Nafarroako Eskualde Euskaldun

1986an onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Nafarroako Eskualde Euskalduna edo Eremu Euskalduna Nafarroa osatzen duten hiru hizkuntz eremuetako bat da. Eremuak Nafarroaren iparraldeko udalerriak barne hartzen ditu, gutxi gorabehera: hor, euskara hizkuntza ofiziala da, gaztelaniarekin batera eta beraz, bertako erakunde-hizkuntza euskara da, gaztelaniarekin batera. Azken hamarkadetan zehar legeak hainbat aldaketa izan dituenez, zenbait udalerri geroago sartu ziren eremu euskaldunera.

 Mugak 
Eremu euskaldunak 64 udalerri txiki hartzen ditu bere baitan (horietako bat ere ez da 10.000 biztanle baino gehiagokoa), denak ere Nafarroako ipar-mendebaldeko atlantiar eta Pirinioetako bailaretakoak. 2012an, Nafarroako biztanleria osoaren % 9 bizi zen bertan. Eremu euskalduneko biztanleen % 67,3 euskal hiztunak ziren 2001ean. Datuak mantentzeko joera du.

 Udalerriak 
Gaur egun, Nafarroako Eremu Euskalduna udalerri hauek osatzen dute:

Abaurregaina, Abaurrepea, Altsasu, Anue, Araitz, Arantza, Arano, Arakil, Arbizu, Areso, Aria, Aribe, Arruazu, Atetz, Auritz, Bakaiku, Basaburua, Baztan, Bera, Bertizarana, Betelu, Donamaria, Doneztebe, Etxalar, Etxarri Aranatz, Elgorriaga, Eratsun, Ergoiena, Erroibar, Esteribar, Ezkurra, Garaioa, Garralda, Goizueta, Hiriberri (Aezkoa), Igantzi, Imotz, Irañeta, Irurtzun, Ituren, Iturmendi, Labaien, Lakuntza, Lantz, Larraun, Leitza, Lekunberri, Lesaka, Luzaide, Oitz, Olazagutia, Orbaitzeta, Orbara, Orreaga, Saldias, Sunbilla, Ultzama, Urdazubi, Urdiain, Urrotz, Uharte Arakil, Ziordia, Zubieta, Zugarramurdi.

Horien artetik udalerririk aipagarrienak Baztan (7.800 biztanle inguru), Altsasu (7.600 biztanle inguru), Leitza (2.900 biztanle inguru), Etxarri Aranatz (2.400 biztanle inguru) eta Irurtzun (2.200 biztanle inguru) dira.

 Legedia 
Nafarroako eremu euskaldunarentzat Foru Hobekuntzaren 9. artikuluan ezarritako euskararen koofizialtasun-erregimenaren arabera, Euskararen Foru Legeak ezartzen duenez, eremu horretan herritarrek administrazioarekin harremanak euskaraz egin ditzakete eta zerbitzu publikoak bi hizkuntza ofizialetako edozeinetan jaso. Halaber, eremu euskalduneko herritarrei martxan jar dezaketen administrazio-prozedura izapidetzeko hizkuntza hautatzeko ahalmena ematen zaie, eta, gainera, prozedura beraren abiarazle bat baino gehiago egonez gero, izapidetze-hizkuntza abiarazleen artean adosten dutena izango da. Enplegu publikoaren arloan xedatzen da hizkuntz eremu horretan kokatuta dauden administrazioek zehaztuko dutela euskararen jakintza zein plazatan izango den derrigorrezkoa, eta gainerako guztietan euskaraz jakitea merezimendutzat hartuko da. Gaur egun, eremu horretako lanpostu bat eskuratzerakoan, enplegu publikoko lehiaketa baten guztizko puntuazioan euskarak duen pisua guztizkoaren % 6koa da, eta % 10 artekoa izan daiteke, harreman bereziak eskatzen dituzten lanpostuen kasuan.

Eremu horretan, euskal toponimoak baliatuko dira izen ofizialtzat, gaztelaniaz bestelako deitura bat ez badago behintzat. Kasu horretan, biak erabiliko dira.

Irakaskuntzari dagokionez, guraso-aginteak edo tutoretzak edo, hala badagokio, ikasleak berak aukeratutako hizkuntza ofizialean jasoko dute hezkuntza ikasleek. Unibertsitateaz kanpoko hezkuntza-mailetan, nahitaezkoa izango da euskara nahiz gaztelania irakastea hizkuntza ofizial gisa, eta, horretaz gain, ikasleek, oinarrizko eskolatzearen amaieran, bi hizkuntzetan behar besteko trebakuntza-maila dutela egiaztatzea. Horretarako, 159/1988 Foru Dekretuak, Euskararen Foru Legea garatzen duenak, baimena ematen die eremu honetako ikastetxeei hurrengo hezkuntza-ereduak emateko: A eredua (euskara irakasgai gisa, gaztelania hizkuntza nagusi gisa), D eredua (euskara hizkuntza nagusi gisa, gaztelania irakasgai gisa) edo B eredua (bi hizkuntzak hizkuntzak irakas-hizkuntza gisa, parekotasunean). Hala ere, Lehen Hezkuntza edo horren ondorengo mailaren bat eremu euskaldunetik kanpo ikasi duen ikasle bat bada, euskaraz ez ikasteko aukera izango du eta berdin, eremu euskaldunean ohiko bizilekua ez dutela justifikatzen duten ikasleek.

 Gune soziolinguistikoa 
Gune soziolinguistikoak, biztanleria euskaldunaren ehunekoaren araberaNafarroako datu soziolinguistikoak 2020ko ekaina, Iruña, Argitaratzailea: Nafarroako Gobernua et Euskarabidea – Euskararen Nafar Institutua, Euskararen Sustapenaren eta Plangintzaren Zerbitzua. Legezko gordailua: LG NA 940-2020:

1.a, euskaldunen ehunekoa % 20 baino gutxiago duten udalerriek osatua.

2.a, euskaldunen ehunekoa % 20 eta % 49 bitartean duten udalerriek osatua.

3.a, euskaldunen ehunekoa % 50 eta % 79 bitartean duten udalerriek osatua.

4.a, euskaldunen ehunekoa % 80 eta hortik goiti duten udalerriek osatua.

 Udalerria (izen ofiziala)  Kodea  Guneak sortzekoerreferentzia balioa (%)  Gune soziolinguistikoa Abaurregaina / Abaurrea Alta  003  50,8  3 Abaurrepea / Abaurrea Baja  004  33,5  2 Altsasu / Alsasua  010  26,9  2 Anue  017  32,6  2 Araitz  020  88,4  4 Arakil  025  23,3  2 Arano  024  81,5  4 Arantza  022  96,2  4 Arbizu  027  78,4  3 Areso  031  91,9  4 Aria  033  40,3  2 Aribe  034  24,3  2 Arruazu  037  62,3  3 Atetz / Atez  040  29,7  2 Auritz / Burguete  058  30,4  2 Bakaiku  044  49,5  2 Basaburua  049  67,2  3 Baztan  050  74,9  3 Beintza-Labaien  137  90,0  4 Bera  250  62,6  3 Bertizarana  054  72,6  3 Betelu  055  81,1  4 Donamaria  081  90,0  4 Doneztebe / Santesteban  221  67,5  3 Elgorriaga  087  81,9  4 Eratsun  090  92,8  4 Ergoiena  091  87,9  4 Erro  092  21,3  2 Esteribar  098  14,6  1 Etxalar  082  75,2  3 Etxarri Aranatz  084  72,4  3 Ezkurra  102  87,6  4 Garaioa  112  16,6  1 Garralda  115  29,2  2 Goizueta  117  92,1  4 Hiriberri / Villanueva de Aezkoa  256  35,7  2 Igantzi  259  90,9  4 Imotz  126  53,2  3 Irañeta  127  39,8  2 Irurtzun  904  27,1  2 Ituren  129  89,5  4 Iturmendi  130  30,9  2 Lakuntza  138  65,3  3 Lantz  140  18,7  1 Larraun  144  85,4  4 Leitza  149  83,2  4 Lekunberri  908  56,5  3 Lesaka  153  78,0  3 Luzaide / Valcarlos  248  67,2  3 Oiz  187  80,5  4 Olazti / Olazagutía  189  23,3  2 Orbaizeta  195  33,9  2 Orbara  196  14,6  1 Orreaga / Roncesvalles  211  15,7  1 Saldias  213  88,6  4 Sunbilla  226  89,0  4 Uharte Arakil  123  26,1  2 Ultzama  236  47,6  2 Urdazubi / Urdax  239  80,2  4 Urdiain  240  79,9  3 Urroz  244  96,2  4 Ziordia  073  20,4  2 Zubieta  263  95,2  4 Zugarramurdi  264  92,1  4

 2018ko azterketa soziolinguistikoa 

2018ko datuen arabera Nafarroa Garaiko herritarren % 14,1ek euskaraz bazekien, % 8 euskaldun hartzailea zen eta % 77,9k ez zekien euskaraz. Zazpi urte lehenagoko zifrekin konparatuz, euskaraz ez zekitenen kopuruak gora egin zuen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafarroako politika
Kategoria:Euskara