Txanpiñoi

Txanpiñoia (Agaricus bisporus), barrengorri edo champignon de Paris izenaz ere ezaguna, Agaricaceae familiako onddo basidiomizeto bat da.. Europa eta Amerikan hedatua, gastronomia erabilpenerako asko ereina da. Sukaldaritzan onddo jangarri erabiliena da. Zuntz eta bitaminatan aberatsa. Gastronomian asko erabilia. Gisatuetan erabiltzen da, eta baita haragia, arraina eta barazkiak laguntzen ere. Gordinik entsaladan ere bai.

 Deskribapena 
Kapela: 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, globo itxurakoa, erdian laua, gero ganbila eta azkenean zabaldu egiten da. Fibriloso-ezkatatsua da, marroi argi kolorekoa eta ertzetan errezel zurixkaren hondarrak ditu.

Orriak: Estuak eta estu, hasieran arrosa zikin kolorekoak eta gero marroi, beltzaxkak.

Hanka: Laburra eta sendoa, hasieran betea eta gero fistulosoa. Zuria da eta mintzezko eraztuna du, behetik biltzen duena eta kapelaren ertz inkurbatuan errezel hondarrak uzten dituena.

Haragia: Zuria, igurtzita eta aireak ukituta, pixka bat gorritu egiten da, usain atseginekoa, hur usaina eta zapore garratz samarra, baina ona. Landatzen den txanpiñoia da,  perretxiko honen industriak garapen handia lortu du.

Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.  Bisporus epitetoa berriz latinetik dator, bi espora esan nahi duen "bisporus" hitzetik. Bere basidioak, bi esporekin bakarrik dituelako.

 Jangarritasuna 
Jangarri ona. Landatzen den txanpiñoia da.

 Nahasketa arriskua 
Psalliota hortensis espeziea batzuentzat beste espezie bat da, handixeagoa, eta beste batzuentzat landatutakoaren aldaera basatia.

Tamaina handixeagoa dute, orriak hasieran arrosa-izokin kolorekoak, oina altuagoa eta inoiz ez erraboilarekin oinarrian, eraztun bikoitza, baina bi zatiak ez dira ondo bereizten, kapelako errezel hondarrak zabalagoak dira, oinaren oinarrian eta kapelaren ondoan, bispora espeziean baino gehiago gorritzen da haragia.

 Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, ongarritutako larreetan, hiribideetan, lorategietan, bideen ertzetan etab. taldeak osatuz.

 Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Ekuador, Guyana Frantsesa, Argentina, Islandia, Azoreak, Europa, Errusia, Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Kirgizistan, Pakistan, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Antartika, Mendebaldeko Afrika eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Agaricus
Kategoria:Onddo jangarriak
Kategoria:Kanadako onddoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako onddoak
Kategoria:Mexikoko onddoak
Kategoria:Costa Ricako onddoak
Kategoria:Ekuadorko onddoak
Kategoria:Guyana Frantseseko onddoak
Kategoria:Argentinako onddoak
Kategoria:Islandiako onddoak
Kategoria:Azoreetako onddoak
Kategoria:Europako onddoak
Kategoria:Errusiako onddoak
Kategoria:Kazakhstango onddoak
Kategoria:Turkmenistango onddoak
Kategoria:Uzbekistango onddoak
Kategoria:Tajikistango onddoak
Kategoria:Kirgizistango onddoak
Kategoria:Pakistango onddoak
Kategoria:Himalaiako eremuaren onddoak
Kategoria:Mongoliako onddoak
Kategoria:Hego Koreako onddoak
Kategoria:Japoniako onddoak
Kategoria:Txinako onddoak
Kategoria:Taiwango onddoak
Kategoria:Australiako onddoak
Kategoria:Zeelanda Berriko onddoak
Kategoria:Antartikako onddoak
Kategoria:Mendebaldeko Afrikako onddoak
Kategoria:Kongoko Errepublika Demokratikoko onddoak