Objektibismo

Objektibismoa Ayn Rand (Alisa Zinovievna Rosenbaumen ezizena, San Petersburgo, 1905-New York, 1982) judu jatorriko errusiar-estatubatuar idazle eta filosofoak garatutako filosofia sistema bat da, metafisika, epistemologia, etika, politika eta estetikan iritzi propioak aurkezten dituena. Gizakiaren gogotik independentea den errealitate bat dagoela dio, gizakia errealitate honekin zentzumenen bidez kontaktuan dagoela, eta ezagutza arrazoiaren (edo identifikazio ez kontraesankorra) bidez pertzepzio horren datuak prozesatuz lortzen duela. Errealitatea (gauzen izaera), soilik honi obedituta domeinatzen dela dio, bizitzaren helburu morala zoriontasunaren edo "interes propio arrazionalaren" bilaketa dela, helburu honekin bat datorren gizarte sistema bakarra kapitalismo hutsa dela ( kapitalismoa ere deitua), eta artearen papera gizakien bizitzan ideia metafisikoak uler daitekeen eta emozionalki erantzuna izan daitekeen forma fisiko (arte lan) bat bihurtzea dela.

Randek hau "Lurrean bizitzeko" filosofia bezala aurkezten du, errealitatean errotua, eta natura munduaren ezagutza lortzera bideratua, horretarako erlijioa baztertuz (ateismoa), eta gizakien arteko guztientzako onuragarria eta harmoniatsua den elkar eragin bat bilatzen da. Askorik ezagutzen ez den arren, objektibismoa eragin filosofiko garrantzitsu bat da egungo pentsamenduan, eta, aldi berean, eztabaidak sortzen ditu.

 Objektibismoaren esentzia 
Ayn Randek objektibismoa "Lurrean bizitzeko" filosofia bezala deskribatu zuen.

Atlasen matxinada argitaratua izan baino gutxi lehenago, Ayn Randi objektibismoa hitz gutxitan laburtzeko eskatu zioten. Bere erantzuna honakoa izan zen:

 Metafisika: Errealitate objektiboa 

Objektibismoaren metafisikaren funtsezko printzipioak honakoak dira:

 Existentziaren nagusitasuna: Errealitatea giza kontzientziagandik independenteki existitzen dela ezartzen du.
 Nortasun legea: Existitzen den guztiak izaera finko eta mugatu bat (Aristotelesek esandako A Aren berdina da) duela ezartzen du.
 Kontzientziaren existentziaren axioma. Bat kontziente dela ezartzen du.
 Kausalitate legea: Gauzek euren izaeraren arabera jokatzen dutela ezartzen du.

 Epistemologia: Arrazoia 

Osotasuna bere zatiak baino gehiago da.

Norbanako gizakiak errealitatearekiko kontzienteak euren zentzumenen bidez dira. Ez dago, beraz, "arrazionaltasun kolektiborik". Arrazoia da ezagutza lortzeko modu bakarra ("emozioak ez dira pentsamendu tresnak").

 Etika: Norberekoikeria "arrazionala" 
Artikulu nagusia: Norberekoikeria arrazionala

Ayn Randek norberekoikeria arrazionala bultzatzen zuen, hau da, balio objektiboetan oinarritutako autoestimu eta, beraz, sekula ez zezala izan gainontzekoen askatasuna eta bizitza mehatxatzeko helbururik izan. Ayn Randi, batzuetan, Friedrich Nietzscheren botere borondatearen kontzeptua plagiatua izana egotzi zaio, hala ez dena, egileak, alemaniar filosofoaren kontzeptu hau "norberekoikeria irrazionala" bezala definitzen bait du, norbere borondatea besteei inposatzea suposatzen du.

Ayn Randek gogotsu salatzen zuen norbere gutizia irrazionaletan erortzearen norberekoikeria irrazionala. Jokaera hau  (gutiziaren gurtza) deitzen zuen, eta hau praktikatzen zutenei "egorik gabeko norberekoiak" izena ematen zien.

 Politika: Kapitalismoa 

Ayn Randen arabera, kapitalismo hutsa existitzen den ekonomia sistemarik produktiboena eta ongizate gehien sortzen duena da. Baina, zioenez, honek ez du defendatua izateko arrazoi nagusia izan behar. Ayn Randen arabera, kapitalismoa, nagusiki, moralki defendatu behar da, eta ez praktikoki. Eta moral honen printzipioa norbanako guztien askatasuna errespetatzea litzateke, euren borondatez harremana dutenak eta elkarlanean aritzen direnak, eta ez inposatuta.

Bere arabera, gizarte sistema moral bakarra laissez faire kapitalismo hutsa da, gizakiek batzuk besteen kontra hasitako indarkeria eragotzi edo zigortzeko betebeharra duten erakundeak, justizia sistema, armada eta polizia, kudeatzera mugatuta dagoen gobernu batekin.

 Estetika 

Objektibismoak gizakiaren izpirituarentzat teknologia bere bizitza materialarekiko den gauza bera dela defendatzen du, eta, beraz, arteak, gizakia, "izan behar duen eta izan beharko lukeen bezala" erakutsi behar du.

Objektibismoaren teoria estetikoak errealismo erromantiko deritzon eskola artistiko baten gauzatzen dira, gizakiak poz eta garaipen egoeretan agerrarazten dituena.

Objektibismoak gaur egungo arte guztia, halako artea ez dela dio, eta bere jatorria Immanuel Kantek mendebaldeko filosofian sartu nahi izan zuen ustelkeria filosofikoan duela.

 Objektibismoaren kontrakorrontezko kontzeptuak 
Objektibismoaren kontzeptu batzuk harrigarriak dirudite eta azalpen apur bat behar dute.

 Norberekoikeria bertute bat da 
Objektibismoarentzat norberekoikeria arrazionala bertute bat da, eta edozein altruismo mota immorala da, ez baitago beste batzuen beharrak norbere behar arrazionalen aurretik jartzeko inongo arrazoi arrazionalik. Ayn Randentzat, norberekoikeria arrazoian eta hausnarketan oinarritutako autoestimu bat da. Berak, alabaina, altruismoa (Auguste Comteren jatorrizko definizioaren alde eginez) norbanako batek berarentzat ez, baizik eta beste batentzat bizi behar duen filosofia bezala deskribatzen du. Berak, hau, autoestimuaren aurkako atentatu bezala ikusten zuen, eta argi ezberdin du zuen pertsona batek bere burua maitatzeari utzi gabe, beste batzuengatik senti dezakeen eskuzabaltasun, erruki eta adeitasunetik.

Ayn Randek norberekoi irrazionalak (nietzschetarrak esaterako) "egorik gabeko norberekoi" izena ematen zien, hala, ego kontzientea arrazoi soila baino ez dela aldarrikatuz, eta ez gutizia emozionalak.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Teoria epistemologikoak
Kategoria:Antikomunismoa
Kategoria:Ateismoa
Kategoria:Mugimendu filosofikoak
Kategoria:Eskola filosofikoak
Kategoria:Estetikaren teoria
Kategoria:Teoria libertarioa
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako filosofia