Twi

Twia  ( ahoskatua) akaneraren dialekto multzo bat da Ghanan, ashanti herriko 6-9 milioi hiztun ditu, lehen edo bigarren hizkuntzatzat.Jane Garry, Carl R. Galvez Rubino, "Facts about the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present", H.W. Wilson, USA, 2001, page 8  Twi izen komun bat da Akan hizkuntzako bi dialekto literariorena: asante (Ashanti) eta akuapem, biak elkarren artean ulergarriak izanik. Twia lehen hizkuntza duten hiztunak 9 milioi inguru dira, eta batez ere Ashanti eskualdean bizi dira; eta guztira 17-18 milioi hiztun dira ghanatar guztien artean, bai lehen bai bigarren hizkuntza dutenak kontuan hartuta.

Twia (edo Akan Kasa) bertako hizkuntza ezagunena da Ghanako herrialdean. Hizkuntzaren hainbat bertsio daude. Asante twia (ashanti etniak hitz egiten duena), akuapem twia (ekialdeko akuapem etniakoek hitz egiten dutena), eta fante twia (mfante, fante, fanti ere deitua; erdialdeko fante etniakoena).

 Twi alfabetoak 
Hona hemen twi alfabetoak (akanerazko alfabetoak ere bai; Akanfoɔ ntwerɔɛ):


Twi (Akan) letren ahoskera / alfabetoak - Twi Diptongoak.

(Sɛnea wo bɛ kan Akanfoɔ ntwerɔɛ ez)


 Zenbaki-sistema 
+Asante Twi  Nkontaa / Akontaabudeɛ (Dodoɔ) ne Akuapem Twi Akontaabude - Asante Twi zenbakiak and Akuapem Twi zenbakiakNkontaa (Zenbakiak)Asante Akontaabudeɛ (Dodoɔ)Akuapem Akontaabude1/2ɛfafa0ohunu1baakobaako/biako/koro2mmienuebien3mmiɛnsaabiɛsa4nnan/ɛnananan5enum/nnumanum6nsiaasia7nsonason8nwɔtweawɔtwe9nkronakron10edudu11du baakodu baako12du mmienudu mien13du mmiɛnsadu mmiɛnsa14du nandu nan15du numdu num20aduonuaduonu21aduonu baakoaduonu baako22aduonu mmienuaduonu abien30aduasaaduasa40aduannan / aduananaduanan45aduanan num / aduannan numaduanan num46aduanan nsia / aduannan nsiaaduanan nsia50aduonum / aduonnumaduonum58aduonum-nwɔtwe/aduonnum-nwɔtweaduonum-nwɔtwe100ɔhaɔha200ahanuahanu500ahanumahanum1000apemapem2000mpennumpennu8000mpem nwɔtwempem nwɔtwe9000mpem nkronmpem nkron10,000ɔpeduɔpedu100,000ɔpehaɔpeha1,000,000ɔpepemɔpepem2,000,000ɔpepennuɔpepennu1,000,000,000ɔpepepem / ɔpepepeepeeɔpepepem

 Zenbaki ordinalak 
Nkontaa

(Zenbakiak)Asante

Mprɛ

(zenbat aldiz)Akuapem

Mpɛnborɔfokasa nkyerɛaseɛ

euskarazko itzulpena)1prɛkopɛnkorobehin2mprɛnumprenubi aldiz3mprɛsamprɛsahiru aldiz4mprɛnanmprɛnanlau aldiz5mprɛ du-baakompɛn du-baakohamaika aldiz6mprɛ ɔhampɛn ɔhaehun aldiz7mprɛ piimpɛn piiaskotan

 Oinarrizko esaldiak 
Honako hauek oinarrizko esaldiak dira, jakin beharko dituzu Asante Twi hizkuntza ikasi nahi baduzu. (Sua Asante twi kasa ez - Ikasi Asante Twi Hizkuntza)
NkontaaAsante

Kasamu Atitire

(esaldi garrantzitsuak)borɔfokasa nkyerɛaseɛ (euskarazko itzulpena)1Wo din de sɛn?Zelan duzu izena?2Yɛ frɛ me Kwaku PeterNire izena Kwaku Peter  da3Bra ha / Bra ɛhaEtorri hona4Medaase / me da wo aseEskerrik Asko5Ɛkɔm de me / kɔm de meGose naiz6AkwaabaOngi etorria zara7Me retɔ adeɛZerbait erosten ari naiz8Me retɔ kosuaArrautza erosten ari naiz9Ɛte sɛn? / Wo ho te sɛn?Nola zaude?10ƐyɛNaiz ona / ona / ondo nago11Wo wɔ hene?Non zaude?12Me wɔ ha / me wɔ ɛhaHemen nago13Wo rekɔ hene? Wo kɔ hene?Nora zoaz14Me rekɔ KumasiKumasira noa15Onyame nyira wo / Nyame nyira woOndo ibili
Ikasteko bi ak batera,Asante Twi eta Akuapem Twi. Zenbait esaldiren itzulpena bi dialektoetara.
NkontaaAsante

Kasamu Atitire

(esaldi garrantzitsuak)Akuapem

Kasamu Atitireborɔfokasa nkyerɛaseɛ (euskaraz )1Nnipa ahe na ɛbaeɛ?Nnipa baahe na ɛbae?Zenbat jende etorri?2Edu ne du yɛ aduonuDu ne du yɛ aduonuHamar plus (eta) hamar egiteko hogei3Yi edu firi aduonu muYi du fi aduonu muKendu hamar hogei4Kyɛ deɛ wobɛnya ez mu mmienuKyɛ nea wubenya ez mu abienBanatu erantzuna jasoko duzu bi5Fa nsia yɛ ɛnan ahoroeɛFa asia yɛ anan ahorowBiderkatu sei lau6Kan wo nsateaaKan wo nsateaaZenbatu zure behatzak7Wobɛtumi akan adeɛ akɔsi apem?Wubetumi akan akosi apemEzin duzu zenbatu arte, mila?8Matwerɛ me yere prɛkoMakyerɛw me yere pɛnkoro pɛIdatzi nuen nire emaztea behin9ɔtwerɛɛ nkrataa nwɔtwe nnoraɔkyerɛw nkrataa awotwe nnɛraS/idatzi zuen zortzi letra atzo10Woatwerɛ wo nuabaa mprɛ piiWoakyerɛw wo nuabea mpɛn piiIdatzi duzu zure arreba asko aldiz11Abarimaa ez abu ano (nkonta) mmiɛnsaAbarimaa ez abu ano (nkontaa) abiɛsaMutila egin du hiru kalkuluak12ɔpɛ anobuo (nkonta)ɔpɛ anobu (akontaabu)Zuen gustuko aritmetika

 Izendatzeko sistema 
Ashantiarrek sistema bat erabiltzen dute seme-alaben izena asmateko, jaio zen asteko egunaren arabera. Hau ohikoa da Ghanan. Ia Ghanako tribu eta klan guztiek antzera egiten dute.

Ashantiarren egunaren arabera izendatzeko sistema honela dabil:
EgunaGizon IzenaEmakume IzenaƐdwoada (Astelehena)Kwadjo, KojoAdwoaƐbenada (Asteartea)KwabenaAbenaWukuada (Asteazkena)Kweku, KwakuAkuaYawoada (Osteguna)YawBaiEfiada (Ostirala)KofiAfiaMemenda / Memenada (Larunbata)KwameAmaKwasiada (Igandea)KwasiAkosua

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Iñaki Williams
 Nico Williams
 Ashanti Inperioa
 Joseph Hanson Kwabena Nketia
 Jerry Rawlings
 Ashanti (etnia)
 John Mahama
 Nana Akufo-Addo
 Denkyira
 Beatrice Duodu Owusu

 Kanpo estekak 

Kategoria:Akanera