Lergako hilarria

Lergako hilarria, Lergako hileta-estela, Lergako estela, Lergako idazkuna, Lergako inskripzioa edo Narhungesen epitafioa,  erromatarren garaiko hilarri bat da, 1960an Lergan (Nafarroa Garaian) aurkitutakoa, euskal itxurako aztarna epigrafikoak dituelako nabaria; izan ere, Umme Sahar izen itxura argiki euskaldunekoa irakurtzen da. Egun, Nafarroako Museoan dago.

Idazkunean agertzen diren beste bi pertsona izan (antroponimo) euskararekin erlazionatuta daudela uste da: Abisunhar eta Narhunges, H (asperena) baitute, eta letra hori ez da agertzen ez iberiar testuetan ez eta zeltiberiarren artean ere. H ahoskatua euskalki guztietan zabalduta zegoen duela zenbait mende arte.

 Aurkikuntza 
1960an aurkitu zuten, Lergako Santa Barbara baseliza zaharraren hormetan sartua zegoelarikKoldo Mitxelena. Textos arcaicos vascos. § 1.12.. Lerga Eslabatik 5 km exkaxera dago, eta Eslaban Santakriz erromatar garaiko hiriaren aztarnategia, eta Burdin Aroko herrixka (oraindik ez da induskatu).

Hareharriz egina da 125 zentimetro garai da, eta II. eta III. mendeen artekotzat jotzen da.

 Erliebeak 
Harriak dituen lau aldetatik, aurrekoak bakarrik du dekorazioa. Goiko frisoan zaldun bat dago bere zaldi gainean, erdian, eszena arkitektoniko bat; bi pertsona bi zutaberen artean, bien artean, kutxa moduko bat heltzen, eta lerro bateko inskripzioa duen ateburu baten azpian. Erdiko frisoaren azpian, maila bat sakonago dagoen lauki  baten barruan idazkunaren zati handiena idatzi zuten.

Alicia M. Canto historialariak, bi gizon (soldadu) dantzan ikusi ditu erdiko erliebean, eta honela interpretatu du eszena:

"Bajo la línea primera del epígrafe, entre dos crecientes lunares (quizá mejor que «guirnaldas»), hay un marco arquitectónico como los de la Sierra de Codés, sólo que columnado; en él aparecen dos figuras en plena danza fúnebre, levantando sus manos, que se unen a través del objeto rectangular que entre ambas sostienen. Como aquí sí parece tratarse de soldados, quizá de commilitones, y el de la derecha sujeta, esta vez claramente, una lanza, quizá en este caso sí pueda decirse que muestran la urna cineraria del difunto (así pensó Marco Simón, 1978: n° N 29, y véase también la de Narvaja, Álava), o danzan con ella, aunque el objeto, con sus laterales elevados, no se preste a encontrarle paralelos arqueológicos."

Historialari horrentzat, bestalde, hildakoaren, Narhungesen jatorria baskoien lurraldearen mendebaldean legoke, eskualde indoeuroparra, eta beraz, bere jaioterritik urrun lurperatu zuten, Lerga, eusko-akitaniar aldeko hiri izan baitzitekeen.

 Irakurketa 

 Transkripzioa 
Alejandro Marcos Pusen arabera, eta Koldo Mitxelenak ontzat emana:

 Proposatzen diren irakurketak, laburdurak osatuta: 
Epigrafistek estelako testua honela analizatu eta itzuli dute:

 Proposatzen diren itzulpenak 

Koldo Mitxelenak azaldu zuen zergatik goiko lerroko testua "Ume, Zaharren semea" gisan irakur eta itzul zitekeen. Orduña Aznar epigrafistak ere bi izen direla uste du, nahiz eta "Sahar"-ek genitiboaren (noren) marka eduki beharko lukeen gramatikalki zuzena izateko. Carmen Castillok, Fernando Fernández Palaciosek eta Joakin Gorrotxategik, besteak beste, izen bakarra dela uste dute.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 



Kategoria:Euskara Antzinaroan
Kategoria:Lerga
Kategoria:Artefaktu arkeologikoak
Kategoria:Idazkunak
Kategoria:Baskoiak
Kategoria:Eusko-akitanierazko izendun idazkunak
Kategoria:Erromatartze garaiko epigrafia Euskal Herrian
Kategoria:Nafarroako museoaren bildumak
Kategoria:Erromatarrak Euskal Herrian‎