Errota-joko

Errota edo errota-jokoa estrategia joko abstraktua da. Bi jokalarirentzako taula joko horrek Erromatar Inperioan du jatorria.  Jokoa Alquerque gisa aipatzen da XIII. mendeko Libro de axedrez, dados e tablas liburuan. Gaztelaniaz, juego del molino eta frantsesez jeu du moulin deritzo ("errotako jokoa"). Ingelesez Morris ere esaten zaio.

 Jokoaren arauak 
Jokalari bakoitzak pieza kopuru zehatz bat du, eta txandaka taulan jartzen dituzte lerroak mozten diren puntuetan. Behin pieza guztiak taulan direlarik, beste posizio batzuetara mugi daitezke. Jokoaren helburua aurkariari piezak kentzea da, hiruko lerroak osatuz, edo arerioa mugitu ezinik uztea.

 Piezak ezartzea 
Jokoa hutsik dagoen taula batekin hasten da. Jokalariek txandaka kokatzen dituzte piezak, aldiro bat. Jokalari batek hiru pieza lerrokatzea lortzen badu (taularen ildoak jarraituz), "errota" esan eta aurkariaren pieza bat kenduko du taulatik, jokotik kanpo geratuko dena eta ezingo dena berriro jarri. Jokalariak ezin du jadanik osatua den aurkariaren errota bateko pieza kendu, beste piezarik ken badezake behintzat. Pieza guztiak taulan ezarri dituztelarik, mugimendu fasea hasten da.

 Piezen mugimendua 
Mugitzeko, jokalari batek bere piezetako bat lerro batean zehar mugitze du aldameneko posizio batera. Piezarik mugitzea ezinezko baldin bazaio, partida galduko du.

Aurreko fasean bezala, mugimendu fasean lerroa osatzen duen jokalariak aurkariaren pieza bat ken dezake taulatik, beti ere errota osatu ez duten piezei lehentasuna emanez.

Bi pieza ez beste guztiak galdu dituen jokalariak ezin du jokatzen segitu, eta partida galdutzat jo behar du.

 Hegaldia 
Zenbait baldintzatan, jokalari batek bere pieza nahi duen posizio librera mugi dezake, nahiz eta ez izan jatorrizko piezaren ondokoa. Horri "hegaldia" deritzo, eta aldaera askotan agertzen den aukera da.

 Estrategia 
Bederatziko errota-jokoan posizio posibleen kopurua 1010 dela kalkulatzen da, eta joko ezberdinen kopurua 1050 ingurukoa dela. 1993ko urrian, Ralph Gasser-ek jokoaren "ebatzi" zuen, partida perfektua badela eta berdinketan amaitzen dela frogatuz.  Alegia, jokaldi perfektuak egitea posible dela frogatu zuen, eta horrela jokatuko luketen bi jokalarik ezinbestean berdinketa lortuko luketela. Gasserrek Bushy izeneko adimen artifizialeko jokalaria garatu du halaber.

 Aldaerak 

 Hiru piezakoak 
eskuinera|150x150px Hiruko errota-joko bat 3×3-ko taula batean jokatzen da. Jokalariek hiruna pieza dituzte eta hegaldia onartzen da.eskuinera|150x150px Batzuetan, diagonalak gehitzen zaizkio taulari, eta Hiruko artzain-joko batzuk gogorarazten ditu. Diseinu hori Afrikako aldaeran erabiltzen da. 

 Sei piezakoak 
eskuinera|150x150px Seiko errota-jokoan jokalari bakoitzak sei pieza ditu. Hegaldia ez da onartzen. Erdi Aroan Espainian, Italian, Frantzian eta Ingalaterran ezaguna zen, baina zaharkituta geratu zen XVII. mendean. Taula hori bost piezako aldaerarako ere erabiltzen da. Zazpiko aldaera bat ere bada, taularen erdigunean gurutze bat duena.

 Bederatzi piezakoak 
eskuinera|150x150pxBederatziko errota-jokoan jokalariek bederatzina pieza dituzte. Aldaerarik zabalduena da. Hamar piezarekin jokatzeko aldaera bat bada, Laskerren aldaera deitua (Emmanuel Lasker-ek asmatua baita), piezak hasieratik mugitzeko aukera ematen duena, guztiak ezarri arte itxaron beharrean.

 Hamabi piezakoak 
eskuinera|150x150px Hamabiko errota-jokoan lau lerro diagonal gehitzen dira eta jokalari bakoitzak hamabi piezarekin jokatzen du. Horrek esan nahi du taula posizio fasean bete daitekeela. Hori gertatuz gero, partida berdinketan amaitzen da. Jokoaren aldaera hori oso ezaguna da Hego Afrikako, landa-gazteen artean, eta bertan Morabaraba izena du. Taula bera erabil daiteke hamaika piezarekin jokatzeko.

 Historia 
eskuinera|thumb| Buztinezko zatiak Myceneko museo arkeologikoan. Errota-joko baten taula izan litekeena ageri da. 
K.a. 1400 urtekoak izan litezke errota-jokoen lehen aztarnak, R. C. Bell-en arabera. Hala ere, aztarna horiek zalantzazkotzat jo dira eta anitzek ez diete  adin hura esleitzen 
Aipamenei dagokienez, Ovidioren Ars Amatoria lanean aurki daiteke izeneko jokoari buruzko erreferentzia zaharrenetako bat.  Aitzinako erromatarrak joko horretan jolasten zirela ondorioztatu da: agian, Europan zehar hedatu zuten.
ezkerrera|thumb| XIII. mendeko jokoaren ilustrazioa Libro de axedrez, dados e tablas delakoan. Ikus daitekeenez, dadoekin jokatzen zen. 
Jokoa bere ospearen gorenera Erdi Aroan heldu zen. Inglaterrako klaustroetako grabatu askotan aurkitu dira errota-jokoen irudiak (Canterburyko, Gloucester, Norwich, Salisbury eta Westminster Abbey katedraletan, adibidez). Espainian hainbat taula aurkitu dira Leongo eta Ourenseko katedraletan, besteak beste. Taula horiek zuloak erabiltzen dituzte, ez lerroak, taulako bederatzi espazioak irudikatzeko. Hortik errota-joko izenaren ordez askotan ageri den "bederatzi zulo" izena.

Egile batzuek diotenez, jokoaren jatorria ez da ziurra. Espekulatu da haren izena Morris dantzekin eta, beraz, mairuekin egon litekeela lotuta, baina Daniel Kingen arabera, "morris" hitzak ez du zerikusirik izen bereko ingeles dantza zaharrarekin. Haren ustez, Merellus latinezko hitzetik dator, jokoaren pieza edo alea adieraz lezakeena.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Taula-jokoak
Kategoria:Antzinako mahai-jokoak