Oreina bilakatu neska

Oreina bilakatu neska edo Ura isuririk ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da, orein batean eraldatzen den neska baten ingurukoa, paraleloak dituena Europako beste ipuin tradizioetan.

 Historia 
XVIII eta XIX mende artean sortua izan bide zen Nafarroa Beherean, baina Europa guztian zabaldurik dagoen kondaira baten euskarazko aldaera dela esan daiteke. XIX mendean oso ezaguna zen La blanche biche (orein zuria) balada frantsesarekin antzekotasun handiak ditu. Eskandinaviar kulturako Den fortrollade lungfrau (neskatxa sorgindua) eta Eskoziako Leesome Brand (neskatxa sorgindua) baladekin ere badu loturarik. Jon Juaristiren iritziz Danimarkan ditu sustraiak ipuinak, eta bertatik Europako beste toki batzuetara zabaldu zela, adibidez Eskoziara eta Frantziara.

XVII. mendetik XIX. mendera bitartean, ahozko literaturatik literatura idatzira ere heldu zen, Frantzian Marie Catherine Le Jumel de Berneville, Aulnoyko kondesaren maitagarri ipuinetara zehazki, eta, hortik, Espainiako literaturara, Gustavo Adolfo Becquerren “La corza blanca” leiendara, hain juxtu.


Pierre Lafittek argitaratu zuen lehen aldiz 1965 urteko Gure Herria aldizkarian Oreina bilakatu neska izenarekin, ez da ordea ezagutzen norengandik bildu zuen abestia. 1978 urtean Haizea taldeak Ura ixuririk izenarekin ezagutarazi zuen. Jean Mixel Bedaxagarrek eta Benito Lertxundik ere abesten dute.

XXI. mendean, Mariasun Landa idazleak horren bertsio egokitua, haur eta gaztetxoei zuzendutako Azken balada liburuan argitaratu zuen.Amalur Artola.-Ahozko literaturako azken balada gaur egunera ekarri du Mariasun Landak, 2016-04-21ean Naiz webgunean, , kontsulta data 2019-06-09an. 2022an, istorioan oinarritutako Maddiren Trajeria izeneko pastorala egin zen Zugarramurdin eta beste herri batzuetan, Gerardo Mungiak idatzia.

 Sinopsia 

Baladaren protagonista Maddi neska-oreina da. Pazkoako gau magikoan ur errito bat egin du, eta gaitasuna eskuratu du gauez emakumea eta egunez oreina izateko. Tamalez, neba ehiztari amorratua du Maddik, eta hark, amaren abisuari sinesgogor, zakurrekin ehizatuko du oreina.

 Hitzak 
Ura ixuririk sorginen bidean
dohaina bildu dut Bazko Arratsean.

Gauaz Mayi nuzu, egunaz oreina,
etxeko zakurrek xerkatzen nutena

Jakes, nun'tuk horak? Eztiak senditzen
Oihanpean kurri, oreina xerkatzen

Jakes dei'zakurrak, salba zak arreba!
Ama, nola sinets Mayi daitekela

Jakes zakurreri hasi da xistuka.
Oreina hil dute kolpez ausikika.

Jakesek kanitaz eman du pusketan,
Aseko ahal da Mayi gurekilan.

Afal, afal, Jakes!. Ni nuk hor lehena
Ene haragiaz betherik dupina!

Ama, sala zolan, nigarra begian
puñala sartu du bere bihotzian.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Ura Ixuririk, Haizea taldeak emana
 Goian aipatu La blanche biche kanta, Malicorne taldeak emana.

Kategoria:Ahozko euskal literatura
Kategoria:Nafarroa Behereko abestiak
Kategoria:Animaliei buruzko abestiak
Kategoria:Forma-aldatzaileak