Palanka (Bilbo)

Palanka, gaztelaniaz La Palanca Bilboko auzo historikoa da. Gorte kaleak, San Frantzizko kaleak eta haren inguruak nortasun handiko auzoa osatzen dute; La Palanca da haren herriko goitizen ez ofiziala. Hiriko auzo gorria izan zen urtetan. Garai batean, 2.000 inguru prostituta egon ziren erregistratuta Bilbon, gehien-gehienak La Palancan.

 Izenaren jatorria 
Ez dago erabat argi nondik sortu zen izena. Teoria batek prostituzioan kokatzen du hitzaren jatorria, beste batek meatzaritzan. Ustez, La Palanca izena Miribillako meatzariek erabiltzen zuten palankatik etor liteke: lokaletan sartu baino lehen kanpoaldean uzten omen zituzten. Beste teoria baten arabera, prostituta nahiz bezeroek genitalak garbitzeko erabiltzen zituzten garbiontzietatik dator izena, gaztelaniaz palangana, palanca hitzaren antzeko itxura omen duen hitza.

Izendapena ez du inongo ofizialtasunik: herriak sortu zuen. “Toki zehatz batena baino, giro baten izena da”, dio Arturo Uriartek. Prostituzioa, kabaretak eta parranda, horiek bihurtu zuten Gorte kalea berezi. Lehengo giroaz, argiaz, koloreaz, kabaretez, artistez... gaur egun ez da arrastorik. 

 Historia 
Ez da ezaguna noiz hasi zen prostituzioa auzoan, baina argi dago Bigarren Karlistaldia amaitu zen garaian, 1876an, ondo errotuta zegoela bertan. Garai hartan agintariek erabaki zuten prostituzioa arazo bilakatua zela Bilboko inguru horretan, eta arautegia sortu zuten kontrola ezartze aldera. Aldameneko meatzeetako langileak bezero, prostituzio etxeak –tolerantzia etxe esaten zitzaien– asko ugaldu ziren. 

Gau giroaz ikuspuntutik, La Palancak Espainiako Bigarren Errepublikan bizi izan zituen garai loriatsuenak. 36ko Gerra aurretik bost kabaret handi zeuden bertan, eta hamaika areto txiki. Gerrak eraman zituen gehienak. Izarzelaiak eta Uriartek beren liburuan diotenez, frankistek ez zituzten gustuko halako lekuak, jendea elkartzeko eta, akaso, konspirazioren bat sortzeko hain aproposak. Gerra ondoko lehenengo urteetan, debekatu egin zuten kabaret, dantzaleku eta antzekoak irekitzeko lizentzia berriak ematea.

60ko hamarkadan berpizte halakoa izan zen kaleko giroan. Areto asko zabaldu zituzten, ez lehengo kabaret handiak, baina bai zuzeneko ikuskizunak eskaintzeko adinakoak. Izarzelaiak eta Uriartek jasotako testigantzen arabera, 20 edo 30 areto zeuden Gorteetako kalean, bakoitzak bere orkestra zuela. Neoizko argiari esker, La Palancan ez zuen sekula iluntzen. Parranda handien gunea zen, artisten, sasi-artisten eta eta era guztietako pertsonaia bitxien biltokia. Prostituzioak, zer esanik ez, indar betean jarraitzen zuen. Glamourra zegoen. 

70eko hamarkadaren amaierak giro haren amaitzea ekarri zuen. Bideoaren eta play-backaren erruz, zuzeneko ikuskizunak desagertu egin ziren. 80ko hamarkadako lehen urteetan itxi zuten Bataclán, ustez La Palancako azken areto dotorea. Bestetik, heroina iritsi zen auzora, haren egitura errotik aldatuz. Ordura arteko prostitutak auzokideak ziren, kaleko bizitzan integratuak. Drogak beste prostituzio mota ekarri zuen.https://www.bilbao.eus/bld/bitstream/handle/123456789/17955/pag28.pdf?sequence=1

Gaur egun, hiruzpalau night clubek eusten diote nola edo hala. Lehengo dotoreziaz oroitzapena baino ez da gelditzen, eta kalean dabiltzan prostitutak, ez asko, afrikar etorkinak dira batez ere. 

 Bibliografia 
 Jose Maria Izarzelaiak eta Arturo Uriarte: El barrio de Las Cortes, una historia de la La Palanca Bilbaina (Gorteetako auzoa, Bilboko La Palancaren historia), Bilbo; Aldauri Fundazioa, 2007, 134 or. ISBN 978-84-612-0729-9.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 :La Palancari buruzko 2019ko bideoa.

Kategoria:Bilboko auzoak
Kategoria:Bilboko historia
Kategoria:Auzo gorriak
Kategoria:San Frantzisko (Bilbo)
Kategoria:Bilboaldea