Agustin Arrieta Urtizberea

Agustin Arrieta Urtizberea (Errenteria, Gipuzkoa, 1962) filosofoa eta idazlea da. Filosofian eta Informatikan lizentziaduna, Filosofian doktorea da. Gaur egun Filosofiako irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Haren tesiaren izenburua Lógica para la inteligencia artificial izan zen. Zenbait lan akademiko eta saiakera filosofiko idatzi ditu. Halaber, bi fikzio-liburu idatzi ditu. Gai eta auzi asko landu ditu: erlatibismoaren eta pluralismoaren arteko bereizketa, logikaren historia eta filosofia, hizkuntzaren filosofia, David Humeren filosofia... Zientziaren filosofiari buruz eta pentsamendu kritikoari buruz aritu izan da. Filosofia unibertsitatetik kanpora zabaltzeko ahalegina egiten ari da, filosofiarako hurbilketa diren testu batzuk idatziz. Beste egile batzuekin batera, Filosofiaren Historia bat argitaratu du euskaraz.

 Pentsamendua 
Agustin Arrieta Urtizberearen pentsamendu filosofikoan oso presente daude zenbait egile klasiko, besteak beste, Aristoteles, David Hume edo Bertrand Russell. Halaber, ukaezina da pragmatismo mota batean koka daitezkeen pentsalari batzuen eragina: Peirce, Quine, Simon Blackburn, Susan Haack, Philip Kitcher, Nancy Cartwright...

Azkeneko urteetan, pentsamendu feministaren ekarpenek eragin eta presentzia handia izan dute Arrietaren lan filosofikoan. Esaterako, Miranda Fricker, Anne Eaton edo Marie Beeghly bezalako pentsalarien ideiek arakatze-eremu eta ikuspegi berriak zabaldu dizkiote. Bernard Williams eta Simon Blackburn pentsalariak ere oso garrantzitsuak dira, batez ere, egia kontzeptuaren gaineko gogoetari dagokionez. 

Azkenaldian, besteak beste, Stéphanie Roza edo Susan Neiman pentsalariek proposatzen duten "Ilustrazioaren berrinterpretazioan" arakatzen ari da.

Agustin Arrieta Urtizbereak zenbait tesi defendatu ditu filosofiaren zenbait adarretan. Hona hemen haien laburpen bat:

 Metafisikari buruz 
Ikuspegi aristoteliko batean antolatzen ditu ideia metafisikoak. Besteak beste, banakoak eta ezaugarriak bereizten ditu oinarrizko osagai metafisiko gisa. Halaber, banakoen identitaterako berezko ezaugarri baten premia aldarrikatzen du, “mota” deritzona.

Bestalde, natural/artifizial bereizketaren garrantzia aldarrikatu izan du, baita “esentzia” kontzeptuaren erabilpena (erabilpen kritikoa edo mugatua) ere.

David Wiggins filosofoaren eragin argia dago Arrietaren gogoeta metafisikoetan, batez ere, identitateari dagokionez.

 Epistemologiari buruz 
Pentsalari pragmatista batzuen eragina argia da Arrietaren ideietan. Azpimarratzekoa da Susan Haacken zenbait ideiaren aldarrikapena: hitz gurutzatuen analogia ikuspegi fundazionalista eta koherentista konbinatuz, ezagutzaren izaera hutsegingorra, balio epistemikoen zeregina eta garrantzia, egiaren izaera ezinbesteko eta logikoa…

Halaber, zenbait testutan uste, iritzi edo sinesmenen gaineko zaintza lanaren garrantzia justifikatu du (ikus Sinesmenak eta usteak liburua), bide horretatik epistemologiaren eta etikaren mugetan arakatuz. Zaintza lan horri lotuta pentsamendu kritikoaren ideia jorratu du.

 Etika eta estetikari buruz 
Arrietak zenbait argitalpen dauzka etikaren eta estetikaren inguruan, non argi eta garbi aldarrikatzen den balio etikoen eta estetikoen erantzunaren mendeko izaera. Hori guztia egiten da ikuspegi sentimentalista baten baitan: balio etikoak eta estetikoak ulertu behar dira giza emozio-sentimenduen sarearen baitan. Dena den, Arrietaren planteamendua ez da emotibista. Kontuak kontu, David Hume eta beste zenbait pentsalari sentimentalista dira Arrietaren ideien iturri nagusiak.

Askotan defendatzen denaren aurka, Arrietaren arabera, ikuspegi sentimentalistak ez dakar derrigorrez balioen gaineko erlatibismorik. Zenbait argitalpenetan justifikatu du balio etikoei eta estetikoei loturiko ikuspegi pluralista ez-erlatibista bat. Halaber, argudiatu du testuinguru etiko eta estetikoetan “objektibotasun” kontzeptuaren zeregin eta garrantziaren alde.

 Zientziari buruz 
Egungo gizartean zientziagintzak izugarrizko garrantzia daukala uste du Arrietak, eta komeni dela fenomeno hori ahalik eta ongien ulertzea; horrela gure gizartea bera ere hobeto ulertuko dugula. Arrieta ez dator bat zientziaren gainean egiten diren muturreko deskripzio hedatuenekin.

 Batzuetan, zientzia irudikatzen da balio sozial, politiko, ekonomiko edo etikoen eraginetatik kanpo garatzen den esparru garbi gisa; horrela batzuek aldarrikatzen dute zientzia dela ikerketa puruaren erresuma, zientzialaria gertakari puruetara emana bizi dela, zientzialaria gauza dela bere jarduera eragin politiko-ideologiko-ekonomikoetatik libre uzteko. Ikuspegi horrek pobretzen du zientziagintzaren argazkia.
 Besteetan, aldiz, zientzia negoziazio politiko-ekonomikoaren emaitza huts gisa irudikatzen da; horrela, beste batzuek uste dute zientzia dela pertsona boteretsu edo maltzur batzuek “negoziatzen” duten zera; azken buruan, ideologia edo interesen (interes ekonomiko, politikoen…) araberako kontua.

Arrietaren ustez irudi horiek ez dira egokiak, ez bata eta ez bestea; zientziagintza, azken buruan, ezaugarri propioak dituen giza jarduera da, eta, giza jarduera guztiek bezalaxe, bere argi-itzalak ditu. 

 Logikaren filosofia 
Lan batzuetan diskurtsoaren domeinuaren deskripzioaren eta zehaztapenaren arteko bereizketa justifikatu du, eta existentzia-, identitate- eta zenbaki-baieztapenak domeinuaren zehaztapenari lotuta interpretatu ditu.

 Hizkuntzaren filosofia 
Saul Kripke pentsalariak finkatu duen ikuskeratik abiatuz, Arrietak defendatu du izen berezi batzuen kasuan, hain zuzen ere, objektu hipotetikoentzako izen bereziak (astronomiaren testuinguruan proposatutako “Vulkano” izena, esaterako), Deskriptibismoa (Frege eta Russellen teoriatzat hartzen dena) egokiagoa dela Erreferentziaren Teoria Berria baino. Helburua ez da Erreferentzia Teoria Berria baztertzea, baizik eta erakustea Deskriptibismoa kasu batzuetan bide zuzenetik joan daitekeela.

 Bestelakoak 
Arrietaren lanetan beste zenbait gairen inguruko hausnarketak jasotzen dira (ik., “Gogoeta-bide irekiak” liburua): fikzioaren eta ez-fikzioaren arteko mugaren auzia, arte immoralaren auzia, umorearen mugen inguruko kezkak, egia-ostearen gaineko gogoetak, aukeramen askea, animalismoa, erlijioaren funtzioa hezkuntza sisteman, diziplinen arteko harremanari buruz, kultura/natura bikotearen gaineko eztabaidak, filosofia eta pentsamendu feminista...

 Lanak 

 Artikulu batzuk 
  (& Irati Zubia Landa) «La posverdad y su desafío a las democracias actuales». In Antonio Campillo, Agustín Varela, Victoria D’Hers & Alberto Coronel (argk.), El desconfinamieno del pensamiento. Madril: Red española de Filosofía /Laboratorio Filosófico sobre la Pandemia y el Antropoceno, 2023
 «Oroimena, kontakizunak eta erantzukizuna». In Eizagirre Gesalaga, Xabier & Txapartegi Zumeta, Ekai (argk.), Modernitatearen hastapenak Euskal Herrian. XVI. mendea: Elkanoren ingurune kulturala. UPV/EHU & Jakin Fundazioa, 2022.
 «Pentsamendu feminista filosofiarako sarrera batean». In, Askoren artean, Jakin, 248-9 (2022), 49-60.
 «Pentsamendu apokaliptikoari buruz».  In Santesteban Perez, Arantza (argk.), Apokalipsiari buruzko alea, Zigi Zaga (Dinamoa, sormen gunea), 2022. 
  «La posverdad es más peligrosa que la mentira». The conversation, 2020. 
 «Egia-ostea gezurra baino arriskutsuagoa da» (goiko artikuluaren euskarazko itzulpena).
 «Filosofiaren eragin sozialari buruz». In, Iñigo Martinez (koor.), Filosofiaren defentsak. Donostia: Erein, 2017.
  Agustín Vicente & Agustín Arrieta, «Moral ambivalence, relativism and pluralism». Acta Analytica, 31(2) (2016), 207-223.
  «David Hume sobre los valores estéticos. Hacia una interpretación objetivista». Ágora. Papeles de filosofía, 35(1) (2016), 77-98.
  «Argumentación y crítica literaria». En Carrascal, B. (ed.), Argumentación y prensa. Bilbo: EHUko argitalpen zerbitzua, 2014.
  (& Agustin Vicente). «El pluralismo moral de David Hume». Crítica, Revista Hispanoamericana de Filosofía, 45(134) (2013), 17-42.
 «Natura eta Kultura, zein baino zein». Jakin, 196 (2013), 11-32.
  (& Fernando Migura), «Internalism». In Michael Bruce and Steven Borbone (eds.), Just the Arguments. Wiley-Blackwell. 2011.
  (& Fernando Migura), «Fatalism». In Michael Bruce and Steven Borbone (eds.), Just the Arguments. Wiley-Blackwell. 2011.
  «Lowe on Locke’s and Frege’s conceptions of number». Organon F, 17(1) (2010), 39-53.
  «Identity, Existence, Cardinality and Direct Reference». In Sagüillo, J.M. et al. (bil.), Current Issues in Logic and Analytic Philosophy. Santiago: Santiagoko Unibertsitateko argitalpen zerbitzua, 2007.
  «Identidad numérica y correferencia». Crítica, 37(109) (2005), 3-28.
  «'Neptune' between 'Hesperus' and 'Vulcan'. On Descriptive Names and Non-existence». Acta Analytica, 20(3) (2005), 48-58.
  «Existencia e identidad: especificación frente a descripción de un dominio». Teorema, XX(3) (2001), 5-19.

 Itzulpenak 
Honako filosofia lan hauek euskaratu ditu:
 Alfred Tarski: «Egia eta froga». In Egia motak liburua.
 Saul Kripke: «Identitatea eta beharrezkotasuna». In Egia motak liburua.
 W. V. Quine: «Enpirismoaren bi dogma». In Egia motak liburua.
 Bertrand Russell: Filosofiaren arazoak.
 David Hume: «Gustuaren araua» eta «Sentimendu moralari buruz». In David Hume: ekintzak, sentimenduak, balioak.

 Literatura 
 Istripuak. Irun: Alberdania, 2008
 Irlak eta beste kontakizun batzuk. Donostia: Erein, 2015. Elkarrizketa egilearekin HITZEN UBERAN

 Filosofiako liburuak 
 Bidez bide hausnarrean. Zenbait gogoeta eta omenaldi filosofiko. Pentsamendu feminista filosofiarako sarrera batean. Bilbo: Udako Euskal Unibertsitatea (UEU) & UPV/EHU, 2023.  Liburuari buruzko elkarrizketa. Jon Mentxakatorreren iruzkin kritikoa UZTARO aldizkarian.
 Gaueko eztabaidak. Donostia: Erein, 2022. Liburuaren aurkezpena: Irati Zubia Landa eta egilea (BIDEOA) 7ka aldizkarian, Xabier Izagaren erreportajea. 7ka aldizkarian, Xabier Izagaren elkarrizketa egileari.
 Gogoeta-bide irekiak. Bilbo: EHUko argitalpen zerbitzua, 2019. Argia aldizkaria, 2020ko ekainaren 21a, Beñat Sarasola Santamariak egileari egindako elkarrizketa. 
 Zientziaren argi-itzalak. Bilbo: Udako Euskal Unibertsitatea (UEU), 2017. BERRIA egunkarian elkarrizketa egilearekin
 Filosofiarako sarrera bat. Bilbo: EHUko argitalpen zerbitzua, 2016 Maddi Nazabal eta Joseba Pascualen iruzkin kritikoa . Pruden Gartziaren iruzkina
 Arimak eta balioak. Donostia: Jakin Irakurgaiak, 2013. Liburuaren aurkezpena: Xabier Eizagirre (editorea) eta egilea (BIDEOA).
 Sinesmenak eta usteak. Irun: Alberdania, 2010. Mikel Torresen iruzkin kritikoa UZTARO aldizkarian
 Filosofiaren historia (Javier Agirre, J. Ignacio Galparsoro, Fernando Migura eta Ibon Uribarrirekin batera). Donostia: Elkar, 2008.
 David Hume: ekintzak, sentimenduak eta balioak. Donostia: Jakin irakurgaiak, 2006.
 Zertaz dihardu filosofiak? Donostia: Jakin irakurgaiak, 2002.
 Egia Motak. Bilbo: EHUko argitalpen zerbitzua, 2001.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 ELKARRIZKETA GOIENA TELEBISTAN, NEGAZIONISMOARI BURUZKOA
  Reflexiones sobre el negacionismo (HITZALDIA, BIDEOA)
 Agustin Arrieta, Irati Zubia, Beñat Sarasola: GOGOETA-BIDE IREKIAK liburuaren aurkezpena (BIDEOA)
 Agustin Arrieta Urtizberea & Irati Zubia Landa: GAUEKO EZTABAIDAK liburuaren aurkezpena (BIDEOA)
 Agustin Arrieta Literaturaren zubitegian
 Agustin Arrieta e-Liburutegian (3 liburu)
 «Norteko Ferrokarrilla - Agustin Arrieta» Elkarrizketa zientziaren filosofiari buruz eta pentsamendu kritikoari buruz. Zientzia.eus 2021-01-08
 "Zientzien, Arteen eta Humanitateen arteko lankidetzaz". Hitzaldia, BIDEOA: UEUren 2017/2018 ikasturte hasiera ekitaldia
 Agustin Arrieta Urtizberea, egia-osteari buruz (euskaraz)
  [https://redfilosofia.es/laboratorio/2021/03/15/el-laboratorio-conversa-con-agustin-arrieta-e-irati-zubia/ "Infodemia, negacionismo, posverdad", Agustin Arrieta Urtizbereari eta Irati Zubia Landari egindako elkarrizketa.

Kategoria:Errenteriako idazleak
Kategoria:Euskal Herriko filosofoak
Kategoria:Euskal Herriko informatikariak
Kategoria:Euskal Herriko itzultzaileak
Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko ikasleak