Berreagako barruti gotortua eta nekropolia

Berreagako barruti gotortua eta nekropolia multzoa Berreaga mendian, Mungia , Gamiz-Fika eta Zamudio udalerrien lurretan dagoen Burdin Aroko aztarnategi arkeologikoa da.

 Kronologia eta ezaugarriak 
Herrixka eta nekropoliak K.a. II. eta I. mendekoak dira, Burdin Aro amaierakoak, alegia.. XX. mendean aurkitu ziren, Bizkaiko Karta arkeologikoa osatzeko ikerketaren baitan, eta 80. eta 90.hamarkadetan lehen indusketak egin zituzten.

Gotortutako esparrua Bizkargi menditik Txorierriko harana inguratzen duen mendikatean kokatuta dago, Mungiarekin muga egiten duen ipar aldean hain zuzen ere. Oso kota altuak ez eduki arren, halako goi-talaia moduko bat da, mendikatearen alde bietara dagoen ikuspegia menderatzen duena. Gainera, haranaren luzera-ibilbidea kontrolatzen du, bai eta inguru honetatik Artebakarra mendatean zehar Mungiara igarotzeko pasabidea ere. Hego-ekialdeko muturrean, nekropolia dago.

Ingurua gaur egun pinudiz eta bestelako zuhaiztiez estalita dago, gehienak zuhaitz-landaketak. Toki batzuetan, ipar-ekialdeko aldean batik bat, sastrakak ikuspegia eta sarbidea eragozten ditu.

Harresia eta horren ondoan U forma duen lubanarroa agertu ziren. Zeramikazko materiala, oso zati txikitan, eskaini zituen aztarnategiak, eskuz eta tornuz landutakoa, soila, zeltiberiar motakoa eta baita erromatarren Terra sigilatta. Horiez gain, beste aztarna batzuk aurkitu izan dira: burdin noduluak, brontzezko zati batzuk (balizko tatxeta), ikatzak, errautsak, harrizko egitura sinpleak, harkaitzean egindako mozketak edo moldaketak, paldoei leku egiteko zuloak (egurrezko etxeren, ekoizpen eraikinen edo gelen aztarnak izaten direnak) , lur gorritua (sua egon denaren aztarna), besteak beste. Badirudi Espainiako 36ko gerlan lurra asko mugitu zutela lubakiak egiteko, Bilboko Burdin hesia delakoaren baitan, eta horregatik lurrazal batzuk kronologikoki nahastuta egon daitezke.

Ingurunean hilobi-zista bat aurkitu zuten aire zabalean

 Hilarriak 
Berreagako hilarriek multzo berezia osatzen dute. Bizkaiko multzorik garrantzitsuena da eta oso esanguratsua da, hilarrien osagai dekoratiboen artikulazioa Bizkaiko Nerbioi eta Oka ibaiek mugatutako lurraldekoak baino ez baita. Eguzki-sinbologia daukate eta ez da ziurra zenbat diren, horietako askoren kasuan, zatiak besterik ez dituztelako topatu. Marrazki bera errepikatzen da maiz:bi lerro tartekatu gurutzatzen dira, gurutze-formako motibo bat osatuz.

Eskualde horretako estelak kontuan hartuta, pieza prismatikoen artean sar daitezkeen zizelkatu gabeko euskarriak alde batera utzita, oinarrizko bi mota bereizten dira: estela trapezoidalak eta hilarri diskoideak. Hasieran pentsa zitekeenaren aurka, erromatarren aurreko Bizkaiko hilarria trapezoidala da funtsean ( % 90), eta disko-tipoak gutxiengoa dira ( % 10).  Bloke lodiak erabili ziren hilarriak sortzeko, eta ondo landu ziren forma erregularrak eta azal leunak lortzeko. Marrazkiak tailatuta daude, batzuetan, arrakala sakon eta zuzenak marraztu ziren, eta beste batzuetan behe erliebeak tailatu irudi geometriko konplexuagoak lortzeko.

Nerbioi eta Oka (edo Deba) ibaien artean dagoen estelen multzo hori leku hauetan identifika daiteke: Lemoa, Zaratamo, Meñaka, Errigoiti, Fruiz, Munitibar, Arrieta, Busturia, Forua, Gorliz, Dima eta Gastiburuko aztarnategia (Arratzun), Kronologikoki, estela mota hauek K.a. I. mendetik K.o. IV edo V. mendera artekoak dira; erromatar eraginez hasiko ziren eta Behe inperioan berrerabili omen ziren edo erromatar moduekin nahastuta iraun zuten. Disko formakoak daude, baina gehienak eta prisma formakoak dira.

2021. urtean, Kultura Ondarearen Zentroak aginduta, indusketa egin zen gunearen balioa hobeto ezagutzeko eta ondoren ez da indusketarik egin eta harresiaren eta nekropoliaren hondakinak estali ziren, egin daitezkeen esku-hartzeen zain babesteko. Aurkitutako hilarriak, aldiz, Bilboko Arkeologi museoan ikus daitezke.

Kasu batean behintzat, soilik erretikulak edo marra bertikalak eta horizontala dituen estela bat aurkitu da. Kasu horretan, aurretik egindako eta teknikoki hobeto gauzatutako estela bat aprobetxatu zuten erretikula egiteko. Horrelako erretikulak, gainazalean marra zuzen, fin eta azalekoez osatuta,  beste gune batzuetan ere aurkitu ere, erromatarren aurreko guneetan, eta, akaso, erromatartze hasierako garaiko batzuetan. Kronologiak ez dira erabat ziurrak, ez eta pieza horien arteko erlazio kronologiko, kulturala edo funtzioak.

 Kultura ondarea izendapena 
2013ko uztailaren 16an Eusko Jaurlaritzak bertoko Herrixka Gotortuaren eta Nekropoliaren Gune Arkeologikoa monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura OndasunaKultura Ondasun izendapena EHAAn, monumentu-multzo kategoriarekin.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Berreagako Herrixka gotortua. Fitxa zenbakiak: 31, 9, 8. Ondarea. Kultura Ondarearen Zentroa. Kultura ondarea. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila.Eusko Jaurlaritza.
 Estela de Berreaga. Bizkaia Arkeologia Museoa

Kategoria:Euskal Herriko Burdin Aroa
Kategoria:Bizkaiko historia
Kategoria:Mungia
Kategoria:Gamiz-Fika
Kategoria:Zamudio
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak