Palestinar herria

Palestinarrak (, al-Filasṭīniyyūn, ) edo palestinar arabiarrak (, al-'arabi il-filastini) Ekialde Hurbileko talde etnonazional bat dira. Palestinako biztanleak dira edo mendeetan zehar bertan bizi direnen ondorengoak, tartean judu eta samariarrak, egun kulturalki eta linguistikoki arabiarrak direnak. Palestina historikoan- egungo Zisjordania, Israel eta Gazako zerrenda- biztanleriaren %49a dira. Gainera, sionistek egindako garbiketa etnikoaren ondorioz (Nakba), diaspora zabala dute munduan zehar, eta erdiak aberrigabeak dira.

 Biztanle eta errefuxiatu kopuruak 
Palestinarrak guztira, iheslariak eta lekualdatuak barne, hamar milioi inguru dira, eta horien erdiak, gutxi gorabehera, Palestinako eskualde historikoan bizi dira, gaur egungo Israel, Palestinako Estatua eta Jordaniako mendebaldea barruan hartzen dituen eremuan. Gainerakoa, beste erdia gutxi gorabehera, palestinar diaspora izenez da ezaguna, eta horietako gehienak zenbait herrialdetan hiritartasunik ez duten errefuxiatuak dira. 2005ean, bi milioi eta erdi baino gehiago bizi ziren Jordanian, milioi bat Siria eta Libanoren artean, ia milioi erdi bat Saudi Arabian, eta milioi erdi inguru Txilen (arabiar mundutik kanpoko palestinar multzorik handiena).

Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziak (UNRWA) bost milioi baino gehiago palestinar iheslari ditu erregistratuta Gazako zerrendan, Zisjordanian, Sirian, Libanon eta Jordanian. Horietatik ia heren bat, 1,4 milioi baino gehiago, 58 errefuxiatu-kanpamentutan bizi dira. Errefuxiatu horiek 1948ko arabiar-israeldar gerraren ondorengo garbiketa etnikoarekin sortu ziren, eta Israelgo sionistek 700.000tik gora palestinarri kendu zizkieten etxea eta bizibidea. Sionistek egindako garbiketa etniko hartan —Nakba izenekoa— lekualdatu zirenak edo haien ondorengoak dira XXI. mendeko palestinar iheslariak.

Palestinako Estatistiken Bulego Nagusiaren (PCBS) kalkuluen arabera, Palestinako Estatuak 4.816.503 palestinar biztanle zituen 2016an. Horietatik 2.935.368 Zisjordanian bizi ziren (Ekialdeko Jerusalem barne); eta 1.881.135, Gazako zerrendan.

 Hizkuntza eta erlijioa 
Palestinar gehienak musulmanak dira, batez ere islamaren suni-adarrekoak, eta zenbait konfesiotako gutxiengo kristau garrantzitsu bat ere badago, baita komunitate samariar txiki bat ere. Palestinar arabiarra etnonimoak iradokitzen duenez, palestinarren hizkuntza tradizionala (edozein erlijiotakoak direla ere) Palestinako arabiera da. Israelgo palestinarrak, askotan, elebidunak dira, hebreera ere erabiltzen baitute. Zenbait azterketa genetiko modernok iradoki duenez, palestinarrek, talde etniko gisa, «historiaurreko garaietatik eskualdean bizi izan den biztanle-nukleo baten ondorengo modernoak» dira, arabiera Hizkuntza franko gisa ezarri zuen konkista arabiar musulmanaren aurrekoak. Azkenean, biztanleen hizkuntza bakarra bilakatu zen arabiera, eta gehienak, denborarekin, islamera bihurtu ziren. Ameriketan bizi diren palestinarren % 90 kristau erlijiokoak dira.

 Palestinar ospetsuak 

 Izen-abizenak Jaiolekua jaiotza data heriotza data Jarduera P21 P18 Deema Shehabi Kuwait 1970  olerkariidazle emakumezko  Helga Tawil-Souri Kuwait 1969-11-16  film-zuzendari emakumezko  Lisa Taraki Afganistango Erresuma 1948  kazetarisoziologo emakumezko  Noura Erakat Alameda konderria 1980-01-15  giza eskubideen aldeko ekintzaileunibertsitateko irakasle emakumezko center|128px Mayada Al-Sayad Berlin 1992-10-26  maratoilari emakumezko center|128px Abeer Abu Ghaith Madaba camp 1985  aktibistaekintzailetechnologisthardware architectfundatzaile emakumezko  Abeer Al Butmeh Nablus 20th century  giza eskubideen aldeko ekintzaileekintzaile ekologista emakumezko  Abu Nidal Jaffa 1937-05 2002-08-16 politikari gizonezko  Adania Shibli Shibli-Umm al-Ghanam 1974  idazledozentevisiting docentkazetariunibertsitateko irakasle emakumezko center|128px Ahed Tamimi Nabi Salih 2001-01-31  aktibistagiza eskubideen aldeko ekintzaile emakumezko center|128px Ahmed Jabari Gaza 1960-12-04 2012-11-14 partisano gizonezko  Ahmed Jasin Al-Jura, Jerusalem 1937-05-01 2004-03-22 aktibistapolitikariklerikoirakaslepredikari gizonezko center|128px Amal Hamad Beit Hanoun 1963-07-12  politikariministro emakumezko  Amina Dahbour Kafr 'Ana 1945  militante politiko emakumezko  Annemarie Jacir AmmanBetleem 1974-01-17  film-zuzendarigidoilariolerkariidazle emakumezko center|128px Asma al-Ghul Rafah 1982-01-17  kazetari emakumezko  Bisan Owda  1997-02-11  zinemagileakazetari emakumezko center|128px Bushra al-Tawil Makassed Hospital 1993-04-25  kazetari emakumezko  Emily Jacir Betleem 1970  argazkilarimargolaritelebista-ekoizlebideoartista emakumezko  Fátima Hassouna Gaza 2000-03-02 2025-04-16 fotokazetari emakumezko center|128px Ghada Karmi Jerusalem 1939  medikukazetariidazleakademikoapolitical reporterpolitika-idazle emakumezko center|128px Hiba Kamal Abu Nada Meka 1991-06-24 2023-10-20 olerkarieleberrigilenutrizionista emakumezko  Ismail Haniyeh Al-Xati kanpamentua 1962-01-291963-01-291963-05-08 2024-07-31 politikari gizonezko center|128px Jamal Hamed Azpeitia 2002-03-10  futbolari gizonezko  Jamila Abdallah Taha al-Shanti Jabaliako errefuxiatu esparrua 1957-03-15 2023-10-19 politikariunibertsitateko irakasle emakumezko  Janna Jihad Nabi Salih 2006-04-06  kazetarigiza eskubideen aldeko ekintzaile emakumezko  Khader Adnan Arraba (Jenin) 1978-03-24 2023-05-02 militante politiko gizonezko center|128px Laila Ajjawi Irbid 1990-06-09  grafiti artistamuralista emakumezko  Laila Shawa Gaza 1940-04-04 2022-10-24 artistamargolari emakumezko  Laila el-Haddad Kuwait 1978  kazetariidazleblogarianalista politikoekintzaile sozialargazkilari emakumezko center|128px Q12237450 Jerusalem 1943  unibertsitateko irakaslepolitikari emakumezko center|128px Larissa Sansour Ekialdeko Jerusalem 1973  argazkilariinstallation artistfilm-zuzendaribideoartistanew media artistartista multimediadokumentalista emakumezko  Leila Farsakh  1967  akademikoa emakumezko  Liana Badr Jerusalem 1950  idazlegidoilariolerkari emakumezko  Lina Abu Akleh Jerusalem 1995-04-17  giza eskubideen aldeko ekintzailekazetari emakumezko  Mai Al-Kaila Jerusalem 1955-04-08  ginekologoerizainpolitikaridiplomazialariunibertsitateko irakasle emakumezko center|128px May Odeh Bir Zeit 1981  zinemagileazinema ekoizlefilm-zuzendari emakumezko  Melia Sakakini  1890 1966 emakumeen eskubideen aldeko ekintzaileaktibistairakasle emakumezko center|128px Mira Sidawi Beirut 1980  film-zuzendari emakumezko  Mona Hatoum Beirut 1952-02-11  eskultoreartista bisualatelebista-ekoizleinstallation artistperformancelaribideoartistaartistabitxi diseinatzaileafilm-zuzendari emakumezko center|128px Muna el-Kurd Jerusalem 1998-05-15  kazetariaktibista emakumezko center|128px Nahid al-Rayyis Gaza 1937-10-14 2010-04-13 legelaripolitikarimilitarofizieridazleikertzaileliteratoolerkarikanta-idazlekomiki gidoilariitzultzaileJustizia Ministroa gizonezko  Nathalie Handal Haiti 1969-07-29  olerkariantzerkigilesaiakeragile emakumezko center|128px Randa Siniora  1961  emakumeen eskubideen aldeko ekintzailegiza eskubideen aldeko ekintzaile emakumezko  Rania Jordaniakoa Kuwait 1970-08-31  Erregina ezkontidea emakumezko center|128px Rashid Hussein Musmus 1936-12-28 1977-02-01 olerkari gizonezko center|128px Rauda Morcos Kafr Yasif 1974  legelariolerkariirakaslemediante emakumezko  Razan al-Najjar Khan Yunis 1997-09-13 2018-06-01 paramedicerizainmedic emakumezko  Q123232131 Al-Nayrab CampAlepo 1992-04-28  militante politikolegelaripolitikarigiza eskubideen aldeko ekintzaile emakumezko center|128px Sakher Habash Bayt Dajan, Jaffa 1939-11-10 2009-11-01 politikariidazleolerkari gizonezko  Salma Khadra Jayyusi Safed 1926 2023-04-20 historialariolerkariitzultzaileanthologistliteratura-kritikari emakumezko center|128px Salwa Abu Khadra Jaffa 1929-05-01 2024-11-15 politikarihezitzaile emakumezko  Samia Halaby Jerusalem 1936  artistaunibertsitateko irakasle emakumezko center|128px Samiha Khalil Anabta 1923 1999-02-26 politikari emakumezko  Suheir Hammad Amman 1973-10-25  olerkariaktoreidazle emakumezko center|128px Susan Abulhawa Kuwait 1970-06-03  eleberrigileidazlekazetarigiza eskubideen aldeko ekintzaile emakumezko center|128px Vera Baboun Betleem 1964-10-06  unibertsitateko irakaslepolitikari emakumezko center|128px Vivien Sansour  1978  idazlekontserbatzaile emakumezko  Wafa Al-Udaini Deir al-Balah 1985 2024-09-30 kazetariaktibistahezitzaile emakumezko  Widad Kawar Tulkarem 1931  ikertzaileidazlearte-historialaribildumagile emakumezko  Yahya Sinwar Khan Yunis Camp 1962-10-29 2024-10-16 politikari gizonezko center|128px Yusif Sayigh Al-Bassa 1916 2004-05-12 ekonomialariunibertsitateko irakasle gizonezko center|128px Yusra al-Barbari Gaza 1923-04-15 2009-05-13 irakasleaktibistamahai-tenislaripolitikari emakumezko 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Palestinako estatua
 Palestinako Estatuaren nazioarteko aintzatespena
 Gazako zerrenda
 Zisjordania

 Kanpo estekak