Genista legionensis

Genista legionensis Genista generoko landarea da. Kantauriar mendikateko endemismoa da eta Euskal Herrian populazio bakarra dago, Zierbenan (Bizkaia).

 Taxonomia 
Manuel Laínz jesuita eta botanikari espainiarrak deskribatu zuen Zientziarako 1964. urtean.

Aurrez 1880 eta 1953 artean hainbat botanikarik Genista lobelii DC izena eman zioten. Carlos Pau botanikari espainiarrak Genista aspalathoides espeziearen legionensis aldaera gisa deskribatu zuen.

Gaur egun honako izen hau mantentzen du, Pau eta Lainz botanikarien omenez:

Genista legionensis (Pau) M. Laínz

Espeziearen legionensis izenak Leóngo probintzian aurkitu zela adierazten du.

Sinonimoak:

 Genista hystrix subsp. legionensis
 Genista polyanthos subsp. legionensis

 Deskribapena 

Arantza gutxiko mulu nanoa da, 30 cm ingurukoa, gehienez ere 40 cm-ko altuera hartzen du. Hala ere, lurretik zabaltzen da metro bateko diametroko kuxin handiak osatuz.

Adar gazteak malguak dira eta puntak leunak dituzte. Heldutasunean, aldiz, adarrak zurezko bihurtzen dira, hostoak galdu eta muturrak arantza luze eta zorrotz bihurtzen dira. Hostoak bakunak eta txandakatuak dira, gainazalean iletsuak eta zetakarak azpialdean.

Loreak binaka edo lau aleko faszikuluetan agertzen dira. Bost petalo hori aske ditu, bat estandarte tentea da, beste bi alboetara zabaltzen dira eta azken biek gila osatzen dute. 10 estamine ditu, taaina desberdinetakoak. Denek ere azpialdean zuntzak elkarturik dituzte eta estiloa inguratzen dute. 2-3 brakteola aurkezten ditu pedunkuluaren erdialdean. Fruituak leka zetakarak dira, 12-19 mmko luzera dutenak eta 2-5 hazi beltz gordetzen dituztenak.

 Habitata 
Normalean lurzoru karetsuetan bizi da, 1.100 eta 2.200 metro arteko altueran. Euskal Herrian dagoen populazio bakarra kostaldean dagoen muino batean aurkitzen da ordea, harkaitz karbonatatuen artean eta kuxin itxurako beste zuhaixka batzuekin nahasturik. 50 ale heldu baino gutxiagok osatzen dute populazioa.

 Ugalketa eta bizi-zikloa 
Maiatza eta uztaila artean loratzen da, altueraren arabea abuztuan ere bai. Fruituak udan heltzen dira.

 Hedapena 
260px|thumb|Genista legionensis espeziearen hedapena.
Iberiar penintsularen iparraldeko endemismoa da, eta orain dela gutxi arte uste zen Kantabriako mendietan baino ez zegoela. 

Bizkaiko kostaldeko mendi bateko populazioa espeziearen eremu osoaren ekialdeko muga da, bitxitasun bezala iristen delarik. Euskal Herriko kokaleku bakar hori Luzero punta da eta 1989an aurkitu zen. Kokagune horretan, populazio txikia osatzen du, harri asko dituzten lursail karbonatatuetako kuxin formako sastraka baxuen artean. 

 Mehatxua 
Natura babesik gabeko eremu batean aurkitzen da. Inguruan gizakiaren bizilekuak eta hark egindako azpiegiturak aurkitzen dira, antenak, poste elektrikoak, gas hodiak, parke eolikoak... izan ere populazio dentsitate handiko eremua baita, eta inguruan ditu Bilboko superportua, Muskizko findegia, zentral termikoa... Horretaz gain larreak kudeatzeko erreketa selektiboak ere egiten dira.

1999. urtean antena batetara iristeko pista eraiki zen eta Genista legionensis-en populazio bakar hori nabarmen kaltetu zen. Espeziearen biziraupena bermatu asmoz Iturrarango Lorategi Botanikora (Aia) bi landare eraman ziren. Ordutik "Galtzeko arriskuan" katalogaturik dago. 

Bizkaiko Foru Aldundiak Genista legionensis babesteko kudeaketa plana onartu zuen 2006an eta 2007tik aurrera jarraipena egin zaio urtez urte.

2022an sute batek populazioa galdu zuen baina tokian bertan ale berriak ateratzen hasi dira. Agian onuragarria izan zaio, beste zuhaixken lehiaketa desagertarazi duelako.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Fabaceae
Kategoria:Euskal Herriko flora