Petrolioa agortzea

Petrolioa agortzea putzu, petrolio-eremu edo eremu geografiko bateko petrolio-ekoizpena zeharo gutxitzea da.US Energy Information Administration, Accelerated depletion Hubbert-en gailurraren teoriak aurreko aurkikuntza-tasetan eta ekoizpen-tasa aurreratuetan oinarritutako ekoizpen-tasen iragarpenak egiten ditu.  Hubbert-en kurbek iragartzen dute baliabide ez-berritzaileen ekoizpen-kurbek kanpaia-kurba bat hurbiltzen dutela. Hala, teoria horren arabera, ekoizpen-gailurra gainditzen denean, ekoizpen-tasak gainbehera itzulezin batean sartzen dira.

Estatu Batuetako Energia Informazioaren Administrazioak iragarri zuen 2006an munduko petrolio-kontsumoa 98,3 milioi upel/egun (15.630.000 m3/egun) haziko dela 2015ean, eta 118 milioi upel egunean 2030ean. 2009an munduko petrolio-kontsumoa 84,4 mbd izanik, 2015erako aurreikusitako kontsumo-maila lortzeak urtean% 2,7ko igoera ekarriko luke 2009tik 2015era bitartean.

 Baliabideen erabilgarritasuna 
ezkerrera|thumb|Petrolio gordinaren munduko erreserba frogatuak, 1980-2012 (EIA US)
eskuinera|thumb|Frogatutako munduko petrolio-erreserben eta produkzioaren arteko erlazioa, 1980-2011 (Nazio Batuen IEA)

Munduan petrolio naturalaren hornidura finkatzen da, noski, petrolioa mantsoegi eratzen delako, ateratzen den erritmoan ordezkatzeko.  Milioika urtean, planktona, bakterioak eta beste landare- eta animalia-materia batzuk sedimentuetan lurperatu ziren ozeanoaren hondoan.  Baldintzak zuzenak zirenean —deskonposatzeko oxigeno falta, eta ehorzketaren sakonera eta tenperatura nahikoa—, hondakin organiko horiek petrolio-konposatu bihurtu ziren, eta horiekin batera zegoen sedimentua hareharri, zilar-koloreko harri eta arroka sedimentario porotsu bihurtu zen.  Arroka iragazgaitzek (eskistoak, gatzak edo intrusio ignoak) harrapatu zituztenez, gaur egun ustiatzen diren petrolio-gordailuak eratu zituzten.Abhijit Y. Dandekar.  Petroleum reservoir rock and fluid properties.  CRC Press, 2006. p. 1. 

 Ekoizpena murritzeko ereduak 

Epe labur eta ertainean, petrolio-ekoizpenaren gainbehera aurreikus daiteke inguruabar geologikoetan, gobernu-politiketan eta ingeniaritza-praktiketan oinarrituta. Deklinazio-kurbaren forma aldatu egiten da putzu, eremu edo eremu-multzo baten arabera.  Epe luzera, aurrerapen teknologikoek aurre egin diete aurreikuspen batzuei. Fracking teknika agertu zenean aurreikuspen batzuk aldatu egin ziren.

 Eremu anitzeko ekoizpenaren beherakada 
Petrolio gehiena petrolio-eremu oso handi gutxi batzuetan dago. Hubbert-en gailurraren teoriaren arabera, produkzioa hasieran poliki-poliki hazten da, gero eta azkarrago igotzen da, geroago moteldu egiten da eta berdindu egiten da, gailurrera iritsi arte, eta ondoren produkzioa pixkanaka gutxitu egiten da hasieran, eta azkarrago gutxitu egiten da geroago. Grafikoki kanpaia edo ezkila forma duen kurba batez irudikatu daiteke. Azken fasean, produkzioa sarritan beherakada esponentzialean sartzen da, eta gero eta beherakada nabarmenagoa da. Petrolioaren ekoizpena ez da inoiz zero izatera iritsiko, baina azkenean oso baxua izango da eta, halako batean, ekonomia aldetik ustiatzen segitzea merezi ez duen unea iritsiko da. 

Hubbert-en teoriaren kurba etorkizunerantz mugitzeko, kurba hau alda dezaketen faktoreak honako hauek lirateke:
 Eskaria gutxituko luketen faktoreak 
 Petrolio eskari eskasa, kurbaren malkarra murriztu eta bere gailurra etorkizunera bultzatzen duena. Eskaria murriztu egiten da krisi ekonomikoetan, eskaria murriztu egin zen Covid-19 pandemiaren garaietan ekonomia hoztu zenean.
 Erregai fosilen alternatibak sortuko balira, biomasa, bio-erregaiak, berriztagarriak, etab., horrek erregai fosilen eskaria gutxituko luke eta Hubbert-en kurba etorkizunerantz mugituko luke.
 Prezio biziak igo egiten dira produkzioaren gailurra lortzen denean, ekoizpenak ez baitu eskaera asetzen. Prezioen igoerek eskariaren beherakada handia eragin dezakete; hori kurbaren goiko aldean gerta daiteke. Prezio altuek eskaria murriztu dezakete. (Baina aldi berean, prezio altuak eskaintza handitzeko estimulu dira).
 Gobernu-politika batzuek eskaria gutxituko lukete ekoizleei kutsatzeagatik-edo zergak igotzeagatik, kanpokotasun negatibo batzuk monetizatuko balira, etab.

 Eskaintza handituko luketen faktoreak 
 Zulaketa teknologia berriak garatzeak edo ohiko ez den petrolioaren merkaturatzeak beherakadaren gogortasuna murriztu dezake hasieran aurreikusitakoa baino petrolio gehiago ekoizten baita.  Horrelakorik gertatu zen AEBetan, Donald Trump presidente zen garaietan, (Ikus "fraking", haustura hidrauliko).
 Erregai fosilen prezioek gora egingo balute, putzu berriak bilatzeko inbertsio handiagoak egingo lirateke eta teknika berriak erabiliko lirateke prezio baxuagoetan merezi ez duten putzuak ustiatzeko.
 Gobernu-politika batzuek eskaintza handituko lukete ekoizleei zergak murrizteagatik, kutsatzea monetizatuko ez balitz, etab.

 Petrolio-putzuen ekoizpena murriztea 
eskuinera|thumb|150x150px|Petrolio-ekoizpenaren kurba teorikoa gainbehera esponentziala duen putzu baterako
Banakako petrolio-putzu batek bere erritmo maximoan ekoitzi ohi du bizitzaren hasieran; ekoizpen-tasak behera egiten du, kopuru errentagarririk sortzen ez duen punturaino. Beheranzko kurbaren forma olio-biltegiaren eta andelari eragiteko mekanismoaren araberakoa da. Ur-hobietako eta gas hobietako putzuek ia erritmo konstantean jaisten dira, infiltrazio-ura edo zabaltzen ari den gas-tapoia putzura iristen den arte, eta, ondorioz, petrolio-ekoizpena bat-batean murrizten da. Gas-soluzioaren unitateko putzuek eta petrolioa zabaltzeko unitateko biltegiek beherakada esponentzialak edo hiperbolikoak dituzte: hasieran jaitsiera azkarrak, eta gero berdinketa.Norman J. Hyne, Nontechnical Guide to Petroleum Geology (Tulsa: PennWell, 2012) 435-437.

Zenbait faktore ez-geologikok ere eragin diezaiokete petrolio-putzu baten ekoizpen-kurbari:

 Merkatu-eskaririk edo gobernu-erregulaziorik ez izateagatik, murriztu egin daiteke. Horrek gutxitu egiten du murrizketa-tasa, baina ez da nabarmen aldatuko putzuaren guztizko ekoizpena.
 Haustura hidraulikoa (fraking-a) edo azidotzea ekoizpena izugarri handitzeko erabil daiteke, eta putzu jakin bateko erreserba berreskuragarriak handitu ditzake.
 Petrolio eremu bat bigarren edo hirugarren mailako berreskuratze-proiektu baten xede izan daiteke.

 Petrolio-hobien ekoizpena murriztea 
Banakako petrolio-putzuak zenbait putzutako petrolio-eremuetan egoten dira normalean. Banakako putzuekin gertatzen den bezala, petrolio-hobien ekoizpen-kurbak aldatu egiten dira geologiaren eta haiek garatzeko eta ekoizteko moduaren arabera. Eremu batzuek ekoizpen-profil simetrikoak dituzte kanpai moduan, baina ohikoagoa da ekoizpenaren inklinazio-aldia txikiagoa eta handiagoa izatea ondorengo jaitsiera baino. Ekoizpenaren erdia baino gehiago eremu bat gailur edo goi-ordoki batera iritsi ondoren gertatzen da. Eremu askotako ekoizpen-profilek gailur desberdinak dituzte, baina petrolio-hobi erraldoietan ohikoagoa da produkzioa iristea eta behegain bati eustea gutxitu aurretik. Eremu bat txikitzen denean, normalean, gutxitze esponentziala izaten du.Mikael Hook, May 2009, Depletion and Decline Curve Analysis in Crude Oil Production, Licentiate Thesis, Department for Physics and Astronomy, Uppsala University, p.70. Beherakada hori murriztu ahala, ekoizpenak nahiko tasa baxuetan jarrai dezake. Zenbait petrolio-eremu AEBn. 100 urtetik gora ekoitzi dituzte. Pennenergy.com history for McClintock No. 1 oil well which began first producing oil in August 1861. Florence Field, near Canon City, Colorado, was discovered in 1876.

Petrolio-eremua ekoizteko kurbak hainbat faktorek alda ditzakete:

 Ekoizpena merkatuko baldintzen edo gobernuaren araudiaren arabera alda daiteke.
 Bigarren mailako berreskuratze proiektu batek, hala nola, uraren edo gasaren injekzioa, eremuko presioa handitu dezake eta petrolioaren eskurapena handitu.
 eremuak petrolioa eskuratzeko proiektu hobea izan dezake, hala nola, disolbatzaileak, karbono dioxidoa edo lurruna injektatzeko putzuak zulatzea. Horrek arrokatik petrolio gehiago ateratzea ahalbidetzen du, eremuko azken produkzioa handituz. (Ikus "fraking", haustura hidrauliko).

 Eremu anitzeko ekoizpenaren beherakada 
Petrolio gehiena petrolio-eremu oso handi gutxi batzuetan dago. Hubbert gailurraren teoriaren arabera, produkzioa poliki-poliki hasten da, gero eta azkarrago igotzen da, gero moteldu egiten da eta berdindu egiten da gailurrera iritsi arte, eta ondoren produkzioa pixkanaka gutxitu egiten da da hasieran eta azkarrago gutxitu egiten da geroago. Azken fasean, produkzioa sarritan beherakada esponentzialean sartzen da, eta gero eta beherakada nabarmenagoa da. Petrolioaren ekoizpena ez da inoiz zero izatera iritsiko, baina azkenean oso baxua izango da eta ekonomia aldetik ustiatzen segitzea merezi ez duen unea iritsiko da. 

Kurba hau alda dezaketen faktoreak honako hauek dira:

 Petrolio eskari desegokia, kurbaren malkarra murriztu eta bere gailurra etorkizunera bultzatzen duena.
 Prezio biziak igo egiten dira produkzioaren gailurra lortzen denean, ekoizpenak ez baitu eskaera asetzen. Prezioen igoerek eskariaren beherakada handia eragiten badute, kurba goiko aldean gerta daiteke.
 Zulaketa teknologia berriak garatzeak edo ohiko ez den petrolioaren merkaturatzeak beherakadaren gogortasuna murriztu dezake hasieran aurreikusitakoa baino petrolio gehiago ekoizten baita.  (Ikus "fraking", haustura hidrauliko).

 Amerikako Estatu Batuetako produkzioa 
Estatu Batuetako petrolio ekoizpena, Alaska baztertzen bada, Hubbertren kurba teorikoa  behera hasi zen duela hamarkada batzuk, baina gaur egun  ustiaketa teknika berriek, (ikus "fraking", haustura hidrauliko), kurba desbideratu dute. AEBetako petrolio ekoizpenak goia jo zuen 1970ean eta 2000ko hamarkadaren erdialdera 1940ko hamarkadara jaitsi zen. 1950ean, Amerikako Estatu Batuek munduko petrolioaren erdia baino gehiago ekoizten zuten, baina 2005erako proportzio hori % 8ra jaitsi zen. 2005ean, AEBetako petrolio gordinaren inportazioak goi mailako tasak izan zituzten barne ekoizpenaren bikoitza; harrezkero, AEBetako petrolio ekoizpena handitu egin da, eta inportazioak % 41 jaitsi dira. US Energy Information Administration, US net imports of crude oil.

1970ean produkzioaren gailurra Hubbert-ek 1956an aurkeztu zituen bi proiekzioetako batek aurreikusi zuen. 1972rako AEBetako barne produkzioari buruzko inportazio kuota eta kontrol guztiak kendu ziren. Hala eta guztiz ere, eta 1973ko petrolioaren krisian prezioak laukoiztu ziren arren, produkzioaren beherakada ez zen alderantzikatu 48 estatuetan 2009ra arte. Petrolio gordinaren ekoizpena gero eta nabarmen igo da 2009tik 2014ra bitartean, beraz, 2014ko urrian AEBetako petrolio ekoizpenaren tasa 2008ko batez besteko tasa baino % 81 handiagoa zen. US Energy Information Administration, US crude oil production.

AEBetako benetako produkzio kurba Hubbert-en 1956 kurba modu desberdinez aldatzen da:

 Petrolio soberakinak merkatuan gaineratikoa sortu zutenean eta prezio baxuak eskaera eta produkzio kurbak areagotzen hasi zirenean, hala nola, Texas Railroad Commission bezalako agentzia arautzaileek produkzioa geldiarazteko urratsak egin zituzten. 
 Kurbak aurreikusitakoa baino tasa altuagoa eta puntu zorrotzagoa izan zuen.
 Ekoizpena 1970aren ondoren jaitsi zen, baina suspertzen hasi zen eta 1988an bigarren mailako beheko gailurra lortu zuen. Hori gertatu zen Alaskako Prudhoe Bay zelai supererraldoia 1968an soilik aurkitu zelako eta Trans-Alaska Pipeline System (TAPS) 1977ra arte amaitu ez zelako. 1988. urtearen ondoren, Alaskako produkzioa goia jo zen eta AEBetako ekoizpen osoa gutxitzen hasi zen berriro. 2005erako Prudhoe Bay-k bere petrolioaren % 75 baino gehiago ekoiztu zuen.
 Produkzioaren hazkundea 2010eko hamarkadan

 Munduko petrolio ekoizpena 
AEBetako 1970eko produkzio gailurrak jende askok munduko produkzio gailurra noiz gertatuko zen zalantzan jartzen hasi zen. Munduko ekoizpenaren gailurra Peak oik izenarekin ezagutzen da munduan zehar, eta Peak oil nazioartean, hainbat hizkuntzatan, erabiltzen den terminoa da. Baita euskaraz ere.

 Munduko petrolio gailur baten balizko ondorioak 
Petrolioaren ekoizpenaren gailurrak mundu osoko petrolio eskasia eragin dezake, eta antzemateko zaila izan daiteke eskaria jaitsi egiten delako prezioen igoerarekin batera. Iraganeko eskasia aldi baterako hornikuntza urritasunetik zetorren arren, Hubbert-en gailurra zeharkatzeak petrolioaren ekoizpena gutxitzen jarraituko duela esan nahi du, eta produktu horien eskaera murriztu egin behar da eskaintza asetzeko. Eskasia horren ondorioak gainbehera tasaren eta alternatiba eraginkorrak garatzearen eta hartzearen araberakoak izango lirateke.

 Hondamendia 
Erregai fosilak erabiltzeak gizakiak kentzen parte hartzea ahalbidetzen du, hau da, ordezkatzen ari den baino erritmo handiagoa duen energia kontsumoa. Industria ekonomia, ekonomiaren lehen sektorea, bigarrena eta hirugarrena, gaur egun, petrolioaren menpe daude, sektore guztiek behar dituzte erregai fosilak erregai eta materia kimiko oinarrizko gisa. Adibidez, Ameriketako Estatu Batuetako garraioaren % 90 baino gehiago petrolioari esker egiten da. 

1940ko hamarkadaz geroztik, nekazaritzak izugarri handitu du bere produktibitatea, pestizida kimikoak, ongarriak eta mekanizazio handiagoari esker. Prozesu horri Iraultza Berdea deitu zaio. Elikagaien ekoizpena handitzeari esker, munduko populazioa izugarri hazi da azken 80 urteotan. Modu esponentzialean hazi da munduko populazioa eta munduko hainbat produktuen ekoizpena. Pestizidak petrolioaren mende daude osagai kritiko gisa, eta ongarri modernoek gas naturala behar dute.  Nekazaritzako makineriak ere petrolioa behar du, diesel motorrak elikatzeko-eta.

Erregai fosilen erabilera gehienak edo guztiak nekazaritzan nekez ordezka daitezke.  Adibidez, nekazaritzari erregai fosilen ekarpen handiena gas naturala hidrogeno-iturri gisa erabiltzea da, Haber-Bosch ongarriak sortzeko prozesuan.  Gas naturala gaur egun eskura dagoen hidrogeno-iturri merkeena delako bakarrik erabiltzen da hidrogenoa sortzeko; beste iturri batzuk, hala nola eguzki-energiak bultzatutako elektrolisia, erregai fosilen mende egon gabe ongarriak sortzeko erabil litezke.
Petrolio-urritasunak "nekazaritza organikoko" metodoak murriztera behartu dezake. Metodo horiek intentsiboagoak izan daitezke eskulanean, eta biztanleria hiriguneetatik landa-eremuetara lekualdatu beharra egon daiteke. Horrek aldatu egiten du industria-gizarteetan nagusi izan den urbanizaziorako joera; hala ere, nekazaritza ekologikoko metodo modernoak erabiltzen dituzten nekazari ekologiko batzuek ohiko nekazaritzak dituen errendimenduak baino askoz handiagoak direla jakinarazi dute, baina ongarri kimiko artifizialak edo pestizidak erabili gabe.Comparison of Organic and Conventional Corn, Soybean, Alfalfa, Oats, and Rye Crops at the Neely-Kinyon LTAR Site-2001

Petrolioaren murrizketaren beste ondorio bat garraio- eta etxebizitza-azpiegitura modernoan gerta daitekeena da. Mundu garatuko biztanleriaren zati handi bat aldirietan bizi da, autoan pentsatuz diseinatutako dentsitate txikiko kokalekuetan.  Arazo horri aurre egiteko mugimendu batek, "Hirigintza Berria" izenekoak, dentsitate handiagoko auzoetan aldiriak garatu nahi ditu, aldiri berriak dentsitate handiko bihurtzeko, eta erabilera mistoko etxesailak erabili nahi ditu.

 Atzeraldia 
Agertoki apalago batek, agortze-tasa motelagoa edo energia-iturri alternatiboetaranzko trantsizio leunagoa suposatuz, zailtasun ekonomiko larriak eragin ditzake, hala nola atzeraldia edo depresio ekonomikoa, energiaren prezio altuenen ondorioz. Inflazioa petrolioaren prezio-gailurrekin ere lotu da.  Hala ere, ekonomialariak ez daude ados elkarte honen indarrarekin eta kausekin. Ikus Energia-krisia.

 Elikagaien prezioen igoera 
Petrolioaren prezioak igotzeak elikagaien prezioak hiru modutan igotzea dakar. Lehenik eta behin, ekipamenduen erregaiaren kostuak garestitu egiten dira. Bigarrenik, garraio-kostuak handitu egiten dira gehitzen dituzte. Hirugarrenik, petrolioaren prezioen igoeraren ondorioz, nekazariak elikagaien laborantza ekoiztetik bioerregaien laborantza ekoiztera igaro daitezke, eta horrek jakina elikagaien eskaintza murriztu eta prezioak igoko lituzke.Food versus fuel debate escalates  Eskaintzaren eta eskariaren legeak dio nekazari gutxiagok ekoizten badituzte elikagaiak, elikagaien prezioa igo egingo dela.

 Ordezkapena 
Zenbaiten ustez, litekeena da petrolioaren ordez energia berriztagarriak erabiltzea XXI. mendearen lehen erdian.A Plan to Power 100 Percent of the Planet with Renewables Ordezko erregaia hidrogenoa izango litzateke ziurrenik. Hidrogenoaren ekonomiak, orduan, petrolioan oinarritutako egungo ekonomia ordezkatuko luke. Ordezko beste erregai bat biogasa da, metanoz osatua. Metanoak -161 °C-ko irakite-puntua du, eta ez 252,87 °C-ko hidrogenoa. Hori dela eta, askoz errazagoa da metanoa kondentsatzea.

Beste pertsona batzuen ustez, "hidrogenoaren ekonomiaren" ideia akats handia da. Hidrogeno konprimituak 5,6 megajouleko energia-dentsitatea du litroko.  Robert Zubrin-ek bere Energy Victory: Winning the War on Terror by Breaking Free of Oil lanean energia metatzeko hidrogenoa erabiltzeak dituen arazo praktikoak aztertu ditu. Hidrogenoa biltegiratzeko oso modu pobrea dela uste du, eta bateriak, metanola edo eter dimetilikoa hobeak izango liratekeela defendatu du.  Puntu hori  Beyond Oil and Gas: The Methanol Economy liburuan ere David MacKay-k azpimarratzen du.by George A Olah, Aiain Goeppert, G. K. Surya Prakash, 

Energia geotermikoa energia iraunkorreko iturri bat da, eta hidrogenoa sortzeko erabil daiteke.  Horretaz dihardu David MacKayk Sustainable Energy: Without the Hot Air, chapter 16 liburuan.  David MacKay-k  erakutsi du energia geotermikoak modu iraunkorrean soilik eman ditzakeela munduko beharren zati txiki bat.  Foku geologiko jakin batzuetan (Islandian, esaterako), geotermiak zentzu handiagoa du.

Eguzki-energia energia-iturri agortezina da. Eguzki-energia gehiago iristen da orduro Lurraren azalera munduan urtebetean kontsumitzen den energia baino.Solar Energy Facts Hamar mila handiz energia gehiago iristen da eguzkitik gizarte guztiek kontsumitzen dutena baino, baina iristen zaigun eguzki energia kontzentratzea eta behar den tokietara eramatea ez da batere lan erraza. Eguzki-energia erabiltzeak –energia eolikotik nahiz eguzki-energia bidez lor daitekeen energia– bizpahiru erronka ditu: energia kontzentratzea, energia garraiatzea eta energia gordetzea. Energia (1) erregai gisa biltegiratu behar da etorkizunean erabil daitekeenerako, edo (2) zuzenean elektrizitate gisa garraiatu behar da, transmisio-lineen bidez. Eguzki-energiak eta energia eolikoak daukaten beste arazo bat sortzerakoan bertan dago; ez baitago kontrolik eguzkiak noiz egingo duen distira edo haizeak noiz joko duen nahikoa indartsu. Hala ere, eguzki-energia kontzentratuko zentral batzuek biltegiratze termikoa erabiltzen dute, eta energia modu eraginkorrean biltegira dezakete 24 ordu arte.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
  Antonio Turiel. Petrocalipsis. Crisis energética global y cómo (no) la vamos a solucionar. Alfabeto Editorial. 2020. 978-84-17951-10-8
  Kenneth S. Deffeyes. Hubbert's Peak : The Impending World Oil Shortage, Princeton University Press (2003ko abuztuaren 11).
  Richard Heinberg. The Party's Over: Oil, War, and the Fate of Industrial Societies, New Society Press.  
  Matthew R. Simmons. Twilight in the Desert: The Coming Saudi Oil Shock and the World Economy, Wiley (2005eko ekainaren 10a).  
  David MacKay. Sustainable Energy - without the hot air, UIT Cambridge, (2009ko maiatza).

 Ikus, gainera 

 Ikatza agortzea.
 Hubbert-en teoria.
 Petrolioaren gailurra.

 Kanpo estekak 
  The Oil Crash (Antonio Turielek gaiari buruz dibulgazio artikuluak argitaratzeko erabiltzen duen bloga).
  Psikologia ebolutiboa eta petrolio-gailurra: Michael Mills doktoreak gizateriarentzat "gorantz doa" inspiratutako malthusiano bat
  Ameriketako Estatu Batuek egin al dezakete energia-segurtasunerako bidea? (Energia Segurtasunaren Egunkariaren 2008ko abenduko alea)
  Petrolioaren eta gas naturalaren agortzea: munduko galderarik serioena (2003ko ekainaren 12an argitaratua)
  Energy Esport Database - A visual review of production and consumption trends for individual; British Petroleum Statistical Review liburutik hartua.

Kategoria:Pages with unreviewed translations
Kategoria:Energia ekoizpen
Kategoria:Petrolioa
Kategoria:Energia
Kategoria:Energia alternatiboa
Kategoria:Energia berriztagarriak
Kategoria:Energia eta ingurugiroa
Kategoria:Eskasia