Arma Kimikoen Hitzarmena

Arma Kimikoen Hitzarmena (AKH) –ofizialki, Arma Kimikoen Garatze, Ekoizte, Biltegiratze eta Erabiltzea Debekatzeari eta Horien Suntsipenari buruzko Hitzarmena–  armak kontrolatzeko helburu duen ituna da, Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundeak (AKDE) kudeatzen duena, Hagan (Herbehereak) egoitza duen gobernu-arteko erakundea. Ituna 1997ko apirilaren 29an sartu zen indarrean, eta, hitzarmenaren bidez, arma kimikoak eta haien aurrekariak eskala-handian erabiltzea, garatzea, ekoiztea, biltegiratzea eta transferitzea debekatzen du, helburu oso mugatuetarako izan ezik –zehazki, ikerketa, medikuntza, farmazia edo babesa–. Hitzarmenaren arabera estatukideen betebehar nagusia debeku hori betearaztea da, bai eta egun beren eskutan dituzten arma kimiko guztiak suntsitzea ere –edukitzekotan–; gainera, suntsitze-jarduera guztiak AKDEren egiaztapenarekin egin beharko dira.

2021eko martxorako, 193 estatu AKHren alderdi bihurtu dira eta, ondorioz, hitzarmen-betebeharrak onartzen dituzte. Israelek, bestalde, akordioa sinatu baina ez du berretsi; NBEko beste hiru estatukidek –Egipto, Ipar Korea eta Hego Sudan–, berriz, ez dute ituna sinatu. Duela gutxi, 2018ko maiatzaren 17an, Palestinako Estatuak AKHra atxikitzeko prozesuari hasi zion. 2013ko irailean, Siria hitzarmenean sartu zen Siriako arma kimikoak suntsitzeko akordio handiago baten baitan.

2021eko otsailerako, munduko arma kimikoen biltegien %98.39a suntsiturik zegoen. Konbentzioak produktu kimikoak ekoizteko instalazioen ebaluazio sistematikoa egiteko xedapenak ditu ere, bai eta beste estatu-alderdi batzuen inteligentzian oinarritutako arma kimikoak erabiltzearen eta ekoizteko salaketak ikertzeko ere.

Gerran asko erabili izan diren baina industrian eskala-handiko erabilera ugari dituzten produktu kimiko batzuk –esaterako, fosgenoa– oso araututa daude; hala ere, badira salbuespen nabarmen batzuk. Esaterako, kloro-gasa oso toxikoa da, baina elementu purua eta helburu baketsuetarako oso erabilia izanik, ez dago ofizialki arma kimiko gisa zerrendatuta. Zenbait estatu-potentziak –adibidez, Siriako Assad erregimena– erregularki produktu kimikoak fabrikatzen eta ezartzen jarraitzen dute borroka-munizioetan; hala ere, kimiko hauek AKHk kontrolatzen dituen bezala zerrendatuta ez dauden arren, edozein substantzia kimiko toxiko arma gisa erabiltzea –bere ekintza toxikoaren bidez heriotzak sortzeko erabiltzen denean–, berez, debekatuta dago itunak. Beste produktu kimiko batzuk –hala nola, fosforo zuria–, oso toxikoak dira, baina legezkoak dira AKHren arabera, betiere indar militarrek toxikotasunarekin erlazioa ez duten testuinguruan erabiltzen denean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Arma Kimikoen Hitzarmenaren testu osoa – AKDE
 Arma Kimikoen Hitzarmenaren sareko testua: artikuluak; Eranskinak, deuseztapen-egutegiak barne – AKDE
 Fitxategiak  – AKDE
 Arma Kimikoen Hitzarmema: Berretsitako herrialdeak – AKDE
 Arma Kimikoen Konbentzioaren webgunea – Estatu Batuak
 Arma Kimikoen Konbentzioa Begirada batean, – Arms Control Association
 Chemical Warfare Chemicals and Precursors – Chemlink Pty Ltd, Australia
 Michael Bothe-ren sarrera-oharra, prozeduraren historia-oharra eta ikus-entzuneko materiala – Nazio Batuen Nazioarteko Zuzenbideko Ikus-entzunezko Liburutegiko Artxibo Historikoa.
 Santiago Oñate Laborderen hitzaldia Arma Kimikoen Hizarmena: Ikuspegi Orokorra – Nazioarteko Zuzenbideko Nazio Batuen Ikus-entzunezko Liburutegiko Hitzaldi-Sorta.

Kategoria:Venezuelako itunak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako itunak
Kategoria:Erresuma Batuko itunak
Kategoria:Ukrainako itunak
Kategoria:Suitzako itunak
Kategoria:Suediako itunak
Kategoria:Espainiako itunak
Kategoria:Esloveniako itunak
Kategoria:Eslovakiako itunak
Kategoria:Serbia eta Montenegroko itunak
Kategoria:San Marinoko itunak
Kategoria:Errusiako itunak
Kategoria:Errumaniako itunak
Kategoria:Portugalgo itunak
Kategoria:Poloniako itunak
Kategoria:Norvegiako itunak
Kategoria:Herbehereetako itunak
Kategoria:Marokoko itunak
Kategoria:Montenegroko itunak
Kategoria:Monakoko itunak
Kategoria:Moldaviako itunak
Kategoria:Mexikoko itunak
Kategoria:Maltako itunak
Kategoria:Ipar Mazedoniako itunak
Kategoria:Luxenburgoko itunak
Kategoria:Lituaniako itunak
Kategoria:Liechtensteingo itunak
Kategoria:Letoniako itunak
Kategoria:Japoniako itunak
Kategoria:Italiako itunak
Kategoria:Irlandako itunak
Kategoria:Islandiako itunak
Kategoria:Hungariako itunak
Kategoria:Greziako itunak
Kategoria:Alemaniako itunak
Kategoria:Georgiako itunak
Kategoria:Frantziako itunak
Kategoria:Finlandiako itunak
Kategoria:Estoniako itunak
Kategoria:Danimarkako itunak
Kategoria:Txekiar Errepublikako itunak
Kategoria:Zipreko itunak
Kategoria:Kroaziako itunak
Kategoria:Txinako Herri Errepublikako itunak
Kategoria:Bulgariako itunak
Kategoria:Bosnia eta Herzegovinako itunak
Kategoria:Belgikako itunak
Kategoria:Azerbaijango itunak
Kategoria:Austriako itunak
Kategoria:Australiako itunak
Kategoria:Armeniako itunak
Kategoria:Andorrako itunak
Kategoria:Albaniako itunak
Kategoria:Giza eskubideen instrumentuak
Kategoria:Gerra kimikoa
Kategoria:Arma kontrolerako itunak
Kategoria:Indonesiako itunak
Kategoria:Malaysiako itunak
Kategoria:Argentinako itunak
Kategoria:Bielorrusiako itunak
Kategoria:Gabongo itunak
Kategoria:Kolonbiako itunak
Kategoria:Liberiako itunak
Kategoria:Senegalgo itunak
Kategoria:Uruguaiko itunak
Kategoria:Brasilgo itunak