Kenojuak Ashevak

Kenojuak Ashevak, CC ONu (inuiteraz: ᕿᓐᓄᐊᔪᐊᖅ ᐋᓯᕙᒃ Qinnuajuaq Aasivak, 1927ko urriaren 3a, Baffin, Kanada – 2013ko urtarrilaren 8a, Cape Dorset, Kanada) emakume inuit margolaria izan zen. Inuit arte modernoaren aitzindaritzat jotzen da. 

 Biografia 
Kenojuak Ashevak Inuit herriaren iglu batean jaio zen, Ikirasaq kanpalekuan, hegoaldeko kostaldean dagoen Baffin uhartean. Bere amak Silaqqi zuen izena eta bere aita Ushuakjuk, ehiztari eta larru saltzailea zen. 1933an gizonezko kristau batzuk aita erail egin zuten, zeinek Inuit herriaren sinismenak partekatzen zituen.  Ondoren, amaren senideen etxera joan ziren. Bertan, amama Koweesak, ohiko eskulanak irakatsi zizkion, besteak beste, Hudson's Bay konpainiarentzat konpondutako foka eta karibu animalien larruarekin jositako arropa iragazgaitza egiten.

19 urte zituela, amak eta aitaordeak, Takpaugnik, gogoz kontrako ezkontza antolatu zioten, Johnniebo Ashevak-ekin (1923-1972). Denborarekin,lankidetzan aritu ziren zenbait proiektuetan; National Gallery of Canada-k Johnnieboren bi lan ditu, Taleelayo with Sea Bird (1965) eta Hare Spirits (1960).

Tuberkulosian positibo eman eta Quebec hiriko Parc Savard ospitalera bidali zuten gogoz kontra eta hiru urte eman zituen, 1952tik 1955eko udara arte. Erditu berria zen indarrez lekualdatu zutenean; haurra inguruko familia batek hartu zuen. Gainera, hainbat seme-alaba hil zitzaizkion epe horretan.

1972an bigarrenez ezkondu zen Etyguyakjua Pee-rekin eta 1978an, hirugarrenez, Joanassie Igiurekin.

Biriketako minbiziaren ondoriz hil egin zen, Kinngait-en (Cape Dorset).

 Ibilbide artistikoa 
Cape Dorset-eko emakume inuit margolarien aitzindaria izan Grafitoa, koloretako arkatzak eta errotulagailuak baliatzen zituen baita tenperak, akuarelak eta akrilikoak. Hainbat artelan sortu zituen esteatitan, eta milaka marrazki, akuaforte, erliebe eta grabatuak.

Quebeceko ospitalean zegoela, Harold Pfeiffer-en panpinak egiten ikasi zuen. Eskulan hauek, Alma eta James Archibald Houston inuit arte sustatzaileen arreta erakarri zuen. Houstonek, 1999an idatzi zuen:Hasieran, (Kenojuak) zalantzan zegoen, ezin zuela marraztu eta marraztea gizon baten kontua zela esanez. Hala ere, Houston senar-emazteak bisitatu zituen hurrengo aldian, Almak eman zizkion orriak arkatz zirriborroz bete ziren.thumb|John Bell Chapel-en leihoa ( Appleby College, Oakville Torontotik gertu; 2004an diseinatua).1958an, bere lehen grabatua, Rabbit Eating Seaweed, larruazko poltsa batean ekoiztu zuen. 1959an Kenojuak eta Cape Dorset-eko beste inuit batzuek West Baffin Eskimo Co-operative sortu zuten inuit artista hasiberrientzako tailerra edo senlavik, ondoren Kinngait Studios izan zena.Native American Rhymes, Rhodes Educational Publications, 2005. Accessed 8 January 2013. Kideen artean Pitaloosie Saila, Mayoreak Ashoona eta Napatchie Pootagook zeuden.

2004an inuit diseinuko lehen beiratea sortu zuen John Bell kaperako, Oakville, Ontario.

Hainbat marrazki diseinatu zituen Kanadako zigilu eta txanponetarako. 2017an, Kanadako 150. urteurrenean kaleratutako 10 dolarreko billetean Kenojuak-en "Owl's Bouquet" izeneko harri ebakitako eta txantiloizko inprimatutako lana agertzen da zilarrezko paper holografikoan.

 Estiloa 
Kenojuak-ek bere lana horrela deskribatu zuen 1980an:Gauza horiek nire pentsamendu eta irudimenetik atera egiten ditut, eta egia esan, ez diot garrantziarik ematen zerbaiten irudia izateari . . . Besterik gabe, paperean jarri eta niretzat atsegina izateaz arduratzen naiz, ez du axola errealitate subjektiboarekin zerikusirik izaten badu edo ez. Eta horrelaxe saiatu naiz beti, eta horrela jarraitzen dut egiten, eta ez dut hortaz beste biderik pentsatu. Hori da nire estiloa, horrela hasi nintzen eta orain jarraipena ematen diot.

 Bildumak 
Bere lana Torontoko Unibertsitatean, St. Lawrence Unibertsitatean,http://digitalcollections.stlawu.edu/collections/inuit-art National Gallery of Canada,https://web.archive.org/web/20201106200959/https://www.gallery.ca/collection/artist/kenojuak-ashevak Metropolitan Museum of Art,https://www.metmuseum.org/art/collection/search/694461 Brooklyn Museumhttps://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/2454 eta Smithsonianeko Amerikako Indiarren Museo Nazionala-eko bildumetan aurki daiteke.https://americanindian.si.edu/static/exhibitions/infinityofnations/contemporary-art/265491.html

 Sariak eta aitorpenak 

 1963an, John Feeney-k zuzendutako etaNational Film Board of Canada-k ekoiztutako Eskimo Artist: Kenojuak dokumentalean agertu zen, zein 1964an Academy Award-etarako izendatu zuten Dokumental Laburren Gaian.Eskimo Artist: Kenojuak about the film
 1967an, Kanadako Ordenaren Ofizial izendatu zuten eta 1982an Konpainia.
 1970ean, Canada Post- ek Enchanted Owl zigilu bihurtu zuen ipar-mendebaldeko lurraldeen mendeurrena gogoratzeko.
 1974an, Royal Canadian Academy of Arts-eko kide hautatu zuten.
 1980an, Canada Post- ek Return of the Sun hamazazpi zentimoko zigilu batean erabili zuen.
 1991ean, Queen's University-ko ohorezko doktoretza lortu zuen.
 1992an, Torontoko Unibertsitateko ohorezko doktore izendatu zuten.
 1992an, Momentum, Expo '92-ean Kanadak aurkeztutako filmean agertzen dira bere artelanak.
 1993an, Canada Post-ek The Owl erabili zuen Kanadako Artearen Maisulanen segidarako.
 1999an, Kanadako 25 zentimoko txanponetan, quarter, Red Owl agertu zen. Bere inizialak, inuktitutan -  -gehitutu zituzten, hizkuntza zirkulazioko txanponetan agertu zen lehen aldia.
 2001ean, Kanadako Ospearen Ibilaldian sartu zuten.
 2008an, 25.000 dolarreko saria jaso zuen, Kanadako Artearen Kontseiluak emandako Gobernadorearen Saria Ikusizko eta Komunikabideetako Arteetan.
 2012an, Nunavut Ordenako kide izendatu zuten.
 2017an, Bank of Canada Kanadaren 150. urteurrenaren harira 10 dolarreko billetea atera zuen non Ashevak-en Owl´s Bouquet- a agertzen da.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Kanadako Ospearen Pasealekuko inskribatuen zerrenda
 Kanadako aborigen aipagarriak

 Kanpo estekak 

 Kenojuak Ashevak-en artista profila Kanadako Arte Garaikidearen Zentroan
 Irudien kronologiaren ikuspegia Kanadako Arte Garaikidearen Zentroan
 Kenojuak-en estanpa batzuk Kanadako gobernuaren webgune batean agertzen dira.
 Kenojuak Ashevak-en artista orria Feheley Fine Arts-en.
 Artistaren profileko hamar bideo labur non Kenojuak Ashevak Inuktitutean bere artelanez hitz egiten duen (15 min. 10 seg.)
 Kenojuak Ashevaken bizitzari buruzko audiogida laburra (1 min. 32 seg. )
 The Enchanted Owl bideoa eta saiakera Kanadako Museo Birtualean

Kategoria:Inuitak
Kategoria:Emakume artistak
Kategoria:Emakume margolariak
Kategoria:Kanadako margolariak
Kategoria:Kanadako eskultoreak
Kategoria:Kanadako Ordenaren Burkideak
Kategoria:Birikako minbiziaren ondorioz hildakoak