Francisca Aguirre

Francisca Aguirre Benito  (Alacant, 1930eko urriaren 27a - Madril, 2019ko apirilaren 13a), Paca Aguirre izenez ere ezaguna, idazle espainiarra izan zen, 2012an Alacanteko Alaba Kuttuna izendatu zuten eta 2018an Espainiako Letren Sari Nazionala  irabazi zuen.

 Biografia 
Francisca Aguirre Benito artista familia baten baitan jaio zen eta bere kabuz ikasi behar izan zuen, haurtzaroan gurasoengandik eta nerabezaroan etengabe irakurriz. Espainako Gerra Zibila bukatu zenean, familiarekin Frantziara exiliatu zen, baina Alemaniako armadaren bonbardaketek bere ama hiru alabekin itzultzera behartu zuten. Bere aita, Lorenzo Aguirre margolaria,1940an itzuli zen eta atxilotua izan zen. 1942ko urriaren 6an Porlier-eko espetxean garrotatuz exekutatu zuten.

Gertaera hauek eragin handia izan zuten Pacaren bizitzan eta bere familiak gerraosteko gabezia gehienak nozitu zituen. Bera zein bere ahizpak preso politikoen seme-alabentzako ikastetxeetara joan ziren, hamabost urte zituela enpresako idazkari lanetan hasi zen arte. Baina literaturaren ezagutze goiztiarrak bultzatuta, prestakuntza gabezia horiek orekatu zituen berezko hezkuntza zabala lortu zuen.

1950eko hamarkadan, Madrilgo Ateneoan José Hierro poetak  ematen zituen eskoletara eta Café Gijóngo solasaldietara joaten hasi zen. Bertan, beste poeta gazte batzuekin harremanetan jarri zen: Luis Rosales, Gerardo Diego, Miguel Delibes edota Antonio Buero Vallejo. Giro horretan Felix Grande ezagutu zuen, harekin ezkondu zen 1963an eta 1965ean bere alaba Guadalupe jaio zen. Diotenez, bere etxea "Argentina eta Peruko enbaxada" bezala ezagutzen zuten, intelektual ugari bisitan etortzen zitzaizkielako. Bere alaba Guadalupe Grande poeta izan zen, idazteko eta literaturarako zuen grinaren oinordekoa. 

1971tik aurrera, Kultura Hispanikoaren Institutuan lan egin zuen, Luis Rosalesen idazkari gisa, 1994an erretiroa hartu zuen arte.

Madrilen hil zen, 2019ko apirilaren 13an. 

 Ibilbide profesionala 
Francisca Aguirre nerabezaroan hasi zen idazten. Hogei urterekin Pablo Neruda, Miguel Hernandez eta Vicente Aleixandre irakurtzen zituen. Antonio Machado, Blas de Otero eta Jose Hierroren olerki batzuk ere irakurriak zituen. Baina Konstantino Kavafisen "Barbaroen zain" poemaren itzulpena bere eskuetara iritsi zenean, berarentzat iraultza izan zen.  Une hari buruz hauxe esan zuen: "Aurreko lanekin neuzkan bost karpetak erre ondoren, Itakarekin hasi nintzen". Sei urte behar izan zituen bere lehen lana izan zen hori burutzeko. 

1971n Leopoldo Panero poesia saria jaso zuen eta liburua hurrengo urtean argitaratu zen. Poemario honetan gerraosteko emakumeei eta isildutako pertsonei ahotsa eman zien. Lan honen jatorria "Peneloperen odisea" kontatzeko premian dago, era horretan, Ulisesen bizipenekin kontrastatuz, Odisean betidanik falta izan diren "zorigaitzaren abenturazale" izan diren emakumeen egunerokotasuneko istorioak narratuz. 1976an bere aitari eskainitako Los trescientos escalones poema-liburua argitaratu zuen. Urte horretan bertan Irun Hiria Saria eman zioten. 1978an La otra música argitaratu zuen, bere obraren lehen etapa hau osatuz. 

Hamazazpi urte gehiago behar izan zituen beste bi liburu kaleratzeko, oraingoan prosaz, 1995ean Que planche Rosa Luxemburgo, narrazio laburren bilduma eta Espejito, espejito memoriak. 1996an Ensayo general  argitaratu zuen eta 1999an berriz Pavana del desasosiego. Azkenik, 2000n, Ensayo general. Poesía completa, 1966-2000 liburuan, ordura arteko bere lan poetiko guztia jaso zituen. 

Sei urte geroago, berriz ere poesia argitaratzen hasi zen: 2006an La herida absurda eta 2007an Nanas para dormir desperdicios. 2010ean Miguel Hernandez Saria lortu zuen Historia de una anatomía poema-liburuarekin, eta 2011n Poesia Sari Nazionala irabazi zuen lan berarekin. Urte berean Los maestros cantores argitaratu zuen eta 2012an Conversaciones con mi animal de compañía.

2018ko urtarrilean, Calambur argitaletxeak bere lan osoa argitaratu zuen, Ensayo general izenburupean. Urte bereko azaroan Letren Sari Nazionala jaso zuen. Sari honek emakume izateagatik eta exiliatuta zeudelako bazterrean utzitako emakume horien guztien oinordetza aldarrikatzeko balio izan zuen. 2019an Olé Libros argitaletxeak Prenda de abrigo izeneko bere lanen antologia argitaratu zuen  Guadalupe Grande alabaren eskutik.

2018ko apirilaren 25ean, Madrilgo Teatro Españolen estreinatu zen Francisca Aguirreren testuekin eraikitako Encendidas ikuskizuna. Bere lagun eta aktore Lola Lopezen omenaldia izan zen, zuzendaritza eta dramaturgia sinatu zituena. Bere alaba Guadalupe izan zen teloi eta kartelen sortzailea; zuzeneko musika Jose Maria Gallardo del Rey maisuarena izan zen eta ahotsa Paco del Pozorena.

Bere poesia ingelesera, frantsesera, italierara, portugesera eta valentzierara itzuli da.

 Belaunaldien eskeman duen berezitasuna 
Bere jaiotze-datagatik, Francisca Aguirre 1950eko belaunaldikoa litzateke (Jaime Gil de Biedma, Gloria Fuertes, Francisco Brines edo Claudio Rodriguezena, beste askoren artean), baina argitalpenen mundura beranduago sartu zenez (bere lehen poema-liburua ez da 1972ra arte agertu), haren izena bere belaunaldi kronologikoaren antologietatik kanpo geratu zen eta duela gutxira arte ez du poeta gisa errekonozimendurik izan. Bestalde, egilearen produkzioa literaturaren korronte eta promozioetatik kanpo mantendu zen, halere bere pentsamenduaren eta ahots poetikoaren bilakaerari erantzuten zion.

Autore berak zioen bezala, “presarik gabeko 98ko Belaunaldi pazientziadun horretakoa naizela uste dut, Antonio Machadok azaltzen zuen bezala, artea luzea da eta gainera ez du axola, garrantzitsuena bizitza delako”.

 Argitalpenak 

 Poesia liburuak 
 Ítaca (“Leopoldo Panero saria” 1971), Cultura Hispánica, Madril, 1972.
 Los trescientos escalones (“Irun hiria saria” 1976), Gipuzkoako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1977.
 La otra música, Ediciones Cultura Hispánica, Madril, 1978.
 Ensayo General (“Esquío” saria, 1995), Sociedad de Cultura Valle-Inclán, Ferrol, 1996.
 Pavana del desasosiego (“María Isabel Fernández Simal saria” 1998), Torremozas, Madril, 1999.
 Ensayo General. Poesía completa, 1966-2000, Calambur, Madril, 2000.
 Memoria arrodillada. Antología, Institució Alfons el Magnànim, Valentzia, 2002.
 La herida absurda, Bartleby Editores, Madril, 2006.
 Nanas para dormir desperdicios (Premio Alfons el Magnànim), Hiperión, Madril, 2008.
 Historia de una anatomía, (Miguel Hernández Nazioarteko Saria, Poesiaren Sari Nazionala, 2011), Hiperión, Madril, 2010.
 Los maestros cantores, Calambur Editorial, 2011.
 Conversaciones con mi animal de compañía, Rilke, Madril, 2012.
 Ensayo general. Poesía reunida 1966-2017. Calambur Editorial, 2018.
 Prenda de abrigo. Antología poética. Olé Libros, 2019.

 Prosa liburuak 
 Espejito, espejito, memoriak, José Hierro Unibertsitate Herrikoia, San Sebastián de los Reyes, Madril, 1995.
 Que planche Rosa Luxemburgo, narrazioak, (“Galiana saria”, 1994), Germania, Alcira, 2002.

 Bibliografia 

 Marina Sáez, Rosa María: “El mundo clásico en la poesía de Francisca Aguirre”, en Nova et vetera : nuevos horizontes de la Filología latina, coordinado por A. Espigares, A. María Aldama, María F. del Barrio, 2002, vol. 2, págs. 751-759. ISBN 84-930825-5-4

 Crespo Massieu, Antonio: “La herida absurda. Francisca Aguirre (Alicante, 1930)”, en Viento sur: Por una izquierda alternativa, n.º 92, 2007, págs. 117-122. ISSN 1133-5637

 Federici, Marco: “L’arte come rifugio e presa di coscienza: un approccio alla poesia di Francisca Aguirre”, in Augusto Guarino (dir.), Le geometrie dell’essere. Identità, identificazione, diversità nella recente letteratura spagnola, Napoli, Pironti, 2014, págs. 167-185. ISBN 978-88-7937-700-3.

 Kanpo estekak 
 :Cervantes Liburutegi Digitala.
 :Elkarrizketa egilearekin.
 :Elkarrizketa egilearekin.
 :Artikulua Publico egunkarian.
 Erreferentziak 

Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XXI. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko Espainiako idazleak
Kategoria:XXI. mendeko Espainiako idazleak
Kategoria:Espainiako poetak
Kategoria:Alacant hiriko jendea
Kategoria:Madrilen hildakoak