Ostraka

Ostraka (, pluralez ὄστρακα, ostraka) bertan idazteko edo marrazteko erabiltzen zen maskor edo zeramika zati bat da, jatorriz, Grezia klasikoan erabiltzen zena hiri-batzarretan boto emateko.

Lehen esanahi hori, ordea, zabaldu da eta testuinguru arkeologiko edo epigrafiko batean, ostraka bat, idatzitako edo marraztutako zeramika pusketa bat da, hori egiteko propio baliatzen den pusketa bat, hau da, zeramikazko objetu bat apurtean sortu diren zatietako bat, eta are batzuetan, marrazteko edota idazteko harraskatu diren harri-zati txikiak. Oro har, uste da idazkera gehitu baino lehen hautsi direla; antzinako jendeak zeramikazko pieza merkeak, ugariak eta iraunkorrak erabili zituen haien inguruan, asmo askotarako idazteko leku egokitzat, batez ere inskripzio oso laburretarako, baina kasu batzuetan ere, oso luzeak.

 Izena 
Ostraka aldaera singularrean erabilita asko zabaldu da azken urteetan, nahiz eta ez den jarraitu beste hizkuntzetako literatura zientifikoan erabili ohi den araua. Euskal idazle batzuek, hala nola Joseba Lakarrak, ostrakoiJoseba Lakarra euskal filologoak horrela idazten du hitz hori singularrean idazten duenean, Sustatun argitaratu zen artikulu baten erantzunean. Ikus: PATXI H., 2010. XX. mendeko otoitzak Veleian. Sustatu. 2010-04-12 : https://sustatu.eus/1270720463. Joseba Lakarraren erantzuna: 2010-04-12 : 15:02 erabiltzen du beste hizkuntzetako joerari jarraiki, baina Euskaltzaindiak ostraka onartu duEuskaltzaindiaren histegia, ostraka, Euskaltzaindia..

Latinezko inskripzioei buruz ari genean, ez da ohikoa ostraka hitza erabiltzea, eta beste izen edo esapide lehenesten dira, hala nola, "grafitoak zeramika gainean", eta instrumenta domestica (edo zehazkiago instrumenta domestica inscripta), beti ere pluralean; singularrean "Instrumentum domesticum" eta instrumentum domesticum inscriptum da. Pablo Ozcáriz Gil ikertzaileak grafitoak eta grafitoak "intrumentum" gainean izendapena erabiltzen du, baina grafito bat horma baten gainean egin daiteke eta instrumentum hori, objektu baten zati bate edo objektua osorik izan daiteke . 

Hala ere, badira hainbat antzekotasun: zeramikazko edo bestelako euskarri gogorren gainean agertzen dira, eskuz idatzita egon daitezke (zigiluak estanpatuak izaten dira) eta epigrafiak ikertzen ditu.  

 Greziako ostrakak 
Atenasen, adibidez, hiritik bota nahi zuten politikariaren erbesteratzea biltzar batek erabakitzen zuen, eta biltzar horretako partaide bakoitzak zalantzan jarritako politikariaren izena zeramikazko zati batean (ὄστρακον ostrakon horretan) idazten zuen. Hortik dator ostrazismo hitza, aipaturiko erbesteratzea ebazteko erabiltzen zen prozedura, alegia. Nahikoa zen hiritar kopuru batek hala erabakitzea. Pieza horietariko asko Akropolian aurkitu ziren eta gaur egun, Atenaseko Antzinako Agoraren Museoan ikus daitezke.Greziako Kultura Ministerioaren azalpen orria: https://web.archive.org/web/20080625065141/http://odysseus.culture.gr/h/1/eh151.jsp?obj_id=3290

 Egiptoko ostrakak 
Antzinako Egipton, hitz hori eskriba batek edo eskriba-ikasle batek marraztu edo idazten zuen kareharri edo zeramikazko zatiak izendatzeko erabiltzen zen. Papiroa nahiko garestia zenez, ez zen sekula erabiltzen ofizialak ez ziren ohar, marrazki adierazgarri edo satiriko, eta are gutxiago, hieroglifoen idazkera ikasteko.

Greko-erromatar Egiptorentzat, papirologia, papiroetan ez ezik, ostraketan ere ageri diren latindar, greziar eta demotikoar testuak aztertzen dituen zientzia da, adibidez, Mons Claudianus guneko mutlzo handia.

 Antzinako erromatar grafitoak zeramika gainean 

Hala ere, baziren etxeko baxeran etxekoek edo norbanakoek eskuz egindako (esgrafiatutako) grafitoak, bai eta paretetan egindakoak. Azken horien artean ezagunak dira Ponpeian aurkitutakoak, pintatutako esaldeikin eta irudiekin bat agertzen direnak. Oro har, "graffiti" izena ematen zaie. Grafito (ebkidurak eginez idazten diren testuak eta marrazten diren irudiak) horietan, paretetan egindakoak zein eguneroko objektu txikietan ( Instrumentum domesticum),  hitz solteak aurkitzen ditugu gehienetan, hizki batzuk, testu laburrak batzuetan, eta baita irudiak ere. Pablo Ocariz Gilek, kasu, Iberiar Penintsulako zoomorfoen grafitoak ikertu ditu eta baita, bereziki, Nafarroako grafitoak. Iberierazko testuek ere aurkitu dira grafitoetan, nahiz eta banaka kasu gehienetan, adibidez, Zaragozako El Burgo de Ebron aurikutako 14 grafito, beste hizkuntzetan egindakoekin batera agertu zirenak. 

Grafitoen artean, oso ezagunak dira Suitzan dagoen Aventicumekoak, bertan, 1.828 grafito aurkitu baitziren. 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Epigrafia
 Grezia klasikoa
 Latindar epigrafia

 Kanpo estekak 
 Lexikon of Greek personal names. Image Archive - Miscellaneous
 Ostraca. Institut français d’archéologie orientale - Le Caire [ Argazkidun datu basea. 2025ean 2284 erregistro zituen]

Kategoria:Antzinako Egiptoko literatura
Kategoria:Antzinako Greziako literatura
Kategoria:Epigrafia
Kategoria:Artefaktu arkeologiko motak
Kategoria:Erromatar grafitoak