British and Irish Lions

British & Irish Lions (euskaraz Britainiar eta Irlandar Lehoiak), ezizenez The Lions (Lehoiak) Ingalaterra, Gales, Eskozia eta Irlandako errugbi selekzioaren jokalari onenek osatutako errugbi taldea da.

1888an Otago zeelandaberriar taldearen aurka bere lehenbiziko partidua jokatu zuen, Shaw & Shrewsbury Team izenpean. 1989. urtetik lau urtero birak burutzen ditu, nagusiki Hego Hemisferioko hiru errugbi selekzio indartsuen aurka lehiatzeko, hau da, Zeelanda Berriaren, Australiaren eta Hegoafrikaren aurka, eta noizbait baita Argentinaren aurka ere.

 Ikurrak 
 Izena 
Gaur egun British & Irish Lions izena badu ere aurreneko partidan Shaw & Shrewsbury Team izena erabili zuen. Ingalaterrako jokalariak ziren gehiengoa eta bazeuden Eskozia eta Galesko jokalari gutxi batzuk ere. Ondoren British Isles ("Uharte britainiarrak") izena izan zuen, izan ere garai hartan Erresuma Batuak Britainia Handia eta Irlanda uharteak hartzen baitzituen bere baitan. Irlandak 1922an independentzia lortu ondoren ere British Isles izenarekin jarraitu zuen.

1950. urtean Zeelanda Berrian eta Australian zehar egindako biran British Lions ("Britainiar Lehoiak") izena ofizialki hartu zuen, 1924an Hegoafrikako biran aurreneko aldiz erabili bazen ere. Hurrengo hamarkadetan British Isles edo British Lions izena erabili izan zen eta 2001eko Australiako biratik aurrera British & Irish Lions erabiltzen da.

Izena Erresuma Batuko eta Irlandako hizkuntzetan:
 Ingelesez: British and Irish Lions
 Irlandako gaeleraz: Leoin na Breataine agus na hÉireann
 Eskozieraz: Breetish an Erse Lions
 Eskoziako gaeleraz: Leòghainn Bhreatainn agus Èireann
 Galesez: Llewod Prydeinig a Gwyddelig
 Kornubieraz: Lewyow Predennek ha Iwerdhonek

 Ereserkia 
Lau federaziok eta bi Estatuk parte hartzen dutenez ez zuen ereserki ofizialik izan urteetan zehar. 1989an Britainiar ereserkia erabili zuen, God Save the Queen. 2005ean ereserki bat sortu zuten berariaz egina, The Power of Four izenekoa, baina ez da erabiltzen.

 Uniformea eta armarria 
200px|thumb|The Lionsen armarria.
Erresuma Batuko banderaren koloreak erabili izan ditu beti, gorria, zuria eta urdin iluna. Hasierako urteetan diseinu desberdinak erabili zituen, gehienetan hiru koloretako marra horizontaldun kamisetak izan ziren.

1910ko Hegoafrikako birarako eskoziarrek kolore urdina erabiltzea eskatu zuten, garai hartako selekzio indartsuena baitziren, eta kamisetari "lehoi zutitu" ezarri zitzaion, eskoziarren armarrian dagoena hain zuzen ere. 1924an Hegoafrikara itzuli zirenean kamiseta urdina mantendu zuen baina armarrian lau nazioen ikurrak azaltzen ziren, arrosa (Ingalaterra), kardabera (Eskozia), hirustak (Irlanda) eta lumak (Gales). Bitxia bada ere, orduan hasi zitzaien "Lehoiak" ezizena ematen. 1927an Argentinara egindako bira ez-ofizialean ere kamiseta eta armarri bera erabili zen. Armarria ez da ordutik aldatu.

1938an George Beamish irlandarrak kolore berdea falta zela adierazi zuen eta galtzerdi urdinetan marra berde batzuk ezarri ziren Irlandaren erakusgarri. 1950an ezarri zen gaur egungo uniformea Zeelanda Berrira egindako biran hain zuzen ere. Horrela beraz lau koloreak hartzen ditu uniformeak.

 Historia 

 Hasierako birak (1888-1909) 
280px|thumb|Shaw & Shrewsbury Team taldea, 1888. urtean.
1888. urtean 21 jokalaritako talde batek, Shaw & Shrewsbury Team taldeak, Australia eta Zeelanda Berrian 35 partida jokatu zituen talde probintzialen, hirikoen eta akademikoen aurka eta 27 irabazi zituen. Zazpi hilabetetako bira izan zen. Australiar futbol legeak erabiliz 19 partidatatik sei irabazi eta bat berdindu zuen. Errugbi federazioaren legeak zehatz betetzen ez baziren ere, errugbiaren iparraldeko eta hegoaldeko hemisferioen kontzeptua finkatu zuten.

1891ean Hegoafrikarako gonbidapena jaso zuen eta Errugbi Federazioak onarturiko aurreneko bira izan zen. Hegoafrikaren aurkako hiru partida jokatu eta hirurak irabazi zituzten. Bost urte beranduago Hegoafrikara itzuli ziren. 21 partida jokatu zituzten, hauetako lau Hegoafrikako selekzioaren aurka, eta hiru irabazi eta bat galdu zuten. Urte hartako British Isles taldean irlandarrak ziren gehiengoa, sei jokalari hain zuzen ere.

280px|thumb|1899ko British Isles taldea.
1899an Australiara itzuli ziren eta Hegoafrikan egin bezala 21 partida jokatu zituzten, lau Australiako selekzioaren aurka, eta hirutan garaile atera ziren. 1903 eta 1904 artean hamabi hilabeteren tartean hegoaldeko hiru selekzioen aurka jokatu zuten, Hegoafrikaren eta Zeelanda Berriaren aurka galdu eta Australiaren aurka irabaziz.

1908an Ozeaniara itzuli ziren, oraingoan ingelesez eta galestarrez osaturiko taldea izan zen, irlandarrek eta eskoziarrek uko egin baitzioten parte hartzeari. Zeelanda Berrian jokatu zituzten partida gehienak eta selekzioaren aurkako partida bat berdindu eta bi galdu zituzten. Australian ere jokatu zuten partidarik baina ez selekzioaren aurka.

 1910-1949 
1910ko Hegoafrikarako bidaiarako batzorde batek aukeratu zituen lau nazioetako jokalariak. Lagunarteko hainbat partida jokatu zituzten eta gehienak irabazi zituzten, baina amaitzeko selekzioaren aurkako hiru partida jokatu zituzten, bat irabazi eta bi galdu. Urte berean Oxfordeko Unibertsitateak bultzatuta, Ingalaterrako selekzio batek baina hiru jokalari eskoziar zituenak, Argentinara egin zuen bidaia. Combined British izenarekin partida bat jokatu zuen Argentinako selekzioaren aurka eta garaipena lortu zuen.

Hamarkada bat pasatxoko hutsunearen ondoren 1924. urtean Hegoafrikan bira berria egiteko osatu zen taldea. 21 partida jokatu zitutzen, 9 irabazi, hiru berdindu eta 9 galduz. Hegoafrikako selekzioaren aurka lau partida jokatu zituzten eta hiru galdu. 1927an Argentinara itzuli ziren eta jokaturik bederatzi partidak irabazi zituzten, tartean selekzioaren aurka jokaturiko laurak.

280px|thumb|Ellis Parken Hegoafrika eta British Lionsen arteko partidan jendetza, 1938an.

1930an Ozeaniara itzuli ziren lehoiak, 22 urte beranduago. Zeelanda Berrian jokaturiko partida ia guztiak irabazi zituzten, harik eta All Blacks selekzioari aurre egin behar izan zioten arte. Lau partidatatik aurrenekoa 6-3 irabazi zuten baina hurrengo hiruretan porrota jaso zuten. Bitartean Australian ere izan ziren eta selekzioaren aurka galdu zuten arren gainerako taldeen aurkako sei partidatatik bost irabazi zituzten.

1936an Argentinara joan ziren hirugarren aldiz eta jokaturiko hamar partidak irabazi zituzten. Partida guztiak kontutan hartuta bederatzi puntu baino ez zuten jaso aurka. 1938an Hegoafrikara itzuli ziren eta jokaturiko partiden erdia baino gehiago irabazi zuten, baina selekzioaren aurka bat irabazi eta bi galdu zituzten.

 1950-1969 
Bigarren Mundu Gerra ondorengo aurreneko bira Australia eta Zeelanda Berrira egin zuten 1950. urtean. 29 partida jokatu zituzten, 22 irabaziz eta bat berdinduz. Zeelanda Berriko selekzioaren aurkako aurreneko partida 9-9 berdindu zuten, eta hurrengo hirurak galdu bazituzten ere joko bikaina erakutsi zuten. Ondoren Australiara joan ziren eta partida guztiak irabazi zituzten azkena ezik, New South Walesen aurkakoa. Australiako selekzioaren aurkako biak irabazi zituzten.

1955ean Hegoafrikara itzuli ziren. 25 partida jokatu eta 19 irabazi eta bat berdindu zuten. Hegoafrikako selekzioaren aurkako lau partidatan bakoitzak bi irabazi zituen.

1959ko Australiako eta Zeelanda Berriko bira ere arrakastatsua izan zen. 35 partida jokatu eta sei baino ez zituzten galdu. Australiaren aurkako biak irabazi zituzten eta Zeelanda Berriaren aurka hiru partida galdu ondoren azkena irabazi zuten 9-6 emaitzaz.

280px|thumb|Zeelanda Berriaren eta British Lionsen arteko partida, 1966an.
1960. hamarkada ez zen aurrekoa bezain arrakastatsua izan. 1962ko Hegoafrikako biran Springboks selekzioak lau partidatik hiru irabazi ziten, 1966an Australiari erraz nagusitu bazitzaien ere Zeelanda Berriaren aurka jokaturiko lau partidak galdu zituzten. Etxera bueltan Kanadan eskala egin eta bertako selekzioaren aurkako partida jokatu zuten Toronton eta 19-8 emaitzaz irabazi zuten. 1968ko Hegoafrikako biran talde probintzialen aurkako 16 partidatatik 15 irabazi zituzten baina selekzioaren aurkako hiru partida galdu eta bat berdindu zuten.

 1970. hamarkada 
Hamarkada berriak British Lionsen berpiztea ekarri zuen Gareth Edwards eta Barry John galestarrak selekzioaren oinarrian zeudela. 1971ko biran Zeelanda Berriari irabazi zioten aurreneko aldiz, hiru partidatik bi irabazi eta bat galduz. Bira osoan galdutako partida bakarra hori izan zen gainera.

1974. urtean Hegoafrikan egindako bira Lehoien arrakastatsuenetakoa eta gogoratuenetakoa izan zen. Willie John McBrideren gidaritzapean 22 partida irabazi zituzten eta selekzioaren aurka jokaturiko lau partidatatik hiru irabazi eta bat berdindu zuten. Bira honetako ezaugarri nagusia partidetan izan zen joko bortitza izan zen. Hegoafrikako taldeek eta selekzioak gogorregi jokatzen zutela iritzita britainiarrek 99 call estrategia garatu zuten. 99 Erresuma Batuko larrialdietako telefono zenbakia zen. Partidan zehar bortizkeria gehiegizkoa zela uste zutenean kapitainak 99 call oihukatu eta jokalari bakoitzak alboan zuen jokalaria kolpatuko zuen. Epailea orduan ez zen gai izango jokalari bakarra kanporatzeko. Ordutik aurrerako partidetan jokoa lasaiagoa izan zen.

1977. urtean Zeelanda Berrira itzuli ziren. Aurreneko 21 partidatatik bakarra galdu zuten, baina All Blacksen aurka hiru galdu eta bat irabazi zuten. Etxerako itzuleran Fijin selezkzioaren aurkako partida jokatu zuten eta 25-21 galdu zuten.

 1980-1999 
1980an Hegoafrikan hasierako hamalau partidak irabazi zituzten baina selekzioaren aurka hiru aurrenak galdu eta azkena irabazi zuten. 1983an Zeelanda Berrian emaitza antzekoa izan zen, aurreneko partida gehienak irabazi baina selekzioaren aurka galdu. 1986an Hegoafrikara joatea tokatzen bazen ere Apartheid sistemaren aurkako boikot egoeragatik bertan behera gelditu zen.

1989an Australiara joan ziren eta jokaturiko 12 partidatatik 8 irabazi zituzten, tartean Australiako selekzioaren aurkakoak. 1993an Zeelanda Berrian izan ziren eta hau izan zen amateur aroko azken ekitaldia. Sei partida irabazi eta lau galdu zituzten eta selekzioaren aurka bi galdu eta bat irabazi zuten. 1997an itzuli ziren Hegoafrikara eta selekzioaren aurkako partidetan bi irabazi eta bat galdu zuten.

 XXI. mendea 
280px|thumb|Lehoien eta All Blacksen arteko partida 2005ean.
2001. urtean Australiara joan ziren hamar partida jokatzera. Wallabiek testa irabazi zuten (2-1) eta Tom Richards Trophy saria abiatu zuten. Sari hau Australiarren eta Lehoien arteko testen irabazleak jasotzen du. Bira honetan erabili zen aurreneko aldiz British & Irish Lions izena.

2005. urtean Zeelanda Berrira joan ziren. Talde probintzialen aurkako zazpi partida irabazi ondoren New Zealand Maori taldeak garaitu zituen eta selekzioaren aurkako hiru partidak ere galdu zituzten.

2009. urtean Munduko Kopan txapeldun izanak ziren Hegoafrikarren aurka jokatu zuten eta bi partida galdu eta bat irabazi zuten. Talde hartan 14 irlandar, 13 galestar, 8 ingeles eta bi eskoziar zeuden.

2013. urtean Australiara itzuli ziren eta taldeen aurkako partida guztiak irabazi zituzten bat ezik. Australiako selekzioaren aurka bi partida irabazi zituzten eta bakarra galdu. Azkenengo partida 41-16 irabazi zuten 1997tik aurreneko test-a irabaziz, eta Australiaren aurkako lehen test-a irabaziz 1989tik. Galestarrak ziren nagusi selekzioan, Galesko selekzioaren kapitaina (Sam Warbuton) eta entrenatzailea (Warren Gatland zeelandaberritarra) zituen eta Leigh Halfpenny izan zen puntu gehien bildu zituena.

2017an kapitain eta entrenatzaile berak zituela Zeelanda Berrira joan zen taldea. 10 partida zituzten aurrena, ondoren Maorien selekzioaren aurkako bat eta azkenik All Blacks-en aurkako hiru. Maoriak erraz garaitu zituzten eta Zeelanda Berriaren aurkako aurreneko partidatan porrota (30-15) eta garaipena (24-21) lortu ondoren hirugarren partidan 15-15 berdindu zuten.

2021ean Hegoafrikara itzultzea tokatzen zen. COVID-19 pandemiak Hegoafrika gogor jo zuela ikusiz Britainiar uharteetan egitea proposatu zen eta beraz Hegoafrikako taldeak iparraldera bidaiatzea, baina ez zen egokia ikusi, kanpoan birak egiteko sortu baitzen taldea. Australiak ere eskaini zuen bere herrialdea Hegoafrika eta British and Irish Lionsen arteko partidak jokatzeko. Azkenean, pentsatu bezala, partidak Hegoafrikan jokatzen ari dira. Inoiz baino partida gutxiago izango dira, bederatzi baino ez. Hiru partida jokatuko dituzte Hegoafrikako selekzioaren aurka eta beste bat bigarren taldearen aurka. Hirugarrengoz jarraian Warren Gatland zeelandaberritarra izan zen entrenatzailea. Alun Wyn Jones kapitain izendatu arren aurrez Japoniaren aurkako partida batean min hartu eta sendatu bitartean Conor Murrayk hartu zuen haren lekua. Hegoafrikako selekzioaren aurkako aurreneko partida irabaztea lortu zuten lehoiek, 17-22, bigarrenean porrot latza jasas zuten 27-9. Hirugarren partida erabakiorra izango zen beraz eta hegoafrikarrek 19-16 emaitza parekatuaz irabazi zuten. Hiru partidak Lurmutur Hiria estadioan jokatu ziren ikuslerik gabe.

 Errugbi birak 
UrteaHerrialdeaKapitainaEntrenatzaileaPuntu gehienEmaitzaTest partidak 1888  Robert Seddon Andrew Stoddart Alfred Shaw Arthur Shrewsbury Estatistikarik gabe ez baitziren Errugbi Federazioaren arauak bete 1891 Bill Maclagan Edwin Ash Arthur Rotherham (4)Irabazi3–0 1896 Johnny Hammond Roger Walker J. F. Byrne (12)Irabazi3–1 1899  Matthew Mullineux Frank Stout Matthew Mullineux Charlie Adamson (17)Irabazi3–1 1903 Mark Morrison Johnny Hammond John Gillespie (4)Galdu0–1–0 (bi berdindu eta bat galdu) 1904   David Bedell-Sivright  Arthur O'Brien Percy Bush (20)Irabazi3–0 (Australia)Galdu0–1 (Zeelanda Berria) 1908  Arthur 'Boxer' Harding George Harnett Reggie Gibbs (3) Jack Jones (3)Galdu0–2 (1 berdindu)(Zeelanda Berria)ezAustraliarekin partidarik ez 1910 Tommy Smyth William Cail Walter E. Ree Jack Spoors (9)Galdu1–2 1910 John Raphael R.V. Stanley Harold Monks (10)<small>(balioztatu gabe)</small>Irabazi1–0 1924 Ronald Cove-Smith Harry Packer Tom Voyce (6)Galdu0–3(1 berdindu) 1927 David MacMyn James Baxter Ernest Hammett (40)<small>(balioztatu gabe)</small>Irabazi4–0 1930   Doug Prentice  James Baxter  Carl Aarvold (9)Galdu1–3 (Zeelanda Berria)Galdu 0–1 (Australia) 1936 Bernard Gadney Doug Prentice John Brett (7)''(balioztatu gabe)''Irabazi1–0 1938 Sam Walker  Major B.C. Hartley  Vivian Jenkins (9)Galdu1–2 1950   Karl Mullen  Leslie B. Osborne  Lewis Jones (26)Galdu0–3 (1 berdindu) (Zeelanda Berria)Irabazi2–0 (Australia) 1955 Robin Thompson Jack Siggins Jeff Butterfield (12)Berdindu2–2 1959   Ronnie Dawson  O.B. Glasgow  David Hewitt (16)Irabazi2–0 (Australia) Galdu1–3 (Zeelanda Berria) 1962  Arthur Smith Harry McKibbin John Willcox (5)Galdu0–3(1 berdindu) 1966   David Watkins  Mike Campbell-Lamerton  John Robins Stewart Wilson (30)Irabazi2–0 (Australia) Galdu 0–4 (Zeelanda Berria) 1968  Tom Kiernan Ronnie Dawson Tom Kiernan (35)Galdu0–3(1 berdindu) 1971  John Dawes Carwyn James Barry John (30)Irabazi2–1(1 berdindu)  1974  Willie John McBride Syd Millar Phil Bennett (26)Irabazi3–0 (1 berdindu)  1977  Phil Bennett John Dawes Phil Bennett (18)Galdu1–3  1980  Bill Beaumont Noel Murphy Tony Ward (18)Galdu1–3 1983  Ciaran Fitzgerald Jim Telfer Ollie Campbell (15)Galdu0–4 1989 Finlay Calder Ian McGeechan Gavin Hastings (28)Irabazi2–1 1993  Gavin Hastings Ian McGeechan Gavin Hastings (38)Galdu1–2 1997  Martin Johnson Ian McGeechan   Jim Telfer Neil Jenkins (41)Irabazi2–1 2001 Martin Johnson Graham Henry Jonny Wilkinson (36)Galdu1–2 2005 M Owen Sir Clive Woodward Jonny Wilkinson (20)Berdindu0-0 (1 berdindu, 25-25)  2005  Brian O'Driscoll Martin Corry  Gareth Thomas Sir Clive Woodward Jonny Wilkinson (31)Galdu0–3 2009 Paul O'Connell Ian McGeechan Stephen Jones (39)Galdu1–2 2013 Sam Warburton Warren Gatland Leigh Halfpenny (49)Irabazi2–1 2017 Sam Warburton Peter O'Mahony Warren Gatland Owen Farrell (31)Berdindu1-1 (1 berdindu)  2021 Alun Wyn Jones Conor Murray Warren Gatland Dan Biggar (47)Galdu1–2 2025 Maro Itoje Andy Farrell Finn Russell (15)Irabazi2–1

 Testen laburpena 
 2021eko biraren ondoren eguneratua.
 Selekzioen aurkako testak 
 Selekzioa  Egindako birak  Irabazi  Berdindu  Galdu  Garaipenen %  Argentina 3 3 0 0 % 100  Australia 9 7 0 2 % 78  Hegoafrika 14 4 1 9 % 29  Zeelanda Berria 12 1 1 10 % 8

 Jokalari aipagarrienak 

+ Partehartze gehien   Jokalaria  Test partidak  Urteak 1  20px|Irlanda Willie John McBride 17  1962–1974 2   Dickie Jeeps 13  1955–1962  3  20px|Irlanda Mike Gibson 12  1966–1971  Graham Price 12  1977–1983   Alun Wyn Jones 12  2009-2021 6  20px|Irlanda Tony O'Reilly 10  1955–1959   Rhys Williams 10  1955–1959  Gareth Edwards 10  1968–1974 9  20px|Irlanda Syd Millar 9  1955–1959   Mako Vunipola 9  2013-2021
 2021eko abuztuaren 7an eguneratua.

+ Puntu gehien testetan   Jokalaria  Puntuak 1   Gavin Hastings 69 2   Jonny Wilkinson 67 3   Stephen Jones 53 4   Leigh Halfpenny 49 5   Phil Bennett 44 6   Neil Jenkins 41 7  20px|Irlanda Tom Kiernan 35 8   Owen Farrell 34 9   Stewart Wilson 30  Barry John 30
 2021eko uztailaren 31n eguneratua.

+ Entseguak testetan   Jokalaria  Entseguak 1  20px|Irlanda Tony O'Reilly 6 2   J. J. Williams 5 3   Willie Llewellyn 4  Malcolm Price 4 5   Alf Bucher 3  Jack Spoors 3  Carl Aarvold 3  Jeff Butterfield 3  Ken Jones 3  Gerald Davies 3
 2021eko uztailaren 31n eguneratua.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  British and Irish Lions taldearen webgunea

Kategoria:Ingalaterrako errugbi taldeak
Kategoria:Galesko errugbi taldeak
Kategoria:Eskoziako errugbi taldeak
Kategoria:Irlandako errugbi taldeak