Antonio Arregi

thumb
Antonio Arregi Yarza (Oñati, 1939ko ekainaren 3a – Guayaquil, 2026ko otsailaren 5a) gipuzkoar apaiza izan zen, Opus Deiko kidea. Quito eta Ibarrako gotzaina izandakoa, 2003an Guayaquilgo artzapezpiku izendatu zuten.

 Biografia 
Bigarren hezkuntza Donostiako Peñaflorida Institutuan amaitu ondoren, 1956an graduatu zen. Eliza ikasketak egin zituen Opus Deiko Ikasketa Orokorretan, Erromako Prelatutzako Seminarioan eta Nafarroako Unibertsitatean. Zuzenbide Kanonikoan doktoregoa lortu zuen Angelicum Unibertsitatean eta Jurisprudentzian doktoregoa Nafarroako Unibertsitatean. 1986an, Ekuadorko herritartasuna lortu zuen naturalizazio bidez. Bere ama-euskara ez ezik, bost hizkuntza menperatu zituen.

 Ibilbide erlijiosoa 
1957an Opus Deiko Prelatutzan sartu zen. Apaiz ordenazioa 1964ko martxoaren 13an izan zen, Madrilen. 1965ean iritsi zen Ekuadorrera, eta honako ardurak izan zituen:

 Hainbat hezkuntza-erakundetako kapilaua.
 Ekuadorreko Unibertsitate Katoliko Pontifizean Zuzenbide Kanonikoko irakaslea.
 Nafarroako Unibertsitatean eta Ibarrako Seminario Nagusian irakaslea.
 Ekuadorreko Opus Deiko bikario nagusia.
 Ekuadorreko Gotzainen Konferentziako (CEE) idazkari nagusiordea.
 Irrati Katoliko Nazionaleko zuzendari nagusia.
 CEEko eta Quitoko Artzapezpikutzako Auzitegi Eklesiastikoetako epailea.
 Joan Paulo II.ak Ekuadorrera egindako bisitaren koordinatzailea (1985).
 San Pedroren Oinarrizkoaren zuzendaria.
Ekuadorreko hiriburuan egon zen bitartean, bere arreta pastorala eta espirituala gazteei, familiei, profesionalei eta langileei zuzendu zitzaien.

2001ean Gotzain zela Euskal Herrira egin zuen bisitaldian, Oñatiko Corpus Christi egunean meza nagusia berak eman zuen.

 Gotzain-apaizgoa 

 Quitoko gotzain laguntzailea 
1990eko urtarrilaren 4an, Joan Paulo II.a Aita Santuak Auzegerako gotzain titular eta Quitoko gotzain laguntzaile izendatu zuen. Urte bereko otsailaren 22an Antonio González Zumárraga artzapezpikuak sagaratu zuen.

 Ekuadorreko Gotzain-Konferentziako idazkari nagusia (1993-1999).

 Ibarrako gotzaina 
1995eko uztailaren 25ean, Ibarrako gotzain izendatu zuten.

 Ekuadorreko Gotzain-Konferentziako presidenteordea 1999an.
 Latinoamerikako Gotzain Kontseiluko (CELAM) Gizarte Komunikazioetarako Departamentuko presidentea.
 Tulcángo administratzaile apostolikoa (2001-2002).

 Guayaquileko artzapezpikua 
2003ko maiatzaren 7an, Joan Paulo II.a Aita Santuak Guayaquileko artzapezpiku izendatu zuen. Urte bereko maiatzaren 31n hartu zuen jabetza kanonikoa, Guayaquileko katedralean egindako ekitaldi batean. Ekainaren 29an, San Pedro basilikan egindako ekitaldi batean, Joan Paulo II.a Aita Santuaren eskutik palioa jaso zuen.

Bestalde, Ekuadorreko Gotzainen Konferentziako presidentea izan zen (2008–2014), Babahoyoko administratzaile apostolikoa, eta Populorum Progressio Fundazioko Zuzendaritza Batzordeko kidea.thumb|

 Arreguiren sinadura eta zigilua (2005).

|ezkerrera
2009an hasita, Artzapezpikutzako Hezkuntza Sarearen Fundazioa (REA) sustatu eta indartu zuen, publiko orokorrari zerbitzua ematen zioten hainbat parrokiako eskolek osatua. Diakonia Elikagai-bankuaren sorrera eta hazkundea ere sustatu zuen, 2010ean legez sortua eta 2011n formalki abian jarria, gosea arintzeko eta behartsuenei laguntzeko helburuarekin sortutako gizarte-proiektu gisa. 

2011ko azaroaren 17ko goizaldean, estres eraso bat izan zuen, eta horrek bihotzekoak eragin zizkion, Kennedy Klinikan ingresatuz. Hurrengo egunean ebakuntza egin zioten eta lau bypass koronario egin zizkioten.

Medikuntza Anbulatorio Sarearen (REDIMA) sorrera babestu zuen, eta honek arreta integraleko programak garatu zituen, batez ere GIBarekin bizi diren pertsonei zuzenduta. Gizarte eta artzain arloan, Indigenen Artzain Zentroa eta Chimborazo eta Imbaburako probintzietako migratzaileentzako etxebizitza programak ere sustatu zituen, Guayaquileko gune ezagunetan kokatuta, hala nola Prosperina sektorean.

Benedikto XVI.a Aita Santuak 2012ko urriaren 7tik 28ra bitartean Vatikano Hirian egin zen Gotzainen Sinodoaren XIII. Batzar Nagusiko kide izendatu zuen, "Kristau Fedea Transmititzeko Ebanjelizazio Berria" gaiaz.

Frantzisko Aita Santua hautatu ondoren, adierazi zuen bere izendapena "berri apartekoa" zela Latinoamerikarentzat.

Guayaquilen artzapezpiku gisa jardun zuen bitartean, 68 parrokia berri ezarri zituen, eta horietako batzuk geroago San Jacinto, Daule eta Santa Elenako elizbarrutien parte bihurtu ziren.

 Dimisioa 
2014an, dimisioa aurkeztu zuen Zuzenbide Kanonikoaren Kodeak agintzen duen bezala. 2015eko irailaren 24an, Frantzisko Aita Santuak Guayaquileko artzapezpiku karguaren dimisioa onartu zuen, aldi berean bere ondorengoa izendatuz.

Erretiroa hartu ondoren, Los Ceiboseko apaizen egoitzara joan zen bizitzera, eta handik artzapezpikutzarekin lankidetzan jarraitu zuen. Bere administrazio-lanak utzi arren, etengabeko presentzia izan zuen hiriko eliza- eta kultura-bizitzan, hainbat erlijio-, kultura- eta akademiko ekitalditan parte hartuz. Horien artean, "Juan Larrea Holguín. Zentzua duen bizitza" (2025) liburuaren aurkezpenean parte hartu izana nabarmendu zen, Omar Benítezek lanaren egileak lagunduta izan zuen ekitaldian.

Garai hartan, hainbat komunitateri artzain-laguntza ematen jarraitu zuen La Puntilla, Daulerako bidea eta Prosperina bezalako eremuetan, fededunekiko zuen hurbiltasun irmoa erakutsiz. Azken urteak irakaskuntzari, idazketari eta artzain-gidaritzari eskaini zizkion batez ere, dedikazio apartekoarekin betez zituen zereginak.

Bere azken agerraldi publikoa 2025eko abenduaren 20an izan zen, John Cudjoe Guayaquileko gotzain laguntzailearen gotzain-ordenazio mezan.

 Heriotza 
2026ko otsailaren 5ean, osteguna, goizeko lehen orduetan Arregi artzapezpikuari ondoezaren lehen sintomak agertzen hasi zitzaion. Bere osasun egoera berehala larriagotu zen eta bizpahiru ordu geroago hil zen, bihotzeko gutxiegitasun baten ondorioz, 86 urte zituela, Guayaquilgo ospitale batean. Heriotza bizitzako azken asteetan bere osasunak okerrera egin ondoren gertatu zen, pneumonia koadro batek eraginda.

Hil-kapera Guayaquilgo katedralean jarri zen. Hileta-elizkizuna otsailaren 7an izan zen, eta Guayaquilgo episkopologioko kriptan lurperatu zuten, bere borondatearen arabera.

 Iritziak eta eztabaidak 

 LGTB+ Harremanak 
Elkarrizketa publiko batean, Arregik sexu berekoen arteko ezkontzari buruzko iruzkin kritikoak egin zituen, "birus" batekin alderatuz. Adierazpen hauek polemika zabala sortu zuten eta berehalako erreakzioak eragin zituzten gizarte-erakundeen, herritar-taldeen eta sektore akademikoen artean, haren hitzak diskriminatzaileak eta giza eskubideen aitortzaren aurkakoak zirela uste baitzuten.

Adierazpen horien ondoren, hainbat elkarrizketa publiko izan ziren, besteak beste, bere jarrera babesten zuten aktibisten eta erlijio-taldeen gutun irekiak eta adierazpenak. Atalak Elizaren jarrera tradizionalen eta Ekuadorren eskubide berdintasunaren eta aniztasunaren aitortzaren inguruko gero eta eztabaida sozial eta juridiko handiagoaren arteko tentsioa agerian utzi zuen.

 Batzar Konstituziogilea 2007-2008 
ezkerrera|thumb|Antonio Arregi, Ekuadorreko Gotzainen Konferentziako presidente gisa prentsaurreko batean (2015).
Arregiren eta Rafael Correaren gobernuaren arteko harremana 2007 eta 2008ko Batzar Konstituziogilearen prozesuan iritsi zen tentsio handienaz. Ekuadorreko Gotzainen Konferentziako presidente gisa, Arregi Elizaren bozeramaile nagusietako bat bihurtu zen eztabaida konstituzionalean, eta jarrera kritikoa hartu zuen proposatutako hainbat aldaketen aurrean.

Gatazka gai sentikorretan oinarritu zen, hala nola bizitzaren babesa kontzepziotik, familiaren kontzeptua eta estatu laikoaren irismena. Arregik ireki defendatu zituen "negoziaezin diren puntuak" deitu zituenak, eta zalantzan jarri zuen, bere ustez, erakunde-diseinu berrian ezartzen ari zen botere-kontzentrazioa. Kezka berezia adierazi zuen konstituzio-zirriborroak ez zuelako esplizituki aitortzen "kontzepziotik" bizitzarako eskubidea. Testuinguru horretan, Ekuadorreko gotzainek adierazpen bat kaleratu zuten, adieraziz "abortu" hitza esplizituki aipatzen ez bazen ere, proposatutako testuak "atea zabalik uzten zuela sabelean jaio gabeko haurraren etenaldiari".

Gobernuaren erantzuna irmoa izan zen. Correa presidenteak fedea politizatzeaz eta sektore kontserbadoreekin lerrokatzeaz akusatu zuen Arregi, eta hainbat funtzionariok erregimenak sustatutako erreforma prozesuaren aurkari gisa identifikatu zuten. Elkarrizketa honek Elizaren eta Estatuaren arteko tentsio estrukturala islatu zuen oinarrizko balioen definizioari, eta erlijioak herrialdeko bizitza publikoan duen paperari zegokionez.

 2015eko protestetan tentsioak 
2015eko abuztuan, Ecuavisa aldizkariari emandako elkarrizketa batean, Arregik adierazi zuen Botere Exekutiboak deitutako elkarrizketak "sinesgarritasuna berreskuratu" behar zuela, eta gobernuak sektore guztiei entzuteko asmoa berresten zuen keinu bat "ezinbestekoa" zela, herrialdeko krisi ekonomikoaren ondoriozko protesta sozialak kontuan hartuta. Abuztuaren 27an, Alexis Mera Presidentetzako idazkari juridikoak artzapezpikua "eskuin muturreko mandatu-mutil lotsagabea" zela esan zuen, "berak elkarrizketatu beharko luke homosexualekin, alferrikakoak direla dioenean". Hurrengo egunean, Ekuadorreko Gotzainen Konferentziak Meraren adierazpenak deitoratu zituen.

Bere asteroko hitzaldian, Correa presidenteak "protesta gutun" bat aurkeztu zion Nunziatura Apostolikoari, Arregi artzapezpikuaren ustezko parte-hartzea politikan "erromatar legeak debekatuta" zegoela argudiatuz. Guillermo Lassoren "kanpaina-kudeatzaile" gisa aurkeztutako hautagaitzarekin ere lotu zuen. Presidenteari erantzunez, Arregi politikatik urrundu zen, prentsa-ohar batean adieraziz: "Inoiz ez naiz saiatu kargu publikoetarako inongo talde politiko edo hautagairen alde egiten". Guayaquil eta Quitoko Kalte-ordain Mezetan, Arregik Alexis Mera idazkariaren "delituen" aldeko babesa jaso zuen; Meza horietan errespetua eta barkamena gogoetak eginaz.

 Lanak 
Paraboletan (En parábolas) (2022).

 Aipamenak 
ErakundeaDataAipamenaErref.AitorpenakHuman Life International 2009ko apirilaren 22a"Cardenal Von Galen Saria"Guayaquilgo udala2015eko urriaren 9aUdal dominaDiakonía Elikagai Bankua2015eko azaroaren 26aPlaka

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Opus Deiren kronologia
  Hierarkia katolikoa: Antonio Arregui Yarza artzapezpikua
  Arregiren Ekuadorreko biografiaren bideoa

 Ikus gainera