten
 Terceto del collar abesten, Alfredo Kraus eta Dolores Perezekin
 La tempestad zartzuela osoa

 Sariak 

 1957an, Intepretazio Lirikoaren saria jaso zuen.
 1958an, Arte Ederretako Zirkuluaren Urrezko Domina eman zitzaion.

 Omenaldiak 

 2022ko ekainaren 4an, jaioterriak omenaldia egin zion eta Oltza Zendea eta Orkoien udalena den musika eskolan bere omenezko plaka oroigarria jarri zuten.
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 2022an Ororbian jasotako omenaldiko argazki bilduma
 2018an, Radio Clásica-ko Ars Canendi saioan bere semeei eginiko elkarrizketa

Kategoria:Oltzarrak
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Euskal Herriko sopranoak
Kategoria:Nafarroa Garaiko abeslariak