Koldo Arriola Arriola

Koldo Arriola Arriola (Ondarroa, 1956ko otsailaren 12a -ib., 1975eko maiatzaren 24a) Ondarroako Guardia Zibilen kuartelean tiroz hildako ondarroar bat izan zen.

Institutuko kideen afari baten ostean, bi lagunekin kuartelaren paretik pasatzen ari zela, bertan zegoen guardiako Guardia Zibilak hurbiltzeko eskatu zion eta kuartelaren barrura sartu zen. Handik segundo gutxitara lagunek tiro hotsa entzun zuten eta Koldo hil egin zen.

2021ean Eusko Jaurlaritzak biktima gisa aitortu zuen.

 Biografia 

 Haurtzaroa eta gaztaroa 
Koldo Arriola Berriatuko Orubixe Nagusixe baserrian jaio zen 1956ko otsailaren 2an. Berriatuan eman zituen umezaroko lehen urteak. 1960 hamarkadako lehen urteetan, baserritik Ondarroako Iturribarri kalera leku aldatu ziren. Hain zuzen ere kale horretako 2 zenbakian bizi izan zen Koldo, Luis Arriola Kaltzakorta aita eta Zelestina Arriola Arriola amarekin batera.

1963ko abuztuan ireki zuten Orubixe izena jarri zioten taberna etxe azpian. Luis eta Zelestinak bien artean eramaten zuten taberna xumea zen. 1975ean jantoki ere bilakatu zen.

Gaztaroan Koldo mendizalea eta txorizalea izan zen. Txirrindularitzan ere aritzen zen. Horrez gain, garaiko beste gazte batzuk bezala, arrain garraiorako erabiltzen ziren egurrezko kaxak jostera joaten zen iluntzetan Eusebio Bilbao eta Andoni Lertxundi Porruk zuten biltegira. Haren lagunen esanetan, eurak ez zeuden politikan sartuta. Mendian egiten ziran politika giroko batzar baten edo bestean izan ginan. (….) Baina gu geu honelako batzarretara oso gitxitan joan izan ginan. Eta, jakina, ez gengozan ezelako mugimendu politikoetan sartuta. Ez geu, ezta Koldo bera be!

 Hilketa 
1975 urteko apirilaren 25ean Salbuespen Egoera jarri zuen Francoren erregimenak Bizkaian eta Gipuzkoan.

1975eko maiatzaren 23an, ostirala, Ondarroako Institutuko irakasle eta ikasle talde batek afari bat egin zuen Ametza jantokian. Lagun talde horren parte zen Koldo Arriola. Afal ostean, orduan modan zegoen Klub 34an dantzalekura joatekoak ziren.

Koldo Arriola Joseba Koldo Basterretxea Altzalei eta Estanis Sarasketa ikaskideekin batera zihoan San Inazio kalean zehar, aipaturiko dantzalekura bidean. Garai hartan Guardia Zibilaren kuartela zenaren parera iritsi ziren arte.

Imanol Oruemazagak bi lagun horien testigantzak jaso zituen, baita atzetik zihoazenena ere. Honelaxe kontatu zion Koldo Basterretxeak: Ametza jatetxean afaldu eta gero, Klub 34 delako dantza tokira abiatu ginan lagun guztiok. Bidean taberna batzuetan be sartu ginan. Oraindino be gogoan daukat nun sartu ginan: Mariñela, Gaztedi, Ondarrera, Arrantzale… Azkenekoa Irrintzi taberna izan zan.

Hemendik irten, eta Klub 34rako bidea hartu genduan. Hiru edo lau laguneko talde txikietan abiatu ginan. Batzuk kantaten. Beste batzuk kontu kontari… Salbuespen legepean gengozan ba.

Gauerdi ostea zan. Goizaldeko ordu bata t’erdiak inguru, Guardia Zibilen kuartelaren aurretik pasa ginanean. Gu geu, kalearen eskuma aldetik ginoazan. Kuartelaren aldeko espaloitik barik, beste aldetik. Idiakezeneko liburu dendaren albotik. Hiru lagun besterik ez ginan: eskuma aldetik, etxeen aldetik, Estanis Sarasketa mutrikuarra; ezkerretara errepide aldetik, Koldo Orubixe bera; eta ni neu erdian.

Geure atzetik, beste honek be kalearen eskuma aldetik, beste hiru edo lau lagun. Ikaskideen afaritik honek be Klub 34ra bidean.

Kontu kontari ginoazan hirurok: kotxea gidatzeko karneta aitatu genduan, pinu apeak egiteaz be jardun gendula uste dot eta antzeko beste gairen bat.

Kuartel aurrean zaintza lanetan egoan guardia zibil batek kuartelera urreratzeko keinu egin euskun eskuaz. Hiru lagunok, gengozan moduan jira egin, eta iladan, Koldo aurretik eta beste biok atzetik, errepidea igaro eta kalearen beste aldera aldatu ginan. Kuartel aurreko espaloira.
Estanis Sarasketaren testigantza hauxe izan zen: Ez dot esango trankil gengozanik, ze nahiko arraroa egiten jakun guardia zibilaren deia. Baina tira…

Kuarteleko ate txikiraino be iritsi ginan, eta Arriola bera barrura sartzen ikusi genduanean, Altzaileik eta biok be atzetik jarraitu geuntsan, normal normal. Gainera, zelan itxiko genduan ba gure laguna bakarrik guardia zibilen kuartelean? Noren eta guardia zibilaren eskuetan? Goizaldeko orduetan gainera…

Kuarteleko ateraino iritsi… Eta hantxe, atean bertan, guardia zibilak esan euskun “a VDS. ¿Quién les ha llamado? Garratz esan be.
Tiroari buruz, hauxe zioen Koldo Basterretxeak:Estanisek eta biok amua ezpaineatan geunkala alde egin genduan kuartelaren aurretik. Kontua da, bost edo sei pauso baino ez genduazala egin.. tiroa entzun genduan. Oraindino errepidearen erdian gengozala entzun genduan tiroa. Kalearen beste aldera heldu baino lehenago.

Aho zabalik gelditu ginan Estanis eta biok. Harrituta. Berehala burua jira eta kuartel aldera begiratu genduan. Bulegoko kristal gardenetatik mugimendua ikusi genduan kuartelaren barruan.

Guk geuk, egia esateko, ez genduan ezer besterik ikusi Koldoren hilketaren inguruan. Ze, geure atzetik etozan lagunak be guregana urreratu ziran. Velez debarrak handik alde egiteko bultza egiten eustan «Hil dute! Hil dute!» esaten eustala. Geure atzetik etozan lagun honeek ikusi ei eben ba Koldo bera kuarteleko ate parean jausten.

Guardia zibil batek -geuri deitu euskuna hain zuzen be- tximistea bera baino arinago urten eban kuarteletik. Eta han joan zan San Inazio kalean barrena, bere kapa berdea airean ebala. Presaka. Mediku bila, kontuxu”..Gregorio Iparragirre Aranbarrik testigantza hau eskaini zion Oruemazagari:Guardia zibilen kuartelera urreratzen ginoazala, zarata siku bat entzun genduan. «Hori tiroa izan dek!» komentatu genduan geure artean. Eta segundo batean, Arriola ikusi genduan kuarteletik urteten. «Ene! Arriola! Zer egiten du Arriolak kuartelean?» esan genduan geure artean, harrituta. Guk ez genkian ba ezertxo ere aurretik gertatu zitzaienaz gure lagunei...

Arriola bera, bakarrik, kuarteleko ate txikitik urteten. Aurrera begira. Tente. Horrela egin zituen pare bat metro edo. Eta, bat-batean, punba!, lurrera jausi zen.

«Eman diote! Eman diote!» esan genduan. Orduantxe konturatu ginan aurrera entzundako tiro hotsaz. Orduan lotu genduzan tiroa eta Arriola... Berehala aurrera jo genduan kuartel aurreruntz, arineketan... Harik eta Altzalei eta Estanisekin topo egin arte. «Arriola hil dute! Hil dute!» esanaz, bultzaka eroan genduzan 34raino.Klub 34an aurkitzen ziren irakasleak ohartarazi zituzten Altzalei eta Sarasketak. Eta bi hauek berehala hurbildu ziren kuartelera zer gertatzen zen jakin asmoz. Baina ezer gutxi esan zieten momentu hartan.

Hala, bi irakasleak institutuko zuzendariaren etxera joan ziren, gertatutakoaren berri emateko. Zuzendariak Hezkuntza Ministerioko Probintzia Ordezkariari deitu zion eta gauzak zeuden horretan utzi eta bazterrak ez nahasteko aholkatu zien. Hala ere bi irakasleak kuartelera hurbildu ziren berriz. Han Hidalgo kapitainak hitz egin zien. Guardia Zibilak Arriolari deitu omen zion hau zarataka ari zelako, Arriolak guardia zibilari bultza egin ziola eta ondorioz armak tiro egin omen zuen.

Goizaldeko bost eta erdiak aldera zabor biltzaileek erabili ohi zuten zabor-kamioia hurbildu zen kuartelera Udal serenoaren aginduz. Zabor-kamioi hartara igo zuten gorpua poltsa beltz batean bildurik eta langileari agindu zioten eraman zezala Antiguako hilerrira. Langile horren esanetan (Juan Txurruka Osa), bi guardia zibil joan ziren berarekin hilerrira:Halako batean agertu ziran guardia zibil bi. Biok paisano jantzita. Bata Zezilio bera zan. Bakoitzak bere pistola eskuetan ebala, kamioiaren aurrean jarri, eta honelaxe lagundu eusten Antiguaraino. Kanposantuan gure zain egoan Altamira enterradorea. Honek eta guardia zibilek angaila jatsi eta gorpua han itxi eben gela batean, lurperatu baino lehen gorpuak gordeten ziran gela..Koldoren ama Zelestina izan zen guardia zibilen kuartelera hurbildu zen lehena Pilar Beitia Ibazeta lagun eta bizilagunak lagundurik. Irakasleei gauean eman zieten ustezko bertsio ofizial bera eta zehaztasun gutxi besterik ez zuten jaso. Kuartelera joan zen beste senideetariko bat Iñaki Arriola Arriola Harrixa izan zen, Koldoren lehengusua. Guardia zibilek Koldoren giltzak eta beste gauza batzuk eman zizkioten eta dokumentu bat sinatzeko eskatu zioten, hilketa nola izan zen zioena. Honek ez zuen sinatu. Goiz hartan, Ondarroako kuartelera deituak izan ziren ere gauean gertakariaren testigu izan ziren Basterretxea Altzalei eta Sarasketa, Koldoren ikaskideak.

Bitartean, Koldoren gorpua Antiguako hilerrian zegoen oraindik. Azkenean, Andoni Basterretxea apaizaren bitartekaritzari esker, hilerrian bertan ikusi ahal izan zuten senitartekoek.

Koldoren gorpua etxera itzultzeko garaian, guardia zibilen buruek agindu zorrotzak eman zizkieten etxekoei: inola ere ezin zela hilkutxa ireki. Hala ere, norbaitek kutxa ireki eta Koldoren gorpuari argazkia atera zion. Gero asko zabaldu zen argazki hura, Iparraldeko inprimategi batean oroigarriak egin baitzituzten harekin.

Orubixe tabernaren erdian jarri zuten Koldoren gorpua familiakoek. Hurrengo orduetan, herritar asko bertaratu ziren gurasoei elkartasuna adierazi nahirik.

Herriko janari-dendek ateak itxi zituzten, protesta gisa. Taberna eta kafetegiek aterik ireki ere ez zuten egin egun osoan. Herrian pankartak ere agertu ziren hilketa salatzen, Koldoren lagunek egindakoak.

 Hileta eta protestak 
Maiatzak 25ean, igandea, erabat geldirik jarraitu zuen herriak. Aurrera Futbol taldeak jokatu behar zuen futbol partida ere bertan behera geratu zen.

Koldoren heriotzak oihartzun zabala izan zuen espainiar estatu osoan eta egunkari gehienek bertsio ofiziala zabaldu zuten.

Kanpotik guardia zibilen jeep ugari heldu ziren herrira eta kontrolak ipini zituzten. 

Hileta arratsaldeko bostetan izan zen. Herritar ugari bildu ziren Koldoren etxe aurrean. Sei lagunek lepoan hartu zuten gorpua eta oinez egin zuten Santa Maria parrokiarainoko ibilbide osoa. Herritarrek segizio bat osatu zuten atzean. Hileta elizkizunen ondoren, berriz lepoan hartu eta gorpua Antiguako hilerriraino lagundu zuen jendeak.

Astelehenean, maiatzak 26an, institutuko gazteek manifestazioa egin zuten. Herria zeharkatu zuten manifestariek eta tabernariei eta dendei grebarako deia egin zieten. Eguerdian askok itxi egin zuten. 

Maiatzak 29an hainbat herritarrek sute txiki bat egin zuten Ondarroa aurreko mendi batean. Guardia zibilak sua itzaltzera abiatu ziren eta, hori aprobetxatuta, hainbat herritar kalera atera ziren. Manifestazioa egin zuten eta ekainaren 11rako antolatzen ari ziren greba orokor batera deitzen orriak ere jaurti zituzten manifestariek kaleetan.

 Hilketaren ondorengoak 

 Abokatuen ikerketa 
1975eko maiatzaren 24an, Koldoren hilketaren egun berean, Miguel Castells Artetxe, Ignacio Usandizaga Aranzadi eta Enrique Villa Sanchez abokatuek gertaera haiek salatzen zituen agiria prestatu zuten. Horretarako, testigantzak eta dokumentuak bildu zituzten. Seigarren Barruti Militarreko Kapitain Jeneralari, Bizkaiko Entzutegi Probintzialeko Lehendakariari eta Bilboko Elizbarrutiko Gotzainari jakinarazi eta helarazi zieten txostena. 

Lan honen ondorioz, Bilboko 3. Auzitegi Militarrak 131/75eko aldez aurretiko diligentziak ireki zituen. Salaketa jarri zuten hiru abokatuei ere Auzitegi Militarrean aurkezteko deia egin zien ekainaren 10erako.

 Familiaren adiskidetza-ekitaldi eskariak 
Uztailean Koldo Arriolaren familiak izendaturiko prokuradore eta abokatuek adiskidetza-ekitaldiak eskatu zituzten zenbait auzitegitan.
Madrilen, adibidez, adiskidetza-ekitaldira deitu zituzten Cifra, Europa Press, Logos albiste-agentzietako eta El Alcazar, Nuevo Diario eta Pueblo egunkarietako zuzendariak, uztailaren 14an. Donostian ere El Diario Vasco eta La Voz de España egunkarietako zuzendariak deitu zituzten uztailaren 22rako. Eta uztailaren 28an El Correo Español-El Pueblo Vasco, Hierro eta La Gaceta del Norte egunkarietako zuzendariei Bilboko auzitegi baterako deia helarazi zitzaien.

Adiskidetza-ekitaldirako eskari guztietan eskakizun berbera egiten zitzaien aipatutako albiste-agentzia eta egunkarietako zuzendariei: Maiatzaren 25 edo 26an emaniko informazioa zuzendu eta egunkariaren antzeko toki batean Koldoren familiak aurkezten zuen informazioa argitara zezatela.

Egunkariek familiaren bertsioa argitaratu ez zutela eta, abokatuen gomendioak aintzat hartuta, Arriolaren familiak alde batera utzi zuen kereila jartzeko bidea, diru asko gastatu eta emaitza urriak lortuko zituztelakoan.thumb|Koldoren omenez Ernai gazte antolakundeak jarritako pankarta
 Burgosko Kapitain Jeneralaren auzi-erabakiak 
Koldo Arriolaren erailketari dagokionez, bi auzi-erabaki eman zituen Burgosko Kapitain Jeneralak.

Batetik, aurretiaz aipatu bezala, Koldo hil bezain pronto Donostiako abokatuek salaketa igorri zioten Seigarren Barruti Militarreko Kapitain Jeneralari, Bizkaiko Entzutegi Probintzialeko Lehendakariari eta Bilboko Elizbarrutiko Gotzainari. Lan honen ondorioz, Bilboko 3. Auzitegi Militarrak 131/75eko aldez aurretiko diligentziak ireki zituen. Ekainaren 10ean aurkeztu ziren abokatuak auzitegi militarrera eta abenduaren 5ean izan zen auzi-erabakiaren epaia. Epai laburra eta zalantza gutxikoa izan zen: Pedro Gonzalez Garcia Guardia Zibilak ez zuen inolako erantzunkizunik Koldo Arriolaren heriotzean.

Irailean, eta aipaturiko auzi honen ebazpena jakin aurretik, Bilbo Hiriko Behin-Behineko Auzitegi Militarreko 1 zenbakia zuen bulegotik agiri batekin atera ziren abokatuak. Agintari militarrek 71/75 sumarioa ireki zuten Koldoren kontra, “Indar Militarrak ekintzaz iraintze” delitua egotziz.

Sumarioan Auzitegi Militarrak probatutzat eta ziurtzat ematen zuen gau hartan Koldo Arriola eta bere lagunak zarataka eta oihuka igaro zirela Guardia Zibilaren kuartelaren aurretik. Guardia zibilak Arriolari dei egitean ez omen zeukan beste helbururik Koldo bera identifikatu, eta salaketa egitea baizik. Baina, Koldo bera «bat-batean eta ezustean» oldartu omen zitzaion guardia zibilari «aurpegian zaplada batzuk emanaz». Koldoren eraso honi «buruz buru» erantzun omen zion guardia zibilak, subfusila erabili gabe. «Bion artean hasi zuten borrokaren ondorioz lurrera erori omen zen aipaturiko guardia zibila. Une honetan, eta erorketaren ondorioz, ustekabean deskargatu omen zen subfusila, tiroak Arriola herritarra jo zuelarik, hilda utziz».

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Imanol Oruemazagak kasuari buruz idatzitako liburua
 Jose Luis Basterretxea eta Iñaki Arriolaren testigantza Ur Handitan saioan
 2010eko Maiatzaren 23an, Koldo Arriolaren erailketaren 35.urteurrenean, Ondarroako herritarrek egindako omenaldiaren bideo irudiak. Tartean, Joseba Koldo Basterretxea Altzaleik hartu zuen hitza.
 1/3
 2/3
 3/3

Kategoria:Ondarroarrak
Kategoria:Kontrainsurjentzia-ekintzetan hildako euskal herritarrak