Gergako gaztelua

Gergako gaztelua edo Untzueko gaztelua Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Bere oinplanoaren aztarnak baino ez dira geratzen, eta Untzuetik gertu egon zen, bide zaharra eta Artederretako pasabidea menderatzen zituen goragune baten gainean.

 Historia 

1300. urtean Raolin de Chamblon alkaidea zen, 12 liberako atxikipena jasotzen zuena dirutan eta 60 kahitzeko gari. Sei urte lehenago amaitu zen gazteluko zisterna, 20 libera kostatu zena. 1319an Renalt le Chat zaindaria zuen, dorre nagusia txukundu eta estalarazi zuena, eta erori ziren garitak berregin. Geroago, 1328an, Johande Savainy gazteluaren ardurapean agertu zen, 1335ean bertan giltzapetuta zeuden presoen matxinada batean bortizki hil zena. Migel Elgorriaga buruzagiak kalean arrastaka eta urkatuta bukatu zuen. Hau, seguruenik, kasu bakarra izan zen Nafarroako Erresumako historian.

Karlos II.a Nafarroakoaren erregealdian, 1361ean, Lope Peritz Artiedakoa alkaide izendatu zuten. Bost urte geroago, Untzue, Etxague, Oloritz, Muru Artederreta eta Olkotz herrietako bizilagunak gaztelua konpontzen lan egitera behartzeko agindu zioten, estuasunik izanez gero bertan babes zezaten. Otxoa Peritz Artiedakoak 1370, 4 libera eta 20 kahitzetan jasotzen zuen esleipena. 1377an, Gorteko alkate Martin Peritz Soltxagakoak hartu zuen haren lekua, eta, 1379an, berriz, Semeno Urorzek, zeina Karlos III.a Nafarroakoak eta Zuria I.a Nafarroakoak berretsi zuten, eta 1430era arte egon zen bertan, izen bereko bi pertsona izan ezik. Joan II.ak Martin Peritz Urotz izendatu zuen haren ordez, 1430eko urte horretan. Beste Semeno Urotz bat agertu zen alkaide 1451n. Arnaut Ozta, Olkozko dorrearen jauna, 1465ean.

1490etik, gutxi gorabehera, Joan Oztaren esku egon zen gotorlekua. Urte horietan ez zen ezagutzen antzinako Gerga izenez, Untzue izenez baizik. Nafarroa konkistatu ondoren, erabat suntsitu zen, Erresumako beste gaztelu eta dorre gotor batzuk bezala. 1514an, 185 dukat ordaindu zitzaizkion Oztari, gaztelu honek eta Elokoak izan zuten denboragatik, eta bertan zegoen goarnizioarentzat ordezkatu behar izan zituen elikagaiak.

XIV. mendean, gaztelu horretako alkaideak Alaitz mendilerroko haurtzaindegia zuen erantsita, baita basoko gehiegikeriengatik ezartzen ziren zigor eta kaloñena ere.

 Ezaugarri fisikoak 
Ohiko defentsez gain (harresi-hesia eta gezileihoetarako aldamioak), gotorlekuak oinplano karratuko dorre bat zuen, harlauzazko teilatua zuena eta noizbait haizeak bota zuena: ur-tanga, kapera, sotoa, ukuilua eta sukaldea.     

 Berreraikitzea eta balioan jartzea 
2017an, Udalaren laguntzaz, indusketa arkeologikoak abiatu ziren lehendik zegoen infirmazioa osatzeko.Indusketei esker hainbat material zati aurkitu ziren, hala nola, hiltzeak, jandako ardi edo ahuntzen hezurrak, eta XIII-XV. mendeetako zeramika beiratuzko zatiak.

2023an, inguruetako boluntarioen laguntzarekin, dorre borobliaren oinarria berreraiki, uharkaren perimetroa sendotzea eta eskailera azaleratu zuten.

 Erreferentziak 


 Ikus, gainera 
 Untzue
 Orbaibar
 Nafarroako Erresuma

 Kanpo estekak 

Kategoria:Untzueko eraikinak
Kategoria:Nafarroa Garaiko gazteluak
Kategoria:Euskal Herriko behinolako gazteluak
Kategoria:Nafarroako historia
Kategoria:Nafarroako Erresumako gazteluak