Jokoenea

Jokoenea munduko jokoen museo bat da, non tarteka gai desberdinei lotutako erakusketak egiten diren. Esaterako, xakeen erakusketa, joko zaharrenen erakusketa, mankalen erakusketa…

Museoa zabaltzeko asmoz, izen bereko webgune bat bada sarean. Gune horretan hiru atal nagusi daude: museoko jokoen katalogoa; jokoen historia eta arauak eta, azkenik, jokoei buruzko bestelako informazioak. Jokoetan sakontzeko eta ikasteko 150 liburu baino gehiago dituen biblioteka ere bada, jokoei buruzko informazioa eskura izateko. Museo bizia izateko, gune irekia da jendeak museoa bisita dezan eta, nahi izanez gero, jokoetan aritzeko aukera izan dezan. 

Egoitza fisikoa Donostian dago, Ibaeta auzoan. Patxi Angulo Martin matematika-irakasleak sortu zuen 2018an. 1997an Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala liburua argitaratu zuen munduan zehar aurkitu daitezkeen jokoei buruz, eta 20 urte geroago antolatu du museo hau.

 Ezaugarriak 

Jokoen historia antzinako garaietatik dator, kultura eta garai guztietan aurkitzen ditugu jokoak. Antzinateko jokoak zein joko sortu berriak biltzen ditu Jokoeneak. Euskal kulturan ohikoak diren jokoak ez ezik, guretzat exotikoak direnak ere bildu ditu. Museoko jokoak hainbat arlotan sailkaturik daude: bakar-jokoak, dado-jokoak, domino-jokoak, karta-jokoak, taula-jokoak, gizarte-jokoak, trebetasun-jokoak, zorizko jokoak, osagaiak eta osagarriak. Erakusketa iraunkorrean arlo horietan sailkatutako jokoak ikus daitezke; aldi baterako erakusketan, ordea, gai baten inguruko jokoak ikusiko dira.

Webguneak lau atal ditu. BILDUMA atalak museoko jokoen ezaugarriak azaltzen dituzten fitxak jasotzen ditu. JOKOAK atalean jokoen historia, arauak eta bestelakoak jasotzen dira. DENETARIK atalean jokoen inguruko gaiak agertuko dira. JARDUERAK atalean museotik antolatuko diren ekitaldiak azalduko dira.

Museoko bibliotekak 150 liburu baino gehiago ditu. Liburu batzuk joko bati buruzko monografiak dira; beste liburu batzuek jokoen familia baten ezaugarriak lantzen dituzte; eta beste batzuk orokorki jorratzen dituzte jokoen gaia.

 Museoa sortzeko motibazioa 
Aspaldikoa da ideia. Jokoak erosten hasi zen pixkanaka, zaletasun horretaz jakinda lagunak jokoak oparitzen hasi ziren… Inolako asmo berezirik gabe hasi zen horrelakoak biltzen, baina 1998an Londresera egindako egonaldi batean oso erakargarri egiten zitzaizkion  joko ugari ezagutu zituen. Bertakoek jokoak biltzeko zaletasuna bazutela ere ikusi zuen, azoketan ere bazela mugimendua mahai-jokoen inguruan… Londrestik bueltan jada mundu osoko jokoen bilduma bat egitea erabaki zuen. Horrela garatu zen ideia.

Gainera, jendea Londresko pubetan mahai jokoekin oso lasai aritzen zela ikusi zuen bakoitza bere txokoan, garagardo batekin… Horixe bera egin nahi zuen Patxi Angulok ere: txoko bat, jokoekin, kafe bat edo garagardo bat hartzeko prestatuta… Museo kafetegiaren proiektua bururatu zitzaion hasieran, baina museo bat jartzea erabaki zuen azkenean.

 Mundu zabaleko jokoak 
Jokoenean beste askoren artean 1997an Patxi Angulok argitaratu zuen Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala liburukoak aurkitu daitezke, esaterako hauek:«Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala (PDF)» Angulo Martin, Patxi.  (1997). www.elhuyar.eus, Liburua PDF fitxategian deskargatzeko aukera

 Bakar-jokoak 
Afrikako buru-hausgarria, Bakar-jokoa, Hanoiko dorreak, Pentamino, Soma, Tangram, Txinako bakar-jokoa.

 Dado-jokoak 
Abacum Claudere, Asturuaren etxea, Peruludo, Rapa, Tortolosak.

 Domino-jokoak 
Dominoa, Domino hexagonala, Qwirkle, Tantrix.

 Karta-jokoak 
As Nas, Bezike, Denborazup, Ganjifa, Hanafuda, Jolasmatika, Mah jong, Rumi, Set, Taroka. 

 Taula-jokoak 

 Aurrez aurreko jokoak: Gala, baserritarren xakea, Shaturanga, Shogi (Japoniako xakea), Xiangqi (Txinako xakea), Alkerke, Fanorona, Seega, Abalone, Go edo Weiqi, Mu torere, Reversi, Azeria eta antzarak, Bagh txal, Erasoa, Hnefatafl, Rimau-rimau, Tablut.
 Egituraketa-jokoak: Dama Txinatarrak, Errota-jokoak, Halma, Salta, Havannah, Hex.
 Lasterketa-jokoak: Antzara-jokoa, Asi keliya, Backgammon, Barrikadak, Kerala, Nyout, Partxisa, Patol, Patolli, Saturankam, Senet, Tabula, Ur-eko erret jokoa.
 Mankalak:  Awalé, Bao, Congklak, Dakon, Gabata, Katra, Oware, Pallankhuzi, Wari.

 Jolasteko esapideak 
Joko arruntetan euskaraz erabiltzen diren esapide batzuk bildu zituen Santiago Angulok:
+EsapideaEsanahiJolasean, jokoan aritu, ibili, jardun... Mugimendua eskatzen baitu eta egon hitzak egoera adierazten du.Ausazko jokoa Probabilitate hutsaren araberako jokoaHuts ala bete Bi eskuetako batean zerbait jarriz egiten den zozketan esaten da.Ogi ala ardo Txanpon, harri edo beste zerbait airetara boteaz eta lurrera erortzen utziz egiten den zozketan esaten da.Zotz egin Hau pagotxa, hau! Hori bitsa, hori!Zer dela eta zer dela... Asmakizunen hasieran esaten da.Baietz... / Ezetz... (irabazi, sartu...) Postuetan edota zerbait egin nahian erabiltzen da, aditza infinitiboan jarriz.Tati egin Haurrek eskaini eta ez eman egiten dutenean.Norgehiagoka Lehian, txapelketan ari direlarik esaten da.Buruz buru Bata bestearen aurka ari direnean esaten da.Bitsa / Pagotxa / Zorte ona  Hau pagotxa, hau! Hori bitsa, hori!Balbea / Zorte txarra Hau balbea, hau! Hori balbea, hori!Hiruko lerroa, lauko lerroa Hiruzpalau fitxa lerro berean eta jarraian jartzean dautzan joko batzuen helburuaJana / harrapatua Beste jokalariaren pieza kanporatuJokaldia / partida jan (dugu, dute...) Jokaldia edo partida irabazi(Jokaldia/partida) jana daukat, dauka Irabaztear dagoelarik erabiltzen da.Airez aire eraman (du, eramango duzu) Aise, erraz irabazten denean esaten da.Nagusi IrabazleZuek adinean geratu (gara...) Berdin geratu, berdinduMendean eduki (dauzkat, nauka...) Batek aurkakoak bere menpe ditueneanMenderatu (dituzu.../ gaituzte...) Aurkakoak garaitu, irabaziAurrea hartu (diegu...) Aurkakoen aurretik jarriAldea atera (digute...) Batek aurkakoari diferentzia ateraMarka ondu /marka hautsi Marka hobea lortuAmore eman (amore ematen dut...) Etsi (etsi egiten dut...)Ase (ase naiz...) Joko batean edo asmakizun batean gehiago ezin denean esaten da.Purrukatu (naute...) Jokoetan lur jota utzi, jipoi ederra hartu.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Kanpo estekak 

 Jokoenea.eus webgunea ofiziala

Kategoria:Donostia
Kategoria:Errotaburu
Kategoria:Joko-museoak
Kategoria:Museo-etxeak
Kategoria:Webguneak