Kristal-habitu

Mineralogian, kristal-habitua, kristal bat edo gehiagoren kanpoko itxura karakteristikoa da. Kristal baten habitua, honen itxura orokorraren eta kristalografikoaren deskribapena da, horrez gain, zein nolako garapena duen ere esaten digu. Mineralaren itxura makroskopikoa da, funtsean. Habitua mineralaren egitura mikroskopikoaren araberakoa izan ohi da, baina inguruneak ere eragiten dionez, posible da mineral berak kristal-habitu ezberdinak garatzea.

Habitua ezagutzea minerala zein den jakiteko baliagarria da. Mineralaren aurpegiak oso garatuak daudenean, mineralen kantitatea txikia denean gertatzen den bezala, euhedrikoa deritzo. Arpegiak partzialki garatuak dituenean subeuhedrikoa eta garatu gabeak dituenean, berriz, anhedrala. Kuartzo kristalaren ardatz nagusiak, normalean, sei aldeko prismaren habitua du, non aurpegiak paraleloak eta kontrakoak diren. Agregatuak kristal indibidualez osatu daitezke, hauek pikor euhedral edo anhedralak izanez. Agregatuan kristal hauek duten antolaketa mineral batzuen ezaugarri propioa izan daiteke. Adibidez, amiantoaren isolaketan erabiltzen diren mineralak habitu fibratua izaten dute, fibra fin askoren masaz osatzen dena.

 Faktoreak 
Habituan eragiten duten faktoreak honakoak dira: bi kristal edo gehiagoren konbinazioa; garapenean zehar hartutako ezpurutasunak; kistalen maklak eta honen garapen baldintzak (presioa, tenperatura...); eta garapen espezifikoen joerak, hala nola, estriazio garapena. Kristal bereko sistemetako mineralek ez dute habitu bera aurkeztu beharrik, mineral batzuen habitua oso berezia da bere barietate eta lokalizazioarengatik, adibidez, zafiro gehienak kanoi formako kristal luzeak osatzen dituzte, baina Montanan aurkitutakoak kristal tabulatu sendoak osatzen dituzte. Normalean bigarren habitua errubietan bakarrik ikusten da, nahiz eta biak mineral beraren barietateak diren, korindoiarenak zehazki.

Zenbait mineralek beste mineral existenteak ordez ditzakete hauen habitua mantenduz, prozesuari pseudomorfismo aldaketa deritzo. Honen adibide klasikoa tigre begi kuartzoa da, krokidito amiantoa silizio dioxidoak ordezten baitu. Kuartzoek normalean kristal prismatikoak osatzen badituzte ere, tigre begi kuartzoan krokidito amiantoaren habitu fibrosoa mantentzen da.

 Izendapena 
Kristal habituen izenak hainbat faktoreren arabera ezar daitezke:

 Aurpegi nagusiaren arabera: prismatikoak, piramideak eta pinakoideak.
 Kristalizazio formaren arabera: kubikoak, oktaedrikoak eta dodekaedrikoak.
 Kristalaren agregakinaren arabera: zuntz itxurakoak, globo itxurakoak, izpi itxurakoak eta masiboak.
 Kristalaren itxuraren arabera: xaflatuak, dentritikoak, azikularrak, lentikularrak, tabularrak eta zorrotzak.

 Kristal-habitu motak 
+HabituaIrudiaDeskribapenaAdibideakAzikularrakthumbOrratz sortaren antzekoa, finak eta/edo zorrotzakNatrolita, errutiloa AmigdalakthumbHarriaren barnean agerturko burbuiletatik sortuak, almendra itxurakoakHeulaundita, zirkoi subeuhedrikoaZorrotzakthumbzorrotza, fina eta berdinduaaktinolita eta zianitaBotrioidala edo globularrathumbBurbuila meta itxurakoa, mahats sorta bezalakoa, masa hemisferikoahematita, pirita, malakitaHabe itxurakoathumbfibren antzekoa, luzeak eta prisma finez osatuak.kaltzita, selenitaCoxcombathumbkristal ahul eta tabulatuez osatutako agregatuabaritina, markasitaKubikoathumbkubo itxura dupirita, halita, galenaDentridikoa edo adarkatuathumbzuhaitz itxura dute, norabide bat edo gehiagotan adarkatzen dirakuprea, magnesitaDodekaedrikoathumbdodekaedro erronbiko itxuraGranateaDrusathumbAzal laua edo ganbil samarra estaltzen duten kristal txikiak.ubarobita, malakita, azurita, kuartzoaEnantiomorfoathumbirudi islatu itxura duen habitua.kuartzoa, plagioklasa, estaurolitaEquantthumbLuze, zabal eta garaieran antzeko neurriak dituztenak, ia kubo itxura duteolibinoa, granateaZuntz itxurakoakthumbprisma oso finakserpentina, tremolitakapilarrathumbile itxurakoak, oso finakzeolitakgeruzatuathumbkapetan osatutako egiturakmika, dioritagranularrathumbAgregakin anhedralez osatuabornita, olibinoa, scheelitahemimorfikoathumbbi aldiz bukatutako kristalak, bi itxura ezberdineko amaierak izanikhemimorfita, elbaitahexagonalathumbhexagono itxurakoak, 6 aldekoakkuartzoa, hanksitaTolba kristalakthumbkubo itxurakoak, baino kanpoko aldearen garapena azkarrago ematen denez, ahurtasunak edo hutsuneak osatzen dituzteHalita, kaltzitaMamilarrathumbbular itxura dute: esfera partzial itxura duten zatiak elkartzen dira.malakita, hematitaMasiboathumbItxurarik gabekoa.Limonita, zinabrioa, errealgarra.Nodularrathumbesfera formadun deposituak konkor irregularrekinkaltzedonia eta geoda batzukOktaedralathumbzortzi aldeko oktaedroa osatzen dutediamantea, magnetitaTabularrakthumbtaula itxurako egitura lauak osatzen dituztewulfenitaPlumosakthumbluma itxurako eskalak osatzen dituzteaurikaltzita, boulangeritaPrismatikoakthumbarpegiak oso garatuak dituzte, luzeak diraturmalina, berilioasasi-hexagonalakthumbhexagono itxura senidetze ziklikoa dela eta.aragonita, krisoberiloaDibergenteakthumbirteera erradial bat erakusten dute puntu zentral batetikwabelita, piritaKoloformeathumbbotroidalen antzekoa, giltzurrun itxurako mases osatua dagohematita, pirolusitaerretikulatuathumbsare itxurako egiturak osatzen dituztezerusitaLentikularrathumberradial larrosa itxurako agreagatuakigeltsua, baritinaEsfenoideakthumbziri forma izaten dutetitanioaEstalaktikoakthumbestalaktiten itxurako egiturak osatzen dituzte, zilindrikoak edo kono itxurakoakkaltzita, goetita, malakitaIzartuakthumbizar itxura izaten dute, erradialak dirapirofilitak

aragonitakEstriatuathumbHau ez da habitu bat berez, baizik eta kristal batzuen aldeetan gertatzen diren lerro sortaturmalina, pirita, kuartzoa, feldespatoatetrahedralakthumbtetraedro itxura duten kristalaktetrahedrita, magnetitagari grabillakthumbeskuz jasotako gari grabilen antzeko itxura duten agregatuakestilbita

 Erreferentziak 

 Ikusi gainera 
 kristalizazioa
 mineral

 Kanpo estekak 

Kategoria:Kristalografia