Talde simetriko

Matematikan X multzoaren talde simetrikoa,  deitua, Xtik bere bururako funtzio bijektiboz (permutazioak) osaturiko taldea da. 

X multzo finitu bat denean, -ren azpitaldeei permutazio talde deritze. Cayley-ren teoremak egiaztatzen du G talde guztiak permutazio talde (hau da: simetrikoaren azpitalde bat) batetiko isomorfoak direla.

X={1,…,n} multzo finituaren talde simetrikoa, Sn moduan adierazia, garrantzi berezikoa da.  taldea n! ordenakoa da  eta ez da abeldarrra n≥3-rentzat.

 Permutazioen osaketa 
Permutazio bat adierazteko hainbat forma daude. Permutazio bat σ matrize modura idatz dezakegu, lehenengo ilaran dominioko elementuak 1, 2, 3… kokatuz, eta bigarrenean beraien irudiak σ(1), σ(2), σ(3)…

Bi permutazio edukita, beraien osaketa, funtzioen konposaketako ohiko arauei jarraituz burutzen da :
Baldin   eta    

beraien konposaketa: 

Konposaketaren kalkulua bistaz jarraitu daiteke, funtzioen konposaketa eskuinetik ezkerrera egiten dela gogoratuz:
erdian|thumb|440x440px

 Taldearen aurkezpena 

 Sortzaileak 
Gogoratu transposizioa bi elementu trukatzen dituen eta besteak finkatuko dituen permutazio bat dela. Permutazio guztiak transposizioetako osagai gisa deskonposatzen dira. Modu honetara, transposizioen multzoak  sistema sortzailea osatzen du. Baina sistema hori are gehiago murrizten da,  motako transposizioetara mugatuz. Izan ere, i<j izanik, edozein transposizio deskonposatu dezakegu honela:

 Oinarrizko erlazioak 
Sortzaile hauek, talde simetrikoaren aurkezpen bat egitea baimentzen digute, erlazio hauekin batera:




 Beste sortzaile batzuk 
Sortzaileen sistemak bezala erabili daitezke:
 (1 i) formako transposizioak, non i>1.
 Bi sortzailez soilik osatutako multzoa: σ=(1 2) transposizioa eta c=(1 2 ... n) zikloa.

 Konjugazio klaseak 
Gogora gaitezen, permutazio oro ziklo disjuntuen osagai gisa deskriba daitekeela, eta deskonposizio hau bakarra da, faktoreen ordenean izan ezik.  konjugazio klaseak zikloetako deskonposizio horren egiturari dagozkio: bi permutazio konjugatuak dira  –n, baldin eta soilik baldin, luzera eta kopuru bereko ziklo disjuntuen konposizio gisa lortzen badira. Adibidez, -en, (1 2 3)(4 5) eta (1 4 3)(2 5) konjugatuak dira, baina (1 2 3)(4 5) eta (1 2)(4 5) ez.

 taldeak, hiru osagaiko 6 permutazioz osatuak, hiru konjugazio klase ditu, bere osagaien zenbakiekin zerrendatuak:
 Identitatea (abc →abc) (1)

 Bi osagai trukatzen dituzten permutazioak (abc→acb, abc→bac, abc→cba) (3)
 Hiru osagaien permutazio ziklikoak (abc→bca, abc→cab) (2)
 taldea, 4 osagairen 24 permutazioz osatua dago, eta 5 konjugazio klase ditu:
 Identitatea (1)

 Bi osagai trukatzen dituzten permutazioak (6)

 Hiru osagaien permutazio ziklikoak (8)

 Lau osagairen permutazio ziklikoak (6)

 Bi elementu elkar trukatzen dituzten eta gainerako biak ere trukatzen dituzten permutazioak (3)
Orokorrean,  konjugazio klase bakoitzari n-ren partizio oso bat dagokio eta Young-en diagramaren bidez irudikatu izan ahalko da. Horrela, adibidez, 4ren bost partizioak, aurretik zerrendatutako bost konjugazio klaseei dagozkie:
 1+1+1+1
 2+1+1
 3+1
 4
 2+2

 Taldearen ordezkaritza 
Permutazio bakoitzari bere permutazio matrizea elkartzen badiogu, orokorrean murriztezina den ordezkaritza bat lortzen dugu. 

 Erreferentziak 
 Kanpo estekak 

Kategoria:Konbinatoria
Kategoria:Talde-teoria
Kategoria:Simetria