Familia-indarkeria

thumb
Familia-indarkeria etxeko testuinguruan gertatzen den indarkeria edo abusua da, hala nola ezkontzan edo bizikidetzan. Askotan, «familia-indarkeria» terminoa «bikote indarkeria» terminoarentzako sinonimo gisa erabiltzen da, zeina harreman estu batean batek bestearen aurka egiten duen, eta ezkongai edo bikote ohien artean ere eman daitekeen. Zentzu zabalago batean, familia-indarkeriak seme-alaben, gurasoen edo adinekoen aurkako indarkeria ere hartzen du. Forma asko har ditzake, hala nola, fisikoa, hitzezkoa, emozionala, ekonomikoa, erlijiosoa, ugalketakoa eta sexuala.

Forma eta mota askotakoa izan daiteke: sotila eta hertsatzailea, baina ezkontza-bortxaketa edo beste abusu fisiko bortitzak ere sartzen dira familia-indarkerian. Adibidez, itotzea, jipoitzea, emakumeen genitalen mutilazioa; azidoa jaurtitzea desitxuratzea edo heriotza eragiteko, eta baita teknologiaren erabilera jazartzeko, kontrolatzeko, monitorizatzeko, erasotzeko edo hackeatzeko. Hilketa domestikoak, harrikatzea, emaztegaia erretzea, ohore hilketa eta dotearen ondorioz sortutako hilketak barne hartzen ditu. Zenbait kasutan batera bizi ez diren familiartekoei ere eragiten die. Erresuma Batuko Barne ministerioak familia-indarkeriaren definizioa zabaldu zuen 2015ean, kontrol hertsatzailea bertan sartzeko.

Mundu osoan zehar, familia-indarkeria pairatzen duten biktima gehienak emakumeak dira, eta emakumeek indarkeria mota edo forma bortitzagoak bizi ohi dituzte. Munduko Osasun Erakundeak emakume guztien heren batek haien bizitzan zehar familia-indarkeria pairatuko dutela kalkulatzen du. Zenbait herrialdetan familia-indarkeria justifikatuta egon liteke, edo legala izan, batez ere emakumearen aldetik desleialtasuna (erreala edo ustezkoa) egon bada. Ikerketek aitortu dute korrelazio zuzena dagoela herrialde baten genero-berdintasunaren eta familia-indarkeria mailen artean, genero-berdintasun gutxien duten herrialdeetan baitago familia-indarkeria mailarik handiena. Familia-indarkeria gizon eta emakumeen artean munduan gutxien salatzen den indarkeria mota da.

Erasotzaileak tratu txarrak emateko eskubidea duela uste duenean gertatzen da familia-indarkeria; edota jarrera hori onargarria, justifikatua edo salatua izatea ezinezkoa dela pentsatzean. Belaunaldien arteko indarkeria-ziklo bat eragin dezake seme-alabengan eta beste senideengan, erasotzaileek indarkeria hori onargarria dela sentitzen dutenean. Hainbat pertsonak ez dute beren burua erasotzailetzat edo biktimatzat hartzen, beren bizipenak kontrolatu gabeko familia-gatazka baten parte hartzen dituztelako. Familia-indarkeriaren kontzientzia, pertzepzioa, definizioa eta dokumentazioa oso desberdinak dira herrialde batetik bestera. Gainera, familia-indarkeria gehienetan ezkontza behartuetan edo haur-ezkontzetan gertatzen da. 

Sexu-abusuzko harremanetan, abusu-ziklo bat egon ohi da. Bertan, tentsioak areagotzen dira eta indarkeria-ekintza bat gertatzen da, eta, ondotik, adiskidetze- eta lasaitasun-aldi bat. Biktimak etxeko indarkeriazko egoeretan harrapatuta geldi daitezke isolamenduaren, boterearen eta kontrolaren bidez, erasotzailearekiko lotura traumatikoarengatik, kultura onargarritasunagatik, finantza-baliabide faltagatik, beldurragatik eta lotsagatik edo seme-alabak babesteagatik. Tratu txarren ondorioz, biktimek desgaitasun fisikoak, eraso desarautuak, osasun arazo kronikoak, buruko gaixotasunak, finantza mugatuak eta harreman osasuntsuak izateko gaitasun eskasa izan dezakete. Biktimek nahasmendu psikologiko larriak paira ditzakete, hala nola, trauma osteko estresaren nahasmendua. Etxean indarkeriarekin bizi izan diren haurrek normalean txikitatik traumatizazio bikarioa eragin dezaketen arazo psikologikoak izaten dituzte. Horien artean daude, adibidez, saihespeneko portaera, mehatxuekiko hiperbigilantzia eta eraso desarautuak.

 Formak 
Familia-indarkeria guztiak ez dira baliokide. Maiztasuna, zorroztasuna, helburua eta emaitzak desberdinak izan daitezke. Familia-indarkeriak era askotakoak izan daitezke, besteak beste, eraso fisikoak (kolpatzea, ostikatzea, hozkatzea, bultzatzea, eustea, zaplaztekoak ematea, objektuak botatzea, etab.) edo horien mehatxuak; sexu-abusuak, kontrola edo nagusitasuna, larderia, zelatatzea, abusu pasiboak edo ezkutuak (utzikeria, adibidez), eta gabezia ekonomikoa. Gainera, hertsapen kriminala, bahiketa, legez kanpoko espetxeratzea, zigorra eta jazarpena ere eragin ditzake.  

 Fisikoa 
Abusu fisikoa beldurra, mina, lesioak, sufrimendu fisikoak edo bestelako gorputz kalteak eragiteko kontaktua izatea da. Kontrol hertsagarrien testuinguruan, biktima kontrolatzeko erabiltzen dira abusu fisikoak. Harremanetan abusu fisikoen dinamika konplexua izan ohi da. Indarkeria fisikoaren azpian bestelako jarrera erasotzaileak egon litezke ezkutuan, hala nola, mehatxuak, larderia eta biktimen autodeterminazioa murriztea isolatuz, manipulatuz eta askatasun pertsonala beste modu batzuen bidez mugatuz. Medikuaren arreta ukatzea, loa kentzea eta alkoholaren edo drogen kontsumo behartuak ere abusu fisikoak dira. Beste batzuei kalte fisikoa eragitea ere sar daiteke, hala nola, haurrei edo maskotei, biktimari kalte emozionala eragiteko.  

Familia-indarkeriaren testuinguruan itotzeak arreta esanguratsua jaso du. Gaur egun, familia-indarkeriaren modurik hilgarrienetako bat bezala ezagutzen da. Hala ere, kanpoko lesioen faltagatik, eta horri buruzko gizarte-sentsibilizazio eta prestakuntza mediko faltagatik, askotan ezkutuko arazoa izan da. Ondorioz, azken urteotan, AEBko estatu askok itotzearen aurkako lege zehatzak ezarri dituzte.  

Askoz gehiago dira hiltzen diren emakumeak familia-indarkeriaren ondorioz gizonezkoak baino. AEBn, emakumeen erailketen % 50 baino gehiago gaur egungo bikotekideek edo bikotekide ohiek egiten dituzte. Erresuma Batuan, ezkondutako emakumeen % 37 bikotekideak erail ditu, eta gizonezkoen kasuan, berriz, % 6. Kanadan, Australian, Hegoafrikan, Israelen eta Ameriketako Estatu Batuetan eraildako emakumeen % 40 eta % 70 artean bikotekideak erail ditu. Munduko Osasun Erakundeak dio mundu mailan emakumeen erailketen % 38 inguru bikotekide batek egin duela.    

Haurdunaldian emakumeek arrisku handiagoa dute tratu txarrak jasateko edota erasoak larriagoak izateko, eta horrek ondorio negatiboak eragiten ditu bai amaren eta baita fetuaren osasunean ere. Haurdunaldiak, gainera, familia-indarkeria eten dezake, erasoak egiten dituenak fetuari kalterik egin nahi ez dionean. Haurdun egon diren emakumeek familia-indarkeria pairatzeko arrriskurik handiena erditu ondoren izaten dute. 

Azidoarekin egiten diren erasoak indarkeria formarik muturrekoenak dira. Bertan, biktimei azidoa botatzen zaie, gehienetan aurpegira, eta horrek kalte handiak eragiten ditu; horien artean, itsutasuna eta orbain iraunkorrak. Normalean, emakumeen aurkako mendekua izan ohi da, ezkontza proposamen bat edo aurrerapen sexual bat baztertzeagatik.
thumb
Ekialde Hurbilean eta munduko beste toki batzuetan, aurrez pentsatutako erailketak edo ohorezko hilketak gertatzen dira, egileek uste dutelako biktimek familiari edo gizarteari desohorea eragiten dietela. Human Rights Watchen arabera, ohorezko hilketak orokorrean emakumeen aurka gertatzen dira «hitzartutako ezkontza baterako proposamena ez onartzeagatik, sexu-eraso baten biktima izateagatik, dibortzioa eskatzeagatik»  edo adulteroa izateagatik. Munduko zenbait lekutan, emakumeak ezkontzara birjina iritsi behar duela uste da, eta emaztegaiak muturreko indarkeria jasan dezake, baita ohorezko hilketa bat ere, ezkontza gauean odolik bota ez, eta birjina ez dela uste bada.    

Emaztegaia erretzea edo dote-hilketa beste familia-indarkeria mota bat da. Horretan, ezkonberri den emakumea senarrak edo senarraren familiak erailtzen du etxean, emaztegaiaren familiak eman dion dotearekin pozik ez dagoelako. Ekintza horiek, askotan, ezkontzaren ondoren ezkonsari gehiago eskatzeagatik gertatzen dira. Indarkeria hau ohikoagoa da Asia hegoaldean, Indian batez ere. Krimen Erregistroen Bulego Nazionalak 2011. urtean, 8.618 dote-heriotza jakinarazi zituen Indian. Zifra ez-ofizialek, aldiz, kopuru hori gutxienez hiru bider handiagoa dela adierazi dute.  

 Sexuala 
Munduko Osasun Erakundeak sexu abusuak  horrela definitzen ditu: edozein sexu-ekintza, hau lortzeko saiakera, nahi ez diren sexu-iruzkin edo intsinuazio sexualak jasotzea edo trafikazioa. Beste modu batera esanda, hertsaduraren bidez pertsona baten sexualitatearen aurkako ekintzak dira. Birjintasunaren froga behartuak eta genital femeninoen mutilazioa ere barne hartzen ditu. Indar fisikoa alde batera utzita, abusu sexualak pertsona bat sexu-ekintza baterako baimena emateko berbalki presionatua bada gertatzen dira, ekintzaren izaera ulertzeko gai izan gabe, parte-hartu nahi ez duela esan ahal izan gabe edo ekintza sexualean aritzeko borondate eza komunikatzeko gauza izan gabe. Egoera hori gertatzen da adin txikikoen heldutasun faltagatik, gaixotasunagatik, desgaitasunagatik edo alkoholaren edo beste droga batzuen eraginagatik edo intimidazio edo presioaren bitartez izan liteke.

Zenbait kulturatan, bortxaketen biktimek beren familiei desohorea ekarri dietela uste da, eta familia-indarkeria larriari aurre egin behar diete, ohorezko hilketak barne. Hori, batez ere, biktima haurdun geratzen bada gertatzen da.

Munduko Osasun Erakundeak genital femeninoen mutilazioa horrela definitzen du: kanpoko genital femeninoak partzialki edo osorik erauztea dakarten prozedura guztiak, edo arrazoi ez-medikoengatik organo genital femeninoetan eragindako beste lesio batzuk. Prozedura hori bizirik dauden 125 milioi emakumek pairatu dute eta Afrikako, Ekialde Hurbileko eta Indonesiako 29 herrialdetan bizi dira.

Intzestua edo familia diren heldu eta haur baten arteko kontaktu sexuala ere familiako sexu-indarkeria forma bat da. Zenbait kulturatan, erritual moduan eta gurasoen baimenarekin jasaten dituzte haurrek sexu-abusuak, non haurrari helduekin sexu-ekintzak egitera bultzatzen zaion, diruaren edo ondasunen truke kasu gehienetan. Esate baterako, Malawin, guraso batzuek guztia antolatzen dute hiena deritzon gizon heldu batek beren alabekin sexu-harremanak izan ditzan, ekintza iniziatiko gisa. Europako Kontseiluak sexu-esplotazioaren eta sexu-abusuaren aurka babesteari buruzko hitzarmena egin zuen. Itun hori izan zen familia barruan gertatzen diren haurren sexu-abusuak kontuan hartzen zituen lehena. 

Ugalketa-hertzapena (ugalketa hertsatua ere deiturikoa) bikote baten ugalketa-eskubideen, -osasunaren edo -erabakien aurkako mehatxu edo ekintza bortitzak dira eta bikotekidea haurdun gera dadin edo, bestela, haurdunaldi bat eten dezan egiten diren presionatzeko edo behartzeko jokabideak barne hartzen ditu. Ugalketa-hertsapena behartutako sexuarekin, antisorgailua hartzeko beldurrarekin edo ezintasunarekin, sexuari uko egin ondoren indarkeria jasateko beldurrarekin eta bikotekideak osasun-laguntza eskuratzea oztopatzearekin lotuta dago.  
Zenbait kulturatan, ugaltzeko betebehar soziala ezartzen die ezkontzak emakumeei. Ghanako iparraldean, adibidez, emaztegaiaren prezioa ordaintzeak emakume batek haurrak izateko betebeharra duela  esan nahi du, eta antisorgailuak erabiltzen dituzten emakumeek indarkeria-mehatxuei eta errepresaliei egin behar diete aurre. Munduko Osasun Erakundeak sexu-indarkeriaren definizioaren baitan sartzen ditu behartutako ezkontza, bizikidetza nahiz haurdunaldia, bai eta emaztea herentzia gisa tratatzea ere. Emazte-herentzia, edo lebiratuen ezkontza, hildako gizon baten anaia emazte alargunarekin ezkontzera behartuta dagoen ezkontza mota da. Emazte alarguna, beraz, hildako senarraren anaiarekin ezkontzera behartuta dago.

Ezkontza-bortxaketa ezkontide baten aurka egiten den adostasunik gabeko penetrazioa da. Herrialde askotan gutxiegi salatua, gutxietsia edo legezkoa da, neurri batean uste delako emakume batek ezkontzaren bidez ematen diola senarrari nahi duenean sexu-harremanak izateko baimen ezeztaezina. Libanon, adibidez, ezkontza-bortxaketa kriminalizatuko lukeen lege-proposamen bat eztabaidatzen ari zela, Sheik Ahmad Al-Kurdi auzitegi erlijioso sunitako epaileak esan zuen legeak «gizona espetxeratzea ekar lezake, nahiz eta, berez, ezkontza-eskubide behinena erabiltzen ari den». Feministak 1960. hamarkadatik hona ari dira sistematikoki borrokan nazioartean ezkontza-bortxaketak kriminalizatuak izan daitezen. NBEk egindako ikerketa baten arabera, 2006. urtean gutxienez 104 herrialdetan izan zen ezkontza-bortxaketa delitua. Garai batean legeak eta gizarteak onartzen bazuten ere, gaur egun, ezkontza-bortxaketa nazioarteko hitzarmenek gaitzesten dute eta gero eta kriminalizatuagoa dago. Istanbulgo Hitzarmena da Europan emakumeen aurkako indarkeriaren arloan juridikoki lotzen duen lehen tresna, eta, beraz, hitzarmen hori sinatu zuten herrialdeak behartuta daude ezkontide edo bikotekidearen aurka egindako adostasunik gabeko sexu-ekintzak legez kontrakoak direla bermatzera. Hitzarmena 2014ko abuztuan jarri zen indarrean.
 Emozionala 
Indarkeria emozionala edo psikologikoa norberaren balioa mehatxatzen, beldurtzen, deshumanizatzen edo sistematikoki kaltetzen duen jokabide-eredua da. Istanbulgo Hitzarmenaren arabera, indarkeria psikologikoa da «pertsona baten osotasun psikologikoa larriki kaltetzea, hertsaduraren edo mehatxuen bidez». 

Indarkeria emozionalean sartzen dira minimizazioa, mehatxuak, isolamendua, umiliazio publikoa, kritikak, etengabeko debaluazio pertsonala, kontrol hertsatzailea, harrika egitea eta ero sentiaraztea. Zelatan egotea larderia psikologiko modu arrunta da, eta gehienetan bikotekide ohiek edo momentuko bikoteek egiten dute.  Biktimek sentitzen dute bikotekideak ia erabat kontrolatzen dituela, eta horrek asko eragiten dio harremanaren botere-dinamikari, egilea ahalduntzen eta biktima desahalduntzen duelako. Biktimek depresioa izaten dute, eta horregatik elikadura-portaeraren nahasmenduak , suizidioa eta droga eta alkohol gehiegi kontsumitzeko arrisku handiagoa dute.

Kontrol hertsatzaileak pertsona bat mendeko bihurtzeko kontrol-portaera bat dakar, eta, horretarako, pertsona horiek isolatu, independentziaz mugatu eta eguneroko jarduerak arautu egiten dira. Hitzezko eraso, zigor, umiliazio, mehatxu edo larderia ekintzak dira. Kontrol hertsagarria fisikoki gerta daiteke, adibidez abusu fisikoaren bidez, biktimei kalte egiteko edo horiek beldurtzeko. Biktimaren giza eskubideak urratu daitezke, askatasunerako eskubidea kentzeko eta askatasunez jarduteko gaitasuna murrizteko. Erasoak ematen dituztenek deshumanizatzeko, mehatxuak egiteko, oinarrizko beharrak eta sarbide pertsonala kentzeko, isolatzeko eta biktimaren eguneroko ordutegiaren jarraipena egiteko software espioiak erabiltzeko joera dute.  Biktimek antsietatea eta beldurra sentitzen dute, eta horrek larriki eragiten dio beren bizitza pertsonalari, ekonomikoki, fisikoki eta baita psikologikoki ere.  

 Ekonomikoa 
Abusu ekonomikoa (edo abusu finantzarioa) bikotekide batek bestearen baliabide ekonomikoen sarbidea kontrolatzen duen abusu mota da.  «Ondasun zibilak» kontrolerako erabiltzen dira. Abusu ekonomikoak  esan nahi du bikotekideari baliabide eskurapena saihestea, biktimak erabiltzen duena mugatzea edo biktimaren baliabide ekonomikoen ustiapena.  Abusu ekonomikoaren ondorioz, biktimak ezin du beregaina izan, eta horrela erasotzailearekiko dependentzia handitzen da. Hala nola, hezkuntza, lanpostu bat lortzea, karrera hobekuntzak edo baliabideak eskuratzeko aukera gutxitzea eragiten du. Familia-kide bat behartzea dokumentuak sinatzeko, objektuak saltzeko edo testamentua aldatzeko ere abusu ekonomiko motak dira. 

Biktima prestazio batean jarri daiteke, zenbat diru gastatzen den gertutik zaintzen delako. Egilearen baimenik gabe gastatzea eragozten zaio, eta horrela zorra metatu eta biktimaren aurrezkiak agortzen dira. Gastatutako diruarekin egondako desadostasunek tratu txar fisiko, sexual edo emozional gehigarriak eragin ditzakete.  Emakumeak senarren diru-sarreren mende dauden munduko zenbait lekutan (emakumeen enplegurako aukera faltagatik eta estatuaren ongizate ezagatik), tratu txar ekonomikoek ondorio oso larriak izan ditzakete. Abusuzko harremanak desnutrizioarekin lotu dira, bai amen artean, bai haurren artean. Indian, adibidez, elikagairik ez ematea familia-abusu mota dokumentatua da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Abusua, jazarpena eta tratu txarrak
Kategoria:Familia
Kategoria:Familia-indarkeria
Kategoria:Haurren aurkako biolentzia
Kategoria:Heriotza arrazoiak