Urri (aztarnategia)

Urri herrixka Nafarroa Garaian dagoen Burdin Aroko baskoien herri harresituaren aztarnak dira, Urri edo Eurri mendian daudenak, Ibiriku udalerrian. Lehen eta Bigarren Burdin Aroko materialak aurkitu dira, baita erromatar garaiko aztarnak ere. 

 Kokapena 
Urri mendia Eguesibarren dago, eta beraz, baskoien hiri garrantzitsuena izan zen Iruñetik gertu. Haran horren kontzeju gertuena Ibiriku da. Udalaren hegoaldean zegoen, herria eta Taxoareko mendikatea artean. Urrutik ondo bereizi egiten da ordoki baten gainean baitago. Gertutik Urbil eta Auzketa errekak daude eta egun, ingurua zereala landatzeko erabiltzen da. Sarrigurengo aztarnategitik 4,5 kilometrora dago,

Mendiaren tontorra garbi dago eta igotzeko erraza da. Hegoaldetik, herriaren gune altuenetik, Iruñeko hiriaren ondo ikusten da, bai eta Iruñerritik Agoitzeko sakonunerako daraman pasabidea. Herritik igarotzen ez bazen ere, bere azpitik Tarraco-Oiasso galtzada igarotzen zela proposatu da.

 Ezaugarriak 
Esparrua inguratzen zuen harresia ia galduta dago eta bakarrik hegoaldean gorde da Tarraco-Oiasso galtzadaren zati bat. Gainerakoa baliteke lubeta artifizialaren  azpian egotea. herria bi esparruk osatzen zutela uste da: akropolia eta herria bera. Iparraldeko esparrua aztarna gutxiago eman ditu eta beraz, uste da, abereak gordetzeko edo biltegi moduan erabili zela.

 Historia 
Herri honen inguruan oso informazio gutxi dago. Defentsarako prestatuta zegoen eta, zentzu horretan, geografikoki oso kokapen egokia zuen. Amparo Castiellak ikertu zuen 1977. urtean bere doktore tesirako, eta geroago 90. hamarkadan. Beranduago, Javier Armendarizek ikertu zuen. 

Muinoa inguratzen zuen harresitik aztarna batzuk besterik ez dira geratzen hegoaldeko hegalean. Gainerakoa, agian, muinoa inguratzen duen lur-lubetaren azpian egon daiteke, artifizialki sortuta. Bi barrutik osatuko zutela uste da.  Javier Arméndariz ikerlariak bi alde bereizi ditu: mendiaren goiko partea horma batek zatituko luke eta hegoaldean, lekurik garaienenean, herria eta etxebizitzak egongo ziren, akropoli antzeko multzoa izanik; iparraldean, bestalde, jarduera ekonomikoak garatzeko eta abereak gordetzeko espazioa izan zitekeen.

Aztarnen bilatzaile ilegalek zulo asko utzi dituzte inguruan eta zerbait aurkitu badute, ez dugu horren berri. 20025eko urriaren 22an, Nafarroako Gobernuko basozainek salaketa-proposamena egin zioten Urriko aztarnategi arkeologikoan metal-detektagailuaren bidez prospekzioa egiten ari zen pertsona bati.

 Kultura materiala 
Aurkitu diren materialak gehien batean Burdin Arokoak dira: zeramika eta burdin-zepak. 

 Ikus, gainera 
Euskal Herriko kastroak

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Asunción, Julio (2011-02-16) Castro de Urri – Eurri (Ibiricu, Egües). Rutas arqueológicas en Navarra y más

Kategoria:Nafarroa Garaiko herri hustuak
Kategoria:Burdin Aroko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Eguesibarko kontzejuak
Kategoria:Euskal Herriko kastroak