Rubus ulmifolius

Laharra edo sasia (Rubus ulmifolius) arrosaren familiako eta Rubus generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, Rubus fruticosus laharrarekin batera. Ulmifolius izenak zumar-hosto esan nahi du, dituen hostoen itxuragatik.

 Deskribapena 
Hosto inparipinnatuak ditu, gehienak bost foliolo peziolatu eta zorrotzez osatuak, batzuetan hiru baino ez, nahiko aldagarriak, forma eliptiko obobatukoa, koskadun edo zerra formako ertzarekin, kolore berde ilunekoa gainetik eta zuri-tomentuduna azpialdetik.

Loreek pentamerak, petalo obalatuak dituzte ia beti arrosak, batzuetan zuriak, 10-15 mm ingurukoak, eta sepaloak grisak edo tomentudun-zurixkak dira. Mordoka jaiotzen dira, eta infloreszentziak sortzen dira, modu oblongoan edo piramidaletan .
Honen fruitua, masusta, jangarria da, eta elkarri lotuta dauden drupa txiki ugariz oratuta dago (polidrup), kolore gorrikoak eta heltzean purpura beltzaxkara bihurtzen direnak. Zapore atsegina du, pixka bat garratza.

 Habitata eta banaketa 
Oso inbaditzailea den landarea da, hazkunde azkarrekoa, eta adarretatik sustraiak sortuz modu begetatiboan  ugaldu daitekeena. Baso, sastraka eta mendi-hegal eremu zabalak kolonizatu edo heskai handiak sor ditzake denbora gutxian.
Ohikoa da heskai eta ibaiertzetan eta bere jatorrizko banaketak ia Europa osoa,  Afrika iparraldea eta Asiako hegoa hartzen ditu. Amerikan eta Ozeanian  ere sartua izan da, belar txar gisa eragin oso negatiboak izanik: adibidez, Txilen  eta Uruguain espezie inbaditzailetzat hartzen da.   Hala ere, bere fruituen eta azpiproduktuen salmenta ere diru-iturri bat da familia askorentzat, beren fruituen bilketa egiten baitute.

 Taxonomia 
Rubus ulmifolius Heinrich Wilhelm Schottek deskribatu zuen eta Isis oder encyclopädische Zeitung von Oken 1818(5):821. 1818an argitaratu zen. 

Rubus generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean Rubus fruticosus edo/eta Rubus ulmifolius bera.

 Etimologia 
Rubus: latinezko rūbus,-i hitzetik eratorritako izen generikoa, sasi, oro har.
Ulmifolius: bere hostoetako folioloek eta zumarraren (Ulmus minor) antzekotasunari erreferentzia  egiten dion epiteto espezifikoa.

 Zitologia 
Rubus ulmifolius-en (Fam. Rosaceae) kromosoma kopurua eta taxon infraespezifikoal: n=7. 

Taxon azpi-espezifikoak

Ia guztiak espeziearen sinonimo hutsak dira, baina hurrengoak taxonomikoki onartuak dira: 

 Rubus ulmifolius var. bellidiflorus (C.Koch) Focke]
 Rubus ulmifolius var. chlorocarpus (Bor. in Genev.) Focke
 Rubus ulmifolius var. dalmatinus (Tratt.) Focke
 Rubus ulmifolius var. inermis (Willd.) Focke
 Rubus ulmifolius subsp. rusticanus (Mercier) Focke

Sinonimia
 Rubus albidiflorus (Sudre) Boubet
 Rubus amoenus var. hispanicus (Willk.) Willk.
 Rubus amoenus var. microphyllus Lange
 Rubus arduennensis subsp. collicola (Sudre) Sudre
 Rubus bujedanus Sennen & Elías
 Rubus castellanus Sennen & Elías
 Rubus collicola Sudre
 Rubus cyrenaicae Hruby
 Rubus discolor Weihe & Nees
 Rubus edouardi Sennen
 Rubus flagelaris var. inermis Willd. ex Ser. in DC.
 Rubus fruticosus L.
 Rubus garbetinus Sudre
 Rubus gerundensis Sennen
 Rubus heteromorphus Ripart ex Genev.
 Rubus hispanicus Willk.
 Rubus inermis Pourr.
 Rubus insignitus Timb.-Lagr. & P.J.Müll.
 Rubus legionensis Gand.
 Rubus lemaitrei Ripart ex Genev.
 Rubus longipetiolatus Sennen
 Rubus minutiflorus Lange
 Rubus pilosus var. discolor (Weihe & Nees) Dumort.
 Rubus pubescens var. discolor (Weihe & Nees) Karsch
 Rubus rusticanus Mercier in Reut.
 Rubus segobricencis Pau
 Rubus simusifolius Sennen
 Rubus subdolus Sudre
 Rubus ulmifolius Schott
 Rubus valentinus Pau
 Rubus villicaulis subsp. discolor (Weihe & Nees) Čelak.
 Rubus vulgaris Bubani 

 Erabilerak 
Masusta baia gozoa da, oso ezaguna postreak,  marmeladak eta jaleak egiteko gozogintzan oso erabilia eta batzuetan ardoak eta likoreak egiteko. Infusio gisa erabiltzen diren hosto lehorrek astrigenteak, gernu eta aho-antiseptikoak dituzte, eta baita diuretikoak ere. Masusta beltzak gatz mineralak eta A, B eta C bitaminak ditu. Burdin asko duenez, anemiari aurre egiteko erabiltzen da. Berriki egin diren ikerketek frogatu dutenez, flavonoide-eduki handiak (ardo beltzek ere izaten dituzte taninoak) minbizia prebenitzen eta kolesterola murrizten laguntzen du.  

Zurtoinen azalak saskigintzarako material gisa eta sokak egiteko erabiltzen dira. (9) Adibidez, gaur egun oraindik erabiltzen diren tradizio anglosaxoiko lastozko erlauntzak edo skep hive-ak josteko material tradizionala da. 

Beste erabilera bat, ez oso ezaguna, tabakoaren ordezko gisa da. 

 Ezaugarriak 
Ikus Rubus fruticosus.

 Barietateak 
 Rubus ulmifolius var. inermis
 Rubus ulmifolius var. ulmifolius

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 ARNAIZ, C. y J. LOIDI -1981- Estudio fitosociológico de los zarzales del País Vasco (Rubo ulmifolii-Tametum communis). Lazaroa 3: 63-73.
 BOLÒS, O. -1957- Datos sobre la vegetación de la vertiente septentrional de los Pirineos: observaciones acerca de la zonación altitudinal en el Valle de Arán. Collect. Bot. (Barcelona) 5: 465-513.
 Bolòs, Oriol de; et al. Flora manual dels Països Catalans, 2a ed. Barcelona: Pòrtic, 1993. ISBN 84-7306-400-3.
 C. Kalkman: Rosaceae. In: Klaus Kubitzki (Hrsg.): The Families and Genera of Vascular Plants - Volume VI - Flowering Plants - Dicotyledons - Celastrales, Oxalidales, Rosales, Cornales, Ericales, 2004, S. 370, ISBN 978-3-540-06512-8
 DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994a- El paisaje vegetal de Asturias: Guía de la Excursión. Itinera Geobot. 8: 5-242.
 DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994b- La vegetación de Asturias. Itinera Geobot. 8: 243-528.
 FERNÁNDEZ PRIETO, J.A. y V.M. VÁZQUEZ -1987- Datos sobre los bosques asturianos orocantábricos occidentales. Lazaroa 7: 363-382.
 Folch i Guillèn, Ramón. Vegetació dels Països Catalans, (1986, 2a. ed.). Barcelona: Ketres, 1980, 541 pàgines + mapa. ISBN 84-85256-62-X.
 Gebüsche, Hecken, Krautsäume. Heinrich E. Weber (2003); 256 Seiten, 76 Farbfotos, 81 teilweise zweifarbige Grafiken, 54 Tabellen. Eugen Ulmer, ISBN 3-8001-4163-9
 LOIDI, J. y C. ARNAIZ -1987- Estudio de los espinares del orden Prunetalia spinosae en la Cordillera Cantábrica (España). Lazaroa 7: 433-441.
 LOIDI, J., I. BIURRUN y M. HERRERA -1997- La vegetación del centro-septentrional de España. Itinera Geobot. 9: 161-618.
 LÓPEZ, M.J. y E. PUENTE -1987- Mapa de las series de vegetación de las cuencas alta y media del río Curueño (León). Lazaroa 7: 125-144.
 Minch, M.: Handbuch der Futterpflanzen für Schildkröten und andere Reptilien. KUS-Verlag 2008 ISBN 978-3-940376-00-8
 MONASTERIO-HUELIN, E. -1998- Rubus L. In CASTROVIEJO, S. (coord.) Flora Ibérica VI: 16-71. C.S.I.C. Madrid.
 PUENTE, E. -1988- Flora y Vegetación de la Cuenca Alta del Río Sil (León). Diputación Provincial de León, Institución Fray Bernardino de Sahagún. Móstoles, Madrid.
 Pour l'amour d'une ronce, Bernard Bertrand, 01/01/2008, Terran (Editions de) - ISBN 978-2-913288-79-9
 RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ GONZÁLEZ, J.A. FERNÁNDEZ PRIETO, J. LOIDI y A. PENAS -1984- La vegetación de la alta montaña cantábrica. Los Picos de Europa. Ediciones Leonesas. León.
 RIVAS-MARTÍNEZ, S., J.C. BÁSCONES, T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ y J. LOIDI -1991- Vegetación del Pirineo Oriental y Navarra. Itinera Geobot. 5: 5-456.
 RIVAS-MARTÍNEZ, S., F. FERNÁNDEZ GONZÁLEZ, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2001- Syntaxonomical checklist of the vascular plant communities of Spain and Portugal to association level. Itinera Geobot. 14: 5-341.
 RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002a- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part I. Itinera Geobot. 15(1): 5-432.
 RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002b- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part II. Itinera Geobot. 15(2): 433-922.
 VILLEGAS, N. -2003- Aportació al coneixement de les bardisses humides a Catalunya. Butll. Inst. Cat. Hist. Nat. 71: 59-81.
 WEBER, H.E. -1998- Outline of the vegetation of scrubs and edges in the temperate and boreal zone of Europe. Itinera Geobot. 11:85-120.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Rubus
Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:Landare inbaditzaileak
Kategoria:Fruta jangarriak
Kategoria:1818. urtean deskribatutako landareak