Haurren trafiko

Adingabeen trafikoa edo haurren salerosketa, haurrak edo nerabeak esplotatzeko leku batetik bestera lekualdatzea edo erreklutatzea deskribatzen duen pertsonen salerosketa modu bat da. Ohikoenak lanerako eta sexurako dira.

Nazio Batuen Gutunak honela definitzen du adingabeen trafikoa: "Esplotazio helburuekin haur bat atzitzea, garraiatzea, lekualdatzea, hartzea edo jasotzea". Definizio hau dokumentu bereko "pertsonen salerosketaren" definizioa baino askoz zabalagoa da. Haurren salerosketaren tamainari buruzko estatistika zehatzak lortzea zaila den arren, Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, urtero 1,2 milioi adingabe dira salerosketaren biktima.  Hala ere, azken hamarkadan soilik igo dira praktika horren prebalentzia eta ondorioak nazioarteko gorakadara, ikerketa eta ekintza publikoaren gorakada nabarmenaren ondorioz. Horregatik, hainbat neurri proposatu eta ezarri ziren, lau kategoriatan sailka daitezkeenak: babes zabala, prebentzioa, legea aplikatzea eta biktimei laguntzea.

Adingabeen salerosketa jorratzen duten nazioarteko dokumentu nagusiak honako hauek dira: 1989ko Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioa, 1999ko haurren lan modurik okerrenak debekatzeari buruzko Hitzarmena, eta Nazio Batuen Protokoloa, pertsonen salerosketa prebenitu, erreprimitu eta zigortzeko.

 Definizioa 
Haurren salerosketari buruzko lehen nazioarteko tresna garrantzitsua 2000. urtean ezarritako Nazio Batuen Palermoko Protokoloen zati bat da. Pertsonen salerosketa prebenitzeko, erreprimitzeko eta zigortzeko protokoloa da, bereziki emakumeak eta haurrak. Dokumentu honen 3. artikuluak (a) haurren trafikoa honela definitzen du: "Esplotazio helburuekin haur bat atzematea, garraiatzea, lekualdatzea, hartzea edo jasotzea". Haurrak salerostearen definizio hau nazioz gaindiko salerosketa kasuetan eta/edo antolatutako gaizkile taldeak tartean sartzen dituzten kasuetan bakarrik aplikatzen da; hala ere, gaur egun, haurren trafikoa parametro horietatik kanpo ere gertatzen dela onartzen da. Definizio hori zabaldu da, lekualdaketa eta ustiapena salerosketaren funtsezko alderdiak direla baieztatuz. Erabilitako "haur" definizioa Nazio Batuen Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioan (1989) agertzen dena da, eta honela dio: "Haur gisa hamazortzi urtetik beherako gizaki oro hartzen da, salbu eta, aplikagarri zaion legearen arabera, lehenago adin-nagusitasunera iritsi bada". Definizio honetan jasotako bereizketa garrantzitsua da, izan ere, herrialde batzuetako "adin nagusitasuna" hamazortzi urtetik beherakoa delako, eta honek, haurren trafikoa legez denari eragiten dio.

 Lege tresnak 
Haurren salerosketa jorratzen duten nazioarteko, eskualdeko eta nazioko tresna asko daude. Tresna horiek haurren trafikoa legez zer den definitzeko erabiltzen dira, praktika hori sustatzen dutenen edo horretan dihardutenen aurkako legezko ekintzak egin ahal izateko. Tresna juridiko-legal horiek termino anitzek ezagutzen dituzte: hitzarmenak, protokoloak, memorandumak, baterako ekintzak, gomendioak eta adierazpenak.

 Giza eskubideen nazioarteko tresnak 
Lege-tresna horiek Nazio Batuek garatu zituzten, giza eskubideak eta, bereziki, haurren eskubideak babesteko ahaleginean.

 Nazio Batuen Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala, 1948. 
 Nazio Batuen Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioa, 1989. 

 Lanari eta migrazioari buruzko tratatuak 
Haurren trafikoak, askotan, haurren lana eta migrazioa inplikatzen du. Hala, nazioarteko esparru hauek ezartzen dute praktika horiek zein kasutan jotzen diren legez kanpokotzat.

 LANEren gutxieneko adinari buruzko hitzarmena, 1973. 
 LANEren haurren lan modurik okerrenak debekatzeko hitzarmena, 1999. 
 Gomendioa Ez. 190 haurren lan modurik txarrenei buruz, LANEkoa, 1999. 
 Derrigorrezko lanari buruzko Hitzarmena, 1930 (29. zenbakia), LANE, 1930. 
 Langile migratzaileei buruzko Hitzarmena (berrikusia), LANEkoa, 1949. 
 Langile migratzaile guztien eta horien familiakoen eskubideak babesteko nazioarteko Konbentzioa, 1990. 

 Salerosketarekin espezifikoki lotutako tresnak 

 Nazio Batuen Protokoloa, Pertsonen Salerosketa Prebenitzeko, Erreprimitzeko eta Zigortzeko, bereziki Emakumeak eta Umeak, 2000.
 Giza eskubideei eta pertsonen salerosketari buruzko printzipio eta gidalerro gomendatuak, 2002.

 Eskualdeko tresnak 
Era berean, eskualdeko hainbat tresna garatu dira herrialdeak orientatzeko haurren salerosketari buruzko erabakietan. Jarraian, tresna nagusietako batzuk aurkezten dira, baina beste asko daude:

 Gizakien salerosketaren aurkako borrokari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena (Ez. 197), 2005.
 Batzordeak Kontseiluari eta Europako Parlamentuari helarazitako komunikazioa, COM 514 Amaiera (2005)
 Lankidetza Akordioa, Alde Anitzekoa, Pertsonen Salerosketari aurre egiteko, bereziki Emakumeak eta Haurrak Mendebaldeko eta Erdialdeko Afrikan, 2006
 Pertsonen salerosketaren aurka borrokatzeko lankidetzarako Mekong-en azpi-eskualdeko akordioa (COMMIT), 2004

 Lege nazionalak 
Ezarri diren nazioarteko printzipioetan oinarrituta, adingabeen trafikoari buruzko lege nazionalen garapenak mundu osoan jarraitzen du. Salerosketaren aurkako legeria goretsi egin da Pertsonen Salerosketaren aurka Borrokatzeko Nazio Batuen Ekimen Globalaren bidez; izan ere, trafikatzaileak eta trafikoaren biktimak dagokien moduan tratatzen direla bermatzen du: adibidez, «Migrazio-legeak erabiltzen badira trafikatzaileak jazartzeko, askotan gertatzen da biktimak legez kanpoko migratzaile gisa ere prozesatzen direla; aldiz," Trafikatzaile "eta" salerosketaren xede den pertsona "kategoria espezifikoa badago, orduan litekeena da biktima halakotzat tratatzea». Haurren trafikoarekin lotutako lege nazionalak egoteak salerosketaren biktimek edo haien senideek trafikatzaileen aurkako ekintza zibil egokiak hasteko aukera ere ematen die.

 Identifikazioa 
Adingabeen trafikoaren definizio konplexuak eta lege nazionalen eta horien interpretazioen arteko desberdintasunek zaildu egiten dute salerosketaren biktima diren haurrak identifikatzea. Adibidez, haurren trafikoari buruzko Europako eztabaidak ez du adostasunik haurren salerosketa beste esplotazio-testuinguru batzuetatik bereizteko moduari buruz, hala nola migratzaileen Social dumping, adingabeen salmenta eta legez kanpoko migratzaileen trafikoa.

Biktima posible bat estatuko agintariekin harremanetan jartzen denean, denbora behar da adingabea salerosketaren biktima gisa identifikatzeko. Prozesua, askotan, haurraren historia sakonki ezagutzeaz baliatzen da. Haur batek legearekin arazoak dituenean, haurraren historia osoa entzuteak gizarte-langileei eta funtzionarioei laguntzen die zehazten ea haurra benetan krimen baten biktima den, hala nola esplotazioa, abusua edo trafikoa. Administrazio-prozesu batean, asilo-prozedura batean, dagoen haur batentzat, haurraren historia osoa entzuteak gizarte langileei laguntzen die salerosketa kasuak detektatzen. Haurrak ez dira gai beren istorio osoak izendatutako agintariekin eta gizarte zerbitzuko profesionalekin partekatzeko. Zerbitzuen hornitzaile batzuek ikusi dute haurrarekin konfiantzazko harreman egonkor bat ezartzeak esplotazio- eta salerosketa-esperientzien dibulgazioa areagotzea sustatzen duela, bestela detektatu gabe jarrai dezakete. Konfiantza eraikitzeko prozesuan, haurraren segurtasuna, ongizatea eta garapena bermatzeko laguntza- eta laguntza-zerbitzuak eman daitezke.

Nazioarteko zuzenbidearen arabera, adingabeen salerosketaren biktima identifikatuek beste delitu batzuen biktima diren haurren berme berezi berberak izateko eskubidea dute. Berme horien artean daude zaintza, laguntza eta legezko ordezkaritza izateko eskubidea, segurtasuna eta babesa, errekuperazio fisiko eta psikologikorako eta birgizarteratzerakolaguntza, migrazio estatuaren erregularizazioa, erreparaziorako eskubidea, eta prozesu penal batean alderdi edo demandatzaile gisa jarduteko eskubidea. Legez kanpoko jardueretan edo jarduera kriminaletan esplotatuak izan diren salerosketaren biktima diren haurrentzako berme garrantzitsu bat "zigorrik ez ezartzea eta pertsonen salerosketaren biktimak epaitzea" da. Horrek esan nahi du delituen biktima diren haurrak, baita gizakien trafikoa ere, babestu egin behar direla zigorren edo epaitzeen aurka, biktima gisa duten egoerarekin lotuta egindako ekintzengatik.

Haurren Eskubideei buruzko Nazio Batuen Konbentzioaren 19. eta 32-36. artikuluek debekatu egiten dute adingabeak edozein modutan eta edozein testuingurutan ustiatzea. Indarkeriaren, esplotazioaren edo abusuaren eraginpean dagoen haur oro delinkuentziaren biktimatzat har daiteke, eta hari lotutako eskubideak eta prerrogatibak ditu, babesa eta laguntza jasotzea barne, errekuperatzeko eta errehabilitatzeko zerbitzuak, justiziarako sarbidea, edozein prozedura judizial edo administratibotan behar diren berme prozesalekin. Ustiatzeko arriskuan dauden haurrak halakotzat identifikatu eta aintzatetsi behar dira. Horrek esan nahi du laguntza eta babesa jasotzeko eskubidea dutela, ustiapena edo arriskuen ondoriozko beste edozein kalte saihesteko. Kontuan hartuta salerosketaren xede izan diren haurrak identifikatzeko zailtasunak eta esplotazio modu eta testuinguru guztien aurkako babes zabala, Konbentzioaren arabera emandakoa, haurraren eskubideetan oinarritutako ikuspegi batek lehentasuna emango dio esplotazioaren edo beste delitu batzuen biktima diren haurrak eta arrisku egoeretan dauden adingabeak identifikatzeari. Esplotazioa salerosketa testuinguru batean gertatzen den zehaztea mendeko garrantzia du haurraren babesaren eta eskubideen testuingururako. Batez ere poliziaren eta fiskaltzaren ikerketak izan daitezke interesgarriak.

 Prebalentzia 
Zaila da urtean kalkulu fidagarriak egitea salerosketaren xede diren adingabeen kopuruari buruz, batez ere praktika horren izaera estali eta kriminala delaren eraginez. Sarritan, urteak behar izaten dira haurren salerosketari buruzko kalkuluak biltzeko, eta, ondorioz, datuak ez dira nahikoak eta zaharkituak izan daitezke. Datuak biltzeko prozesu hori zaildu egiten da oso herrialde gutxik argitaratzen dituztelako haurren salerosketaren estimazio nazionalak. Ondorioz, eskuragarri dauden estatistikak arazoaren benetako irismenaren gutxiespentzat jotzen dira.

 Prebalentzia globala 
Umeen trafikoa munduko eskualde guztietan dokumentatu da. Praktika horren prebalentziari dagokionez, zifra fidagarriena Lanaren Nazioarteko Erakundeak ematen du; izan ere, kalkuluen arabera, 1,2 milioi haur dira urtero salerosketaren biktima; kalkulu horren barruan sartzen dira mugaz gaindiko salerosketa eta barneko salerosketa. 

 Eskualdeko prebalentzia 
Eskualde mailan, Lanaren Nazioarteko Erakundeak honako kalkulu hauek egin ditu urtero haurren zirkulaziorako, eskualdeka: 

 Latinoamerika eta Karibea: 550.000 haur
 Asia eta Ozeano Barea: 250.000 haur
 Afrika: 200.000 haur
 Ekonomiak trantsizioan dituzten herrialdeak: 200.000 haur
 Herrialde garatuak/ekonomia industrializatuak: ezezaguna

Aurreko zenbakiek adierazten duten bezala, haurren trafikoa maizago gertatzen da Latinoamerikan eta Karibean. Garapen bidean dauden herrialdeetan ere maizago gertatzen da, baina herrialde garatu eta industrializatuetan ere gertatzen da.Adibidez, Pennsylvaniako Unibertsitateko Gizarte Laneko Eskolak txosten bat argitaratu zuen, non kalkulatzen den 300.000 gazte estatubatuar ere egon daitezkeela sexu esplotaziorako arriskuan merkataritza helburuekin, edozein unetan.  Estatu Batuetako Estatu Departamentuak txosten bat argitaratzen du urtero, herrialde gehienetan pertsonen eta haurren salerosketaren prebalentziari buruzko datu zabalak ematen dituena. 

 Historia 
Samuel Pyeatt Menefee antropologoaren arabera, XVII. mendearen amaieran eta XVIII. mendean gurasoek aurre egin behar zioten pobreziaren ondorioz, "Seme-alabak saldu zituzten (egia esan, seme-alaben zerbitzuak, baina baita pertsonak ere)". Salmenta hau, arrazoi ekonomikoengatik, emazteen salmentak baino induzituagoa zen, eta prezioak, datu mugatuetan oinarrituta eginak, "Nahiko altua izan dela dirudi". Saldutako haur asko tximiniak kentzeko ume gisa erabili zituzten, behar bezain txikia izateari utzi zioten arte. Prostituzioa beste arrazoi bat izan zen mutikoen salmentagatik, oro har neskatoak. Haur batzuk bahitu eta saldu egin zituzten. Dirudienez, erosketa "haurtxoak hazteko operazioen" bidez ere egin zen.

 Inpaktuak 
 Haurrak eta familiak 
UN.GIFT unitatearen arabera, adingabeen trafikoak eragin handia du salerosketaren biktima diren haurrengan eta haien familiengan. Lehenik eta behin, trafikoaren ondorioa izan daiteke salerosketaren biktima den adingabearen heriotza edo lesio iraunkorra. Hori "lekualdaketa" arriskutsuko etapa batetik etor daiteke, edo "ustiapen" faseko alderdi espezifikoetatik, hala nola lan baldintza arriskutsuetatik. Bestalde, salerosketaren biktima diren adingabeei askotan ukatu egiten zaie mediku laguntza jasotzea, eta horrek areagotu egiten du lesio larriak, gaixotasunak eta heriotza izateko arriskua. Salerosketaren biktima diren adingabeek ere etxeko indarkeria jasaten dute askotan; kolpeak jaso ditzakete eta elikagaiak kendu, obedientzia lortzeko. Gainera, adingabe horiek substantzien abusuari aurre egin behar izaten diote maiz; drogak "ordainketa" gisa har ditzakete, edo adikzio bihur daitezen eta trafikatzaileekiko mendekotasun handiagoa izan dezaten. Beste delinkuentzia mota askotan ez bezala, tratamenduaren xede diren haurren trauma sarritan luzatu eta errepikatu egiten da, eta horrek eragin psikologiko larriak eragiten ditu. UN.GIFTek dio salerosketaren biktima diren adingabeek depresioa, antsietatea eta estres postraumatikoaren nahasmenduak izaten dituztela sarritan, besteak beste. Familietan ere ondorioak larriak dira. Familia batzuen ustez, seme alabak lana aurkitzeko lekualdatzea bidaltzeak edo baimentzeak, diru sarrera gehigarriak ekarriko ditu; familia askok, ordea, ez dituzte seme alabak ikusiko. Horrez gain, UN.GIFT erakundeak aurkitu du salerosketa modu jakin batzuek, bereziki neskatoen esplotazio sexualak, "Lotsa" ekartzen dietela familiei. Horrela, kasu batzuetan, salerosketatik ihes egiteko gai diren haurrak, euren familietara itzultzen dira, arbuiatuak eta ostrazismora kondenatuak direla deskubritzeko bakarrik.

 Komunitateak 
Adingabeen trafikoak ere eragin handia izan dezake komunitateetan, komunitate bateko hainbat haur salerosketaren xede badira. Salerosketaren biktima diren adingabeen hezkuntza eten egiten denez, komunitatearen garapen soziala oztopatu egiten da. Hezkuntza faltaren ondorioz, salerosketatik ihes egitea lortzen duten haurrek gaitasun txikiagoa izan dezakete gainerako bizitzetan lana aurkitzeko. Gainera, salerosketaren xede diren neskak oztopo bereziei aurre egin behar diete, hala nola ezkontzeko aukerak murriztu egin daitezke, baldin eta komunitatea konturatzen bada salerosketaren xede izan direla, batez ere sexu esplotazioari dagokionez.

 Nazioak 
Nazio mailan, garapen ekonomikoa nabarmen oztopatu daiteke salerosketaren biktima diren haurren hezkuntza faltagatik; horrek etorkizuneko langileen ekoizpen ahalmena galtzea dakar. Familietara itzultzea lortzen duten haurrak zama ekonomiko handia izaten dira askotan, hezkuntza falta eta ustiategian zehar izan ditzaketen gaixotasun eta lesioak direla eta. Salerosketaren xede izan diren adingabeen errehabilitazioak kostu handiak dakartza, beren komunitateetan behar bezala parte hartzeko gai izan daitezen. Bestalde, haurren salerosketaren iraunkortasunak jarduera kriminal jarraituaren presentzia eta sare kriminalen existentzia adierazten du, gehienetan drogekin eta indarkeriarekin lotuta daudenak. Ondorioz, UN.GIFTek adingabeen trafikoa aipatu du segurtasun nazionalaren eta mundialaren aurkako mehatxuen adierazle garrantzitsu gisa.

 Proposatutako irtenbideak 
Adingabeen salerosketarako irtenbideak edo "salerosketari aurre egiteko ekintzak" lau kategoriatan sailka daitezke:

 Babes zabala: "Haurrak eta biktima ohiak berriz ere salerosketa baten biktima izan ez daitezen"
 Prebentzioa: "Haurren trafiko delitua eta azken emaitza den esplotazioa"
 Legearen aplikazioa: "Bereziki, lan testuinguru baten barruan eta lan legeei eta  erregulazioei dagokienez"
 Babesa: "Kexak konpontzeko, birgaitzeko eta berriz integratzen laguntzeko urrats guztiak." 

Babes zabaleko ekintzak salerosketaren biktimak erortzeko arriskuan dauden adingabeei zuzenduta daude, eta haurren salerosketari buruzko sentsibilizazioa barne hartzen dute, bereziki komunitate kalteberetan. Era berean, arreta komunitario mota horrek barnean hartzen ditu familia ahulen egoera ekonomikoa hobetzera bideratutako politikak, seme alabak lanera bidali beharrean arrazoizko aukerak izan ditzaten. Adibide gisa, helduentzako enplegu aukeren gehikuntza eta baliabideak baldintzatuko transferentzia programak sartzen dira. Babes zabaleko beste programa garrantzitsu bat, UN.GIFT eta LANEk babestua, genero berdintasuna erraztea da, bereziki haurrentzat eskuragarria den kalitatezko hezkuntza hobetuz. Haurren salerosketari buruzko sentsibilizazioa areagotzeko beste modu bat gai horri buruzko kanpaina orokor bat da.

Prebentzio ekintzak haurren salerosketaren praktika errealari ekitean oinarritzen dira, batez ere trafikatzaileak detektatzeko eta epaitzeko lege esparruak aplikatuz. Barne hartzen du, halaber, LANEren lanaren nazioarteko arauakezartzea eta aplikatzea, bai eta migrazio praktika seguruak eta legalak garatzea ere.

Legearen aplikazioa trafikatzaileen jazarpenari buruzkoa da; UNICEFen arabera, umeen salerosketa onartuko ez dela dioen mezua bidaltzeko modurik onena umeen trafikatzaileak epaitzea da. Trafikatzaileak salerosketaren hiru faseetako edozeinetan "harrapatu" daitezke: errekrutatzea, lekualdatzea eta/edo ustiatzea; salerosketaren aurkako legeak eta haurren lanari buruzko legeak behar bezala aplikatu behar dira. Horrez gain, UNICEFhak oinarrizko zaintza sistemak garatzea proposatu du, komunitateek legezko agintariei ohartarazteko, baldin eta haurren trafiko seinaleak detektatzen badituzte.

Lehenik eta behin, biktimak identifikatuz hasten da babesa; haurren trafikoari buruzko legeek behar bezala eta berariaz zehaztu behar dute zer den "salerosketaren biktima". Legezko prozedurak ezarri behar dira haurrak salerosketa egoeretatik kentzeko, haien familiei itzultzeko edo beste giro egoki batean birkokatzeko. Biktimek banakako laguntza eta errehabilitazio fisiko eta psikologikorako sarbidea ere izan behar dute, berriro integratu eta bizitza funtzionala berreraiki ahal izateko. Azkenik, "Biktimizazio bikoitza" saihesteko neurriak hartu behar dira, hau da, salerosketaren xede izan diren haurrak biktima gisa tratatzen direla ziurtatu behar da, eta ez gaizkile gisa. "Biktimizazio bikoitzaren" adibide bat Ameriketako Estatu Batuetako sexu esplotazioan legez kanpo trafikatutako haur bat izango litzateke, eta ondoren, trafikotik aske, legez kanpoko etorkintzat jotzeagatik auzipetua.

 Dagozkion erakundeak 
Erakunde askok haurren trafikorako irtenbide posibleak proposatu dituzte. Erakunde horiek jardunbide horrekin eta desagerrarazteko ezar daitezkeen politikekin lotutako ikerketak egiten jarraitzen dute. Nazioartean aintzatespen handiena duten erakundeen artean daude:

 Nazio Batuak 
 UNICEF 
 Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoa (OACNUDH.) 
 Nazio Batuen ekimen globala pertsonen salerosketaren aurka borrokatzeko (UN.GIFT) 
 Lanaren Nazioarteko Erakundea (LANE) 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Giza eskubideen urraketak
Kategoria:Gizaki trafikoa
Kategoria:Umeen eskubideak
Kategoria:Haurren aurkako krimenak
Kategoria:Familia-zuzenbidea
Kategoria:Haurren sexu abusuak