Ipar Kivu

Ipar Kivu (; kinyaruandaz: Intara ya Kivu y’Amajyaruguru) Kongoko Errepublika Demokratikoko ipar-ekialdeko probintzia da, Kivu aintziraren ondoan dagoena. Ekuatorearen lerroak zeharkatzen du.

Iparraldean Ituri probintziarekin du muga, ipar-mendebaldean Tshoporekin, hego-mendebaldean Maniemarekin, eta hegoaldean Hego Kivurekin. Ekialdean Uganda eta Ruanda ditu mugakide. Ekialdean, muga egiten, Eduardo lakua dago, eta Rwenzori mendiak, non Virunga Parke Nazionala kokatzen den. Ipar eta mendebaldean, berriz, Kongo ibaiaren arroko oihanak. 59.483 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 6.655.000 biztanle zituen 2015ean. Hiriburua Goma da, eta beste hiri nagusiak, Beni eta Butembo.

 Hizkuntzak 

Frantsesaz gain, swahili eta nande dira Ipar Kivuko biztanle gehienen hizkuntzak, eta nyanga, kinyaruanda, kuma, mbuba eta beste batzuk ere hitz egiten dira, eskualdeen arabera.

 Eskualdeak 
Goma hiriburuaz gain, Ipar Kivu sei eskualdetan banatzen da, aski ezberdinak bai tamainaz bai biztanleriaz. Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera dira: 

 Beni: 7.484 Km2, milioi bat biztanle pasa 20205ean, nekazari eta merkataritza.
 Lubero: 17.095 Km2, bi milioi biztanle inguru, nekazari eta merkataritza.
 Nyiragongo: 333 Km2, izen bereko sumendi aldean.
 Rutshuru: 5.289 Km2, non Virunga parke gehiena dagoen.
 Masisi: 4.734 Km2, milioi bat biztanle eskas, abeltzaintza.
 Walikale: 23 475 Km2, oihana da mendebaldean, milioi erdi bat biztanle.

 Historia 
Ipar Kivuren historia administratiboa Leopoldo II. erregearen Kongoko Estatu Askearen garai kolonialetik dator. Belgikako estatuaren menpera pasa ondoren, Ekialdeko Probintzian sartu zen, Stanleyville (gaur egungo Kisangani) probintziako hiriburua zelarik. Independentziaren ondoren, 1962an probintzia estatusa lortu zuen, baina 1965ean Mobutu Sese Sekoren erregimenaren garaian barruti bat izatera pasa zen, Kivuko probintziaren barruan. 1988an berriz ere hiru probintzia bereizitan birdefinitu zena: Ipar Kivu, Hego Kivu eta Maniema.

Azken hamarkadetako Ipar Kivuko historian eragin handia izan dute Ruandatik iritsitako hutu errefuxiatu oldeek, 1994ko genozidioaren ondoren. Baita urrea, kobaltoa, koltana eta beste aberastasun natural batzuk ustiatzeko hamaika interesak ere. Horrek guztiak eragotzi du bizimodu sozial eta ekonomiko normalizatu bat.

1996an Kongoko Lehen Gerra piztu zen Ipar eta Hego Kivu probintzien aldean, Mobuturen erorketa ekarriko zuena, eta Laurent-Désiré Kabila presidente bihurtzea. Gero, 1998ko abuztuan, Kongoko Bigarren Gerra, "Afrikako Munduko Gerra" ere deitua, hainbat herrialdek parte hartu baitzuten, Kongoko Errepublika Demokratikoa osoan. Baina Kivu aldean jasan ziren, berriz ere, krisialdi humanitario larrienak.

Geroztik etengabe jarraitu dute hainbat talde armatu borrokan, eta 2012ko matxinadan bezala 2025 hasieran Ipar Kivuren ia hego-ekialde osoa zegoen M23 gerrillaren menpe, Goma hiriburua barne.  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak