Dune (2021eko filma)

Dune (pantailan Dune: Part One) Dennis Villeneuve zuzendari kanadarraren zientzia-fikziozko film bat da, eta Frank Herberten 1965eko izen bereko liburuan oinarrituta dago. 2021eko urrian estreinatu zen zinemetan eta HBO Max-en aldi berean. Gidoia Villeneuvek berak idatzi du, Jon Spaihts eta Eric Rothekin batera. Nazioarteko koprodukzio bat da; Kanadaren, Hungariaren, Erresuma Batuaren eta Estatu Batuen artekoa.

Eleberriaren lehen erdia da eta bi zatiren lehen atala izateko helburua du. Hainbat aktore ospetsuk filmean parte hartu dute: Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson, Oscar Isaac, Josh Brolin, Stellan Skarsgård, Dave Bautista, Stephen McKinley Henderson, Zendaya, David Dastmalchian, Chang Chen, Sharon Duncan-Brewster, Charlotte Rampling, Jason Momoa eta Javier Bardem.

 Sinopsia 

10191n, Atreides etxeko Leto dukea, Caladan planeta ozeanikoaren gobernaria, Shaddam IV.a Corrino Padishah enperadoreak, Harkonnen etxea ordezkatzeko, Arrakisko feudoaren gobernadore izendatu zuen. Arrakis basamortuko planeta hezigaitza da eta espeziearen iturri bakarra: produktu hori bizita luzatzeko eta izarrarteko bidaietarako funtsezko balioko da. Egia esan, Shaddamek Harkonnen etxeak planeta berreskuratzeko kolpe bat antolatzeko asmoa du, Enperadorearen, Sardaukar tropen laguntzarekin, Atreides etxea desagerraraziz, haren eraginak Shaddamgo kontrola mehatxatzen baitu. Leto kezkatuta dago, baina Arrakisko jatorrizko herriarekin, fremenekin, aliatzeko aukera ikusten du, Atreideen posizioa Landsraaden handitzeko lehen urrats gisa, etxe noble guztiak ordezkatzen dituen gorputz politikoa.

Letoren ohaidea, Jessica andrea, Bene Gesseriten apopilo bat da, trebetasun fisiko eta mental aurreratuak dituen taldea. Alaba bat izateko agindua jaso zuen arren (harexen semea Kwisatz Haderach mesianikoa bihurtzeoa zen), Letorenganako maitasunagatik seme bat izan zuen, Paul, Duncan Idaho, Gurney Halleck eta Mentat Thufir Hawat Letoren laguntzaileek fisiko arloan eta Jessicak Bene Gesserit diziplinetan entrenatua. Paulek Jessicari eta Duncani etorkizunaren ikuspegiengatik kezkatuta dagoela esaten die. Garatzen ari den bere aurrezientziagatik, Gaius Helen Mohiam Bene Gesseriten Ama Nagusia Caladanera iritsi da eta Pauli proba hilgarri bat egiten dio, bulkaden kontrola ebaluatzeko. Geroago, Mohiamek Harkonnen etxeko patriarkari, Vladimir baroiari, Paul eta Jessicari bere kolpean barkatzeko beharra helarazten dio, modu engainagarrian baiezkoa emanez.

Atreidestarrak Arrakeenera iritsi dira, lehen Harkonnen etxearen esku zegoen Arrakisko gotorlekura: hor, Idaho eta talde aurreratu bat euren munduari eta fremenei buruz ikasten aritu dira. Leto Stilgar fremen jauntxoarekin negoziatzen ari da, eta Liet-Kynes doktorearekin, planetologo eta ekologo inperialarekin, egiten du topo. Kynesek espezie-bilketaren arriskuez informatzen ditu Leto, Paul eta Halleck, basamortuan bidaiatzen duten harea-har erraldoiak barne. Hegaldi batean, haietako bat ikusten dute, espezie-bilgailu aktibo batera hurbiltzen, eskifaia lehorreratuta. Harrak irentsi baino lehen erreskatatu dute. Espeziez betetako airearekiko Paulen esposizioak bihozkada biziak eragiten ditu.

Harkonnen agente batek Paulen aurka egindako atentatuaren ondoren, Letok bere soldaduak alerta gorenean jartzen ditu. Wellington Yueh doktoreak Arrakeenen ezkutuak desaktibatu, eta Harkonnen eta Sardaukar tropek Atreidesen indarrak hartzea ahalbidetu du. Yuehk Leto ezgaitu egin du, eta tratu bat egin zuela baroiari emateko bere emazte harrapatuaren truke esan: hortz bat gas pozoitsuzko kapsula batekin ordeztu dio. Letok gas pozoitsua askatutakoan, baroiaren gorteko kideak eta bere burua hil ditu, baina baroiak bizirik dirau. Idahok ihes egin du, ornitoptero batean, baina Paul eta Jessica harrapatu egin dituzte. Harkonnendarrek basamortura daramatzate, bertan hil daitezen, baina "ahotsa" erabiliz menderatzen dituzte. Yuehek utzi dien biziraupen materiala aurkitu ondoren, Paul eta Jessicak gaua kanpadenda batean igaro dute. Paulek hurrengo "gerra santu" baten irudipenak bizi ditu, bere izenpean unibertso osoan zehar hedatzen dena.

Baroiak Arrakisen agintea Rabban iloba basatiari eman dio, eta espezie-erreserbak saltzeko eta ekoizpenari berriro ekiteko agindu, kolpearen kostua ordaintzeko. Paul eta Jessica Idahok eta Kynesek aurkitu dituzte eta ikerketa gune zahar batera doaz, baina Sardaukarrek berehala aurkitu dituzte. Duncanek eta fremen batzuek beren buruak sakrifikatu behar dituzte, Jessica, Paul eta Kynes instalazioetatik ihes egin dezaten. Kynesek, Sardaukarren tropek segada eginda, hareazko har bat erakarri du, eta harek guztiak irentsi ditu. Paul eta Jessica basamortu sakonera iritsi eta fremenekin topo egin dute, besteak beste Stilgarrekin eta Paulen ametsetako Chanirekin. Fremen Jamis gerlariak bere onarpenagatik protesta egin eta hil arteko dolu erritual batean, Paulek hil egin du. Jessicaren nahien aurka, Paulek Fremendarrekin bat egin du Arrakisera bakea ekartzeko.

 Aktoreak 
 Timothée Chalamet: Paul Atreides
 Rebecca Ferguson: Lady Jessica
 Oscar Isaac: Leto Atreides
 Josh Brolin: Gurney Halleck
 Stellan Skarsgård: Vladimir Harkonnen
 Dave Bautista: Glossu Rabban
 Stephen McKinley Henderson: Thufir Hawat
 Zendaya: Chani
 David Dastmalchian: Piter De Vries
 Chang Chen: Wellington Yueh
 Sharon Duncan-Brewster: Liet-Kynes
 Charlotte Rampling: Gaius Helen Mohiam
 Jason Momoa: Duncan Idaho
 Javier Bardem: Stilgar
 Babs Olusanmokun: Jamis
 Benjamin Clementine: heraldoa
 Golda Rosheuvel: Shadout Mapes
 Roger Yuan: Lanville tenientea

 Aurreko saiakerak 
1970eko hamarkadan Alejandro Jodorowsky txiletarrak liburuaren egokitzapen bat egiteko eskubideak eskuratu zituen, Hamar ordutik gorako filma egiteko helburuarekin, baina proiektua bertan behera geratu zen.

1984an David Lynch zuzendari estatu batuarraren bertsioa kaleratu zen. Filmak kritika txarrak jaso zituen orokorrean, eta berrogei miloiko estatu batuarreko kostua izanda, zinema aretoetan hogeita hamar miloi bakarrik lortu zituen.

 Produkzioa 
 Garapena 
2016ko irailean, Arrival eta Blade Runner 2049ri buruz berba egitean, Duneren egokitzapen bat egitea bere ametsetako bat zela esan zuen Villeneuvek elkarrizketa batean. 2016ko azaroan jakin zen Legendary Picturesek Dune zinemara edo telebistara egokitzeko eskubideak eskuratu zituela, eta 2017ko otsailean jakinarazi zuen Brian Herbert, Frank Herbert idazlearen semeak, Villeneuve izango zela proiektuaren zuzendaria. 

 Filmaketa 
2019ko martxoaren 18an ekin zioten filmaketari Budapesteko Origo Film Studiosen. Hainbat lekutan grabatu dute, hala nola Jordaniako Wadi Rum-en, Norvegian eta Arabiar Emirerri Batuetan. 2019ko uztailerako amaitu zuten filmaketa nagusia, baina 2020ko abuztuan gehigarri batzuk egin zituzten Budapesten.

 Soinu banda 
Hans Zimmer konposatzaileak egin du soinu banda. Ez da izan Zimmerrek eta Villeneuvek batera lan egiten duten lehen biderra, Blade Runner 2049 egin baitzuten lehenago. Zimmerrek ezezkoa eman zion Christopher Nolanen Tenet filmean lan egiteari, Dune liburua estimu handitan omen zuelako.

 Estreinaldia 
Hainbatetan atzeratu dute estreinaldia COVID-19 pandemiaren ondorioz. Hasieran, 2020ko azaroaren 20an estreinatzekoak ziren, eta 2020ko abenduaren 18rako utzi bazuten ere, azkenean Warner Brosek erabaki zuen 2021eko urriaren 1ean ateratzea.

Dune eta zenbait film zinemetan eta HBO Maxen aldi berean ateratzeko erabakiak atsekabea sortu zuen hainbat zinemagileren artean, eta Denis Villeneuve zuzendariak gutun ireki bat idatzi zuen, Warner Bros eta AT&Tren jarrera salatzeko. Villeneuven ustez, streaming plataformetan egoteak filma kaltetzen du: "Ez du izango aukerarik salmenten bidez bideragarria izateko, eta pirateriak lortuko du garaipena azkenean". Gainera, Villeneuvek gehitu zuen "bizitzan egin duen film onena" dela, eta bere lan-taldearekin batera bere bizitzako hiru urte eman dituela "zinemarako esperientzia paregabe bat" egiten.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako filmak
Kategoria:Dune filmak
Kategoria:2020ko hamarkadako abentura filmak
Kategoria:Fikziozko planetetan girotutako filmak
Kategoria:BAFTA film saridunak
Kategoria:Argazkigintza onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Efektu berezi onenen Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Kategoria:Muntatze onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Kategoria:Soinu onenaren Oscar Saria irabazi duten filmak
Kategoria:Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar sariaren irabazleak