Marisa Barrena Larruzea

Marisa Barrena Larruzea (Zornotza, Bizkaia, 1951ko apirilaren 26a) euskal maistra, psikopedagogoa,  ekintzailea, euskaltzalea eta feminista da. Durangoko Andereak Elkarteko kide sortzailea. Herriko Kriskitin dantza-taldean kulturartekotasuna eta parekidetasuna sustatzeko lanean jardun du; eta Euskal Wikipedian, emakumeen presentzia urria gizonen parera ekartzeko lanetan dihardu.

2022ko Manuel Lekuona sarietarako izendatua izan da Marisa Barrena Larruzea, Enkarni Genua, Felix Ibarrondo Ugarte, Lutxi Mancisidor eta Ramon Zallorekin batera, besteak beste Marisa Barrenaren hautagaitza aurkezteko arrazoiak hauexek izan ziren:

Emakume ekintzailea eta erreferentea euskaran, feminismoan eta euskal kulturan, bere militantzia eta konpromisoari esker etengabeko lana egin duena herrigintzan. Euskara arloan, eta erakunde eta elkarte desberdinetan, irakasle izateaz gain, koordinatzaile, aztertzaile, materialgile eta teknikari ere jardun da: esaterako Ikastolen Elkartean, HABEn, IRALEn, Eusko Jaurlaritzan eta hainbat euskaltegitan. Horrez gain, etengabeko zubi-lanak egin ditu kolektibo eta proiektu ugaritan, berauen bultzatzaile sutsua izanik: besteak beste, alfabetatze eta euskalduntze kontuetan, euskal dantza arloan, feminismoan, euskal literatura munduan, errefuxiatuen gaietan... Bere lan eta iritziaren zabalkunderako erabili ohi dituen bideak prentsa, aldizkariak, irratia, sare sozialak, Wikipedia edota hitzaldiak izan dira.

 Bizitza 
Marisa Barrena Zornotzan jaio zen, Aldekoena baserrian, bertan maizter zirela. 8 urte zituela, etxegabetu zituzten, eta Eubako Erkoles baserrira joan ziren bizi izatera. 1982an, berriz, Durangora aldatu zen, familiarekin batera.

 Lanbidea 
Lehen ikasketak herri-eskolan egin zituen, eta oinarrizko batxilerrekoak, berriz, Zornotzako Karmengo Ama ikastetxean. 14 urterekin merkataritzaren alorreko ikasketak egin zituen, eta 15ekin hasi zen beharrean, administrari-lanetan, Zornotzako Ekin kooperatiba-fabrikan. 18 urterekin, borondatezko euskara-eskolak ematen ibili zen Durangoko Jesuitek utzitako geletan.

Hamar urtez Ekinen jardun ostean, Bizkaiko Ikastolen Elkartean hasi zen beharrean, Bizkaiko idazkari nagusiaren karguan. Ikastola publiko eta pribatuen arteko afera sortu zenean, beste bide bat hartzea erabaki zuen, eta betiko bokazioari heldu zion, irakaskuntzari. HABEko oposizioak gainditu ondoren, 1982an Arrasateko Udal Euskaltegian denbora labur batean aritu ondoren, 1982ko irailean Bilboko HABE euskaltegi pilotuan jardun zuen (gainerako euskaltegien eredu izateko sortu zituzten). Lanean ari zela egin zituen Magisteritza-ikasketak. Proiektu pilotu hura bertan behera geratu ondoren, IRALEn ibili zen urte batzuetan, irakasleen irakasle. Zornotzako Barnetegiari bultzada ematen parte hartu zuen. Hura utzita, psikopedagogia-ikasketak egin zituen, eta Durangaldeko ikasleen eta irakasleen motibazioak aztertu zituen. 2015ean erretiratu zen.

 Ekintzaile lanak 
 Euskaltzale 
Zuzentzaile aritu zen 1960ko hamarkadan sortutako haurrentzako Kili-Kili aldizkarian. 

1969an hasi zen irakasle borondatezko euskara-eskoletan, eta 1972an, Durangon egindako alfabetatze eta euskalduntze kanpainetan parte hartu zuen. 

2014tik, Durangon urtero egiten den Hitzez eta ahotsez ekimen literarioaren sortzaile eta sustatzaile izan zen, beste bost euskaltzalerekin batera. Hitzaldi, solasaldiak eta jendaurreko irakurraldia dira egitasmoaren ardatza. Hasierako urtean, Sarri, Hitzez eta Ahotsez izan zen gaia. Hurrengo edizioetan Itsasoa, Durangaldeko idazleak, Bidaia, Lurra, Askatasuna, Maitasuna eta Ametsak izan ziren aukeratutako gaiak. 

2015etik aurrera, euskara online eta doan praktikatzeko aukera ematen duen Mintzanet programan parte hartu du zenbait urtez. 

Nafarroako hegoaldeko ikastolei laguntzeko helburua duen Errigora egitasmoko Durangoko koordinatzailea izan da 10 urtez. 

 Feminista 
2005ean, Andereak Elkartea sortu zuen, beste hainbat kiderekin batera. Urte hartan, Ofelia Hernández erail zuen haren bikotekideak Durangon, eta halako gertaerak salatzeko beharrak bultzatuta sortu zuten elkartea. 2022ko San Fausto jaietan txupinlari izan zen, Andereak taldeko Amparo Ereñaga lagun zuela.

Eskola eta institutuetan hizlari aritzen da, belaunaldi gazteen artean emakumeak bistaratzea helburu duela.

Segura Irratiko kolaboratzailea da, hamabostean behin efemerideari erreparatuz, emakumeak bistaratzea helburu. Ildo beretik, 2022ko irailetik 2023ko ekainera Euskadi Irratiko Faktoria saioan ere bai, hamabostero (astelehen goizetan eta 10ak aldera).

Egunero sare sozialen bidez emakumeen efemerideak bistaratzearen ardura hartzen du. 

Mugimendu feministako kidea da.

 Wikilaria 
2019az geroztik, Wikiemakumeok proiektuan parte hartzen du, Euskarazko Wikipedian emakumeen biografiak sortzen eta euskaratzen. Durangaldeko Wikiemakumeok proiektuaren partaide eta bultzatzaile. Durangaldeko, Arratiako, Ondarroako eta Oiartzungo Wikiemakumeok taldeen sortzaile eta sustatzailea da, baita Euskal Wikipedia eta Durangaldeko Wikiemakumeok taldeen bitartekari ere.

 Ongi etorri errefuxiatuak 
Ongi etorri errefuxiatuak elkartean Durango plataformaren sortzaile eta kideetako bat da.

 Dantzari 
1990eko hamarkadatik aurrera, Durangoko Kriskitin dantza-taldeari zabalkundea ematen jardun du urte askoan, helburu nagusi batekin: kulturartekotasuna eta parekidetasuna lantzea. Barne-hausnarketa egiteaz gain, sentsibilizazio- eta kontzientziazio-lana egin dute herrian eta inguruetan. 2015etik aurrera, emakumeak ere hasi dira parte hartzen lehen gizonezkoenak baino ez ziren hainbat dantzetan.

 Militantzia politikoa 
Frankismo garaian, haren kontrako mugimenduan jardun zuen. 1975ean Guardia Zibilak atxilotu zuen, propaganda ilegala izatea egotzita, eta hiru egunez torturatu zuten, Zornotzako Guardia Zibilen kuartelean.

Alderdi politikoei dagokienez, HASIko militantea izan zen lehenik, eta Euskadiko Ezkerreko gero, harik eta alderdi hura utzi zuen arte («ez dakit bota gintuzten, edo geure kabuz joan ginen»). Orduz geroztik, ez da inolako alderdi politikotako kide egin.

 Argitaratutako lanak 
 Ohiko kolaboratzailea da, iritzi-zutabeak idazten ditu Anboto aldizkarian eta Durangon.com egunkari digitalean.
 Wikiemakumeok Durangaldea egitasmoan, genero arrakala murrizteko helburuarekin, 5.000 emakumeren biografien edizioan koordinatzaile jardun du.
 2005ean Mario eta Txoriak (itzulpena)
 2009an Isabel Lertxundi Barañanoren biografia idatzi zuen Bidegileak sailean .
 2012an Kriskitin 25 urte liburuaren testuak eta koordinazioa
 2013an "Kaixo Durango" Andrés Granadosek sortutako musikaren letraren sortzailea
 2014an Durangoko aratusteak. Astola aldizkaria: ikerketa eta historia, 1888-234X, 8 zk., 60-69 orrialdeak (2014)
 2019an Alfabetatze euskalduntze mugimendua Durangaldean 1964-1979. Astola: ikerketa eta historia, 1888-234X, 13 zk. 88 orrialde (2019).



 Sariak eta aintzatespenak 
 2017an, Bidelagun Onenaren saria eman zioten, Mintzanet Egunean.
 2020an, Euskarazko Wikipedian emakumeen presentzia handitzeko lehiaketa irabazi zuen.
 2022ko Korrikan  lekukoa eraman zuen  Euskal Wikilarien Kultura Elkartearen kilometroan.
 2022ko Durangoko San Fausto jaietako pregoia irakurri eta txupina bota zuen Amparo Ereñagarekin batera, urte luzez mugimendu sozialetan, batez ere feminismoari eta euskarari loturiko mugimenduetan egindako ibilbideagatik.
 2022ko Manuel Lekuona sarietarako hautagaia izan zen.

 2024an Durangoko Plaza berri baten izenerako hautagaia.

 2025eko otsailaren 20an Euskaraldia 2025 aurkeztu zen Durangon, baita egitasmoa zabaltzen lagunduko duten herritarrek osatutako hamaikakoa ere: Marisa Barrenak eta beste 10 herritarrek osatutako hamaikakoa, hain zuzen.

 2025eko martxoaren 7an Gernikako Batzarretxean Bizkaiko Emakume Hautetsien omenaldia jaso zuen, generoaren arrakala digitalari aurre egiten dion Wikiemakumeok proiektuan egindako lana aitortuta.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Marisa Barrena, militantziaz mintzo. Muga Kultura, 2025-04-30.
 «Euskal Herri euskalduna eta parekidea gura dot», Bizkaie, 2025-03-31.
 Marisa Barrena bertsozale feminista Hitzetik hortzera saioan 2025.03.22
 «Marisa Barrena: "Asko hunkitu naute gerra garaian fusilatutako emakumeen istorioek"», Gara, 2025-03-22.
 «Euskal Wikiemakumeok, Hitzetik Hortzeran», Bizkaie, 2025-03-21.
 Hamar mila Maurizia... eta Benita», Berria, 2025-02-15.
 «Marisa Barrena, Kristina Mardaras eta Txaro Tomasena, hiru emakume aitzindari eta erreferente», Biba zuek telebista saioan (ETB1), 2024-06-25.
 Elkarrizketa: Mintzanet egitasmoko bidelaguna. Feminismoa, militantzia, familia, dantza eta lagunarteaz aritu da hizketan, Faktoria irratsaioa (Euskadi Irratia), 2022-05-18.
 «Marisa Barrena, emakumeen bizitzak ilunetik ekarri eta bistaratzen», Faktoria irratsaioan (Euskadi Irratia), 2022-03-08.
 Marisa Barrena, Joseba Sarrionandiaz, Ur Handitan telebista saioan (ETB 1), 2021-01-27.
 «Marisa Barrena: "Motibazio bikoitza daukat, genero arrakala murriztea eta euskaraz gehiago editatzea"», Naiz, 2021-02-20.
 «#GaurkoEgunez traolaren atzean nabigatzen Marisa Barrenarekin». Ibaizabal Magazina irratsaioa (Bilbo Hiria irratia), 2021-09-10.
 Marisa Barrena Gure Kalana saioan, 2020-03-02.
Marisa Barrena, Artefaktua telebista saioan (ETB 1), 2018-04-14.
«Marisa Barrena», Ahotsak.eus atarian.
 Marisa Barrenaren zutabeak, Durangon orainkarian.
 Marisa Barrenaren ekarpenak, Anboto komunitatean.
 #GaurkoEgunez traola, Twitterren.

Kategoria:Zornotzarrak
Kategoria:Durangarrak
Kategoria:Bizkaiko irakasleak
Kategoria:Euskal Herriko pedagogoak
Kategoria:Euskal Herriko feministak
Kategoria:Euskal herritar torturatuak
Kategoria:Ezkertiar abertzaleak
Kategoria:Euskadiko Ezkerreko kideak
Kategoria:Maistrak
Kategoria:Euskal Wikilarien Kultura Elkarteko kideak
Kategoria:Wikilariak