Sidonia von Borcke

Sidonia von Borcke (1548–1620) Pomeraniako emakume noblea izan zen eta sorginkeria egotzita epaitu eta exekutatu egin zuten Stettin hirian (gaur egun Szczecin, Polonia). Hil ondoko elezaharretan, emakume txar gisa irudikatzen dute, eta Sidonia Sorgina bezala sartu da literatura ingelesean. Herrialdeko hainbat hiri eta herritan bizi izan zen.

 Ortografia alternatiboak 
Bere izena Sidonie von Bork, Borke edo Borken izenarekin ere idatz daiteke.

 Bizitza 
ezkerrera|thumb|394x394px| Von Borcke familiaren armarria, urrezko koroak daramatzaten bi otso erakusten dituena. Rudolph (2004), p. 161.
ezkerrera|thumb|316x316px| Marienfließ Abadia 1618an.
Sidonia von Borcke Pomeraniako familia noble aberats batean jaio zen 1548an.Riedl (2004), p. 138. Bere aita, Otto von Borcke zu Stramehl-Regenwalde, 1551ean hil zen, eta bere ama, Anna von Schwiechelt, 1568an.Riedl (2004), p. 139.

1600ean bere ahizpa hil ondoren, 1604an hartu zuen egoitza Lutheran Noble Dameles Fundazioan, Marienfließ Abadian, 1569tik eta Protestante Erreformaren ondoren emakume ezkongabeentzako komentua zen tokian.

Lehen, laguntza-ordainketei buruzko hainbat eskaeratan parte hartu zuen, eta, haren arabera, zor zitzaizkion. Bere neba, Ulrich, eta Johann Friedrich, Pomeraniako dukea (1600 hila) akusatuak izan ziren. Epaiketa horietako bat Vienako gorte inperialean ere entzun zen.Riedl (2004), pp. 140-141.

Marienfließ-en bizi zela, Sidoniak gatazka pribatu eta judizial ugari izan zituen bere bizilagunekin (gehienak gazteagoak) eta abadiako administrazioko langileekin.Riedl (2004), p. 142.1606an Magdalena von Petersdorff komentuko prioreak Unterpriorin ( azpi priorea) kargutik kendu zuenean, Bogislaw XIII Pomeraniako dukearen aurrean kargutik kendu zuen.

Bogislaw-k Joachim von Wedel buru zuen Batzorde bat bidali zuen gatazka ikertzera. Riedl (2004), p. 142. Batzordearen eta Sidoniaren arteko interakzioa arazo handi bihurtu zen laster.Von Wedel pribatuan bildu zen Marienfließ Hauptmann (kapitaina) Johannes von Hechthausen-ekin, "suge pozoitsu hura desegiteko".Feudaren amaieran Bogislaw XIII.a hil egin zen 1606an, eta von Petersdorff, von Wedel eta von Hechthausen ere hil ziren (1609an).Riedl (2004), p. 143.

Bi urte geroago, Sidoniak salaketa jarri zuen Agnes von Kleist prioresa berriaren aurka. Kexa horiek Felipe II.ari, Bogislawen ondorengoari, zuzendu zitzaizkien. Aurrekoaren antzera, Filipek Batzordea bidali zuen kexak ikertzera - Jost von Borcke Riedl (2004), p. 143. senidea, Sidoniak aurretik jarritako auzietan parte hartu zuenean umiliatua. Riedl (2004), p. 145.

Batzorde berriak ez zuen gatazka baretzea lortu eta Jost von Borcke-k Marienfließ-eko egoera kaos, mesfidantza, eta noizbehinkako indarkeria gisa deskribatu zuen.Riedl (2004), p. 143.Filipe II.a 1618an hil zen eta Frantzisko I.a dukea izan zen haren oinordekoa. Jost von Borcke Frantzisko epaitegian egoera onean zegoen eta ikerketa batzordeko buru izaten jarraitu zuen. Riedl (2004), p. 144.

1619ko uztailean, Sidonia eta Unterpriorin (priorea) Dorothea von Stettin-en arteko gatazka kontroletik kanpo gelditu zen meza batean, eta bi emakumeak atxilotu egin zituzten. Dorothea von Stettinek orduan Sidoniari sorginkeria leporatu zion, zehazki Wolde Albrechts Marienfließ factotum Branig (1997), p. 172. bati deabruari bere (Sidoniaren) etorkizunaz galdetzera behartu zuelako. Riedl (2004), p. 145.

Gaztetan ijitoekin bidaiatu zuen, hainbat sexu harreman ezegonkor izan zituela jakina zen eta ez zen ezkondu ezkongabea zen seme-alaba batekin. Riedl (2004), p. 145.

Dorothea von Stettinek Anna von Apenburg, bere Marienfließ gelakidea, konbentzitu zuen Sidonia salatzeko.Riedl (2004), p. 143. Garaiko legediaren arabera, Constitutio Criminalis Carolina, bi lekuko izan ziren nahikoa Sidonia eta Wolde zigortzeko. Anak, ordea, akusazioaren alde egin zuen bere deklarazioa zinpean errepikatzeko eskatu ziotenean. Riedl (2004), p. 144.

 Probak 
Sidonia von Borcke eta Wolde Albrechts-en epaiketak Stettin- eko kantxan egin ziren. Entsegu hauek ondo dokumentatuta daude, jatorrizko entseguaren mila orrialde baino gehiago eskuragarri daude Greifswaldeko artxibo batean ( Rep 40 II Nr.37 Bd.I-III ). Riedl (2004), p. 138. Pomeraniako zenbait duken azken ustekabeko heriotzek, sineskeria zabalduta batera, giroa sortu zuten, jendea prest zegoela dukeen heriotzari Sidoniaren ustezko sorginkeriari leporatzeko.Riedl (2004), p. 136. Inachim (2008), p. 65. Hildisch (1980), p. 69. Alborapen hori Pomeraniako dinastia 1637an desagertu Riedl (2004), p. 137.

 Wolde Albrechts 
Wolde Albrechten aurkako epaiketa Sidoniako epaiketaren hitzaurrea izan zen.Albrechts 1619ko uztailaren 28an atxilotu zuten. Abuztuaren 18an, maleficium eta Teufelsbuhlschaft (deabruarekin sexu harremanak) egotzi zizkioten.Irailaren 2an tortura onartu zuen galdeketa egiteko bide legez Magdeburgeko auzitegi gorenak.Irailaren 7an, Albrechtek torturapean aitortu zuen eta Sidonia eta beste bi emakumeri sorginkeria leporatu zien. Riedl (2004), p. 146. Aitormen horiek errepikatu zituen Sidoniaren aurrean Sidoniaren epaiketan, 1619ko urriaren 1ean hasi zenean.

Albrechts sutan erre zuten 1619ko urriaren 9an.

 Sidonia von Borcke 
Sidonia, Marienfließ Abadian preso egon zena, ihes egiten saiatu zen baina huts egin zuen. Bere buruaz beste egiten ere saiatu zen, baina horrek ere huts egin zuen. Riedl (2004), p. 148.

1619ko azaroaren 18an Stettingo kartzelara eraman zuten.

Abenduan 72 salaketa jarri zituzten haren aurka. Riedl (2004), p.149 Hauetako garrantzitsuenak hauek izan ziren:

 bere iloba, Otto von Borcke-ren hilketa Riedl (2004), p. 138.
 David Lüdecke apaiz baten hilketa 
 Filipe II.a Pomerania-Stettin dukearen hilketa (1618an hil zen) 
 Magdalena von Petersdorff-en hilketa, Marienfließ-eko priorea 
 Matthias Winterfeld, Marienfließeko atezaina 
 Heinrich Schwalenberg doktorearen Consistorial aholkulariaren hilketa 
 Katharina Hanow, Marienfließ-eko noble baten paralizazioa 
 igarleekin kontsulta 
 etorkizuneko eta urrutiko gertakarien ezagutza 
 deabruarekin sexu harremanak (ustez animalietan gauzatu zena, hala nola Sidoniaren katua, Chim zuen izena) Riedl (2004), p.149
 praktika magikoak, hala nola " Judasen salmoa " errezatzea (109. salmoa ) eta erratzak sukaldeko mahai baten azpian gurutzatzea 

1620ko urtarrilean, Elias Pauli izeneko gizon bat Sidoniaren defendatzaile izendatu zuten. Ustez hildakoek heriotza naturala izab zutela erakusten zuen defentsa aurkeztu zuen arren, Jost von Borcke eta beste funtzionario batzuk salatu zituzten Sidoniaren adierazpenetatik ere bereizi egin zen.

Epaiketan berrogeita hamar lekuko inguru galdetu zituzten.

Ekainaren 28an Magdeburg auzitegiak Stettin auzitegiari torturak erabiltzeko baimena eman zion. Riedl (2004), p.149 Hala, tortura uztailaren 28an aplikatu zen,  Sidoniak aitortu zuen. Heriotza epaia irakurri zioten exekuzio gunera arrastaka eraman eta gorputza lau aldiz "hautsi" zuten aliketakin.Sidoniak bere aitormena utzi zuenean, abuztuaren 16an berriro torturatu zuten. Riedl (2004), p. 150.

1620ko irailaren 1ean, behin betiko epaia eman zen. Sidoniari heriotza zigorra ezarri zioten, burua moztu eta gero gorpua erretzera. Inachim (2008), p. 65. Riedl (2004), p. 150. Sententzia Stettinen gauzatu zen, errotaren atearen kanpoaldean.  Heriotzaren data zehatza ez da ezagutzen. 

 Fikzioan 
Sidonia hil ondoren, bere patua mitikoa bihurtu zen eta Pomeraniako etxea desagertzearekin lotura handiagoa izan zuen.

Femme fatale gisa irudikatuta, alemanez eta ingelesez egindako fikziozko hainbat lan egin zituen, batez ere XIX. Riedl (2004), p. 137. Johann Wolfgang von Goethe- ren koinatuak, Christian August Vulpius-ek, 1812an Sidonia sartu zuen Pantheon berühmter und merkwürdiger Frauen liburuan (Emakume Ospetsuen eta Nabarmentzekoen Panteoia) liburuan. Vulpius (1812) Amodio gotikoa, Bridgwater (2000), p. 213. Sidonia von Bork, die Klosterhexe, 1847-1848 urteetan idatzi zuen Wilhelm Meinhold Pomeraniako apaiz eta egileak.  Hiru liburukitan argitaratu zen 1848an. Rudolph (2004) p. 155. Full title in German: Sidonia von Bork, die Klosterhexe, angebliche Vertilgerin des gesamten herzoglich-pommerschen Regentenhauses (preview at google books)

Nobela honen ingelesezko itzulpena, Sidonia sorginaren izenburua, 1849an argitaratu zuen Oscar Wilderen amak, Jane Wildek (geroago Lady Wilde izenarekin ezaguna). O'Neill (1985), p. 119. Rudolph (2004) p. 156. Itzulpen hau William Morris- ek bere Kelmscott Press- en argitaratu zuen 1894. urtean Peterson (1984), p. 50. Full title of the English version: Sidonia the Sorceress: The Supposed Destroyer of the Whole Reigning Ducal House of Pomerania (full text at Internet Archive, Google Books and Project Gutenberg). Also referred to as The Convent Witch, a translation of the German subtitle Die Klosterhexe (Daguerreotype of 1848)

Ingelesezko itzulpenek Britainia Handian ospea lortu zuten, britainiar literaturaren historiako beste edozein liburuk parekorik ez zuena. Bridgwater (2000), p. 213. Batez ere, prerrafaeliten kofradian, William Morris, Dante Gabriel Rossetti eta Edward Burne-Jones zeuden, besteak beste, Sidoniarekiko ilusioa Medusa motako femme fatale gisa . Bridgwater (2000), pp. 217-218. Rossettik "etengabe" aipatu zuen nobelatik Bridgwater (2000), p. 216. hainbat kidek eleberrian oinarritutako margolanak sortu zituzten,  ezagunenak Sidonia Von Bork eta Clara Von Bork izan ziren Burne-Jonesek 1860an Bridgwater (2000), p. 218. Sidonia koadroan, Rossettiren andrea Fanny Cornforth izan zen modelo. Bridgwater (2000), p. 220.

Sidoniaren bizitzan oinarritutako eleberriak idatzi zituzten beste egile batzuk Albert Emil Brachvogel (1824–1878) eta Paul Jaromar Wendt (1840–1919) izan ziren. Riedl (2004), p. 137. Theodor Fontane-k (1819-1898)  Sidonie von Borcke eleberria prestatu zuen 1879az geroztik. Hala ere, ez zuen amaitu. Zatiak 1966an argitaratu ziren. Nürnberger (1996), p. 705.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Ikus, gainera 
 Pomerania
 Sorgin-ehiza

 Kanpo estekak 

Kategoria:Exekutatutako alemaniarrak
Kategoria:Sorginkeriagatik heriotza zigorrera kondenatuak