Alutiiqera

Alutiiqera (Sugt'stun, Alutiiq eta Alutiit’stun ere deitua) Alaskako mendebalde eta hego-mendebaldean hitz egiten den Alaska Erdialdeko Yup’ik hizkuntzaren gertuko ahaidea da. Bi dialekto nagusi ditu:

 Koniag Alutiiqera: Alaskako penintsulako goikaldean eta Kodiak uhartean hitz egiten da; Afognak uhartean ere hitz egiten zen 1964ko Alaskako lurrikaragatik bertako biztanleek alde egin zuten arte.
 Chugach Alutiiqera: Kenaiko penintsulan eta Prince William Sound-en hitz egiten da.

Alutiiq etniako 3.000 pertsonatik, 400 inguruk hitz egiten dute Alutiiqera oraindik. Gaur egun, Alutiiq komunitateak haien hizkuntza berpizteko prozesuan daude. 2010ean Kodiakeko institutuak ikasleen eskaera bati erantzun zioten eta Alutiiqera irakastea adostu zuten. Kodiakeko dialektoa 50 pertsona inguruk soilik hitz egiten zuten, guztiak nagusiak, eta dialektoa hilzorian zegoen. 2013. urteko irailetik aurrera, Anchorageko Alaska Pacific Unibertsitateak eskolak eskaintzen ditu “Where Are Your Keys?” teknika erabiliz.

 Fonologia 

 Kontsonanteak 
+EzpainkariakHobikariakSabaikariakBelarrakUbularrakEz-ezpainkarituakEzpainkarituakEz-ezpainkarituakEzpainkarituakHerskariakptkkwqAfrikatuakt͡ʃFrikariakAhoskabeakfsxxwχ(χw)AhostunakɣɣwʁʁwAlbokariakɬHurbilkariaklj(w)SudurkariakAhoskabeakm̥n̥ŋ̊Ahostunakmnŋ

 Bokalak 
+Aurrekoak (aitzinekoak)ErdikoakAtzekoakItxiak (goikoak)iuArtekoakəIrekiak (behekoak)ä

 Gramatika 

 Numeroa 
Alutiiqeraz ⟨q⟩ hizkiarekin amaitzen diren izenak singularrak izan ohi dira. Duala ⟨k⟩ hizkiaren bitartez adierazten da, eta plurala, berriz, ⟨t⟩ hizkiaren bitartez. Esaterako, yaamaq (harria) singularra da, yaamak duala, eta yaamat plurala.

 Lexikoa 

 Zenbakiak 
+ZenbakiaKoniag Alutiiqera
(Kodiakeko azpi-dialektoa)Chugach AlutiiqeraNanwalek eta Port GrahamChenega1allringuq / allriluqallringuqall'inguq2mal'ukmalruk / mall'ukatel'ek3pingayunpinga'an4staaman5talliman6arwilgenarwinlen7mallrunginmallruunginmaquungwin8inglulgeninglulen9qulnguyanqulnguan10qulen

 Errusieratik datozen hitzak 
Adibide hauek Kodiakeko azpi-dialektoko hitzak dira.
+EuskaraAlutiiqeraErrusierairakasleuciitilaqучитель (utxitel)gortinastauʀ`kaaqштора (xtora)lorategiak’aʀautaqогород (ogorod)piperpiiʀitsaaqперец (perets)txerrisitiin`kaaqсвинья (svinia)Eguberriak / Gabonakʀausistuaq / 
aʀusistuaqРождество (Rozhdestvo)sardexkawiiʀ`kaaqвилка (vilka)eskolaskauluq / skuuluqшкола (xkola)ogigleipaqхлеб (khleb)gutun-azalkanweiʀ`taaqконверт (konvert)koilaralausk`kaaqложка (lozhka)behikaʀauwaq / kuʀuwaqкорова (korova)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hizkuntza eranskariak
Kategoria:Alaskako hizkuntza indigenak
Kategoria:Yupik hizkuntzak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako hizkuntzak