Kolore ikusmen

Kolore(en) ikusmena uhin luzera ezberdinez osaturiko argiaren desberdintasunak hautemateko ahalmena da, argi-intentsitatea gorabehera

Kolorearen nozioa giza ikusmenaren araberakoa da; izan ere, daltonismoaren kasuan izan ezik, 400 eta 700 nanometro arteko erradiazio elektromagnetikoa hautematen baitu, erretinako hiru fotohartzaile motatan oinarritutako prozesu kognitibo baten bidez. Gizakiek objektuaren ezaugarritzat jotzen dute kolorea, objektu horretatik jasotzen duten erradiazioa ingurunearekiko  interpretatuz. Ezaugarri horrek esan nahi du ikusmen-sistema gai dela objektutik jasotzen duen argia ebaluatzeko, ingurunetik jasotzen duenari erreferentzia eginez.

Begiaren hondoan milioika zelula daude ingurunetik datozen uhin-luzerak hautematen espezializatuak. Zelula horiek, batez ere kono eta makilek, eguzki-argiaren espektroko elementuak biltzen dituzte, eta bulkada elektriko bihurtzen; ondoren, garunera bidaltzen dituzte nerbio optikoen bidez. Garunak (zehazki ikusmen kortexa, lobulu okzipitalean dagoena) koloreen ikusmena ahalbidetzen du.

Animaliak ere gai dira koloreak ikusteko. Dituzten fotohartzaile-mota kopuruaren arabera, biologoek honela sailkatzen dituzte: monokromatikoak (1), dikromatikoak (2), trikromatikoak (3) eta tetrakromatikoak (4).

 Animalietan
start=0|thumbtime=74|thumb|Ugaztun gehienek bi kolore errezeptore dituzte.
Animalien kolore-ikusmenari buruz hitz egitean berariazko probak behar dira, animaliek ezin baitute hitzez adierazi ikusten dutenaz. Kolorearen definizio operatiboa aplikatu behar diegu, eta ea gai diren erabaki bat hartzeko objektuen espektro-islapenaren ezaugarriaren arabera.

Ikerketak, oro har, ikus-organoetan zentratzen dira nagusiki, eta sentiberatasun espektral desberdineko sentsoreak aurkitu behar dira horietan. Baina baldintza hori ez da nahikoa koloreen ikusmena frogatzeko, hau da, koloredun objektuak bereizteko gaitasuna frogatzeko. Espezie batzuek erreakzio aldaezina dute espektro banaketa jakin batzuen presentziarekiko: nekez esan daiteke koloreak ikusten dituztenik. Ikasteko gai diren espezieetan, kolore ikusmena frogatzen errazagoa da, kolorea aldatuz zigor edo sari bat emanez, eta animaliaren jarrera tonuaren, eta ez distiraren, aldaketarekin bat datorrela ziurtatuz.Evan Thompson, Colour Vision : A Study in Cognitive Science and Philosophy of Science, Routledge, 1995

Ikerketek erakutsi dute espezie askok koloretan ikusten dutela, gizakien kolore ikusmenaren hiru ezaugarriekin:
estimulu akromatikoak (argitasun aldaketa hutsa) zein kromatikoak (eremu espektral baten nagusitasuna) hautematea
aldibereko eta segidako kolore-kontrastea
kolorearen iraunkortasuna hainbat argiztapen-baldintzatan.

+ Oraingo animalien kolore-ikusmenaren kromatismoa Izena  Kono mota kopurua  Espezieak Monokromatismoa  1  Itsas ugaztunak, aotus, Neophoca cinerea. Dikromatismoa  2  Ugaztun gehienak, primateak izan ezik. Trikromatismoa  3  Primate gehienak, Hominidoak barne (gizakiak ere bai), martsupialak, intsektu batzuk (erleak esaterako). Tetrakromatismoa  4  Narrasti, urlehortar, hegazti eta intsektu gehienak. Pentakromatismoa  5  Tximeleta eta bestelako intsektu batzuen espezie batzuk, hegazti batzuk (usoak esaterako).

Gizakiena
Gizakiek hiru zelula fotohartzaile mota dituzte erretinan. Kono izeneko zelula horiek pigmentuak dituzte, eta argi-espektroaren zati jakin batekiko esposizioak deskonposatu egiten ditu eta nerbio-bulkadak sortu, organismoak berriz eratu aurretik. Beraz, gizakiaren eguneko ikusmena trikromatikoa da. Gauez, konoak baino hartzaile mota sentikorragoa erabiltzen du, makila izenekoa, eta ezin ditu koloreak bereizi.

Hiru kono-motak ez datoz bat kolore jalkin batzuekin. Uhin-luzeraren gehienezko sentikortasun espektralaren arabera izendatzen dira: laburra (S, ingelesezko short), ertaina (M, ingelesezko medium) eta luzea (L, ingelesezko long). Espektroko balio bera hartzen duten zelulak egotea, nahiz eta gehienezkoak bat ez etorri, ez da nahikoa kolorea definitzeko. Sortzen dituzten nerbio-bulkadak alderatzeko gai den neurona-sare bat behar da. Prozesu konplexu batek kolorearen pertzepzioa eragiten du. M eta L konoen erantzunen arteko erkatzeak argitasun-sentsazioa sortzen du; horien arteko aldeak ardatz gorri-berde bat ezartzen du, eta M eta L konoen aldeak S konoekiko, berriz, ardatz hori-urdin bat Robert Sève, « 1. Vision des couleurs : Aspects physiques et perceptifs », dans Science de la couleur, Marseilla, Chalagam, 2009, 27 or..

 Daltonismoa

Daltonismoa jatorri genetikoko alterazio bat da, koloreak bereizteko gaitasunean. Afektazio-maila oso aldakorra da: edozein kolore bereizteko gaitasunik eza (akromatopsia) eta gorri-, berde- eta noizbehinka urdin-ñabardurak bereizteko zailtasuna (kolore ikusmen normala dutenek bereizteko gai diren ñabardurak).

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Biggs T, McPhail S, Nassau K, Patankar H, Stenerson M, Maulana F, Douma M. Smith SE (ed.). "What colors do animals see?". Web Exhibits. Institute for Dynamic Educational Advancement (IDEA).
 Feynman RP (2015). "Color Vision". In Gottlieb MA, Pfeiffer R (eds.). Feynman lectures on physics. Volume, Mainly mechanics, radiation, and heat (New millennium ed.). New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-04085-8 – via California Institute of Technology.
 Gouras P (May 2009). "Color Vision". Webvision. University of Utah School of Medicine. PMID 21413395.
 McEvoy B (2008). "Color vision". Retrieved 2012-03-30.
 Rogers A (26 February 2015). "The Science of Why No One Agrees on the Color of This Dress". Wired.

 Borras, J. Gispets, Ondategui, (Oct. 2000). "Visión binocular. Diagnóstico y tratamiento". Alfaomega. Colombia, Bogotá (pp. 45).

Ikus, gainera

Daltonismo

 Kanpo estekak 
Koloreak ikustearen arrazoi posible bat  2006/02/13 Roa Zubia, Guillermo - Elhuyar Zientzia 

Kategoria:Ikusmen-pertzepzioa
Kategoria:Ikusmena