Baso-muga

Baso-muga, edo hobeki zuhaitz-muga, lerro irudikatu bat da, non zuhaitzak sor daitezkeen azken muga markatzen duen. Muga horretatik haratago ekologia baldintzek (tenperatura hotzak, airearen presioa, hezetasun gabezia, lurraren baldintzak) ez dute zuhaitzen presentzia ahalbideratzen. Hortaz, habitat baten muga ere bada.

 Ezaugarriak 
Basoaren azken muga horretan, latitude eta klimatologiaren arabera, zuhaitzak sortzeko azken ingurua markatzen da, desberdina den tokien arabera. Basoentzako latitude garaiena lurralde zirkunpolarretan aurkituko dugu. Baso-mugetan sarritan zuhaitzen garapena kaxkarra izan daiteke eta azkenak, mugatik gertu daudenak, txikiak eta okerrak izan daitezke. Baldintza horiek haizearen ondorioz bada krummholz formazioa deritzogu (alemanez krumm “okertua”, “bihurria” eta Holz, “zura”: krummholz, «zur okerra» edo “zur bihurritua”).

Baso-muga, izadian ohikoa den moduan, eskala handian hobeto definitzen da hurbiletik baino, ez baita hain muga garbia, igarotze gradual bat baizik: zuhaitzak gero-eta txikiagoak eta sakabanatuak dira eta, azkenean, desagertzen dira.

 Ohiko landaredia 

Hauek dira baso-muga arktikoan eta alpetarrean ager daitezkeen zuhaitz batzuk (batez ere koniferoak dira:
 Abies lasiocarpa
 Larix lyallii
 Picea engelmannii
 Pinus albicaulis
 Pinus longaeva
 Pinus aristata
 Pinus balfouriana
 Larix gmelinii

 Pinus culminicola
 Pinus peuce
 Pinus cembra
 Pinus mugo
 Pinus hartwegii
 Betula pubescens
 Polylepis (Polylepis tarapacana)
 Eucalyptus pauciflora
 Nothofagus antarctica
 Nothofagus betuloides
 Picea mariana

 Mundu banaketa 
 Baso-muga alpetarra 
Baso-muga alpetarra tokian-tokiko aldagai askoren menpe dago: aspektu geografikoak, klimatologia, polo geografikoaren gertutasuna... Zenbait tokitan, bestetik, inguru tropikalak eta uharteak, espezie alpetarrak ezin dira heldu eta horrek baso-lerro baxuagoak eman ditzake.

Hemen aurkezten den zerrenda gutxi gorabeherakoa da:
TokiaLatitude  Altitudea, metrotanOharrakSuedia68°N800Norvegia61°N1100Kostaldetik gertu jaisten da.Alpeak46°N2100 Hegoaldera ematen duten Alpeetan garaiagoa.Rila42°N2300Pinus mugo espezie arrunta du baso-mugan. Pirinioak Euskal Herria, Espainia, Frantzia, Andorra, Katalunia42°N2300 Pinus uncinata espezieak baso-muga markatzen duSierra Nevada, Espainia37ºN2400Pinus sylvestris nevadensis espezieak baso-muga markatzen du. Urtaro lehorra udan.Olympic Mountains WA, Ameriketako Estatu Batuak47°N1500Neguan elurrak zuhaitz gazteak estaltzen ditu.New Hampshire, Ameriketako Estatu Batuak44°N1220 Gailur batzuek, suteak direla eta ondorioz gertatutako lurraren galera, baso-muga baxuago dute.Wyoming, Ameriketako Estatu Batuak43°N3000Mendi Harritsuak, Ameriketako Estatu Batuak40°N3500Hego-mendebaldeko malda beoragoetan. 2400Ipar-ekialdeko maldetanJaponiako Alpeak39°N2900 Yosemite, Ameriketako Estatu Batuak38°N3200Sierra Nevadako mendebaldea3600Sierra Nevadako ekialde aldean (Kalifornia)Popocatépetl, Mexiko19°N4000Himalaia28°N4400Costa Rica eta  Panama 9.5°N3400Kilimanjaro, Tanzania3°S3000Leku tropikal baten adibidea da. Lurralde biogeografiko horietan espezieen tolerantzia txikiagoa da eta, ondorioz, muga baxuagoa da. Hawaii, Sierra Nevada (AEB)20°N2800Kilimanjaroren antzeko kasua. Alisio haizeen eraginez euri gutxiago egiten du.Ginea Berria6°S3900Andeak, Peru13°S4560Ekialde aldean, Pumahuanca, Urubamba, Cusco; mendebaldean lehorreak zuhaitzen sorrera mugatzen du.Andeak, Bolivia18°S5200Mendebaldeko mendilerroa; Basoaren muga garaiena Sajama sumendiaren maldetan dago (Polylepis tarapacana).4100Ekialdeko mendilerroa; klima hezeagoa eta eguzki gutxiago egiten duenez, muga baxuagoa da.Sierras de Córdoba, Argentina31°S2000Aipatutako Alisioak, esposizio handiarekin batera.Australiako Alpeak, Australia36°S2000Australiako Alpeen mendebaldeko aldea.1700Australiako Alpeen ekialdeko aldea.Hego uhartea, Zeelanda Berria43°S1200Itsasoaren eraginak udak hozten ditu eta horrek zuhaitzen hazkundea mugatzen du.Navarino uhartea, Chile54°S600Baldintza sasipolarrek lerro honen gainetik zuhaitzen agerpena erabat mugatzen dute. 

 Baso-muga artikoa 
Hemen ere tokian-tokiko aldagaiek garrantzi handia dute. Hona hemen baso-muga tipiko batzuk:
TokiaLatitude  Altitudea, metrotanOharrakNorvegia24°E70°NIpar Atlantikoko itsaslasterrak antzeko latitude duten beste tokiekin konparatuta, nolabait tenperaturak epeltzen ditu. Negu epelagoek permafrost sortzea mugatzen du.Mendebaldeko Siberiako ordokia75°E66°NErdialdeko Siberiako goi-ordokia102°E72°NMuturreko klima kontinentalak udan zuhaitzak hazteko beroa nahikoa suposatzen du nahiz eta altitude garaiak izan. Hurruneko Errusia Ekialdea (Kamtxatka eta Txukotka penintsula)160°E60°NOyashio itsaslasterra eta haize gogorrek udako tenperaturetan eragina dute. Ondorioz zuhaitzek ezin dira ondo hazi. Aleutiar uhartetan ia zuhaitzik ez daude.Alaska152°W68°NMendiek Artikotik datozen aire hotza blokeatzen dute. Zuhaitzak, horri esker, Brooks mendikatean agertzen dira. Ipar-mendebaldeko Lurraldeak, Kanada132°W69°NZirkulu polar artikoaren iparralderaino beraino heltzen da, klima kontinentalari esker. Nunavut95°W61°NHemen egon beharko zen baino hegoaldeagoan dago muga, Hudson badiaren hotzagatik. Quebec72°W56°NLabradorko itsaslasterrak eragin handia du. Labrador penintsularen alde batzuetan basoak oso hegoaldean gelditzen dira, 53°N. Groenlandia50°W64°NInguruan isolamendu handia egon da. Egun, zuhaitzak artifizialki landatzen ari dira baina oso poliki eta gutxi ari dira handitzen,  Søndre Strømfjord, 67°N.

 Baso-muga Antartikan 
Las Kerguelen uharteak, San Pablo uhartea, Hegoaldeko Georgiak eta Antartika inguruko beste uharteek haize iraunkorrak jasatzen dituzte eta bazterreko klimak; uharte horietan ez ditugu bertako zuhaitz-espezieak aurkitzen nahiz eta egiten duen euriaren ondorioz, baso epela izateko aukera izango lituzkete. Baina baldintzak ez dira egokiak eta horrek ez du Artartikaren baso-mugarekin lotura.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ekotono
 Tundra

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ekosistemak
Kategoria:Zuhaitzak
Kategoria:Mendiko ekologia
Kategoria:Koniferoak
Kategoria:Baso ekologia
Kategoria:Klima
Kategoria:Zona klimatikoak