Elikadura-portaeraren nahasmendu

Elikadura-portaeraren nahasmenduak edo elikadura-jokabideen nahasmenduakEuskalterm: [Nutrizioa eta Dietetika Hiztegia] [2016] Osasunaren Munduko Erakundearen Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenaren arabera, bestelako nahasmenduen artean, bi sindrome garrantzitsu biltzen ditu: anorexia nerbiosoa eta bulimia nerbiosoa. Bulimia nerbiosoa ohikoena da eta behin eta berriz janari askorekin betetzean datza. Aldiz, anorexia nerbiosoa, gorputzaren itxuragatik eta argal egon nahi izateagatik oso kezkatuta egotea da. Purgazioa (botaka egitea edo laxanteak erabiltzea) edota kirola eta elikagaiei buruzko arau zurrunekin lotutako nahasmenduak ohikoak dira ere, adibide dira ortorexia, muskulu-dismorfia eta merizismoa.

Elikadura nahasmenduarekin batera gara daitezke antsietatea, depresioa edo jarrera obsesibo konpultsiboa gisako nahasmenduak.

Espainian, elikadura-nahasmenduak dituzten 400.000 pertsona daude eta 12 eta 24 urte arteko nerabe eta gazteak kopuru horren %75a dira. 7 eta 18 urte arteko nerabeen %20ak elikadurari lotutako nahasmendu bat erakusten du. 

Azaroaren 30ean elikadura-portaeraren nahasmenduen aurkako nazioarteko eguna ospatzen da.

 Epidemiologia 
Elikadura-jokabidearen nahasmenduen jatorrian faktore biologikoak, sozialak eta psikosozialak daude; horien artean, leku aipagarria dute emakume izatearen inguruan nerabeek dituzten gatazkak, eta horiekin batera autonomia pertsonala ezartzeko dituzten eragozpenak. Emakumezkoek ehuneko handiago batean pairatzen badute ere, gizonek elikadura-jokabide nahasmenduak izan ditzazkete.

Mikki Kendallen arabera, arrazakeria dela eta, zuriak ez diren komunitateetako neska eta emakumeak, besteak beste, beltzak, asiatikoak edota latinoak diagnostikatuak izateko aukera gutxiago dituzte. Eskala handiko ikerketak egiterakoan, arraza eta etnia ez zuriko pertsonek elikadura nahasmenduekin arazo bera edota handiagoa dutela demostratu egin da. Gainera, talde hauetako kideak arreta eta zerbitzuak jasotzeko aukera gutxiago dituzte.

1990 eta 2020 urte artean elikadura-portaeraren nahasmenduek eragindako heriotzak bikoiztu egin dira mundu mailan. Gaixotasun mentalaren ondoriozko lehen heriotza-kausa da nerabezaroan, baita gaixotasun kronikoaren hirugarren kausa nerabeetan. Arriskuak nahasmenduaren araberakoak dira: anorexiaren kasuan, desnutrizioarekin eta pisu faltarekin harremantzen da; bulimiaren kasuan, purga motarekin; eta betekaden kasuan, obesitatearekin.

COVID-19aren pandemiarekin kasuak ugaritu eta larritu egin ziren. Osakidetzak emandako datuen arabera, 2021. urtean, %62,8 gehitu ziren nahasmendu hauei lotutako lehen kontsultak eta %72,6, pandemiaren aurreko datuekin alderatuta. Ospitalizazioetan ere nabaritu zen igoera, 2018. urtean, 213 izatetik 2021. urtean 325era heldu baitziren kasuak. 

Instagram bezalako sare sozialen eragin kaltegarria ikertzen ari da, nahasmenduak izateko arriskuak areagotzen omen dituztelako, besteak beste, dieta murriztaileak sustatzen dituzten irudiak, memeak eta bideoak erakustean. Fairplay For Kids erakundearen arabera, Instagramen, elikadura-nahasmenduak sustatzen dituzten 90.000 kontu aurki daitezke eta horiek guztiek 20 milioi erabiltzaile inguru dituzte.

 Ondorioak 
Elikadura-jokabidearen nahasmenduen ondorioz arazo medikoak zein emozio-asaldurak gerta daitezke. Honako hauek dira arazo garrantzitsu batzuk:

 Arterietako tentsio baxua, pultsu motela, gorputz-tenperatura baxua, zorabioak.
 Lanugoa agertzea.
 Odol-analisietan aldakuntzak egotea.
 Hilerokoaren nahasmenduak edota galera.
 Osteoporosia.
 Hezurren haztea atzeratzea.
 Hesteetako patologia.
 Potasio gehiegi galtzea, bihotz-kondukzioaren nahasmenduekin eta erritmoaren aldakuntzekin batera.
Beste ondorio batzuk egon daitezke ere, adibidez:

 Libidoa jaistea.

 Arreta Zerbitzuak 
2022an, Osasun Mentaleko Estrategia berriaren eztabaidan, Eusko Legebiltzarrak aho batez babestu zuen elikadura-portaeraren nahasmenekiko arreta hobetzea. 2024tik Euskadik nahasmendu hauek artatzeko bi unitate espezifiko ditu, bat Santiago Ospitalean, bestea Galdakaoko ospitaleetan. Gainera, Donostiako San Juan de Dios ospitalean haur eta gazteentzako eguneko ospitale bat dago. 

Elkarteei dagokionez, anorexia eta bulimiaren aurkako elkarteak daude Bilbon, zein Gasteiz, Donostia eta Arrasaten. Horietatik zaharrena, ACABE Gipuzkoa da eta 1994ean hasi zuen bere jarduna. Iruñean, ABAN Elkartea aritzen da.

 Tratamendua 
Oro har, tratamendu mistoak onuragarriak izan daitezke. Tratamendu horien parte dira: zaintza medikoak, nutrizioari buruzko aholkuak, balorazio psikiatrikoa, medikazioa edota psikoterapia. Kasuaren terapeuta arduradunak esku-hartzearen beharrizan zehatzak erabakitzen ditu, sintomen diagnostikoaren eta intentsitatearen arabera.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Ohiko galderak (Osakidetza)

Kategoria:Elikadura arazoak
Kategoria:Psikopatologia