Balboa

Balboa (gaztelaniaz: Balboa), Panamako Errepublikan zirkulazioan dauden bi dibisen arteko bat da, bestea estatubatuar dolarra izanda. Bere ISO 4217 kodea PAB da eta bere sinboloa B/. edo ฿. Beste diru batzuekin gertatzen ez den bezala, balboa banako baten ehunena ez da zentimo edo zentabo deitzen. Balboa bakoitza 100 zentesimoz osatuta dago eta Vasco Núñez de Balboa esploratzaile eta konkistatzailearen omenez izendatua izan zen.

 Historia 
Errepublika sortu zen baino lehenagotik, Panaman legezko zirkulazio txanpona estatubatuar dolarra zen, bere multiplo eta zatikiekin batera. Hala ere, balboa izeneko banako baten zatikiak zirkulaziora gehitu ziren ere, dolarraren frakzioen balio nominal berdinak izanda. 1904ko Hitzarmena, Panamako Errepubliaren Gobernuak eta geroago Estatu Batuetako presidentea izango zen William H. Taft Guda Idazkariak sinatu zuten. Honen bidez, balboa estatubatuar dolarrekin lotu zen 1=1 trukaneurri finkoarekin eta Estatu Batuek balboaren erabilera Panamako Kanalaren Zonaldean onartu zuten. Horrela, Ameriketan bere ekonomia dolarizatzen zuen bigarren herrialdea Panama izan zen.

Akordio hau, 1904ko Panamako Konstituzioa baina aurrekoa da.

1941eko irailaren 30rreko 6garren Dekretuaren bidez, Panamako Errepublikaren Banku Zentrala sortu zen eta hurrengo egunean 1941eko azaroaren 1eko 103garren Dekretuaren bidez diru paperraren zirkulazioa agindu zen. Urte bereko azaroaren 2an balboa zirkulatzen hasi zen.

Azaroak 7an Panamako Kanalaren Kontraloreak zirkular bat jaulki zuen. Honen bidez, panamako diru papera Kanaleko dependentzia guztietan onartua izan zezakeen. Zirkulazioan jarri eta zazpi egunera, uneko Arnulfo Ariasen gobernua indarrez garaitua izan zen eta presidente berria Ricardo Adolfo de la Guardia Arangok diru paper berria zirkulaziotik ateratzen hasi zuen. Billeteak erraustuak izan ziren, Arte eta Lanbideen Ikastetxeko tailerretan, 1942ko ekainaren 13tik urte bereko uztailaren 6ra. Diru paperak Hamilton Bank Note Companygatik imprimatuak izan ziren. Gehienez 305.000 balboa zirkulazioan jarri zirela suposatzen da eta erraustegitik soilik 7.000 inguru biziraun zutela uste da.

2009ko azaroaren 11ko 73garren Legearen arabera, oroitzapenezko moneten txanpongintza baimendu zen, 2010 eta 2019 urteen bitartean Panama Zaharreko monumentoen multzo historikoaren 500 urteurrenari buruz agertuko den seriea hasiz.

Are gehiago, 2011ko uztailaren 27an balboa bateko txanpona zirkulazioan jarri zen, estatubatuar dolar bateko billetearen kaltetan. 40 milioi unitate fabrikatu ziren. Hala ere, moneta honen harrera kalean ez zen hona izan hasiera batean, bai panamar gizarteak orokorrean, bai Panamako pertsonai ezagun batzuek bere erabilera bortzatua zela salatu zutelako. Panamako Ekonomia eta Ogasun Ministerioaren Erosketen eta Kontratazioen Buruak, txanpona transakzio guztietan onartua izan behar zela esaten zuen bitartean, Panamako Banku Nazionala bere erabilera behartua ez zegoela eta bere zirkulazioa askea zela aditzera ematen zuen, Panamak sortu dituen beste moneta guztiekin gertatzen den bezala. Txanpon honi "Martinelli" ezizena jarri zitzaion, zirkulazioan hasi zen momentuan panamako presidentea zena, Ricardo Martinelli, aipatuz. Hasiera batean bi eta bost balboako txanponak ere egitea pentsatuta zegoen arren, azkenean gobernuaren erabaki batengatik proposamen hau ez zen inoiz indarrean jarri.

 Zirkulazioan dauden txanponak 
IrudiaBalioaren deituraEmisioi urteakMetalaDiametroaKantuaAurrealdeaAtzealdeaEzizenaEraztunaZentroaBalboa zentesimo bat1961/62/66/67/
68/74/75/77/78/

79/80/82/83/86 eta 1987Brontze19 mmLeunaUrracáren irudia (albo erretratua) eta izenaEstatuaren izena, bederatzi izar, txanponaren balioa hitzetan eta txanponaren urteaCentavoBalboa zentesimo bat1983Cu*Zn19 mmLeunaUrracáren irudia (albo erretratua) eta izenaEstatuaren izena, bederatzi izar, txanponaren balioa hitzetan eta txanponaren urteaCentavoBalboa zentesimo bat1991 eta 1993Cu*Zn19 mmLeunaUrracáren irudia (erretratu frontala) eta izena eta txanponaren urteaEstatuaren izena eta txanponaren balioa hitzetanCentavothumbBalboa zentesimo bat1996, 2001 eta 2008Cu*Zn19 mmLeunaUrracáren irudia (albo erretratua) eta izena eta txanponaren urteaEstatuaren izena eta txanponaren balioa hitzetanCentavothumbBost zentesimo Balboa1961/62/66/67/ 68/70/73/75/82/

83 eta 1993CuNi21 mmLeunaBost zenbakia, bederatzi izar eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri zaharra eta txanponaren urtea.RealBost zentesimo Balboa1996CuNi21 mmLeunaBost zenbakia, bederatzi izar eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaRealBost zentesimo Balboa2001 eta 2008CuNi21 mmLeunaSara Sotilloren irudia eta izena eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaRealthumbBalboa hamarren bat1966/68/70/73/
75/80/82/83/86 eta 1993Ni*Cu18 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri zaharra eta txanponaren urteaDaim (2 Reales)Balboa hamarren bat1996 eta 2001Ni*Cu18 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetan (bat hitzan "vn", "v" erabiltzen da)Estatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaDaim (2 Reales)thumbBalboa hamarren bat2008Ni*Cu18 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetan (bat hitzan "un", "u" erabiltzen da)Estatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaDaim (2 Reales)thumbBalboa hamarren bat2017Ni*Cu18 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetan (bat hitzan "un", "u" erabiltzen da)Estatuaren izena, armarri berria (10 izar) eta txanponaren urteaDaim (2 Reales)Balboa laurden bat1966/68/70/73/
75/79/80/82/83/

86 eta 1993Ni*Cu24 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri zaharra eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat1996 eta 2001Ni*Cu24 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetan (laurden bat hitzetan "vn cvarto", "v" erabiltzen da)Estatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)thumbBalboa laurden bat2008Ni*Cu24 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetan (laurden bat hitzetan "un cuarto", "u" erabiltzen da)Estatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Hogeita bost zentesimo Balboa2003Ni*Cu24 mmKoskadunaPanama Zaharreko Katedralaren dorrearen aurrien irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Hogeita bost zentesimo Balboa2005Ni*Cu24 mmKoskadunaPanama Zaharreko Erregearen zubiaren irudia, "puente del rey" testua (erregearen zubia, esanahiarekin) eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2008Ni*Cu24 mmKoskadunaBularreko minbiziaren aurkako borrokaren sinboloa den begizta arrosa baten irudia, "protégete mujer" testua (babestu zaitez emakume, esanahiarekin) eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2008Ni*Cu24 mmKoskadunaUmearen ospitalearen irudia, "hospital del niño" testua (umearen ospitale, esanahiarekin), "1958 2008" testua, "te queremos ver crecer" testua (hazten ikusi nahi zaitugu, esanahiarekin) eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016Ni*Cu24 mmKoskadunaDavid du Bose Gaillarderen omenez, Panamako kanalaren aintzinako administrazio eraikinaren sarrerako eskaileren hasieran jarritako plakan oinarritutako irudia, Culebra ebaki edo lubakian egindako gogoratzekoatzeko, "1907 construcción del canal de panama" testua (1907 Panamako kanalaren eraikuntza, esanahiarekin) eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016Ni*Cu24 mmKoskadunaTxanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016 (2017an kaleratua)Ni*Cu24 mmKoskadunaTxanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016 (2017an kaleratua)Ni*Cu24 mmKoskadunaTxanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016 (2018an kaleratua)Ni*Cu24 mmKoskadunaTxanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)Balboa laurden bat2016 (2018an kaleratua)Ni*Cu24 mmKoskadunaTxanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren urteaCuara (5 Reales)thumbBalboa erdi bat1973/75/79/80/
82/83/86 eta 1993Ni*Cu30,61 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri zaharra eta txanponaren urteaPesoBalboa erdi bat1996, 2001 eta 2008Ni*Cu30,61 mmKoskadunaVasco Núñez de Balboaren irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaPesoBerrogeita hamar zentesimo Balboa2009Ni*Cu30,61 mmKoskadunaBere mendeurrena ospatzeko, Panamako Banku Nazionalaren eraikinaren irudia eta txanponaren balioa hitzetanEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren urteaPesoBalboa erdi bat2010Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko Sorkundearen komentuko aurrien irudia eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2011Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko 1580ko txanpona, Filipe II.aren armarriarekin eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2012Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko Errege etxeen irudia eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2013Ni*Cu30,61 mmKoskadunaOzeano Barearen aurkikuntzaren bostgarren mendeurrena ospatzeko, Hegoaldeko Itsasoaren jabetza erreklamazioaren irudia konkistatzaile baten partez eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2014Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanamako kanalaren mendeurrena ospatzeko, Karlos V.aren irudia eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2015Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko San Jose komentuko aurrien irudia eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2016Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko Jesusen Konpainiaren eliza eta komentuko aurrien irudia eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren balioa hitzetanPesoBalboa erdi bat2017Ni*Cu30,61 mmKoskadunaPanama Zaharreko Sorkundearen komentuko zisternaren aurrien irudia eta txanponaren urtea Estatuaren izena, armarri berria (10 izar eta punta zirkuluerdi forman) eta txanponaren balioa hitzetanPesothumbBalboa bat2011Ni*AltLet*Alt26 mmEtenaVasco Núñez de Balboaren irudia, bere izena eta txanponaren urteaEstatuaren izena, armarri berria (9 izar) eta txanponaren balioa hitzetanMartinelli
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Panamako Banku Nazionalaren webgunea.

Kategoria:Amerikako diruak
Kategoria:Numismatika
Kategoria:Panamako ekonomia
Kategoria:Moneta ikurrak
Kategoria:ISO 4217 kodea duten monetak