Antzinako okzitaniera

Antzinako okzitaniera (, ), antzinako proventzera ere deitua, okzitaniar erromantze hizkuntzen aldaera zaharrena izan zen, VIII. mendetik XIV. mendera bitarteko idazkiek erakusten dutenez. Antzinako okzitaniera, oro har, okzitaniera goiztiarra eta antzinakoa hartzen ditu bere barnean. "Okzitaniera" hitza moduan 1300. urte inguruan agertu zenez, Erdi Aroko testuetan antzinako okzitanierari "erromantze" () edo "proventzera" () esaten diote.

Erdi Aroan pisu handiko hizkuntza izan zen Euskal Herrian. Pirinioetako hegoaldean Erdi Aroan Nafarroako eta Aragoiko zenbait tokitan mintzatu zen, euskara eta nafar-aragoierarekin batera. Hiztunak Okzitaniatik (Gaskoniatik batez ere) jatorrizko merkatariak eta artisauak ziren, Done Jakueren bidean zeuden hiri berrietan geratu zirenak. Jakan XIII mendeko amaiera edo XIV mendeko hasiera arte mintzatu zen; Lizarran eta Iruñean XVI mendera arte.

 Historia 
Okzitanieraren lehen idazkien artean Tomida femina, Boecis eta Cançó de Santa Fe daude. Antzinako okzitaniera, trobadoreek erabiltzen zuten hizkuntza, corpus literarioa zuen lehen hizkuntza erromantzea izan zen, eta Europako beste hizkuntza batzuen poesia lirikoaren garapenean eragin handia izan zuen. Erdiko puntua bere ortografiaren ezaugarri bat izan zen eta gaur egun katalanean eta gaskoian bizi da.

Antzinako katalana eta antzinako okzitaniera XI. eta XIV. mendeen artean elkarrengandik urrundu ziren. Katalana ez zuen inoiz  eta  eta  eta  bereizi (aldaera batzuen enfasirik gabeko silabetan izan ezik) eta, beraz, fonologikoki dibergentzia okzitanieragandik urrundu baino lehen gertatu zen.

 Fonologia 
 Kontsonanteak 
+ Antzinako okzitanierazko kontsonanteak Biezpainkaria Ezpain-horzkaria Horzkaria/Hobikaria Hobiatzekoa/Sabaikaria Belarra Sudurkaria                   Eztandakaria             Frikaria         Afrikatua         Albokaria   Dardarkari anikoitza  Dardarkari sinplea 

 Bokalak 
Hona hemen monoptongoak
+ Antzinako okzitanierazko bokalak   Aurrekoa  Atzekoa Itxia       Erdiitxia   () Erdiirekia   Irekia   

 Adibidea 
Hona hemen Bertran de Bornen  ():
Bela Domna·l vostre cors gens
E·lh vostre bel olh m'an conquis,
E·l doutz esgartz e lo clars vis,
E·l vostre bels essenhamens,
Que, can be m'en pren esmansa,
De beutat no·us trob egansa:
La genser etz c'om posc'e·l mon chauzir,
O no·i vei clar dels olhs ab que·us remir.Oi dama ederra, zure grazia guztiak
Begirada gozoak eta zure aurpegiaren distirak
konkistatu naute
Eta orduan, balorazio bat egiten badut
zure izaera osoak esan behar du:
Ez dut inor hain eder aurkitzen
Mundu osoan atseginagoa
Bestela, ikusten zaitudan begiak
leundu egin dira.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 






 Kanpo estekak 

Kategoria:Okzitaniera
Kategoria:Erdi Aroko hizkuntzak
Kategoria:Euskal Herriko hizkuntzak