Antimetabolito

Antimetabolito bat metabolito jakin baten erabilera inhibitzen duen konposatu kimiko bat da, metabolismo arruntaren kide dena. Halako substantziak, askotan, elkarreragiten duten metabolitoaren antzeko egitura kimikoa izaten dute (antifolatoen eta azido folikoaren kasuan). Honen ondorioz, antimetabolitoaren eta metabolitoaren arteko inhibizio konpetitiboa gerta daiteke, antimetabolito-agerpenak zeluletan efektu toxikoak sortuz, zelula-hazkuntza zein -zatiketa kaltetuz. Honen ondorioz, zenbait antimetabolito kimioterapian erabiliak dira, minbiziaren tratamenduan.

 Erabilera kimioterapian 
Antimetabolitoak DNAren eta RNAren sintesia eragozten duten molekula talde bat dira. Horietako askok DNAren eta RNAren oinarrizko osagaien antzeko egitura dute. Oinarrizko osagaiak nukleotidoak dira, nukleobase batek, azukre batek eta fosfato talde batek osatutako molekula bat. Nukleobaseak purinetan (guanina eta adenina) eta pirimidinetan (zitosina, timina eta uraziloa) banatzen dira. Antimetabolitoek nukleobaseen edo nukleosidoen (fosfato talderik gabeko nukleotido bat) antza dute, baina aldatutako talde kimikoak dituzte. Botika horiek DNAren sintesirako beharrezkoak diren entzimak blokeatuz edo DNAn edo RNAn txertatuz eragiten dute. DNAren sintesian parte hartzen duten entzimak inhibitzean, mitosia galarazten dute, DNA ezin delako bikoiztu. Gainera, molekulak DNAn gaizki txertatu ondoren, DNAn kalteak eragin daitezke, eta programatutako heriotza zelularra induzitzen da (apoptosia). Agente alkilatzaileak ez bezala, antimetabolitoak ziklo zelularraren araberakoak dira. Horrek esan nahi du ziklo zelularraren zati espezifiko batean bakarrik eragiten dutela, kasu honetan S fasean (DNAren sintesi-fasean). Hori dela eta, dosi jakin batean, efektua egonkortu egiten da, eta, dosiak handitzean, ez da heriotza zelular gehiago gertatzen. Antimetabolitoen azpimotak antifolatoak, fluoropirimidinak, desoxinukleosidoen analogoak eta tiopurinak dira.

Antifolatoen artean metotrexatoa eta pemetrexed daude. Metotrexatoak dihidrofolato erreduktasa (DHFR) inhibitzen du, tetrahidrofolatoa dihidrofolatotik abiatuta birsortzen duen entzima. Metotrexatoak entzima inhibitzen duenean, folato-koentzimen zelulen mailak jaisten dira. Horiek beharrezkoak dira timidilatoa eta purina ekoizteko, biak funtsezkoak DNAren sintesirako eta zelulen zatiketarako. Pemetrexed izenekoa purinen eta pirimidinen ekoizpenari eragiten dion beste antimetabolito bat da, eta, beraz, DNAren sintesia ere inhibitzen du. Batez ere timidilato sintasa entzima inhibitzen du, baina DHFR, aminoimidazol karboxamida erribonukleotido formiltransferasa eta glizinamida erribonukleotido formiltransferasan ere eragina du. Fluoropirimidinek fluorouraziloa eta kapezitina barne hartzen dituzte. Fluorouraziloa nukleobasearen analogo bat da, zeluletan metabolizatzen dena, gutxienez bi produktu aktibo sortzeko: 5-fluouridina monofosfatoa (FUMP) eta 5-fluoro-2'-desoxiuridina 5'-fosfatoa (fdUMP). FUMP RNAn sartzen da eta fdUMPk timidilato sintasa entzima inhibitzen du; biek zelulen heriotza eragiten dute. Kapezitina 5-fluorouraziloaren profarmakoa da, zeluletan deskonposatzen dena farmako aktiboa ekoizteko. Desoxinukleosidoen analogoak zitarabina, gemzitabina, dezitina, azazitidina, fludarabina, nelarabina, kladribina, klofarabina eta pentostatina dira. Tiopurinen artean, tioguanina eta merkaptopurina daude.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Zinetika kimikoa
Kategoria:Farmakologia