Rutulera

RutuleraBerria Estilo Liburua (МыхаӀбишды чӀал, MıxaӀbişdı ç'al) rutulek hitz egiten duten hizkuntza da, Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzen familiakoa, dagestango hizkuntzen taldekoa eta lezgiar hizkuntzen adarrekoa. 30 300 inguru2010ko Errusiako errolda orokorraren datuak hiztun ditu Errusiako Dagestan errepublikako hego-mendebaldean eta 900 inguru hiztun Azerbaijaneko ipar-mendebaldean.

Dagestango hizkuntza ofizialetako bat da, eta eskoletan irakasten da ikasgai bat gisaИнститут языкознания РАНБольшая Российская Энциклопедия. Azerbaijanen ez du estatus ofizialik. МыхаӀбишды цӀинды хабарбыр (Mykhabixdy tsindy khabarbyr, ) astekarian artikulu batzuk rutuleraz idazten diraАрхив газеты "МыхаӀбишды цӀинды хабарбыр". Irrati eta telebista saio batzuk ere egiten dira rutuleraz Dagestanen.

 Dialektoak 
Bost dialekto bereizten dira: alde batetik, ekialdekoak (mukhadera, xinazera, miukhrekhera), eta bestetik, hego-mendebaldekoak (ikhrekera eta bortxin-khnovera). Hizkuntza estandarra mukhadera dialektoa oinarritzat hartuta sortzen ari da.

 Ezaugarriak 

Rutulerak, beste Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzek bezala, kontsonante ugari ditu. Bokalen kasuan, bokal luzeak eta laburrak bereizten ditu. Izenek kasua markatzen dute, eta deklinabidea izen bakoitzaren izen klasearen araberakoa da. Lau izen klase ditu rutulerak.

 Idazteko sistema 
Errusiar Iraultza aurretik arabiar alfabetoa erabiltzen zen rutuleraz idazteko. Idazteko sistema propioa, alfabeto zirilikoaan oinarrituta, 1990an sortu zen Dagestanen. Azerbaijanen, aldiz, XXI. mendean alfabeto latinoa rutulerarentzat egokitzen saiatzen ari dira Clarkson, Jonathan; Iurkova, Elena (December 2015). Important Factors in the Development of an Orthography: Shin-Shorsu Rutul—a Case Study.

Dagestanen erabiltzen den alfabetoa (1992ko aldaketekin):
 А а АI аI Б б В в Г г Гъ гъ Гь гь ГI гI Д д Е е Ё ё Дж дж Ж ж Дз дз З з И и Й й К к Къ къ Кь кь КI кI Л л М м Н н О о П п ПI пI Р р С с Т т ТI тI У у Уь уь УI уI Ф ф Х х Хъ хъ Хь хь Ц ц ЦI цI Ч ч ЧI чI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы ЫI ыI Ь ь Э э Ю ю Я я    

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzak
Kategoria:Kaukasoar hizkuntzak
Kategoria:Errusiako hizkuntzak
Kategoria:Azerbaijango hizkuntzak