Maria Abadia Ürrüstoi

eskuinera|thumb|260px|Etxauzia Urmuga jaialdia,  Baigorri 2000

Maria Abadia Ürrüstoi, jaiotzez Marie-Émilie-Augustine Coulomb (Paris, Frantzia, 1837ko urriaren 29a - ib., ) frantziar idazlea, kartzeletako bisitaria, eskubideen defendatzailea eta ekintzaile feminista.

Saint-Lazareko espetxea bisitatzen zuen andre talde baten kide bilakatu eta Cinquante années de visites à Saint-Lazare idatzi zuen. Artikulu sorta bat argitaratu zuen La femme kazetan. Euskal Herria aipatu zuen, haren nortasuna eta ohiturak, ikuspuntu berezi batetik abiaturik: feminismoa eta emakumeen eskubide eta askatasuna. Gero, Causerie sur le Pays basque, la femme et l'enfant (1909) eta Le livre des lois (1911) argitaratu zituen. Malthusianismoaren aurkaria izan zen.

 Biografia 
Marie-Émilie-Augustine Coulomb Parisen (Frantzia) jaio zen 1837ko urriaren 29an. 

Hamar urte zituela, umezurtz geratu zen. Haurtzaro ilun eta bakartia izan zuen. Ikasteko irrika zuen, eta bere adimenaz harritu egin zituen irakasleak. Louvre oratorioko tenplu protestantean egin zuen bere erlijio-heziketa.

Oso independentea, Mariak uko egin zien ahizpek antolatutako ezkontza-proposamenei, eta gero ezagutu zuen Txarles Abadia baxenafar politikaria, bera baino hamasei urte zaharragoa. Txarlesekin ezkondu zen 1857ko azaroaren 21ean. Hasieran Etxautz gazteluan (Txarlesek 1850ean erositako Saint-Edé-de-Baigorriko Etchaux gaztelua) bizi izan ziren: 'Etxauziako anderea' izengoitia hartu zuen. Bost seme-alaba izan zituzten: Sophie Caroline Elsa (1859-1902); Arnauld Michel (1860-1918). Haren seme Harry de Abadia Hollywooden zinemagilea izan zen; Henriette Maider (1861-1941); Mayten Charlotte Jeanne (1865-1865); Juan Agustin (1865-1865).

1871n haurren hezkuntzarako Parisera joan ziren. Noizean behin Saint-Edé-Baigorrira itzuli ziren oporrak pasatzera.

Senarra 1901eko abenduaren 1ean hil zen eta Abadien hilobian lurperatu zuten Père-Lachaise hilerrian. María 1913ko uztailaren 15ean hil zen Parisen, 75 urte zituela.

 Filantropia soziala 
Etika protestantearen eta egoera sozial errazaren ondorioz, Maria Abbadiek filantropia sozialera jo zuen berez. Lehenbizi Euskal Herrian, ezkontzaren lehen hamabi urteetan, eta gero, 1871tik aurrera, Parisen. Pixkanaka, landa-jarduera presio-talde bihurtu zen, legeak aldatzeko helburuarekin, eta 1889. urtearen inguruan oso aktiboa izan zen hainbat enpresa-elkartetan.

 Euskal Herrian 
Etxautz gazteluko bizitza erregulartasunez antolatzen zen. Txarlesek etxea berritu eta parkea txukundu zuen. Kontseilari nagusia ere bazen, eta nekazarien bizitza hobetzeko lan egin zuen. Mariak gaixoak eta behartsuak bisitatzen zituen. Urteak eman zituen herrikoek "leprosoen auzoa" deitzen zioten tugurio-uhartetxoa bizileku garbi bihurtzen. Euskal Herrian interes handia zuen eta biztanleen bizitzari, ohiturei eta tradizioei buruzko istorioak bildu zituen. Bereziki, euskal emakumeari zegokion guztia. Haren oharrak liburu honetan argitaratuta daude: Causeries sur le Pays basque : la femme et enfant, Paris, F.-R. de Rudeval,1909, 272 orrialdekoa.

 Parisen 
1871ko Komunaren ondoren, herri auzo batzuetan jendea gosez hiltzen zen. Élise de Pressensek Vaugirardeko barrutian egin zuena egin zuen Marie d'Abbadie Glazière barrutian. Barazkiak eta oihalak banatu zituen eta joste-lantegiak antolatu, emakumeek beren familientzako arropa egin zezaten.

Barruti horretan Saint-Lazare espetxea zegoen, batez ere prostitutak konfinatzen zituena, sarritan beren seme-alabekin. Marie d'Abbadie “Kartzelara etortzen ziren emakume protestanteen elkarteko” kide aktibo bihurtu zen. Elkarte horren jarduerak Cinquante années de visites à Saint-Lazare, liburuan (Paris, Fischbacher, 1889, 376 or.) deskribatzen dira.

Atxilotuak nahiko babestuta zeuden, baina aske utzi ondoren zailtasun handiei egin behar izaten zieten aurre, inork ez zien laguntzen eta. Marguerite de Witt-Schlumberger (presidentea) eta Marie d'Abbadie d'–Idazkari nagusia  elkarteak “Presoen, liberatuen eta espetxe-administrazioko ikasleen patronatua” sortu zuten. Asilo batek enpatia eta ontasun giroan jasotzen zituen emakumeak, sekula ere baztertzeke. 

 Mezenasgoa 
Emakume horien pobrezia- eta prostituzio-baldintzen arrazoiei buruz hausnartzearen ondorioz, Marieren ustez, neurri handi batean soldata eskasengatik zen. Frantzian jarduteko, Emakumeen Lanen Nazioarteko Biltzarrean sartu zen 1889an, baita Frantziako Emakumeen Kontseilu Nazionalean ere, Parisko hirugarren atalean: hor, Legeria ataleko lehendakaria izan zen.

Masoia ere izan zen eta lehenengo logia mistoko kidea: "Giza Zuzenbidea" Nazioarteko Ordena Masoniko Mistoa.

Besteak beste, elkarte hauetan egin zuen lan “Haurren heriotza-tasaren aurkako liga”;  "Abortu-krimenaren aurkako liga", eta laster Marguerite de Witt-Schlumbergerrekin elkartu zen. Beraz, maltusiarrei aurre egin nahi zien eta gobernuaren moteltasuna kritikatzen zuen, zigiluen zaindariak konpromisoa hartu arren. Liga horretako programa "emakumeak beren ama-funtziora itzultzea" eta "haurraren bizitza babestea" zen. Marie d'Abbadieren heriotzaren ondoren desagertu zen elkartea.

 Testu hautatu batzuk 

 Cinquante années de visites à Saint-Lazare, Paris, Fischbacher.
 Le Sailors rest à Bayonne, Dole, 1894an.

 Paristar prentsarako maiz idatzi zuen, La Femme egunkarirako barne. Haren artikuluak, hemen.

 Rôle des femmes au point de vue de l'administration (“Emalimearen rola administrazioaren ikuspuntuan"), Paris, Union des sociétés de patronage de France, 1900eko uztaila.
 Jacques Bonzon (Marie d'Abbadie d'Arrasten hitzaurrea), La recherche de la paternité ("Aitatasunaren bilaketa")  Vals-les-Bains, E. Aberlen, 1905, 46. or.
 Marie d'Abbadie d'Arrast, La propagande anti-conceptionnelle ("Sorkuntzaren aurkako propaganda"), Bulletin mensuel de la Société française de prophylaxie sanitaire et morale,‎ 1910eko uztailak 10, 1-22. orr.  
 (frantsesez, ingelesez eta alemanez) International Council of Women ("Emakumeen Nazioarteko Batzordea, Marie d'Abbadie d'Arrasten hitzaurrea), Position des femmes dans les lois des nations : recueil des lois dans des différents pays ("Emakumeen lekua herrialdeetako legeetan: hainbat herrialdetako lege-bilduma"), Karlsruhe, G. Braunsche Hofbuchdruckerei und Verlag (1912, 192 or,), emakumeen eta haurren egoera juridikoari buruzko legeen azterketa konparatiboa.
 Tutelle des enfants naturels (“Ezkontzaz kanpoko seme-alaben zaintzea”), Haurrak Babesteko Nazioarteko Biltzarrean: Brusela, 1913ko uztailaren 23-26.

 Erreferentziak 

Kanpo estekak

Kategoria:Paristarrak
Kategoria:XIX. mendeko Frantziako idazleak
Kategoria:Frantziako feministak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Emakume filantropoak
Kategoria:Parisen hildakoak