Agnès Varda

Arlette Varda, artistikoki Agnès Varda  (Ixelles, Frantzia, 1928ko maiatzaren 30a – Paris, 2019ko martxoaren 29a) frantziar argazkilaria, zinemagilea, aktorea, gidoilaria eta artista plastikoa izan zen. Nouvelle vague mugimenduko kidea, 2002an Frantses Akademiak René-Clair saria eman zion. 2017an Donostia Saria eman zioten 65. Donostiako Zinemaldian.

Belgikako zinema zuzendaria,  La Pointe courte (1955), Cléo de 5 à 7 (1962), Ulysse (1984), Sans toit ni loi (1985), Jacquot de Nplagantes (1991), Les vislagland Les Eulaglans (2000) eta beste hainbat filmek XX. mendean egindako zinemaren aitzindarietako bat izan zen.

Bere filmen, dokumentalen eta bideo-instalazioen bidez, errepresentazio errealista, iruzkin soziala, bilaketa poetikoa eta ikus-entzunezko esperimentazioa eta hitzak nahasten dituen begirada bat osatu zuen. Bere lanaren ezaugarriak hauexek izan dira: errealitate sozialaren erregistroa, irudiekin egindako joko esperimentala, eta hainbat gairi buruzko gogoeta etengabea, hala nola memoria pertsonalaren eta historiaren (oroitzapenak, ahanztura, familia, gerra) arteko harremana, eta fikzioak, egiak, zoriak, jokoak eta sormenak hautaketan, komisariotzan, muntaketan eta ikus-entzunezko eta zinemako produkzioan duten zeregina.

Urrezko Lehoia eta Veneziako Zinemaldiko saria jaso zituen. Sari hori 1985ean eman zioten, Sans toit ni loi (Aterperik eta legerik gabe) filmariekin. 2009an, Las playas de Agnès ikus-entzunezko autobiografiagatik, Frantziako Akademiaren Cesar saria eta René Clair saria jaso zituen. 2017an Ohorezko Oscar bat jaso zuen bere bizitza eta lanarengatik.

Aitzindaritzat jotzen dute zinema zuzendaritza emakumeei zabaltzen. «Zinema ikasteko iradoki nien emakumeei. Esan nien:"Atera zaitezte sukaldeetatik, zuen etxeetatik, lortu filmak egiteko tresnak"».Besteak beste, Chris Marker, Marguerite Duras, Alain Robbe-Grillet, Jean Cayrol eta Henri Colpi artisten lanarekin lotu da bere lana, «nouveau roman» korronte literarioari lotutako taldea, politikoki ezkerrean kokatutakoa.

 Bizitza 
Agnès Varda Ixellesen jaio zen, Brusela hiriburuko eskualdean, Belgikan, eta Arlette Varda izendatu zuten. Aita Asia Txikiko errefuxiatu greziar familia batekoa zen, eta ama, berriz, frantziarra. Artearen Historia ikasi zuen École du Louvren, Parisko Herri Antzoki Nazionalaren (Théâtre National Populaire, TNP) argazkilari ofizial jardun aurretik.

 eta estilo filmikoa 
La Pointe Courte auzoko Sète hiri arrantzale frantziarrean filmatzen egun batzuk eman ondoren, bisitatzea eragozten zion gaixotasun terminal bat zuen lagun batentzat, Vardak bere lehen filma egitea erabaki zuen, La Pointe Courte (1954) izendatu zuena. Bertan, bikote baten harreman iheskorra erregistratu zuen, arrantzale batena eta paristar batena, hiri txikiaren egunerokotasunaren erdian, hainbat espaziotan zehar mugitzen zena. Erregistro dokumentalaren eta fikzioaren artean, filma Frantziako «Nouvelle vague»-ren aitzindari estilistikoetako bat da. Alain Resnaisek muntatu zuen, eta, bere garaian, kritikak Roberto Rosellini zuzendari italiarraren estiloarekin lotu zuen.
ezkerrera|thumb|250x250px|Vardaren eskuetako aztarnak eta sinadura, Cannesen.
Bere film laburrek eta bere bigarren filmak, Cleo de 5 a 7 (1961), Frantziako Olatu Berriaren imintzioa adierazten dute.

Bere obraren bigarren fasea 68ko maiatzetik aurrera kokatzen da, garaiko izpiritu baikorraren kritikaren arabera kutsatua. La felicidad (1965), Las criaturas (1966) eta Lion's Love (1969) lanek gizarte burgesaren zurruntasuna zalantzan jartzen zuten. Black Panthers (1968), Daguerréotypes (1975), Murs, murs (1980), Jane B. par Agnès V. (1987), Cinévardaphoto (2004), Los espigadores y la espigadora (2000) generoaren maistralan txikiak eta denboraren joanaren lekukotasunak hartzen ditu aintzat kritikak.

Una canta, otra no (1977) lanean garai hartako borroka feminista frantziarrak aurkezteu zituen, eta Jacquot de Nantes (1991), Les Demoiselles ont eu 25 ans (1993) eta L'Univers de Jacques Demy (1995) filmetan, berriz, Varda Jacques Demy bikotekidearen kontakizunak eta historia kontatu zituen.

2017an, JR artistarekin batera egindako Caras y lugares filma aurkeztu zuen, non dokumentalaren, jokoaren eta bere zinemaren esplorazio sozialaren arteko intersekzio hori planteatzen duen berriro. Filma crowdfunding baten bidez finantzatu zen, baita bere alabaren eta Cartier Fundazioaren laguntzarekin ere. Alabak finantzaketa bilatu zuen MoMAn, eta honek kopia bat erosi zuen bere artxibo funtserako, filmaketa hasi baino lehen.

2019an Varda por Agnès aurkeztu zen, zuzendari gisa izandako esperientzia islatzen zuen dokumentala, berak «zinemako idazketa» deitzen zuenaren ikuspegi pertsonala eskainiz, Parisko Rue Daguerretik Los Angelesera eta Pekinera bidaiatuz.

 Bizitza pertsonala 
Varda bi aldiz ezkondu zen, lehenik eta behin Antoine Boursellier aktore eta antzerki eta opera zuzendariarekin, eta harekin alaba bat izan zuen 1958an: Rosalie Varda, jantzien sortzailea eta zuzendari artistikoa. 1962an, Jacques Demy zinema-zuzendariarekin ezkondu zen, eta harekin egon zen 1990ean hil zen arte. 1972an, Mathieu Demy aktoreak seme bat izan zuen. 2019ko martxoaren 29an, Varda 90 urte zituela hil zen minbiziaren ondorioz.

 Film luzeak 
 1955: La Pointe courte
 1962: Cléo de 5 à 7
 1965: Le Bonheur
 1966: Les Créatures
 1969: Lions Love
 1977: L'une chante, l'autre pas
 1981: Documenteur
 1985: Sans toit ni loi
 1987: Jane B. par Agnès V.
 1987: Kung-fu Master
 1991: Jacquot de Nantes
 1995: Les Cent et Une Nuits de Simon Cinéma

 Dokumentalak 
 1958: Du côté de la côte
 1966: Elsa la rose
 1967: Loin du Vietnam (Chris Marker, Jean-Luc Godard, Alain Resnais, Joris Ivens, William Klein, Claude Lelouchekin batera)
 1968: Black Panthers
 1975: Daguerréotypes
 1981: Murs, murs
 1984: Les Dites cariatides
 1993: Les demoiselles ont eu 25 ans
 1995: L'Univers de Jacques Demy
 2000: Les Glaneurs et la Glaneuse

 2002: Deux Ans après
 2004: Ydessa, les ours et etc.
 2004: Cinévardaphoto
 2005: Quelques veuves de Noirmoutier
 2005: La Rue Daguerre en 2005
 2008: Les Plages d'Agnès

 Sariak eta aintzatespenak 
Veneziako Nazioarteko Zinemaldia
UrteaKategoriaFilmaEmaitza1985León de OroSin techo ni ley style="background: #ddffdd" |Irabazlea  

 Berlingo Nazioarteko Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza1965Oso de Plata. Premio extraordinario del juradoLa felicidad style="background: #ddffdd" |Irabazlea  

 Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2017Premio Donostia style="background: #ddffdd" |Irabazlea  

 Cannesko Nazioarteko Zinemaldia

UrteaKategoriaFilmaEmaitza2017Premio Ojo DoradoFaces Places style="background: #ddffdd" |Irabazlea  

 Ohorezko Legioko ofizial handia
 Merituaren Ordena Nazionalaren Gurutze Handia
 Honorary Doctor, University of Liège
 1964, Louis Delluc saria
 1984, Film labur dokumental onenaren César saria
 1986, Los Angelesko Zinema Kritikarien Elkartearen Saria atzerriko film onenari
 2000, European Film Award for Best Documentary
 2001, Konrad Wolf Prize
 2001, Honorary César
 2001, National Society of Film Critics Award for Best Non-Fiction Film
 2002, Prix René-Clair
 2009, César Award for Best Documentary Film
 2009, National Society of Film Critics Award for Best Non-Fiction Film
 2009, Commandeur de la Légion d'Honneur.
 2010, Las Playas de Agnès 4+1 Zinemaldia publikoaren saria.https://web.archive.org/web/20160422082042/http://www.festival4mas1.com/
 2010, Carrosse d'or
 2011, Las Playas de Agnès Argentinako Kronikari Zinematografikoen Elkartearen Saria. Zilarrezko Condor Saria Atzerriko Film Onenari.
 2014, Ohorezko Leopardoa
 2014an, Europako Zinema Akademiaren saria (European Lifetime Award)
 2015, Palme d'honneur (fr)
 2016, Max Beckmann saria
 2017, Ohorezko Oscarra.

 Argitalpenak 

 1961, La Côte d'Azur, d'azur, d'azur, collection lieu dit, Les Reditions du Temps.
 2005, Varda par Agnès, Cahiers du Cinéma-ren edizioa, Paris, 1994, berredizioa(ISBN 2-86642-440-9).
 1990, Sara Cortellazzo eta Michele Marangi, Agnès Varda, Edizioni di Torino.
 1995, Bernard Bastide, Les Cent et une nuits, chronique d'un tournage, Pierre Bordas et fils.
 1996, Sandy Flitterman-Lewis, To Desire Differently: Feminism and the French Cinema, Columbia University Press.
 1998, Alison Smith, Agnès Varda, Manchester University Press
 2019, Imma Merino, Agnès Varda. Errealitate eta ametsen ispilatzaile, Donostia Kultura eta Euskadiko Filmategia
 2024, Juan Laborda Barceló, Emakume gidariak. Agnès Vardaren zinema. Sílex argitaletxea

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Frantziako zinema zuzendariak
Kategoria:Frantziako argazkilariak
Kategoria:Ohorezko Legioko komandanteak
Kategoria:Frantziako feministak
Kategoria:Ohorezko Legioko ofizial handiak
Kategoria:Montparnasse hilerrian lurperatutakoak
Kategoria:Parisen hildakoak
Kategoria:Donostia Sariaren irabazleak (Zinemaldia)
Kategoria:Bularreko minbiziaren ondorioz hildakoak