Ana Juanixe

Ana Juanixe euskal balada tradizionala da. Beraz, ahozko euskal literaturak utzitako ondare aberatsaren parte da. Bere egilea anonimoa da eta 1935 urtean Kardaberaztarrak izeneko apaizgai-taldeak bildua izan zen. Beraz XIX eta XX. mendeen artean kokatu daiteke. Euskal baladei euskal kontapoesia ere deitzen zaie, beren izaera narratiboa dela eta. Izan ere, garai batean gertaturikoak jasotzeko erabili izan ziren. Ana Juanixe balada, euskal tradizioan sortua izan arren, erdal tradizioetan ere aurki daiteke.

 Balada 

 Argumentua 

Bizkaiako kostaldean, Mutriku herrian, gertaturiko maitasun istorioa jasotzen duen aldetik, bizkaitarrez idatzirik jaso izan da. Bertako gertakariak jasotzen dira. Balada hau lau sekuentziatan banatuta dago.

Mutrikuko herrian, garia saltzen ari den mutil bati hiru damatxo gerturatzen zaizkio, horien artean Ana Juanixe. Azken horrek mutilari garia zenbatean dagoen galdetzen diolarik, laztanen trukean emango diola erantzuten dio. Elkarrizketa bat mantendu ondoren, elkarrekin doaz Ana Juanixeren etxera. Baina, bertan daudela, ama itzuli eta etxean harrapatzen ditu biak. Hala, tentsio momentuak modu umoretsuz azaltzen dira elkarrizketaren baliabidea erabiliz, amaren eta alabaren eskutik.

Bigarren sekuentzian, mutila Londreseko hirian dagoela, Ana Juanixerentzako bitxiak erostera doa. Saltzaileak, orduan, buru-trukean emango dizkiola esaten dio, bi protagonisten hasierako elkarrizketa berbera gogoraraziz, hartzailearen harridura eta dibertsiorako. Baina, berak fideltasuna zor dio Ana Juanixeri.

Hirugarren sekuentzian, Euskal Herrira itzultzean, berri txarra dakarren anaiarekin egiten du topo mutilak. Orduan, paralelismoaz baliatzen den anaien arteko elkarrizketa biziaren bitartez, Ana Juanixe beste gizon batekin ezkonduko denaren berri edukitzen du gazteak.

Laugarren sekuentzian, herrira iristean, kaiako beste nesken artean dago negarrez Ana Juanixe, mutilak zer gertatu den galdetzen diolarik. Ana Juanixek ezezaguna balitz bezala jokatzen du (​neuk be ez dakit zeu nundikoa zarian). Mutilak, ordea, guztion aurrean argi uzten du ezagutzen duela eta elkarrekin egon zirela, despedidaren egunean ere. Gainera, neskarengana zuzenduaz, harentzat erositako bitxiak beste norbaiti emango dizkiola esaten dio, traizioaren suminduraz.

 Egitura 

Balada honetan narrazioa eta elkarrizketa uztartzen dira. Manuel Lekuonak (1992) jasotzen duenez, baladaren estetikotasunaren zerbitzuan nahasten dira bi mota horietako sintagmak. Proportzioa esanguratsua da. Batetik, mutilak lehen pertsonan egiten duen narrazioaren bitartez heltzen da istorioaren haria. Bestetik, ordea, indar eta presentzia handia ematen zaie esanguratsuak diren elkarrizketei.

Aurretik aipatu bezala, balada hau lau sekuentziatan banatuta dago eta sekuentzia hauetako batzuk zati ezberdinetan banatzen dira. Lehen sekuentzia adibidez, bitan banatzen da: bi gazteen arteko topaketa, batetik, eta Ana Juanixeren etxean daudeneko amaren agerpena, bestetik. Bigarren sekuentzia, berriz, laburragoa da eta ez dago azpisekuentziarik. Hirugarrenean, anaiarekin topatzen denean, bien arteko elkarrizketa ageri da lehenengoan eta kapitainari zuzentzen zaio bigarrenenan. Azkenik, Mutrikuko kaiako sekuentzia ere bitan banatu daiteke: lehenik, egoera edo arazoa aurkezten da eta, bigarren azpisekuentzian, Ana Juanixeri zuzendutako mutilaren hitz suminduek borobiltzen dute balada.

 Bitxikeriak 

Resurreccion Maria Azkuek Sunbillan (Nafarroa Garaia) XIX. mendean idatziz jaso zuen Ana Juanixe baladaren gai bera duen bertso bat: Garia saltzen nengoelarik.

Hiru Trukuk 1994. urtean Mendebaldeko Euskal Baladak diska argitaratu zuen. Bertan Bizkaiako balada eta abesti ezberdinak egertzen dira. Haien artean Ana Juanixe balada aurki dezakegu.

 Erreferentziak 
 Eusko Ikaskuntza: asmoz ta jakitez (2019). ​Euskal kantutegia: Ana Juanixe. Eusko Ikaskuntza: http://www.eusko-ikaskuntza.eus/eu/dokumentu-fondoa/euskal-kantutegia/ab-4471/ Eusko Ikaskuntza: asmoz ta jakitez (2019). ​Euskal kantutegia: Ana Juanixe. Eusko Ikaskuntza
 Lekuona, J.M.(1992). ​Euskal balada tradiziozkoen estiloaz. Bilbo: Euskaltzaindia,237-258
 Xenpelar Dokumentazio Zentroa (2007-2019). ​Garia saltzen nengoelarik. https://bdb.bertsozale.eus/es/web/doinutegia/view/garia-saltzen-nengoelarik-i-ana-juanixe
 Imanol Larzabal (1984). ​Ana Juanixe. Donostia: Elkar. https://www.youtube.com/watch?v=yoowiIj_fq0
 Hiru Truku (1994). Ana Juanixe. Nuevos medios. https://www.youtube.com/watch?v=lEO9Ye1_YgE

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ahozko euskal literatura