Marisa Paredes

María Luisa Paredes Bartolomé (Madril, 1946ko apirilaren 3a – ibidem, 2024ko abenduaren 17a) Marisa Paredes izenez ezaguna, antzerkian eta zineman ibilbide nabarmena izan zuen aktore espainiarra izan zen, Frantzian, Mexikon eta Italian ere jardun zuen. Bere belaunaldiko aktore garrantzitsuenetako bat da. Europako zinemako zuzendari garrantzitsuenekin 75 filmetan, 80 telebista-fikziotan eta 15 antzezlanetan parte hartu zuen. Bere lanagatik sari ugari irabazi zituen: Espainiako Zinematografia Sari Nazionala, Paris Hiriko Vermeil Domina Handia, Zilarrezko Fotogramas saria sei aldiz eta Ohorezko Goya Saria, besteak beste.

2025eko Donostiako Zinemaldiko kartelaren protagonista Marisa Paredes jarri zuen omenez.

 Biografia 
 Gaztaroa eta formakuntza 
Erregimen frankistaren eraginpean bizitako haurtzaroak Marisa Paredesen bizitzan marka utzi du. Txiki-txikitatik argi utzi zuen interpretaziorako zaletasuna baina hamaika urterekin eskola utzi ostean, aitak mekanografia eskola batean apuntatu zuen. Ondoren Kontserbatorioan eta Arte Dramatikoko Eskolan ikasi eta hamasei urterekin hasi zen antzezlanean bira bat egiteko kontratatu zutenean.
 Zinema: lehen rolak 
1960an, debuta egin zuen zineman, José María Forqué zuzendariarekin, 091 Policía al habla filmean paper txiki bat eginez. Pelikula haren ondoren beste asko etorri ziren: Jaime de Armiñánen Carola de día, Carola de noche, Juan de Orduñaren La revoltosa, Fernando Truebaren Opera prima, Emilio Martínez Lázaroren Sus años dorados, Agustí Villarongaren Tras el cristal, Felipe Vegaren Mientras haya luz edota Antonio Isasi-Isasmendiren El perro
 "Almodovar neska" 
1960ko hamarkadatik aurrera antzerki eta zinemako aktorea izan ondoren Paredesek paper bat izan zuen Pedro Almodovarrek zuzendutako Entre tinieblas filmean 1983an. Hurrengo urtetan, paper nagusiak lortu zituen Tacones lejanos, La flor de mi secreto]eta Todo sobre mi madre filmetan. Hiruretan interpretatzen dituen pertsonaiak ibilbide profesionalean arrakasta duten emakumeak dira (abeslaria, idazlea eta aktorea), baina zailtasun handiak dituzte beren bizitzako harreman pertsonaletan. Izan ere, maitasun-harreman horietan oso kapritxosoak eta krudelak dira senide eta lagunekin. Emakume indartsu gisa agertzen dira, baina harreman pertsonaletan huts egiten dute. La flor de mi secreto filmean egindako lanagatik Goya saria irabazteko hautagaia izan zen. Almodovarrekin kolaboratzen jarraitu zuen Hable con ella eta La piel que habito filmetan.  "Almodovar neska" bezala nazioarteko errekonozimendu zabala lortu zuen.
Nazioarteko proiekzioa
Almodovarrek zabaldu zizkion merkatu internazionaleko ateak, eta Europako zinemagintzako zuzendari ospetsuekin lan egiteko aukera izan zuen. Roberto Benigniren La vida es bella eta Arturo Ripsteinen Profundi Carmesí bezalako ekoizpen enblematikoetan parte hartu zuen. Beste zuzendari batzuekin ere lan egin du, esaterako, Amos Gitaireakin Golem, l’esprit de l’exil filmean, Daniel Schmidtekin Zwischensaison - Hors saison filmean, Philipe Lioretekin Tombés du ciel filmean, Raoul Ruizekin Trois vies et une seule mort filmean Marcello Mastroianni aktorearekin batera, Alain Tannerekin Jonás et Lila, à demain filmean Maria Sole Tognazzirekin L’uomo che ama  filmean Cristina Comencini Latin lover filmean Manoel de Oliveirarekin Espelho mágico filmean Arturo Ripstein El coronel no tiene quien le escriba filmean edota Guillermo del Toro El espinazo del diablo filmean

 Zinema Akademiako presidentea 
2000tik 2003ra, Espainiako Zinemaren Akademiako presidentea izan zen. Akademiaren garairik gatazkatsuenari aurre egin behar izan zion. Irakeko gerraren hasierako unean Espainiako zinemako profesionalak irmo azaldu ziren gerraren aurka, 2003ko Goya sarien galan.

 Jarrera politikoak 
Bere presentzia publikoa militantziari eta aktibismoari lotuta egon zen zenbait urtez, ezkerreko erreibindikazioekin bereziki, hala nola Irakeko Gerran Espainiak parte-hartzea izan zuenean, 2003an.  

2003an baita ere euskal abertzaletasunaren kontra Basta Ya plataformak deitutako Ajuria Enea aurreko elkarretaratze batean izan zen, lehen lerroan, ondoan zirela Rosa Diez, Fernando Savater, Juan Echanove, Agustín Díaz Yanes, Antonio Resines eta Agustin Ibarrola, besteak beste. Lehen lerroko pankartak zioen "ETA hiltzaile, Eusko Jaurlaritza erantzule", eta elkarretaratzean erakutsitako beste kartel batzuek "nazi" eta "koldar" deitzen zitzaien Xabier Arzalluz EAJko buruzagiari eta Juan Jose Ibarretxe lehendakariari.  Ez zen Ibarretxerena izan Espainiako autonomia erkidegoko presidente demokratikoki hautatu bat Paredesek kritikatu zuen azken aldia: 2023ko abenduan Concha Velasco aktorearen hil-beilan esan zuen Madrilgo erkidegoko presidentea, Isabel Diaz Ayuso, beilatoki hartatik bota behar zuketela. 

Feminismoa eta giza eskubideen aldeko borroka izan ziotuen hizpide hainbat manifestazio eta aldarrikapenenetan parte hartuz. Esaterako Palestinako auzian: "Lotsagarria da gizateriarentzat, eskandalua, genozidioa, eta kalera atera behar da, oihu egin behar da", aldarrikatu zuen.

 Heriotza 
2024ko abenduaren 17an gaizki sentitzen zela adierazi zuen, eta Fundación Jiménez Díaz Unibertsitate Ospitalean ingresatu zuten. Ordu batzuk geroago hil zen, bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz. 78 urte zituen.

 Donostiako Zinemaldian 
Donostiako Zinemaldian 1977an izan zen lehenengoz, Sail Ofizialeko lehian parte hartu zuen Antonio Isasi-Isasmendiren El perro filmarekin. 2024an parte hartu zuen Zinemaldian azken aldiz, "Made in Spain" sailean erakutsi zuten Alba Sotorraren Mucha mierda dokumentalarekin. 

Donostiako Zinemaldiak 2025eko edizioan Maria Paredes omendu zuen, hil eta hurrengo edizioanm kartel ofizialean haren irudia erabakira. «Zinemaldiaren lagun on bati egin diogun omenaldia da hau», esan zuen Jose Luis Rebordinos jaialdiko zuzendariak.https://www.berria.eus/kultura/esther-garcia-ekoizleak-zinemaldiko-donostia-saria-jasoko-du_2145296_102.html  2006ko 54. Zinemaldiko karteleko protagonista ere izana zen lehenago.

 Parte hartu zuen obren zerrenda 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (ingelesez, frantsesez):
UrteaFilmaZuzendariaEkoizleaIzenburuak (es,fr)1960091, policía al hablaJosé María Forqué --1960Los económicamente débilesPedro Lazaga --1961Canción de cunaJosé María Elorrieta -- 1962Gritos en la NocheJesús Franco --  1963El mundo sigueFernando Fernán Gómez --1966Las salvajes en Puente San GilAntoni Ribas --1968Réquiem para el gringoEugenio Martín Márquez -- 1969Carola de día, Carola de nocheJaime de Armiñán Oliver --1969La revoltosaJuan de OrduñaTelevisión Española1970Fray DólarRaúl Peña --1971Pastel de sangreFrancesc Bellmunt --1971Goya, historia de una soledadBenigno Ángel Quevedo Gil --1977El perroAntonio Isasi-Isasmendi --1980Sus años doradosEmilio Martínez-Lázaro --1980Ópera primaFernando Trueba --1983Entre tinieblasPedro Almodóvar -- 1984Bicycles Are for the SummerJaime Chávarri --1986Tata míaJosé Luis Borau --1987Tras el cristalAgustí Villaronga --1987Mientras haya luzFelipe Vega --1989ContinentalXavier Villaverde --1991Golem, the Ghost of ExileAmos Guitai --1991Tacones lejanosPedro AlmodóvarCanal+ 1992Fuera de temporadaDaniel Schmid -- 1992La reina anónimaGonzalo Suárez --1993Tierno verano de lujurias y azoteasJaime Chávarri --1994En tránsitoPhilippe Lioret -- 1995La flor de mi secretoPedro Almodóvar -- 1996Profundo CarmesíArturo RipsteinSecretaría de Cultura  1996Tres vidas y una sola muerteRaúl Ruiz --  1997Life is BeautifulRoberto BenigniMelampo Cinematografica    1997Doctor ChanceF. J. Ossang --1998Talk of AngelsNick Hamm --1999El coronel no tiene quien le escribaArturo Ripstein -- 1999Jonás y LilaAlain Tanner -- 1999Todo sobre mi madrePedro AlmodóvarEl Deseo 2000LeoJosé Luis BorauTelevisión Española2001El espinazo del diabloGuillermo del ToroEl Deseo 2001SalvajesCarlos Molinero --2002Hable con ellaPedro AlmodóvarEl Deseo 2003Crepúsculo rojoEdgardo Cozarinsky -- 2004Frío sol de inviernoPablo Malo --2005Magic MirrorManoel de Oliveira --2005ReinasManuel Gómez Pereira --2007El camino de AnaRichard García Vázquez --2007Mallorca's SongFrancesca Joseph --   2007After the RainAgustí VillarongaDiagonal TV2008L'uomo che amaMaria Sole TognazziMedusa Film2009Amores locosBeda Docampo Feijóo --2010Felipe y LetiziaJoaquín Oristrell --2010GigolaLaure CharpentierMarie Amélie Production2011His Mother's EyesThierry Klifa -- 2011La piel que habitoPedro AlmodóvarEl Deseo2012Las líneas de WellingtonValeria Sarmiento --  2012PhotoCarlos Saboga --2014DreamlandPetra Biondina VolpeZodiac Pictures2015Mi familia italianaCristina Comencini -- 2019Despite EverythingGabriela Tagliavini --  2019Sand and FireSouheil Ben-Barka --2021Las cartas perdidasAmparo Climent --

 Antzerkian 

 Telebistan 

 Sari eta izendapenak 

 Goya sariak 
UrteaKategoriaFilmaEmaitza1996Emakumezko aktore onenaren Goya SariaLa flor de mi secretoHautagaia1987Taldeko emakume  aktore onenaren Goya SariaCara de acelgaHautagaia2018Ohorezko Goya SariaIrabazle
 AEBko Aktoreen Sindikatuaren sariak (Screen Actors Guild Awards) 
UrteaKategoriaFilmaEmaitza1998Antzestalde onenaren sariaLa vida es bellaHautagaia

 Zilarrezko Fotogramas sariak 
UrteaKategoriaFilmaEmaitza1968Telebista antzezlerik onenaBere lanaren osotasunariIrabazle1988Antzerki arloko lanik onenaOrquídeas a la luz de la lunaHautagaia1991Zinemako emakume aktore onenaTacones lejanosIrabazle1995Zinemako emakume aktore onenaLa flor de mi secretoIrabazle2006Antzerkiko emakume aktore onenaHamletIrabazle2015Bizitza oso batentzako sariaIrabazle

 Aktoreen Batasunaren sariak 
UrteaKategoriaFilmaEmaitza1991Zinemako protagonista interpretazio onenaren sariaTacones lejanosIrabazle1995Zinemako protagonista interpretazio onenaren sariaLa flor de mi secretoHautagaia2011Zinemako taldeko emakumezko aktore onenaLa piel que habitoHautagaia

 Beste sari batzuk 

 2023: InfoLibre saria.
 2019: Jose Sacristan Saria Melillako Zinema Astean
 2019: Ohorezko Saria Estorgako Zinemaldian.​
 2010: Malagako Zinemaldiko Zilarrezko Biznaga saria emakumezko aktore onenari, El dios de madera filmagatik.​
 2007: Nacho Martínez Zinematografia Sari Nazionala (Gijongo Nazioarteko Zinema Jaialdia).​
 2003: Ondas Zinematografia Saria ​
 1999: Rodolfo Valentino saria ​
 1996: RNE-Catalunyak emakumezko aktore onenari emandako Sant Jordi Zinematografia Saria, La flor de mi secreto filmagatik. 
 1996: Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren Zinematografia Sari Nazionala.
 1974: Urrezko Antena.

 Erreferentziak 

Kategoria:Madrilgo aktoreak
Kategoria:Ohorezko Goya sariaren irabazleak
Kategoria:Madrildarrak
Kategoria:Madrilen hildakoak