Haragitze

HaragitzeaEuskaltzaindiaren hiztegia, haragitze, Euskaltzaindia edo haragiztatzeaEuskaltzaindiaren hitegia, haragiztatze, Euskaltzaindia hiltzean gizabanakoen esentzia (adimen, arima, konorte edo energia) beste gorputzetara pasako den sinesmena da. Berez, ideia batzuk hartzen ditu bere barnean:
 Metenpsikosia.
 Transmigrazioa.
 Haragitzea.
 pizkundea.

Haragitzea dakarten sinesmen gehienetan, gizaki baten arima hilezkorra da, eta ez da sakabanatzen gorputz fisikoa hil ondoren. Hiltzean, arima haur jaioberri edo animalia bihurtzen da hilezkortasunarekin jarraitzeko. Transmigrazio hitzak, hil ondoren, arima bat gorputz batetik bestera igarotzea esan nahi du. 

Haragitzea (punarjanma) indiar erlijioen erdigune bat da, hala nola hinduismo, budismo, jainismo eta sikhismoan, eta, nahiz eta talde hindu eta budistek ez duten haragitzean sinesten, geroko bizitza batean bai sinesten dute. Hainbat formatan, sineskizun esoteriko gisa agertzen da judaismoaren korronte askotan, zenbait erlijio paganotan, Wicca barne, eta Amerikako herri indigenenGananath Obeyesekere, Imagining Karma: Ethical Transformation in Amerindian, Buddhist, and Greek Rebirth. University of California Press, 2002, p. 15 eta Australiako indigenen zenbait sinesmenetan (nahiz eta gehienek beste mundu batean edo izpirituan sinesten duten). Arimaren birsortze edo migrazioari buruzko sineskizun bat (metenpsikosia) Antzinako Greziako zenbait figura historikok adierazi zuten, hala nola Pitagorasek, Sokratesek eta Platoneksee Charles Taliaferro, Paul Draper, Philip L. Quinn, A Companion to Philosophy of Religion. John Wiley and Sons, 2010, p. 640, Google Books Archived 2022-12-12 at the Wayback Machine.

Kristautasunaren eta islamaren barruan talde gehienek gizabanakoak haragitzen direnik uste ez duten arren, erlijio horietako talde partikularrek erreferentzia egiten diote haragitzeari; talde horien artean daude: Kataroak, Alauiak, Druzoren eta Rosenkreutz elkarteko jarraitzaile historiko eta garaikide nagusiak. Neoplatonismoaren, orfismoaren, hermetismoaren, manikeismoaren eta erromatar garaiko gnostizismoaren ezaugarri ziren sekta horien eta haragitzeari buruzko sinesmenen arteko harreman historikoek eta Indiako erlijioek interesa sortu dute ikerketa akademiko berrianAn important recent work discussing the mutual influence of ancient Greek and Indian philosophy regarding these matters is The Shape of Ancient Thought by Thomas McEvilley. Azken hamarkadetan, europar eta iparramerikar askok interesa azaldu dute haragitzean, eta hori lan garaikide askok aipatzen dute.

Aukera guztietan, arimak gorputzez gorputz bidaia egiten du azkenekoz askapena lortu arte. Hala ere, badaude arimarik gabeko haragiztatzea bultzatzen duten ideiak ere:
 metensomatosia
 palingenesia.

Haragiztatzearen sinesmena jada antzinaroko erlijioetan existitzen zen eta ekialdean erlijio nagusiek (hinduismoak, budismoak edota taoismoak) onartzen dute. Erlijio judeo-kristauek (kristautasunak, judaismoak edota islamak), berriz, ez dute ideia onartzen, nahiz eta zenbait heresia aldekoa izan.

Definizio kontzeptualak
Haragitze hitza latinezko esamolde batetik dator, zeinak hitzez hitz haragitara berriro sartu esan nahi duen. Haragitzeak esan nahi du gizaki ororen (edo kultura batzuetako bizidun guztien) alderdi batek bizirik jarraitzen duela hil ondoren. Alderdi hori arima, gogoa, kontzientzia edo zerbait transzendentea izan daiteke, existentziaren ziklo interkonektatu batean birsortzen dena; transmigrazio-sinismena aldatu egiten da kultura zein den, eta gizaki jaio berriaren, animaliaren, landarearen, izpirituaren forman ikusten da, edo gizaki ez den existentziaren beste erresumaren bateko izaki gisaChristopher Key Chapple (2006). Jainism and Ecology: Nonviolence in the Web of Life. Motilal Banarsidass. p. 39. ISBN 978-81-208-2045-6..

Ingelesera, ordezko hitz bat sartu da, transmigrazioa, bizitza (gorputz) batetik besterako migrazioa dakarrenaOxford Dictionaries (2016). "Transmigration". Oxford University Press. Archived from the original on 5 January 2014.. Terminoa, filosofo modernoek erabili izan dute, hala nola Kurt Gödelek.

Grekoan, haragitzearen baliokide, metenpsikosia ((μετεμψύχωσις)), metatik (aldaketa) eta empsykhounatik (arima jarri -(e)n) eratorria da, Pitagorasi egotzitako terminoa. Batzuetan erabilitako beste hitz greko bat palingenesia da (berriro jaiotzea, brjaiotzea).

Pizkundea funtsezko kontzeptua da Indiako erlijio nagusietan, eta eztabaidatua hainbat termino erabiliz. Haragiztatze edo Punarjanman (sanskritoz: पुनर्जन्मन् berpiztea, transmigrazioa)Monier Monier-Williams (1872). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford University Press. p. 582. terminoak sanskritozko testu zaharretan, hinduismoan, budismoan eta jainismoan aipatzen dira, eta beste hitz asko ere erabiltzen dira, hala nola punarāvītti (पुनरावृत्ति), punarājāti (पुनराजाति), punarjāvātu (पुनर्जीवातु), punarbhava (पुनर्भव), āgati-gati (आगति-गति, ohikoa Pali testu budistetan), nibbattin (निब्बत्तिन्), upatti (उपपत्ति) eta upajjana (उप्पज्जन)Thomas William Rhys Davids; William Stede (1921). Pali-English Dictionary. Motilal Banarsidass. pp. 95, 144, 151, 361, 475. ISBN 978-81-208-1144-7.

Erlijio horiek uste dute haragitze hori ziklikoa eta amaierarik gabeko samsāra dela, non eta ez den lortzen askapenera daraman ziklo horri amaiera ematen dion ezagutza espiritualik. Indiar erlijioetan, urrats gisa hartzen da haragitzearen kontzeptua, zeinak hasiera ematen dion «noraezeko edo mundutar izatearen norabiderik gabeko ziklo» bat den, baina aukera bat da, bizitza etikoaren bidez edo beste praktika espiritual batzuen bidez, askapen espirituala eta gogoetazko logika (marga) bilatzeko Gavin Flood (2010), Brill's Encyclopedia of Hinduism (Editor: Knut Jacobsen), Volume II, Brill, , pp. 881–884. Haragiztatzeen zikloaren askapena azken helburu espiritualtzat hartzen dute, eta askapena deitzen diote moksha, nirvana, mukti eta kaibalia  terminoen bidezGerhard Oberhammer (1994), La Délivrance dès cette vie: Jivanmukti, Collège de France, Publications de l'Institut de Civilisation Indienne. Série in-8°, Fasc. 61, Édition-Diffusion de Boccard (Paris), ISBN 978-2-86803-061-0, pp. 1–9. Hala ere, tradizio budista, hindu eta jainista ezberdinak izan dira, antzinatik, beren suposizioetan eta xehetasunetan zer haragitzen den, nola haragitzen den eta zerk eragiten duen askapenaObeyesekere, Gananath (2005). Wendy Doniger (ed.). Karma and Rebirth: A Cross Cultural Study. Motilal Banarsidass. pp. 1–2, 108, 126–128. ISBN 978-81-208-2609-0.

Gilgul, Gilgul neshamot, edo Gilgulei Ha Neshamot (hebreeraz, גלגול הנשמות) Kabala judaismoan  haragitzearen kontzeptua da, Askenaziko juduen artean literatura yiddish askotan aurkitua. Gilgulek zikloa esan nahi du, eta neshamotek arimak. Haragitze kabalistikoak dio gizakiak gizakiekin bakarrik haragitzen direla, Jainkoak besterik aukeratzen ez badu.

Historia
Jatorria
Haragitzearen nozioaren jatorria iluna daIrving Steiger Cooper (1920). Reincarnation: The Hope of the World. Theosophical Society in America. p. 15. Gaiari buruzko eztabaida Indiako tradizio filosofikoetan agertzen da. Presokratiko grekoek haragitzeari buruz hitz egin zuten, eta druida zeltak haragitzeari buruzko doktrina ere irakatsi zutela diote.

Jainismo goiztiarra, budismoa eta hinduismoa
Jaiotza- eta heriotza-zikloaren, samsāraren eta askapenaren kontzeptuak, neurri batean, Indian, K.a. lehen milurtekoaren erdialdera sortu ziren tradizio aszetikoetatik datoz. Haragitzearen ideiari buruzko lehen testu-erreferentziak Vedic aldi berantiarreko, Buda eta Mahaviraren aurrekoa, Rig-veda, Yajurveda eta Upanishaden (K.a. 1100– K.a 500) agertzen diraFlood, Gavin. Olivelle, Patrick. 2003. The Blackwell Companion to Hinduism. Malden: Blackwell. pp. 273–274. "K.a. lehen milurtekoaren bigarren erdian sortu ziren indiar erlijioen ezaugarri ziren elementu ideologiko eta instituzional asko. Indioen historia erlijiosoaren prestakuntza aldi honetan, uko egin zion tradizioari... Oro har, Indiako erlijioekin lotzen ditugun funtsezko balio eta sinesmenetako batzuk, eta hinduismoarekin bereziki, tradizio ukatzailearen sorrera izan ziren neurri batean. Horien artean, Indiako teologien bi zutabeak daude: samsara —mundu honetako bizitza sufrimenduzkoa eta heriotza eta jaiotza errepikatuen mendekoa delako ustea (birjaiotza); moksa/nirvana— giza existentziaren helburua.... Haragitzearen ideiari buruzko lehen testu-erreferentziak Vediko aro berantiarreko Rig-veda, Yajur-veda eta Upanishadetan agertzen dira (K.a. 1100 - K.a. 500), Buda eta Mahaviraren aurretikKeown, Damien (2013). Buddhism: A Very Short Introduction. Oxford University Press. pp. 28, 32–38. ISBN 978-0-19-966383-5. Horren froga zuzenik aurkitu ez den arren, Ganges haraneko tribuak edo India hegoaldeko tradizio drabidiarrak proposatu dira haragitze sinesmenen beste iturri goiztiartzatGavin D. Flood, An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press (1996), UK ISBN 0-521-43878-0 p. 86 – "A third alternative is that the origin of transmigration theory lies outside of vedic or sramana traditions in the tribal religions of the Ganges valley, or even in Dravidian traditions of south India.".

Lehen erlijio vediarretan, dagoeneko bazen haragitzearen, saṁsāra, ideiaA.M. Boyer: "Etude sur l'origine de la doctrine du samsara." Journal Asiatique, (1901), Volume 9, Issue 18, S. 451–453, 459–468Yuvraj Krishan: Bharatiya Vidya Bhavan, 1997, ISBN 978-81-208-1233-8. Vedas goiztiarrak karma eta pizkundearen doktrina aipatzen duR.D.Ranade (1926). A Constructive Survey of Upanishadic Philosophy. Bharatiya Vidya Bhavan. pp. 147–148.Han badakigu, jakina, ereserki osoa izpiritu abandonatu bati zuzenduta dagoela, eta Rig-vedako ereserkiaren poetak dio arima abandonatua gogora ekarriko duela, berriro itzuli eta bizi dadin.Atsushi Hayakawa (2014). Circulation of Fire in the Veda. LIT Verlag Münster. pp. 66–67, 101–103 with footnotes. ISBN 978-3-643-90472-0. Upanishad goiztiarretan, Buda eta Mahavira aurrekoetan, garatzen eta deskribatzen dira ideia horiek oro harA.M. Boyer (1901), "Etude sur l'origine de la doctrine du samsara", Journal Asiatique, Volume 9, Issue 18, pp. 451–453, 459–468Vallee Pussin (1917). The way to Nirvana: six lectures on ancient Buddhism as a discipline of salvation. Cambridge University Press. pp. 24–25. Lehen aldiz, K.a. I. milurtekoaren erdialdean agertzen dira deskribapen zehatzak hainbat tradiziotan, budismoa, jainismoa eta hinduaren filosofiako hainbat eskola barne.

Sangam literaturakK Kailasapathy (1968). Tamil Heroic Poetry. Clarendon Press. p. 1. ISBN 978-0-19-815434-1 antzinako tamil literatura konnotatzen du, eta Hegoaldeko Indiako lehen literatura ezaguna da. Tamilen tradizioak eta kondairek Madurairen inguruko hiru topaketa literarioekin lotzen dute. Kamil Zvelebil tamil literaturako eta historiako jakintsuaren arabera, sangam literaturarako hedadurarik onargarriena K.a. 100etik K.o. 250ra doana da, testuen eta koloreen barruan dauden aipamen linguistiko, prosodiko eta ia historikoetan oinarritua. Purananurun ere pizkundea eta moksha aipatzen dira. Testuak heriotzaren inguruko erritu hinduak azaltzen ditu, hala nola pinda eta errausketa izeneko arroz-bolak egitea. Testuak dio arima onek leku bat lortzen dutela Indralokan, non Indrak agurtzen dituen.

Antzinako jainismoaren testuak, aro modernoan biziraun dutenak, Mahavira ostekoak dira, ziur aski K.a. lehen milurtekoaren azken mendeetakoak, eta pizkunde eta karma doktrinak luze aipatzen dituzteJaini, Padmanabh (1980). Wendy Doniger (ed.). Karma and Rebirth in Classical Indian Traditions. University of California Press. pp. 217–236. ISBN 978-0-520-03923-0Paul Dundas (2003). The Jains. Routledge. pp. 14–16, 102–105. ISBN 978-0-415-26605-5. Jaina filosofiak suposatzen du arima (jiva jainismoan; atman hinduismoan) existitzen dela eta betierekoa dela transmigrazio eta pizkunde zikloetan zehar. Hil ondoren, gorputz berri batean haragitzea berehalakoa dela esaten da Jaina testu goiztiarretan. Metatutako karmaren arabera, birjaiotza goi mailako edo behe mailako gorputz batean ematen da, izan zeruan, infernuan edo lurreko erresumanKristi L. Wiley (2009). The A to Z of Jainism. Scarecrow. p. 186. ISBN 978-0-8108-6337-8. Gorputz forma bat bera ere ez da iraunkorra; mundu guztia hiltzen da, eta gehiago haragitzen. Haragitzetik askatzea (kevalya) posible da metaketa karmikoekin bukatuzPaul Dundas (2003). The Jains. Routledge. pp. 104–105. ISBN 978-0-415-26605-5. Jainismoaren hastapenetatik, gizakia zen izaki hilkor gorena, askapena lortzeko ahalmenarekin, batez ere aszetismoaren bidezJeffery D Long (2013). Jainism: An Introduction. I.B.Tauris. pp. 36–37. ISBN 978-0-85773-656-7Paul Dundas (2003). The Jains. Routledge. pp. 55–59. ISBN 978-0-415-26605-5John E. Cort (2001). Jains in the World: Religious Values and Ideology in India. Oxford University Press. pp. 118–119. ISBN 978-0-19-803037-9.

Testu budista goiztiarrek birsortzeari buruz hitz egiten dute samsāraren doktrinaren zati gisa. Horrek baieztatzen du existentziaren izaera bizitzaz, heriotzaz eta pizkundeaz zamaturiko ziklo bat dela, hasiera eta amaierarik gabea Trainor, Kevin (2004). Buddhism: The Illustrated Guide. Oxford University Press. pp. 62–63. ISBN 978-0-19-517398-7; Quote: "Buddhist doctrine holds that until they realize nirvana, beings are bound to undergo rebirth and redeath due to their having acted out of ignorance and desire, thereby producing the seeds of karma. Existentziaren gurpila ere esaten zaio (Bhavacakra), eta testu budistetan sarri aipatzen da punarbhava (birsortzea, birjaiotzea) hitzarekin. Existentziaren ziklo horretatik askatzea, Nirvana, budismoaren oinarria eta helbururik garrantzitsuena daTrainor, Kevin (2004). Buddhism: The Illustrated Guide. Oxford University Press. pp. 62–63. ISBN 978-0-19-517398-7; Quote: "Buddhist doctrine holds that until they realize nirvana, beings are bound to undergo rebirth and redeath due to their having acted out of ignorance and desire, thereby producing the seeds of karma"Edward Conze (2013). Buddhist Thought in India: Three Phases of Buddhist Philosophy. Routledge. p. 71. ISBN 978-1-134-54231-4. Nirvana is the raison d'être of Buddhism, and its ultimate justification.. Testu budistek diote, halaber, pertsona argiegin batek ezagutzen dituela bere aurreko jaiotzak, meditazio kontzentrazio maila handien bidez lortzen denaPaul Williams, Anthony Tribe, Buddhist thought: a complete introduction to the Indian tradition. Routledge, 2000, p. 84. Tibeteko budismoak heriotza, bardoa (tarteko estatua) eta pizkundea aztertzen ditu Hildakoen Tibeteko Liburua gisako testuetan. Nirvana Theravadingo budismoaren azken helburutzat irakasten da, eta Mahayanako budismoarentzat funtsezkoa da; gaur egungo budista laiko gehienek, ordea, karma ona metatzea eta hurrengo bizitzan haragitze hobea lortzeko merituak lortzea dute helburuMerv Fowler (1999). Buddhism: Beliefs and Practices. Sussex Academic Press. p. 65. ISBN 978-1-898723-66-0. For a vast majority of Buddhists in Theravadin countries, however, the order of monks is seen by lay Buddhists as a means of gaining the most merit in the hope of accumulating good karma for a better rebirth.Christopher Gowans (2004). Philosophy of the Buddha: An Introduction. Routledge. p. 169. ISBN 978-1-134-46973-4.

Tradizio budista goiztiarretan, Saṃsāra kosmologia bost erresuma osatzen zuten, zeinaren existentziaren gurpilak aro egin batzuen. Horrek infernuak (Nirayak), gose mamuak (pretak), animaliak (tiryakak), gizakiak (manushyak), eta jainkoak (devak, zeruko)Robert DeCaroli (2004). Haunting the Buddha: Indian Popular Religions and the Formation of Buddhism. Oxford University Press. pp. 94–103. ISBN 978-0-19-803765-1. Bigarren tradizio budistetan, zerrenda hau pizkundearen sei erresuma izatera pasa zen, sasijainkoak gehituz (asurak)Akira Sadakata (1997). Buddhist Cosmology: Philosophy and Origins. Kōsei Publishing 佼成出版社, Tokyo. pp. 68–70. ISBN 978-4-333-01682-2. 

Fundamentuak
Testu vedikoaren lehen geruzek bizitzaren kontzeptua hartzen dute, eta, ondoren, beste bizitza bat zeruan edo infernuan, bertute metatuetan (meritua) edo bizioetan (demeritua) oinarrituaJames Hastings; John Alexander Selbie; Louis Herbert Gray (1922). Volume 12: Suffering-Zwingli. Encyclopædia of Religion and Ethics. T. & T. Clark. pp. 616–618. Hala ere, Vedic rishis zaharrak beste bizitzaren ideia hori desafiatzen zuen, sinplista zelakoan, jendeak ez baitu bizitza moral edo immoralak bizitzen. Bizitza bertutetsuen artean, oro har, batzuk bertutetsuagoak dira; gaizkiak ere baditu mailak, eta testuek diote bidegabea litzatekeela jendeak, bertute edo bizio maila ezberdinekin, zeruan edo infernuan amaitzea, edo neurriz kanpoko modu batean haien bizitza zein bertutetsu edo bizioso izan den kontuan hartu gabeKusum P. Merh (1996). Yama, the Glorious Lord of the Other World. Penguin. pp. 213–215. ISBN 978-81-246-0066-5Anita Raina Thapan (2006). The Penguin Swami Chinmyananda Reader. Penguin Books. pp. 84–90. ISBN 978-0-14-400062-3. Zeruan edo infernuan, beste bizitza baten ideia sartu zuten, norberaren merezimenduaren araberaJessica Frazier; Gavin Flood (2011). The Continuum Companion to Hindu Studies. Bloomsbury Academic. pp. 84–86. ISBN 978-0-8264-9966-0Patrul Rinpoche; Dalai Lama (1998). The Words of My Perfect Teacher: A Complete Translation of a Classic Introduction to Tibetan Buddhism. Rowman Altamira. pp. 95–96. ISBN 978-0-7619-9027-7Yuvraj Krishan (1997). The Doctrine of Karma: Its Origin and Development in Brāhmaṇical, Buddhist, and Jaina Traditions. Bharatiya Vidya Bhavan. pp. 17–27. ISBN 978-81-208-1233-8.

Alderaketa
Hinduismoaren, budismoaren eta jainismoaren lehen testuek karagitzearekin lotutako kontzeptuak eta terminologia partekatzen dituzte. Era berean, antzeko praktika bertutetsuak eta karma azpimarratzen dituzte, askapenerako beharrezkoak direnak eta etorkizuneko birjaiotzetan eragina dutenakMichael D. Coogan (2003). The Illustrated Guide to World Religions. Oxford University Press. p. 192. ISBN 978-0-19-521997-5. Adibidez, hirurek hainbat bertute eztabaidatzen dituzte —batzuetan Yamak eta Niyamak izenez taldekatuak— hala nola indarkeriarik eza, egiatasuna, lapurretarik eza, jabetzarik eza, izaki bizidun guztienganako errukia, karitatea eta beste askoDavid Carpenter; Ian Whicher (2003). Yoga: The Indian Tradition. Routledge. p. 116. ISBN 978-1-135-79606-8Rita Langer (2007). Buddhist Rituals of Death and Rebirth: Contemporary Sri Lankan Practice and Its Origins. Routledge. pp. 53–54. ISBN 978-1-134-15873-7.

Hinduismoa, budismoa eta jainismoa ez datoz bat birjaiotzeari buruz dituzten uste eta teorietan. Hinduismoa bere oinarrizko suposizioan oinarritzen da, hots, arima, nia (atman edo attā) existitzen dela, budismoak, berriz, arimarik, niarik (anatta edo anatman) ez dagoela uste duChristmas Humphreys (2012). Exploring Buddhism. Routledge. pp. 42–43. ISBN 978-1-136-22877-3Brian Morris (2006). Religion and Anthropology: A Critical Introduction. Cambridge University Press. p. 51. ISBN 978-0-521-85241-8. (...) "anatta niarik ezaren doktrina da, eta muturreko doktrina enpirikoa da, zeinak baitauka norbera iraunkor aldaezinaren adigaia fikzioa dela eta errealitaterik ez duela. Doktrina budistaren arabera, pertsona indibidualak bost skandha edo pilo ditu: gorputza, sentimenduak, pertzepzioak, bulkadak eta kontzientzia. Norberarengan edo ariman sinestea, bost skandha gainean, ilusiozkoa da eta sofrimenduaren kausa.Richard Gombrich (2006). Theravada Buddhism. Routledge. p. 47. ISBN 978-1-134-90352-8. (...) Budak irakasten du izakiek ez dutela arimarik, ez eta esentzia ukatzailerik ere. Arimarik gabeko doktrina hori (anatta-vada) bere bigarren sermoian azaldu zuen.Anatta Archived 2015-12-10 at the Wayback Machine, Encyclopedia Britannica (2013), Quote: "Anatta budismoan, gizakiengan arima iraunkor eta azpikorik ez dagoela dioen doktrina. Anatta edo anatman kontzeptua atman (norbera) sineskera hinduaren irteera bat da.Steven Collins (1994), Religion and Practical Reason (Editors: Frank Reynolds, David Tracy), State Univ of New York Press, ISBN 978-0-7914-2217-5, p. 64; "Soteriologia budistaren erdigunea norberarik ezaren doktrina da (Pali: Anatt￮ sanskritoa: Anātman: Ātman-en aurkako doktrina funtsezkoa da pentsamendu brahmanikoarentzat). Labur esanda, hauxe da doktrina hau: gizakiek ez dute arimarik, ez norberarik, ez zerizan aldaezinik.KN Jayatilleke (2010), Early Buddhist Theory of Knowledge, ISBN 978-81-208-0619-1, pp. 246–249, from note 385 onwards;John C. Plott et al (2000), Global History of Philosophy: The Axial Age, Volume 1, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0158-5, p. 63, Quote: "Eskola budistek Ātman kontzeptua baztertzen dute. Esan dugun bezala, hinduismoaren eta budismoaren arteko oinarrizko bereizketa da hau."

Erreferentziak

 Kanpo estekak 


Kategoria:Hinduismoa
Kategoria:Jainismoa
Kategoria:Sintoismoa
Kategoria:Taoismoa
Kategoria:Neopaganismoa
Kategoria:Kabala
Kategoria:Budismoko kontzeptu filosofikoak
Kategoria:Hinduismoko kontzeptu filosofikoak
Kategoria:Eskatologia