Mugimenduko prentsa-katea

Mugimenduko Prentsa-katea frankistek diktaduran sortu zuten egunkari multzoa da. Guztiak alderdi bakarrekoak ziren, Falange Española Tradicionalista y de las JONS alderdikoa alegia. Taldea 1940ko uztailaren 13ko legearen bitartez jaio zen; horren arabera Espainiako Gerra Zibilan konfiskatutako egunkari eta tresneri guztiak alderdi bakarraren eskuetan gelditu ziren. Guztiak Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren (Delegación Nacional de Prensa y Propaganda) bitartez kontrolatzen ziren. Prentsa hau ezinbesteko tresna izan zen diktadura sustatzeko.https://elpais.com/diario/1977/04/01/ultima/228697201_850215.html

 Historia 
Gerra Zibilaren zehar militar kolpezaleek egunkari, irrati eta inprimategi askoren jabeak egin ziren. Hauek guztiak, benetako jabeei lapurtuta, Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren eskuetan gelditu ziren. Halaber, adierazpen askatasuna desagerazi zuten eta aurreko zentsura ezarri zuten; hau guztia 1938ko Prentsa Legean gelditu zen jasota. Agintari frankistek haienak ez ziren hedabideak itxi zituzten: ezkertiarrak, liberalak, errepublikaren aldekoak debekatu zituzten. Azkenik, 1940ko uztailaren 13ko legeak inkautako hedabide guztiak Falange Española Tradicionalista y de las JONS alderdi bakarraren jabegoan gelditu ziren, Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionalaren agindupean. Horrela sortu Mugimenduko Prentsa zeritzona. Sortu zen unean berrogei egunkari inguruan ziren. Haien artean garrantzitsuenak Arriba, FET y de las JONS alderdiaren bozeramalea, eta Pueblo, sindikatu bakarrekoa (Organización Sindical Española). Dena dela, gehien zabaldu zena eta saltzen zena Marca kirolaren inguruko egunkaria izan zen. Horrela, frankismoak hedabideen monopolioa lortu zuen. Egoera hori gogorrago bihurtu zen 1941ko maiatzaren 1ko orden batekin: handik aurrera Mugimenduko hedabideek ez zuten aurreko zentsura jasan behar. Dena dela, egunkari horiek arteko diferentziak oso txikiak ziren zeren eta guztiek albiste eta ideiak berdintsuak jasotzen baitzituzten.

Multzo horren lehenengo egunkaria Iruñean sortu zuten, Arriba España izenarekin, 1936ko abuztuaren 1.an.

Kateak, bestetik, argitaletxe bat sortu zuen, Ediciones del Movimiento, eta berri agentzia bat, Pyresa (Prensa y Radio Española).

Mugimenduko egunkariek pisu handia zuten Espainiako prentsan baina poliki-poliki eragin hori jaisten joan zen:
 1945an FET y de las JONS alderdiak egunkarien %41a kontrolatzen zuen.
 1956an, esaterako, Espainian 104 egunkari plazaratzen ziren eta horietatik 38 Mugimendukoak ziren, hau da, %32a.
 1970an, %26a kontrolatzen zuen.

Haren historian zehar egunkari-talde honek arazo ekonomiko handiak izan zituen, batez ere haien errentabilitate eskasaren ondorioz. Hedabide horien antolaketan eta zuzendaritzetan irizpide nagusiak ez ziren profesionalak edo ekonomikoak izaten, politikoak baizik. Azken urtean benetako odoleztu ekonomikoa pairatu zuten. 1966tik 1970ra etekinak 44.547529 pezetetatik 5.443134 pezetetara igaro zen. Hortik aurrera egoera okertu zen erabak. Etekinak galerak bihurtu ziren eta 1975an emaitza -74.309865 pesetetakoa bihurtu zen.
1975an katearen egoera ekonomikoa oso txarra zen eta Emilio Romerok, 1975an Prentsa eta Irratiko Delegatu Nazionala izendatu berriak, defizitarioenak ixtea proposatu zuen: Amanecer Zaragoza,, Diario de Cuenca, La Voz de Castilla Burgosen, El Pueblo Gallego Vigo, La Prensa en Bartzelonan edo Libertad Valladoliden. Dena dela, bakarrik gutxi batzuk itxi ziren: Iruñeko Arriba España 1975an, Jornada, La Voz de Castilla, Sevilla, La Tarde eta Voluntad 1976an.

Franco diktadorea hilez gero egoera larritu zitzaien. Taldeak aldaketa handiak ezagutu zituen. 1977an Adolfo Suárezen gobernuak Prentsa eta Propagandaren Ordezkaritza Nazionala eta FET y de las JONS alderdia desegin zituen 1977ko apirilean. Une horretan taldearen izena aldatu zion, hortik aurrera «Medios de Comunicación Social del Estado», eta erakunde autonomoa bihurtu zuen. Erakunde hori Kultura Ministerioren agindupean zegoen eta 1982-1984 artean desagertu zen. Erakundea sortu zenean 35 egunkari, Pyresa agentzia eta 43 irratiak; irrati horiek Mugimenduko Irrati Sarea (Red de Emisoras del Movimiento) taldean antolatuta zeuden. Urte horietan estatuak kasu batzutan hedabide batzuk itxi zituen eta beste batzuk enkantean saldu zituen. Horrela Mugimenduko Prentsa desagertu zen.

 Publikazioak 
 Egunkarien sarea 
Hemen jasotzen dira egunkari guztiak. Batzuk izen aldaketak ezagutu zituzten.https://www.docsity.com/es/el-desmantelamiento-de-la-prensa-del-movimiento/3173376/
HedabideEgoitzaSortzea edo erosteaDesagerpenaOharrak Alerta  Santander  1 de septiembre de 1937ko irailaren 1a  — Enkante publikoan salduta (1984). Amanecer  Zaragoza  1936ko abuztuaren 11a  1979ko ekaina 17a  Arriba  Madril  1939ko martxoaren 29a  1979ko ekaina 16a  Arriba España  Iruñea  1936ko abuztuaren 1a  1 de julio de 1975ko uztailaren 1a  Baleares  Palma de Mallorca  1939ko ekainaren 13a  —  Enkante publikoan salduta (1983). Azul  Córdoba  1936ko urrian  1941ko uztaila  Ondoren Córdoba izena hartu zuen. Córdoba  Córdoba  1941ko uztaila 25a  — Enkante publikoan salduta  (1984). Diario de Cuenca  Cuenca  4 de junio de 1942ko ekainaren 4a  1984ko apirilaren 29a   Diario Español  Tarragona  17 de enero de 1939ko urtarrilaren 17a  1984ko maiatzaren 15a  Diari de Tarragona bezala eraldatuta Ébano  Santa Isabel, Fernando Poo  1939ko azaroan  1969ko abenduaren 23a Ekuatore Ginea 1968ko urriaren 12an independentzia lortu zuen El Eco de Canarias  Las Palmas  1963ko ekainaren 23a  1983ko otsailaren 13a  El Correo de Zamora  Zamora  1963ko ekainaren 11a  —  Enkante publikoan salduta  (1984). El Pueblo Gallego  Vigo  10 de enero de 1937ko urtarrilaren 10a  1984ko ekainaren 17a  Falange  Las Palmas  1936ko abenduaren 7a  1963ko ekainaren 22a  F.E.  Sevilla  1936ko irailaren 1a  1946ko ekainaren 16a  La Gaceta Regional  Salamanca  c. 1956  —  Enkante publikoan salduta  (1984). Hierro  Bilbo  1937ko uztailaren 5a  1983ko otsailaren 14a  Imperio  Zamora  1936ko urriaren 29a  1963ko ekainaren 9a  Información  Alicante  1941ko uztailaren 18a  — Enkante publikoan salduta  (1984). Jaén  Jaén  1941ko apirilaren 1a  — Enkante publikoan salduta (1984). Jornada  Valentzia  1941ko urriaren 4a  1975ko irailaren 31a  La Mañana  Lérida  1938ko abenduaren 20a  1984  La Nueva España  Oviedo  1936ko abenduaren 19a  — Enkante publikoan salduta  (1984). La Prensa  Bartzelona  1941ko maiatzaren 28a  1979ko ekainaren 16a  La Tarde  Málaga  1937/1940 jatorriz 1937an Boinas Rojas bezala plazaratuta, 1940an La Tarde izena hartu zuen  1975ko irailaren 30a.  La Voz de Castilla  Burgos  1945ko irailaren 1a  1976ko urtarrilaren 24a  La Voz de España  Donostia  1937ko ekainaren 2a  1980ko otsailaren 17a  La Voz del Sur  Jerez de la Frontera  1963ko azaroaren 1a  1984ko martxoaren 31a   Levante  Valentzia  1939ko apirilaren 10a  — Enkante publikoan salduta  (1983). Libertad  Valladolid  1938ko abuztuaren 21a  c. 1979  Línea  Murtzia  1939ko martxoaren 29a  1983ko otsailaren 12a  Los Sitios  Girona  1943ko urtarrilaren 1a  — Enkante publikoan salduta  (1979). Lucha  Teruel  1936/1942  c. 1980   Marca  Madril  1942ko azaroaren 25a  — Enkante publikoan salduta  (1984). Mediterráneo  Castellón de la Plana  1938ko ekainaren 14a  — Enkante publikoan salduta  (1984). Nueva España  Huesca  1936ko azaroaren 30a  1984ko otsailaren 21a Diario del Altoaragón bezala eraldatuta. Odiel  Huelva  1937ko abuztuaren 1a   1984ko apirilaren 29a  Patria  Granada  1937/1939  1983ko otsailaren 14a  Proa  1975an La Hora Leonesa bezala eraldatuta, 1984 arte  León  1936ko azaroaren 10a  1984ko maiatzaren 16a  Pueblo  Madril  1940ko ekainaren 17a  1984ko maiatzaren 17a  Sevilla  Sevilla  1942ko martxoaren 16a  Suroeste eraldatuta eta 1983an desagertuta  Suroeste  Sevilla  1976ko ekaianren 29a  1983ko otsailaren 13a  Solidaridad Nacional  Bartzelona  1939ko otsailaren 14a  1979ko ekainaren 16a  Sur  Málaga  1937ko otsailaren 10a  — Enkante publikoan salduta  (1984). Unidad  Donostia  1936ko irailaren 16a  1980ko otsailaren 17a  Voluntad  Gijón  1937ko azaroaren 3a  1975ko abuztuaren 31a  Yugo 1960. hamarkadan La Voz de Almería bezala eraldatuta.  Almería  1939ko martxoaren 30a —Enkante publikoan salduta  (1984).

 Aldizkariak 
Kateak aldizkari batzuk ere argitaratzen zituen: 7 Fechas, Fotos, Vértice, Haz, Escorial, Maravillas, El Ruedo, Primer Plano, Sucedió, Flechas y Pelayos, e.a.

Beste motatako aldizkariak albisteen bildumak ziren: Fénix, Así es, El Boletín de Prensa Extranjera edo El Español. Azken publikazio hauek Mugimenduko Argitalpenen Sailean banatzen ziren.

 Afrikako kolonietan 
Espainiak Afrikan zituen kolonietan ere hedabide desberdinak sortu zituzten: El Telegrama del Rif Melillan, La Realidad Aaiunen, Ébano garai hartan Fernando Poo zena. Marokok independentzia lortu zuenean El Telegrama del Rif zena El Telegrama de Melilla bihurtu zen.

 Hego Euskal Herrikoak 
 Arriba España : Iruñea, 1936-1975.
 Hierro: Bilbo, 1937-1983.
 La Voz de España: Donostia, 1937-1980.
 Unidad'': Donostia, 1936-1980.

 Erreferentziak 

 Kanpo loturak 
 :Mugimenduko prentsa Euskadin, Begoña Zalbidearen artikulua.

Kategoria:Frankismoa
Kategoria:Desagertutako Espainiako egunkariak
Kategoria:Gaztelaniazko egunkariak
Kategoria:1940an sortutako enpresak