Mekanika klasikoaren kronologia

Mekanika klasikoaren kronologia edo denbora-lerroa bi garaitan banatu ohi da, Newton baino lehenagokoa (mekanika goiztarra) eta Newtonen ondorengoa (mekanika newtondarra):

 Mekanika goiztiarra 

 K.a. IV. mendea - Aristotelesek fisika aristoteliarraren sistema asmatu zuen, gerora neurri handi batean gaitzetsi dena
 K.a. IV. mendea - Babiloniar astronomoek Jupiterren posizioa kalkulatu dute Batezbesteko abiaduraren teorema erabilita 
 K. a. 260 - Arkimedesek palankaren printzipioa lantzen du eta Arkimidesen printzipioa finkatzen du, hau da, fluido batean sartutako objektu orok, desplazatutako fluidoaren pisu bereko indar bertikala jasatzen duela gorantz.
 60 - Alexandriako Heronek Metrica, Mekanika (objektu astunak altxatzeko bitartekoak) eta Pneumatika (presio bidez lan egiten duten makinez) idazten ditu
 350 - Themistiosek dio marruskadura estatikoa marruskadura zinetikoa baino handiagoa dela
 VI. mendea - John Philoponus-ek dioenez, behaketaren arabera, oso pisu desberdina duten bi bola abiadura berdinean eroriko dira. Beraz, baliokidetasun printzipioa probatzen dualt=|erdian|thumb|540x540px|Taula, Fisikaren Historia 500-900 (UEU, 1990)
 1000-1030 - Alhazen-ek eta Avicena-k inertzia eta momentu kontzeptuak garatzen dituzte
 1100-1138 - Avempazek erreakzio-indarraren kontzeptua garatzen du Shlomo Pines (1964), "La dynamique d’Ibn Bajja", in Mélanges Alexandre Koyré, I, 442-468 [462, 468], Paris.
(cf. Abel B. Franco (October 2003). "Avempace, Projectile Motion, and Impetus Theory", Journal of the History of Ideas 64 (4), p. 521-546 [543]: "Pines has also seen Avempace's idea of fatigue as a precursor to the Leibnizian idea of force which, according to him, underlies Newton's third law of motion and the concept of the "reaction" of forces.")
 1100-1165 - Hibat Allah Abu'l-Barakat al-Baghdaadik deskubritzen du indarra azelerazioarekin proportzionala dela eta ez abiadurarekin, mekanika klasikoan funtsezko legea dena
 1340-1358 - Jean Buridanek bultzadaren teoria garatzen du
 XIV. mendea - Oxfordeko kalkulatzaileek Frantziako kolaboratzaileekin batezbesteko abiaduraren teorema frogatzen dute
 XIV. mendea - Nicole Oresmek denboraren karratuaren legea asmatzen du era uniformean azeleratutako aldaketa deskribatzeko.Clagett (1968, p. 561), Nicole Oresme and the Medieval Geometry of Qualities and Motions; a treatise on the uniformity and difformity of intensities known as Tractatus de configurationibus qualitatum et motuum. Madison, WI: University of Wisconsin Press. . Hala ere, Oresmek aurkikuntza hau ariketa intelektual hutsa zela esan zuen, fenomeno naturalen deskribapenerako inolako garrantzirik ez zuena, eta ondorioz ezin izan du inolako loturarik ezagutu azeleratutako gorputzen mugimenduarekinGrant, 1996, p.103).alt=|erdian|thumb|540x540px|Taula, Fisikaren Historia 1000-1400 (UEU, 1990)
 1500-1528 - Al-Birjandi-k "inertzia zirkularraren" teoria garatzen du Lurraren biraketa azaltzekoF. Jamil Ragep (2001), "Tusi and Copernicus: The Earth's Motion in Context", Science in Context 14 (1-2), p. 145–163. Cambridge University Press.
 XVI. mendea - Francesco Beato eta Luca Ghini modu esperimentalean eroriko askearen ikuspegi aristoteliarraren kontraesanak aurkitzen dtuzte
 XVI. mendea - Domingo de Soto-k iradokitzen du euskarri homogeneo batean zehar erortzen diren gorputzak uniformeki azeleratzen direla.Sharratt, Michael (1994). Galileo: Decisive Innovator. Cambridge: Cambridge University Press. , p. 198Wallace, William A. (2004). Domingo de Soto and the Early Galileo. Aldershot: Ashgate Publishing.  (pp.II 384, II 400, III 272) Sotok, hala ere, ez zuen aurreikusi Galileok erortzen diren gorputzen teorian jasotako kualifikazio eta hobekuntza asko. Ez zuen ulertu, esate baterako, Galileok egin zuen bezala, gorputz bat ingurune hutsean soilik eroriko zela azelerazio guztiz uniformearekin, eta bestela azkenean abiadura uniforme batera iritsiko zela.
 1589 - Galileo Galileik plano inklinatuetan jaurtitzen dituen pilotak erabiltzen ditu pisu desberdinak azelerazio berarekin erortzen direla erakusteko
 1638 - Galileo Galileik Bi zientzia berriri buruzko elkarrizketak argitaratu ditu (materialen zientzia eta zinematika) non, besteak beste, Galileleoren eraldaketa garatzen den
 1645 - Ismaël Bullialdusek defendatzen du "grabitatea" ahuldu egiten dela distantziaren karratuaren inbertsoaren arabera Ismail Bullialdus, Astronomia Philolaica … (Paris, France: Piget, 1645), page 23.
 1651 - Giovanni Battista Riccioli eta Francesco Maria Grimaldik Coriolis efektua deskubritzen dute
 1658 - Christiaan Huygensek esperimentalki deskubritzen du alderantzizko zikloide baten barruan kokatutako pilotak aldi berean zikloidearen punturik baxuenera iristen direla eta horrela esperimentalki erakusten du zikloidea tautokronoa (kurba isokrona) dela
 1668 - John Wallisek momentu linealaren kontserbazioaren legea iradokitzen du
 1676-1689 - Gottfried Leibnizek vis viva kontzeptua garatzen du, energiaren kontserbazioaren printzipio mugatua

 Mekanika klasikoaren eraketa (batzuetan mekanika newtondarra deritzo) 

 1690 - James Bernoullik erakusten du zikloidea dela tautokronoaren arazoaren soluzioa
 1691 - Johann Bernoulli-k erakusten du bi puntutatik libreki esekitako kateak katenaria osatuko duela
 1691 - James Bernoullik erakusten du katenarioaren kurbak duela bi puntu finkoetatik zintzilik dagoen edozein kateren grabitate-zentro baxuena
 1696 - Johann Bernoulli kurba brakistokronoaren arazoaren konponbidea zikloidea dela erakusten du
 1707 - Gottfried Leibnizek garatzen du ekintza minimoaren printzipioa
 1710 - Jakob Hermannek erakusten du Laplace–Runge–Lenz bektorea kontserbatu egiten dela indar zentralaren alderantzizko karratuaren kasurako
 1714 - Brook Taylor-ek bibrazio kate luzatu baten funtsezko maiztasuna kalkulatzen du bere tentsioa eta masa unitateko luzera erabilita, ekuazio diferentzial arrunt bat ebatziz
 1733 - Daniel Bernoulli-k zintzilikatutako kate baten funtsezko maiztasuna eta harmonikoa lortzen ditu ekuazio diferentzial arrunt bat ebatziz
 1734 - Daniel Bernoulli-k ekuazio diferentzial arrunt bat ebazten du mutur batean itsatsitako barra elastiko baten bibrazioa kalkulatzeko
 1739 - Leonhard Eulerrek osziladore harmoniko baterako ekuazio diferentzial arrunta ebazten du eta erresonantzia nabaritzen du
 1742 - Colin Maclaurin-ek deskubritzen ditu uniformeki biratzen den bere esferoide auto-grabitatorioa
 1743 - Jean le Rond d'Alembert-ek "Dinamikaren tratatua" argitaratu zuen, indar orokortuen kontzeptua eta D'Alembert-en printzipioa aurkezten dituena.
 1747 - d'Alembert-ek eta Alexis Clairaut-ek hiru gorputzeko arazoa ebazteko hurbilketa bat argitaratzen dute
 1749 - Leonhard Euler-ek Coriolisen azeleraziorako ekuazioa ateratzen du
 1759 - Leonhard Eulerrek danbor laukizuzen baten bibrazioaren ekuazio diferentzial partziala ebazten du
 1764 - Leonhard Eulerrek danbor zirkular baten bibrazioaren ekuazio diferentzial partziala aztertzen du eta Bessel funtzioaren soluzioetako bat aurkitzen du
 1776 - John Smeatonek energia, lana, momentua eta energia zinetikoa eta esperimentuei buruzko esperimentuei buruzko dokumentua argitaratu du eta energia mantentzen laguntzen du
 1789 - Antoine Lavoisierrek masa kontserbatzeko legea adierazten du
 1803 - Louis Poinsot-ek momentu angeluarraren kontserbazioaren ideia garatzen du (emaitza hori aurretik ezagutzen zen abiadura areolarraren kontserbazioan soilik)
 1813 - Peter Ewart-k energiaren kontserbazioaren ideia defendatzen du Mugitzen den indarraren neurriaz izenburuko paperean
 1821 - William Hamiltonek hasten da analizatzen Hamiltonen funtzio karakteristikoa eta Hamilton–Jacobi ekuazioa
 1829 - Carl Friedrich Gauss-ek aurkezten du Gaussen murriztapen minimoaren printzipioa
 1834 - Carl Jacobi-k deskubritzen ditu uniformeki biratzen diren elipsoide auto-grabitatorioak
 1834 - Louis Poinsot-ek bitarteko ardatzaren teoremaren instantzia bat argitaratzendu Poinsot (1834) Theorie Nouvelle de la Rotation des Corps, Bachelier, Paris
 1835 - William Hamiltonek Hamiltonen mugimendu-ekuazio kanonikoak finkatzen ditu
 1838 - Liouville hasten da Liouville-ren teoreman lan egiten
 XIX. mendearen lehen erdialdea - Cauchy- k bere momentuaren ekuazioa eta bere estresa tentsorea garatzen ditu
 1851 - Léon Foucault-ek Lurraren biraketa erakusten du pendulu handi batekin (Foucaulten pendulua)
 1870 - Rudolf Clausius deduzitzen du birialaren teorema
 1902 - James Jeans-ek grabitazio-perturbazioek behar duten luzera-eskala aurkitzen du ia homogeneo den ingurune estatiko batean hazteko
 1952 - Parkerrek birialaren teoremaren tensore-adierazpidea garatu du
 1978 - Vladimir Arnold-ek finkatzen du Liouville – Arnold teoremaren forma zehatzaV. I. Arnold, Mathematical Methods of Classical Mechanics, Graduate Texts in Mathematics (Springer, New York, 1978), Vol. 60.
 1983 - Mordehai Milgrom-ek proposatzen du dinamika Newtoniar eraldatua
 1992 - Udwadia-k eta Kalaba-k sortzen dute Udwadia–Kalaba ekuazioa

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Kronologiak
Kategoria:Mekanika klasikoa