Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa

Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa 1927tik FIDEk antolatzen duen txapelketa da. Munduko Xake Txapelketa ez bezala, non gizon-emakumeek har dezaketen parte, Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa emakumeentzat mugatutako txapelketa da. Badira txapelketa hau jokatzeari uko egin dioten emakumeak; Judit Polgár hungariar xake jokalariak, adibidez, urte luzez emakumezko xakelari onena izan arren ez du inoiz jokatu emakumezkoen txapelketa.

Gaur egun, urtero jokatzen den txapelketa da eta Tan Zhongyi da egungo txapelduna.

 Historia 
 Bigarren Mundu Gerraren aurretik 
Lehenengo Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa FIDEk antolatu zuen 1927an antolatu zuen, Xake Olinpiadarekin batera. Txapelketa hura Vera Mentxik errusiarrak irabazi zuen (Mentxikek gerora txekiar naziotasuna eta ondoren britainiar naziotasuna hartu zituen). Gizonezkoen Munduko Xake Txapelketan ez bezala, txapelketaren irabazleak ez zuen eskubide berezirik, eta titulua defendatu nahi bazuen hurrengo txapelketan gainerako parte hartzaileek bezala partida guztiak jokatu behar zituen zuzenean finala jokatu beharrean. Hala ere Vera Mentxikek arrakastaz defendatu zuen txapeldun titulua eta 1930, 1931, 1933, 1935, 1937 eta 1939ko txapelketak irabazi zituen, nagusitasun osoz irabazi ere. Ondorengo urteetan, Bigarren Mundu Gerra zela eta, txapelketa ez zen jokatu. Vera Mentxik 1944an hil zen, artean txapeldun zela.

 Sobietarren nagusitasuna (1950–1991) 
Gerrosteko lehenengo txapelketa 1949-1950 urteetan jokatu zen eta Liudmila Rudenko ukrainarrak irabazi zuen. Ondorengo txapelketek gizonezkoen txapelketaren atzeko formatua izan zuten, non txapeldunaren aurkaria Hautagaien Txapelketaren bidez erabakiko zen. Txapelketa hartatik 1991 arte, sobietarren nagusitasuna erabatekoa izan zen; txapeldun guztiak ez ezik final guztietan aurkariak ere sobietarrak izan ziren. Tarte horretan, jokalari onenak Nona Gaprindaxvili (1962–1978 artean txapeldun) eta Maia Txiburdanidze (1978–1991 artean txapeldun) georgiarrak izan ziren, bosna txapelketa irabazita. Hain zuzen ere bi jokalari hauek izan ziren maisu handi titulua eskuratzen lehenengo emakumeak.

 Aro post-sobietarra (1991–2010) 
1991ko txapelketan Xie Jun txinatarrak 8½ eta 6½ irabazi zion Txiburdanidzeri, eta sobietarren nagusitasunari amaiera eman zion. Xie Junek beste hiru txapelketa ere irabazi zituen.

Garai hartan Polgar ahizpak (Zsuzsa, Zsófia eta Judit) nabarmendu ziren besteen gainetik, baina gizonezkoen txapelketetan jokatzeko joera zuten, emakumezkoenak alde batera utzita. Hala ere, Zsuzsak 1993ko eta 1996ko txapelketan parte hartu zuen. 1993ko Hautagaien Txapelketan Nana Ioseliani georgiarraren aurka finala berdindu ostean zozketaz erabaki zen Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketako matchera nor pasatuko zen, eta Ioselianiri egokitu zitzaion (gero Ioselianik Xie Junen aurka galdu zuen). 1996an, ordea, Polgárrek txapeldun titulua eskuratu zuen Xie Junen aurka 8½ eta 4½ irabazita.

Hurrengo txapeldunak Zhu Chen, Antoaneta Stefanova, Xu Yuhua, Aleksandra Kosteniuk eta Hou Yifan izan ziren. Aipagarria da Zsuzsa Polgárrek eta Zhu Chenek ezin izan zutela beren txapeldun titulua defendatu haurdun zirelako. Aldiz, Xu Yuhua haurdun zen 2006ko txapelketa irabazi zuenean.

 2010etik aurrera 
2010etik aurrera Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa urtero jokatzen da, baina bi formatu desberdin txandakatuz: urte batean 64 jokalariz osatutako kanporaketa bidezko txapelketa, eta hurrengoan txapeldunaren eta hautagaiaren arteko zuzeneko lehia bat (hautagaia FIDE Women's Grand Prix txapelketaren irabazlea da). 2011ko Emakumezkoen Munduko Txapelketa, Hou Yifan, 2010eko txapeldunaren eta FIDE Women's Grand Prix-eko irabazlearen artean jokatzekoa zen, baina hori ere Houy Yifanek irabazia zuenez, hautagaia Grand Prix-eko bigarren sailkatua izan zen, Koneru Humpy. Lehia Hou Yifanek irabazi zuen.

2012ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Anna Uxeninak irabazi zuen, finalean Antoaneta Stefanova (2004ko txapelduna) mendean hartzean, 3½ eta 2½.

2013ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Anna Uxenina eta Hou Yifanen arteko 10 partidako lehia izan zen (Yifanek 2011-2012ko Gran Prix-a irabazia zuen). Hou Yifanek irabazi zuen, 5½ eta 1½.

Hou Yifanek titulua defendatzeari uko egin zion, eta 2015eko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Maria Muzytxukek irabazi zuen finalean Natalia Pogonina garaitzean, 2½ eta 1½.

2016ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan Hou Yifanek txapeldun titulua berreskuratu zuen, Muzytxuki 6 eta 3 irabazita. FIDErekin eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketaren formatuarekin desadostasunak direla eta, Hou Yifanek 2017ko txapelketan parte hartzeari uko egin zion, eta, txapelketaren formatua aldatu ezean, datozen urteetan ere ez duela parte hartuko adierazi zuen"Chessgames". 2017ko Munduko Txapelketa Tan Zhongyi txinatarrak irabazi zuen eta bera da egungo txapelduna.

 Emakumezkoen munduko xake txapeldunak 
TxapeldunaUrteakHerrialdeaVera Mentxik1927–1944 SESB /  Txekoslobakia /  Erresuma Batuainor ez1944–1950Ez zen jokatu II. Mundu Gerra zela eta.Liudmila Rudenko1950–1953 SESB (Ukrainako SES)Elizaveta Bykova1953–1956 SESB (Errusiako SESF)Olga Rubtsova1956–1958 SESB (Errusiako SESF)Elizaveta Bykova1958–1962 SESB (Errusiako SESF)Nona Gaprindaxvili1962–1978 SESB (Georgiako SES)Maia Txiburdanidze1978–1991 SESB (Georgiako SSR)Xie Jun1991–1996 TxinaZsuzsa Polgár1996–1999 HungariaXie Jun1999–2001 TxinaZhu Chen2001–2004 TxinaAntoaneta Stefanova2004–2006 BulgariaXu Yuhua2006–2008 TxinaAleksandra Kosteniuk2008–2010 ErrusiaHou Yifan2010–2012 TxinaAnna Uxenina2012–2013 UkrainaHou Yifan2013–2015 TxinaMaria Muzytxuk2015–2016 UkrainaHou Yifan2016–2017 TxinaTan Zhongyi2017–2023 TxinaJu Wenjun2023– Txina

 Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketen zerrenda 
 Urtea Herrialdea Hiria Munduko Xake Txapelduna Txapeldunordea Irabazi (+) Galdu (−) Berdindu (=) Formatua Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1927–1944) 1927  Londres  Vera Mentxik  Katarina Beskow 10 0 1 12 jokalariko round robin ligaxka 1930  Hamburgo  Vera Mentxik  Paula Wolf-Kalmar 6 1 1 5 jokalariko round robin ligaxka 1931  Praga  Vera Mentxik  Paula Wolf-Kalmar 8  0 0 5 jokalariko round robin ligaxka 1933  Folkestone  Vera Mentxik  Edith Charlotte Price 14  0 0 8 jokalariko round robin ligaxka 1934  Rotterdam  Vera Mentxik 25px Sonja Graf 3 1 0 4 partidako matcha 1935  Varsovia  Vera Mentxik  Regina Gerlecka 9  0 0 10 jokalariko round robin ligaxka 1937  Stockholm  Vera Mentxik 25px Clarice Benini 14  0 0 26 jokalariko suitzar sistemako txapelketa 1937  Semmering  Vera Mentxik 25px Sonja Graf 9 2 5 16 partidako matcha 1939  Buenos Aires  Vera Mentxik 25px Sonja Graf (banderarik gabe) 17 0 2 20 jokalariko round robin ligaxka Vera Mentxik 1944an hil zen, Emakumezkoen Munduko Xake Txapeldun zela. Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1944–1950) Interregno Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1950–1999) 1950  Mosku  Liudmila Rudenko   Olga Rubtsova  11½ points out of 15 16 jokalariko round robin ligaxka 1953  Mosku  Elizaveta Bykova  Liudmila Rudenko 7 5 2 14 partidako matcha 1956  Mosku  Olga Rubtsova  Elizaveta Bykova 10 puntu 16tik Hiru jokalari (Rubtsova, Bykova, Rudenko) eta zortzi itzuliko ligaxka  1958  Mosku  Elizaveta Bykova  Olga Rubtsova 7 4 3 14 partidako matcha 1959  Mosku  Elizaveta Bykova  Kira Zvorykina 6 2 5 13 partidako matcha 1962  Mosku  Nona Gaprindaxvili  Elizaveta Bykova 7 0 4 11 partidako matcha 1965  Riga  Nona Gaprindaxvili  Alla Kuxnir 7 3 3 13 partidako matcha 1969  Tbilisi  Mosku  Nona Gaprindaxvili  Alla Kuxnir 6 2 5 14 partidako matcha 1972  Riga  Nona Gaprindaxvili  Alla Kuxnir 5 47 16 partidako matcha 1975  Pitsunda  Tbilisi  Nona Gaprindaxvili  Nana Aleksandria 8 3 1 12 partidako matcha 1978  Tbilisi  Maia Txiburdanidze  Nona Gaprindaxvili 4 2 9 15 partidako matcha 1981  Borjomi  Tbilisi  Maia Txiburdanidze  Nana Aleksandria 4 4 8 16 partidako matcha (berdinketa) 1984  Volgograd  Maia Txiburdanidze  Irina Levitina 5 2 7 14 partidako matcha 1986  Sofia  Maia Txiburdanidze  Elena Akhmilovskaia 4 1 9 14 partidako matcha 1988  Telavi  Maia Txiburdanidze  Nana Ioseliani 3 2 11 16 partidako matcha 1991  Manila  Xie Jun  Maia Txiburdanidze 4 2 9 15 partidako matcha 1993  Monako  Xie Jun  Nana Ioseliani 7 1 3 11 partidako matcha 1996  Jaen  Zsuzsa Polgár  Xie Jun 6 2 5 13 partidako matcha 1996ko txapelketaren ondoren formatua aldatu zen: txapelduna ez zen zuzenean sailkatuko hurrengo txapelketako finalera. Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1999–gaur arte) 1999    Kazan  Shenyang  Xie Jun  Alisa Galliamova 5 3 7 15 partidako matcha 2000  New Delhi  Xie Jun  Qin Kanying 1 0 3 64 jokalariko kanporaketa sistema 2001  Mosku  Zhu Chen  Aleksandra Kosteniuk 5 3 0 64 jokalariko kanporaketa sistema 2004  Elista  Antoaneta Stefanova  Ekaterina Kovalevskaya 2 0 1 64 jokalariko kanporaketa sistema  2006  Jekaterinburg  Xu Yuhua  Alisa Galliamova 2 0 1 64 jokalariko kanporaketa sistema 2008  Naltxik  Aleksandra Kosteniuk  Hou Yifan 1 0 3 64 jokalariko kanporaketa sistema  2010  Hatay  Hou Yifan  Ruan Lufei 3 1 4 64 jokalariko kanporaketa sistema 2011  Tirana  Hou Yifan  Humpy Koneru 3 0 5 8 pardidako matcha 2012  Khanty-Mansisk  Anna Uxenina  Antoaneta Stefanova 2 1 3 64 jokalariko kanporaketa sistema 2013  Taizhou  Hou Yifan  Anna Uxenina 4 0 3 7 partidako matcha 2015  Sotxi  Maria Muzytxuk  Natalia Pogonina 1 0 3 64 jokalariko kanporaketa sistema  2016  Lviv  Hou Yifan  Maria Muzytxuk 3 0 6 9 partidako matcha 2017  Teheran  Tan Zhongyi  Anna Muzytxuk  2 1 3 64 jokalariko kanporaketa sistema

 Ikus, gainera 
 Munduko Xake Txapelketa

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa