Cora Ratto de Sadosky

Corina Eloísa Ratto (Buenos Aires, Argentina, 1912ko urtarrilaren 3a - 1981eko urtarrilaren 2a) matematikaria, giza eskubideen eta Argentinako emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen. 1941ean Garaipenaren Batzordearen sortzaileetako bat izan zen. Erakunde feminista horrek milaka emakume bildu zituen herrialde osoan, elkartuta, Bigarren Mundu Gerran aliatuentzako laguntza kudeatzeko eta demokraziaren defentsan konprometituta egoteko.

 Biografia 
1912an jaio zen klase ertaineko familia italiar batean. Livio Benito Ratto Argentinako River Plate klubaren sortzaileetako baten eta Francisca Buttaren alaba zen.30 urte zituela, Zientzia Zehatz eta Naturalen Fakultatean sartu zen, eta matematikako lizentziatura lortu zuen Buenos Aireseko Unibertsitatean.  

Buenos Aireseko Unibertsitateko . 1937an Katedrako laguntzailea izan zen Manuel Sadosky Alderdi Komunistako kidearekin ezkondu zen.

Ikasketak amaitzear zegoela, Argentinako Unibertsitate Federazioaren buru izatera heldu zen. Nazismoaren eta faxismoaren aurkako borrokan konpromiso bizia hartu zuen, Espainiako Gerra Zibilean errepublikanoei aktiboki lagundu zien, biktimei laguntza antolatuz, Chacoko Gerran Estatu Batuen eta Bretainia Handiaren papera salatzeaz gain.

1937an Manuel Sadosky matematikari argentinarrarekin ezkondu zen, eta harekin alaba izan zuen 1940an, Cora Sadosky, aldi berean Matematikari bihurtu zena. Association for Women in Mathematics delakoan emakumeek lanbidean parte hartzearen aldekoa izan zen. Matematikako Emakumeen Elkartean aktibista eta 1993tik 1995era erakunde horren burua izan zen. 

Alderdi Komunistako militantea izan zen 40ko hamarkadatik, eta 1941ean, Bigarren Mundu Gerran, María Rosa Oliverrekin batera, Garaipenaren Batzordea sortu zuen. Erakunde feminista antifaxista horrek milaka emakume bildu zituen herrialde osoan, aliatuentzako laguntza bidaltzeko eta demokraziaren alde lan egiteko konpromisoa hartzeko antolatuta. Talde hori Juan Domingo Perónen gobernuaren aurreko emakumeen talde politiko handiena zen. Cora Martinez Guerreroren Ana Rosa Schlieper filantropoa buru izan zuen erakundeko idazkari nagusia izan zen. Aliatuei laguntzea helburu zuen Argentinako erakunde horrek 1943an ia 45.000 kide bildu zituen. Gainera, emakumeen antolakuntzan egiturazko zeregin garrantzitsua izan zuen Argentinan emakumeen sufragioa lortu baino lehentxeago, 1947an.1945ean Garaipenaren Batzordea Emakumeen Nazioarteko Federazio Demokratikoan afiliatu zen.

Urte bete beranduago, 1946an, Garaipenaren Batzordeak jarduera amaitu zuen. Juan Domingo Perón Coraren lehen gobernua iritsi zenean, Frantziara joan zen familiarekin. Parisen jarri zen bizitzen, eta Maurice Frechet matematikari ezagunak zuzendutako doktoretza hasi zuen. Ez du tesia bukatzea lortu beste mudantza baten ondorioz, oraingoan Italiara, non bere senarrak doktoretza osteko ikerketa beka bat onartu duen. 

1950ean itzuli ziren Argentinara, eta bizimodua ez zen erraza izan. Peronismoak alderdian afiliatzea eskatzen zion lan egiteko eta Corak zein bere senar Manuel Sadoskyk Alderdi Komunistako kide izaten jarraitzen zuten. Gauzak 1955ean aldatu ziren. Risieri Frondizi UBAko errektore izendatu zutenean itzuli ziren irakaskuntzara eta Cora zein Manuel Zientzia Eskolan aritu ziren akademiko lanetan.

1956 eta 1957 artean Alberto Einstein Fundazioaren buru izan zen, FCEYNn baliabide gutxiko ikasleei laguntzeko.

Azkenik, 1959an, matematikako doktoretza amaitu zuen, tesi hau aurkeztuz: "Condiciones de continuidad de operadores potenciales generalizados, con métrica hiperbólica (Eragile potentzial orokortuen jarraitutasun-baldintzak, metrika hiperbolikoarekin)", Mischa Cotlar-ek zuzendua. Bere alaba Cora Sadoskyk ere matematika ikasten du, eta geroago bere aktibismoan nabarmendu zen, emakumeei matematikako karrerarako sarbidea errazteko.

1966an beste estatu kolpe bat gertatu zen Argentinan eta Bastoi Luzeen Gauarena. Berehala gobernuaren diktadura militarreko agenteek unibertsitatea hartu eta 300 irakasle inguru karguei uko egitera behartu zituzten, Cora izan zen horietako bat.

Manuelekin batera, eutsi eta Buenos Airesen geratu ziren. Hurrengo urteetan, Corak bereziki eduki politikoko artikuluak idatzi eta argitaratu zituen, frantsesetik matematika- eta filosofia-testuak itzuli zituen eta Columna 10 argitalpena sortu zuen Vietnamgo gerraren aurka agertuz.

1970ean, bere bi liburu nabarmenenak argitaratu ziren: Introducción al álgebra: nociones de álgebra lineal (Misha Coltarrekin batera) eta Material formativo para docentes de matemática del nivel secundario (Bigarren mailako matematika-irakasleentzako prestakuntza-materiala). 

1974an, Corak eta bere familiak Argentina utzi behar izan zuten berriro, ordukoan Argentinako Triple A talde parapolizialaren mehatxuengatik. Kongresu batetik bueltan ez zuten Buenos Airesera itzultzeko konexioko hegaldia hartu eta Caracasen, Venezuelan, jarri ziren bizitzen eta handik denbora batera, 1979an Bartzelonara joan ziren eta hantxe jarraitu zuen diktaduraren biktimei laguntzen, gehiegikeriak, torturak eta bidegabekeriak salatuz.

Handik gutxira hil zen, Bartzelonan, 1981eko urtarrilaren 2an.

 Argitalpenak 

 Liburuak 

 Mischa Cotlar, Cora Ratto de Sadosky (1962). Editorial Universitaria de Buenos Aires, ed. Introducción al algebra: nociones de algebra lineal. or. 216. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Argentinako giza eskubideen aldeko ekintzaileak
Kategoria:Argentinako feministak
Kategoria:Buenosairestarrak
Kategoria:Argentinako matematikariak
Kategoria:Bartzelonan hildakoak