Erle-lore

Erle-lorea (Ophrys apifera) Orkidazeoen familiako landare belarkara da. https://zthiztegia.elhuyar.eus/terminoa/eu/erle-lore

Ophrys apifera Huds. Orchidinae azpi-tribuko (Orchidaceae familia) orkidea monopodial eta lurtarra da. Erle orkidea deritzona da. Erle orkidea deitzen diren bi espezie daude: bata, Ophrys apifera, agian Ophrys espeziearen hedapen zabalena du. Bestea Ophrys schulzei Anatolian eta Ekialde Hurbilean bakarrik dagoen  ekialdeko espeziea da.

 Etimologia 
"Ophrys"ek bekain esan nahi du grezieraz eta "apifera"k "erleak daramatzana" latinez.

 Taxonomia 
Ophrys apifera William Hudsonek deskribatu zuen eta Flora Anglica  340n. 1761. 

 Habitata 
Espezie honek lurreko ohiturak ditu, monopoidala, Mediterraneotik Kaukasoraino hedatzen da. Lur hezeetan eta belardietan, non ia 50 cm gailentzen baita.

 Deskribapena 
15-50 zentimetroko altuera hartzen du. Apirilaren erditik uztailera bitartean loratzen da.

Ophrys apiferak lurrazpiko tuberkulu bat du, globularra eta txikia, elikagai-erreserba gisa balio duena. Tuberkulu horretatik lore-zurtoin tente-xumea eta adarrik gabea ateratzen da. Orkidea hau udan lotan egoten da. Udaren azkenean eta udazkenean hosto-erroseta bat garatzen du. Tuberkulu berri bat ere garatzen hazten da, hurrengo udaberrian heltzen dena. Hurrengo udaberrian lore-zurtoina garatzen hasten da, eta loratzen diren bitartean hostoak zimeltzen hasten dira.

Landareak 30 cm-ko altuera izan ohi du. Hostoak oblongo lantzeolatuak dira  biribilduak, identaziorik gabeak, kolore berde-urdinxkakoak. Erroseta bat osatzen dute. Udazkenean garatzen dira eta neguko izozteetan bizirik iraun dezakete.

Loreek labelo handi bat dute. Labeloak kolore marroi iluna du orban marroi argiagoekin, marra zuriak eta hori zurbilak. Labeloak hiru lobulu ditu albokoekin, aurrerantz jiratura, ile fin zetadunekin.

Lobulu handiena biribildua da, sabeldun puztua eta ile zurixkez osatutako oinarri bat du, askotan orban moreak izaten dituzte X edo H bat eginez. Sepaloak tamaina eta trinkotasun berekoak dira, 7 mm-ko luzerakoak gutxi gorabehera, eta more-arrosa homogeneokoa.

Bi eta hamar lore bitartean hazten dira lore-zurtoiean, oinarriko hostoekin. Loreak bakarrak dira, ez bakarrik edertasunagatik, kolore-mailaketa  eta ezohiko formengatik, baita intsektuak erakartzeko duten asmamenagatik ere. Bere lebeloak erle eme baten sabelaldea imitatzen du kasu honetan, erle arrak erakartzen espezializatutako landarea, lorea poliniza dezaten. Eucera generoko erleek polinizatu ohi dituzte Mediterraneo aldean, baina eskualde borealagoetan batzuetan autopolinizatu egiten dira.

 Ugalketa 
Mediterraneo inguruan Eucera generoko erleek polinizatzen dute. Landareak erle emearen usaina imitatzen duen sustantziak zabaltzen ditu erle arrak erakartzeko. Erle arrak lorea erle emearekin nahasten du eta kopulatzen saiatzean polen transferentzia ematen da. Iparraldeko eremuetan landareak bere burua polinizatzen du.

 Banaketa 
Europaren hego eta erdialdean, Ipar Afrikan eta Ekialde Hurbilean aurki daiteke.

 Aldaerak 
 Ophrys apifera var. apifera
 Ophrys apifera var. bicolor
 Ophrys apifera var. botteronii
 Ophrys apifera var. friburgensis
 Ophrys apifera var. immaculata
 Ophrys apifera var. trollii

Híbrido naturalak Ophrys apifera-rekin

 Ophrys × albertiana (Ophrys apifera × Ophrys holoserica) (Europa)
 Ophrys × albertiana nothosubsp. morellensis (Ophrys apifera × Ophrys holoserica ssp. candica) (Italia)
 Ophrys × circaea (Ophrys apifera × Ophrys bombyliflora) (Italia)
 Ophrys × domus-maria (Ophrys apifera × Ophrys exaltata ssp. arachnitiformis) (Frantzia)
 Ophrys × flahaultii (Ophrys apifera × Ophrys sphegodes) (Frantzia)
 Ophrys × insidiosa (Ophrys apifera × Ophrys aegirtica) (Frantzia)
 Ophrys × luizetii (Ophrys apifera × Ophrys araneola) (Frantzia)
 Ophrys × minuticauda (Ophrys apifera × Ophrys scolopax) (Frantzia, Sardinia)
 Ophrys × minuticauda nothosubsp. donorensis (Ophrys apifera × Ophrys scolopax ssp. conradiae) (Sardinia)
 Ophrys × minuticauda nothosubsp. minuticauda (Frantzia)
 Ophrys × pietzschii (Ophrys apifera × Ophrys insectifera) (Europa)
 Ophrys × soller (Ophrys apifera × Ophrys vernixia ssp. ciliata) (Balearrak)
 Ophrys × vespertilio (Ophrys apifera × Ophrys bertolonii) (Italia)

Sinonimoak

 Arachnites apifera (Huds.) Hoffm. 1804
 Arachnites apifera Tod. 1791
 Ophrys albiflora Spruner ex Boiss. 1882
 Ophrys apifera f. flavescens (Rosbach) P.D.Sell in P.D.Sell & Murrell 1996
 Ophrys apifera f. trollii (Hegetschw.) P.D.Sell in P.D.Sell & Murrell 1996
 Ophrys apifera subsp. austriaca (Wiesb. ex Dichtl) K.Richt. 1890
 Ophrys apifera subsp. chlorantha (Hegetschw.) Arcang. 1882
 Ophrys apifera subsp. trollii (Hegetschw.) O.Bolòs 1991
 Ophrys apifera var. almaracensis Pérez-Chisc. 1990 publ. 1991
 Ophrys apifera var. aurita (Moggr.) Gremli 1887
 Ophrys apifera var. basiliensis S.Schwegler & Matthies 2004
 Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) K.Richt. 1890
 Ophrys apifera var. flavescens Rosbach 1880
 Ophrys apifera var. fulvofusca M.P.Grasso & Scrugli 1987
 Ophrys apifera var. immaculata Bréb. 1849
 Ophrys apifera var. muteliae Mutel 1835
 Ophrys apifera var. tilaventina Nonis & Liverani 1997
 Ophrys apifera var. trollii (Hegetschw.) Rchb.f. 1851
 Ophrys aquisgranensis Kaltenb. 1850
 Ophrys arachnites Mill. 1768
 Ophrys austriaca Wiesb. ex Dichtl 1883
 Ophrys chlorantha Hegetschw. 1840
 Ophrys epeirophora Peter 1883
 Ophrys immaculata (Bréb.) O.Nägeli 1916
 Ophrys insectifera L. in part 1753
 Ophrys insectifera subvar. aurita Moggr.1869
 Ophrys penedensis Kalkhoff 1914
 Ophrys purpurea Tausch 1831
 Ophrys ripaensis Porta 1905
 Ophrys rostrata Ten. 1830
 Ophrys trollii Hegetschw. 1840
 Orchis apifera (Huds.) Salisb. 1796;

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot Orchids: Care and Cultivation. London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
 Schoser, Gustav. Orchid Growing Basics.New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
 White, Judy. Taylor’s Guide to Orchids.Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
 Alec Pridgeon. The Illustrated Encyclopedia of Orchids. Publicado por the Timber Press.
 Bechtel, Cribb and Launert. The Manual Of Cultivated Orchid Species.'' Publicado por The MIT Press.

 Kanpo estekak 
 Ophrys	apifera en Granada, Spain

Kategoria:Orchidaceae
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:1762. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Europako flora