Kurgan (ehorzketa)

Kurgana ehorzketa mota bat da, hilobi baten gainean artifizialki egindako lurrezko eta harrizko muinoa da. Kurgan hitza turkiar jatorrikoa da, jatorrian "gotorlekua" esan nahi duena, baina gero errusiar arkeologian erabiltzen zelarik tumuluak adieraztera pasatu zen, bereziki Eurasiako estepetako kontestuan. 

 Ezaugarriak 
Kurganak Brontze Arokoak dira tipikoki, eta batez ere Altaiko mendigunetik Kaukasoraino, eta are Errumaniaraino eta Bulgariaraino iristen dira kulturalki. Hala ere, kurganak Eneolitotik hasi ziren eraikitzen, eta tradizioak jarraitu zuen Burdin Aroan, eta are Antzinate klasikoan eta Erdi Aroan, tradizio zahar aktibo batzuk Siberiako hegoaldean eta Erdialdeko Asian ezagutu dituztelarik historialariek.

Oro har, esferaerdiko forma dute, nahiz eta batzuetan oinarriak obalak edo angeluzuzenak izan daitezkeen. Tamaina aldetik, 0,3-0,6 m eta 20 m arteko altuera izan dezakete, eta 3-4 m eta 100 m arteko diametroa oinplanoan. Tumuluaren azpian, gizon garrantzitsuen ehorzketa mota desberdinak egon daitezke, sinpleak zein egituradunak: putzu*, hobi, zista, katakonba eta egurrezko ganbera izan zezketen. Isolatuta egon daitezke, baina askotan oso hilobi ugaritako taldetan biltzen ziren. Ezagunak dira "kurganez" osatutako nekropoli familiarrak, errenkadetan, zirkulu zentrokideetan eta abarretan egindako ehorzketak dituztenak.

Kurgan handiak erregeenak ziren. Kazakhstanen, 200 metroko diametroa izatera irits liteke. Hilobi ikaragarri hauen Kristo aurreko lehen milurtekokoak dira batez ere. Tumuluak neurri aldakorrekoak dira. Tipikoak izan daitezke 7 metrotik 8ra bitarteko diametrokoak, 2 metroko altuerakoak, eta tamaina handi samarrekoak. Siberiako batzuk, 500 metroko oinarri-diametroa eta 20 metroko altuera dute. Ekialdeko kurgan batek 350 metroko oinarria eta 76 metroko altuera dauka, Qin Shi Huangen Mausoleoak.

Batzuetan egitura oso konplexuak dira kurganak espazioaren zatiketak eta barne-ganberak dituzte, eta hainbat aretorekin makrohilobi bat osatzen dute. Hileta-ganberan, egituraren erdian, eliteko kideak lurperatzen ziren, aberastasunekin eta erritu-eskaintzekin, sarritan zaldi eta gurdiekin, baina baita ontziak, armak eta abar. 

 Kurganak eta Aitzinindoeuroparren hipotesia 
Marija Gimbutas arkeologoak proposatu zuen hipotesia, hilobi mota hori erabili zuen lehen herria protoindoeuroparra izango litzatekeela, indoeuropar hizkuntza guztien ama hizkuntzaren seinale liratekeela kurganak. Halaber, herri haiek ,unduko lehen zaldi-hazleen artean zeuden berberak ziren, eta zaldien eta gurdien seinaleak ere ugari dira tumulu askotan. Egiazki, dudarik gabe, indoeuroparren oinordeko diren populazioak bizi izan ziren eskualdeetan kurganak aurkitu dira, protoindoiraniar eta irandar herriekin lotuta bereziki, eszitekin batez ere. 

 Kurgan, Yamna eta beste 
Kurgan kultura da errusiarrek jamna kultura (hilobien hilobiena) deitzen dutena eta Alemanian "Schnurkeramik", "Streitaxkultur" eta "Ockergräberkultur" izenez ezagutzen dutena. "Kurgan" hitzak tumulua esan nahi du ("hügelgrab"), horregatik "kurgan" kulturari "hügelgräberkultur" edo tumuluen kultura ere esaten zaio. Jatorrian, Volgaren beheko arroan eta Asiako estepako gerrikoan hedatu zen, eta beranduago, Itsaso Beltzaren eremuan eta Egeo, Balkanak, Erdialdeko Europa, Balkanak eta erdialdeko Errusiatik haratago hedatu zen arren. Euroasiako kultura indartsu eta iraunkorra izan zen, eta tokiko aldaketak eragin zituen, bai Europako historiaurrean, bai eta Ekialde Hurbilean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Sadurní, J. M.  ( 2024ko otsailaren 09) “Hallan un kurgan de 2.000 años de antigüedad en Siberia”. Arqueología de las estepas. National Geographic. Historia

Kategoria:Turkierazko hitzak eta esaldiak
Kategoria:Indoeuropar kultura
Kategoria:Historiaurreko ehorzketak
Kategoria:Hilobi monumentuak
Kategoria:Heriotzaren arkeologia
Kategoria:Azpiegiturak