Blanca Ascanio Moreno

Blanca Ascanio Moreno, ezizenez La maestra roja (Gomera, Kanariak, 1910eko azaroaren 4a–Santa Cruz Tenerifekoa, 1988ko azaroaren 14a) kanariar maistra eta komunista izan zen. 

 Bizitza 
Blanca Ascanio Moreno 1910eko azaroaren 4an jaio zen Gomeran, burgesia txikiko familia batean. Oso gaztetatik kontzientzia sendoa garatu zuen garaiko desberdintasun sozial eta politikoen aurrean; bere neba eta ahizpekin partekatzen zuen kontzientzia: Guillermo, irlako Gazteria Errepublikanoen sortzailea, Petra, Eulalia eta Amelia. 

Guillermo, bere neba, ahizpa Amelia eta bere lehengusu Juan Pedro Ascanio García, Fernando Ascanio Armas eta Pablo Ascanio Armasekin batera, Blanca inplikatu egin zen eta balore komunistak bereak egin zituen. Horrela, Langileen Federazioaren lanetan lagundu zuen, hasiera-hasieratik militantzia oso aktiboa izan zuelarik. “Blanca hemen "osotasuna" zen; ez zuen kargurik, baina gaztetasunaren osotasuna zen. Harengan fidatzen ginen, oso argia zen. Gurekin hitz egiten zuen aholkuak emanez”. Horrela erretratatzen zen Blanca Ascanio Gomera herriaren barruan, “El Fogueo”  liburuan jasota geratzen den bezala, bertan, ahozko testigantzetatik abiatuta, 1936ko II. Errepublikaren aurkako altxamendu militarrean herriak izan zuen erresistentziari ahotsa ematen zaio. 

 Irakasle eta iraultzailea 
Gomerak, erresistentzia gune gisa, bere sustraiak Vallehermosoren bilakaera sozialean ezkutatzen ditu. Toki horretan, langile klaseak Alfontso XIII.aren azken etapetatik bere egoeraz jabetzea lortu zuen. Langile eta errepublikar mugimendu honen barnean Blanca Ascanio ezinbesteko figura izan zen, beti jauntxokeriaren baldintza ankerren eta Lehen Mundu Gerrak uharteetan zituen ondorio ekonomikoen aurka borrokatuz. Jarduera politiko eta sozial horrek laster jaso zituen ondorioak, aurrerago ikusiko dugunez. Blanca La Lagunako Magisteritza Eskola Normalean maistra gisa trebatu zen. Ikasketak amaitutakoan, Irakaskuntzako Langileen Federazioaren (FETE) laguntzaile bihurtu zen. Federazio hori UGTn integratuta zegoen, eta, irakaskuntza herrikoi, doako eta librearen alde egiteaz gain, emakumeen emantzipazioaren alde ere egiten zuen. Unibertsitateko prestakuntzan aurrera egiten zuen bitartean, Blancak hainbat urtez herri-hezkuntzako lanak egin zituen Gomeran, Vallehermosoko proletalgoari eskolak emanez eta kultur ekintzak antolatuz, hala nola hitzaldiak eta antzezlanak.

Bere ideal komunistetan sustraituta, Blancak hitzaldiak eta mitinak propaganda politikorako erabiltzen zituen, mitinak ematen zituen emakume bakarretakoa izanik. Horregatik esan dezakegu espazio publiko bat konkistatu zuela emakume, iraultzaile eta aktibista bezala. “Mitinak ematen zituzten emakumeak, Blanca Ascanio bakarrik, ez zegoen kulturarik. Bera hitz egiten ari zenean, berak hitz egiten zuelako… ai, Jainkoa, zoragarria zen!”. Izan ere, “El Fogueo”-n bildutako auzotarren testigantzek diotenez, jarduera horiek garatuz, Blancak baliabideak, prestakuntza eta kultura jarri zituen uharteko emakume langileen antolakuntzaren zerbitzura. Horrelaxe lagundu zuen hasiera-hasieratik emakumeen emantzipazioan. 

 Hermigua eta Fogueoko gertaerak 
1933ko Hermiguako gertakarietan langileen eskubideen aldarrikapenaren aldeko borroka historikoa gauzatu zen, eta horrek La Gomerako San Sebastian epaitegian ezin konta ahala diligentzia irekitzea ekarri zuen. Hala ere, 1936ko uztailera arte ez zen Blanca kartzelan sartu. “Fogueo”ko gertakarien ondoren gertatu zen. Horrelaxe ezagutzen da herriaren erresistentziaren eta Bigarren Errepublikako gobernuaren aurka altxatutako matxinatuen arteko tiroketengatik. 

Langile Federazioa, armatua eta Guardia Zibilaren agindupean, militarren sarreraren aurrean legalitate errepublikanoa sutsuki defendatzen saiatu zen. Bi eguneko erresistentziaren ostean, negoziazio prozesu bat hasi zen, eta Blanca Ascaniok horren aurka egin nahi izan zuen erabat, mehatxu horren aurrean erresistitzen jarraitzeko beharra azpimarratuz. Irlaren barruko borroka txiki baina esanguratsu horren ondorioz, armada sartzearekin batera, jazarpen gogorra eta atxiloketa anitzak hasi ziren, non emakumeak irain, jipoi eta torturen biktima ziren. Ascanio ez zen libratu eta kartzelan amaitu zuen. Hilabete batzuk geroago, 1937ko otsailaren 27an, Gerra Kontseilu baten esku jarri zuten, eta, bertan, bera eta beste sei pertsona heriotza-zigorrera kondenatu zituzten, kolpe militarraren aurkako matxinadagatik. Bere kasuan, azkenean 30 urteko espetxe zigorra ezarri zioten.  

 Bere lana espetxetik 
Blanca Ascanio Morenok 26 urte zituen 1936ko abuztuaren 28an Emakumeen Behin-behineko espetxean sartu zutenean, San Sebastian de la Gomerako udal-espetxetik zetorrena, matxinada militarra gertatu eta egun batzuetara bertan sartu baitzen.  

Espetxeratze-aldia gero eta osasun-egoera prekarioagoan bizi izan zuen, apendizitis kroniko baten ondorioz, inoiz tratatu ez zutena. Gaixotasun horren ondorioz, eguneroko minekin bizitzera behartu zuen, irainak ohikoak ziren eta kasu askotan emakume izateagatik larriagotzen ziren ingurune latz batean.  

Hala ere, horrek ez zuen inoiz geldiarazi, kausa komunistarekin eta herriarekin zuen inplikazio sozial, politiko eta humanoarekin leial izaten jarraitzera. Bere espetze-aldian ez zion irakasteari utzi, gainerako emakume presoei eskolak emanez; gehienak analfabetoak baitziren.  

Irabazi edo irabazirik izan gabe, irakaskuntzarekin eta idealekin zuen konpromisoa minetik eta egoeratik haratago joan zen, ahalik eta emakume gehien alfabetatzen jarraitu ahal izateko. Horrela, Blancak irakaskuntza beldurraren aurretik jartzen zuen, eta iraultza errendizioaren aurretik.  

 Blanca Ascanio aske uztea 
1943an espetxean egon ondoren, Venezuelara emigratu zuen Amelia ahizpa zaharrenarekin batera. Migrazioa iruditzen zitzaion, beste pertsona askorentzat bezala, irtenbiderik gabeko labirinto hartatik ihes egiteko aukera bideragarri bakarra. 

Venezuelan irakaskuntzarekiko konpromisoari eutsi zion, harik eta, azkenean, hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, Kanarietara itzuli zen arte, bere lan sozial eta politikoarekin eta irakaskuntzarekiko bokazioarekin jarraitzeko. Artxipelagoan berriro, isilik egon beharrean eta bere izaera iraultzaile nekaezinari ohore eginez, langileen, emakumeen eta, oro har, herriaren eskubideen alde ahotsa altxatzen jarraitu zuen. 

Bere itzulerarekin, bere testigantza ausartek erresistentzia ohoratzeko eta diktaduran zehar egindako basakeriak salatzeko bozgorailu bezala balio izan zuten, diktadurak biktima ugari utzi baitzituen berekin, horien artean bere lehengusuak eta bere neba.

 Aintzatespenak 

 “Blanca Ascanio.La maestra roja”(“Blanca Escanio. Maistra Gorria”)Miguel Angel Morales Mora irakasle eta idazleak eta Maria Soledad Naya Ascanio Blancaren alabak  idatzitako liburua da.
 Vallehermosok bere institutoari  Blanca Ascanio irakasle ohiaren izena jarri zion.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Maistrak
Kategoria:Kanariarrak
Kategoria:Emakume komunistak