Itsas gerra

Itsas gerra gatazka belikoen itsas alderdia da. Borroka itsaso, ozeano edo beste edozein ur-gorputz garrantzitsutan gertatzen da, hala nola aintzira handietan eta ibai zabaletan. Gizateriak gerra egin du itsasoan gutxienez 3.000 urtez (K.a. I. milurtekotik). Dirudienez, lehorreko gerra ez dago itsasoaren nagusitasunaren araberakoa, nahiz eta errealitatean baieztapen hori gezurra den. Lurreko garraioak, XIX. mendean trenbide-sistemak iritsi arte, ibai-sistemen eta itsas garraioaren menpekotasun handia izan zuen. Trenbideek mendekotasun horren amaiera zehaztu zuten, eta funtsezkoak izan ziren Erresuma Batuan, Herbehereetan eta Alemaniako iparraldean mundu modernoaren (industrializazioaren) garapen ekonomikoan. Trenek merkantzien eta pertsonen mugimendu masiboa ahalbidetu zuten lehorrean, eta hori gabe Industria Iraultzak ezin izango zuen erabat garatu. 1750. urtea baino lehen, pertsonak eta ondasunak itsasotik (edo lurretik barnealdeko ur-bideetatik) ibiltzen ziren, lurreko bidaiak (ibilgailu hipomobilekin) motelak, nekagarriak eta oso garestiak baitziren. Armadak, hornidura-, munizio- eta bazka-behar izugarriekin (mugitzeko zaldien mende zeudelako), ibai-haranetan eta kostetatik hurbil zeuden eremuetan egon ziren historiaren zati handi batean. Arrazoia agerikoa da, gudarosteak hornitzeko era itsasoak edo ibaiek beren funtzionamendurako eta biziraupenerako (merkantzia-kopuru handia) behar zuten guztia eramaten baitzuten.

Historiaurretik eta antzinako Historiako lehen garaietatik itsasoko gerrari buruzko erreferentzia ugari iritsi zaizkigu. Kondaira homerikoetan nabarmentzen dira bereziki: Iliada, Troiako Gerrari buruzkoa, eta haren jarraipena, Odisea. Persiar Inperioak (indartsua eta elkartua, baina itsas botere propiorik gabea) ezin izan zituen Greziako ahultasuna eta tirabirak gainditu, Atenasko flotaren boterearen aurrean. Flotek beste polis txikiago batzuek indartuta, beti lortu zuen Poleiak (Greziako estatuko hiriak) azpiltzeko saiakera pertsiarrak zapuztea. Feniziar eta egiptoar zibilizazioen boterea eta eragina, punikakoak (erdigunea Kartagon dutenak) eta baita Erromakoak ere, itsasoak kontrolatzeko zuten gaitasunaren mende egon ziren hein handi batean (talasokrazia). Veneziako Errepublikak ere lortu zuen Italiako estatuko hirien aurkarien artean nabarmentzea, ontzigintzan izandako garapenagatik. Baina Mediterraneoak Aro Modernoan izandako gainbeheraren ondorioz (nazioarteko merkataritzaren ibilbide handiak Veneziatik urruti egin ziren, Ozeano Atlantikoan), bere merkataritzan ahuldu zen. Antzeko zerbait gertatu zen Otomandar Inperioaren boterearekin, Zetaren eta, oro har, Mediterraneoaren Ibilbidearen gainbeherarekin lotuta, XVII. eta XVIII. mendeetan. Beste garai batzuetan, itsasoaren nagusitasunak garrantzi handia eman zien herri txikiei eta atzeratuei: hiru mendez (VI-tik IX-era), iparraldeko gizakiek, eskuarki bikingoak deiturikoek, Europako kostak eraso eta arpilatu zituzten, eta Errusia nagusiraino iritsi ziren, Ukrainan eta Konstantinoplan. Itsaso Beltza, Danubio, Don eta Volga itsasoratzen ziren ibai handiak zeharkatu zituzten, eta Gibraltarko itsasartea sarritan gurutzatu zuten. Gibraltar garai hartako Europako erresuma handien artean dago, Mediterraneoan zentratuta, eta Atlantikoan zehar egiten ziren bidaia ozeanikoetan ez ziren hain nabariak, hala nola Herkulesken Zutabeak, itsaso menderakaitz eta ezezagun baterako atea.

Historiako itsas gudu famatu gehienek zuzeneko materialak utzi dizkigute; esate baterako, hondoratzeetatik datozen ontzien hondakinak, itsaspeko arkeologiaren aztergaiak. Itsaspeko ikerketa arkeologikoaren proiektu berri garrantzitsu bat, oraingoz garrantzi eta oihartzun handirik izan ez duena, Ozeano Bareko zenbait ontziren hondoratzeak aztertzea da, Midwayko Guduan hondoratutako Japoniako gerraontziak.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Gerra
Kategoria:Nautika