Neus Català

Neus Català Pallejà (Els Guiamets, Tarragona, Herrialde Katalanak, 1915eko urriaren 6a — Guiamets, 2019ko apirilaren 13a) katalandar erizaina, politikaria eta ekintzaile antifaxista izan zen. Ravensbrückeko kontzentrazio-esparru nazitik bizirik ateratako bat izan zen. PSUCeko gazte taldeko kidea, Espainiako Gerra Zibileko gerra urteak gehienbat PSUCeko gudarien seme-alabak zaintzen pasatu zituen. 

Erizain izan nahi zuen, baina lehenengo kurtsoa bukatu ondoren Gerra Zibilaren leherketak moztu zuen bere asmoa. Herrian geratu zen, eta PSUC-eko (Kataluniako Alderdi Sozialista Bateratuta) gazteei lagundu zien, baita herriko Udalari ere, gerra antolatzeko.

Frantziara ihes egin eta nazien aurka borrokatu zuen makisean. 1943an salaketa baten ondoren bere senarrarekin batera atxilotu zuten eta Limogesera preso eraman zituzten. Han beste emakume batzuekin munizio eta makina ugari saboteatu zituzten, erabilezin bihurtzea lortu zuten. 1944an Ravensbrückeko kontzentrazio-esparru nazira bidali zuten; leku honetatik bizirik atera zen espainiar estatuko hiritar bakarra izan zen.https://www.elperiodico.com/es/sociedad/20190413/rubi-homenajea-la-figura-de-neus-catala-tras-su-fallecimiento-7406921

 Bizitza 
1915eko urriaren 6an jaio zen Guiametsen (Tarragona), nahiz eta amabitxiak urte horretako ekainaren 15ean erregistratu zuen, Espainiako gerra zibilaren ondoren, Bartzelonako Udaleko dokumentazioa desagertu zelako. Bigarren data hori izaera ofizialtzat jo zen eta bere jaiotzaren mendeurrena ospatzeko hartutako data izan zen. Erizaintzan diplomatu zen 1937an.

 Ibilbidea 
Gerra zibilaren hasieran, Bartzelonara joan zen. 1939an Frantziako muga zeharkatu zuen Premià de Dalt udalerriko Las Acacias koloniako bere ardurapean zeuden 180 haur umezurtzekin, Negríngo Umeak deiturikoekin. Albert Roger senarrarekin batera aritu zen Frantziako Erresistentziaren jardueretan, mezuak, armak eta dokumentazioa jaso eta helarazteko lanak bere etxean zentralizatuta, eta errefuxiatu politikoei aterpea emanda. Sarlat-la-Canéda udalerriko farmazialari batek salatu zuen agintari nazien aurrean.  1943an senarrarekin batera atxilotu zuten. 1944an Ravensbrück-era deportatu zuten, eta armagintzan lan egitera behartu zuten. Han, Gandulen Komandoa deiturikoaren parte izan zen, Holleischenen egiten ziren armen lanketa boikotatzen zuen emakume talde bat, Flossenbürg-eko kontzentrazio-esparruaren menpe zegoen fabrikan. Sabotajeari esker, fabrika hartan lan egitera behartutako emakume askok hamar milioi kartutxo inguru deuseztatu eta armak egiteko makina ugari hondatu zituzten.

Askatu ondoren, Frantziara itzuli zen, eta han Francoren diktaduraren aurkako borroka klandestinoarekin jarraitu zuen. Sarcelles udalerrian bizi izan zen, Paristik gertu, eta Amical de Ravensbrück erakundearen presidentea izan zen. Kataluniako Alderdi Komunista (PCC), Esquerra Unida y Alternativa (EUiA) eta Pere Ardiaca Fundazioko militantea izaten jarraitu zuen, eta bertako ohorezko bazkidea zen. 2014an Kataluniako Alderdi Komunista sortu zenean, Neus Català bere Batzorde Zentraleko ohorezko kidea izan zen, eta alderdiko 1. zenbakiko txartela zuen.

 Ondare pertsonala 
Bere ondare pertsonal grafikoa Bartzelonako Unibertsitateko CRAI Liburutegian (Errepublikako Pabilioia) dago gordeta. Espainiako 1936ko gerrari, Alemania naziari, Poloniako eta Frantziako Bigarren Mundu Gerrari, erresistentziako emakume espainiarrei eta kontzentrazio-esparruei buruzko dokumentuak ditu.

Frantzian zituen artxiboak La contemporaine-n gordetzen dira.

 Sariak eta aintzatespenak 

 2005ean, Kataluniako Generalitateak Creu de Sant Jordi Gurutzea eman zion.
 2006an, urteko katalandarra izendatu zuten, Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruan hil ziren 92 000 emakume baino gehiagoren oroimena defendatzeagatik. 
 2006an La Alternativa saria jaso zuen, Esquerra Unida i Alternativak emandakoa.|
 2014ko urriaren 29an, laurogeita hemeretzi urte zituela, Bartzelonako Udalak Hiritar Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion, oroimen historikoa zaintzeagatik, borroka antifaxista egin eta emakumeen eskubideak defendatzeko egindako lanarengatik. 
 2015ean Kataluniako Generalitatearen Urrezko Domina jaso zuen, justizia eta askatasun demokratikoen aldeko borrokarengatik, nazien sarraski esparruetara deportatu eta deportatuen memoriarengatik, eta giza eskubideen defentsarengatik. 
 ezkerrera|thumb|Stolperstein|158x158px2018an, Neus Catalàren stolpersteinea jarri zuten bere jaioterrian, Guiametsen.

 2019ko otsailean, Parisko Hiribilduaren Domina eman zioten, 'Grand Vermeil' mailarekin, Frantziako hiriburuko saririk handiena. 
 2019ko uztailean Parisko Kontseilu berak bozkatu zuen, talde politiko guztiek aho batez, Parisen kale bat sortzea bere oroimenean, eta urriaren 4an inauguratu zuten. 
 Lleidan bere izena duen kale bat du Catalàk.

 Neus Català urtea (2015) 

2015. urtean, ehun urte bete berritan, Kataluniak Neus Catalàri eskaini zion Ravensbrückeko kontzentrazio-esparrutik bizirik atera zen Espainiako azken pertsonari. Neus Català Urteari hasiera eman zitzaion 2015eko apirilaren 1ean, Kataluniako Generalitatearen Urrezko Domina jaso ostean. Ospakizun horren bidez, omenaldia egin zitzaien, hedaduraz, gerraren, Francoren diktaduraren eta presoen eta sarraskien esparruetan barneratzearen ondorioak pairatu zituzten pertsona guztiei. Hari buruz, aurkezpen ekitaldian, Neus Munté Ongizate eta Familia kontseilariak esan zuen:"Neus Català emakume indartsu eta solidarioa da, borrokalari antifaxista, nazien sarraski eremuetatik bizirik atera zen emakumea eta Espainiako gerra zibilean eta Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuten emakume guztien erreferente eta testigantza".Neus Català Urtearen ospakizuna Kataluniako Emakumeen Institutuak koordinatu zuen, Bartzelonako Udalaren, Guiamets Udalaren, Amical de Ravensbrück-en, Arte Pluralaren Elkartearen, Kataluniako Generalitateko Liburutegien, Atzerrian dauden Katalan Komunitateen, Priorat Eskualdeko Kontseiluaren, Hizkuntza Normalizaziorako Partzuergoaren, Ikus-entzunezko Komunitateen Kataluniako Korporazioaren, Hezkuntza Sailaren, Kataluniako Filmotekaren, Alternative Fundazioaren, Cassià Fundazioaren, Pere Ardiaca Fundazioaren, Katalanezko Letren Erakundearen, Memorial Demokratikoaren, Kataluniako Historiaren Museoaren, Sàpiens Argitalpenen, Lehendakaritza Sailaren Idazkaritza Nagusiaren eta Osonako VicDones-SIADen lankidetzarekin.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 http://www.rtve.es/alacarta/videos/personatges/arxiu-tve-catalunya-personatges-neus-catala/3259171/
 http://www.rtve.es/alacarta/videos/para-todos-la-2/para-todos-2-video-neus-catala/1535393/

Kategoria:Priorat eskualdeko jendea
Kategoria:Antifaxistak
Kategoria:PSUC
Kategoria:Erizainak
Kategoria:Espainiako Gerra Zibileko biografiak
Kategoria:Ravensbrückeko kontzentrazio esparrutik bizirik irtendakoak
Kategoria:Kontzentrazio-esparru nazietako presoak
Kategoria:Kataluniako ehun urtedunak
Kategoria:Bigarren Mundu Gerrako erresistentziaren emakumeak