Koldo Artola

Koldo Artola Kortajarena (Donostia, Gipuzkoa, 1938ko ekainaren 21a - 2025eko urriaren 17a) etnolinguista euskalkien eta Euskal Herriaren ikertzailea izan zen, ia beti landa ikerketa garatzen aritu zena. Bere lan guztien artean oso ezaguna da Nafarroa Garaiko zenbait euskal aldaeretako azken hiztunei eginiko grabazioak, eta horien artean batez ere Fidela Bernat erronkariarrari eginikoak.

 Biografia 
Donostiako Parte Zaharreko Elkano kalean jaioa, zazpi senideetako seme gazteena zen; ama Anoetakoa zuen eta aita Donostiako; aitona Pepe Artola idazle eta antzezle donostiarra zuen eta birraitona Ramon Artola idazlea. Koldoren gurasoek, euskara bazekiten arren, Gerra Zibila hasi zenean utzi zioten hitz egiteari, garai hartako beldur eta errepresio giroa zela eta. Beraz, Koldok ez zuen euskara etxean ikasi, ezta Los Angeles La Salle ikastetxean ere. Hala ere, beti izan zuen euskara ikasteko grina eta 16-17 urterekin hasi zen ikasten, lehenik Maria Dolores Agirrerekin eta ondoren Juan Otaegi apaizarekin. Garai hartan, eta Banco San Sebastianeko "botones" gisa hasi zen lan te eta oposizioak gainditu ondoren, Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipalean hasi zen lanean. Han euskara ikasten jarraitu zuen Faustino Lasagabasterrekin eta, urte batzuk pasa zirenean, euskara sustatzeko talde bat sortu zuten Aurrezki Kutxan bertan eta Artola euskara sustatzeko arduraduna izan zen.

Gaztea zelarik eta Donostia Klubetik sortutako Oargi mendi taldean, bere emaztea, Maria Puy Malangré iruindarra, ezagutu zituen, baita Fermin Leizaola ere. Apurka-apurka, Aranzadi Zientzia Elkarteko etnografia sailean parte hartzen hasi zen, eta bertan egin zituen nagusiki bere ikerketa-lanak. Artola Aranzadi Zientzia Elkarteko kidea izan zen 1960 urteetatik eta erakunde horretan egin zituen bere ikerketak. Herriz herri ibili, herritarrekin hitz egin, eta ahozko hizkerako lekukotzak jaso eta dokumentatu zituen, belaunaldiz belaunaldi eta batzuetan hizkuntz aldaera batzuen azkeneko testigantzak jaso zituen. Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2004ko azaroaren 26an.

2024ko ekainean, Nafarroa Garaiaren luze zabalean 1970eko eta 1980ko hamarkadetan eginiko grabazioen funtsa eman zion Artolak Euskarabideari: 300 grabazio magnetiko baino gehiago eta haien bertsio digitalizatuak. Artola Nafarroako ipar-ekialdeko ibarretan ibili zen batez ere (Erronkarin, Zaraitzun, Aezkoan, Erroibarten, Esteribarren…), bertako euskaraz mintzatzen ziren hiztunen lekukotasunak biltzen. Lan haietan, Aranzadi Zientzia Elkarteari loturik zeuden Pedro Irizar, Fermin Leizaola eta bertze ikertzaile batzuekin batera aritu zen Euskal Herriko Atlas Etnolinguistikoa azterlana osatzen.

 Lanak 
 Fidela Bernat anderea, euskal hiztun erronkariarra (1991).
 Olaizko euskal eskuizkribuak (2001).
 Ziorditik Uztarrozeraino : Nafarroan, euskararen hegoaldeko mugetan barrena, 1983an (2014).

Elkarlanean:
 Euskararen muga 1980. urtean. / Koldo Artola eta Josu Tellabide. - , 1990
 Euskalerriko atlas etnolinguistikoa : EAEL / talde teknikoa, Miren Egaña, Koldo Artola, Juan Jose Arbelaitz ; koordinatzailea, Fermin Leizaola. - Donostia-San Sebastián : Aranzadi Zientzia Elkartea, Etnologia Mintegia, 1983-1990
 Morfología del verbo auxiliar suletino : (estudio dialectológico) / Pedro de Yrizar; colaboradores, Koldo Artola, Ricardo Badiola Uriarte. - [Bilbao] : Euskaltzaindia, 2002
Era berean, hainbat artikulu argitaratu zituen Iker eta Fontes Linguae Vasconum aldizkarietan.Lanen erreferentzia Auñamendi Entziklopedian: 23870

 Aintzatespenak 

 2004: Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2004ko azaroaren 26an.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 IKER euskara eta euskal testuen ikerketa-zentroa
 Fontes Linguae Vasconum 

 Kanpo estekak 

«Azken euskaldunak ezagutzea gazi-gozoa da», Jon Artanok eginiko elkarrizketa Argia aldizkarian (2006/05/14).
Euskarabideak Koldo Artolari eginiko ikus-entzunezko elkarrizketa (2024).
Koldo Artola: ondarea bildu eta sortu zuena, Aitor Biain kazetariaren artikulua Berria egunkarian (2025/10/20).

Kategoria:Donostiarrak
Kategoria:Euskal Herriko etnografoak
Kategoria:Euskaltzain ohorezkoak
Kategoria:Euskal Herriko gizon hizkuntzalariak
Kategoria:Donostiapedia