Ktoniko

Ktoniko, mitologian eta erlijioan, batez ere Greziakoetan lurrazpiko jainko edo izpirituak aipatzeko erabiltzen zen. kthonios terminoa (antzinako Grezieraz χθόνιος khthónios) 'lurrekoa', 'lurrari dagokiona' esan nahi du. Greziarrek jainko zerutiarren (uranioen edo olinpikoen) eta lurtarren (ktonikoen) artean bereizten zuten bere eskaintza errituetan. Batzuetan, telurikoak ere esaten zaie (latinezko tellus-tik). Dena den, bati ktonikoa baita telurikoa ere, teknizismo bat da, egun erabiltzen dena, baina antzinako erlijioetako praktikatzaileek erabiltzen ez zutena.
Antzinako erlijioen ikerlariek uste duten jainko ktonikoak Mediterraneoko substratu zaharrean koka ditzakegula, Anatoliarekin identifikatuta dagoen Neolitoko  kulturan. Naturaren zikloak, bizitzarenak eta heriotzaren ondorengo biziraupena dira islatzen dituzten kezkak.

Arkeologiak Ama handiak, Ama jainkosak edo Lurraren amak gisa izendatutako idoloak deskribatu ditu, Neolito garaiko eta Brontze Aroko hilobietan batez ere, ugalkortasunaren kultuekin lotuta bide zirenak. Objektu horiek beste aztarnategi batzuetakoekin (bereziki Anatoliakoekin) dituzten harremanek iradokitzen dute Mediterraneoko antzinako erlijio hark jainkosa hura zezenarekin edo arkumearekin lotzen zuela, eskualde honetan luzaro iraun zuen gaia izanik.

 Antzinako Grezian 
Antzinako Grezian, Azpimunduko jainkoei «Theoi Khthonioi» (jainko ktoniarrak) deitzen zieten. Hades jainko ilunak eta Pertsefone erreginak gobernatzen zituzten. «Jainko ktoniarrak» terminoa nekazaritzako jainkoak izendatzeko ere erabiltzen zen, haiekin lotura estua baitzuten.

 Ikus, gainera 
 Greziar mitologia
 Euskal mitologia

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Greziar jainkoak
Kategoria:Jainko-jainkosa ktonikoak