San Salbatzailearen baseliza (Ibañeta)

Gaur egun, Donejakue bideko ibilbidean mugarria da. San Salbatzailea inguruan « pasabide menditsua zeharkatzen zuten bi adarrak biltzen ziren », bide garaia (Lepoeder gainetik, 1 436 metrokoa) eta beheko bidea (Luzaideko ibarretik). Mendiko pasabide hori, beraz, oso lotuta dago Orreagarekin, eta, horregatik, ohikoa da zenbait iturritan gainjartzea eta nahastea. Baina, zorroztasun apur batekin, espazio horiek, Luzaiderekin batera, geografikoki bereizi behar dira.

 Estiloa 
Pirinioetako eta Zuberoako eraikinen estiloa imitatzen du. Punta-zorrotzeko teilatua egokia da elurra pairatzeko. Orokorrean apaindura gutxiko baseliza da.

 Historia 
Egile batzuek kokapen honetan Antzinako Erromako Summo Pyreneo mansioa kokatzen dute, Antoninoren Ibilbidean, Burdigala (Bordele) eta Asturica Augusta (Estorga) artean. Kokapena, bestetik, antzinatik garrantzi erlijiosoa izan du: I. mendean tokia Eguzkiaren jainkosarekin eta Jupiterrekin.http://sehn.org.es

Erdi Aroan Antso IV.a Garzeitz Peñalengoak idatzitako 1071ko gutun batean Ibañeta monasterioa aipatua izan zen. 1110an, bestetik, Leireko monasterioaren eskuetan jarri zen Ibañetakoa; urte horietan, XII. mendean, tokia Karlaundiren Kapera edo Errolango Kapera bezala ezagutzen zen. 1271an Orreagako kolegiatak erosi zuen. 1127an ere ospitalea aipatzen da, baselizarekin lotuta; ospitalea 1134 inguruan ibarrera eraman zen.

Isurialdeak bat egiten duen lekua denez, eta lainoak ere bai, esaten da ermitauak kanpaia jotzen duela erromesak gidatzeko ilunabarretik gauerdira arte.

1794an, Konbentzioaren Gerran baseliza bota egin zuten. Wilhelm von Humboldtek bere Euskal Herrian zeharreko bigarren bidaian horrela aurkituz zuen. 1886an berreraiki egin zen eta Joan Mañé i Flaquer katalanak marrazkia egin zion. Urte horietan ere oso garbi ez dagoen sute batek eraikinak sua hartu zuen. XX. mendean erorkinak besterik ez ziren gelditzen, 1964 arte; urte horretan Jose Iarnotz arkitektoaren agindupean, berriro ere altxatu zen; hurrengo urtean inauguratu zen.

 Kondairak 
Betidanik inguru hau kondaira desberdinekin lotu izan da. Esaterkao, laino sakona sortzen denean eremutarrak kanpaia jotzen duela errosemak ondo gidatzeko. Historikoki datua baieztatuta baldin badago, gau batzuetan bakarrik jotzen duela esaten da.http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/ibaneta/ar-71912/

1934an Martínez Alegria, Orreagako Prioreak indusketak egiteko agindua eman zuen. Lan horietan hamabi eskeleto agertu ziren. Orduan, aurkikuntza Karlomagnoren Hamabi Pareekin lotu zituzten. Dirudienez, Karlomagnoren Hamabi Pareak borrokan hil baitziren eta haien omenez baseliza eraikitzea agindu zuen.https://web.archive.org/web/20200202123507/https://www.artehistoria.com/es/monumento/capilla-de-san-salvador Zoritxarez, gorpuzkinak galdu egin ziren eta inoiz ezin izan da teoria hori demostratu.http://arte-historia-curiosidades.blogspot.com/2013/03/collado-ibaneta-puerto-roncesvalles.html

 Indusketak 
Lekua betidanik bide estrategikoa izan da eta, horregatik, azterketak egiteko balio handia du. Historikoki kanpaina asko egin dira eta jarraitzen dira egiten, azken urteetan Iruñeko UNEDen eskutik. Aurkitu diren aztarna zaharrenak Antzinako Erromakoak dira: terra sigillata, txanponak, eraztun bat... Erromesek utzitako aztarna asko aurkitu izan da; baseliza barruan egindako indusketetan, esaterako, gorpuzkin batzuk aurkitu ziren eta haien artean Ingalaterrako Ethelred II.aren (968 inguru-1016) txanponak. Horrek erakusten du erromesen presentzia oso goiztiarra izan zela Ibañetan.

 Irudiak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Ibañeta
 Donejakue bidea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Orreagako eraikinak
Kategoria:Donejakue bideko ondarea Euskal Herrian
Kategoria:Nafarroako baselizak
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:1964an amaitutako eraikinak