Errioxako etimologia

Errioxa Euskal Herriko edo  Espainiakoaren toponimoa argitzeko teoria desberdinak daude. Gaur egun Espainiako Autonomia Erkidegoa den lurraldea, historikoki ere Nafarroako Erresumaren parte izan zen. Amerikako konkistarekin batera, Errioxako migratzaileek eramanda, bestetik, toponimoa zabaldu egin zen; Espainiako Almerian, Argentinan, Perun, Txilen badira ere toponimo horrekin izendatutako lekuak.

 Etimologia konplexua 
Hipotesi desberdinak garatu dira hitzaren jatorria argitzeko. Hauek dira ezagunenak:
 Mikel Gorrotxategi: euskal toponimo batetik sortu zen, oja hitzatik alegia; garai batekin hitz horrekin 'oihan'etik zetorren.
 Beste egile batzuek ere toponimoa euskaratik datorrela esanez, herria eta ogia hitzetatik etorriko, «ogiaren lurra» esateko.
 Rivalia hitzatik datorrela hipotesia, «erreken lurra».
Dena dela, egile asko hitzaren esanahia eta etimologia bilatzen saiatu dira. Batzuk aipatzeagatik Florian Ocampo XVI. mendean, Rodrigo Méndez Silva XVII. mendean, Mateo Anguiano XVIII. mendean, Ángel Casimiro de Govantes XIX. mendean, Marcelino Menéndez Pidal eta Merino Urrutia XX. mendean, Eduardo Aznar Martínez XX. mendean...

 Gorrotxategiren azterketa 
Errioxak euskal etimologia duela dirudi. Mikel Gorrotxategi Euskaltzaindiko Onomastika Batzordeko idazkariak dioenez, «erdal toponimo bat da, euskal toponimo batetik sortua». tik dator, eta oja badirudi euskarazko 'oihan'etik datorrela, Errioxako Oja haranean euskaraz bizi baitziren XIV. mendera arte. Errioxako Oja haranean euskaraz bizi baitziren XIV. mendera arte. «Ojacastro eta Ezkarai inguruan foru bat zuten, eta epaitegietan euskaraz deklaratzeko eskubidea zeukaten», Gorrotxategiren esanetan.https://www.berria.eus/paperekoa/2011/024/001/2015-05-17/zeinena-da-eta-nondik-dator-errioxa.htm

 Espainiako La Rioja 
La Rioja izeneko lurralde bati buruz hitz egiten diguten lehen erreferentzia dokumentalak XI. mendekoak dira. Hasieran,  Oja ibaiaren inguruko eremu bat zen. Hala ere, Erdi Aroan hainbat erakunde politiko sortzeak —Riojako merindade bat, Riojako artziprestazgo bat eta, geroago, Riojako korrejimendu bat— eta haien eskumenak lurralde zabalago batera hedatzeak ekarri zuen La Rioja izena lurralde handiago bati aplikatzea.Horren ondorioz, eta beste gertakari batzuen eraginez, La Rioja zabaldu egin zen, Ebrora isurtzen diren ibaien haranak eta haien mendilerroak hartuz, eta, aro modernoan, Nafarroako antzinako Sonsierra eskualdearen zati bat gehituz. XVIII. mendean La Riojako Errege Gizarte Ekonomikoa sortu zen, herrialdeko lagunen elkarte bat zena. XIX. mendearen hasieran Espainiako administrazioaren berrantolaketa planteatu zen, egungo probintziak sortzera eramango zuena. La Riojako herrialdeko lagunen elkarte honek probintzia bat sortzea eskatu zuen, muga riojanoei egokituta.

Helburu hori lortu zen 1822ko banaketa administratiboan, Trienio Liberalaren garaian. Banaketa horretan probintzia riojano bat sortu zen, baina bere hiriburua hartuta izen gisa: Logroñoko probintzia. Hala ere, probintzia hori desegin egin zen Fernando VII.aren absolutismoaren erreakzioaren ondorioz, eta hurrengo urteetan probintzia riojano bat sortzeko eskaerak jarraitu ziren.

Azkenik, 1833ko probintzia-banaketan berriz ere lortu zen helburua, probintzia riojano bat sortuz. Hala ere, lurralde batzuk galdu egin ziren, auzoko probintzietan geratu zirelako. Gaur egun, lurralde horietako gehienak ez dira riojanotzat hartzen. Gainera, probintziari bere hiriburuaren izena eman zitzaion, Logroñoko probintzia, izan ere, foru-probintziak izan ezik, gainerako guztiek beren hiriburuaren izena eraman behar zutela ezarri zen.Hala ere, La Rioja izena ez zen inoiz galdu, eta probintziako biztanleek Logroño hiriburua eta La Rioja lurralde osoa bereizten zituzten, nahiz eta hori ez izan probintziaren izen ofiziala. Era berean, riojanotzat jotzen zuten beren burua. Halaber, komunikabide eta erakunde askok La Rioja edo riojano izena erabiltzen zuten, eta ez Logroñokoa.

Trantsizio garaian, probintziako biztanleek La Rioja izena ofizial bihurtzea eskatu zuten. Izena ofizial bihurtzeko, azterlan historiko bat egin zen, eta Espainiako Historiaren Errege Akademiaren iritzi onuragarria jaso zuen.Horrela, Erdi Arotik hainbestetan irakurri ahal izan zen izena berreskuratzen zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal toponimia Espainian
Kategoria:Errioxako historia
Kategoria:Arabako Errioxa